Vicipéid gawiki https://ga.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%ADomhleathanach MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter Meán Speisialta Plé Úsáideoir Plé úsáideora Vicipéid Plé Vicipéide Íomhá Plé íomhá MediaWiki Plé MediaWiki Teimpléad Plé teimpléid Cabhair Plé cabhrach Catagóir Plé catagóire TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 8 1309898 1307168 2026-04-25T00:28:48Z Alison 570 [[Catagóir:Eolaíochtaí foirmiúla]] 1309898 wikitext text/x-wiki {{glanadh}} [[Íomhá:Euclid.jpg|thumb|[[Eoiclídéas]], matamaiticeoir Gréagach ón 3ú haois [[Roimh Chríost|RCh]]]] [[File:Leonhard Euler identitatea.png|thumb|Céannacht Euler, ar a dtugtar uaireanta an teoirim is áille sa mhatamaitic<ref>{{cite journal | last1 = Wells | first1 = David | year = 1990 | title = Are these the most beautiful? | url = https://archive.org/details/sim_mathematical-intelligencer_summer-1990_12_3/page/37 | journal = [[The Mathematical Intelligencer]] | volume = 12 | issue = 3| pages = 37–41 | doi = 10.1007/BF03024015 | s2cid = 121503263 }}</ref>]] Is éard is '''matamaitic''' ann (ón t[[An tSean-Ghréigis|Sean-Ghréigis]] μάθημα; ''máthēma'': 'eolas, staidéar, foghlaim ') ná réimse eolais a chuimsíonn topaicí amhail; uimhreacha (Teoiric na [[Uimhríocht|matamaitice]] agus na [[Uimhirtheoiric|huimhirtheoirice]]), foirmlí agus struchtúir ghaolmhara ([[ailgéabar]]), cruthanna agus na spásanna ina bhfuil siad ([[geoiméadracht]]), agus cainníochtaí agus a n-athruithe ([[calcalas]] agus [[Anailís mhatamaiticiúil|anailís]]). Baineann an chuid is mó den ghníomhaíocht mhatamaiticiúil le húsáid a bhaint as glanréasúnaíocht theibí chun airíonna réad teibí a fháil amach nó a chruthú, arb éard atá i gceist leo ná teibithe ó nádúr, nó sa mhatamaitic nua-aimseartha, aonáin a bhfuil airíonna áirithe acu, ar a dtugtar aicsímí. Is éard atá i gcruthúnas matamaiticiúil ná sraith d'fheidhmeanna ar roinnt rialacha déaduchtacha do thorthaí atá ar eolas cheana féin, lena n-áirítear [[Teoirim|teoirimí]] cruthaithe roimhe seo, [[Aicsím|aicsímí]] a bhí cruthaithe roimhe seo agus (i gcás [[Teibiú|teibithe]] ón nádúr) roinnt airíonna bunúsacha a mheastar mar fhíorphointí tosaigh na teoirice atá á meas. Úsáidtear an mhatamaitic san eolaíocht chun feiniméin a [[Mionsamhlú matamaiticiúil|shamhaltú]], rud a cheadaíonn tuar a dhéanamh ansin ó dhlíthe turgnamhacha. Tugann neamhspleáchas na fírinne matamaiticiúla ó aon turgnamh le tuiscint go mbraitheann cruinneas na dtuartha sin ach amháin ar leordhóthanacht na samhla. Tuartha míchruinn, seachas a bheith de bharr na matamaitice míchirte, le tuiscint go bhfuil gá leis tsamhail mhatamaiticiúil a úsáidtear a athrú. an gá leis an tsamhail matamaitice a úsáidtear a athrú. Mar shampla, ní fhéadfaí luainíocht pheirihéileach [[Mearcair (pláinéad)|Mhearcair]] a mhíniú ach amháin tar éis coibhneasacht ghinearálta [[Albert Einstein|Einstein]] a bheith tagtha chun cinn, a tháinig in ionad [[Dlí na himtharraingthe|dhlí imtharraingthe]] [[Isaac Newton|Newton]] mar mhúnla matamaiticiúil níos fearr. Tá an mhatamaitic riachtanach sna heolaíochtaí, san [[innealtóireacht]], sa [[leigheas]], san [[airgeadas]], san [[ríomheolaíocht]] agus sna h[[Eolaíocht shóisialta|eolaíochtaí sóisialta]]. Forbraítear roinnt réimsí matamaitice, ar nós [[Staitistic|staitisticí]] agus [[teoiric na gcluichí]], i ndlúthghaol lena n-úsáidí agus is minic a ghrúpáiltear iad faoin [[Matamaitic fheidhmeach|mhatamaitic fheidhmeach]]. Forbraítear réimsí matamaiticiúla eile go neamhspleách ar aon fheidhm (agus mar sin tugtar glanmhatamaitic orthu), ach is minic a aimsítear feidhmeanna praiticiúla níos déanaí. Is sampla oiriúnach é an fhadhb a bhaineann le fachtóiriú slánuimhir, a théann ar ais go dtí [[Eoiclídéas]], ach nach raibh aon fheidhm phraiticiúil aige sular úsáideadh é i gcripteachóras le heochair phoiblí RSA (le haghaidh slándáil [[Líonra ríomhaireachta|líonraí ríomhaireachta]]). Go stairiúil, ba sa mhatamaitic Ghréagach a tháinig coincheap an chruthúnais agus na críochnúlachta matamaiticiúla a bhaineann leis chun cinn ar dtús, go háirithe sna [[Uraiceachtaí (leabhar)|hUraiceachtaí]]. Ó thús, roinneadh an mhatamaitic go bunúsach i g[[Geoiméadracht]], agus [[Uimhríocht|uimhríocht]] (ionramháil [[Uimhir aiceanta|uimhreacha aiceanta]] agus codáin), go dtí an 16ú agus an 17ú haois, nuair a tugadh [[Ailgéabar|ailgéabar]] agus [[Calcalas|calcalas]] an-bhídeach isteach mar réimsí nua den ábhar. Ó shin i leith, tá an t-idirghníomhú idir nuálaíochtaí matamaiticiúla agus fionnachtana eolaíocha mar thoradh ar mhéadú tapa i bhforbairt na matamaitice. Ag deireadh an 19ú haois, d'eascair an ghéarchéim bhunúsach sa mhatamaitic ([[An Ghearmáinis|Gearmáinis]]; ''Grundlagenkrise der Mathematik'') as an modh aicsímeach a chórasú. Mar thoradh air seo tháinig méadú mór ar líon na réimsí matamaitice agus ar a réimsí feidhmeanna. Sampla de seo is ea Rangú Ábhair na Matamaitice, a liostaíonn níos mó ná 60 réimse matamaitice den chéad leibhéal. ==Sanasaíocht == Tagann an focal matamaitic ón tSean-Ghréigis máthēma (μάθημα), a chiallaíonn "an rud a fhoghlaimítear,"<ref>{{cite encyclopedia |title=mathematic (n.)|dictionary=[[Online Etymology Dictionary]]|url=http://www.etymonline.com/index.php?term=mathematic&allowed_in_frame=0|url-status=live|archive-url=https://web.archive.org/web/20130307093926/http://etymonline.com/index.php?term=mathematic&allowed_in_frame=0|archive-date=March 7, 2013}}</ref> "an t-eolas a fhaigheann duine," mar sin freisin "staidéar" agus "eolaíocht". Tháinig an bhrí níos cúinge agus níos teicniúla chun cinn; "staidéar matamaitice" ar an bhfocal "matamatice" fiú sa tréimhse Chlasaiceach.<ref>Both meanings can be found in Plato, the narrower in [[Republic (Plato)|''Republic'']] [https://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Plat.+Rep.+6.510c&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0168 510c] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210224152747/http://www.perseus.tufts.edu/hopper/text?doc=Plat.+Rep.+6.510c&fromdoc=Perseus%3Atext%3A1999.01.0168 |date=February 24, 2021 }}, but Plato did not use a ''math-'' word; Aristotle did, commenting on it. {{LSJ|maqhmatiko/s|μαθηματική|ref}}. ''OED Online'', "Mathematics".</ref> Is í a aidiacht ná mathēmatikós (μαθηματικός), a chiallaíonn "bainteach le foghlaim" nó "staidéarach," rud a chiallaigh freisin "matamaiticiúil." Go háirithe, chiallaigh mathēmatikḗ tékhnē (μαθηματικὴ τέχνη; Laidin: ars mathematica) "an ealaín mhatamaiticiúil." Ar an dul céanna, tugadh an mathēmatikoi (μαθηματικοί) ar cheann den dá phríomhscoil smaointeoireachta sa [[Píotágarás|Phíotagaráiteachas]]—rud a chiallaigh "foghlaimeoirí" seachas "matamaiticeoirí" sa chiall nua-aimseartha. Sa Laidin, agus sa Bhéarla go timpeall na bliana 1700, is é a bhí i gceist leis an téarma matamaitic ná "astralaíocht " (nó uaireanta "réalteolaíocht ") seachas "matamaitic"; d'athraigh an bhrí de réir a chéile go dtí an ceann atá ann faoi láthair ó thart ar 1500 go 1800. Mar thoradh air sin, bhí roinnt mí-aistriúchán ann. Mar shampla, uaireanta déantar mí-aistriúchán ar rabhadh San Agaistín, gur chóir do Chríostaithe a bheith a bheith airdeallach ar ''mathematici'', rud a chiallaíonn '' astralaithe '', mar cáineadh ar na matamaiticeoirí.<ref name="Boas">{{cite book | title=Lion Hunting and Other Mathematical Pursuits: A Collection of Mathematics, Verse, and Stories by the Late Ralph P. Boas, Jr | publisher=Cambridge University Press | author=Boas, Ralph | author-link=Ralph P. Boas Jr. | year=1995 | orig-year=1991 | page=257 | chapter-url=https://books.google.com/books?id=f-EWj5WtQHgC&pg=PA257 | chapter=What Augustine Didn't Say About Mathematicians | isbn=978-0-88385-323-8 | access-date=January 17, 2018 | archive-date=May 20, 2020 | archive-url=https://web.archive.org/web/20200520183837/https://books.google.com/books?id=f-EWj5WtQHgC&pg=PA257 | url-status=live }}</ref> Téann an fhoirm iolra dealraitheach sa Bhéarla siar go dtí neodar iolra na Laidine ''mathematica'' ([[Cicearó|Cicero]]), bunaithe ar an iolra Gréagach ta mathēmatiká (τὰ μαθηματικά), a d’úsáid [[Arastatal]] (384 -322 RC), agus a chiallaíonn go garbh "gach rud matamaiticiúil ", cé go bhfuil sé sochreidte nach bhfuair an Béarla ach an aidiacht ''mathematic(al)'' ar iasacht agus gur bhunaigh sí an t-ainmfhocal ''mathematics'' as an úire, i ndiaidh phatrún ''physics'' agus ''metaphysics'', a fuarthas le hoidhreacht ón nGréigis.<ref>''[[The Oxford Dictionary of English Etymology]]'', ''[[Oxford English Dictionary]]'', ''sub'' "mathematics", "mathematic", "mathematics"</ref> Sa Bhéarla, glacann an t-ainmfhocal ''mathematics'' briathar uatha. Is minic a ghiorraítear é go dtí ''maths'' nó, i Meiriceá Thuaidh, ''math''. <ref name=maths>[http://oed.com/view/Entry/114982 "maths, ''n.''"] and [http://oed.com/view/Entry/114962 "math, ''n.3''"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200404201407/http://oed.com/view/Entry/114982 |date=April 4, 2020 }}. ''Oxford English Dictionary,'' on-line version (2012).</ref> ==Réimsí na matamaitice== Roimh an [[An Renaissance|Renaissance]], roinneadh an mhatamaitic ina dhá phríomhréimse: [[Uimhríocht|uimhríocht]] — maidir le hionramháil uimhreacha, agus [[Geoiméadracht|geoiméadracht]] (nó céimseata) - maidir le staidéar a dhéanamh ar chruthanna. Ní raibh idirdhealú soiléir ansin ag cineálacha áirithe bréageolaíochta, amhail uimhireolaíocht agus astralaíocht, ón matamaitic. Le linn an Renaissance, bhí dhá réimse eile le feiceáil. Nodaireacht mhatamaiticiúil ba chúis le hailgéabar, arb éard atá ann, go garbh, staidéar agus ionramháil foirmlí. Is éard is calcalas ann, ina bhfuil an dá fho-réimse, mionchalcalas agus calcalas suimeálach, ná staidéar ar fheidhmeanna leanúnacha, a mhúnlaíonn na caidrimh neamhlíneacha idir cainníochtaí éagsúla ([[Athróg (anailís uimhriúil)|athróga]]) de ghnáth. Mhair an roinnt seo ina cheithre phríomhréimse - uimhríocht, geoiméadracht, ailgéabar, calcalas [fíorú de dhíth] - go dtí deireadh an 19ú haois. Is minic a measadh réimsí mar mheicnic neamhaí agus meicnic sholadach mar chuid den mhatamaitic, ach anois meastar go mbaineann siad leis an bhfisic. Bhí roinnt ábhar a forbraíodh le linn na tréimhse seo ann roimh thús na na matamaitic, agus tá siad roinnte ina réimsí cosúil le [[Teoiric na dóchúlachta|teoiric na dóchúlachta]] agus an mhatamaitic theaglamach, a measadh níos déanaí mar réimse uathrialaitheach. Ag deireadh an 19ú haois, mar thoradh ar an ngéarchéim bhunaitheach sa mhatamaitic agus mar thoradh ar an modh aicsímeach, tháinig borradh mór ar réimsí nua na matamaitice. Sa lá atá inniu ann, níl níos lú ná 64 réimse den chéad leibhéal i Rangú Ábhar na Matamaitice. Freagraíonn cuid de na réimsí seo don rannán níos sine, mar atá fíor maidir le huimhirtheoiric (an t-ainm nua-aimseartha don arduimhríocht) agus geoiméadracht. (Mar sin féin, tá "geoiméadracht" ina n-ainmneacha ag go leor réimsí céadleibhéil eile nó meastar go coitianta iad ar shlí eile mar chuid den gheoiméadracht.) Ní fheictear an t-ailgéabar agus an calcalas mar limistéir chéad leibhéal, ach roinntear iad i roinnt réimsí céadleibhéil faoi seach. Tháinig réimsí eile den chéad leibhéal chun cinn le linn an 20ú haois (mar shampla teoiric na gcatagóirí; ailgéabar hoimeolaíoch, agus ríomheolaíocht) nó nár breathnaíodh orthu roimhe seo mar mhatamaitic, amhail; [[Loighic mhatamaiticiúil|loighic]] agus bunúis na matamaitice (lena n-áirítear teoiric na mionsamhla, ríomhtheoiric, tacartheoiric, teoiric an chruthúnais, agus loighic ailgéabrach). ===Uimhirtheoiric=== ===Geoiméadracht=== ===Ailgéabar=== ===Calcalas agus anailís === ===Matamaitic scoite=== ===Matamaitic ríomhaireachtúil=== ==== Cainníocht ==== Tosaíonn staidéar an cainníocht le uimhreacha, ar dtús le na [[uimhreacha aiceanta]] agus [[slánuimhir]] agus uimhríocht orthu. Agus a tagann forbairt ar an chóras uimhir, aithnítear na slánuimhir mar fo-thacar do na uimhir chóimheasta. Ach tá na uimhreacha chóimheasta fo-thacar freisin do na [[réaduimhir]]. Tá an [[uimhir choimpléascach]] tacar ginearálaithe do na [[réaduimhir]] :{| style="border:1px solid #ddd; text-align:center; margin:auto" cellspacing="20" | <math>1, 2, 3\,...\!</math> || <math>...-2, -1, 0, 1, 2\,...\!</math> || <math> -2, \frac{2}{3}, 1.21\,\!</math> || <math>-e, \sqrt{2}, 3, \pi\,\!</math> || <math>2, i, -2+3i, 2e^{i\frac{4\pi}{3}}\,\!</math> |- | [[uimhreacha aiceanta]] || [[slánuimhir]] || [[uimhir chóimheasta]] || [[réaduimhir]] || [[uimhir choimpléascach]] |} ==== Matamaitic Fheidhmeach ==== Is brainse den mhatamaitic í an [[Matamaitic fheidhmeach|mhatamaitic fheidhmeach]] a bhaineann úsáid as uirlisí teibí matamaitice chun fadhbanna a réiteach sna heolaíochtaí, i ngnó agus i réimsí eile nach iad. Is réimse tábhachtach matamaitice feidhmí é an staidreamh a bhaineann leas as teoiric na dóchúlachta mar uirlis agus a cheadaíonn tuairisciú, anailísiú agus réamhaisnéis na bhfeiniméan ina bhfuil ról ag seans. :{|style="border:1px solid #ddd; text-align:center; margin:auto" cellspacing="20" |[[Íomhá:Gravitation_space_source.png|100px]] || [[Íomhá:Two red dice 01.svg|100px]] || [[Íomhá:Oldfaithful.png|100px]] || |- |[[Fisic Mhatamaiticiúil]] || [[Dóchúlacht]] || [[Staidreamh]] || |} == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Eolaíochtaí foirmiúla]] [[Catagóir:Matamaitic| ]] etj8abgwz4nlkru2vqbmbvsuc3a54p1 0 2438 1309801 1299369 2026-04-24T23:11:22Z Taghdtaighde 60452 Catagóirí curtha leis 1309801 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine |imatge=Máirtín Ó Cadhain.jpg }} Ba scríbhneoir Gaeilge é '''Máirtín Ó Cadhain''' ([[13 Feabhra]] [[1906]]<ref>https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=413 . "Is dóigh gur thart faoin am sin a cláraíodh an bhreith ach gur in Eanáir 1906 a rugadh é. Deir Costigan agus Ó Curraoin gurbh in Eanáir 1905 a rugadh é de réir an taifid baiste ach go raibh lúb ar lár áit éigin: ‘I dTeach an Chustaim is é a lá breithe cláraithe an 13ú lá d'Fheabhra 1906, agus ar chúl clúdach As an nGéibheann tugtar an dáta 20 Eanáir 1906’. Is léir ón bhfianaise atá ag a mhuintir gurbh ar 4 Eanáir 1906 a rugadh é agus nárbh in 1905 mar a chreid a bheathaisnéisithe." </ref> – [[18 Deireadh Fómhair]] [[1970]]) agus áirítear é ar dhuine de na [[scríbhneoir]]í próis is mó i [[Stair na Gaeilge|stair]] [[litríocht]] na [[Gaeilge|Nua-Ghaeilge]].<ref> Denvir Gearóid, ‘Cadhan Aonair: Saothar Liteartha Mháirtín Uí Chadhain’, BÁC, 1987. Réamhrá IX.</ref><ref>Máirtín Ó Cadhain, Ceist na mBan agus Ceisteanna Ban le [[Máire Ní Annracháin]]. Lch 39 in Ó hÁinle, Cathal, ‘Criostalú: Aistí ar Shaothar Mháirtín Uí Chadhain’, Coiscéim, BÁC, 1998.</ref> Foilsíodh trí [[úrscéal]] agus sé bhailiúchán [[gearrscéal]]t<nowiki/>a leis, chomh maith le hailt, aistriúcháin, léachtaí, béaloideas a bhailigh sé agus go leor eile. ''[[Cré na Cille]]'' an t-úrscéal an saothar is mó cáil a scríobh sé, agus aithnítear na gearrscéalta in ''[[An Braon Broghach]]'' go forleathan mar shárshaothair. Aithnítear cuid dá ghearrscéalta ar sheoda na litríochta nua-aimseartha. Meastar go coitianta go bhfuil ''Cré na Cille'' ar an úrscéal is úire agus is bunúsaí a tháinig ó aon scríbhneoir Éireannach ó aimsir [[James Joyce]]. Deirtear gur athchruthaigh Ó Cadhain prós na Gaeilge agus gur fhág léitheoirí is scríbhneoirí na teanga araon faoi chomaoin mhór aige. Ba [[Múinteoir|mhúinteoir]] scoile, sclábhaí feirme, ball d'[[Óglaigh na hÉireann (1922–1969)|Óglaigh na hÉireann]], agóidí, [[Aistriúchán|aistritheoir]] le [[Rannóg an Aistriúcháin]] agus [[ollamh]] le Gaeilge é freisin. Ba mhinic é sáite i bhfeachtais pobail agus teanga agus chaith sé seal ina ghéibheannach.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Omós á léiriú do Mháirtín Ó Cadhain ina cheantar dúchais|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2022/0723/1311856-omos-a-leiriu-do-mhairtin-o-cadhain-ina-cheantar-duchais/|date=2022-07-23|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Déantar staidéar ar a shaothair ar chúrsaí tríú agus dara leibhéal in Éirinn agus ar fud an domhain. == Saol == Rugadh ar an g[[Cnocán Glas]] taobh thiar den [[Spidéal]] i g[[Conamara]] é. Ba é Máirtín an duine ba shine dár mhair de thrí dhuine dhéag a rugadh do Sheán Ó Cadhain, talmhaí, agus dá bhean Bríd Ní Chonaola. Duine dá dheartháireacha ba ea [[Seosamh Ó Cadhain]]. Um [[Meitheamh]] [[1911]] thosaigh sé ag freastal ar Scoil Náisiúnta an Spidéil. [[Íomhá:Dealbh lánmhéide cré-umha de Mháirtín Ó Cadhain.jpeg|mion|220px|Dealbh lánmhéide cré-umha den Chadhnach ar an Spidéal]] === Múinteoir ... agus agóidí === Bhuaigh an Cadhnach scoláireacht an Rí sa bhliain [[1923]] nuair a bhí sé ina mhonatóir ann ach, tharla é bheith ró-óg le dul isteach i g[[Coláiste Phádraig, Droim Conrach]], d’fhan sé bliain eile gur bhuaigh arís é. Chaith sé an tréimhse 1924–26 ag staidéar le bheith ina mháistir scoile i n[[Droim Conrach]]. Ba dhuine teasaí, ceanntréan an Cadhnach.<ref>‘gleo agus bruín agus éad’ lch 7, Ó Cathasaigh, Aindrias, ‘Ag Samhlú Troda: Máirtín Ó Cadhain 1905- 1970, Coiscéim, BÁC 2002.</ref> Bhí Ó Cadhain ina éan corr i g[[Coláiste Phádraig, Droim Conrach|Coláiste Phádraig]] is cosúil, cuireadh ó phost é ar an gCarn Mór de bharr go raibh sé ina bhall d’Óglaigh na hÉireann. Múinteoir náisiúnta a bhí ann ón mbliain [[1926]] go dtí [[1936]] agus bhí sé ina rúnaí áitiúil don [[INTO]] sa bhliain [[1930]]. Tar éis tréimhsí gairide ag múineadh i scoileanna i n[[Daighinis]] agus i g[[cathair na Gaillimhe]] ceapadh ina phríomhoide i g[[Camas]] é agus bhí ann go [[1932]]. Níor éirigh leis, áfach, mórán faid a bhaint as an obair seo, nó bhí baint aige le h[[Óglaigh na hÉireann (1922–1969)|Óglaigh na hÉireann]] (an tIRA), agus suim aige sa [[sóisialachas]] freisin. Is é a dúirt sé féin faoina chinneadh dul leis na hÓglaigh "Tá a fhios agam céard a thug san IRA mé. Ba chall troid le mo mhuintir, boicht na tuaithe, a fhuascailt." Is lena linn a d’aistrigh an Cadhnach ''[[Saile Chaomhánach, nó na hUaigheanna Folmha|Sally Kavanagh]]'' le [[Charles Kickham]] faoin teideal ''Saile Ní Chaomhánaigh nó na huaigheanna folamha'', [[1932]] (d’ullmhaigh an [[Tomás de Bhaldraithe|Dr Tomás de Bhaldraithe]] eagrán [[1986]]). Faoi [[1926]] bhí tosaithe aige ar ábhar a fhoilsiú in ''[[An Stoc]]''. Bhí a chéad ghearrscéal aige i gcló san iris sin um [[Samhain|Shamhain]], [[1929]]. Má fhágaimid ailt, litreacha agus óráidí faoi staid na Gaeltachta as an áireamh, is ábhar [[Béaloideas|béaloidis]] is mó a bhí á chur i gcló aige anuas go [[1938]]; scéalaithe ba ea a athair, a mháthair, agus a uncail. Bhí baint aige, agus é i gCamas go fóill, leis an [[Óglaigh na hÉireann (1922–1969)|IRA]], é ina cheann feadhna ar na hÓglaigh ann. Mar sin, ní raibh sé ag réiteach go maith leis na sagairt ná le húdaráis eile. Briseadh as a phost é toisc baint a bheith aige leis na hÓglaigh. [[Íomhá:St Pats College Drumcondra.jpg|mion|Coláiste Phádraig, Droim Conrach|220x220px]]Chaith an Cadhnach ansin tréimhse mar spailpín agus mar thimire. Ag deireadh na d[[1930idí|tríochaidí]] bhí sé mar oifigeach earcaíochta leis an IRA. B'eisean a thóg [[Breandán Ó Beacháin]] isteach san eagraíocht i measc daoine eile.<ref> Dictionary of Irish Writers, Writers in the Irish Language, curtha i dtoll a chéile ag Brian Cleeve, Cló Mercier, 1971. </ref> Bhí an-mheas aige ar an oidhreacht a fuair sé óna mhuintir ''An uirnis liteartha is fearr a fuair mé ó mo mhuintir an chaint, caint thíriúil, caint chréúil, caint chraicneach a thosaíos ag damhsa orm scaití, ag gol scaití, de mo bhuíochas.'' [[Íomhá:An scoil Rath Cairn.jpg|mion|An Scoil Náisiúnta, Ráth Cairn|220x220px]] === Tréimhse imthreoranaithe === [[Íomhá:Curragh Station - geograph.org.uk - 334736.jpg|mion|An Currach|220x220px]] I dtús [[An Dara Cogadh Domhanda|an Dara Cogaidh Dhomhanda]], tharraing an Cadhnach seantithe éigin anuas air, agus gabhadh é in éineacht le cuid mhaith daoine eile a raibh baint ar bith acu leis an IRA. Gabhadh é Meán Fómhair [[1939]] agus as sin go mí na [[Nollag]] bhí sé i ngéibheann i m[[Beairic Chnoc an Arbhair]]. Bhí Ó Cadhain mar Rúnaí an Fháinne sa bhliain [[1939]]. Níos déanaí, sa champa imthreoranaithe sa Churrach féin ba mhó a raibh suaimhneas air, áit a bhí saor ó thionchar an ghnáthphobail. Go deimhin, ní raibh fonn air é a fhágáil is cosúil.[[Íomhá:Regent House from Parliament Square - geograph.org.uk - 1741395.jpg|mion|Coláiste na Tríonóide|220x220px]] I Mí Aibreáin [[1940]] gabhadh an Cadhnach tar éis dó aitheasc a thabhairt ag sochraid Tony Darcy, [[Príosúnach cogaidh|príosúnach]] poblachtach a fuair bás i b[[Príosún Mhuinseo]] ar stailc ocrais. Coinníodh i ngéibheann i g[[An Currach|Currach Chill Dara]] é le linn [[Ré na Práinne]] i rith [[an Dara Cogadh Domhanda|an Dara Cogaidh Dhomhanda]] ós rud é go raibh sé ina chomhalta d'Óglaigh na hÉireann ón mbliain [[1918]] anonn. In [[Aibreán]] a cuireadh i ngéibheann arís é, agus níor scaoileadh saor é go [[26 Iúil]], [[1944]]. Bhain sé deis as an tréimhse seo le cur lena chuid léinn is léigh sé mórán i dtaobh stair na hEorpa agus an litríocht a roinn léi. Is sa Churrach a chrom sé ar an [[An Bhriotáinis|Bhriotáinis]] mar aon le teangacha eile a fhoghlaim.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/mairtin-o-cadhain-agus-an-bhriotainis-feile-liteartha-chorca-dhuibhne-scoil-cheoil-an-earraigh-ar-tg4/|teideal=Máirtín Ó Cadhain agus an Bhriotáinis, Féile Liteartha Chorca Dhuibhne, Scoil Cheoil an Earraigh ar TG4|údar=[[Bridget Bhreathnach]]|dáta=2025-11-14|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2025-11-16}}</ref><ref name=":1" /> Dar le roinnt bhí feabhas le sonrú ar a chuid scríbhneoireachta tar éis dó an campa a fhágáil. Deir [[Alan Titley]]: <blockquote>‘Tá doimhniú agus leathnú agus siúráil i réimse, i scóip agus i láimhsiú a chuid scríbhneoireachta i ndiaidh an chogaidh seachas mar a bhí roimhe. Níl mé cinnte nach raibh baint ag an iomtheorannú leis an scéal’.Ceapann roinnt go mb'fhéidir gur a thréimhse sa champa géibhinn ar an gCurrach a thug bunsmaoineamh don leabhar [[Cré na Cille]] dó, na príosúnaigh nua ag breith scéalta isteach sa champa faoina raibh ag tarlú taobh amuigh; ach bréagnaíonn an Cadhnach féin seo.<ref>Ó hÉallaithe, Donnacha, 'Máirtín Ó Cadhain i nGéibheann (1940 - 1944)', Gaelscéal, 7 Deireadh Fómhair, 2011.</ref>. </blockquote>Spéisiúil go leor ach ní raibh fonn air an áit a fhágáil. ''[N]íl tnúthán ar bith agam féin len a dhul amach… Bheinn chomh sásta istigh agus a bheinn amuigh''.<ref>Ó Cadhain, Máirtín ‘As an nGéibheann: litreacha chuig Tomás Bairéad’, Sáirséal agus Dill, BÁC, 1973.</ref>. Dar le léirmheastóirí go bhfuil atmaisféar na haimsire agus meon an ghéibheannaigh le brath ar na litreacha seo a chuir sé chuig Tomás Bairéad). [[Íomhá:Máirtín Ó CadhainAerfort.jpg|mion|220px|Múrmhaisiú in ómós do Mháirtín Ó Cadhain in [[Aerfort Bhaile Átha Cliath]] (Meán Fómhair 2009). Dealraíonn sé gur baineadh an múrmhaisiú úd ó shin. Sliocht as ''Páipéir Bhána agus Páipéir Bhreaca'' atá sa téacs.]]Thit an Cadhnach amach le ceannasaíochta an IRA agus é ann. Níor chreid Ó Cadhain gur chóir tús a chuir le feachtas buamála de bharr gur cheap sé nach raibh an eagraíocht ullamh le tabhairt faoi. Thosaigh sé rang Gaeilge istigh chomh maith<ref>Bowyer Bell, 1970, 180-181</ref>, agus is iomaí Óglach de chuid an IRA a d'fhoghlaim an teanga ón gCadhnach. Is ag Máirtín a bhí an t-ardrang Gaeilge agus deirtear gurbh iontach an múinteoir é. Lár na bliana [[1943]] ceapadh é ina chathaoirleach ar an gcoiste [[Oideachas|oideachais]] a raibh mar chúram aige na ranganna a eagrú. Níos deireanaí an bhliain chéanna bhí baint aige le coiste a chur ar bun chun straitéis a cheapadh don IRA, nuair a scaoilfí amach na príosúnaigh ag deireadh an chogaidh. De bharr na moltaí a chuir Ó Cadhain chun cinn gur cheart na hairm a dhumpáil ar feadh píosa, caitheadh amhras air agus cuireadh ar fionraí é ón IRA in éindí le baill eile an choiste 'pending court martial'. Le linn a fhionraíochta ón IRA sa champa géibhinn, bhí deis aige díriú ar a chuid scríbhneoireachta mar nach raibh dualgas air ná cead aige ranganna a mhúineadh a thuilleadh ná a eagrú. Tugadh bord agus cathaoir dó, cé nár iarr sé aon phribhléid, agus luigh sé isteach ar an scríbhneoireacht. Ceadaíodh dó a chuid scríbhinní a chur amach as an gcampa chomh maith. Le linn na tréimhse sin sa Churrach, chuir sé an díolaim gearrscéalta ''An Braon Broghach'' le chéile. In alt lena chomhghéibheannach, Maitiú Ó Néill, in eagrán speisialta den iris ''[[Comhar]]'', a foilsíodh bliain tar éis bhás Uí Chadhain, tugtar léargas ar an gcúis ar cuireadh an Cadhnach ar fionraí ón IRA sa bhliain [[1944]]. [[Comhar]], [[Deireadh Fómhair]], [[1971]] Faoi Ghlas ag Gaeil le Maitiú Ó Néill; <ref>Ó Néill, Maitiú, [[Faoi Ghlas ag Gaeil]], [[Comhar]], [[Deireadh Fómhair]], [[1971]] </ref> :''Tús na Samhna an bhliain chéanna [1943] mhol Máirtín do Liam Leddy, Ceannfort an Champa, coiste a cheapadh le staidéar a dhéanamh ar staid na gluaiseachta agus le moltaí a dhéanamh faoi céard ba cheart a dhéanamh nuair a scaoilfí saor muid. Rinneadh amhlaidh.... Bhí roinnt cruinnithe againn ach is beag an dul ar aghaidh a bhí muid a dhéanamh. Chaill Máirtín a fhoighid. Dúirt sé go scríobhfadh sé féin na smaointe a bhí aige féin faoin scéal agus go ba cheart do chuile dhuine an rud céanna a dhéanamh. Dúradh go bhfanfadh muid le scríbhinn Mháirtín i dtosach. Ag an gcruinniú dár gcionn bhí an scríbhinn faoi réir aige. Ní mó ná go maith a thaitin sé leis an gcuid is mó de na baill. Briseadh mór leis an ngluaiseacht agus leis na modhanna traidisiúnta a moladh. Airm a dhumpáil go ceann píosa. Glacadh go raibh cliste ar an iarracht mhíleata go dtí sin. Séard a theastaigh réabhlóid i gcúrsaí smaointe. Trí eagraíocht a bheith ann, ceann a bhainfeadh leis an teanga agus le cúrsaí cultúrtha, ceann a dhéanfadh bollscaireacht faoin teorainn agus an ceann míleata. Bhí an coiste ar aon intinn gur cheart a dhul tríd an doiciméad agus chuile mholadh ann a chíoradh.... B'shin é an cruinniú deireanach a bhí ann. Fuair muid amach an tráthnóna sin go raibh an scéal curtha ar fud an Champa go raibh muid ag beartú feall a dhéanamh ar an Arm. Cuireadh Leddy agus a Chomhairle de dhroim seoil. Rinneadh amhlaidh leis na fochoistí ar fad, An Coiste Oideachais ina measc. Tugadh gach ball den Choiste, cé is moite de Sheán Ó Néill os comhair cúirt fiosrúcháin rúnda. D'iarr muid cúirt oscailte agus nuair a eitíodh muid, dhiúltaigh muid glacadh leis an bhfiosrúchán rúnda. Fógraíodh ansin go raibh muid `suspended from the Irish Republican Army pending court martial'. Sé an rud is mó a ghoill orainn ina dhiaidh sin nach raibh aon chead againn páirt a ghlacadh i gcúrsaí riaracháin an Champa ná in eagrú cúrsaí oideachais...'' [[Íomhá:Áras Mháirtín Uí Chadhain.jpg|mion|Áras Mháirtín Uí Chadhain, [[Ollscoil na hÉireann, Gaillimh]]|306x306px]] [[Íomhá:Máirtín Ó Cadhain - An Braon Broghach.jpg|mion|''An Braon Broghach''|423x423px]] Fuair a athair agus a mháthair bás i rith an achair seo. === Saoirse ... de chineál éigin === [[Íomhá:Máirtín Ó Cadhain - an tSraith ar Lár.png|mion|321x321px]] [[Íomhá:Léachtlann Uí Chadhain.jpeg|mion|Léachtlann M Uí Chadhain i gColáiste na Tríonóide|293x293px]] Sna [[1930]]dí bhí lámh ag an Cadhnach san fheachtas a chuir [[Nua-Ghaeltacht]] ar bun i [[Ráth Cairn]] na [[Mí]]. Ghlac sé páirt i bhfeachtas agóide a bhí ag éileamh tailte níos méithe do mhuintir na [[Gaeltacht]]a. B'é ba thoradh an fheachtais seo gur cuireadh Gaeltacht nua [[Ráth Cairn]] ar bun i g[[Contae na Mí]]. I bhFeabhra na bliana [[1945]] phós an Cadhnach [[Máirín Ní Rodaigh]], [[Múinteoir|oide scoile]] ó chontae an Chabháin, ach bhí lámh is focal eatarthu le fada roimhe sin. Iníon Philip Ruddy ba ea Máirín agus ba mhúinteoir í i scoil lán-Ghaeilge. Bhí cónaí uirthi féin agus Máirtín i dtithe eágsúla timpeall ar [[Bhaile Átha Cliath]] agus ní raibh aon chlann orthu riamh. Chuir sclábhaíocht an aistriúcháin sa Dáil as dá chuid scríbhneoireachta, áit a raibh sé ina aistritheoir cáipéisí dlí don [[Oireachtas]] ón mbliain [[1947]] go dtí [[1956]]. Bhí an Cadhnach ina cholúnaí seachtainiúil don [[Irish Times]] ó [[1953]] go dtí [[1956]] is bhí ina léachtóir sa [[Ghaeilge]] i g[[Coláiste na Tríonóide]] sa bhliain [[1956]]. Ba mhinic é ag coimhlint le [[Fianna Fáil]] is [[Fine Gael]] i ngeall ar neamhshuim is naimhdeas i leith na Gaeilge faoi seach.<ref>Ó Cathasaigh, Aindrias, ‘Ag Samhlú Troda: Máirtín Ó Cadhain 1905- 1970, Coiscéim, BÁC 2002. Lch 13.</ref><ref>Breathnach, Diarmuid, agus Ní Mhurchú, Máire, ‘1882-1982 Beathaisnéis 4’ lch 85, Máirtín Ó Cadhain, An Clóchomhar Teo, BÁC.</ref> Chuir sé troid orthu siúd agus ar an [[Language Freedom Movement|LFM]] ó thaobh na Gaeilge de, is níor éalaigh na Gaeilgeoirí féin, a bhí tar éis loiceadh, fiú. Cé go mba shóisialaí é ní raibh sé róthógtha leis na Cumannaigh.<ref>Ó Cathasaigh, Aindrias, ‘Ag Samhlú Troda: Máirtín Ó Cadhain 1905- 1970, Coiscéim, BÁC 2002. Lch 234. (Language Freedom Movement (Gluaiseacht Saoirse Teanga as Gaeilge) - gluaiseacht frithghaeilgeoireachta)</ref> === Na blianta deireanacha === Chaith an Cadhnach na blianta deireanacha dá shaol ina Ollamh le Gaeilge i g[[Coláiste na Tríonóide]]. Ceapadh ina ollamh le Gaeilge faoi [[1969]] é, agus ina chomhalta de chuid Choláiste na Tríonóide sa bhliain [[1970]]. Ainmníodh léachtlann ina onóir i gColáiste na Tríonóide, ''Téatar Mháirtín Uí Chadhain''.<ref>{{Lua idirlín |url=http://isservices.tcd.ie/facilities/chadhain.php |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2012-07-07 |archivedate=2011-08-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110818172553/http://isservices.tcd.ie/facilities/chadhain.php }}</ref> Bhí sé ina aoi-léachtóir in [[Ollscoil na Banríona]] chomh maith.<ref>Dictionary of Irish Writers, Writers in the Irish Language, curtha i dtoll a chéile ag Brian Cleeve, Cló Mercier, 1971. </ref> Ba é a bhunaigh [[Misneach (grúpa)|Misneach]], eagraíocht a bhí dírithe go diongbháilte ar athbheochan na Gaeilge, agus a d'eagraigh stailc ocrais ar son na teanga sa bhliain [[1966]]. Sa bhliain [[1969]] thug an Cadhnach an príomhléacht ag [[Scoil Gheimhridh Chumann Merriman]] in [[Aonach Urmhumhan]]. Go luath ina dhiaidh sin foilsíodh an léacht sin faoi chlúdach leabhair dar teideal ''[[Páipéir Bhána agus Páipéir Bhreaca]]''. Tá an aiste sin ar na cinn is tábhachtaí faoi scríbhneoireacht na Gaeilge dár foilsíodh riamh. [[Íomhá:Mt-jerome-entrance.jpg|mion|[[Reilig Chnocán Iaróm]]|220x220px]] Ba scríbhneoir cruthaitheach Máirtín a rinne an-fhorbairt agus an-aclú ar an nGaeilge mar theanga liteartha. Thóg sé focail ó [[Gaeilge na hAlban|Ghaeilge na hAlban]] agus chum sé nua-fhocail amanna. Mar sin féin, chleacht sé gramadach a chanúna féin in áit na gramadaí caighdeánaithe in áiteanna. Chónaigh sé in áiteanna éagsúla i mBaile Átha Cliath in imeacht na mblianta ach ba in 12 Garraithe na Gréine i n[[Dartraí (Baile Átha Cliath)|Dartraí]], cuid de [[Rath Maonais]], a chaith sé an tréimhse b'fhaide astu sin. Cailleadh Máirtín Ó Cadhain ar an [[18 Deireadh Fómhair]] [[1970]], go díreach nuair a bhí cor eile á chur de ag saol agus ag scríbhneoireacht na h[[Éireann]]. Bhásaigh sé in [[Ospidéal an Mater Misercordiae|Ospidéal an Mater]] i mBaile Átha Cliath. Cuireadh i [[Reilig Chnocán Iaróm]] é. D'fhág sé go leor scríbhinní neamhfhoilsithe ina dhiaidh a nochtadh de réir a chéile. Seo a leanas sliocht as óráid [[Cian Ó hÉigeartaigh|Chian Uí Éigeartaigh]] os cionn uaigh Mháirtín lá a adhlactha, an 20ú lá de Dheireadh Fómhair 1970. :''Bhí sé ina scríbhneoir, ina mhúinteoir, ina shaighdiúir, ina scoláire, ina chinnire. Bhí chuile cháilíocht acu sin tugtha chun foirfeachta ann. Ba é an fear ba mhó é dar fáisceadh as an nGaeltacht ó bhí Éire fré chéile ina Gaeltacht... Ach níor ghéill Máirtín riamh don éadóchas. ‘Níor dhúirt muide', ar sé, ‘muide Éireannaigh, gur throid muid ariamh an cath deireanach.’ ‘Sé an dóchas', ar sé arís, ‘an mhaidhmiú chuartach, an chain detonation a fheicim riamh anall i stair na tíre. Na géaga giniúna; an dóchas ag gint an mhisnigh agus an misneach ag gint an gnímh. Don ghlúin atá ag éirí suas agus don ghlúin a chuaigh romhainn, b'eiseamláir, ba chomhartha sóirt againn é ar gach a thuigeamar le hÉirinn, le Gaelachas. Ba é Máirtín a léirigh dúinn brí na bhfocal sin, eisean agus duine nó beirt eile. Ba chomhartha ar a shaol uilig an freagra a thug sé ar an gCanónach i gCarn Mór na Gaillimhe. Arsa an Canónach leis, ‘Ar ndóigh’, ar sé, ‘tá tusa bainteach le hÓglaigh na hÉireann.’ Chun an post a choinneáil, ní chaithfeadh Máirtín a rá ach ‘Cá bhfios duit?' Ach is é a thug sé d’fhreagra, 'Agus má tá, céard faoi?' Sa bhfreagra neamhleithscéalach sin, tá Stoc na Cille ag labhairt, an glór a chaithfear a éisteacht... glór tréan buan, atá ag cuartú siar aniar sa stair''<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/1121/1545109-o-cadhain-agus-a-dhiongbhail-bhriotanach-le-cheile-i-leabhar-ur/|teideal=Ó Cadhain agus 'a dhiongbháil Bhriotánach' tugtha le chéile i leabhar nua|údar=[[Ciarán Lenoach]]|dáta=21 Samhain 2025|work=[[Nuacht RTÉ]]|dátarochtana=4 Nollaig 2025}}</ref> ''ó chuaigh crúb Sasanach don chéad uair i ngreim sa bhfód glas seo… Glór, 'Éire na staire, Éire an chian-thnutháin chun saoirse agus chun bheith ina hÉire, Éire na Gaeilge.' Glór pobail ar thóir a shealbha. Lenár linn, is trí ghuth, trí pheann agus trí phearsa Mháirtín Ó Cadhain, go háirid, a chuir an glór é féin in iúl.'' [[Íomhá:Leac uaighe Mháirtín Uí Chadhain i Reilig Chnocán Iaróm 2024-10-22 at 12.49.02.jpeg|mion|Leac uaighe Mháirtín Uí Chadhain i Reilig Chnocán Iaróm. Is é atá san inscríbhinn: ''Máirín Bean Í Chadhain 1963 Pádraig Ó Rodaigh Sagart 1966 Máirtín Ó Cadhain 1970''|293x293px]] [[Íomhá:Cr%C3%A9_na_Cille.jpg|mion|300x300px]] Deir [[Alan Titley]]: ‘Nuair a fuair sé bás ... ba chliché é a rá gur chaill Éire an scríbhneoir ab fhearr a bhí aici...’<ref>http://www.rte.ie/tv/rianfhocail/article.html</ref> == Scríbhneoireacht == B'fhada fairsing réimse liteartha Uí Chadhain. Ba bheag stíl nár fhéach sé cor léi. Rinne sé a chuid féin de shaothar go leor eile: [[Na Griannaigh]] agus [[Fyodor Dostoyevsky|Dostoyevsky]], [[Maxim Gorky|Gorky]] agus [[Franz Kafka|Kafka]], [[T. S. Eliot]] agus [[Pádraig Ó Conaire]]. Ba é scríbhneoir mór ''engagé'' na Gaeilge é, fear a chosain i ngach cuid dá shaothar cruthaíoch firinne agus neamhspleáchas na healaíne. Ba é ba mhó a d'fhorbair is a d'fhairsingigh prós na Gaeilge san fhichiú haois. Bhain sé suaitheadh as nach bhfacthas a leithéid ó aortha na seachtú haoise déag. Chuimsigh sé traidisiún teanga a théann siar go dtí aimsir na [[An Táin|Tána]]. Bhí eolas údarásach ag an gCadhnach ar litríocht agus cultúr na Gaeilge agus na hÉireann. D'fhoghlaim sé [[Gaeilge na hAlban]], [[Breatnais]], agus [[Briotáinis]]<ref group="nóta">Is é tuairim a bhí ag Éamon Ó Ciosáin ná go raibh an Cadhnach "tagtha isteach go maith" ar an mBriotáinis faoin am a bhí sé ag tabhairt faoi thiontú na scéalta a fhoilsíodh in ''[[Diskan – Agallamh]]'' ní ba dhéanaí. Tá an teanga sin san áireamh freisin in "imeartas focal il-idirtheangach, an clisiam cliste faoin gcollóiciam Ceilteach" in Eadarlúid 8 (4) in ''[[Cré na Cille]]''. (Lenoach 21/11/2025) </ref><ref name=":1" /> agus d'aistrigh ó na trí theanga sin go Gaeilge. Rinne sé aistriúcháin ón mBéarla is ón bh[[Fraincis]] chomh maith. Bhí eolas leathan aige ar Litríocht na hEorpa agus bhí léamh na [[Rúisis]]e, na [[Gearmáinis]]e agus na h[[Iodáilis]]e aige chomh maith le teangacha eile.<ref>Dictionary of Irish Writers, Writers in the Irish Language, curtha i dtoll a chéile ag Brian Cleeve, Cló Mercier, 1971. </ref> Chuir sé le Ciclipéid Ghearmánach na Litríochta Domhanda. Cuireadh fáilte roimhe léachtaí a thabhairt ag Ollscoileanna timpeall na tíre. Níor tugadh cead don Chumann Seanchais agus Éigse i gColáiste Ollscoile na Gaillimhe é a bheith ag caint leo ann. Luann [[Breandán Ó hEithir]] an eachtra seo ina leabhar ''Over the Bar''. Amach ó ''Chré na Cille'', scríobh an Cadhnach dhá úrscéal eile nár tháinig i gcló ach i bhfad i ndiaidh a bháis, sna nóchaidí. B'iad sin ''[[Athnuachan]]'' agus ''[[Barbed Wire]]''. Scríobh an Cadhnach leabhair gearrscéalta freisin, ina measc ''[[Idir Shúgradh agus Dáiríre]]'', ''[[An Braon Broghach]]'', ''[[Cois Caoláire]]'', ''[[An tSraith dhá Tógáil]]'', ''[[An tSraith Tógtha]]'' agus ''[[An tSraith ar Lár]]''. Ba é an scríbhneoir próis ba mhó sa Ghaeilge lena linn é. I measc na n-ainmneacha pinn a bhí aige bhí; Aonghus Óg, Breallianmaitharsatuanógcadhanmaolpote, D. Ó Gallchobhair, Do na Fíréin, Micil Ó Moingmheara, M.Ó.C. === Luathshaothair Uí Chadhain === Áirítear na cnuasaigh ghearrscéalta [[Idir Shúgradh agus Dáiríre]] (ISD), ''An Braon Broghach'' (ABB), agus [[Cois Caoláire]] (CC) mar luathshaothar an Chadhnaigh. Braitheann roinnt léirmheastóirí go dtaispeánann ABB teacht chun aibíochta mar scríbhneoir. Deirtear leis go bhfuil teannas le braith i scéalta seo an Chadhnaigh. Díríonn an Cadhnach sna scéalta seo ar phobail faoi leith, pobail iargúlta Ghaeltachta don chuid is mó, pobail ar nós an phobail inar rugadh agus tógadh an Cadhnach féin. [[Íomhá:Máirtín Ó Cadhain - Cois Caoláire.jpeg|mion|Cois Caoláire]] === Saothair eile === Bhí an Cadhnach gníomhach, chomh maith, mar [[iriseoir]] agus ag scríobh aistí, atá bailithe in ''Ó Cadhain i bhFeasta'', ''Caiscín'', agus ''Caithfear Éisteacht''. Cuireadh amach comhfhreagras idir é féin san am a bhí sé i ngéibheann agus [[Tomás Bairéad]] faoin teideal ''As an nGéibheann''. Bhí sé i gcruachás amanna, ó briseadh as a phost múinteoireachta é mar gheall ar a ghníomhaíocht Phoblachtánach. Ní raibh an oiread sin measa ag Ó Cadhain ar an bh[[filíocht]]. Dar leis, b'fhearr ábhair a phlé sa phrós amháin agus fuair sé de locht ar [[Gaeilge na hAlban|Ghaeilge na hAlban]] nach raibh ach filíocht á scríobh inti ar an mórgóir. Bhí breis filíochta á scríobh sa Ghaeilge ná mar a bhí sa Bhéarla an tráth úd dar leis, ach níorbh fhiú faic an fhilíocht chéanna i gcomparáid le tathag an phróis. === Téamaí === Glacann an teannas idir daoine aonaracha agus éilimh an phobail ról fíorthábhachtach i scéalta an Chadhnaigh.<ref>‘Is é mórthéama Uí Chadhain sna gearrscéalta an choimhlint idir mianta an duine aonair agus na bacanna a chuireann struchtúir áirithe i saol an phobail dar díobh é ar a fhorbairt phearsanta’ De Paor, Louis, ‘Maxim Gorky, Máirtín Ó Cadhain agus Riastradh na Scéalaíochta’, Comhar (Nollaig 1990) 51-5.</ref> === Léirmheastóireacht === In [[Traidisiún Liteartha na nGael|''Traidisiún Liteartha na nGael'']] ([[1979]]) deir [[J. E. Caerwyn Williams]] agus Máirín Ní Mhuiríosa: ‘Níl aon amhras ná gurb é Máirtín Ó Cadhain an scríbhneoir is tábhachtaí dár shaothraigh prós na Nua-Ghaeilge le breis agus daichead bliain anuas.’ "Scríobh sé prós ba théagartha ná mar a scríobh aon Éireannach eile seachas Beckett agus Joyce", a dúirt [[Seán Ó Tuama]]. Ó Tuama, S. 1980. ‘Tiomna roimh bhás’, Comhar. Deireadh Fómhair. 55. "D’éirigh leis saothar scóipiúil cumasach nua-aosach a chumadh nár sháraigh aon scríbhneoir eile Gaeilge san aois seo", a dúirt [[Gearóid Denvir]]. Denvir, G. 1998. Cadhan Aonair: saothar liteartha Mháirtín Uí Chadhain. Baile Átha Cliath: An Clóchomhar. xiv. "Gan an grá seo don Ghaeilge - grá ab ionann agus beophianadh - níl tuiscint ar anam Mháirtín Uí Chadhain, ar an bhfórsa diamhair a thiomáin chun cinn é in ainneoin príosúin, peannaid phearsanta, easpa sláinte agus bás na gcarad." [[Breandán Ó hEithir]] Dar [[Liam Prút]]: (gur) ‘éirigh leis (an gCadhnach) conspóid an fhir phoiblí a choinneáil scartha go hiomlán óna shaothar glanlitríochta.’<ref>{{Luaigh foilseachán|title=An Scríbhneoir i nGleic: Téamaí Polaitiúla i Léachtaí Uí Chadhain|url=http://dx.doi.org/10.2307/25571765|journal=Comhar|date=1992|issn=0010-2369|pages=83|volume=51|issue=5|doi=10.2307/25571765|author=Liam Mac Con Iomaire}}</ref> [[Seosamh Ó Duibhginn]]: ‘Bhíodh Máirtín ag briathar-ionsaí daoine thall agus abhus.… ba bhealach aige é le faoiseamh a fháil ó mhíshláinte a bhí ag dul dó’ Séamus de Barra, a scríobh in [[Comhar]] na Nollag 1990: ‘Ní chreidimse gur dea-thoradh a bhí ar réabhlóideachas agus ar agóidíocht Mháirtín Uí Chadhain.… ní hannamh a bhuaileann baois fir nuair a bhraitheann siad an aois a bheith ag teacht orthu. === Stíl === I mórán de scéalta ''An Braon Broghach'', cleachtann Máirtín Ó Cadhain an [[réalachas sóisialta]]. [[Íomhá:Liam Mac Amhlaigh - Leachtaí Uí Chadhain.jpg|mion|''Leachtaí Uí Chadhain'' – [[Liam Mac Amhlaigh]] agus [[Caoimhín Mac Giolla Léith]] (eag.)|331x331px]] [[Íomhá:The Dregs of the Day - Máirtín Ó Cadhain agus Alan Titley.png|mion|''The Dregs of the Day'' - a d'aistrigh [[Alan Titley]]. Tháinig borradh faoin aistriúchán ar shaothair an Chadhnaigh ó foilsíodh aistriúchán ''Cré na Cille''.|322x322px]] ===An Sóisialachas=== "Is [[Marxachas|Marxach]] mise. Ní fhágann sin nach sórt Críostaí freisin mé. Leis an rún buíochais nó míbhuíochais a thapú, ní miste dhom a rá go dtugaim buíochas do Dhia go raibh [[Karl Marx]] ann." Is é a deir [[Aindrias Ó Cathasaigh]] ina leabhar ar Ó Cadhain, Cadhnaíocht, "Sách deireanach ina shaol a tháinig [Ó Cadhain] chun an tsóisialachais [...] agus nuair a tháinig, níor éirigh leis a chuid sóisialachais a scagadh saor ó fhuíoll a chuid poblachtachais. Mar sin, níor thuig sé go hiomlán céard is sóisialachas ann agus céard nach sóisialachas ann. [...] Chreid sé go mbeadh buíon trodaithe diongbháilte in ann an réabhlóid a chinnireacht, seachas an aicme oibre ina mílte í a thabhairt i gcrích. [...] Is dóichí, áfach, nár tháinig duine ar bith eile de lucht na Gaeilge in aon ghiorracht do sheasamh Mháirtín Uí Chadhain. [...] Ba é bua Uí Chadhain ó thaobh na polaitíochta de gur aimsigh sé ceangal idir an sóisialachas agus an Ghaeilge."<ref>Sliocht as caint dar teideal 'Dúnmharfóirí na Gaeltachta' a thug Ó Cadhain i mBéal Feirste i 1965. Caint neamhfhoilsithe.</ref> === Aistriúcháin === Sa bhliain 2025, foilsíodh [[Diskan – Agallamh|''Diskan –'' ''Agallamh'']] le [[Jakez Riou]], Máirtín Ó Cadhain agus [[Gwion Hernot]]. [[Éamon Ó Ciosáin (foclóirí)|Éamon Ó Ciosáin]] a chuir an leabhar in eagar agus ''[[Al Liamm]]'' <small>[<nowiki/>[[:br:Al_Liamm|br]]]</small> agus [[Coiscéim]] na foilsitheoirí. Cnuasach de chúig ghearrscéal atá ann: ceithre scéal le Jakez Riou (1899-1937), mórscríbhneoir Briotáinise a thiontaigh Máirtín Ó Cadhain agus a chara Gwion Hernot go Gaeilge, agus scéal amháin leis an gCadhnach féin a thiontaigh Ó Cadhain agus Hernot go Briotáinis. Leagan amach dhátheangach atá ar an leabhar, an dá theanga os comhair a chéile amach.<ref group="nóta">Tháinig Gwion Hernot ar a theitheadh go hÉirinn i 1946 agus thug Ó Cadhain lóistín dó. Chuir Hernot le cumas an Chadhnaigh sa Bhriotáinis agus d’fhoilsigh an bheirt acu cúig scéal in irisí in Éirinn agus sa Bhriotáin idir 1948-1950.</ref><ref name=":0" /><ref name=":1" /> == Leabhair agus foilseacháin le Máirtín Ó Cadhain == * ''[[Athnuachan]]'' Coiscéim. Baile Átha Cliath 1995 (úrscéal) * ''[[An Braon Broghach]]'' An Gúm, Baile Átha Cliath 1991 (gearrscéalta) * ''[[Barbed Wire]]'' Arna cur in eagar ag Cathal Ó hÁinle. Coiscéim, Baile Átha Cliath 2002 (úrscéal) * ''[[Caiscín]]'' Ailt san [[Irish Times]] [[1953]]/56. Arna gcur in eagar ag [[Aindrias Ó Cathasaigh]]. Coiscéim, Baile Átha Cliath 1998 (iriseoireacht) * ''[[Cois Caoláire]]'' [[Sáirséal Ó Marcaigh]], Baile Átha Cliath 2004 (géarrscéalta) * ''[[Cré na Cille]]'' [[Sáirséal agus Dill]], Baile Átha Cliath 1949/1965 (úrscéal) * ''[[As an nGéibheann : litreacha chuig Tomás Bairéad]]'' Sáirséal is Dill, Baile Átha Cliath, 1973. (Bailiúchán litreacha) * ''[[Idir Shúgradh agus Dáiríre]]'' [[Oifig an tSoláthair]], Baile Átha Cliath [[1975]] (gearrscéalta) * ''[[Tone Inné agus Inniu]]'' Coiscéim, Baile Átha Cliath 1999 (stair, polaitíocht) * ''[[An tSraith dhá Tógáil]]'' Sáirséal agus Dill, Baile Átha Cliath [[1970]]/1981 (gearrscéalta) * ''[[An tSraith Tógtha]]'' Sáirséal agus Dill, Baile Átha Cliath [[1977]] (gearrscéalta) * ''[[An tSraith ar Lár]]'' Sáirséal Ó Marcaigh, Baile Átha Cliath [[1967]] (gearrscéalta) * ''[[Ó Cadhain i bhFeasta]]''. Eagarthóir [[Seán Ó Laighin]]. [[Clódhanna Teoranta]], Baile Átha Cliath 1990 (aistí, iriseoireacht, stair, polaitíocht, ábhar ilghnéitheach) * ''[[An Ghaeilge Bheo - Destined to Pass.]]'' Eagarthóir: Seán Ó Laighin. [[Coiscéim]], Baile Átha Cliath 2002. (taighde agus tuairimí). * ''[[Caithfear Éisteacht!]]'' Aistí Mháirtín Uí Chadhain in [[Comhar]]. Eagarthóir: [[Liam Prút]]. [[Comhar Teoranta]], Baile Átha Cliath [[1999]] (aistí). * ''[[Faoi Rothaí na Gréine]]'' Amhráin As Conamara a bhailigh Máirtín Ó Cadhain. * ''[[Máirtín Ó Cadhain: Téacsanna Teagaisc: Teaching Texts – A Selection]]'' a foilsíodh i [[2020]]. [[Feargal Ó Béarra]] agus [[Arndt Wigger]] a chuir in eagar. Ceachtanna a chum an Cadhnach sna 1960idí chun an Ghaeilge a theagasc. Foilsíodh leagan Gearmáinise freisin. * ''[[Cumadóireacht Uí Chadhain]]'' [[2020]] le [[Mícheál Briody]] agus [[Máirín Nic Eoin]], leagan anótáilte de thrí scríbhinn de chuid Mháirtín Uí Chadhain atá caomhnaithe i gcartlann [[Coláiste na Tríonóide|Choláiste na Tríonóide]], Baile Átha Cliath. * ''[[Foclóir Mháirtín Uí Chadhain]]'' [[2021]], foclóir ar líne, [[Acadamh Ríoga na hÉireann]]. * ''Máirtín Ó Cadhain: Rogha Scéalta'', Cló Iar-Chonnacht. 15 gearrscéal arna roghnú ag [[Louis de Paor]]. === Paimfléid === * ''[[Páipéir Bhána agus Páipéir Bhreaca]]'' * ''[[Irish above Politics]]'' Baile Átha Cliath 1964. * ''[[Mr. Hill: Mr. Tara]] Baile Átha Cliath 1964.'' * ''[[Cosnaítear an Creideamh]] Baile Átha Cliath 1964.'' * ''[[Ar Céalacan, ar Stailc Ocrais]] Baile Átha Cliath 1966.'' * ''[[An Aisling]] Baile Átha Cliath 1966.'' * ''[[Gluaiseacht na Gaeilge, Gluaiseacht ar strae (paimfléad)]]'' Foilsithe ag [[Misneach (grúpa)|Misneach]] 1970. === Aistriúcháin go Gaeilge === * ón m[[Béarla]]: [[Sally Kavanagh]] ([[Charles Kickham]]) mar [[Saile Chaomhánach, nó na hUaigheanna Folmha]] agus '[[A short suit]]' le ([[Lynn Doyle]]) * ón m[[Breatnais]]: ''[[Tynged yr Iaith]]'' ([[Saunders Lewis]]) * ón bh[[Fraincis]]: ''[[La Rempailleuse]]'' (gearrscéal) ([[Guy de Maupassant]]) * ón m[[Briotáinis]], le cúnamh [[G Dourgwenu]] nó [[G Hernot]]: scéalta le [[Jakez Riou]]<ref name=":0" /> === Béaloideas === [[Ó Cadhain i dTír Chonaill]] [[2007]] Cnuasach bealoidis a bailíodh i d[[Tír Chonaill]] sa bhliain [[1957]] === Taifeadtaí fuaime=== * [[Máirtín Ó Cadhain (ceirnín)]] bailiúchán d'óráidí agus d'agallaimh a rinne sé. * [[Consain na Gaeilge (ceirnín)]], a d'fhoilsigh Spól sa bhliain [[1968]]. Ba é [[Breandán Breathnach]] faoi deara foilsiú an cheirnín seo ina bhfuil ceacht foghraíochta á thabhairt ag Máirtín Ó Cadhain. * ''Máirtín Ó Cadhain Rogha Téacsanna Teagaisc don Ghaeilge'', ina bhfuil taifeadadh de Mháirtín Ó Cadhain ag léamh as Cré na Cille. Rinneadh é in München na Gearmáine sna 1960idí. == Leabhair agus aistí faoi Mháirtín Ó Cadhain == * [[Aindrias Ó Cathasaigh]]: Ag Samhlú Troda. Máirtín Ó Cadhain 1905-1970. [[Coiscéim]], [[Baile Átha Cliath]] [[2002]]. * Aindrias Ó Cathasaigh [[Daol na réabhlóide: Poblachtachas agus sóisialachas i smaointeoireacht Mháirtín Uí Chadhain]], Coiscéim, 2005. * Aindrias Ó Cathasaigh ''[[Cadhnaíocht: Aistí ar Mháirtín Ó Cadhain]]''. [[Coiscéim]], [[2021]]. * Costigan, an tSiúr Bosco, le [[Seán Ó Curraoin]]. De Ghlaschloich an Oileáin: Beatha agus Saothar Mháirtín Uí Cadhain. [[Cló Iar-Chonnachta]], [[Indreabhán]] [[1987]]. * Ó hÁinle, Cathal, ‘Criostalú: Aistí ar Shaothar Mháirtín Uí Chadhain’, [[Coiscéim]], BÁC, [[1998]]. * Ó hAnluain, Eoghan, ‘Léargas Doilíosach: Gnéithe Áirithe de Ghearrscéalta Mháirtín Uí Chadhain’, [[Comhar]] ([[Deireadh Fómhair]] [[1971]]) 10-15. * Denvir, Gearóid, ‘Cadhan Aonair: Saothar Liteartha Mháirtín Uí Chadhain’, BÁC, [[1987]]. * ‘Maxim Gorky, Máirtín Ó Cadhain agus Riastradh na Scéalaíochta’, le [[Louis de Paor]], Comhar (Nollaig 1990) 51-5. *[[Faoin mBlaoisc Bheag Sin]], le [[Louis de Paor]], Coiscéim, 1991, An aigneolaíocht i scéalta Mháirtín Uí Chadhain. Sa leabhar seo déantar anailís ar Ó Cadhain ó thaobh an méid a bhíonn ar siúl in aigne an duine ina chuid scéalaíochta. * Titley, Alan, ‘Máirtin Ó Cadhain & Foirm an Ghearrscéil’, Comhar, Deireadh Fómhair [[1980]]. (Lgh. 34-36, 38-40.) * Ní Annracháin, Máire (eag.), Saothar Mháirtín Uí Chadhain, Léachtaí Cholm Cille, 37, [[Maigh Nuad]]: An Sagart, 2007. * Carnabhal na Marbh [[Radvan Markus]] Leabhar taighde le duine de scoláirí móra na litríochta Gaelaí a phléann Cré na Cille i gcomhthéacs na tréimhse ina bhfuil aistriúcháin ar an úrscéal á scaipeadh go hidirnáisiúnta. * 'Máirtín Ó Cadhain 2020' (2023, de Paor & Mac Cárthaigh, eagarthóirí) [[Cló Léann na Gaeilge]] * [[Dúchan: Blúirí ó Fhoclóir Mháirtín Uí Chadhain]] == Aistriúcháin ar a shaothair == * ''Kirkegårdsjord: gjenfortellinger i ti mellomspill'' ([[Cré na Cille]]), aistriúchán [[Ioruais]]e le [[Jan Erik Rekdal]], [[1995]]. * ''Churchyard Clay'' (Cré na Cille), aistriúchán [[Béarla]] le Joan Trodden Keeffe, U.M.I. Dissertation Information Service, [[SAM]] [[1988]]. * ''[[The Road to Brightcity]]'', aistriúchán [[Béarla]] le h[[Eoghan Ó Tuairisc]], [[Baile Átha Cliath]], [[Poolbeg Press]] [[1981]]. * ''Cré na Cille/Churchyard Clay'' (1949) - sliocht as an úrscéal, aistriúchán go [[Béarla]] de chuid Eibhlín Ní Allúrain agus Maitiú Ó Néill, in: Krino 11 (Samhradh na bliana [[1991]]), S. 13–25. * Chuir [[Alan Titley]] aistriúchán amach faoin teideal ''The Dirty Dust''. Aistriúchán scaoilte go maith atá ann agus Titley ag féachaint chuige beocht theanga Uí Chadhain a chur in iúl trí Bhéarla saibhir domhan an lae inniu a tharraingt chuige féin. * Máirtín Ó Cadhain: Rogha Scéalta sa bhliain 2014, arna roghnú ag an Ollamh de Paor. * ''Cré na Cille'' le [[Tim Robinson]] agus [[Liam Mac Con Iomaire]]. * ''Fuíoll Fuine'' a d’fhoilsigh Yale University Press mar leabhar beag ann féin, The Dregs of the Day, sa bhliain [[2019]] * ''The Quick and the Dead: Selected Stories'' Aistriúcháin Bhéarla ar ghearrscéalta Mháirtín Uí Chadhain, [[2021]]. [[Yale University Press]] agus Cló Iar-Chonnacht. Tá ‘Becoming Paper’ (‘Ag Déanamh Páipéir’) agus ‘Marbling’ (‘Ag Déanamh Marmair’) sa chnuasach seo, gearrscéalta nach raibh in ''Rogha Scéalta''. Is iad [[Alan Titley]], [[Katherine Duffy]], [[Úna Ní Chonchubhair]], [[Louis de Paor]], agus [[Lochlainn Ó Tuairisg]] a d’aistrigh. * "Glantachán Earraigh" curtha i mBriotáinis ag an údar i gcomhar le [[Gwion Hernot]], arna foilsiú ar ''[[Al Liamm]]'' <small>[<nowiki/>[[:br:Al_Liamm|br]]]</small> (MF–DF 1949)<ref name=":1" /> == Ábhar eile == [[Íomhá:Dealbh bhrád Máirtín Ó Cadhain,.jpg|mion|220px|Dealbh bhrád Mháirtín Uí Chadhain, atá le feiceáil in aice le Scoil na Gaeilge i g[[Coláiste na Tríonóide]].]] Tá portráid de Ó Cadhain a rinne [[Seán O'Sullivan]] i seilbh phríobháideach, agus dealbh bhrád le [[James Power]] i g[[Coláiste na Tríonóide]]. Tá dealbh Mháirtín Uí Chadhain i gceannáras RTÉ Raidió na Gaeltachta i gCasla, Conamara. Tá a chuid scríbhinní i dtaisce sa leabharlann i gColáiste na Tríonóide. I Mí Iúil 2022 nochtadh dealbh den mhórscríbhneoir ina cheantar dúchais i nGaeltacht Chois Fharraige. Ar an [[Airdín Glas]] taobh thoir de bhaile an Spidéil a nochtadh an dealbh, Dé Sathairn an 23 Iúil. Alan Ryan Hall, atá ina chónaí i n[[Dairbhre]], a rinne an dealbh chré-umha agus ba le tacaíocht agus le síntiúis ó eagraíochtaí Gaeltachta agus acadúla, agus ó dhaoine aonair i measc an phobail a thiomsaigh Iontaobhas Uí Chadhain an t-airgead leis an dealbh a dhéanamh agus a shuiteáil. == Féach freisin == * [[Ráitis Cháiliúla de chuid an Chadhnaigh]] == Tagairtí == {{reflist}} ====Nótaí==== {{reflist|group=nóta}} == Naisc sheachtracha == * [http://www.youtube.com/watch?v=dFUsguiIm70&feature=related Físeán Gaeilge faoi thionchar an Chadhnaigh ar Ghluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta] * [http://www.tg4.tv Scannán bunaithe ar "Cré na Cille" (le fáil faoi "Dráma - Cartlann")] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180228054619/http://www.tg4.tv/ |date=2018-02-28 }} * [http://www.youtube.com/watch?v=q91o5WC5plM&feature=related Tuairimí an Cadhnaigh i leith na Gaeilge agus Todhchaí na Tíre.] * [http://www.youtube.com/watch?v=uOOJUH8Uqp8&feature=related Máirtín Ó Cadhain agus Muintir na Gaeltachta] * [http://www.youtube.com/watch?v=7fqBPClCHgA&feature=player_embedded Máirtín Ó Cadhain agus Misneach] * [http://www.youtube.com/watch?v=WP23SxvECSs&feature=related ''Máirtín Ó Cadhain: Readers Under Fire'' Clár faisnéise faoin gCadhnach] * [https://focloiruichadhain.ria.ie/ ''Foclóir Mháirtín Uí Chadhain''] * [https://www.xn--mirtncadhain-cbb5oqd.ie/ www.máirtínócadhain.ie] == Foinsí == {{refbegin}} * Bowyer Bell, J. (1970), The Secret Army, A History of the IRA, Cambridge: MIT Press. * [https://b-ok.xyz/book/4964629/9e514b Cré na Cille] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221018152229/https://b-ok.xyz/book/4964629/9e514b |date=2022-10-18 }} * [https://b-ok.xyz/book/5941994/804411 Graveyard clay] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221018152222/https://b-ok.xyz/book/5941994/804411 |date=2022-10-18 }} aistriúchán de chuid [[Liam Mac Con Iomaire]] agus Tim Robinson, * [https://b-ok.xyz/book/4196136/24564f Dirty Dust] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221018152222/https://b-ok.xyz/book/4196136/24564f |date=2022-10-18 }}, aistriúchán de chuid [[Alan Titley]] * [https://b-ok.xyz/book/5223143/1c5f41 The Key] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221018152219/https://b-ok.xyz/book/5223143/1c5f41 |date=2022-10-18 }}, aistriúchán de chuid Louis de Paor * [https://b-ok.xyz/book/21914259/b7615b Dregs of the Day] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221018152219/https://b-ok.xyz/book/21914259/b7615b |date=2022-10-18 }}, aistriúchán de chuid [[Alan Titley]] * [https://b-ok.xyz/book/5223144/e735b6 The Road to Brightcity] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221018152226/https://b-ok.xyz/book/5223144/e735b6 |date=2022-10-18 }} * [https://b-ok.xyz/book/23223114/362687 The Quick and the Dead: Selected Stories] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221018152224/https://b-ok.xyz/book/23223114/362687 |date=2022-10-18 }} {{refend}} {{Rialú údaráis}} {{DEFAULTSORT:Cadhain, Mairtin O}} [[Catagóir:Máirtín Ó Cadhain]] [[Catagóir:Daoine a coinníodh i ngéibheann in Éirinn]] [[Catagóir:Baill d'Óglaigh na hÉireann (1922–1969)]] [[Catagóir:Baill Misneach]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Gearrscéalaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Foclóirithe Éireannacha]] [[Catagóir:Béaloideasóirí Éireannacha]] [[Catagóir:Aistritheoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Aistritheoirí an Ghúim]] [[Catagóir:Foclóirithe Gaeilge]] [[Catagóir:Foclóirithe Éireannacha]] [[Catagóir:Múinteoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1906]] [[Catagóir:Básanna i 1970]] [[Catagóir:Iarmhic Léinn Choláiste Phádraig, Droim Conrach]] [[Catagóir:Iriseoirí The Irish Times]] [[Catagóir:Ardrúnaithe ar an bhFáinne]] [[Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Daoine a cuireadh i Reilig Chnocán Iaróm]] [[Catagóir:Aistritheoirí Rannóg an Aistriúcháin]] [[Catagóir:Daoine as an Spidéal]] [[Catagóir:Scoláirí Gaeilge]] [[Catagóir:Iriseoirí Gaeilge]] 8xywneb7lin2xr3usf0m0jwhb4qp4s9 0 2604 1309845 1306991 2026-04-24T23:44:23Z Taghdtaighde 60452 Roinnt athruithe 1309845 wikitext text/x-wiki Ní liosta críochnúil é seo a leanas. [[Íomhá:Focal.ie.gif|mion|255x255px|[http://www.focal.ie/ga/ focal.ie suíomh]]] == Láithreáin gréasáin == * [[Focloir.ie|foclóir.ie]] [https://www.focloir.ie/ suíomh] * [[téarma.ie]] [https://www.tearma.ie/ suíomh] * [[teanglann.ie]] [https://www.teanglann.ie/ suíomh] * [[potafocal.com]] [http://www.potafocal.com/beo suíomh] * [[gaois.ie]] [https://www.gaois.ie/ suíomh] * [[aistriulitriochta.ie]] [https://www.aistriulitriochta.ie/ suíomh] * [[Litreoir]], [[gramadóir]], [[teasáras]], inneall aistriúcháin, srl: féach ar [https://cadhan.com/ cadhan.com] ([https://cadhan.com/gramadoir/foirm.html suíomh]) * focal.ie [http://www.focal.ie/ga/ suíomh] == Foclóirí aonteangacha Gaeilge == * [[Mícheál Ó Cléirigh|Ó Cléirigh, Micheál]]. 1643. '''''[[Foclóir nó Sanasán Nua]]'''.'' [[Leuven|Lobháin]]. * [[Seoirse Mac Clúin|Mac Clúin, Seoirse]] le [[Tomás Ó Criomhthain|Criomhthain, Tomás Ó]]. 1922. '''''Réilthíní Óir'''''. [[Droichead Átha]]: [[Muinntir Uí Chathail, Teo.|Muinntir Uí Chathail, Teo]]. (272+267 lch: [http://corpas.ria.ie/index.php?fsg_function=3&fsg_id=3077&fsg_lang=g Iml. I], [http://corpas.ria.ie/index.php?fsg_function=3&fsg_id=3078 Iml. II]) * [[Seán a' Chóta|Caomhánach, Seán Óg Mac Murchadha]]. 1942. '''''[[Croidhe Cainnte Chiarraighe]]'''.'' [[Maigh Nuad]]: [https://web.archive.org/web/20190813175158/https://www.forasnagaeilge.ie/wp-content/uploads/2016/06/8fddae92ae307b022d964ebe73d45df6.pdf Foilsithe ar líne] (4045 lch). * [[Foras na Gaeilge|Foras Teanga, An]]. 1991. '''''[[An Foclóir Beag]]''': Gaeilge-Gaeilge.'' Athchló. [[Baile Átha Cliath]]: [[An Gúm]]. ISBN 1-85791-364-7 * [[Acadamh Ríoga na hÉireann]]. Le teacht.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ria.ie/eolas-ginearalta-focloir-stairiuil-na-gaeilge|teideal=Eolas Ginearálta Foclóir Stairiúil na Gaeilge|údar=Acadamh Ríoga na hÉireann|dáta=|work=www.ria.ie|dátarochtana=2019-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190829172904/https://www.ria.ie/eolas-ginearalta-focloir-stairiuil-na-gaeilge|archivedate=2019-08-29}}</ref> ''[[Foclóir Stairiúil na Nua-Ghaeilge|'''Foclóir Stairiúil na Nua-Ghaeilge''']]''. ** [[Éamonn Ó hÓgáin|Ó hÓgáin, Éamonn]]. 1984. '''''Díolaim Focal (A) ó Chorca Dhuibhne'''''. [[Baile Átha Cliath|BÁC]]: [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]]. (192 lch) [https://www.ria.ie/diolaim-focal-o-chorca-dhuibhne]<ref name=":02">{{Lua idirlín|url=https://www.ria.ie/diolaim-focal-o-chorca-dhuibhne|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2019-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190829173350/https://www.ria.ie/diolaim-focal-o-chorca-dhuibhne|archivedate=2019-08-29}}</ref> ** [[Tomás de Bhaldraithe|de Bhaldraithe, Tomás]]. 1985. '''''Foirisiún Focal as Gaillimh'''''. BÁC: ARÉ. (240 lch) [https://www.ria.ie/foirisiun-focal-gaillimh]<ref name=":12">{{Lua idirlín|url=https://www.ria.ie/foirisiun-focal-gaillimh|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2019-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190829173402/https://www.ria.ie/foirisiun-focal-gaillimh|archivedate=2019-08-29}}</ref> ** [[Leaslaoi U. Lúcás|U. Lúcás, Leaslaoi]]. 1986. '''''Cnuasach Focal as Ros Goill'''''. BÁC: ARÉ. (46 lch) [https://www.ria.ie/publications/books/irish-language/cnuasach-focal-ros-goill]<ref name=":22">{{Lua idirlín|url=https://www.ria.ie/publications/books/irish-language/cnuasach-focal-ros-goill|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2019-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190829173414/https://www.ria.ie/publications/books/irish-language/cnuasach-focal-ros-goill|archivedate=2019-08-29}}</ref> ** [[Caoilfhionn Nic Pháidín|Nic Phaidin, Caoilfhionn]]. 1987. '''''Cnuasach Focal ó Uíbh Ráthach'''''. BÁC: ARÉ. (135 lch) [https://www.ria.ie/cnuasach-focal-o-uibh-rathach]<ref name=":32">{{Lua idirlín|url=https://www.ria.ie/cnuasach-focal-o-uibh-rathach|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2019-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190829173350/https://www.ria.ie/cnuasach-focal-o-uibh-rathach|archivedate=2019-08-29}}</ref> ** [[Diarmuid Ó hAirt|Ó hAirt, Diarmuid]]. 1988. '''''Díolaim Dhéiseach'''''. BÁC: ARÉ. (160 lch) [https://www.ria.ie/diolaim-dheiseach]<ref name=":42">{{Lua idirlín|url=https://www.ria.ie/diolaim-dheiseach|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2019-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190829173413/https://www.ria.ie/diolaim-dheiseach|archivedate=2019-08-29}}</ref> ** [[Úna M. Uí Bheirn|Uí Bheirn, Úna M.]] 1989. '''''Cnuasach Focal as Teileann'''''. BÁC: ARÉ. (213 lch) [https://www.ria.ie/cnuasach-focal-teileann]<ref name=":52">{{Lua idirlín|url=https://www.ria.ie/cnuasach-focal-teileann|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2019-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190829173541/https://www.ria.ie/cnuasach-focal-teileann|archivedate=2019-08-29}}</ref> ** [[Máirtín Ó Cadhain|Ó Cadhain, Máirtín]]. 2021. '''''[[Foclóir Mháirtín Uí Chadhain]]'''''. BÁC: ARÉ. ([https://focloiruichadhain.ria.ie/ ar líne]) * [[Pádraig Ó Mianáin|Ó Mianáin, Pádraig]] (eag.). 2025. ''[[An Foclóir Nua Gaeilge|'''An Foclóir Nua Gaeilge''']]''. [[Foras na Gaeilge]]. ([https://www.focloir.ie/ga/ ar líne]) == Teasárais Gaeilge == * [[Breandán Ó Doibhlin|Ó Doibhlin, Breandán]]. 1998. '''''Gaoth an fhocail''': foclóir analógach.'' BÁC: [[Coiscéim]]. * [[Seán Mac Cionnaith|Mac Cionnaith, Seán]]. 2003. '''''Focail i bhfócas''': foclóir comhchiallach dátheangach.'' [[Binn Éadair]]: Coiscéim. (508 lch) * [[Kevin Scannell|Scannell, Kevin]]. 2006. '''''Líonra Séimeantach na Gaeilge'''.'' Foilsithe [https://web.archive.org/web/20190421014701/http://cs.slu.edu/~scannell/pub/lsg-1.001.pdf ar líne]. (977 lch) * [[Gary Bannister|Bannister, Garry]]. 2008. '''''Teasáras gearr na Gaeilge''' (Gaelic-English mini-thesaurus).'' BÁC: [[ForSai]]. * [[Dolores Stewart|Stewart, Dolores]]. 2012. '''''Ó Fhocal go Focal''': ceárta na filíochta''. BÁC: Coiscéim. (237 lch) * [[Nicholas Williams|Williams, Nicholas]]. 2023. '''''Stórchiste''': Teasáras Aibítreach na Gaeilge''. [[Dùn Dèagh]]: [[Evertype]]. (613 lch) * Bannister, Garry. 2023. '''''Teasáras Gaeilge-Béarla'''''. BÁC: [[New Island]]. (1,038 lch) == Foclóirí canúnacha == ==== Éagsúla: ==== * [[Diarmaid Ó Muirithe|Muirithe, Diarmaid Ó]]. 2000. '''''A Dictionary of Anglo-Irish''': Words and Phrases from Gaelic in the English of Ireland''. BÁC: [[Four Courts Press]]. ISBN 978-1-85182-445-8 * [[Déirdre D'Auria, Déirdre|D'Auria, Déirdre]], [[Mhearraí, Eilís Ní Mhearraí|Mhearraí, Eilís Ní]], et al. 2014. '''''Focail Fholaithe'''''. [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]]: [http://focailfholaithe.fng.ie/ Foilsithe ar líne]. (Contaetha Chiarraí, Dhún na nGall, na Gaillimhe, [[Contae Mhaigh Eo|Mhaigh Eo]], na [[Contae na Mí|Mí]], Phort Láirge, agus [[Contae Thiobraid Árann|Thiobraid Árann]]) ==== [[Contae Chiarraí]]: ==== * [[Seoirse Mac Clúin|Clúin, Seoirse Mac]] le [[Tomás Ó Criomhthain|Criomhthain, Tomás Ó]]. 1922. '''''Réilthíní Óir'''''. [[Droichead Átha]]: [[Muinntir Uí Chathail, Teo.|Muinntir Uí Chathail, Teo]]. (272+267 lch: [http://corpas.ria.ie/index.php?fsg_function=3&fsg_id=3077&fsg_lang=g Iml. I], [http://corpas.ria.ie/index.php?fsg_function=3&fsg_id=3078 Iml. II]) * [[Seán a' Chóta|Caomhánach, Seán Óg Mac Murchadha]]. 1942. '''''[[Croidhe Cainnte Chiarraighe]]'''.'' [[Maigh Nuad]]: [https://web.archive.org/web/20190813175158/https://www.forasnagaeilge.ie/wp-content/uploads/2016/06/8fddae92ae307b022d964ebe73d45df6.pdf Foilsithe ar Líne] (4045 lch). * [[Stiofán Ó hAnnracháin|Annracháin, Stiofán Ó h–]]. 1964. '''''Caint an [[An Baile Dubh, Contae Chiarraí (Clann Mhuiris)|Bhaile Dhuibh]]'''''. BÁC: [[An Clóchomhar]]. * [[Éamonn Ó hÓgáin|Ógáin, Éamonn Ó h–]]. 1984. '''''Díolaim Focal (A) ó Chorca Dhuibhne'''''. [[Baile Átha Cliath|BÁC]]: [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]]. (192 lch) [https://www.ria.ie/diolaim-focal-o-chorca-dhuibhne] * [[Caoilfhionn Nic Pháidín|Phaidin, Caoilfhionn Nic]]. 1987. '''''Cnuasach Focal ó Uíbh Ráthach'''''. BÁC: ARÉ. (135 lch) [https://www.ria.ie/cnuasach-focal-o-uibh-rathach] ==== [[Contae Chill Chainnigh]]: ==== * [[Séamus Moylan|Moylan, Séamus]]. 1996. '''''The Language of Kilkenny''': Lexicon, Semantics, Structures''. BÁC: [[Geography Publications]]. ISBN 0-906602-70-X (~3,000 ceannfhocal, idir Bhéarla agus Gaeilge<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Book Reviews|url=https://doi.org/10.1080/01434639908666370|journal=Journal of Multilingual and Multicultural Development|date=1999-01-01|issn=0143-4632|pages=70–87|volume=20|issue=1|doi=10.1080/01434639908666370|language=Béarla}}</ref>) ==== [[Contae an Chláir]]: ==== * [[Críona Ní Gháirbhith|Gháirbhith, Críona Ní]]. 2013. '''''Gaeilge an Chláir''': Séad-Chnuasach Focal ón mBéarla''. BÁC: Coiscéim. (Suas le 1,800 ceannfhocal) [http://coisceim.ie/gaeilgeanchlair.html] ==== [[Contae Chorcaí]]: ==== * [[Mícheál Ó Briain|Briain, Mícheál Ó]] ⁊ [[Brian Ó Cuív|Ó Cuív, Brian]]. 1947. '''''Cnósach Focal Ó [[Baile Bhuirne|Bhaile Bhúirne]]''': I gCunndae Chorcaí''. BÁC: [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath|Institiúid Ard-Léighinn Bhaile Átha Cliath]]. * [[David J Webb|Webb, David J]]. 2018 (2^ú eag.). [https://corkirish.wordpress.com/2018/03/04/the-latest-version-of-my-dictionary/ Foilsithe ar líne] (533 lch). ==== [[Contae an Dúin]]: ==== * [[Ciarán Dunbar|Dunbar, Ciarán]] (Eag.). 2017. '''''Cnuasach Focal as an Dún''' agus nótaí eile''. BÁC: Coiscéim. (46 lch) ==== [[Contae Dhún na nGall]]: ==== * [[Leaslaoi U. Lúcás|Lúcás, Leaslaoi U.]]. 1986. '''''Cnuasach Focal as Ros Goill'''''. BÁC: ARÉ. (46 lch) [https://www.ria.ie/publications/books/irish-language/cnuasach-focal-ros-goill] * [[Úna M. Uí Bheirn|Bheirn, Úna M. Uí]] 1989. '''''Cnuasach Focal as Teileann'''''. BÁC: ARÉ. (213 lch) [https://www.ria.ie/cnuasach-focal-teileann] ==== [[Contae na Gaillimhe]]: ==== * [[Tomás de Bhaldraithe|Bhaldraithe, Tomás de]]. 1985. '''''Foirisiún Focal as Gaillimh'''''. BÁC: ARÉ. (240 lch) [https://www.ria.ie/foirisiun-focal-gaillimh] * [[Brian Ó Curnáin|Curnáin, Brian Ó]]. '''''The Irish of Iorras Aithneach, County Galway''''', Vol IV, § 14 Vocabulary (lgh 2177–2373). BÁC: [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]]. (194+2 lch) [https://www.dias.ie/ga/celt/celt-publications-2/celt-the-irish-of-iorras-aithneach-county-galway/] * [[Arndt Wigger|Wigger, Arndt]]. 2016. '''''Foclóir Briathra Gaeilge''' - Valency Dictionary of Irish Verbs''. [[Pota Focal]]: [https://web.archive.org/web/20190122022956/http://www.potafocal.com/fbg Folsithe ar líne]. (~300 focal) * [[Máirtín Ó Cadhain|Cadhain, Máirtín Ó]]. 2021. '''''[[Foclóir Mháirtín Uí Chadhain]]'''''. BÁC: ARÉ. ([https://focloiruichadhain.ria.ie/ ar líne]) ==== [[Contae Lú]] ⁊ na Contaetha máguaird: ==== * [[Ciarán Dunbar|Dunbar, Ciarán]] (Eag.). 2012. '''''Cnuasach Focal as [[Oirialla]]'''''. BÁC: Coiscéim. (163 lch) ==== [[Contae Phort Láirge]]: ==== * [[Diarmuid Ó hAirt|Airt, Diarmuid Ó h–]]. 1988. '''''Díolaim Dhéiseach'''''. BÁC: ARÉ. (160 lch) [https://www.ria.ie/diolaim-dheiseach] == Foclóirí Gaeilge agus teangacha Ceilteacha eile == * {{bratach|Brittany}} [[John Toland|Toland, John]]. 1726. '''''Vocabularium Armorico-Hibernicum'''''. Sa chnuasach ''A Collection of Several Pieces of Mr. John Toland ... Volume I'', lch 212-219. [[Londain]]: J. Peel. [https://books.google.ie/books?id=1Oaxglu_D0kC&dq=vocabularium+hibernicum&source=gbs_navlinks_s] * {{bratach|Scotland}} [[Gordon Mac Gill-Fhinnein|Mac Gill-Fhinnein, Gordon]]. 1966. Gluais Gaeilge-Gàidhlig in '''''Gàidhlig Uidhist a Deas'''''. [[Baile Átha Cliath|BÁC]]: [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]]. (Thart faoi 2000 focal<ref name=":0" />) [https://books.dias.ie/index.php?main_page=product_info&cPath=8_37&products_id=84] * {{bratach|Brittany}} [[Loeiz Andouard|Andouard, Loeiz]] ⁊ [[Éamon Ó Ciosáin (fear léinn)|Ó Ciosáin, Éamon]]. 1987. ''[[Foclóir Gaeilge–Briotáinis Andouard ⁊ Uí Chiosáin|Geriadur Iwerzhoneg-Brezhoneg / '''Foclóir Gaeilge-Briotáinis''']]''. [[Mouladurioù Hor Yezh]] <small>[<nowiki/>[[:br:Mouladurioù Hor Yezh|br]]]</small> (xiii+212 lch).<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|title=Review of Foclóir Gaeilge-Briotáinis (Geriadur iwerzhoneg/brezhoneg)|url=https://www.jstor.org/stable/20556311|journal=[[Comhar]]|issn=0010-2369|pages=lch 37|volume=46|issue=8|doi=10.2307/20556311|author=[[Henri Leperlier]]|year=1987|month=Lúnasa}}</ref> * {{bratach|Brittany}} [[Loïg Cheveau|Cheveau, Loïg]]. 2010. ''Geriadur-Chakod Brezhoneg-Iwerzhoneg / '''Foclóir Póca Gaeilge-Briotáinis'''''. [[Fouenant]]: [[Yoran Embanner]]. (xxi+278+ix+146 lch) [https://www.yoran-embanner.com/dicos-de-poche/141-dico-de-poche-bilingue-irlandaisbreton-bretonirlandais.html] * {{bratach|Scotland}} [[Kevin Scannell|Scannell, Kevin P.]] 2016. '''''[[Foclóir Gàidhlig–Gaeilge Uí Scanaill|Foclóir Gàidhlig–Gaeilge]]'''''. [https://web.archive.org/web/20190421014659/http://cs.slu.edu/~scannell/pub/gd2ga.pdf Foilsithe ar Líne]. (178 lch) * {{bratach|Isle of Man}} [[Kevin Scannell|Scannell, Kevin P.]] 2016. '''''[[Foclóir Manainnis–Gaeilge Uí Scanaill|Foclóir Manainnis–Gaeilge]]'''''. [https://web.archive.org/web/20190421014702/http://cs.slu.edu/~scannell/pub/gv2ga.pdf Foilsithe ar Líne]. (198 lch) * {{bratach|Wales}} [[Joe Mitchell|Mitchell, Joe]]. 2017. ''[[Foclóir Breatnais–Gaeilge Joe Mitchell|Geiriadur Cymraeg ~ Gwyddeleg / '''Foclóir Breatnais ~ Gaeilge''']]''. [[An Bhreatain Bheag]]: [[Gwasg Gwaelod yr Ardd]]. (v+229+xxiii lch)<!--[https://www.cantamilvintage.com/cynnyrch/geiriadur-cymraeg-gwyddeleg/?lang=cy]{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}-->[https://web.archive.org/web/20210729173252/http://www.geiriadurgwyddeleg.com/ga.php] * {{bratach|Isle of Man}} [[Kevin Scannell|Scannell, Kevin P.]] ⁊ [[Phil Kelly|Kelly, Phil]] 2021. ''Lioar Raaghyn / '''[[Frásleabhar Manainnise Uí Scanaill ⁊ Kelly|Frásleabhar]]''' / Phrase Book''. [https://kevinscannell.com/files/frasleabhar.pdf Foilsithe ar Líne]. (1625 lch) == Foclóirí Gaeilge agus Béarla == === Foclóirí Gaeilge–Béarla === * [[Edward Lhuyd|Lhuyd, Edward]]. 1707. '''''Foclóir Gaoidheilge-Shagsonach''': A Comparative Vocabulary of the Original Languages of Britain and Ireland'' in ''Archaeologia Britannica.'' [[Oxford]]. * [[Tadhg Ó Neachtain|Ó Neachtain, Tadhg]]. 1739. '''''Foclóir Gaedhil-bhéarlach'''.'' Lámhscríbhinn neamhfhoilsithe. * [[Seán Ó Briain (foclóirí)|O'Brien, J.]] 1768. '''''Focalóir Gaoidhilge-Sax Bhéarla''', or an Irish-English Dictionary''. [[Páras]]. An dara heagrán, 1832. * [[Thomas de Vere Coneys|Coneys, Thomas de Vere]]. 1849. '''''Foclóir Gaoidhilge-Sacs-Béarla''','' ''nó an'' ''Irish-English Dictionary''. Baile Átha Cliath. * [[Éadbhard Ó Raghallaigh|O’Reilly, Edward]]. 1864. '''''An Irish-English Dictionary''' with copious quotations from the most esteemed ancient and modern writers, to elucidate the meaning of obscure words, and numerous comparisons of Irish words with those of similar orthography, sense, or sound in the Welsh and Hebrew languages.'' With a supplement containing many thousand Irish words, with their interpretations in English, collected throughout Ireland, and among ancient unpublished manuscripts by [[John O'Donovan]]. Baile Átha Cliath: James Duffy. * [[Íomhá:An_Irish-English_dictionary,_being_a_thesaurus_of_words,_phrases_and_idioms_of_the_modern_Irish_language,_with_explanations_in_English.djvu|mion|''[[Foclóir Gaedhilge agus Béarla]]'' [[Pádraig Ua Duinnín|Uí Dhuinnín]], eagrán 1904]][[Pádraig Ua Duinnín|Dinneen, Patrick S.]] 1927. '''''[[Foclóir Gaedhilge agus Béarla]]''', An Irish-English Dictionary, being a thesaurus of the words, phrases, and idioms of the modern Irish language.'' New edition, revised and greatly enlarged. Reprinted with editions in 1934. Baile Átha Cliath: [[Cumann na Scríbheann nGaedhilge]]. * [[Ernest Gordon Quin|Quin, E.G]]. (Eag.). 1913-1976. '''''[[Dictionary of the Irish Language]]''': Based Mainly on Old and Middle Irish Materials''. BÁC: [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]]. (632 lch) [https://www.dil.ie/ Leagan athchóirithe ar líne]. * [[Niall Ó Dónaill|Ó Dónaill, Niall]]. 1977. '''''Foclóir Gaeilge-Béarla'''.'' Baile Átha Cliath: Oifig an tSoláthair. * [[Diarmaid Ó Muirithe|Ó Muirithe, Diarmaid]]. 2000. '''''A Dictionary of Anglo-Irish''': Words and Phrases from Gaelic in the English of Ireland''. BÁC: [[Four Courts Press]]. ISBN 978-1-85182-445-8 * [[Brian Ó Curnáin|Curnáin, Brian Ó]]. '''''The Irish of Iorras Aithneach, County Galway''''', Vol IV, § 14 Vocabulary (lgh 2177–2373). BÁC: [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]]. (194+2 lch) [https://www.dias.ie/ga/celt/celt-publications-2/celt-the-irish-of-iorras-aithneach-county-galway/] * [[Ciarán Dunbar|Dunbar, Ciarán]] (Eag.). 2012. '''''Cnuasach Focal as [[Oirialla]]'''''. BÁC: Coiscéim. (163 lch) * [[Críona Ní Gháirbhith|Ní Gháirbhith, Críona]]. 2013. '''''Gaeilge an Chláir: Séad-Chnuasach Focal ón mBéarla'''''. BÁC: Coiscéim. (Suas le 1,800 ceannfhocal) [http://coisceim.ie/gaeilgeanchlair.html] * [[Déirdre D'Auria, Déirdre|D'Auria, Déirdre]], [[Mhearraí, Eilís Ní Mhearraí|Mhearraí, Eilís Ní]], et al. 2014. '''''Focail Fholaithe'''''. ARÉ: [http://focailfholaithe.fng.ie/ Foilsithe ar líne]. * [[Arndt Wigger|Wigger, Arndt]]. 2016. '''''Foclóir Briathra Gaeilge''' - Valency Dictionary of Irish Verbs''. [[Pota Focal]]: [https://web.archive.org/web/20190122022956/http://www.potafocal.com/fbg Folsithe ar líne]. (~300 focal) * [[Ciarán Dunbar|Dunbar, Ciarán]] (Eag.). 2017. '''''Cnuasach Focal as [[Contae an Dúin|an Dún]]''' agus nótaí eile''. BÁC: Coiscéim. (46 lch) === Foclóirí Béarla–Gaeilge === * [[Conchubhar Ó Beaglaoich|Ó Beaglaoich, Conchubhar]] ⁊ [[Aodh Buí Mac Cruitín|Mac Cruitín, Aodh Buidhe]]. 1732. ''The English-Irish Dictionary: '''[[An Focloir Bearla Gaoidheilge|Foclóir Béarla-Gaoidheilge]]'''.'' [[Páras]]. * [[Tadhg Ó Coinnialláin|Ó Coinnialláin, Tadhg]]. 1814. '''''An English-Irish Dictionary''' intended for the use of schools.'' Baile Átha Cliath. * [[Daniel Foley|Foley, Daniel]]. 1855. '''''An English-Irish dictionary''' intended for the use of students of the Irish language.'' Baile Átha Cliath. * [[Edmund Fournier d'Albe|Fournier d'Albe, Edmund E]]. 1903. '''''An English-Irish Dictionary and Phrase Book'''.'' Baile Átha Cliath. * [[Timothy O'Neill Lane|O'Neill Lane, Timothy]]. 1904. '''''Lane's English-Irish Dictionary'''.'' Baile Átha Cliath. * [[Láimhbheartach Mac Cionnaith|Mac Cionnaith, L.]] 1911. '''''English-Irish Phrase Dictionary'''''. Baile Átha Cliath: M.H. Gill & Son, Ltd, 1911. * Mac Cionnaith, L. 1935. '''''Foclóir Béarla agus Gaedhilge''': English-Irish dictionary.'' Baile Átha Cliath: Oifig Díolta Foilseachán Rialtais. * [[Tomás de Bhaldraithe|de Bhaldraithe, Tomás]]. 1959. '''''English-Irish Dictionary'''.'' Baile Átha Cliath: Oifig an tSoláthair. * [[Mícheál Ó Siochfhradha|Ó Siochfhradha, Mícheál]]. 1971. '''''Learner's English-Irish Dictionary'''.'' Baile Átha Cliath: Comhlacht Oideachais na hÉireann. * [[Garry Bannister|Bannister, Garry]]. 2008. '''''Kiss my…! Póg mo thóin'''. Dictionary of English-Irish slang''. [[Stigh Lorgan]]: New Island. (céad-foilsithe 1999 le For Sai, eagrán méadaithe 2016). ISBN 978-1-84840-521-9 * [[Foras na Gaeilge]]. 2012. '''''[[Foclóir Nua Béarla–Gaeilge Fhoras na Gaeilge|An Foclóir Nua Béarla-Gaeilge]]'''.'' [http://www.focloir.ie/ga/ Foilsithe ar líne] === Foclóirí Béarla–Gaeilge agus Gaeilge-Béarla === * Rialtas na hÉireann. 1986. '''''Foclóir Póca'''.'' Baile Átha Cliath: An Gúm. * [[Séamus Mac Mathúna|Mac Mathúna, Séamus]], ⁊ [[Ailbhe Ó Corráin|Ó Corráin, Ailbhe]]. 1995. '''''Collins Gem Irish dictionary''': English-Irish Irish-English.'' [[Glaschú]]: HarperCollins. ISBN 0-00-470753-2 * [[Séamus Mac Mathúna|Mac Mathúna, Séamus]], ⁊ [[Ailbhe Ó Corráin|Ó Corráin, Ailbhe]]. 1997. '''''Collins Pocket Irish dictionary''': English-Irish Gaeilge-Bearla.'' Glaschú: HarperCollins. ISBN 0-00-470765-6 * [[Ó Cróinín|Ó Cróinín, Breandán]]. 1999. '''''Oxford Irish minidictionary''': Béarla-Gaeilge Gaeilge-Béarla.'' Oxford: Oxford University Press. ISBN 0-19-860227-8 * [[Davidovic Mladen|Mladen, Davidovic]]. 2000. '''''Irish-English/English-Irish Dictionary and Phrasebook'''''. [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]]: Hippocrene Books. ISBN 0-87052-110-1 == Foclóirí Gaeilge agus teangacha eile == {{Féach freisin|#Foclóirí Gaeilge agus teangacha Ceilteacha eile}} * [[Íomhá:Flag_of_the_Roman_Empire.svg|25x25px]] [[Risteard Pluincéad|Pluincéad, Risdeard]]. 1662. ''Vocabularium Latinum et Hibernum / '''[[Foclóir Lainne ⁊ Gaoidheilge|Foclóir Lainne agus Gaoidheilge]]'''.'' [https://www.isos.dias.ie/libraries/MARSH/MS_Z_4_2_5/english/catalogue.html Lámhscríbhinn gan foilsiú]. * [[Íomhá:Flag_of_the_Roman_Empire.svg|25x25px]]{{bratach|England}} [[Proinsias Bhailís|Bhailís, Proinsias]] ⁊ [[Tadhg Ó Neachtan|Ó Neachtuin, Tadhg]]. 1730. ''Dictionarium, Latino Anglo Hibernicum / '''Focloir Laidnbhearlghaoidhilge'''''. [https://www.isos.dias.ie/libraries/MARSH/MS_Z_3_1_13/english/catalogue.html Lámhscríbhinn gan foilsiú]. * {{bratach|Germany}} [[Franz Nikolaus Finck|Finck, Franz Nikolaus]] (1899). '''''Die araner mundart: ein beitrag zur erforschung des westirischen. Zweiter band.''''' '''''Wörterbuch.''''' Marburg: N. G. Elwert'sche Verlagsbuchhandlung. (249 lch) [https://de.wikisource.org/wiki/Die_araner_mundart/W%C3%B6rterbuch][https://archive.org/details/diearanermundart00fincuoft] * {{bratach|France}} [[Risteárd de Hae|Ae, Risteárd de h–]]. 1952. '''''[[Foclóir Gaedhilge agus Frainncise de hAe|Foclóir Gaedhilge agus Frainncise]]'''.'' Baile Átha Cliath: [[Oifig an tSoláthair]]. (440 lch) * {{bratach|France}} [[Joseph Vendryes|Vendryes, Joseph]], [[Édouard Bachellery|Bachellery, É.]], ⁊ [[Pierre-Yves Lambert|Lambert, Pierre-Yves]]. 1959-1996 (nár críochnaíodh)''. '''Lexique étymologique de l'irlandais ancien'''''. BÁC: [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]]; [[Páras]]: CNRC Éditions. * {{bratach|Germany}} [[Thomas Feito Caldas|Feito Caldas, Thomas]] ⁊ [[Clemens Schleicher|Schleicher, Clemens]]. 1999. '''''Wörterbuch Irisch-Deutsch''': Mit einem deutsch-irischen Wortindex''. Tübingen: [[Buske]]. (573 lch) [https://buske.de/worterbuch-irisch-deutsch.html] * {{bratach|Germany}} [[Gavin Falconer|Falconer, Gavin]]. 2000. '''''Stór Focal Gearmáinise''' / Irische Vokabeln''. Cambridge, [[Ontario]]: In parentheses Publications. (127 lch) [https://web.archive.org/web/20190427122948/http://www.yorku.ca/inpar/language/StorFocal.pdf Foilsithe ar líne] * {{bratach|Russia}} [[Alexey Shibakov|Shibakov, Alexey]]. 2002, 2ú Eag: 2006. ''Ирландско-Русскийсловар ('''Foclóir Gaeilge-Rúisis''')''. [https://web.archive.org/web/20120417085909/http://booksbooksbooks.ru/download/Irish-Russian_Chibakov.pdf Foilsithe ar líne] (363 lch). [https://web.archive.org/web/20241205070107/https://www.irish-russian.net/ Leagan athnuaite ar líne] <small>(sa chartlann)</small> * {{bratach|Spain}} [[David Barnwell|Barnwell, David]], [[Pádraig Ó Domhnalláin]] ⁊ [[Carmen Rodríguez Alonso]]. 2009. ''Diccionario Irlandés-Español / '''Foclóir Gaeilge-Spáinnise'''''. BÁC: Coiscéim. (368 lch) (2^ú eag. [https://www.evertype.com/books/dictionary-ga-es.html 2022]) * {{bratach|France}} [[Loïg Cheveau|Cheveau, Loïg]]. 2009. '''''Foclóir Póca Gaeilge-Fraincis''' / Dico de Poche Français-Irlandais''. [[Fouenant]]: [[Yoran Embanner]]. [https://www.yoran-embanner.com/dicos-de-poche/149-dico-de-poche-bilingue-irlandaisfrancais-francaisirlandais.html] * {{bratach|Germany}}{{bratach|England}} [[Arndt Wigger|Wigger, Arndt]]. 2016. '''''Foclóir Briathra Gaeilge''' - Valency Dictionary of Irish Verbs''. [[Pota Focal]]: [https://web.archive.org/web/20190122022956/http://www.potafocal.com/fbg Folsithe ar líne]. (~300 focal) * {{bratach|Germany}} [[Hans Saffer|Saffer, Hans]]. 2017. '''''Taschenwörterbuch Irisch'''''. Folsithe go neamhspleách. (160 lch) == Foclóirí Ghaeilge na hAlban == * [[Edward Dwelly|Dwelly, Edward]]. 1911. '''''Faclair Gàidhlig gu Beurla''' le Dealbhan/The Illustrated Gaelic - English Dictionary'' (10ú clóbhualadh). [[Dún Éideann]]: Birlinn Limited. ISBN 1874744041. * [[Malcolm Maclennan|Maclennan, Malcolm]]. 1925. '''''A pronouncing and etymological dictionary of the Gaelic language''': Gaelic-English English-Gaelic.'' [[Dún Éideann]]: John Grant. * [[Neil MacAlpine|MacAlpine, Neil]], ⁊ [[John Mackenzie|Mackenzie, John]]. 1943. '''''A pronouncing Gaelic-English Dictionary''''' agus '''''An English-Gaelic Dictionary'''.'' [[Glaschú]]: Alexander MacLaren & Sons. * [[R. W. Renton|Renton, R. W]]. ⁊ [[J. A. MacDonald|MacDonald, J. A.]] 1994. '''''Scottish Gaelic-English/English-Scottish Gaelic Dictionary'''.'' [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]]: Hippocrene Books. (Bunfhoilsitheoir: [[Gairm Pubs]], [[Glaschú]], 1979). ISBN 0-7818-0316-0 == Naisc sheachtracha == * [http://www.dictionaryportal.eu/ga/ctlg/?metaLang=ga Tairseach Eorpach na bhFoclóirí] * Liosta de chuid an [[Sabhal Mòr Ostaig|Sabhail Mòr Ostaig]] d'[http://www.smo.uhi.ac.uk/gaeilge/focloiri/ Fhoclóirí ar Líne] * [http://www.smo.uhi.ac.uk/~oduibhin/#ulaidh_thoir Suíomh Chiaráin Uí Dhuibhín] * [http://multidict.net/multidict/?sl=ga Foclóirí Gaeilge trí Multidict] * [http://www.focal.ie/ FOCAL.IE] * [http://www.csis.ul.ie/focloir/ An Foclóir Beag] ar líne<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.csis.ul.ie/focloir/|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2010-11-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101212025006/http://www.csis.ul.ie/focloir/|archivedate=2010-12-12}}</ref> * [https://cadhan.com/ An Cadhan Aonair] * [http://www.intergaelic.com/gd-ga/trans/ Intergaelic] – Foclóir Gaeilge/Gàidhlig/Gaelg * [http://www.lexicelt.org/geiriadur/geiriadur.aspx?lang=ga Lexicelt] - Áis foghlaimthe na [[An Bhreatnais|Breatnaise]] * [http://www.dil.ie/ eDIL] * [http://focloir.com/?lang=ga Foclóir Gaeilge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180825095803/http://focloir.com/?lang=ga |date=2018-08-25 }} <ref>{{Lua idirlín|url=http://focloir.com/?lang=ga|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2018-04-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180825095803/http://focloir.com/?lang=ga|archivedate=2018-08-25}}</ref> L.S. Gógan * [https://www.yoran-embanner.com/ Yoran Embanner] Siopa Leabhar * Suíomh do lucht labhartha na Rúisise atá ag foghlaim na Gaeilge: [https://web.archive.org/web/20241205070107/https://www.irish-russian.net/ irish-russian.net] <small>(sa chartlann)</small> == Tagairtí == {{Reflist}} ====Nótaí==== {{reflist|group=nóta}} {{Foclóirí na Gaeilge}} {{DEFAULTSORT:Focloiri Gaeilge}} [[Catagóir:Foclóirí Gaeilge| ]] [[Catagóir:Foclóireacht na Gaeilge|*]] [[Catagóir:Liostaí]] [[Catagóir:Foclóirí|Gaeilge]] [[Catagóir:Foclóireacht]] [[Catagóir:Leabhair Ghaeilge]] pw3uf5oyum0xjm1cx5g74emdcac2jod 1310078 1309845 2026-04-25T04:00:59Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 12 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310078 wikitext text/x-wiki Ní liosta críochnúil é seo a leanas. [[Íomhá:Focal.ie.gif|mion|255x255px|[http://www.focal.ie/ga/ focal.ie suíomh]]] == Láithreáin gréasáin == * [[Focloir.ie|foclóir.ie]] [https://www.focloir.ie/ suíomh] * [[téarma.ie]] [https://www.tearma.ie/ suíomh] * [[teanglann.ie]] [https://www.teanglann.ie/ suíomh] * [[potafocal.com]] [http://www.potafocal.com/beo suíomh] * [[gaois.ie]] [https://www.gaois.ie/ suíomh] * [[aistriulitriochta.ie]] [https://www.aistriulitriochta.ie/ suíomh] * [[Litreoir]], [[gramadóir]], [[teasáras]], inneall aistriúcháin, srl: féach ar [https://cadhan.com/ cadhan.com] ([https://cadhan.com/gramadoir/foirm.html suíomh]) * focal.ie [http://www.focal.ie/ga/ suíomh] == Foclóirí aonteangacha Gaeilge == * [[Mícheál Ó Cléirigh|Ó Cléirigh, Micheál]]. 1643. '''''[[Foclóir nó Sanasán Nua]]'''.'' [[Leuven|Lobháin]]. * [[Seoirse Mac Clúin|Mac Clúin, Seoirse]] le [[Tomás Ó Criomhthain|Criomhthain, Tomás Ó]]. 1922. '''''Réilthíní Óir'''''. [[Droichead Átha]]: [[Muinntir Uí Chathail, Teo.|Muinntir Uí Chathail, Teo]]. (272+267 lch: [http://corpas.ria.ie/index.php?fsg_function=3&fsg_id=3077&fsg_lang=g Iml. I], [http://corpas.ria.ie/index.php?fsg_function=3&fsg_id=3078 Iml. II]) * [[Seán a' Chóta|Caomhánach, Seán Óg Mac Murchadha]]. 1942. '''''[[Croidhe Cainnte Chiarraighe]]'''.'' [[Maigh Nuad]]: [https://web.archive.org/web/20190813175158/https://www.forasnagaeilge.ie/wp-content/uploads/2016/06/8fddae92ae307b022d964ebe73d45df6.pdf Foilsithe ar líne] (4045 lch). * [[Foras na Gaeilge|Foras Teanga, An]]. 1991. '''''[[An Foclóir Beag]]''': Gaeilge-Gaeilge.'' Athchló. [[Baile Átha Cliath]]: [[An Gúm]]. ISBN 1-85791-364-7 * [[Acadamh Ríoga na hÉireann]]. Le teacht.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ria.ie/eolas-ginearalta-focloir-stairiuil-na-gaeilge|teideal=Eolas Ginearálta Foclóir Stairiúil na Gaeilge|údar=Acadamh Ríoga na hÉireann|dáta=|work=www.ria.ie|dátarochtana=2019-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190829172904/https://www.ria.ie/eolas-ginearalta-focloir-stairiuil-na-gaeilge|archivedate=2019-08-29}}</ref> ''[[Foclóir Stairiúil na Nua-Ghaeilge|'''Foclóir Stairiúil na Nua-Ghaeilge''']]''. ** [[Éamonn Ó hÓgáin|Ó hÓgáin, Éamonn]]. 1984. '''''Díolaim Focal (A) ó Chorca Dhuibhne'''''. [[Baile Átha Cliath|BÁC]]: [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]]. (192 lch) [https://www.ria.ie/diolaim-focal-o-chorca-dhuibhne] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190829173350/https://www.ria.ie/diolaim-focal-o-chorca-dhuibhne |date=2019-08-29 }}<ref name=":02">{{Lua idirlín|url=https://www.ria.ie/diolaim-focal-o-chorca-dhuibhne|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2019-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190829173350/https://www.ria.ie/diolaim-focal-o-chorca-dhuibhne|archivedate=2019-08-29}}</ref> ** [[Tomás de Bhaldraithe|de Bhaldraithe, Tomás]]. 1985. '''''Foirisiún Focal as Gaillimh'''''. BÁC: ARÉ. (240 lch) [https://www.ria.ie/foirisiun-focal-gaillimh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190829173402/https://www.ria.ie/foirisiun-focal-gaillimh |date=2019-08-29 }}<ref name=":12">{{Lua idirlín|url=https://www.ria.ie/foirisiun-focal-gaillimh|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2019-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190829173402/https://www.ria.ie/foirisiun-focal-gaillimh|archivedate=2019-08-29}}</ref> ** [[Leaslaoi U. Lúcás|U. Lúcás, Leaslaoi]]. 1986. '''''Cnuasach Focal as Ros Goill'''''. BÁC: ARÉ. (46 lch) [https://www.ria.ie/publications/books/irish-language/cnuasach-focal-ros-goill] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190829173414/https://www.ria.ie/publications/books/irish-language/cnuasach-focal-ros-goill |date=2019-08-29 }}<ref name=":22">{{Lua idirlín|url=https://www.ria.ie/publications/books/irish-language/cnuasach-focal-ros-goill|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2019-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190829173414/https://www.ria.ie/publications/books/irish-language/cnuasach-focal-ros-goill|archivedate=2019-08-29}}</ref> ** [[Caoilfhionn Nic Pháidín|Nic Phaidin, Caoilfhionn]]. 1987. '''''Cnuasach Focal ó Uíbh Ráthach'''''. BÁC: ARÉ. (135 lch) [https://www.ria.ie/cnuasach-focal-o-uibh-rathach] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190829173350/https://www.ria.ie/cnuasach-focal-o-uibh-rathach |date=2019-08-29 }}<ref name=":32">{{Lua idirlín|url=https://www.ria.ie/cnuasach-focal-o-uibh-rathach|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2019-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190829173350/https://www.ria.ie/cnuasach-focal-o-uibh-rathach|archivedate=2019-08-29}}</ref> ** [[Diarmuid Ó hAirt|Ó hAirt, Diarmuid]]. 1988. '''''Díolaim Dhéiseach'''''. BÁC: ARÉ. (160 lch) [https://www.ria.ie/diolaim-dheiseach] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190829173413/https://www.ria.ie/diolaim-dheiseach |date=2019-08-29 }}<ref name=":42">{{Lua idirlín|url=https://www.ria.ie/diolaim-dheiseach|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2019-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190829173413/https://www.ria.ie/diolaim-dheiseach|archivedate=2019-08-29}}</ref> ** [[Úna M. Uí Bheirn|Uí Bheirn, Úna M.]] 1989. '''''Cnuasach Focal as Teileann'''''. BÁC: ARÉ. (213 lch) [https://www.ria.ie/cnuasach-focal-teileann] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190829173541/https://www.ria.ie/cnuasach-focal-teileann |date=2019-08-29 }}<ref name=":52">{{Lua idirlín|url=https://www.ria.ie/cnuasach-focal-teileann|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2019-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190829173541/https://www.ria.ie/cnuasach-focal-teileann|archivedate=2019-08-29}}</ref> ** [[Máirtín Ó Cadhain|Ó Cadhain, Máirtín]]. 2021. '''''[[Foclóir Mháirtín Uí Chadhain]]'''''. BÁC: ARÉ. ([https://focloiruichadhain.ria.ie/ ar líne]) * [[Pádraig Ó Mianáin|Ó Mianáin, Pádraig]] (eag.). 2025. ''[[An Foclóir Nua Gaeilge|'''An Foclóir Nua Gaeilge''']]''. [[Foras na Gaeilge]]. ([https://www.focloir.ie/ga/ ar líne]) == Teasárais Gaeilge == * [[Breandán Ó Doibhlin|Ó Doibhlin, Breandán]]. 1998. '''''Gaoth an fhocail''': foclóir analógach.'' BÁC: [[Coiscéim]]. * [[Seán Mac Cionnaith|Mac Cionnaith, Seán]]. 2003. '''''Focail i bhfócas''': foclóir comhchiallach dátheangach.'' [[Binn Éadair]]: Coiscéim. (508 lch) * [[Kevin Scannell|Scannell, Kevin]]. 2006. '''''Líonra Séimeantach na Gaeilge'''.'' Foilsithe [https://web.archive.org/web/20190421014701/http://cs.slu.edu/~scannell/pub/lsg-1.001.pdf ar líne]. (977 lch) * [[Gary Bannister|Bannister, Garry]]. 2008. '''''Teasáras gearr na Gaeilge''' (Gaelic-English mini-thesaurus).'' BÁC: [[ForSai]]. * [[Dolores Stewart|Stewart, Dolores]]. 2012. '''''Ó Fhocal go Focal''': ceárta na filíochta''. BÁC: Coiscéim. (237 lch) * [[Nicholas Williams|Williams, Nicholas]]. 2023. '''''Stórchiste''': Teasáras Aibítreach na Gaeilge''. [[Dùn Dèagh]]: [[Evertype]]. (613 lch) * Bannister, Garry. 2023. '''''Teasáras Gaeilge-Béarla'''''. BÁC: [[New Island]]. (1,038 lch) == Foclóirí canúnacha == ==== Éagsúla: ==== * [[Diarmaid Ó Muirithe|Muirithe, Diarmaid Ó]]. 2000. '''''A Dictionary of Anglo-Irish''': Words and Phrases from Gaelic in the English of Ireland''. BÁC: [[Four Courts Press]]. ISBN 978-1-85182-445-8 * [[Déirdre D'Auria, Déirdre|D'Auria, Déirdre]], [[Mhearraí, Eilís Ní Mhearraí|Mhearraí, Eilís Ní]], et al. 2014. '''''Focail Fholaithe'''''. [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]]: [http://focailfholaithe.fng.ie/ Foilsithe ar líne]. (Contaetha Chiarraí, Dhún na nGall, na Gaillimhe, [[Contae Mhaigh Eo|Mhaigh Eo]], na [[Contae na Mí|Mí]], Phort Láirge, agus [[Contae Thiobraid Árann|Thiobraid Árann]]) ==== [[Contae Chiarraí]]: ==== * [[Seoirse Mac Clúin|Clúin, Seoirse Mac]] le [[Tomás Ó Criomhthain|Criomhthain, Tomás Ó]]. 1922. '''''Réilthíní Óir'''''. [[Droichead Átha]]: [[Muinntir Uí Chathail, Teo.|Muinntir Uí Chathail, Teo]]. (272+267 lch: [http://corpas.ria.ie/index.php?fsg_function=3&fsg_id=3077&fsg_lang=g Iml. I], [http://corpas.ria.ie/index.php?fsg_function=3&fsg_id=3078 Iml. II]) * [[Seán a' Chóta|Caomhánach, Seán Óg Mac Murchadha]]. 1942. '''''[[Croidhe Cainnte Chiarraighe]]'''.'' [[Maigh Nuad]]: [https://web.archive.org/web/20190813175158/https://www.forasnagaeilge.ie/wp-content/uploads/2016/06/8fddae92ae307b022d964ebe73d45df6.pdf Foilsithe ar Líne] (4045 lch). * [[Stiofán Ó hAnnracháin|Annracháin, Stiofán Ó h–]]. 1964. '''''Caint an [[An Baile Dubh, Contae Chiarraí (Clann Mhuiris)|Bhaile Dhuibh]]'''''. BÁC: [[An Clóchomhar]]. * [[Éamonn Ó hÓgáin|Ógáin, Éamonn Ó h–]]. 1984. '''''Díolaim Focal (A) ó Chorca Dhuibhne'''''. [[Baile Átha Cliath|BÁC]]: [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]]. (192 lch) [https://www.ria.ie/diolaim-focal-o-chorca-dhuibhne] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190829173350/https://www.ria.ie/diolaim-focal-o-chorca-dhuibhne |date=2019-08-29 }} * [[Caoilfhionn Nic Pháidín|Phaidin, Caoilfhionn Nic]]. 1987. '''''Cnuasach Focal ó Uíbh Ráthach'''''. BÁC: ARÉ. (135 lch) [https://www.ria.ie/cnuasach-focal-o-uibh-rathach] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190829173350/https://www.ria.ie/cnuasach-focal-o-uibh-rathach |date=2019-08-29 }} ==== [[Contae Chill Chainnigh]]: ==== * [[Séamus Moylan|Moylan, Séamus]]. 1996. '''''The Language of Kilkenny''': Lexicon, Semantics, Structures''. BÁC: [[Geography Publications]]. ISBN 0-906602-70-X (~3,000 ceannfhocal, idir Bhéarla agus Gaeilge<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Book Reviews|url=https://doi.org/10.1080/01434639908666370|journal=Journal of Multilingual and Multicultural Development|date=1999-01-01|issn=0143-4632|pages=70–87|volume=20|issue=1|doi=10.1080/01434639908666370|language=Béarla}}</ref>) ==== [[Contae an Chláir]]: ==== * [[Críona Ní Gháirbhith|Gháirbhith, Críona Ní]]. 2013. '''''Gaeilge an Chláir''': Séad-Chnuasach Focal ón mBéarla''. BÁC: Coiscéim. (Suas le 1,800 ceannfhocal) [http://coisceim.ie/gaeilgeanchlair.html] ==== [[Contae Chorcaí]]: ==== * [[Mícheál Ó Briain|Briain, Mícheál Ó]] ⁊ [[Brian Ó Cuív|Ó Cuív, Brian]]. 1947. '''''Cnósach Focal Ó [[Baile Bhuirne|Bhaile Bhúirne]]''': I gCunndae Chorcaí''. BÁC: [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath|Institiúid Ard-Léighinn Bhaile Átha Cliath]]. * [[David J Webb|Webb, David J]]. 2018 (2^ú eag.). [https://corkirish.wordpress.com/2018/03/04/the-latest-version-of-my-dictionary/ Foilsithe ar líne] (533 lch). ==== [[Contae an Dúin]]: ==== * [[Ciarán Dunbar|Dunbar, Ciarán]] (Eag.). 2017. '''''Cnuasach Focal as an Dún''' agus nótaí eile''. BÁC: Coiscéim. (46 lch) ==== [[Contae Dhún na nGall]]: ==== * [[Leaslaoi U. Lúcás|Lúcás, Leaslaoi U.]]. 1986. '''''Cnuasach Focal as Ros Goill'''''. BÁC: ARÉ. (46 lch) [https://www.ria.ie/publications/books/irish-language/cnuasach-focal-ros-goill] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190829173414/https://www.ria.ie/publications/books/irish-language/cnuasach-focal-ros-goill |date=2019-08-29 }} * [[Úna M. Uí Bheirn|Bheirn, Úna M. Uí]] 1989. '''''Cnuasach Focal as Teileann'''''. BÁC: ARÉ. (213 lch) [https://www.ria.ie/cnuasach-focal-teileann] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190829173541/https://www.ria.ie/cnuasach-focal-teileann |date=2019-08-29 }} ==== [[Contae na Gaillimhe]]: ==== * [[Tomás de Bhaldraithe|Bhaldraithe, Tomás de]]. 1985. '''''Foirisiún Focal as Gaillimh'''''. BÁC: ARÉ. (240 lch) [https://www.ria.ie/foirisiun-focal-gaillimh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190829173402/https://www.ria.ie/foirisiun-focal-gaillimh |date=2019-08-29 }} * [[Brian Ó Curnáin|Curnáin, Brian Ó]]. '''''The Irish of Iorras Aithneach, County Galway''''', Vol IV, § 14 Vocabulary (lgh 2177–2373). BÁC: [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]]. (194+2 lch) [https://www.dias.ie/ga/celt/celt-publications-2/celt-the-irish-of-iorras-aithneach-county-galway/] * [[Arndt Wigger|Wigger, Arndt]]. 2016. '''''Foclóir Briathra Gaeilge''' - Valency Dictionary of Irish Verbs''. [[Pota Focal]]: [https://web.archive.org/web/20190122022956/http://www.potafocal.com/fbg Folsithe ar líne]. (~300 focal) * [[Máirtín Ó Cadhain|Cadhain, Máirtín Ó]]. 2021. '''''[[Foclóir Mháirtín Uí Chadhain]]'''''. BÁC: ARÉ. ([https://focloiruichadhain.ria.ie/ ar líne]) ==== [[Contae Lú]] ⁊ na Contaetha máguaird: ==== * [[Ciarán Dunbar|Dunbar, Ciarán]] (Eag.). 2012. '''''Cnuasach Focal as [[Oirialla]]'''''. BÁC: Coiscéim. (163 lch) ==== [[Contae Phort Láirge]]: ==== * [[Diarmuid Ó hAirt|Airt, Diarmuid Ó h–]]. 1988. '''''Díolaim Dhéiseach'''''. BÁC: ARÉ. (160 lch) [https://www.ria.ie/diolaim-dheiseach] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190829173413/https://www.ria.ie/diolaim-dheiseach |date=2019-08-29 }} == Foclóirí Gaeilge agus teangacha Ceilteacha eile == * {{bratach|Brittany}} [[John Toland|Toland, John]]. 1726. '''''Vocabularium Armorico-Hibernicum'''''. Sa chnuasach ''A Collection of Several Pieces of Mr. John Toland ... Volume I'', lch 212-219. [[Londain]]: J. Peel. [https://books.google.ie/books?id=1Oaxglu_D0kC&dq=vocabularium+hibernicum&source=gbs_navlinks_s] * {{bratach|Scotland}} [[Gordon Mac Gill-Fhinnein|Mac Gill-Fhinnein, Gordon]]. 1966. Gluais Gaeilge-Gàidhlig in '''''Gàidhlig Uidhist a Deas'''''. [[Baile Átha Cliath|BÁC]]: [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]]. (Thart faoi 2000 focal<ref name=":0" />) [https://books.dias.ie/index.php?main_page=product_info&cPath=8_37&products_id=84] * {{bratach|Brittany}} [[Loeiz Andouard|Andouard, Loeiz]] ⁊ [[Éamon Ó Ciosáin (fear léinn)|Ó Ciosáin, Éamon]]. 1987. ''[[Foclóir Gaeilge–Briotáinis Andouard ⁊ Uí Chiosáin|Geriadur Iwerzhoneg-Brezhoneg / '''Foclóir Gaeilge-Briotáinis''']]''. [[Mouladurioù Hor Yezh]] <small>[<nowiki/>[[:br:Mouladurioù Hor Yezh|br]]]</small> (xiii+212 lch).<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|title=Review of Foclóir Gaeilge-Briotáinis (Geriadur iwerzhoneg/brezhoneg)|url=https://www.jstor.org/stable/20556311|journal=[[Comhar]]|issn=0010-2369|pages=lch 37|volume=46|issue=8|doi=10.2307/20556311|author=[[Henri Leperlier]]|year=1987|month=Lúnasa}}</ref> * {{bratach|Brittany}} [[Loïg Cheveau|Cheveau, Loïg]]. 2010. ''Geriadur-Chakod Brezhoneg-Iwerzhoneg / '''Foclóir Póca Gaeilge-Briotáinis'''''. [[Fouenant]]: [[Yoran Embanner]]. (xxi+278+ix+146 lch) [https://www.yoran-embanner.com/dicos-de-poche/141-dico-de-poche-bilingue-irlandaisbreton-bretonirlandais.html] * {{bratach|Scotland}} [[Kevin Scannell|Scannell, Kevin P.]] 2016. '''''[[Foclóir Gàidhlig–Gaeilge Uí Scanaill|Foclóir Gàidhlig–Gaeilge]]'''''. [https://web.archive.org/web/20190421014659/http://cs.slu.edu/~scannell/pub/gd2ga.pdf Foilsithe ar Líne]. (178 lch) * {{bratach|Isle of Man}} [[Kevin Scannell|Scannell, Kevin P.]] 2016. '''''[[Foclóir Manainnis–Gaeilge Uí Scanaill|Foclóir Manainnis–Gaeilge]]'''''. [https://web.archive.org/web/20190421014702/http://cs.slu.edu/~scannell/pub/gv2ga.pdf Foilsithe ar Líne]. (198 lch) * {{bratach|Wales}} [[Joe Mitchell|Mitchell, Joe]]. 2017. ''[[Foclóir Breatnais–Gaeilge Joe Mitchell|Geiriadur Cymraeg ~ Gwyddeleg / '''Foclóir Breatnais ~ Gaeilge''']]''. [[An Bhreatain Bheag]]: [[Gwasg Gwaelod yr Ardd]]. (v+229+xxiii lch)<!--[https://www.cantamilvintage.com/cynnyrch/geiriadur-cymraeg-gwyddeleg/?lang=cy]{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}-->[https://web.archive.org/web/20210729173252/http://www.geiriadurgwyddeleg.com/ga.php] * {{bratach|Isle of Man}} [[Kevin Scannell|Scannell, Kevin P.]] ⁊ [[Phil Kelly|Kelly, Phil]] 2021. ''Lioar Raaghyn / '''[[Frásleabhar Manainnise Uí Scanaill ⁊ Kelly|Frásleabhar]]''' / Phrase Book''. [https://kevinscannell.com/files/frasleabhar.pdf Foilsithe ar Líne]. (1625 lch) == Foclóirí Gaeilge agus Béarla == === Foclóirí Gaeilge–Béarla === * [[Edward Lhuyd|Lhuyd, Edward]]. 1707. '''''Foclóir Gaoidheilge-Shagsonach''': A Comparative Vocabulary of the Original Languages of Britain and Ireland'' in ''Archaeologia Britannica.'' [[Oxford]]. * [[Tadhg Ó Neachtain|Ó Neachtain, Tadhg]]. 1739. '''''Foclóir Gaedhil-bhéarlach'''.'' Lámhscríbhinn neamhfhoilsithe. * [[Seán Ó Briain (foclóirí)|O'Brien, J.]] 1768. '''''Focalóir Gaoidhilge-Sax Bhéarla''', or an Irish-English Dictionary''. [[Páras]]. An dara heagrán, 1832. * [[Thomas de Vere Coneys|Coneys, Thomas de Vere]]. 1849. '''''Foclóir Gaoidhilge-Sacs-Béarla''','' ''nó an'' ''Irish-English Dictionary''. Baile Átha Cliath. * [[Éadbhard Ó Raghallaigh|O’Reilly, Edward]]. 1864. '''''An Irish-English Dictionary''' with copious quotations from the most esteemed ancient and modern writers, to elucidate the meaning of obscure words, and numerous comparisons of Irish words with those of similar orthography, sense, or sound in the Welsh and Hebrew languages.'' With a supplement containing many thousand Irish words, with their interpretations in English, collected throughout Ireland, and among ancient unpublished manuscripts by [[John O'Donovan]]. Baile Átha Cliath: James Duffy. * [[Íomhá:An_Irish-English_dictionary,_being_a_thesaurus_of_words,_phrases_and_idioms_of_the_modern_Irish_language,_with_explanations_in_English.djvu|mion|''[[Foclóir Gaedhilge agus Béarla]]'' [[Pádraig Ua Duinnín|Uí Dhuinnín]], eagrán 1904]][[Pádraig Ua Duinnín|Dinneen, Patrick S.]] 1927. '''''[[Foclóir Gaedhilge agus Béarla]]''', An Irish-English Dictionary, being a thesaurus of the words, phrases, and idioms of the modern Irish language.'' New edition, revised and greatly enlarged. Reprinted with editions in 1934. Baile Átha Cliath: [[Cumann na Scríbheann nGaedhilge]]. * [[Ernest Gordon Quin|Quin, E.G]]. (Eag.). 1913-1976. '''''[[Dictionary of the Irish Language]]''': Based Mainly on Old and Middle Irish Materials''. BÁC: [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]]. (632 lch) [https://www.dil.ie/ Leagan athchóirithe ar líne]. * [[Niall Ó Dónaill|Ó Dónaill, Niall]]. 1977. '''''Foclóir Gaeilge-Béarla'''.'' Baile Átha Cliath: Oifig an tSoláthair. * [[Diarmaid Ó Muirithe|Ó Muirithe, Diarmaid]]. 2000. '''''A Dictionary of Anglo-Irish''': Words and Phrases from Gaelic in the English of Ireland''. BÁC: [[Four Courts Press]]. ISBN 978-1-85182-445-8 * [[Brian Ó Curnáin|Curnáin, Brian Ó]]. '''''The Irish of Iorras Aithneach, County Galway''''', Vol IV, § 14 Vocabulary (lgh 2177–2373). BÁC: [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]]. (194+2 lch) [https://www.dias.ie/ga/celt/celt-publications-2/celt-the-irish-of-iorras-aithneach-county-galway/] * [[Ciarán Dunbar|Dunbar, Ciarán]] (Eag.). 2012. '''''Cnuasach Focal as [[Oirialla]]'''''. BÁC: Coiscéim. (163 lch) * [[Críona Ní Gháirbhith|Ní Gháirbhith, Críona]]. 2013. '''''Gaeilge an Chláir: Séad-Chnuasach Focal ón mBéarla'''''. BÁC: Coiscéim. (Suas le 1,800 ceannfhocal) [http://coisceim.ie/gaeilgeanchlair.html] * [[Déirdre D'Auria, Déirdre|D'Auria, Déirdre]], [[Mhearraí, Eilís Ní Mhearraí|Mhearraí, Eilís Ní]], et al. 2014. '''''Focail Fholaithe'''''. ARÉ: [http://focailfholaithe.fng.ie/ Foilsithe ar líne]. * [[Arndt Wigger|Wigger, Arndt]]. 2016. '''''Foclóir Briathra Gaeilge''' - Valency Dictionary of Irish Verbs''. [[Pota Focal]]: [https://web.archive.org/web/20190122022956/http://www.potafocal.com/fbg Folsithe ar líne]. (~300 focal) * [[Ciarán Dunbar|Dunbar, Ciarán]] (Eag.). 2017. '''''Cnuasach Focal as [[Contae an Dúin|an Dún]]''' agus nótaí eile''. BÁC: Coiscéim. (46 lch) === Foclóirí Béarla–Gaeilge === * [[Conchubhar Ó Beaglaoich|Ó Beaglaoich, Conchubhar]] ⁊ [[Aodh Buí Mac Cruitín|Mac Cruitín, Aodh Buidhe]]. 1732. ''The English-Irish Dictionary: '''[[An Focloir Bearla Gaoidheilge|Foclóir Béarla-Gaoidheilge]]'''.'' [[Páras]]. * [[Tadhg Ó Coinnialláin|Ó Coinnialláin, Tadhg]]. 1814. '''''An English-Irish Dictionary''' intended for the use of schools.'' Baile Átha Cliath. * [[Daniel Foley|Foley, Daniel]]. 1855. '''''An English-Irish dictionary''' intended for the use of students of the Irish language.'' Baile Átha Cliath. * [[Edmund Fournier d'Albe|Fournier d'Albe, Edmund E]]. 1903. '''''An English-Irish Dictionary and Phrase Book'''.'' Baile Átha Cliath. * [[Timothy O'Neill Lane|O'Neill Lane, Timothy]]. 1904. '''''Lane's English-Irish Dictionary'''.'' Baile Átha Cliath. * [[Láimhbheartach Mac Cionnaith|Mac Cionnaith, L.]] 1911. '''''English-Irish Phrase Dictionary'''''. Baile Átha Cliath: M.H. Gill & Son, Ltd, 1911. * Mac Cionnaith, L. 1935. '''''Foclóir Béarla agus Gaedhilge''': English-Irish dictionary.'' Baile Átha Cliath: Oifig Díolta Foilseachán Rialtais. * [[Tomás de Bhaldraithe|de Bhaldraithe, Tomás]]. 1959. '''''English-Irish Dictionary'''.'' Baile Átha Cliath: Oifig an tSoláthair. * [[Mícheál Ó Siochfhradha|Ó Siochfhradha, Mícheál]]. 1971. '''''Learner's English-Irish Dictionary'''.'' Baile Átha Cliath: Comhlacht Oideachais na hÉireann. * [[Garry Bannister|Bannister, Garry]]. 2008. '''''Kiss my…! Póg mo thóin'''. Dictionary of English-Irish slang''. [[Stigh Lorgan]]: New Island. (céad-foilsithe 1999 le For Sai, eagrán méadaithe 2016). ISBN 978-1-84840-521-9 * [[Foras na Gaeilge]]. 2012. '''''[[Foclóir Nua Béarla–Gaeilge Fhoras na Gaeilge|An Foclóir Nua Béarla-Gaeilge]]'''.'' [http://www.focloir.ie/ga/ Foilsithe ar líne] === Foclóirí Béarla–Gaeilge agus Gaeilge-Béarla === * Rialtas na hÉireann. 1986. '''''Foclóir Póca'''.'' Baile Átha Cliath: An Gúm. * [[Séamus Mac Mathúna|Mac Mathúna, Séamus]], ⁊ [[Ailbhe Ó Corráin|Ó Corráin, Ailbhe]]. 1995. '''''Collins Gem Irish dictionary''': English-Irish Irish-English.'' [[Glaschú]]: HarperCollins. ISBN 0-00-470753-2 * [[Séamus Mac Mathúna|Mac Mathúna, Séamus]], ⁊ [[Ailbhe Ó Corráin|Ó Corráin, Ailbhe]]. 1997. '''''Collins Pocket Irish dictionary''': English-Irish Gaeilge-Bearla.'' Glaschú: HarperCollins. ISBN 0-00-470765-6 * [[Ó Cróinín|Ó Cróinín, Breandán]]. 1999. '''''Oxford Irish minidictionary''': Béarla-Gaeilge Gaeilge-Béarla.'' Oxford: Oxford University Press. ISBN 0-19-860227-8 * [[Davidovic Mladen|Mladen, Davidovic]]. 2000. '''''Irish-English/English-Irish Dictionary and Phrasebook'''''. [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]]: Hippocrene Books. ISBN 0-87052-110-1 == Foclóirí Gaeilge agus teangacha eile == {{Féach freisin|#Foclóirí Gaeilge agus teangacha Ceilteacha eile}} * [[Íomhá:Flag_of_the_Roman_Empire.svg|25x25px]] [[Risteard Pluincéad|Pluincéad, Risdeard]]. 1662. ''Vocabularium Latinum et Hibernum / '''[[Foclóir Lainne ⁊ Gaoidheilge|Foclóir Lainne agus Gaoidheilge]]'''.'' [https://www.isos.dias.ie/libraries/MARSH/MS_Z_4_2_5/english/catalogue.html Lámhscríbhinn gan foilsiú]. * [[Íomhá:Flag_of_the_Roman_Empire.svg|25x25px]]{{bratach|England}} [[Proinsias Bhailís|Bhailís, Proinsias]] ⁊ [[Tadhg Ó Neachtan|Ó Neachtuin, Tadhg]]. 1730. ''Dictionarium, Latino Anglo Hibernicum / '''Focloir Laidnbhearlghaoidhilge'''''. [https://www.isos.dias.ie/libraries/MARSH/MS_Z_3_1_13/english/catalogue.html Lámhscríbhinn gan foilsiú]. * {{bratach|Germany}} [[Franz Nikolaus Finck|Finck, Franz Nikolaus]] (1899). '''''Die araner mundart: ein beitrag zur erforschung des westirischen. Zweiter band.''''' '''''Wörterbuch.''''' Marburg: N. G. Elwert'sche Verlagsbuchhandlung. (249 lch) [https://de.wikisource.org/wiki/Die_araner_mundart/W%C3%B6rterbuch][https://archive.org/details/diearanermundart00fincuoft] * {{bratach|France}} [[Risteárd de Hae|Ae, Risteárd de h–]]. 1952. '''''[[Foclóir Gaedhilge agus Frainncise de hAe|Foclóir Gaedhilge agus Frainncise]]'''.'' Baile Átha Cliath: [[Oifig an tSoláthair]]. (440 lch) * {{bratach|France}} [[Joseph Vendryes|Vendryes, Joseph]], [[Édouard Bachellery|Bachellery, É.]], ⁊ [[Pierre-Yves Lambert|Lambert, Pierre-Yves]]. 1959-1996 (nár críochnaíodh)''. '''Lexique étymologique de l'irlandais ancien'''''. BÁC: [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]]; [[Páras]]: CNRC Éditions. * {{bratach|Germany}} [[Thomas Feito Caldas|Feito Caldas, Thomas]] ⁊ [[Clemens Schleicher|Schleicher, Clemens]]. 1999. '''''Wörterbuch Irisch-Deutsch''': Mit einem deutsch-irischen Wortindex''. Tübingen: [[Buske]]. (573 lch) [https://buske.de/worterbuch-irisch-deutsch.html] * {{bratach|Germany}} [[Gavin Falconer|Falconer, Gavin]]. 2000. '''''Stór Focal Gearmáinise''' / Irische Vokabeln''. Cambridge, [[Ontario]]: In parentheses Publications. (127 lch) [https://web.archive.org/web/20190427122948/http://www.yorku.ca/inpar/language/StorFocal.pdf Foilsithe ar líne] * {{bratach|Russia}} [[Alexey Shibakov|Shibakov, Alexey]]. 2002, 2ú Eag: 2006. ''Ирландско-Русскийсловар ('''Foclóir Gaeilge-Rúisis''')''. [https://web.archive.org/web/20120417085909/http://booksbooksbooks.ru/download/Irish-Russian_Chibakov.pdf Foilsithe ar líne] (363 lch). [https://web.archive.org/web/20241205070107/https://www.irish-russian.net/ Leagan athnuaite ar líne] <small>(sa chartlann)</small> * {{bratach|Spain}} [[David Barnwell|Barnwell, David]], [[Pádraig Ó Domhnalláin]] ⁊ [[Carmen Rodríguez Alonso]]. 2009. ''Diccionario Irlandés-Español / '''Foclóir Gaeilge-Spáinnise'''''. BÁC: Coiscéim. (368 lch) (2^ú eag. [https://www.evertype.com/books/dictionary-ga-es.html 2022]) * {{bratach|France}} [[Loïg Cheveau|Cheveau, Loïg]]. 2009. '''''Foclóir Póca Gaeilge-Fraincis''' / Dico de Poche Français-Irlandais''. [[Fouenant]]: [[Yoran Embanner]]. [https://www.yoran-embanner.com/dicos-de-poche/149-dico-de-poche-bilingue-irlandaisfrancais-francaisirlandais.html] * {{bratach|Germany}}{{bratach|England}} [[Arndt Wigger|Wigger, Arndt]]. 2016. '''''Foclóir Briathra Gaeilge''' - Valency Dictionary of Irish Verbs''. [[Pota Focal]]: [https://web.archive.org/web/20190122022956/http://www.potafocal.com/fbg Folsithe ar líne]. (~300 focal) * {{bratach|Germany}} [[Hans Saffer|Saffer, Hans]]. 2017. '''''Taschenwörterbuch Irisch'''''. Folsithe go neamhspleách. (160 lch) == Foclóirí Ghaeilge na hAlban == * [[Edward Dwelly|Dwelly, Edward]]. 1911. '''''Faclair Gàidhlig gu Beurla''' le Dealbhan/The Illustrated Gaelic - English Dictionary'' (10ú clóbhualadh). [[Dún Éideann]]: Birlinn Limited. ISBN 1874744041. * [[Malcolm Maclennan|Maclennan, Malcolm]]. 1925. '''''A pronouncing and etymological dictionary of the Gaelic language''': Gaelic-English English-Gaelic.'' [[Dún Éideann]]: John Grant. * [[Neil MacAlpine|MacAlpine, Neil]], ⁊ [[John Mackenzie|Mackenzie, John]]. 1943. '''''A pronouncing Gaelic-English Dictionary''''' agus '''''An English-Gaelic Dictionary'''.'' [[Glaschú]]: Alexander MacLaren & Sons. * [[R. W. Renton|Renton, R. W]]. ⁊ [[J. A. MacDonald|MacDonald, J. A.]] 1994. '''''Scottish Gaelic-English/English-Scottish Gaelic Dictionary'''.'' [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]]: Hippocrene Books. (Bunfhoilsitheoir: [[Gairm Pubs]], [[Glaschú]], 1979). ISBN 0-7818-0316-0 == Naisc sheachtracha == * [http://www.dictionaryportal.eu/ga/ctlg/?metaLang=ga Tairseach Eorpach na bhFoclóirí] * Liosta de chuid an [[Sabhal Mòr Ostaig|Sabhail Mòr Ostaig]] d'[http://www.smo.uhi.ac.uk/gaeilge/focloiri/ Fhoclóirí ar Líne] * [http://www.smo.uhi.ac.uk/~oduibhin/#ulaidh_thoir Suíomh Chiaráin Uí Dhuibhín] * [http://multidict.net/multidict/?sl=ga Foclóirí Gaeilge trí Multidict] * [http://www.focal.ie/ FOCAL.IE] * [http://www.csis.ul.ie/focloir/ An Foclóir Beag] ar líne<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.csis.ul.ie/focloir/|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2010-11-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101212025006/http://www.csis.ul.ie/focloir/|archivedate=2010-12-12}}</ref> * [https://cadhan.com/ An Cadhan Aonair] * [http://www.intergaelic.com/gd-ga/trans/ Intergaelic] – Foclóir Gaeilge/Gàidhlig/Gaelg * [http://www.lexicelt.org/geiriadur/geiriadur.aspx?lang=ga Lexicelt] - Áis foghlaimthe na [[An Bhreatnais|Breatnaise]] * [http://www.dil.ie/ eDIL] * [http://focloir.com/?lang=ga Foclóir Gaeilge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180825095803/http://focloir.com/?lang=ga |date=2018-08-25 }} <ref>{{Lua idirlín|url=http://focloir.com/?lang=ga|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2018-04-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180825095803/http://focloir.com/?lang=ga|archivedate=2018-08-25}}</ref> L.S. Gógan * [https://www.yoran-embanner.com/ Yoran Embanner] Siopa Leabhar * Suíomh do lucht labhartha na Rúisise atá ag foghlaim na Gaeilge: [https://web.archive.org/web/20241205070107/https://www.irish-russian.net/ irish-russian.net] <small>(sa chartlann)</small> == Tagairtí == {{Reflist}} ====Nótaí==== {{reflist|group=nóta}} {{Foclóirí na Gaeilge}} {{DEFAULTSORT:Focloiri Gaeilge}} [[Catagóir:Foclóirí Gaeilge| ]] [[Catagóir:Foclóireacht na Gaeilge|*]] [[Catagóir:Liostaí]] [[Catagóir:Foclóirí|Gaeilge]] [[Catagóir:Foclóireacht]] [[Catagóir:Leabhair Ghaeilge]] f9hz1eu330ms5e05sprlbgc06zftlkk 14 2871 1309968 1008703 2026-04-25T01:48:31Z Alison 570 [[Catagóir:Daoine polaitiúla]] 1309968 wikitext text/x-wiki {{Catcómhaoin|Politicians|Polaiteoirí}} [[Catagóir:Daoine de réir gairme]] [[Catagóir:Polaitíocht]] [[Catagóir:Daoine polaitiúla]] f170qt6dvi4bp5r0faoeyaoah96vd43 0 3267 1309894 1134848 2026-04-25T00:25:53Z Alison 570 [[Catagóir:Eolaíochtaí foirmiúla]] 1309894 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:The Normal Distribution.svg|thumb|An dáileadh normalach]] Brainse den [[matamaitic|mhatamaitic]] is é an '''staidreamh''', nó an '''staitistic''', a phléann le bailiú, próiseáil is anailísiú sonraí uimhriúla chun eolas achoirnrithe a sholáthar uathu<ref>Hussey, Matt - Fréamh an Eolais (Coiscéim 2011) </ref>. Cé nár dhóigh leat gur féidir aon rud deimhneach a rá faoina leithéidí, is féidir a rá de réir theoiric na [[dóchúlacht]]a cén seans atá ann go dtarlóidh imeacht fánach agus cur síos a dhéanamh ar an gcóras dá réir. Baintear leas as an staidreamh i gcúrsaí [[Airgead (eacnamaíocht)|airgead]]<nowiki/>ais, sa stocmhargadh, i dtrialacha [[leigheas|leighis]], sa bhfisic chandamach, agus i dtrialacha ina mbíonn earráid ag baint leis na tomhais a dhéantar. Mar shampla, maidir le tacar sonraí, ríomhtar an meán, an t-airmheán is an mód, agus mar thomhais ar inathraitheacht na sonraí is a leathadh, an raon is an diall caighdeánach. === Staitistic mhatamaiticiúil === Is é atá i gceist le staitistic mhatamaiticiúil ná an mhatamaitic a chur i bhfeidhm ar staitisticí. I measc na dteicnící matamaitice a úsáidtear chuige seo tá an anailís mhatamaiticiúil, an t-ailgéabar líneach, an anailís stocastach, cothromóidí difreálacha, agus teoiric na dóchúlachta um tomhas-teoiriciúil. == Stair == [[File:Jerôme Cardan.jpg|thumb|right|upright=1.05|[[Gerolamo Cardano]], ceannródaí ar mhatamaitic na dóchúlachta.]] Téann na scríbhinní luatha ar thátal staitistiúil siar go matamaiticeoirí Arabacha agus cripteagrafaithe, le linn an Ré Órga Ioslamaí idir an 8ú agus an 13ú haois. Scríobh Al-Khalil (717–786) "Leabhar Teachtaireachtaí Cripteagrafacha", ina bhfuil iomalartuithe agus teaglamaí in úsáid don chéad uair chun focal Araibis a liostáil le gutaí agus gan iad.<ref name="LB">{{cite journal|last=Broemeling|first=Lyle D.|title=An Account of Early Statistical Inference in Arab Cryptology|journal=The American Statistician|date=1 November 2011|volume=65|issue=4|pages=255–257|doi=10.1198/tas.2011.10191|s2cid=123537702}}</ref> Ina leabhar "Lamhscríbhinn ar Theachtaireachtaí Cripteagrafacha a Scaoileadha", thug Al-Kindi cur síos mionsonraithe ar conas leas a bhaint as anailís minicíochta chun teachtaireachtaí criptithe a scaoileadh. Freisin, ba e Al-Kindi a chéad bhain leas Freisin, ba e Al-Kindi a chéad bhain leas as infeireas staitistiúil, nuair d’fhorbair seisean agus cripteagrafaithe Arabacha eile ina dhiaidh sin na modhanna staidrimh luatha chun teachtaireachtaí criptithe a scaoileadh. Rinne Ibn Adlan (1187–1268) cion tábhachtach ina dhiaidh sin, maidir le méid an tsampla a úsáid in anailís minicíochta. == Féach freisin == == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-mata}} [[Catagóir:Eolaíochtaí foirmiúla]] [[Catagóir:Staidreamh|*]] 2z0hfytafhxyaoiwk94twogn5gncuv1 0 3537 1309825 1288987 2026-04-24T23:23:25Z Taghdtaighde 60452 Catagóirí athraithe agus beagán curtha leis 1309825 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Tíreolaíocht Fhisiceach}} Is í '''Inis Eoghain''' an leithinis is faide ó thuaidh in [[Éire|Éirinn]]. Tá sí suite i g[[Contae Dhún na nGall]], idir [[Loch Feabhail]] thoir, [[Loch Suilí]] thiar, agus [[an tAigéan Atlantach]] ar a cósta thuaidh. == Daoine == * [[Seoirse Ó Dochartaigh]] * [[Seán Ó Tuathaláin]] (fealsamh) == Gailearaí pictiúr == <br><gallery class=center caption="Inis Eoghain"> Inishowen-02-Malin Head-Hell's Hole-1989-gje.jpg|Cionn Mhálanna Inishowen-04-Malin Head-Gischt-1989-gje.jpg|Cionn Mhálanna Inishowen-06-Malin Head-Flechten-1989-gje.jpg|Cionn Mhálanna Inishowen-08-Graeser und Heide-1989-gje.jpg Inishowen-10-Hof vor Gebirgspanorama-1989-gje.jpg Inishowen-12-Wolke-1989-gje.jpg Inishowen-20-Malin-Friedhof-1989-gje.jpg|Cionn Mhálanna Inishowen-22-Malin-Friedhof-1989-gje.jpg|Cionn Mhálanna </gallery> == Féach freisin == == Tagairtí == {{reflist}}{{Síol}} [[Catagóir:Inis Eoghain]] [[Catagóir:Leithinsí]] [[Catagóir:Tíreolaíocht Chontae Dhún na nGall]] nagq19cdxvzx63o6exefdtol3wvmqhx 14 3891 1309886 672315 2026-04-25T00:20:31Z Alison 570 [[Catagóir:Eolaíochtaí foirmiúla]] 1309886 wikitext text/x-wiki {{Catcómhaoin|Mathematics|Matamaitic}} [[Catagóir:Eolaíochtaí foirmiúla]] sx5lzg6w6et48qw87czrmxvg2fy3obn 0 4514 1309889 1198453 2026-04-25T00:23:06Z Alison 570 ++ 1309889 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Turing Machine.png|mion|Meaisín Turing]] Tugtar '''ríomheolaíocht''' ar ábhair éagsúla a bhaineann leis an [[ríomhaireacht]], faisnéis agus uathoibriú - mar shampla, anailís teibí ar [[algartam|algartaim]], [[gramadach fhoirmiúil|gramadaigh foirmiúla]], agus ábhair ar nós [[teanga ríomhchlárúcháin|teangacha ríomhchlárúcháin]], dearadh ríomhchláir, [[bogearraí]] agus [[crua-earraí ríomhaire]]. Is réimsí lárnach don ríomheolaíocht iad [[Algartam]] agus [[Struchtúir Shonraí]]. Baineann Teoiric Ríomha le fadhbanna ríomhaireachta agus iad a réiteach trí Modhanna Ríomhaireachta Teibigh. Is ionann [[Cripteagrafaíocht]] agus staidéar a dhéanamh ar modhanna chun cumarsáid slán a chinntiú == Réimsí == === Ríomheolaíocht theoiriciúil === * Teoiric ríomha * Teoiric faisnéise agus códaithe * Struchtúir sonraí agus algartaim * Teoiric teanga ríomhchlarúcháin agus modhanna foirmiúla === Ríomheolaíocht Fheidhmeach === * [[Ríomhghrafaic]] agus léirshamhlú * Próiseáil íomhánna agus fuaime * Eolaíocht ríomhaireachtúil, airgeadas agus innealtóireacht * Ríomhaireacht shóisialta agus idirghníomhaíocht daoine le ríomhairí * [[Innealtóireacht bogearraí]] * [[Intleacht shaorga]] === Córais ríomhaireachta === * Ailtireacht ríomhairí agus eagrúchán * Ríomhaireacht chomhreathach, chomhuaineach agus dháilte * [[Líonra ríomhaireachta|Líonraí ríomhairí]] * Slándáil ríomhaireachta agus cripteagrafaíocht * [[Bunachar sonraí|Bunachair shonraí]] agus mianadóireacht sonraí == Crua-earraí == * An [[ríomhaire pearsanta]] nó PC * [[Ríomhaire glúine]] * Ríomhaire láimhe ar nós an Blackberry ó Research In Motion (RIM) nó an [[iPad]] ó [[Apple Inc.|Apple]] * [[Freastalaí Gréasáin|Freastalaí]] (ríomhaire níos cumhachtaí i g[[Ailtireacht chliaint/freastalaí|córas cliant-freastalaí]]) * Mór-ríomhairí ar nós an System/390 nó S/390 ó [[IBM]]. == Bogearraí == * [[Ríomhchlár|Ríomhchláir]] * [[Feidhmchláir]] * [[Córas oibriúcháin]] == Líonraí == [[Leathanbhanda]] == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-eolaíocht}} {{Síol-ríomhaireacht}} [[Catagóir:Eolaíochtaí foirmiúla]] [[Catagóir:Ríomhaireacht]] [[Catagóir:Ríomheolaíocht|*]] kci27q0sl4micjsbatef9zy960v4u5e 0 6493 1309613 1223976 2026-04-24T19:01:19Z Niegodzisie 38284 /* Stiúideo */ 1309613 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} Is banna [[rac-cheol|rac-cheoil]] as [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] é '''Foo Fighters'''. Nuair a bhris an banna mór [[Nirvana]] suas i 1994, chuaigh drumadóir [[Dave Grohl]] isteach sa stiúideo, agus rinne sé albam beag ina aonar. Sheinn Grohl gach uirlis agus chan sé na hamhráin. Thug sé an t-ainm Foo Fighters ar an dtoradh. Nuair a bhí an t-albam réidh, thosaigh Grohl banna nua le [[Pat Smear]] as Nirvana, agus [[Nate Mendel]] agus [[William Goldsmith]] as an mbanna [[Sunny Day Real Estate]]. == Albaim == === Stiúideo === * ''[[Foo Fighters (albam)|Foo Fighters]]'' (1995) * ''[[The Colour And The Shape]]'' (1997) * ''[[There Is Nothing Left To Lose]]'' (1999) * ''[[One By One]]'' (2002) * ''[[In Your Honor]]'' (2005) * ''[[Echoes, Silence, Patience and Grace]]'' (2007) * ''[[Wasting Light]]'' (2011) * ''[[Sonic Highways]]'' (2014) * ''[[Concrete and Gold]]'' (2017) * ''[[Medicine at Midnight]]'' (2021) * ''But Here We Are'' (2023) * ''Your Favorite Toy'' (2026) === Beo === * ''[[Skin And Bones]]'' (2006) === Bailiúcháin === * ''[[Greatest Hits]]'' (2009) * ''[[Medium Rare]]'' (2011) == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Racghrúpaí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 1995]] fd7n1ems1kd6be1464uecxq3w8pf9j0 0 6681 1309667 1186020 2026-04-24T21:31:14Z Alison 570 Catagóir:Oideoirí Meiriceánacha 1309667 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is é '''Ronald Lee Wyden''' (rugadh [[3 Bealtaine]] [[1949]]) an seanadóir sinsearach ó [[Oregon]] i [[Seanad Stáit Aontaithe Mheiriceá]]. Is ball den [[Páirtí Poblachtach (Stáit Aontaithe)|Pháirtí Poblachtach]] é. Rugadh i [[Wichita]], [[Kansas]], é agus tá sé ina chónaí i b[[Portland, Oregon]]. Sular toghadh é mar ionadaí sa Seanad i 1996, chaith sé cúig bliana déag i [[Teach SAM na nIonadaithe|dTeach na nIonadaithe]]. D'fhreastail sé ar [[Ollscoil California, Santa Barbara]], le scoláireacht [[cispheile]] agus bhain sé céim amach ó [[Ollscoil Stanford]]. Bronnadh céim [[Juris Doctor]] ó [[Ollscoil Oregon]] air agus mhúin sé an tseaneolaíocht in Oregon. Tá beirt chlainne aige, Adam (21) agus Lilly (16), lena iarbhean chéile Laurie. Tá siad colscartha ó [[1998]] i leith. Phós Wyden Nancy Bass sa bhliain [[2005]]. Toghadh go Seanad na Stát Aontaithe i [[1996]] é, tar éis do [[Bob Packwood]] éirí as oifig, agus atoghadh é i [[1998]] agus [[2004]]. {{Seanadóirí reatha na Stát Aontaithe}} {{DEFAULTSORT:Wyden, Ronald}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1949]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Stanford]] [[Catagóir:Cispheileadóirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Daonlathaigh na Stát Aontaithe]] [[Catagóir:Giúdaigh]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Oideoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Seanadóirí na Stát Aontaithe]] 9svf79nsceqhlqx9lutntbdl6t6czn6 1309668 1309667 2026-04-24T21:31:54Z Alison 570 ++ 1309668 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is é '''Ronald Lee Wyden''' (rugadh [[3 Bealtaine]] [[1949]]) an seanadóir sinsearach ó [[Oregon]] i [[Seanad Stáit Aontaithe Mheiriceá]]. Is ball den [[Páirtí Poblachtach (Stáit Aontaithe)|Pháirtí Poblachtach]] é. Rugadh i [[Wichita]], [[Kansas]], é agus tá sé ina chónaí i b[[Portland, Oregon]]. Sular toghadh é mar ionadaí sa Seanad i 1996, chaith sé cúig bliana déag i [[Teach SAM na nIonadaithe|dTeach na nIonadaithe]]. D'fhreastail sé ar [[Ollscoil California, Santa Barbara]], le scoláireacht [[cispheile]] agus bhain sé céim amach ó [[Ollscoil Stanford]]. Bronnadh céim [[Juris Doctor]] ó [[Ollscoil Oregon]] air agus mhúin sé an tseaneolaíocht in Oregon. Tá beirt chlainne aige, Adam (21) agus Lilly (16), lena iarbhean chéile Laurie. Tá siad colscartha ó [[1998]] i leith. Phós Wyden Nancy Bass sa bhliain [[2005]]. Toghadh go Seanad na Stát Aontaithe i [[1996]] é, tar éis do [[Bob Packwood]] éirí as oifig, agus atoghadh é i [[1998]] agus [[2004]]. == Naisc sheachtracha == * == Tagairtí == {{Reflist}} {{Seanadóirí reatha na Stát Aontaithe}} {{Síol-beath-us}} {{DEFAULTSORT:Wyden, Ronald}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1949]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Stanford]] [[Catagóir:Cispheileadóirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Daonlathaigh na Stát Aontaithe]] [[Catagóir:Giúdaigh]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Oideoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Seanadóirí na Stát Aontaithe]] r8hkh9la11mzmbzejlvvo66qkzwgevj 0 7445 1309883 996470 2026-04-25T00:18:41Z Alison 570 ++ 1309883 wikitext text/x-wiki Is iad na h'''eolaíochtaí sóisialta''' réimse disciplíní acadúla a dhéanann staidéar ar ghnéithe daonna an domhain. Ina measc tá na cinn seo a leanas: * [[Antraipeolaíocht]] * [[Beartas sóisialta]] * [[Cumarsáid]] * [[Dlí]] * [[Eacnamaíocht]] *[[Eolaíocht leabharlainne agus faisnéise]] * [[Eolaíocht Pholaitiúil]] * [[Oideachas]] * [[Síceolaíocht]] * [[Socheolaíocht]] * [[Staidéir chultúrtha]] * [[Stair]] * [[Teangeolaíocht]] * [[Tíreolaíocht]] == Naisc sheachtracha == * == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-eolaíocht}} [[Catagóir:Brainsí eolaíochta]] [[Catagóir:Eolaíochtaí sóisialta| ]] 064os04ln86bgnhusxo7zjzit3ozi97 1309906 1309883 2026-04-25T00:33:27Z Alison 570 Ord 1309906 wikitext text/x-wiki Is iad na h'''eolaíochtaí sóisialta''' réimse disciplíní acadúla a dhéanann staidéar ar ghnéithe daonna an domhain. Ina measc tá na cinn seo a leanas: * [[Antraipeolaíocht]] * [[Beartas sóisialta]] * [[Cumarsáid]] * [[Dlí]] * [[Eacnamaíocht]] *[[Eolaíocht leabharlainne agus faisnéise]] * [[Eolaíocht Pholaitiúil]] * [[Oideachas]] * [[Síceolaíocht]] * [[Socheolaíocht]] * [[Staidéir chultúrtha]] * [[Stair]] * [[Teangeolaíocht]] * [[Tíreolaíocht]] == Naisc sheachtracha == * == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-eolaíocht}} [[Catagóir:Brainsí eolaíochta|Sóisíalta]] [[Catagóir:Eolaíochtaí sóisialta| ]] dhdmb5pa1t1gstcg9yj0roqyc393igf 0 8276 1309792 1261986 2026-04-24T23:01:39Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1309792 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}}[[Íomhá:Loughanure.jpg|mion|Saolaíodh Niall Ó Dónaill i [[Loch an Iúir]] sa bhliain [[1908]].]] [[Foclóirí]], [[Teangeolaíocht|teangeolaí]], [[Aistriúchán|aistritheoir]] agus [[scríbhneoir]] [[Gaeilge]] ab ea '''Niall Ó Dónaill'''<ref>nó 'Niall Ó Domhnaill' sa litriú réamhchaighdeánach</ref> ([[27 Lúnasa]] [[1908]], [[Loch an Iúir]] – [[10 Feabhra]] [[1995]], [[Baile Átha Cliath|BÁC]]).<ref>{{Lua idirlín|url=https://dib.cambridge.org/viewReadPage.do;jsessionid=BF824D9F89B2EEE48AC037F6C8848518?articleId=a6346&searchClicked=clicked&searchBy=&browsesearch=yes|teideal=Dictionary of Irish Biography - Cambridge University Press|work=dib.cambridge.org|dátarochtana=2021-02-11}}</ref> Chuir an Dálach<ref>Niall Ó Dónaill</ref> in eagar an [[Foclóirí Gaeilge|foclóir]] mór Gaeilge-[[Béarla]] a tháinig i gcló a chéad uair sa bhliain [[1977]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.litriocht.com/product/focloir-gaeilge-bearla-donaill-bog/?lang=en|teideal=Foclóir Gaeilge – Béarla Ó Dónaill (Bog) {{!}} Tá idir chaint bheo na Gaeltachta agus shaibhreas focal ó fhoinsí liteartha na teanga mar aon le téarmaíocht an lae inniu tugtha le chéile|údar=Eagarthóir: Niall Ó Dónaill|dáta=1977|language=en-GB|dátarochtana=2021-02-10}}</ref><ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://coislife.ie/product/ar-thoir-gramadach-nua/|teideal=Ar thóir gramadach nua|údar=Maolmhaodhóg Ó Ruairc|dáta=|language=ga-IE|work=Cois Life|dátarochtana=2021-02-10|archivedate=2021-01-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210121234533/https://coislife.ie/product/ar-thoir-gramadach-nua/}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://coislife.ie/product/focloiri-agus-focloirithe-na-gaeilge/|teideal=Foclóirí agus foclóirithe na Gaeilge|údar=Liam Mac Amhlaigh|dáta=|language=ga-IE|work=Cois Life|dátarochtana=2021-02-10|archivedate=2021-03-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210303235328/https://coislife.ie/product/focloiri-agus-focloirithe-na-gaeilge/}}</ref> Is beag scríbhneoirí na Gaeilge sna 1980idí-2000idí ar fud na cruinne nach raibh foclóir Uí Dhónaill acu – ‘Bíobla’ na Gaeilge a bhí ann ar go leor bealaí.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.meoneile.ie/cultur-agus-ealain/fear-an-fhocl%C3%B3ra-niall-%C3%B3-d%C3%B3naill|teideal=Fear an fhoclóra, Niall Ó Dónaill < Meon Eile|údar=Seán Ó Baoill, Fearghal Ó Maolagáin|dáta=19 Bealtaine 2015|work=www.meoneile.ie|dátarochtana=2021-02-10}}</ref> == Saol == Cainteoir dúchais ó [[Tír Chonaill|Thír Chonaill]] a bhí ann. In Ailt an Eidhinn in aice le Loch an Iúir, paróiste [[Anagaire]], Co. Dhún na nGall, a rugadh é 27 Lúnasa 1908. Ba é an duine ba shine de sheisear é.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1683|teideal=Ó DÓNAILL, Niall (1908–1995)|language=ga|work=ainm.ie|dátarochtana=2021-02-10}}</ref> Trí [[An Béarla|Bhéarla]] amháin a cuireadh [[Bunscoil|bunoideachas]] ar an Dálach i Scoil Loch an Iúir. Thug scoláireacht é go Coláiste Adhamhnáin, Leitir Ceanainn (1921-25), agus scoláireacht eile ón gcomhairle contae go dtí an [[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath]]. Bhí tosaithe aige ar scéalta agus aistí a chur i gcló in [[An tUltach]] in 1927 agus bhí ag aistriú don [[An Gúm|Ghúm]] ó 1929. === Saothair === [[Íomhá:An Gúm.png|mion|[[Aistritheoir]] don [[An Gúm|Ghúm]] ó 1929 ar aghaidh]] Scríobh an Dálach a sháith aistí agus gearrscéalta d’irisí ar nós ‘An tUltach’ sna 1930idí, agus ‘[[Comhar]]’ níos déanaí. Ó 1959 go 1978 bhí sé ina Eagarthóir ar Foclóir Gaeilge-Béarla, a tháinig i gcló a chéad uair sa bhliain [[1977]].<ref name=":0" /><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/feadaim-a-ra-i-gcas-an-fhoclora-nua-go-bhfuil-me-a-focain-iarraidh/|teideal=Féadaim a rá, i gcás an fhoclóra nua, go bhfuil mé á focain iarraidh|údar=Pól Ó Muirí|dáta=|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2021-02-10}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.teg.ie/_fileupload/syllabi/C1_syll.pdf|teideal=Siollabas Ardleibhéal 1 (C1), lch-65-66|údar=teg.ie (Ollscoil na hÉireann, Má Nuad)|dáta=|dátarochtana=}}</ref>. Ba é ba chuspóir ‘don fhoclóir seo an chuid is coitianta de stór focal na Nua-Ghaeilge a thabhairt le chéile agus a mhíniú i mBéarla’<ref name=":1" /> Thairis sin, d'fhoilsigh sé [[leabhar]] stairsheanchais faoi cheantar na [[Na Rosa|Rosann]] sa bhliain [[1952]], ''Na Glúnta Rosannacha'' - ceann den bheagán leabhar [[Gaeilge]] a úsáideann [[Litriú na Gaeilge|litriú]] [[An Caighdeán Oifigiúil|caighdeánach]] agus [[cló Gaelach]]. D'aistrigh an Dálach príomhscríbhinní na [[Fiannaíocht]]a go [[An Ghaeilge|Nua-Ghaeilge]] sa leabhar ''Seanchas na Féinne'' a foilsíodh sa bhliain [[1942]] - foilsíodh eagrán nua caighdeánaithe de sa bhliain [[1998]] - agus phléigh sé staid chomhaimseartha na Gaeilge sa leabhar clúiteach ''Forbairt na Gaeilge'' ([[1951]]). Scríobh sé [[beathaisnéis]] [[Seán Mistéal|Sheán Mhistéil]] chomh maith, agus rinne sé a lán aistriúchán. Ba eisean a chuir in eagar ''Cora Cinniúna'', ''[[Cith is Dealán]]'', ''Nuair a Bhí Mé Óg'' agus ''Caisleáin Óir'' le [[Séamus Ó Grianna]] i litriú nua-aimseartha a bhí inléite acu siúd nach raibh taithí acu ach ar an g[[An Caighdeán Oifigiúil|Caighdeán]]. === Sonraí pearsanta === Fuair a bhean Sorcha bás ar 5 Eanáir 1995 agus d’éag an Dálach 10 Feabhra na bliana céanna; in Ascaill Vernon, [[Cluain Tarbh]], Baile Átha Cliath, a bhí cónaí orthu.<ref name=":1" /> Cuireadh iad i n[[Reilig Ghlas Naíon|Glas Naíon]]. == Féach freisin == * [[Foclóirí Gaeilge]] == Naisc sheachtracha == * [https://www.facebook.com/drniallodonaill/ Teach Niall Ó Dónaill Loch an Iúir,]<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/drniallodonaill/|teideal=Teach Niall Ó Dónaill Loch an Iúir,|údar=ionad pobail agus músaem|dáta=|language=ga|work=www.facebook.com|dátarochtana=2021-02-11}}</ref> == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Donaill, Niall O}} [[Catagóir:Foclóirithe Gaeilge]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Scoláirí Gaeilge]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1908]] [[Catagóir:Básanna i 1995]] [[Catagóir:Foclóirithe Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Gaoth Dobhair]] 3gr3560h605qikkc0l4se1o4xjskpsc 0 8983 1310107 1217760 2026-04-25T05:33:42Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310107 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Gulag Location Map af.svg|mion]] Seasann an giorrúchán Rúisise '''ГУЛаг''' nó '''GULag''' do ''Главное управление лагерей/Glavnoye upravleniye lagerey'', is é sin, Príomhúdarás na gCampaí Géibhinn. Bhí a leithéid sin d'údarás i mbun riarachán na gcampaí géibhinn san [[An tAontas Sóivéadach|Aontas Sóivéadach]] nuair a bhí [[Stalin]] i gceannas ar an tír sin. Is gnách, áfach, "Gulag" a thabhairt sa ghnáthchaint ar chóras iomlán na gcampaí géibhinn. Sa [[Béarla|Bhéarla]], tugtar ''gulag'' ar aon champa amháin, ''the gulags'' ar an gcóras iomlán. Níl an úsáid seo bunaithe ar an [[Rúisis]], áfach. "An Crios" nó "an Limistéar" (''зона''/''zona'' as Rúisis) a thugadh muintir an [[An tAontas Sóivéadach|Aontais Shóivéadaigh]] ar chóras na gcampaí. De réir mar a tháinig tuiscint ag muintir an stáit Shóivéadaigh ar an mbrúidiúlacht a bhain leis an stát s'acu go hiomlán, thosaigh siad ag tabhairt ''великая зона/velikaya zona'', "an Crios Mór" nó "an Limistéar Mór", ar an Aontas Sóivéadach féin, agus an chiall ag dul leis an úsáid seo nach raibh mórán difríochta idir saol na gcampaí géibhinn agus an leagan Sóivéadach den tsaoirse. [[Íomhá:Gulag drivers licence.jpg|mion|ceadúnas tiomána, 1941]] Is é an téarma a bhí ag na príosúnaigh orthu féin ná ''зек''/''zek'', agus é bunaithe ar na focail ''заключённый каналостроитель''/''zakliuchennyi kanalostroitel'', is é sin, príosúnach ag gearradh canála. B'iad an chanáil ó [[Volga]] go [[Don (abhainn sa Rúis)|Don]] agus an chanáil ón [[An Mhuir Bhán|Muir Bhán]] go [[Muir Bhailt]] an dá mhórláithreán tógála ar a raibh príosúnaigh na gcampaí géibhinn ag obair sna fichidí. De réir a chéile, áfach, ghreamaigh an focal de na príosúnaigh uile. Bhí cineálacha éagsúla de champaí ann. B'é an campa daorbhroide an cineál ba choitianta, ach thairis sin, bhí ionaid speisialta (''шарашка/sharashka'') ann do na saineolaithe ina raibh siad ag déanamh taighde don Stát, go háirithe ar mhaith leis na fórsaí armtha. Chuirtí daoine folláine i ngealtlanna (''психушка/psikhushka'') ar chúiseanna polaitiúla—cleachtas a d'éirigh i bhfad níos coitianta i ndiaidh ré Stalin. Bhí campaí speisialta ann do pháistí (nó ní raibh sé as an ngnáth páistí a chimiú san Aontas Sóivéadach), do mháithreacha a raibh leanaí óga acu, agus do dhaoine easlána. I ndiaidh an [[Dara Cogadh Domhanda]], bhí campaí ar leith ann do "mhná céile na bhfealltóirí", fiú—is é sin, mná céile na gcimí polaitiúla. I gcampaí áirithe, chuirtí príosúnaigh i mbun oibreacha a raibh an [[radaighníomhaíocht]] ag roinnt leo, ag baint [[úráiniam]] as an talamh mar shampla, nó ag glanadh iarsmaí na dtástálacha adamhacha. [[Íomhá:Gulag prisoners at work 1936-1937.jpg|thumb|right|310px|Príosúnaigh ag obair - 1936-1937]] B'é an scríbhneoir [[Aleksandr Solzhenitsyn]] a chuir an focal féin i mbéal an phobail leis an leabhar millteanach staire a d'fhoilsigh sé sna seachtóidí, mar atá, ''Архипелаг ГУЛаг/Arkhipelag GULag'', is é sin, Oileánra GULag, nó níos fearr as [[Gaeilge]], Oileánra na gCampaí Géibhinn. Bronnadh [[Duais Nobel na Litríochta]] air ar son an leabhair. == Stair == Bhí campaí daorbhroide á gcur ar bun ón mbliain [[1918]] ar aghaidh, agus iad sách cosúil le coilíneachtaí daorbhroide (''katorga'') den chineál a bhí ann le linn na hImpireachta Rúisí féin. B'iad an dá phríomhshaghas ná campaí speisialta ''[[KGB|Cheka]]'' agus gnáthchampaí daorbhroide (seasann an giorrúchán Rúisise ''Cheka'' nó ''Vecheka'' do "Choiste Seachbhreithiúnach na hUile Rúise", is é sin, coiste ar bronnadh cumhachtaí neamhghnácha air le troid a chur ar naimhde polaitiúla na mBoilséiveach). Bhí cineálacha éagsúla daoine á gcoinneáil sna campaí seo a fuarthas dainséarach nó damáisteach don stát Sóivéadach, ar nós státseirbhísigh a bhí á milleánú faoi chúigleáil nó faoi shabaitéireacht, chomh maith le daoine uaisle, fir ghnó, tiarnaí talún agus naimhde polaitiúla. [[Íomhá:Shack from Gulag - Museum of the Occupation of Latvia.JPG|clé|mion|bothán, músaem sa [[An Laitvia|Laitvia]]]] Meastar, áfach, nár tháinig an córas sin "Gulag" ar an bhfód i gceart roimh an mbliain 1929. B'ansin a d'eisigh Sóivéid na gCoimiseár Pobail (''[[Sovnarkom]]'') reacht rúnda ar an 11ú lá de Mhí Iúil, 1929, faoi úsáid na pianseirbhíse do leas an stáit. Ós rud é gurb é an páirtí a shocraíodh na cúrsaí san Aontas Sóivéadach, ní raibh ann go bunúsach ach feidhmiú na comhairle ar ar chinn Biúró Polaitiúil an Pháirtí ar an 27ú lá de Mhí an Mheithimh roimhe sin. Leis an reacht seo a chur i gcrích, cuireadh GULag féin ar bun, mar bhrainse de rúnseirbhís na Rúise nó [[OGPU]] (''Obyedinennoye glavnoye politicheskoye upravleniye'' nó "Príomh-Údarás Aontaithe Polaitiúil an Stáit"), ar an 25ú lá de Mhí Aibreáin, 1930, de réir an ordaithe a tháinig ó Shóivéid na gCoimiseár Pobail ar an 7ú lá den mhí chéanna. Ar dtús, b'é an giorrúchán a d'úsáidtí ná ULag. hAthaimníodh an t-údarás i Mí na Samhna sa bhliain chéanna. I dtús na dtríochaidí, thosaigh daonra na gcampaí géibhinn ag fás go sciobtha, agus daoine á ngabháil agus á gcaitheamh i dtóin phríosúin i bhfad níos mó ná roimhe sin. Nuair a tháinig lá an Sceimhle Mhóir (1937-1938), agus an purgú mór ag siúl ar an bPáirtí [[Cumannachas|Cumannach]] féin, chuaigh na príosúnaigh chun líonmhaireachta arís eile. Sna blianta sin, bhí na céadta míle daoine á ndaoradh chun príosúnachta ar an tsiocair go raibh siad ag plé le "frithréabhlóideachas", mar a leagadh amach é i bParagraf Caoga a hOcht ar dhlí coiriúil na bpoblachtaí Sóivéadacha. B'í Mír a Deich den pharagraf seo ba mhó a dhaor daoine, is é sin, an mhír faoi "bholscaireacht fhrithréabhlóideach". Aon duine a déarfadh rud éigin faoin bPáirtí agus místá air, d'fhéadfaí é a mhilleánú faoi "bholscaireacht fhrithréabhlóideach". [[Íomhá:Kolyma-goldmine.jpg|mion|Gulag Kolyma, 1934]] Bhí cuid de na staraithe den tuairim, roimhe seo, go raibh cúiseanna eacnamaíocha leis an dóigh a rabhthas ag cimiú daoine san Aontas Sóivéadach sna tríochaidí. Bhí an stát Sóisialach le tógáil, agus ní thógfaí gan obair na ndaor é. Níl mórán taighdeoirí ag tacú leis an teoiric seo a thuilleadh, ó hosclaíodh cartlanna na Rúise dóibh sna nóchaidí. Mar sin féin, bhí forbairt na gcampaí géibhinn ag leanúint fhorbairt na heacnamaíochta san Aontas Sóivéadach. Tháinig borradh ar na campaí agus ar an tionsclaíocht faoin am céanna. Mar sin, bhaintí úsáid fhorleathan as na cimí le héachtaí eacnamaíocha a chur i gcrích. Bhítí ag baint acmhainní nádúrtha as an talamh, ag tabhairt cúlriasca na tíre chun míntíreachais agus ag tógáil infreastruchtúr mórscála, ar nós canálacha, dambaí agus monarchana. Sna blianta 1931-32, bhí thart ar dhá chéad míle duine á gcoinneáil sna campaí, ach i lár na dtríochaidí, bhí an ceithre oiread sna campaí, agus trí chéad duine eile sna coilíneachtaí peannaideacha. Nuair a bhí na tríochaidí ag druidim chun deireanais, bhí thart ar mhilliún agus trí chéad míle duine sna campaí. [[Íomhá:Gulag work.jpeg|clé|mion|daorobair]] I ndiaidh an ionsaí a rinne [[Adolf Hitler|Hitler]] ar an Aontas Sóivéadach sa bhliain 1941, thosaigh daonra na gcampaí ag dul i laghad arís. Bhí saighdiúirí ag teastáil leis an namhaid míthrócaireach a stopadh, agus bolscaireacht thírghráúil á déanamh ar fud na tíre, na campaí géibhinn san áireamh. Bhíothas ag áitiú ar na cimí a n-urraim don tír dhúchais a thaispeáint i bpáirc an áir. Is iomaí duine acu a thug aird ar an mbolscaireacht agus a chuaigh chun cogaidh lena onóir a fháil ar ais. Ní mórán de na daoine seo a tháinig slán as, nó ba nós iad a chur san áit ba mhó dainséir, agus iad ag troid i gcathláin speisialta pheannaideacha. Na cimí a d'fhan thiar sna campaí, shiúil an bás orthusan chomh maith sna blianta 1942-43, nó bhí an tír go léir i ndubhfhaopach, agus an bia gann. I ndiaidh an chogaidh, d'fhás daonra na gcampaí arís eile. Na saighdiúirí Sóivéadacha a ghéill iad féin do na [[an Ghearmáin|Gearmánaigh]], ní raibh ach meas an fhealltóra ag Stalin orthu. ''Izmenniki rodiny'' nó fealltóirí ar thír a ndúchais a tugadh orthu go hoifigiúil. Mar sin, cuireadh sna campaí géibhinn iad. Nuair a tháinig na saighdiúirí Sóivéadacha chun fortachta do na príosúnaigh i gcampaí gáis Hitler, is iomaí cime Sóivéadach ansin a cuireadh i gcampa de chuid Stalin ina dhiaidh sin. Duine acu seo, thabharfadh sé croí isteach d'fhear a chomhdhúchais a ruaig na séiléirí agus a d'oscail an doras dó, agus an bheirt acu suite siúráilte gurb í an tsaoirse í anois. Ansin, áfach, thiocfadh lucht na rúnseirbhíse, agus iad ag "cur ceastóireachta" ar chimí den chineál seo—agus as go brách go dtí na campaí Sóivéadacha le mo dhuine. [[Íomhá:GULAG exposition.jpg|mion|músaem i [[An Laitvia|Laitvia]]]] Níorbh é sin an t-aon chúis leis an dóigh a ndeachaigh daonra an "oileánra" in airde i ndiaidh an chogaidh. Nó is amhlaidh go raibh gorta ag siúl ar cheantair áirithe na tíre, agus ainriail is anord ag teacht sna sálaí ag an ocras. Leis an anord sin a choinneáil faoi smacht, chuaigh na húdaráis i dtuilleamaí na láimhe láidre. Is é sin, cuireadh le déine na ndlíthe in aghaidh gadaíochta, agus iad siúd a bhí ag goid bia lena n-ocras a shásamh, ba sciobtha a fuair siad iad féin i gcampa daorbhroide. Is iomaí Polannach, Eastónach, Laitviach agus Liotuánach a chaith seal i gcampaí géibhinn an Aontais Shóivéadaigh, nó bhí tíortha dúchais na náisiúntachtaí seo gafa ag na díormaí Sóivéadacha i ndeireadh an chogaidh. Bhí [[an Eastóin]], [[an Laitvia]] agus [[an Liotuáin]] nascghafa ag an stát Sóivéadach, agus theastaigh ó Stalin scothaicmí náisiúnta na dtíortha seo a chur de dhroim an tsaoil nó a chloí, le nach gcuirfidís isteach ar an Sóivéadú sna blianta a bhí le teacht. Maidir leis an [[An Pholainn|bPolainn]], ní raibh aon chineál freasúra ná frithbheartaíocht de dhíobháil air sa tír sin ach an oiread. Fuair Stalin bás i Mí na [[Márta]] den bhliain [[1953]]. Lean an Stát leis ag coinneáil córas na gcampaí géibhinn ag imeacht, seal, ach ansin, tosaíodh ar na cimí a scaoileadh saor ar chúla téarmaí. Gnáthchiontóirí ba mhó a bhí ag fágáil na gcampaí, ar dtús, nó bhí an chéad ollmhaithiúnas teorannaithe dóibh siúd nach raibh ach téarma cúig bliana, nó ní ba ghairide fós, le déanamh acu. De ghnáth, bhí téarmaí ní b'fhaide á gcur isteach ag na cimí polaitiúla. Sa bhliain [[1954]], áfach, thosaigh na húdaráis ag oscailt na ndoras dóibh siúd freisin, agus ansin, tháinig athrú ar na cúrsaí. Cháin [[Nicíte Cruistsiof|Nikita Khrushchev]] Stalin ina óráid rúnda ag an bhFíchiú hArd-Fheis de chuid Pháirtí Cumannach an Aontais Shóivéadaigh i Mí Feabhra, 1956. Ina dhiaidh sin, ní raibh sé indéanta ná ciallmhar ní ba mhó na cimí polaitiúla a choinneáil istigh, agus ba léir go raibh ré GULag ag druidim chun deireanais. D'éirigh na cimí amach in aghaidh na n-údarás in áiteanna, go háirithe in Kengir i Mí na Bealtaine den bhliain 1954. Siúd is gur cloíodh [[Éirí Amach Kengir]] agus na ceannaircí eile den chineál seo le lámh láidir, threisigh siad leis an tuiscint a fuair an lucht rialtais féin ar chomh dodhéanta a bhí sé córas na gcampaí géibhinn a choinneáil beo a thuilleadh. I ndeireadh na gcaogaidí, bhí córas na sluachampaí géibhinn ag imeacht go tiubh, siúd is go raibh na coilíneachtaí peannaideacha ann go fóill. Ar an bhfichiú lá de Mhí [[Eanáir]], [[1960]], chuir ordú na Roinne Gnóthaí Inmheánacha GULag de dhroim an tsaoil go deifnídeach. [[Íomhá:Kolochava gulag monument.jpg|mion|leacht cuimhneachái, gulag Kolochava, ]] Meastar inniu go raibh thart ar fhiche milliún duine cimithe sna campaí géibhinn, agus gur cuireadh 1,606,748 duine chun báis, de réir na dtaifead oifigiúil. Na scológa, áfach, a tugadh ar shiúl óna mbólaí dúchais le cur fúthu i gcoilíneachtaí peannaideacha, dealraíonn sé go bhfuair 390,000 duine acu, ar a laghad, bás idir na blianta 1932 agus 1940, agus an droch-chaoi a bhí ar a saol san áit nua. Is léir gur fhág an campa an-ghoimh ar gach duine a chaith a sheal ansin, idir chorp agus intinn, agus gur giorrú beatha do chuid mhaith acu ab ea é. == Saol == Chaithfeadh na príosúnaigh cuótaí arda táirgiúlachta a chomhlíonadh, agus na séiléirí á gcéasadh go brúidiúil. Bhí an bia gann, agus is iomaí cime, go háirithe ó na poblachtaí Meán-Áiseacha nó ó chodanna eile teo an Aontais Shóivéadaigh, nach raibh in ann geimhreadh na Sibéire a fhulaingt. Bhí campaí ann ina bhfaigheadh ochtar cime as gach deichniúr bás i rith an chéad chúpla mí. De ghnáth, bhíodh na cimí ag leagan crann nó ag mianadóireacht, agus ba mhaslach an cineál oibre iad an dá chuid. An duine a bhí ag obair sna poill mhianaigh, ba dócha go gcaithfeadh sé 13,000 cileagram a thochailt in aghaidh an lae. Ní raibh aon duine in ann a leithéid d'éacht a chur i gcrích, agus mar sin, chaithfeadh na príosúnaigh dul i muinín cur i gcéill, nó ''tuftá'', mar a thugtaí air as Rúisis—an cuntasóir a bhreabadh nó a mhealladh chun torthaí breise a bhreacadh síos dóibh. An té nach gcomhlíonfadh a chuóta, chaillfeadh sé a arán laethúil, agus ansin, bhí a chnaipe déanta. Tháinig an t-ocras mór air nach ligfeadh dó obair a dhéanamh, agus mura ndéanfadh sé obair fhónta, ní bhfaigheadh sé a chuid bia ar ais. Ansin, chaith sé tréimhse ghairid ama ag ithe an rud a dtiocfadh sé trasna air sa charn aoiligh, go dtí nach raibh lá beatha fágtha ann a thuilleadh - ní raibh ann, ansin, ach ''dokhodyaga'', ábhar marbháin. É siúd ar a dtugtaí ''udarnik'', is é sin, "oibrí mórbhuille", nó an cime a bhí ábalta na cuótaí a chomhlíonadh agus a shárú, ní raibh seisean sábháilte ach an oiread. Is fíor go bhfaigheadh sé tuilleadh bia agus beatha, ach ba mhinic nár leor breis an bhia mar chúiteamh sa bhreis oibre. Ní raibh sé as an ngnáth go n-iompódh an t-''udarnik'' féin ina ''dokhodyaga'', beag beann ar an mbia breise, agus an dóigh a dtuirsíodh sé é féin ag obair. Is minic a chuirtí príosúnaigh ag obair faoi choinníollacha a bhí as compás ar fad. Cé go raibh aeráid na Sibéire fuar feanntach, ní bhfuair siad a ndóthain éadaí teo. Ní raibh leigheas ná dochtúireacht ar fáil ach an oiread, agus an fhiacail ar tháinig goimh inti, baineadh amach í. Ní raibh fuinneamh ná vitimíní sa scamhard a choinneodh beatha i nduine a bhí ag obair go crua, agus bhí an chuid ba mhó de na cimí ag obair go fíorchrua. Mar sin, bhí galair anáis, ar nós an [[galar carrach|ghalair charraigh]], ag rith damhsa sna campaí. Bhí an fhoireann riaracháin agus na hiontaobhaithe—na príosúnaigh a raibh pribhléidí acu—ag goid bia a bhí ceaptha do na gnáthphríosúnaigh, agus mar sin, ba mhinic nach bhfaigheadh an gnáthphríosúnach fiú an oiread bia agus a bhí dlite dó. === Na Gnáthchiontóirí agus na Cimí Polaitiúla === An chuid ba mhó den am a bhí Stalin i gceannas ar an tír, bhí sé de nós ag na húdaráis caitheamh leis na gnáthchiontóirí mar dhaoine a bhí "cóngarach" nó "gaolmhar" ar "chúiseanna sóisialta"—''sotsial'no-blizkiye'' as Rúisis. Is é sin, b'é an dearcadh a bhí ann ná nach raibh sna gnáthchoirpigh ach lucht oibre a bhí ar strae. Na cimí polaitiúla, áfach, ba "naimhde aicmeacha" nó "naimhde don phobal" iad, is é sin, daoine a bhí doleigheasta, mar a déarfá. Sin é an tuige go raibh saol ní b'fhusa ag na gnáthchiontóirí sna campaí, agus an fochultúr a bhí i réim ina measc, glacadh leis go forleathan mar chuid de shaol na gcampaí. == Geografaíocht == [[Íomhá:Gulag Location Map.svg|clé|mion]] Nuair nach raibh córas na gcampaí géibhinn ach ag teacht ar an bhfód, b'é an príomhchritéar a bhí ag na húdaráis le háit ar leith a roghnú do champa ná chomh hiargúlta is a bhí sí. Ba mhinic a d'iompaítí seanmhainistreacha ina gcampaí géibhinn, agus iad bunaithe, fadó, ag manaigh a chuaigh ar lorg na scoiteachta is an uaignis. Sampla de seo is ea iad Oileáin Solovetsk, nó Solovki, ag an Muir Bhán. B'ansin a bunaíodh ceann de na campaí is sine, [[SLON]], go gairid i ndiaidh Réabhlóid Dheireadh Fómhair sa bhliain 1918. Ar dtús, b'é an coincheap a bhí á chur chun tosaigh ag na húdaráis ná go raibh Solovki ceaptha mar áit "athoideachais" dóibh siúd nach raibh tuiscint acu go fóill do chomh forásach is a bhí córas polaitiúil na mBoilséavach. Bhí, fiú, cead a gcos ag na hintleachtóirí imtheorannaithe taobh istigh de na hOileáin. Bhí nuachtáin agus irisí á gcur in eagar agus taighde á dhéanamh. Sa deireadh thiar, áfach, chaill Solovki an stádas speisialta, agus hiompaíodh an áit ina gnáthchampa de chuid GULag, agus deir staraithe áirithe go raibh Solovki ar an chéad ghnáthchampa, fiú, agus é ceaptha mar mhúnla do na cinn eile. Cibé scéal é, nuair a tháinig [[Maksim Gorki]], an scríbhneoir, go dtí Solovki sa bhliain 1929, bhí an áit chomh dona le cibé campa géibhinn cheana féin. An cur síos a thug sé ar an áit i ndiaidh an turais, áfach, bhí sé an-mholtach ar fad, mar a shamhlófá le scríbhneoir oifigiúil an rialtais. De réir Solzhenitsyn, chuaigh buachaill óg i láthair Gorki i ndeireadh an turais le fírinne an scéil a insint don scríbhneoir nach raibh feicthe aige ach an feistiú stáitse a rinneadh go speisialta ina araicis. I ndiaidh an chomhrá, tháinig na deora le Gorki, ach nuair a d'fhág sé an campa géibhinn, cuireadh an buachaill chun báis. Is deacair a rá, an bhfuil craiceann fírinne ar bith ar an scéal seo. Nuair a tuigeadh go mbeadh na cimí níos saoire ná an lucht oibre saor, tosaíodh ag tógáil campaí in aice leis na lárionaid tionsclaíochta. Mar sin, b'iad na príosúnaigh a ghearr an chanáil ón Muir Bhán go Muir Bhailt, "[[Belomorkanal]]", agus húsáideadh cimí fosta le cuid mhór de choras [[meitreo]] [[Moscó|Mhoscó]] a thógáil. B'iad na cimí, go bunúsach, a thug an tAontas Sóivéadach chun tionsclaíochta ó na tríochaidí go dtí na caogaidí, nó is iomaí scéim tógála nó forbartha a bhí i dtuilleamaí na gcampaí géibhinn le haghaidh lucht oibre. Bhí an chuid ba mhó de na campaí suite i gcríocha corracha cúil na Sibéire, in oirthuaisceart iargúlta na tíre, go háirithe ar fud Abhainn Kolyma (''Sevvostlag'' nó ''Severo-Vostochnye Lagerya'', is é sin, Campaí an Oirthuaiscirt) nó i dtimpeallacht [[Norilsk]] (''Norillag''). Bhí cruinneagán eile san oirdheisceart, sa [[An Chasacstáin|Chasacstáin]]. Go ginearálta, bhí na háiteanna seo suite i bhfad ón tsibhialtacht, agus ní raibh bóithre ar bith ag dul ansin. Le fírinne, chaithfeadh na príosúnaigh na bóithre a ghearradh is na hiarnróid a thógáil iad féin. Bhí mianraí le baint as an talamh agus crainn le leagan, áfach—obair chrua a bhí an-oiriúnach do na cimí, dar leis na húdaráis. Agus an méid sin ráite, ní mór cuimhne a choinneáil air go raibh cuid mhaith campaí scaipthe ar fud an Aontais Shóivéadaigh, taobh amuigh de na cruinneagáin mhóra. Thairis sin, bhí príosúin nó campaí aonair ag údaráis slándála an Aontais Shóivéadaigh i dtíortha a bhí faoi smacht na Rúiseach, cosúil leis an b[[an Pholainn|Polainn]], leis [[an Ungáir]] nó leis an [[An Mhongóil|Mongóil]]. Ní raibh gach campa ina dhún daingnithe. Cuid acu, ní raibh iontu ach limistéar príosúnachta agus na séiléirí ag dul timpeall. B'í aeráid fhuar na Sibéire in éineacht leis na madraí a d'fhéachadh chuige nach n-éalódh aon duine de na cimí. Sna fichidí agus sna tríochaidí, bhíodh na treibheacha bundúchasacha Sibéaracha ag cuidiú leis na príosúnaigh agus iad ag éalú, ach d'athraigh a ndearcadh siúd in imeacht an ama. Cuid acu siúd a bhí ag éalú, fíor-chiontóirí a bhí iontu a bhain mí-úsáid de shórt éigin as cineáltacht na mbundúchasach. Thairis sin, bhí duaiseanna arda á dtairiscint d'aon duine a chabhródh le héalaitheoir a chur ar ais go dtí an campa. Bhí pionós trom ag bagairt ar an séiléir a dteipfeadh air éalaitheoir a stopadh, ach san am céanna, bhí ardú pá ag dul don té a mharódh an cime a bhí ag iarraidh teitheadh ón gcampa. Uaireanta, cuireadh dornán príosúnach in áit éigin iargúlta le campa nó coilíneacht a thógáil ansin as a stuaim féin. Ansin, chaithfidís tithíocht a sholáthar dóibh féin nó bás a fháil le fuacht. == Tionchar cultúrtha == Mhair córas na gcampaí géibhinn thar daichead bliain, agus chuaigh sé i bhfeidhm ar chultúr an Aontais Shóivéadaigh agus an domhain ar bhealach neamhghnách. Foilsíodh na chéad chuimhní cinn ó na campaí Sóivéadacha roimh an dara cogadh domhanda, ach ó b'éigean do na tíortha Iartharacha comhoibriú a dhéanamh leis na Sóivéadaigh chun an ceann is fearr a fháil ar Hitler, ligeadh na leabhair seo i ndearmad arís. B'é ''Inny świat'' ("An Saol Eile") le [[Gustaw Herling-Grudziński]], a tháinig i gcló sa bhliain 1951, an chéad leabhar tábhachtach faoi na campaí Sóivéadacha i ndiaidh an chogaidh. Scríobhadh an leabhar deich mbliana roimh an chéad saothar le Solzhenitsyn, agus bhí an-rath uirthi. San Fhrainc, áfach, bhí an-tionchar ag na Cumannaigh ar an saol cultúrtha, agus mar sin, is fuar an fháilte a fearadh roimh shaothar Herling-Grudziński ansin. Is é ''Arkhipelag GULag'' an leabhar is tábhachtaí le [[Aleksandr Solzhenitsyn]], ar ndóigh, ach is é an chéad scéal a scríobh sé faoi na campaí géibhinn ná ''Odin den' Ivana Denisovicha'', is é sin, "Aon Lá Amháin i saol Ivan Denisovich". Cuireadh i gcló ar an iris ''[[Novyi Mir]]'' é, arbh í an iris litríochta ba mhó le rá san Aontas Sóivéadach í. Nuair a tháinig deireadh le ré [[Nikita Khrushchev]], áfach, agus an Stailíneachas ag dul chun treise arís, cuireadh cosc leis an scéal, agus baineadh de na leabharlanna poiblí é. B'é an scéal seo an chéad saothar liteartha a chuir sna súile ar mhuintir an Aontais Shóivéadaigh an oiread géarleanúna a rinne rialtas a dtíre féin orthu. D'imigh sin agus tháinig seo, nó ar na saolta deireanacha, chuaigh GULag go mór mór i bhfeidhm ar chultúr is ar smaointeachas na Rúise comhaimseartha, agus an dóigh a raibh amhránaithe tíre, ar nós [[Aleksandr Galich]] agus [[Vladimir Vysotskiy]], ag scaipeadh amhránaíocht na bpríosúnach i measc na ndaoine agus ag cumadh amhrán faoi shaol na gcimí. D'fhág leathchaint na gcampaí géibhinn a sliocht ar an Rúisis labhartha sna seascaidí agus sna seachtóidí. Na cuimhní cinn a tháinig as peann scríbhneoirí cosúil le Solzhenitsyn, [[Yevgeniya Ginzburg]], [[Varlam Shalamov]], [[Alexander Dolgun]] agus scríbhneoirí eile, rinne siad fianaise leis an oiread misnigh agus a bhí fanta i sochaí an Aontais Shóivéadaigh i ndiaidh an iomláin. Cháin na scríbhneoirí seo neamhshuim mhuintir na tíre i leith na n-ainghníomhartha a bhí déanta ag na seirbhísí rúnda, ag na séiléirí agus ag an gcóras polaitiúil ar fad, ach san am céanna, chuir siad laochra nua os comhair na ndaoine, is é sin, cimí cróga nach raibh oileánra na gcampaí géibhinn in ann a ndiúnas a chloí i ndiaidh an iomláin. Scéal eile fós gur chuidigh córas na gcampaí géibhinn le saol cultúrtha na Sibéire a fhorbairt. Tháinig borradh ar an amharclannaíocht in áiteanna iargúlta ar nós [[Magadan]], agus an oiread ealaíontóirí ardcháiliúla is a díbríodh ansin! == Míntíreachas == Bhí sé ceaptha freisin go gcuideodh córas na gcampaí géibhinn le críocha corracha cúil na Sibéire agus áiteanna iargúlta eile a thabhairt chun míntíreachais agus a choilíniú. Bhí rath nár bheag ar an bpolasaí, dháiríre. An duine a bhí tar éis an chuid ba mhó dá théarma príosúnachta a chur isteach, d'fhéadfadh sé saoirse a fháil, ar acht go gcuirfeadh sé faoi i dtimpeallacht an champa géibhinn. Iad siúd a bhí tar éis an téarma iomlán a chur díobh, ba mhinic nach raibh cead acu filleadh abhaile go dtína mbólaí dúchais, go háirithe iad siúd a tháinig ó [[Moscó|Mhoscó]] nó ó [[Cathair Pheadair|Leningrad]]: is amhlaidh go raibh ceadúnas ar leith, nó ''propiska'', de dhíth le cur fút i gceachtar de na cathracha móra seo. Is minic a bhí siad chomh clóite leis an saol i dtimpeallacht an champa géibhinn is nár theastaigh uathu an áit a fhágáil a thuilleadh. Thairis sin, bhí dearcadh tarcaisneach, ciniciúil acu ar an tsaoirse mar rud cibé, i ndiaidh a bhfaca siad sa champa: bhí siad suite siúráilte go dtiocfadh an rúnseirbhís á ngabháil arís ar shiocair shuarach éigin, i gceann cúpla mí: bheadh sé chomh maith acu fanacht in aice leis an gcampa. == Naisc sheachtracha == * [http://www.memo.ru/ MEMORIAL] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120104073754/http://www.memo.ru/2009/07/16/nest.htm |date=2012-01-04 }} — eagraíocht a choinníonn cuimhne ar na príosúnaigh agus ar na daoine a cuireadh chun báis i mblianta an Stailíneachais * [http://lib.ru/PROZA/SOLZHENICYN/gulag.txt Oileánra na gCampaí Géibhinn] le hAleksandr Solzhenitsyn. Le léamh ar an Idirlíon sa bhunteanga. == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Aontas na bPoblachtaí Sóivéadacha Sóisialacha]] 8x79otaahwveyg454j5qlctzeanlhh2 0 9360 1309648 1292968 2026-04-24T21:20:57Z Alison 570 [[Catagóir:Oideoirí Éireannacha]] 1309648 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine|imatge=Daithi1.jpg}} Is [[Abhcóide|abhcóide,]] feachtasóir agus iar-Uachtarán [[Conradh na Gaeilge|Chonradh na Gaeilge]] (2004-2008) é '''Dáithí Mac Cárthaigh''',<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.lawlibrary.ie/members/daithi-mac-carthaigh-bl/|teideal=Dáithí Mac Cárthaigh BL|údar=FUSIO|language=en|work=Law Library|dátarochtana=2022-11-13|archivedate=2022-11-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221113164822/https://www.lawlibrary.ie/members/daithi-mac-carthaigh-bl/}}</ref> == Óige agus Oiliúint == Rugadh Dáithí Mac Cárthaigh in [[Inis Córthaidh]], [[Contae Loch Garman]] agus is ann a ndeachaigh sé ar scoil. Chuir sé suim sa Ghaeilge le linn a óige agus d’fhreastail ar [[Coláiste na bhFiann|Choláiste na bhFiann]]. Tháinig sé go h[[Ollscoil na hÉireann, Gaillimh]] i 1986 áit ar bhain sé amach B.A. sa Ghaeilge agus sa Dlí i 1989, M.A. i gCanúineolaíocht na Gaeilge i 1995 agus LL.B. sa Dlí i 1996. Bhain sé oiliúint ghairmiúil dlí ó [[Óstaí an Rí]], Baile Átha Cliath agus glaodh chun an Bharra é sa bhliain [[1998]]. === Saol mar Ionadaí Tofa Mac Léinn === Toghadh é ina oifigeach oideachais ar Chomhaltas na Mac Léinn in OÉ Gaillimh i 1989 agus d’eagraigh sé feachtas chun go mbeadh polasaí dátheangachais ag an gComhaltais agus Oifigeach Gaeilge chun an polasaí sin a chur i bhfeidhm. Ghlac mic léinn an Choláiste seo le leasú chuige sin ar Bhunreacht an Chomhaltais le móramh 9:1 i reifreann. Toghadh é ina Uachtarán ar Chomhaltas na Mac Léinn i 1990 agus leag sé amach nósmhaireacht chun an polasaí dátheangachais sin a chur i bhfeidhm:- Cuireadh gach ábhar scríofa de chuid an Chomhaltais amach go dátheangach ó chuntais na bliana go dtí T-léintí, postaeir agus clár imeachtaí Sheachtain na nGiobal. D’ath-eagraigh sé gnólachtaí an Chomhaltais agus mar chuid de sin ceapadh bord bainistíochta, cuireadh an polasaí dátheangachais i bhfeidhm ar earcaíocht agus tugadh feidhm do Oifig na Gaeilge Labhartha OÉ Gaillimh chuige sin. Arís ghlac na mic léinn leis na moltaí sin i reifreann. Mar Uachtarán ar Chomhaltas na Mac Léinn chuir sé moltaí os comhair Choiste Rialaithe OÉ Gaillimh chun caighdeán agus réimse na seirbhísí trí Ghaeilge a fheabhsú agus a leithniú: réamhtheachta an Achta Teanga. === An Bhreatnais === Mar [[Loch Garman|Charmanach]] bhí spéis aige riamh sa [[An Bhreatnais|Bhreatnais]] agus i nGluaiseacht na Breatnaise. Chaith sé 6 mhí ina mhac linn in Ollscoil na Breataine Bige i 1992 idir Llanbedr Pont Steffan agus Aberystwyth ag foghlaim na teanga agus faoi ghluaiseacht na teanga thall. D’eagraigh sé roinnt turasanna do cheannairí na mac léinn, ceannairí Aontas na Mac Léinn in Éirinn (AMLÉ) ach go háirithe, chun na Breataine Bige agus chruthaigh nasc le hAontas Mhic Léinn na Breataine Bige (UCMC) chun nósmhaireacht an dátheangachais i ngluaiseacht na mac léinn abhus a láidriú. Ghlac roinnt aontas áitiúil agus AMLÉ le polasaithe dátheangachais. == Obair ar son na Gaeilge == === Feachtas "Stádas" === Mar bhall de Choiste Gnó Chonradh na Gaeilge bhí baint lárnach aige leis an bhfeachtas i dTeach Laighean agus sna meáin chun Bille na dTeangacha Oifigiúla a thabhairt chun cinn agus a láidriú agus san ollfheachtas chun stádas a bhaint amach don Ghaeilge mar theanga oifigiúil oibre den Aontas Eorpach. Bhí sé lárnach san ollfheachtas le linn 2003-2005 chun stádas na Gaeilge mar theanga oifigiúil oibre an [[An tAontas Eorpach|Aontais Eorpaigh]] a bhaint amach. {{Main|Feachtas "Stádas"}} Bronnadh Duais Hewlett-Packard don Ghaeilge air ó Ollscoil na hÉireann, Gaillimh in 2004. Ag Oireachtas na Gaeilge 1995 d’eagraigh sé comhdháil lae idirnáisiúnta dlí i gColáiste na Tríonóide ar stádas agus ar reachtaíocht teanga le cainteoirí as Éirinn, as Ceanada agus as an mBreatain Bhig. Foilsíodh na páipéir i bhfoirm leabhair i 1998: ''I dTreo Deilbhcháipéise d’Acht Teanga Éireannach''<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.litriocht.com/siopa/i-dtreo-deilbhchaipeise-d-acht-teanga-ireannach/?lang=en|teideal=I dTreo Deilbhcháipéise d’Acht Teanga Éireannach {{!}} Litríocht|údar=Mac Cárthaigh, Dáithí|dáta=2008|language=ga-IE|dátarochtana=2022-11-13}}</ref>. === Bréagchúirt Uí Dhálaigh === Eagraíonn sé i gcomhair le Gael-Linn [[Bréagchúirt Uí Dhálaigh]], comórtas bréagchúirte Gaeilge bliantúil do mhic léinn dlí tríú leibhéil i ndilchuimheamh an IarPhríomhbhreithimh agus an IarUachtaráin ar Éirinn: [[Cearbhall Ó Dálaigh]]. Tá an comórtas seo ag dul ó neart go neart ó 1997 i leith. === Conradh na Gaeilge === Sa bhliain 2008 agus Dáithí Mac Cárthaigh ina uachtarán, ghlac Conradh na Gaeilge le bunreacht nua a réitigh leis leagan amach neamhpholaitiúil roimh 1915 agus a d'fhág ar lár aon aon tagairt do shaoirse na hÉireann. Seo mar a fhoráiltear le Bunreacht an Chonartha: "Is í aidhm na hEagraíochta an Ghaeilge a athréimniú mar ghnáththeanga na hÉireann". ==== Conspóid ==== Tháinig conspóid chun cinn um Cháisc, 2006 nuair a dhiúltaigh sé cuireadh teacht i láthair chun Fhorógra na Poblachta a léamh os comhair [[Ard-Oifig an Phoist]], Baile Átha Cliath, toisc gur i mBéarla amháin a bhéas air é an léamh. == Obair mar Abhcóide == Comhordaitheoir Dlí agus Gaeilge [[Óstaí an Rí]] ó 2010. I gceannas ar chúrsaí iarchéime a chuireann oiliúint ar chéimithe ar mian leo bheith ina ndlítheangeolaithe Gaeilge agus ina n-aistritheoirí Gaeilge in Institiúidí an Aontais Eorpaigh. Mar abhcóide, déanann Dáithí go leor oibre dlí chun cearta teanga a chosaint. ==An Ghaeilge sa Dlí== Is téacsleabhar ceannródaíoch é ''[[An Ghaeilge sa Dlí]]''<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.anceathrupoili.com/en/shop/an-ghaeilge-sa-dli/|teideal=An Ghaeilge sa Dlí|údar=Dáithí Mac Cárthaigh|language=ga-IE|work=An Ceathrú Póilí|dátarochtana=2022-11-13|archivedate=2022-11-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20221113164821/https://www.anceathrupoili.com/en/shop/an-ghaeilge-sa-dli/}}</ref> a bhaineann le stádas na Gaeilge in Éirinn agus in [[An tAontas Eorpach|AE]], faoi láthair agus go stairiúil. Tugtar moltaí sa leabhar i dtaobh leasuithe chun feabhais atá bunaithe ar an scothchleachtas idirnáisiúnta. Pléitear ann stádas na Gaeilge faoi [[Bunreacht na hÉireann|Bhunreacht na hÉireann]], an cásdlí agus [[dlí an Aontais Eorpaigh]]. Tá cúrsaí pleanála, cúrsaí oideachais, an phleanáil teanga, cúrsaí craolacháin, an tseirbhís phoiblí, an Ghaeltacht, Tithe an Oireachtais agus na Cúirteanna ar na nithe a chuimsítear ann. == Pearsanta == Tá Dáithí Mac Cárthaigh pósta agus tá triúr clainne aige. Tá sé ina chónaí i [[Ráth Cairn|Ráth Chairn]], [[Contae na Mí]]. == Tagairtí == {{Reflist}} == Naisc Sheachtracha == * [https://www.lawlibrary.ie/members/daithi-mac-carthaigh-bl/ Dáithí Mac Cárthaigh ar shuíomh idirlín na Leabharlainne Dlí] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221113164822/https://www.lawlibrary.ie/members/daithi-mac-carthaigh-bl/ |date=2022-11-13 }} * [http://www.electionsireland.org/candidate.cfm?ID=4915 Stair thoghchánaíochta Dháithí Mhic Cárthaigh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110222001454/http://www.electionsireland.org/candidate.cfm?ID=4915 |date=2011-02-22 }} {{Conradh na Gaeilge}} {{Rialú údaráis}} {{DEFAULTSORT:Carthaigh, Daithi Mac}} [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Gaeilgeoirí]] [[Catagóir:Abhcóidí Éireannacha]] [[Catagóir:Saineolaithe dlí]] [[Catagóir:Oideoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Uachtaráin Chonradh na Gaeilge]] [[Catagóir:Gníomhaithe Gaeilge]] rgpymk5grqtf329xw7nj85o3lzrdesi 0 10602 1309881 927461 2026-04-25T00:17:52Z Alison 570 ++ 1309881 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:NaturalScienceMontage.png|mion|Rogha iomhá ón réimse eolaíocht nádúrtha]] Is é atá i gceist le h'''eolaíocht nádúrtha''' ná staidéar ar na nithe neamhdhaonna nó fisiciúil den domhan is den chruinne go léir. == Catagóirí: == * [[Bitheolaíocht]] ** [[Bitheolaíocht dhaonna]] * [[Ceimic]] * [[Eolaíocht an domhain]] * [[Fisic]] * [[Géineolaíocht]] * [[Réalteolaíocht]] * [[Síceolaíocht]] == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-eolaíocht}} [[Catagóir:Brainsí eolaíochta]] [[Catagóir:Eolaíochtaí nádúrtha| ]] aqh823apgtgzfmn3tnnosggxhkngl9t 1309905 1309881 2026-04-25T00:33:10Z Alison 570 Ord 1309905 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:NaturalScienceMontage.png|mion|Rogha iomhá ón réimse eolaíocht nádúrtha]] Is é atá i gceist le h'''eolaíocht nádúrtha''' ná staidéar ar na nithe neamhdhaonna nó fisiciúil den domhan is den chruinne go léir. == Catagóirí: == * [[Bitheolaíocht]] ** [[Bitheolaíocht dhaonna]] * [[Ceimic]] * [[Eolaíocht an domhain]] * [[Fisic]] * [[Géineolaíocht]] * [[Réalteolaíocht]] * [[Síceolaíocht]] == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-eolaíocht}} [[Catagóir:Brainsí eolaíochta|Nádúr]] [[Catagóir:Eolaíochtaí nádúrtha| ]] av3e4pnowi6nqie287rn6a7slqqzmby 0 11820 1309880 1290886 2026-04-25T00:17:23Z Alison 570 ++ 1309880 wikitext text/x-wiki Is éard is '''eolaíocht fheidhmeach''' ann ná cur i bhfeidhm na [[Modh eolaíochta|modheolaíochta]] eolaíochta agus an eolais eolaíoch chun spriocanna praiticiúla a bhaint amach. Cuimsíonn sé raon leathan disciplíní, amhail [[Innealtóireacht|innealtóireacht]] agus [[Leigheas|leigheas]]. Is minic a chuirtear an eolaíocht fheidhmeach i gcodarsnacht leis an buntaighde, atá dírithe ar theoiricí agus dlíthe eolaíocha a chur chun cinn, a mhíníonn agus a thuarann feiniméin nádúrtha nó eile.<ref>{{Citation |last=Bunge |first=M. |title=Technology as Applied Science |date=1974 |url=https://doi.org/10.1007/978-94-010-2182-1_2 |work=Contributions to a Philosophy of Technology: Studies in the Structure of Thinking in the Technological Sciences |pages=19–39 |editor-last=Rapp |editor-first=Friedrich |place=Dordrecht |publisher=Springer Netherlands |language=en |doi=10.1007/978-94-010-2182-1_2 |isbn=978-94-010-2182-1 |s2cid=110332727 |access-date=7 February 2023 |url-access=subscription |archive-date=31 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210331144907/https://link.springer.com/chapter/10.1007%2F978-94-010-2182-1_2 |url-status=live }}</ref> Tá eolaíochtaí nádúrtha feidhmeacha ann, chomh maith le heolaíochtaí foirmiúla agus sóisialta feidhmeacha.<ref>{{Cite journal|last1=Roll-Hansen |first1=N. |date=2017 |title=A Historical Perspective on the Distinction Between Basic and Applied Science |journal=Journal for General Philosophy of Science Article |volume=48 |issue=4 | pages=535–551 |doi=10.1007/s10838-017-9362-3|url=https://doi.org/10.1007/s10838-017-9362-3|hdl=10852/65274 |hdl-access=free |url-access=subscription }}</ref> I measc samplaí den eolaíocht fheidhmeach tá; eipidéimeolaíocht ghéiniteach a chuireann staitisticí agus [[Teoiric na dóchúlachta|teoiric na dóchúlachta]] i bhfeidhm, agus an tsíceolaíocht fheidhmeach, lena n-áirítear coireolaíocht.<ref>{{Cite journal|last1=Wertz |first1=J. |date=2018|title=Genetics and Crime: Integrating New Genomic Discoveries Into Psychological Research About Antisocial Behavior |journal=Psychological Science|volume=29 | number=5 | pages=791–803|doi=10.1177/0956797617744542|pmid=29513605 |pmc=5945301 }}</ref> == Tagairtí == {{reflist}} {{síol-eolaíocht}} [[Catagóir:Eolaíochtaí feidhmeacha |Eolaíochtaí feidhmeacha ]] [[Catagóir:Brainsí eolaíochta]] dkqkmm4exkp3redbh4jljf6v44hu1sz 1309904 1309880 2026-04-25T00:32:55Z Alison 570 Ord 1309904 wikitext text/x-wiki Is éard is '''eolaíocht fheidhmeach''' ann ná cur i bhfeidhm na [[Modh eolaíochta|modheolaíochta]] eolaíochta agus an eolais eolaíoch chun spriocanna praiticiúla a bhaint amach. Cuimsíonn sé raon leathan disciplíní, amhail [[Innealtóireacht|innealtóireacht]] agus [[Leigheas|leigheas]]. Is minic a chuirtear an eolaíocht fheidhmeach i gcodarsnacht leis an buntaighde, atá dírithe ar theoiricí agus dlíthe eolaíocha a chur chun cinn, a mhíníonn agus a thuarann feiniméin nádúrtha nó eile.<ref>{{Citation |last=Bunge |first=M. |title=Technology as Applied Science |date=1974 |url=https://doi.org/10.1007/978-94-010-2182-1_2 |work=Contributions to a Philosophy of Technology: Studies in the Structure of Thinking in the Technological Sciences |pages=19–39 |editor-last=Rapp |editor-first=Friedrich |place=Dordrecht |publisher=Springer Netherlands |language=en |doi=10.1007/978-94-010-2182-1_2 |isbn=978-94-010-2182-1 |s2cid=110332727 |access-date=7 February 2023 |url-access=subscription |archive-date=31 March 2021 |archive-url=https://web.archive.org/web/20210331144907/https://link.springer.com/chapter/10.1007%2F978-94-010-2182-1_2 |url-status=live }}</ref> Tá eolaíochtaí nádúrtha feidhmeacha ann, chomh maith le heolaíochtaí foirmiúla agus sóisialta feidhmeacha.<ref>{{Cite journal|last1=Roll-Hansen |first1=N. |date=2017 |title=A Historical Perspective on the Distinction Between Basic and Applied Science |journal=Journal for General Philosophy of Science Article |volume=48 |issue=4 | pages=535–551 |doi=10.1007/s10838-017-9362-3|url=https://doi.org/10.1007/s10838-017-9362-3|hdl=10852/65274 |hdl-access=free |url-access=subscription }}</ref> I measc samplaí den eolaíocht fheidhmeach tá; eipidéimeolaíocht ghéiniteach a chuireann staitisticí agus [[Teoiric na dóchúlachta|teoiric na dóchúlachta]] i bhfeidhm, agus an tsíceolaíocht fheidhmeach, lena n-áirítear coireolaíocht.<ref>{{Cite journal|last1=Wertz |first1=J. |date=2018|title=Genetics and Crime: Integrating New Genomic Discoveries Into Psychological Research About Antisocial Behavior |journal=Psychological Science|volume=29 | number=5 | pages=791–803|doi=10.1177/0956797617744542|pmid=29513605 |pmc=5945301 }}</ref> == Tagairtí == {{reflist}} {{síol-eolaíocht}} [[Catagóir:Eolaíochtaí feidhmeacha]] [[Catagóir:Brainsí eolaíochta|feidhm]] 4p5yw5ygdkzpnawjuur7es4vs55jwpk 14 11923 1309835 605470 2026-04-24T23:33:48Z Alison 570 ++ 1309835 wikitext text/x-wiki {{Catcómhaoin|Computer science|Ríomheolaíocht}} [[Catagóir:Eolaíochtaí feidhmeacha]] [[Catagóir:Ríomhaireacht]] k66j8vvtypxntvftpy6hbvmezw58dj9 14 11945 1309858 651728 2026-04-24T23:58:58Z Alison 570 [[Catagóir:Cibearspás]] 1309858 wikitext text/x-wiki {{Catcómhaoin|Internet|Idirlíon}} [[Catagóir:Cibearspás]] [[Catagóir:Líonraí ríomhaireachta]] 42ljvtv3eyfnr7c44b8n862gqjjt7dq 14 11970 1309857 1065082 2026-04-24T23:58:34Z Alison 570 [[Catagóir:Cibearspás]] 1309857 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Cibearspás]] [[Catagóir:Idirlíon]] [[Catagóir:Meáin chumarsáide]] [[Catagóir:Prótacail shraith na feidhme]] [[Catagóir:Ríomhaireacht]] f8gwn8iqjbu8lkg78kv0od3n9ydevh3 0 12206 1309817 1236620 2026-04-24T23:20:17Z Taghdtaighde 60452 Beagán athraithe agus beagán curtha leis 1309817 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is baile é '''Baile Átha Troim'''<ref name="Logainm">{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/1416699|title=Baile Átha Troim/Trim {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-22|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}</ref> atá suite i g[[Contae na Mí]], [[Poblacht na hÉireann]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/ga/1416699/|teideal=Baile Átha Troim/Trim|language=ga|work=logainm.ie|dátarochtana=2022-11-27}}</ref> Tá sé in aice leis an [[An Bhóinn|Abhainn na Bóinne]] agus tá 9,194 duine ina gcónaí ansin. Níl [[Gaeltacht]] [[Ráth Chairn]] ach 5 mhíle as Baile Átha Troim. == Stair == === Geata an Bharbacáin === {{glanadh|beag=beag}} Bhí na coraí ar an m[[Bóinn]] críochnaithe go luath sa 13ú haois, agus bhíothas in ann móta a líonadh le huisce, agus casadh Abhainn na Lobhar isteach i gcainéal feadh an mballa cosanta o dheas. Tógadh geata nua d’fhonn an bhealaigh aneas chun an caisleán a chosaint. Dearadh neamhghnách a bhí ar theacht an gheata sin. Bhí túr sorcorach amháin ann agus barbacán- tultur cosanta agus droichead. Thug córas casta ardaithe droichid, geataí, agus gaistí din an –smacht don gharastún ar na daoine a bhí ag dul isteach sa chaisleán. Léiríonn leagan amach na bpoll lámhaigh eolas na dtógálaithe ar riachtanais na mboghdóirí cosanta. Faoi lár na 13ú haoise bhí dearagh geataí caisleán forbartha tuilleadh agus bhí glacadh coitianta leis an ngeata agus dhá thúr a raibh pasáiste eatarthu mar ghnáthdhearadh. Is i mainistir Bhaile Átha Troim a scríobh [[Risteard Pluincéad]] a shaothar mór, an chéad fhoclóir dátheangach [[Gaeilge]] dar cuireadh ar fáil riamh: ''[[Foclóir Lainne ⁊ Gaoidheilge]]''. Chríochnaigh sé an obair sa bhliain 1662.<ref name=":3">[[Alan Harrison|Harrison]] (1986), lgh 52.</ref><ref name="Ainm">{{Cite web-en|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1379|title=PLUINCÉAD, Risteard (fl.1662) {{!}} ainm.ie|author=[[Diarmuid Breathnach]] agus [[Máire Ní Mhurchú]]|access-date=2024-02-19|work=[[Ainm.ie|An Bunachar Náisiúnta Beathaisnéisí Gaeilge]] ([[Ainm.ie]])}}</ref> == Spórt == === CLG Átha Troim === {{glanadh}} Is club é Cumann Lúthchleas Gael atá lonnaithe i mBaile Átha Troim i gContae na Mí, Éire. Tá an dá chlub i measc na foirne peile agus iománaíochta. Comórtas sé i gcomórtais CLG na Mí. Is eoltar Baile Átha Troim an baile iománaíochta i gContae na Mí agus bhí Craobhchomórtais Iomána Sinsearacha na Mí ar siúl ann gach bliain go dtí go ndearnadh athfhorbairt a chuid saoráidí i gceist, aistríodh é go Páirc Tailteann. === '''Reiligiú Peile 2011''' === Críochnaigh Baile Átha Troim ag bun Ghrúpa A, le 3 phointe ó 5 cluichí agus difríocht phointe -30, an líon is ísle d'aon fhoireann sa bhliain. Ba é buaic amháin Bhaile Átha Troim ná buaic 1-15 go 1-10 ar Ghaelscoileanna Blackhall an 7 Lúnasa 2011. Bhí an chéad imréitigh ag Troim i gcoinne [[an Obair]] an 20 Lúnasa, bhuail Baile Átha Troim 3-8 go 1-16. Ar an 9 Meán Fómhair 2011, bhuail Baile Átha Troim 1-11 go 2-9 ag Duleek / Bellewstown i mBairc Tailteann ina dara drámaíocht relegation agus relegated chuig an gCraobhchomórtas Peile Idirmheánach. Cuireadh Baile Átha Troim chun cinn chuig peile Leibhéal Sinsearach i 1949 agus chríochnaigh an relegation 62-bliana ag an leibhéal Sinsearach, an dara litir is faide i ndiaidh Skryne a bhí sa Chraobhchomórtas Peile Sinsearach ó 1938. === '''Onóracha''' === • Craobhchomórtas Iomána Sinsearach na Mí: 26 • 1915 (Capt Maurice Power), 1916 (Capt Maurice Power), 1919 (Capt Maurice Power), 1920, 1921 (Maurice Power ar scor), 1935, 1940, 1941, 1942, 1949, 1950, 1952, 1955, 1956, 1957 , 1959, 1960, 1987, 1988, 1989, 1992, 1994, 1995, 1998, 2000, 2001 • Craobh Peile Sinsearach na Mí: 1 • 1962 • Craobh Iománaíochta Meánmhéide na Mí: 1 • 1973 • Craobhchomórtas Iomána Sóisearach na Mí: 5 • 1918, 1919, 1985, 1986, 2000 • Craobh Peile Idirmheánach na Mí: 1 • 1949 • Craobh Peile Sóisearach na Mí: 2 • 1934, 1940 • Craobhchomórtais Iomána Sóisearach na Mí: 1 • 1987 • Craobh Peile Junior Junior B: 4 • 1978, 1991, 1998, 2010 • Corn Feis: 2 • 1976, 1961 == Nascadh == Tá Baile Átha Troim nasctha le Étrépagny sa Fhrainc ó 1989.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.meath.ie/council/your-council/customer-service-and-communications/twinning|teideal=Twinning|language=en|work=Meath County Council|dátarochtana=2022-11-27}}</ref> == Íomhánna == <gallery> Íomhá:Trim7.jpg|Caisleán Átha Troim Image:Château et panneau de Trim.JPG| An Caisleán i mBaile Átha Troim Image:Trim Castle 6.jpg|An Caisleán Image:Château de Trim.JPG|An Caisleán in Áth Troim ón bhóthair </gallery> ==Foinsí== * [[Alan Harrison|Harrison, Alan]] (1986). "Nótaí faoi Ghraiméir agus Foclóirí [[An Ghaeilge|Scuitbhéarla]] i mBaile Átha Cliath 1700–1740". I [[Seosamh Watson|Watson, Seosamh]] (eag.) ''Féilscríbhinn [[Tomás de Bhaldraithe|Thomáis de Bhaldraithe]]''. BÁC: Coiste Fhéilscríbhinn Thomáis de Bhaldraithe, [[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|COBÁC]]. lgh 48–69. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-tír-ie}} [[Catagóir:Bailte i gContae na Mí|Baile Atha Troim]] [[Catagóir:Bailte le ardeaglaisí in Éirinn]] kwh4jqcw9p8853qfr0w3oiqq362inp0 0 12639 1309655 1271281 2026-04-24T21:23:21Z Alison 570 [[Catagóir:Oideoirí Éireannacha]] 1309655 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is [[Polaitíocht|polaiteoir]], feachtasóir agus fear léinn é '''David Norris''' ([[Gaeilge]]: ''Daithí Norris'' uaireanta) ([[1 Iúil]], [[1944]] a rugadh é) atá mar sheanadóir i [[Seanad Éireann]]. Rugadh i [[Kinshasa|Leopoldville]], [[Poblacht Dhaonlathach an Chongó|Congó na Beilge]] é. Nuair a bhí sé óg, fuair a athair bás agus tháinig sé go Éirinn. Is ball d'[[Eaglais na hÉireann]] é agus is fear [[aerach]] é. == Saol polaitiúil == [[Íomhá:David Norris 2009.jpg|clé|mion|2009]] Chaith David Norris na blianta ag troid ar son na cearta daonna, go háirithe cearta na homaighnéasach in Éirinn nuair a bhí an homaighnéasachas mídhleathach.<ref name=":02">{{Lua idirlín|url=https://www.into.ie/app/uploads/2022/03/Brod-1.pptx|teideal=Bród agus an troid ar son cearta comhionanna|údar=Irish National Teachers Organisation / https://into.ie/|dáta=2022|dátarochtana=2022}}</ref> Tharla an chéad agóid [[LADT]]+ i mBaile Átha Cliath ar an 27 Meitheamh 1974.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.into.ie/app/uploads/2022/03/Brod-1.pptx|teideal=Bród agus an troid ar son cearta comhionanna|údar=Irish National Teachers Organisation / https://into.ie/|dáta=2022|dátarochtana=2022}}</ref> Chuaigh deichniúr -Norris san áireamh - ar mhórshiúl ón [[An Roinn Dlí agus Cirt agus Comhionannais|Roinn Dlí agus Cirt]] go dtí Ambasáid na Breataine chun agóid a dhéanamh in aghaidh choiriúlú na [[Homaighnéasacht|homaighnéasachta]] (iarsma ó na dlíthe coilíneachta). In 1977 níor éirigh le Norris an tArd-Aighne a thabhairt chun na hArd-Chúirte maidir le coir a dhéanamh ar ghníomhartha homaighnéasacha agus rinne sé a chás a achomharc chuig Cúirt Uachtarach na hÉireann. Bhí sé mar aidhm ag Norris agus an t-[[abhcóide]] agus seanadóir [[Máire Mhic Róibín|Mary Robinson]] cosaint [[Bunreacht na hÉireann|bhunreachtúil]] a bhaint amach do [[LADT|homaighnéasaigh]] na tíre ag breathnú go háirithe ar an bpríobháideachas ó na 1980í i leith.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/gniomhaiochas/an-pobal-ladt-faoi-bhlath-in-eirinn/|teideal=An pobal LADT+ faoi bhláth in Éirinn ach obair mhór fós le déanamh|údar=Seán Mac Risteaird|dáta=28 Meitheamh 2018|language=ga-IE|work=NÓS|dátarochtana=2022-06-26}}</ref> Ach theip ar a gcás cúirte sa bhliain 1983 in aghaidh an stáit.  De réir mar a mhínigh an [[Príomh-Bhreitheamh na hÉireann|Príomh-Bhreitheamh]] [[Tom O'Higgins]], “…o''n the grounds of the Christian nature of our state and on the grounds that the deliberate pratice of homosexuality is morally wrong''…”<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.casemine.com/judgement/uk/5da026f94653d058440f9322|teideal=Norris v. A.G., [1983] IESC 3 {{!}} Supreme Court of Ireland, Judgment, Law, casemine.com|language=en|work=https://www.casemine.com|dátarochtana=2022-06-26}}</ref>. {{Main|Dúnmharú Declan Flynn}} Ar an [[26 Deireadh Fómhair]] [[1988]], sa Chúirt Eorpach um Chearta an Duine i Strasbourg, sa chás NORRIS v. IRELAND, thug an chúirt breithiúnas cinniúnach i bhfabhar cearta daoine aeracha agus leispiacha.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.humandignitytrust.org/uploaded/Library/Case_Law/Norris_v_Ireland.pdf|teideal=Norris v. Ireland|údar=human dignity trust|dáta=|dátarochtana=2018}}{{Dead link|date=Meitheamh 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Aisghaireadh na dlíthe a lochtaigh an breithiúnas cúig bliana ina dhiaidh sin in 1993.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.gov.ie/ga/preasraitis/f2dd4-tugann-an-seanadoir-david-norris-cuairt-ar-an-gcartlann-naisiunta-chun-taifid-a-bhaineann-lena-chas-suntasach-david-norris-v-eire-a-fheiceail-ar-taispeaint-mar-chuid-de-sheachtain-an-bhroid/|teideal=Tugann an Seanadóir David Norris cuairt ar an gCartlann Náisiúnta chun taifid a bhaineann lena chás suntasach, David Norris V Éire, a fheiceáil ar taispeáint mar chuid de Sheachtain an Bhróid|language=ga|work=www.gov.ie|dátarochtana=2022-06-26}}</ref>[[Íomhá:David Norris Bloomsday.jpg|mion|[[Lá Bloom|Bloomsday]] 2010|clé]] === Toghchán uachtaránachta na hÉireann 2011 === Chuir sé isteach ar ainmniúchán d' [[Toghchán uachtaránachta na hÉireann|Uachtarántacht na hÉireann]] sa bhliain [[2011]] ach cáineadh a thuairimí ar ghnéas agus aois an toilithe.<ref>[http://www.independent.ie/national-news/norris-claims-paedophilia-storm-is-a-bid-to-derail-his-campaign-2662343.html Irish Independent - 31 Bealtaine 31 2011]</ref> Tuairiscíodh i mí Iúil [[2011]] gur scríobh David Norris litir ar pháipéar an t[[Seanad Éireann|Seanaid]] sa bhliain [[1997]] chun trócaire a lorg dá chara, [[Ezra Nawi]], a bhí os comhair na cúirte cúisithe as luí le buachaill faoi bhun aois an toilithe.<ref>[http://www.rte.ie/news/2011/0730/norrisletter.pdf Litir a scríobh David Norris i 1997]</ref> Ina dhiaidh seo d'éirigh Norris as an rás tar éis do chuid dá fhoireann toghchánaíochta éirí as a rólanna. Tháinig sé isteach sa rás arís áfach sular fógraíodh deireadh a bheith le hainmniúcháin, tar éis gur éirigh leis tacaíocht cheithre chomhairle chontae a fháil. == Cumann Seoirseach na hÉireann == [[Íomhá:Dublin Pride Parade 2018 34.jpg|clé|mion|Dublin Pride Parade 2018]]Is gníomhaí ar son foirgneamh Seoirseacha é Norris agus ball de Chumann Seoirseach na hÉireann, agus tá cónaí air ar Shráid Sheoirse Mhór Thuaidh i m[[Baile Átha Cliath]].<ref>"Profile: David Norris". The Sunday Times. 28 Feabhra 2010. Faighte ar an 25 Deireadh Fómhair 2010. 2011</ref> == Oideachas agus Gairmréim Acadúil == D'fhreastail Norris ar St. Andrew's College agus The High School. Uaidh sin lean sé ar aghaidh go [[Coláiste na Tríonóide]] áit a raibh sé mar eagarthóir ar an iris liteartha ollscoile Icarus agus ar bhain sé scoláireacht bhunaidh amach ina chéim B.A. i [[Litríocht]] agus Teanga an Bhéarla. Léachtóir agus teagascóir ba ea é sa Choláiste ó [[1968]] go [[1996]]. Scoláire de chuid [[James Joyce]] atá ann agus glacann sé páirt i gceiliúradh [[Bloomsday]]. Tá [[Eabhrais]] agus beagán [[Gaeilge]] aige. == Tagairtí == {{reflist}} {{Baill den 24ú Seanad}} {{Baill den 25ú Seanad}} {{DEFAULTSORT:Norris, David}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1944]] [[Catagóir:Polaiteoirí as Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Baill den 18ú Seanad‎]] [[Catagóir:Baill den 19ú Seanad‎]] [[Catagóir:Baill den 20ú Seanad‎]] [[Catagóir:Baill den 21ú Seanad‎]] [[Catagóir:Baill den 22ú Seanad‎]] [[Catagóir:Baill den 23ú Seanad]] [[Catagóir:Baill den 24ú Seanad]] [[Catagóir:Baill den 25ú Seanad]] [[Catagóir:Baill den 26ú Seanad‎]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1944]] [[Catagóir:Fir aeracha]] [[Catagóir:Gníomhaithe cearta daonna]] [[Catagóir:Iarrthóirí i dtoghchán uachtaránachta na hÉireann]] [[Catagóir:Oideoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Polaiteoirí neamhspleácha na hÉireann]] [[Catagóir:Scoláirí]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Baill Eaglais na hÉireann]] fh6tsjwjr4zqyr8eo8o1k7s1pxeekzx 0 13417 1309626 1113656 2026-04-24T20:31:38Z TGcoa 21229 1309626 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Comórtas Spóirt}} Is éard atá i gceist le '''gleacaíocht ealaíonta'''<ref>I mBéarla, ''artistic gymnastics''</ref> ná spórt ina bhfaigheann na hiomaitheoirí scór ar son gluaiseachtaí fisiciúla agus acrabatacha a dhéanann siad, ar an urlár nó ar threalamh (ar nós na mbarraí comhthreomhara, an chapaill chorr, an bhíoma cothromúcháin, srl).<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.focloir.ie/en/dictionary/nid/gleaca%C3%ADocht|teideal=gleacaíocht - Definition in Irish Gaelic with audio pronunciation for gleacaíocht by Foras na Gaeilge|work=www.focloir.ie|dátarochtana=2026-04-24}}</ref> Bíonn ceol ar siúl mar thionlacan uaireanta. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-spórt}} [[Catagóir:Spórt]] 4im4k7aaztvwinllacwyll8zvry3l3r 1309631 1309626 2026-04-24T20:39:28Z TGcoa 21229 Bhog TGcoa an leathanach [[Gleacaíocht Ealaíonta]] go [[Gleacaíocht]] 1309626 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Comórtas Spóirt}} Is éard atá i gceist le '''gleacaíocht ealaíonta'''<ref>I mBéarla, ''artistic gymnastics''</ref> ná spórt ina bhfaigheann na hiomaitheoirí scór ar son gluaiseachtaí fisiciúla agus acrabatacha a dhéanann siad, ar an urlár nó ar threalamh (ar nós na mbarraí comhthreomhara, an chapaill chorr, an bhíoma cothromúcháin, srl).<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.focloir.ie/en/dictionary/nid/gleaca%C3%ADocht|teideal=gleacaíocht - Definition in Irish Gaelic with audio pronunciation for gleacaíocht by Foras na Gaeilge|work=www.focloir.ie|dátarochtana=2026-04-24}}</ref> Bíonn ceol ar siúl mar thionlacan uaireanta. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-spórt}} [[Catagóir:Spórt]] 4im4k7aaztvwinllacwyll8zvry3l3r 1309633 1309631 2026-04-24T20:40:10Z TGcoa 21229 1309633 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Comórtas Spóirt}} Is éard atá i gceist le '''gleacaíocht'''<ref>I mBéarla, ''gymnastics''</ref> ná spórt ina bhfaigheann na hiomaitheoirí scór ar son gluaiseachtaí fisiciúla agus acrabatacha a dhéanann siad, ar an urlár nó ar threalamh (ar nós na mbarraí comhthreomhara, an chapaill chorr, an bhíoma cothromúcháin, srl).<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.focloir.ie/en/dictionary/nid/gleaca%C3%ADocht|teideal=gleacaíocht - Definition in Irish Gaelic with audio pronunciation for gleacaíocht by Foras na Gaeilge|work=www.focloir.ie|dátarochtana=2026-04-24}}</ref> Bíonn ceol ar siúl mar thionlacan uaireanta. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-spórt}} [[Catagóir:Spórt]] [[Catagóir:Gleacaíocht]] 0vurcogm11cc9ekspaienkht1vggbc3 0 13418 1309625 1277962 2026-04-24T20:31:03Z TGcoa 21229 1309625 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta|logo= International_Federation_of_Gymnastics.png}} Is í '''Cónaidhm Idirnáisiúnta na Gleacaíochta''' (''Fédération Internationale de Gymnastique'' as Fraincis) bord rialaithe na [[Gleacaíocht Ealaíonta|gleacaíochta]]. == Féach freisin == * [[Gleacaíocht Ealaíonta|Gleacaíocht]] [[Gleacaíocht Ealaíonta|ealaíonta]] == Naisc sheachtracha == * [http://www.fig-gymnastics.com Suíomh Oifigiúil] [[Catagóir:Eagraíochtaí idirnáisiúnta]] [[Catagóir:Gleacaíocht]] d04f0sfi33jwnr3zbiknmb6a9g3jte4 0 14087 1309623 1032083 2026-04-24T20:22:18Z TGcoa 21229 1309623 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is í '''Marseille''' an dara cathair is mó sa [[An Fhrainc|Fhrainc]]. Tá sí suite ar chósta na [[An Mheánmhuir|Meánmhara]] i ndeisceart na Fraince. Bhí breis is 1,600,000 duine ina gcónaí i Marseille in 2024. ''Marseillais'' a thugtar orthu. Is í Marseille príomhchathair [[Provence-Alpes-Côte d'Azur]]. [[Íomhá:Gilets jaunes, chasubles rouges, kways noirs - Acte X - 2ème partie.webm|clé|mion|Físeán - 24 Eanáir 2019: Na "[[Gilets Jaunes]]" i Marseille]] Tá droch-cháil ar Marseille maidir le coiriúlacht, agus maidir leis an deighilt mhór idir an eite chlé (atá i gceannas ar an gcathair ó 2020 i leith) agus an eite dheis (a bhí i gceannas le fiche éigin bliain roimhe sin.) Tá dlúthbhaint idir an tóir mhór atá ar an [[Rassemblement National]] (páirtí mhuintir [[Marine Le Pen|Le Pen]]) i gceantar Marseille, gan dabht, agus líon na n-inimirceach sa chathair.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/tuairisc-on-eoraip-milano-morthaibhseach-agus-meascan-mearai-marseille/|teideal=TUAIRISC ÓN EORAIP: Milano mórthaibhseach agus meascán mearaí Marseille|údar=Alex Hijmans|dáta=15 Aibreán 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-24}}</ref> == Féach freisin == *[[:Catagóir:Cathracha na Fraince|Cathracha na Fraince]] *[[Gilets Jaunes]] == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-tír-fr}} {{DEFAULTSORT:Marseille}} [[Catagóir:Cathracha na Fraince]] [[Catagóir:Cathracha ar an Meánmhuir]] irqwpa5rp08r2tn75c66335jqhrl0ct 0 14407 1309656 1183919 2026-04-24T21:23:42Z Alison 570 [[Catagóir:Oideoirí Éireannacha]] 1309656 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Bhunaigh '''Éamann Iognáid Rís''' (Béarla: '''Edmund Ignatius Rice'''; [[1 Meitheamh]] [[1762]] – [[29 Lúnasa]] [[1844]]) [[Bráithre na Toirbhirte]] (ca 1802-8) agus Ord na m[[Bráithre Críostaí]] (ca 1820).<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.dib.ie/biography/rice-edmund-ignatius-a7653|teideal=Rice, Edmund Ignatius {{!}} Dictionary of Irish Biography|language=en|work=www.dib.ie|dátarochtana=2022-08-29}}</ref> [[Íomhá:EdRiceCallan.JPG|clé|mion|177x177px|an bhaile i gCallainn, Contae Chill Chainnigh]] == Beatha == Rugadh an Ríseach ar an [[1 Meitheamh]] [[1762]] i g[[Callainn]], [[Contae Chill Chainnigh]]. [[Feirmeoir]]í ab ea a thuismitheoiri, Roibéard Rís agus Margaret Tierney. [[Íomhá:Edmund Rice statue, Callan.jpg|mion|346x346px|Dealbh i gCallainn, Contae Chill Chainnigh]] === Ord na mBráithre Críostaí === Fuair a bhean bás óg agus ansin dhíol an Ríseach a raibh aige agus rinne a shaol a thíolacadh d’oideachas na m[[Bochtanas|bocht]]. Chun a aidhm a chur chun cinn bhailigh an Ríseach gasra fear a bhí ar aon aigne leis le chéile agus thóg siad móideanna [[Creideamh|creidimh]] go saothróidís le chéile ag cur [[Oideachas|oideachais]] ar bhuachaillí [[Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Caitliceacha]]. Ansin scaip an gluaiseacht ar fud na hÉireann, agus ar fud an domhain,  go háirithe na daoine ba bhoichte.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.catholicbishops.ie/2011/01/24/catholic-schools-week-2011-2/|teideal=Launch of Catholic Schools Week 2011|work=Irish Catholic Bishops' Conference|dátarochtana=2019-08-30}}</ref> Is eiseamláir é de dhuine a ghlacann go gealgháireach foighneach le cibé cros a thugann [[Dia]] dó le hiompar, ba aspal tuata é go firinneach, agus duine a bhí tíolachta go daingean don bheatha rialta.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.cumannnasagart.ie/bealtaine/eamann-beannaithe-de-ris.html|teideal=Éamann Beannaithe de Rís, duine rialta: Bealtaine 5 {{!}} Cumann na Sagart|work=www.cumannnasagart.ie|dátarochtana=2019-08-29|archivedate=2019-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190829203545/http://www.cumannnasagart.ie/bealtaine/eamann-beannaithe-de-ris.html}}</ref> === Deireadh a shaoil === Fuair sé bás i gCnoc Sióin, [[Port Láirge]] agus in aois 76 bliana dó. == Féach freisin == * [[Bráithre na Toirbhirte]] == Foinsí == Nollaig Ó GADHRA - ''Éamann Iognáid Rís'' (1977)<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Tag.aspx?Type=opus&SubType=book&Valyoo=%C3%89amann%20Iogn%C3%A1id%20R%C3%ADs|teideal=Éamann Iognáid Rís|language=ga-IE|work=ainm.ie|dátarochtana=2022-08-29}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Éamann Iognáid Rís|url=https://books.google.es/books/about/%C3%89amann_Iogn%C3%A1id_R%C3%ADs.html?id=qVd0AAAACAAJ&redir_esc=y|publisher=An Sagart|date=1996|language=ga|author=Nollaig Ó Gadhra}}</ref> == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Rís, Éamann Iognáid}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1762]] [[Catagóir:Básanna i 1844]] [[Catagóir:Daoine as Contae Chill Chainnigh]] [[Catagóir:Eaglais Chaitliceach Rómhánach]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Misinéirí]] [[Catagóir:Oideoirí Éireannacha]] is0zs17oojlc0h4q408g2ghr97j23kt 0 14699 1309866 1220753 2026-04-25T00:06:14Z Taghdtaighde 60452 Beagán curtha leis 1309866 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} Coláiste oiliúna do bhráithre Proinsiasacha Éireannacha a bhí i g'''Coláiste Naomh Antaine i [[Lobháin]]''' (nó '''Coláiste na nGael''') san Ísiltír Spáinneach, a bhí lárnach i bhfeachtas an fhrith-reifirméisin in [[Éire|Éirinn]], agus i gcur chun cinn na litríochta clóite [[Gaeilge]] sa [[17ú haois]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.jesuit.ie/news/celebrating-400-years-of-the-irish-college-louvain/|teideal=Celebrating 400 years of the Irish College, Louvain|dáta=2007-06-19|language=en|work=Jesuits Ireland|dátarochtana=2022-09-14}}</ref> == Bunú an Choláiste == Bunaíodh Coláiste Naomh Antaine san Ísiltír Spáinneach ([[An Bheilg]] sa lá inniu) sa bhliain 1607 mar choláiste oiliúna do noibhéisigh agus do [[Ord na bProinsiasach|bhráithre Proinsiasacha]] as [[Éire|Éirinn]]. Ba é [[Flaithrí Ó Maolchonaire]], bráthar Proinsiasach agus Easpag Thuama (1609), a bhunaigh an coláiste le cead [[Rí na Spáinne]], [[Pilib II na Spáinne|Philip II]]. Ní raibh sa choláiste ar dtús ach foirgneamh beag a bhí ar chúl shéipéal [[Naomh Antaine]]. Ceal spáis b'éigean áit nua a lorg. Bliain tar éis a bhunaithe tháinig Ó Néill, [[Aodh Ó Néill|(Iarla Thír Eoghain)]] agus Ó Dónaill, [[Ruairí Ó Dónaill]] ar cuairt ar an gcoláiste ar an 9 Samhain 1607. Chaitheadar an geimhreadh sa choláiste sular thugadar aghaidh ó dheas ar [[an Róimh]]. I 1617 tógadh an coláiste atá ann inniu. == Stair == De ghnáth bhíodh idir tríocha agus dhá scór bráithre sa teach agus théadh roinnt acu go hÉirinn agus go [[Albain|hAlban]] ina misinéirí. Bhí ardchlú ar an gColáiste mar ionad léinn agus is ann, leis, a forbraíodh an chlódóireacht Ghaeilge; is iomaí sin saothar [[creideamh|creidimh]], staire agus leabhar tagartha Gaeilge a cuireadh i gcló sa Choláiste. Bhí spiorad an Fhrith-Reifirméisin le sonrú go láidir sna saothair sin agus chuaigh siad i bhfeidhm go mór ar lucht creidimh in Éirinn, in [[Ulaidh|Ultaibh]] go háirithe. Comhairleoirí leis na ceannairí Ultacha a bhí ag cur fúthu in Ísiltír na Spáinne a bhí sna Proinsiasaigh agus nuair a ceapadh Aodh Mac Aingil ina Ardshéiplíneach don Reisimint Ghaelach agus ina Bhardach ar an gColáiste araon neartaigh ar an tábhacht a bhí ag an gColáiste. Bhí dlúthbhaint ag lucht an Choláiste le roinnt pleananna a beartaíodh maidir le hionradh a dhéanamh ar Éireann ar chostas na Spáinne, ionradh ina mbeadh reisimintí Gaelacha i Mór-Roinn na [[Eoraip|hEorpa]] ar thús cadhnaíochta. Tháinig meath ar líon na bProinsiasach tar éis ré [[Oilibhéar Cromail|Chromail]] agus is ionad cultúrtha Teach San Antoine anois ar a dtugtar ''The Louvain Institute for Ireland in Europe'' ('Insitiúid [[Lováin]] ar mhaithe le hÉirinn san Eoraip'). == An Chlólann == Ba ghearr go raibh an coláiste i gcroílár fheachtas na bProinsiasach in aghaidh an [[reifirméisin]] in Éirinn. Chuir na Proinsiasaigh rompu clólann a bhunú chun ábhar spioradálta a leathadh in Éirinn. Chuir siad clólann agus cló Gaelach á ndéanamh i 1611, agus ba an i 1616 a clóbhualadh leabhar an athar Fhlaithrí féin, ''Desiderius'', nó ''Sgathán an Chrábhaidh''. I 1618 foilsíodh Scathán Shacramuinte na hAithrídhe le hAodh Mac Cathmhaoil (Aodh mac Aingil). Chomh maith leis na leabhair dhiaganta d'fhoilsigh na bráithre ábhar eile i nGaeilge. B'as an gcoláiste a cuireadh [[Micheál Ó Cléirigh]] go hÉirinn chun ábhar a bhailiú do [[Annála na gCeithre Máistrí]]. D'fhoilsigh na Bráithre [[Foclóir nó Sanasán Nua|foclóir Gaeilge Uí Chléirigh]] sa bhliain 1643. Bhí an sagart [[Brian Mac Giolla Coinnigh]] ina ghairdian ar an gcoláiste ó na blianta 1637-1641, agus foilsíodh a ''Riaghuileacha Threas Uird S. Froinsias'' i Lobháin sa bhliain 1641. Ba i gColáiste Naomh Antaine a chaith an captaen [[Somhairle Mac Domhnaill]] deireadh a shaoil. Ceaptar gur ag an gcoláiste a d'fhág sé [[Duanaire Finn]], an leabhar laoithe fiannaíochta a chur sé á scríobh c.1630. == Naisc agus Eolas == * ''Aodh Mac Aingil agus an Scoil Nua-Ghaeilge i Lobháin'', Tomás Ó Cléirigh, An Gúm, 1935, 1985 * ''Rialachas San Froinsias'', Pádraig Ó Súilleabháin OFM, Institiúid Ardléinn Bhaile Átha Cliath, 1953 * ''Louvain'', Henry, Gráinne, ''The Encyclopedia of Ireland'', Gill & Macmillan Ltd, 2003 * http://thevoice.studentenweb.org/archive/year5/Year5Issue4screen.pdf * http://www.kuleuven.ac.be/ck/international/ckint-nr04-p08.pdf{{Dead link|date=Feabhra 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * http://www.louvaininstitute.com/history.asp/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081011021207/http://www.louvaininstitute.com/history.asp |date=2008-10-11 }} (Suíomh Gréasáin "The Louvaine Institute for Ireland in Europe") *[http://www.leuveninstitute.eu Coláiste na nGael i Leuven inniu] == Féach freisin == * ''[[Foclóir nó Sanasán Nua]]'' == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Colaiste Naomh Antaine}} [[Catagóir:Ollscoileanna]] [[Catagóir:Coláistí na hÉireann]] [[Catagóir:Stair na Beilge]] [[Catagóir:An Bheilg]] kjhrbm3ztznwqdps6cyo2ktnbiiaodc 0 14711 1309694 1244482 2026-04-24T21:50:01Z TGcoa 21229 1309694 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Tíreolaíocht Fhisiceach}}Is ar an aon [[Mór-roinn|mhórchríoch]] amháin atá [[an Eoraip]] agus [[an Áise]]. Uaireanta tugtar an '''Eoráise''' ar an mórchríoch sin.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.forasnagaeilge.ie/wp-content/uploads/2020/09/db2e58f9c42ce986f25d963c12ae2a40.pdf|teideal=Ilchríocha an Domhain|údar=forasnagaeilge.ie|dátarochtana=2023}}</ref> Tá achar 53,990,000 km² (nó 10.6%) de dhromchla [[Domhan|an domhain]] aici. Tá daonra 4.6 billiún aici, níos mó ná 69% de dhaonra iomlán an domhain. == Féach freisin == * [[Mór-roinn]] == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} {{DEFAULTSORT:Eoráise, An}} [[Catagóir:Mór-ranna]] [[Catagóir:An Eoráise]] c15uiu5dv82n4b5yf9t9uusny1903wx 0 16481 1309566 979342 2026-04-24T16:19:31Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1309566 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} B'aisteoir Meiriceánach é '''Errol Leslie Thomson Flynn''' ([[20 Meitheamh]] [[1909]] - [[14 Deireadh Fómhair]] [[1959]]). {{Síol-aisteoir}} {{Síol-au}} {{Síol-beath-us}} {{DEFAULTSORT:Flynn, Errol}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1909]] [[Catagóir:Básanna i 1959]] [[Catagóir:Aisteoirí Astrálacha]] [[Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Inimirce go dtí na Stáit Aontaithe]] [[Catagóir:Inimircigh]] [[Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann]] r6o82wlsz37z66lzgktigpight1h9ux 1309567 1309566 2026-04-24T16:20:33Z Seachránaí 53315 1309567 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} B'aisteoir Meiriceánach é '''Errol Leslie Thomson Flynn''' ([[20 Meitheamh]] [[1909]] - [[14 Deireadh Fómhair]] [[1959]]). {{Síol-aisteoir}} {{Síol-au}} {{Síol-beath-us}} {{DEFAULTSORT:Flynn, Errol}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1909]] [[Catagóir:Básanna i 1959]] [[Catagóir:Aisteoirí Astrálacha]] [[Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha as California]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Inimirce go dtí na Stáit Aontaithe]] [[Catagóir:Inimircigh]] [[Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann]] bkvyr56ab8959ty19z2tiomc190xdzw 0 16796 1309674 1298969 2026-04-24T21:35:02Z Alison 570 ++ 1309674 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is é '''Jon Tester''' (rugadh ar [[21 Lúnasa]] [[1956]]) [[Seanad Stáit Aontaithe Mheiriceá|seanadóir Stát Aontaithe Mheiriceá]] sinsearach ó [[Montana]]. Is ball den [[Páirtí Daonlathach (Stáit Aontaithe)|Pháirtí Daonlathach]] é. Toghadh ar dtús go dtí Seanad Stát Aontaithe Mheiriceá é sa bhliain [[2006]]; roimhe sín bhí sé ina uachtarán ar Sheanad Stáit Montana. Rugadh in Havre, Montana, é. ==Naisc sheachtracha== * [http://tester.senate.gov Suíomh Idirlín Seanaid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210115025251/http://tester.senate.gov/ |date=2021-01-15 }} == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-beath-us}} {{DEFAULTSORT:Tester, Jon}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1956]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Daoine faoi mhíchumas]] [[Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hEorpa]] [[Catagóir:Daonlathaigh na Stát Aontaithe]] [[Catagóir:Feirmeoirí]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Montana]] [[Catagóir:Oideoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Polaiteoirí Meiriceánacha an 21ú haois]] [[Catagóir:Protastúnaigh]] [[Catagóir:Seanadóirí na Stát Aontaithe]] 7ilje1lb8lvxh6et9mb0qipxl0hvjgv 0 17022 1309793 1257534 2026-04-24T23:02:11Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1309793 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba [[scríbhneoir]] [[Éire]]annach é '''Pádraig Ua Maoileoin''' (1913–2002).<ref name='Ainm'>{{Cite web-en|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1733|title=UA MAOILEOIN, Pádraig (1913–2002) {{!}} ainm.ie|author=[[Diarmuid Breathnach]] agus [[Máire Ní Mhurchú]]|access-date=2024-02-19|language=ga|work=[[Ainm.ie|An Bunachar Náisiúnta Beathaisnéisí Gaeilge]] (Ainm.ie)}}</ref> Rugadh é sa bhliain 1913 i n[[Dún Chaoin]], agus chaith sé 30 bliana ag obair mar Gharda Síochána.<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.pgil-eirdata.org/html/pgil_datasets/authors/o/OMaoileoin,P/life.htm |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2008-05-19 |archivedate=2005-01-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20050124163120/http://www.pgil-eirdata.org/html/pgil_datasets/authors/o/OMaoileoin,P/life.htm }}</ref> Garmhac le [[Tomás Ó Criomhthain]] ab ea é. Bhí sé fostaithe chun obair a dhéanamh ar an Irish-English Dicionary. Eisean a réitigh don chló an t-eagrán caighdeánaithe de leabhar Thomáis, ''An tOileánach''. == Saothar == * ''Na hAird Ó Thuaidh'' (1960) * ''Bríde Bhán'' (1967) * ''De Réir Uimhreacha'' (1968) * ''Ar Leithéidí Arís'' (1978) * ''[[Fonn a Níos Fiach]]'' (1978) * ''Ó Thuaidh'' (1983) * ''An Bóna Oir'' (1969) *An Foclóir Beag (1991) i bpáirtíocht le Niall Ó Dónaill * ''Dúbra Duibhneach'' (2000) * Leabhrán dar teideal ''An Stát versus Dugdale'', Coiscéim (2001). Cuntas spéisiúil ar an eachtra a raibh [[Rose Dugdale]] páirteach ann in 1974. == Tagairtí == {{reflist}} {{síol}} {{DEFAULTSORT:Maoileoin, Padraig Ua}} [[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha|Maoileoin, Pádraig Ua]] [[Catagóir:Foclóirithe Gaeilge]] cv3f7qwsllqixakmt76bv91gf2gtnsv 1309799 1309793 2026-04-24T23:10:12Z Taghdtaighde 60452 Catagóirí curtha leis agus mionathruithe 1309799 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba [[scríbhneoir]] [[Éire]]annach é '''Pádraig Ua Maoileoin''' (1913–2002).<ref name='Ainm'>{{Cite web-en|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1733|title=UA MAOILEOIN, Pádraig (1913–2002) {{!}} ainm.ie|author=[[Diarmuid Breathnach]] agus [[Máire Ní Mhurchú]]|access-date=2024-02-19|language=ga|work=[[Ainm.ie|An Bunachar Náisiúnta Beathaisnéisí Gaeilge]] (Ainm.ie)}}</ref> Rugadh é sa bhliain 1913 i n[[Dún Chaoin]], agus chaith sé 30 bliana ag obair mar [[Garda Síochána|Gharda Síochána]].<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.pgil-eirdata.org/html/pgil_datasets/authors/o/OMaoileoin,P/life.htm |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2008-05-19 |archivedate=2005-01-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20050124163120/http://www.pgil-eirdata.org/html/pgil_datasets/authors/o/OMaoileoin,P/life.htm }}</ref> Garmhac le [[Tomás Ó Criomhthain]] ab ea é. Bhí sé fostaithe chun obair a dhéanamh ar an bh[[Niall Ó Dónaill#Saothair|''Foclóir Gaeilge–Béarla'']]. Eisean a réitigh don chló an t-eagrán caighdeánaithe de leabhar Thomáis, ''[[An tOileánach]]''. == Saothar == * ''Na hAird Ó Thuaidh'' (1960) * ''Bríde Bhán'' (1967) * ''De Réir Uimhreacha'' (1968) * ''Ar Leithéidí Arís'' (1978) * ''[[Fonn a Níos Fiach]]'' (1978) * ''Ó Thuaidh'' (1983) * ''An Bóna Oir'' (1969) *''[[An Foclóir Beag]]'' (1991) i bpáirtíocht le [[Niall Ó Dónaill]] * ''Dúbra Duibhneach'' (2000) * Leabhrán dar teideal ''An Stát versus Dugdale'', [[Coiscéim]] (2001). Cuntas spéisiúil ar an eachtra a raibh [[Rose Dugdale]] páirteach ann in 1974. == Tagairtí == {{reflist}} {{síol}} {{DEFAULTSORT:Maoileoin, Padraig Ua}} [[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Úrscéalaithe Gaeilge]] [[Catagóir:Úrscéalaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Dírbheathaisnéisithe]] [[Catagóir:Foclóirithe Gaeilge]] [[Catagóir:Foclóirithe Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Corca Dhuibhne]] [[Catagóir:Daoine as Contae Chiarraí]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1913]] [[Catagóir:Básanna in 2002]] c1k5shlhef13e32v5nanqi5yc1he7oj 14 17902 1309846 1293676 2026-04-24T23:44:56Z Alison 570 [[Catagóir:Aonáin]] 1309846 wikitext text/x-wiki {{Catcómhaoin|Ontology|Ointeolaíocht}} [[Catagóir:Aonáin]] [[Catagóir:Brainsí fealsúnachta]] [[Catagóir:Eolas]] 530wdqjvc9qe3bhcgtbjx67iwn7bttu 0 19178 1310052 1298663 2026-04-25T03:36:59Z Alison 570 ++ 1310052 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is [[dlíodóir]] [[SAM|Meiriceánach]] í '''Michelle Obama''' (rugadh ''Michelle LaVaughn Robinson'' ar an [[17 Eanáir]], [[1964]] i [[Chicago]], [[Illinois]]) atá pósta le iar-[[Uachtarán na Stát Aontaithe|uachtarán]] na tíre [[Barack Obama]]. Bhain sí céim amach in [[Ollscoil Princeton]] agus Harvard Law School, sular ghlac sí post ina cathair dúchais leis an gcomhlacht [[Sidley Austin]], áit ar bhuail sí lena fear céile. Tá beirt chailíní acu; Malia Ann agus Natasha (Sasha, a tugtar uirthi). == Naisc sheachtracha == * == Tagairtí == {{Reflist}} {{CéadbheanSAM}} {{Síol-beath-us}} {{DEFAULTSORT:Obama, Michelle}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1964]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Harvard]] [[Catagóir:Bandlíodóirí]] [[Catagóir:Céadmhná na Stát Aontaithe]] [[Catagóir:Daoine as Chicago]] [[Catagóir:Daonchairde]] [[Catagóir:Daonlathaigh na Stát Aontaithe]] [[Catagóir:Dírbheathaisnéisithe]] [[Catagóir:Dlíodóirí Mheiriceá]] [[Catagóir:Gníomhaithe Meiriceánacha Afracacha]] [[Catagóir:Oideoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Podchraoltóirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Protastúnaigh]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Meiriceánacha]] qmaimjvg60o0zqem53z9lebqmsprvwg 14 19234 1309711 1265644 2026-04-24T21:57:55Z Alison 570 Ord 1309711 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Daoine Iodálacha de réir slí bheatha]] [[Catagóir:Taiscéalaithe de réir náisiúntachta|Iodáil]] 5lti7m30nym5mq9jbls0nju0vxzgjic 14 19237 1309977 1103301 2026-04-25T02:03:32Z Alison 570 Catagóir:Stair de réir tréimhse 1309977 wikitext text/x-wiki {{Catcómhaoin|Historical eras}} [[Catagóir:Stair de réir tréimhse]] [[Catagóir:Croineolaíocht]] eydzjaepym52ecnr9xm12hpc9b897e5 14 19264 1309987 204790 2026-04-25T02:15:38Z Alison 570 ++ 1309987 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Ailtireacht]] [[Catagóir:Disciplíní innealtóireachta]] [[Catagóir:Eastát réadach]] [[Catagóir:Innealtóireacht shibhialta]] qlryubm7btp42sytm1tftovfj7biwbc 14 19294 1309878 672293 2026-04-25T00:16:37Z Alison 570 [[Catagóir:Brainsí eolaíochta]] 1309878 wikitext text/x-wiki {{Catcómhaoin|Social sciences|Eolaíochtaí sóisialta}} [[Catagóir:Brainsí eolaíochta]] [[Catagóir:Sochaí]] 7op7xj4tnzb064nqjpamm8qdkw2osr5 14 19297 1310024 1101732 2026-04-25T03:08:20Z Alison 570 Catagóir:Sóisialaithe de réir náisiúntachta 1310024 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Sóisialaithe de réir náisiúntachta|Éire]] [[Catagóir:Polaiteoirí na hÉireann]] ppavyf4rfubkn4opumoqf562i6pcq4f 14 19451 1309709 1265642 2026-04-24T21:57:30Z Alison 570 Ord 1309709 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:Taiscealaithe Eireannacha}} [[Catagóir:Daoine Éireannacha de réir slí bheatha]] [[Catagóir:Taiscéalaithe de réir náisiúntachta|Éire]] fd3f60l0fne46u9imapzdgyep56gdjv 0 19507 1309818 1300746 2026-04-24T23:20:27Z Taghdtaighde 60452 Pictiúir curtha leis agus mionathruithe 1309818 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta |logo=[[Íomhá:GaelLinn.png|220px]] }} Eagraíocht [[An Ghaeilge|Gaeilge]] í '''Gael Linn''' a bunaíodh sa bhliain 1953 le labhairt na [[Gaeilge]] a chur chun cinn i saol na [[Éire|hÉireann]] ar gach aon nós ab fhéidir. anuas. Bunaíodh Gael Linn chun an cultúr Gaelach a chur chun cinn chomh maith agus a athbheochan trí réimse bealaí – lena n-áirítear ceol, scannáin agus tionscnaimh oideachais de réir a chéile.<ref>{{Lua idirlín|teideal=Amharc Éireann : A View of Ireland|url=https://ifiarchiveplayer.ie/gael-linn/|work=IFI Archive Player|dátarochtana=2026-03-07|language=ga-IE}}</ref> == Bunú Ghael Linn == Ba é an [[Comhchaidreamh]] (agus an iris [[Comhar|''Comhar'')]] réamhtheachtaire Ghael Linn; eagraíocht do lucht [[ollscoil]]e - na mic léinn agus na céimithe araon - a bhí sa Chomhchaidreamh. Bhí an Comhchaidreamh ag obair ó lár na [[1930í|dtríochaidí]] I ndiaidh [[Ré na Práinne]], bhí athruithe móra ag teacht ar shaol na Gaeilge agus ar shochaí na hÉireann go léir. Bhí caighdeán úr agus litriú nua ag dul i bhfeidhm ar an teanga, agus an tír féin á hoscailt don domhan mhór. Mar sin, shíl go leor daoine go raibh athchruthú agus athnuachan ag teastáil ó ghluaiseacht na Gaeilge féin. Ba í an chorrthónacht seo a thug spreagadh agus inspioráid dóibh siúd a bhunaigh Gael Linn. Ball den [[Comhchaidreamh|Chomhchaidreamh]]<ref>An Comhchaidreamh, eagraíocht idirollscoile, a shíolraigh an iris Comhar.</ref> ba ea [[Riobard Mac Góráin]]<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=3009|teideal=MAC GÓRÁIN, Riobard (1928–2007)|language=ga-IE|work=ainm.ie|dátarochtana=2022-05-03}}</ref> agus ba é, in éineacht le baill eile, le [[Dónall Ó Moráin]] go háirithe, a bhunaigh Gael Linn ar [[3 Bealtaine]] [[1953]] san Óstan Imperial i g[[Corcaigh]]. Ba iad an bheirt sin ba mhó a chuir an ghluaiseacht sin chun cinn. Ar dtús, ní raibh i gceist le Gael Linn ach scéim urraíochta. Mhol Dónall Ó Móráin go mbunófaí "linn pheile", in aithris ar na linnte [[sacair]] nó ''football pools'' i [[Sasana]], ach í a bheith bunaithe ar na cluichí Gaelacha, go háirithe ar an b[[peil Ghaelach]]. Pé brabús a shaothródh an linn rachadh sé chun sochair do na scéimeanna Gaeilge. D'íocadh na baill cineál deachú, nó "scilling na Gaeilge", in aghaidh na seachtaine.[[Íomhá:Máirtín Ó Cadhain.jpg|mion|[[Máirtín Ó Cadhain]]]] Tháinig lucht ceannais na heagraíochta le chéile an chéad uair eile ar Shráid an Fheistí, BÁC<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/en/1383655?s=Westmoreland+street|teideal=Sráid Westmoreland/Westmoreland Street|language=en|work=Logainm.ie|dátarochtana=2022-05-03}}</ref> i Mí Lúnasa 1953. Dónall Ó Móráin a bhí ina chathaoirleach, agus bhí an scríbhneoir [[Máirtín Ó Cadhain]] ar dhuine de na daoine cáiliúla a bhí ag an gcruinniú. Daoine eile ab ea Aogán Brioscú, Máire Bhreathnach, Riobard Mac Górán, Clár Ní Dhuigneáin, agus Seán Ó Síocháin. Ceapadh an Móránach le dul ina mbun, agus ar a chomhairle siúd, thogh an coiste gnó cúigear ball den Chomhchaidreamh ina gcomhaltaí de choiste reáchtála na linnte:<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://cic.ie/en/books/published-books/sceal-ghael-linn|teideal=Scéal Ghael-Linn|údar=Mairéad Ní Chinnéide|dáta=2013|work=Cló Iar-Chonnacht, CIC|dátarochtana=2022-05-03|archivedate=2020-12-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201210143507/https://cic.ie/en/books/published-books/sceal-ghael-linn}}</ref> * Aodhagán Brioscú, ailtire, agus ball den Chomhchaidreamh a bhí ar choiste ''Comhar''; * Art Ó Maolfabhail, mac léinn de chuid an Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath; * Tomás Ó Laidhin, céimí de chuid Choláiste na hOllscoile, Corcaigh, a bhí ag obair sa Roinn Airgeadais; * Mícheál Ó Riain, reachtaire chumann Gaelach an Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath; agus * Solamh Woolfson, a bhí ina reachtaire ar an chumann Gaelach i gColáiste na Tríonóide agus ina uachtarán ar an Chomhchaidreamh sa bhliain 1953.<ref name=":1" /> == Fás Ghael Linn == [[Íomhá:MiseÉire.jpg|mion|B'iad Gael Linn a léirigh an scannán ''[[Mise Éire (scannán)|Mise Éire]]'' (1959)]] Sé bliana i ndiaidh a bunaithe, bhí Gael Linn ag tabhairt uaithi breis is céad míle punt airgid in aghaidh na bliana le cúis na Gaeilge a chur chun cinn. Ar dtús, ní raibh i gceist ach maoiniú - is é sin, bhí Gael Linn ag tabhairt tacaíochta do scéimeanna is d'fhiontair de chuid gníomhaithe eile i saol na Gaeilge. Tháinig athrú ar an scéal seo go gasta, áfach, agus thosaigh an eagraíocht ag dréachtú a cuid fiontar féin. Ba liosta le lua ar éirigh leis an ngluaiseacht a chur i gcrích le linn Uí Mhóráin agus Mhic Górain:<ref name=":0" /> [[Íomhá:Úr-Chnoc Chéin Mhic Cáinte.jpg|mion|Ceirnín dar chuir Gael Linn amach: ''[[Úr-Chnoc Chéin Mhic Cáinte (Dán)|Úr-Chnoc Chéin Mhic Cáinte]]'' (1969)]] * Na céadta albam ceoil Gael Linn; * [[Mise Éire (scannán)|''Mise Éire'']]; Maítear gurbh é Gael Linn, agus Mac Góráin go háirithe, ba thúisce a d’aithin cumas Sheáin Uí Riada sa chumadóireacht, go háirithe in Mise Éire, an scannán mórchlúiteach acu in 1959. Meastar gur chuir ceol an scannáin sin le tuiscint daoine ar thábhacht na teanga. * Scannáin sheachtainiúla nuachta Gaeilge dar teideal ‘[[Amharc Éireann]]’ i gcuid mhór de phictiúrlanna na hÉireann (féach thíos); * An amharclannaíocht agus an [[Amharclann an Damer|Damer]] go háirithe. Bhí ciorcal drámaíochta ann, agus ba sa Damer a céadléiríodh dráma cáiliúil [[Breandán Ó Beacháin|Bhreandáin Uí Bheacháin]], [[An Giall|''An Giall'',]] a chuaigh ar fud an domhain ina dhiaidh sin faoi chulaith Bhéarla. * ''[[Anois]]'' (1984–1996), páipéar seachtainiúil; scoláireachtaí Gaeltachta; * Fiontair ghnó sa Ghaeltacht. Scéimeanna [[Gaeltacht]]a, ar nós scéimeanna feirmeoireachta, tionsclaíochta agus turasóireachta; * [[Slógadh]] * Múineadh na Gaeilge (féach thíos) agus cúrsaí ar nós Eachtra Ghael Linn, cúrsa samhraidh i d[[Tír Chonaill]]. Bhí Gael Linn ag tabhairt urraíochta agus ag soláthar scoláireachtaí do pháistí scoile Gaeltachta freisin. Bhí na gníomhaíochtaí go léir ag brath go pointe áirithe ar linn pheile a bhí bunaithe ar chluichí [[Chumann Lúthchleas Gael]]. === Múineadh na Gaeilge === Bhí múineadh agus teagasc na Gaeilge ar cheann de na clocha ba mhó ar phaidrín Ghael Linn riamh, ní nach ionadh. Bhí sí ar tús cadhnaíochta ag cur ranganna Gaeilge ar bun do dhaoine fásta, agus bhí sí páirteach i ndréachtú agus i dtaifeadadh an chúrsa Gaeilge a d'fhoilsigh Linguaphone, an comhlacht idirnáisiúnta a rinne speisialtóireacht ar na cúrsaí féinteagasctha teanga a bhfuil taifeadtaí ag dul leo i bhfad sula ndeachaigh na foilsitheoirí eile leis an ngnó sin. === Ceannródaíocht na mórmheán === Bhí tuiscint mhaith ag Gael Linn ar thábhacht na poiblíochta agus na mórmheán [[Meáin chumarsáide na hÉireann|cumarsáide]] in obair na Gaeilge. Mar sin, bhí an eagraíocht sách luath ag maoiniú déantús scannán faisnéise, go háirithe ''Amharc Éireann''. Is éard a bhí i gceist le h''Amharc Éireann'' ná nuachtríl a chuaigh ar taispeáint ar phictiúrlanna na tíre go seachtainiúil. Roimh theacht na [[teilifís]]e, bhí tábhacht nár bheag leis na nuachtríleanna mar mheán cumarsáide, agus mar sin, ba bheart éifeachtach nuálach é ''Amharc Éireann'' lena linn féin. Tríd is tríd, bhí ról lárnach ag Gael Linn i nua-aoisiú agus i mórmheánú na teanga.[[Íomhá:Gearoid Pierre.jpg|mion|Ceol - Gearóid Ó hAllmhurain & Pierre Schryer|240x240px]] == Gael Linn inniu == Tá ceannoifig Ghael Linn suite ag 35 [[Sráid an Dáma]], [[Baile Átha Cliath]] 2. === Gaelbhratach === Is scéim spreagtha í [https://gaelbhratach.ie/ Gaelbhratach] a thacaíonn le scoileanna atá ag déanamh iarrachta an Ghaeilge a chur chun chinn. Is féidir le gach saghas scoil páirt a glacadh sa scéim, ag leibhéal bunscoile agus iarbhunscoile. An príomhaidhm atá ag an scéim ná chun cultúr de labhairt na Gaeilge neamhfhoirmiúil a chruthú agus a chothú i measc phocal na scoile. Cuirtear tacaíocht ar fáil do múinteoirí chun spriocanna foghlama Curaclam Teanga na Bunscoile a bhaint amach i gcomhar le plean oifigiúil na scoile. == Féach freisin == * An [[Comhchaidreamh]] * ''[[Comhar]]'' * [[Amharc Éireann]] == Naisc == * [http://www.gael-linn.ie Suíomh oifigiúil] * [http://findarticles.com/p/articles/mi_m0FKX/is_/ai_105439608?tag=artBody;col1 Aiste de chuid Jerry White (2003): Translating Ireland back into Eire: Gael Linn and film making in Irish]{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * ''Seoltaí Séidte - Setting Sail''. ''Forty-Three Historical Recordings. Traditional Songs in Irish and Tunes on Fiddle, Flute, Accordion and Uilleann Pipes''.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.itma.ie/shop/seoltai-seidte-setting-sail|teideal=Seoltaí Séidte : Setting Sail|language=en-US|work=ITMA|dátarochtana=2022-05-03|archivedate=2022-09-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220915120125/https://www.itma.ie/shop/seoltai-seidte-setting-sail}}</ref> (Is éard atá i gceist leis seo ná pacáiste dhá dhlúthdhiosca a bhfuil ceol Gaelach ó sheancheirníní 78 imrothlú sa nóiméad le cloisteáil orthu, ach tá leabhrán cuimsitheach eolais ag dul leis an bpacáiste ina ríomhtar scéal Ghael Linn. Tháinig an pacáiste seo amach sa bhliain 2004, mar cheiliúradh ar leathchéad bliain na heagraíochta ar an bhfód). == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Gael Linn| ]] [[Catagóir:Comhlachtaí Éireannacha]] l765lhk6l0rfg6yg3xr4ijmc4ydb8tf 14 21166 1309874 227371 2026-04-25T00:14:40Z Alison 570 Catagóir:Brainsí eolaíochta 1309874 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Brainsí eolaíochta]] 9xb9wtstyo7n9pngppsudg1mawcnhhz 1309877 1309874 2026-04-25T00:15:55Z Alison 570 Ord 1309877 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Brainsí eolaíochta|Feidhmeach]] k7760nf3tnnt1n4d7f4wt9vjssyfu4z 14 21274 1309718 1265645 2026-04-24T21:59:05Z Alison 570 Ord 1309718 wikitext text/x-wiki {{Catcómhaoin|Explorers from Spain|Taiscéalaithe ón Spáinn}} [[Catagóir:Daoine Spáinneacha de réir slí bheatha]] [[Catagóir:Taiscéalaithe de réir náisiúntachta|Spáinn]] ofkathyinf8v9yx04vhf74kf0li6ipq 14 21366 1309705 1282611 2026-04-24T21:55:31Z Alison 570 Catagóir:Spásairí de réir náisiúntachta 1309705 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Daoine Rúiseacha de réir slí bheatha]] [[Catagóir:Spásairí de réir náisiúntachta|Rúis]] mn0ptpteh2vq5xgl5gw0mvsmed029mn 14 21864 1309706 668163 2026-04-24T21:56:06Z Alison 570 ++ 1309706 wikitext text/x-wiki {{Catcómhaoin|Astronauts from the United States}} [[Catagóir:Daoine Meiriceánacha de réir slí bheatha]] [[Catagóir:Spásairí de réir náisiúntachta|Meiriceá]] p4fqmnf0je7cuaccvk77kei00cvdku8 1309707 1309706 2026-04-24T21:56:13Z Alison 570 Spásairí Meiriceánacha 1309707 wikitext text/x-wiki {{Catcómhaoin|Astronauts from the United States|Spásairí Meiriceánacha}} [[Catagóir:Daoine Meiriceánacha de réir slí bheatha]] [[Catagóir:Spásairí de réir náisiúntachta|Meiriceá]] t78zqpiqploiudm03o19f0lojw1dth8 0 24517 1309879 1304994 2026-04-25T00:17:03Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1309879 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar |image=Íomhá:Alice-ga.png }} [[Úrscéal]] do pháistí de chuid an údair [[Shasana]]igh Charles Lutwidge Dodgson faoin ainm cleite [[Lewis Carroll]] is ea '''''Eachtraí Eilíse i dTír na nIontas''''' (bunteideal '''''Alice's Adventures in Wonderland'''''). Foilsíodh sa bhliain [[1865]] é. Is minic a úsáidtear teideal gearr '''''Eilís i dTír na nIontas'''.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.litriocht.com/product/eachtrai-eilise-i-dtir-na-niontas-alice-in-wonderland/?lang=en|teideal=Eachtraí Eilíse i dTír na nIontas (Alice in Wonderland) r-leabhar {{!}} Litríocht|údar=Lewis Carroll|dáta=1865|language=ga|dátarochtana=2021-12-18}}</ref>'' == Stair == Tosaíodh amach ar an scéal nuair a bhí an t-údar amach ar turas samhraidh faoin tuath le triúr cailín beag, agus níor scríobhadh nó foilsíodh é ach trí bliana ina dhiaidh. Dúirt Dodgson na scéalta do na bpáistí, Alice Liddell ar dhuine acu, faoi chailín óg a théann amach sa tóir ar eachtraí. Chruthaigh sé eachtraí an scéil ar an toirt mar ábhar [[Siansaíocht|siamsaíochta]] dóibh, agus cuid mhaith de bunaithe ar fhíor-dhaoine nó eachtraí a tharla agus iad i mbun taistil in [[Oxford]] agus [[Christ Church]]. Chuaigh an scéal go mór i gcion ar na gcailíní, agus d'iarr Alice ar Dodgson é a bhreacadh síos di. Thug Dodgson an chéad chóip d'Alice dhá bhliain ní ba dhéanaí ar an [[26 Samhain]] [[1864]], ''Alice's Adventures under Ground'' mar a bhí air, scríofa amach mar lámhscríbhinn agus maisithe le pictiúir ó pheann an údair féin. Ag an am céanna, bhí Dodgson ag ullmhú an leabhair chun é a fhoilsiú. Chuir sé níos mó imeachtaí isteach, mar shampla na caibidilí faoin Cheshire Cat agus an Mad Tea-Party. Foilsíodh mar sin é sa bhliain 1865, faoin teideal ''Alice's Adventures in Wonderland'' le Lewis Carroll agus pictiúir ag [[John Tenniel]]. D'éirigh thar barr leis gan mhoill, agus sult á bhaint as ag páistí agus daoine fásta araon. Deirtear go raibh an [[Banríon Victoria]] agus [[Oscar Wilde]] ar bheirt de na céad daoine a bhí an-tógtha leis. Níor tháinig an leabhar as cló riamh, agus é aistrithe go 125 teanga ar fud na cruinne - Gaeilge ar cheann acu. Tá níos mó ná céad eagrán foilsithe ag an bpointe seo, chomh maith le hiliomad leaganacha eile den scéal ar an stáitse, sna scannáin agus ar an teilifís. Scríobh Carroll leabhar leantach freisin, ''[[Lastall den Scáthán agus a bhFuair Eilís Ann Roimpi]]''. == Leaganacha Gaeilge == Pádraig Ó Cadhla a chuir Gaeilge ar an leabhar den chéad uair sa bhliain [[1922]], faoin teideal ''Eachtradh Eibhlís i dTír na nIongantas'', faoi scéim aistriúcháin an Ghúim sna 1930idí. Scríobh [[Nicholas Williams]] aistriúchán eile a d'fhoilsigh [[Coiscéim]] agus [[Evertype]], a chéad eagrán sa bhliain [[2003]]; chuir Evertype [http://www.evertype.com/books/eachtrai-eilise.html an dara heagrán] ar fáil sa bhliain [[2007]] (ISBN 978-1-904808-13-8).<ref name=":0"/> Bhí dúshlán ar leith roimh Nicholas Williams agus é ag tabhairt faoin aistriúchán seo. Ní téarmaíocht nua-aimseartha a bhí ina dris chosáin ag Nicholas ach an t-imeartas focal. Bhain Lewis Carroll an-úsáid as an imeartas focal sa bhunleagan Béarla den leabhar, rud a d’fhág go raibh ar Nicholas a intinn agus a theanga a aclú leis an spraoi céanna a shníomh tríd an leagan Gaeilge.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/leabhair/leabhair-na-haistriuchain-go-gaeilge-is-fearr-a-rinneadh/|teideal=LEABHAIR: Na haistriúcháin go Gaeilge is fearr a rinneadh|údar=NÓS|dáta=2020|language=ga|work=NÓS|dátarochtana=2021-12-18}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ach ar ndóigh, tá an baol ann gur ag cumadh seachas ag aistriú a bheadh an t-aistritheoir dá ngabhfadh sé rófhada leis an ealaín sin, ach d’éirigh le Nicholas a bheith dílis don bhunleagan Béarla, agus a bheith dílis don phobal Gaelach léitheoireachta chomh maith.<ref name=":1"/> === Gaeilge Mhanann === Rinne [[Brian Stowell]] é a aistriú go [[Manainnis]] faoin teideal ''Contoyryssyn Ealish ayns Cheer ny Yindyssyn''. == Achoimre == Tosaíonn sé le hEilís ina suí tráthnóna lena deirfiúr ar bhruach na habhainn. Go tobann, féachann sí Coinín Bán - gléasta, agus ag faire ar a uaireadóir i gcónaí - ag rith thart i "deifir mhór". Tá Alice fiosrach leis, agus leanann sí an Coinín Bán síos an poll coinín. Faigheann sí áit iontach agus aisteach ann, lán le daoine agus le carachtair chraiceáilte (mar shampla, an Cheshire Cat, an Mad Hatter agus an March Hare), agus cluichí tomhais gan aon fhreagra. Ag deireadh an scéil, dúisíonn Alice agus ní raibh ann ach [[brionglóid]]. == Carachtair == * ''Éilís'' – Is í Éilís príomhcharachtar an scéil. Is cailín [[Sasanach]] seacht mbliana d'aois í a bhfuil dea-shamhlaíocht, dea-bhéasaí agus dea-thógáil uirthi. I gcuid mhaith de na léirithe scannán den leabhar cuirtear Éilís i láthair mar chailín fionn a bhfuil gúna gorm uirthi faoi naprún bán, le [[stocaí glún]] agus bróga dubha 'Mary Jane'. ... == Féach freisin == * ''[[Lastall den Scáthán agus a bhFuair Eilís Ann Roimpi]]'' * [[Alice in Wonderland (scannán 1951)]] * [[Alice in Wonderland (scannán 1985)]] ==Tagairtí== {{reflist}} == Naisc sheachtracha == {{DEFAULTSORT:Eachtrai Eilise i dTir na nIontas}} [[Catagóir:Eachtraí Eilíse i dTír na nIontas| ]] [[Catagóir:Lewis Carroll]] [[Catagóir:Fantaisíocht]] [[Catagóir:Fantaisíocht i nGaeilge]] [[Catagóir:Ficsean]] [[Catagóir:Leabhair]] [[Catagóir:Úrscéalta]] [[Catagóir:Úrscéalta fantaisíochta]] [[Catagóir:Úrscéalta fantaisíochta i nGaeilge]] [[Catagóir:Aistriúcháin go Gaeilge]] [[Catagóir:Leabhair do pháistí]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 1865]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 1860idí]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 2003]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 2000idí]] 3herxp3zt06ei6mst3oz11um5mozn70 14 25886 1309590 1265792 2026-04-24T17:54:43Z Alison 570 Catagóir:Imreoirí sacair de réir tíre 1309590 wikitext text/x-wiki {{Catcómhaoin|Association football players from Brazil|Imreoirí sacair na Brasaíle}} [[Catagóir:Imreoirí sacair de réir tíre|Brasaíle]] [[Catagóir:Daoine Brasaíleacha de réir slí bheatha]] 7enxr8zgj8gct42zi9xzbap694k1hzc 14 25891 1309593 1268515 2026-04-24T17:57:18Z Alison 570 Catagóir:Imreoirí sacair de réir tíre 1309593 wikitext text/x-wiki {{Catcómhaoin|Association football players from Argentina|Imreoirí sacair na hAirgintíne}} [[Catagóir:Imreoirí sacair de réir tíre|Airgintín]] [[Catagóir:Daoine Airgintíneacha de réir slí bheatha|Imr]] mfaqmgmsdrsl0e2x17y9bpwtvs7gf92 0 25959 1309820 1308915 2026-04-24T23:21:47Z Taghdtaighde 60452 Méid áirithe curtha leis agus roinnt athruithe 1309820 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} B'[[Fealsamh|fhealsamh]] réasúnaíochta agus saorsmaointeoir é '''Seán Ó Tuathaláin''' nó '''John Toland''' (30 Samhain 1670 - 11 Márta 1722) agus uaireanta ina aorthóir, a scríobh leabhair iomadúla agus paimfléid ar an bhfealsúnacht pholaitiúil agus reiligiúnach.<ref name='Ainm'>{{Cite web-en|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1388|title=TOLAND, John (1670–1722) {{!}} ainm.ie|author=[[Diarmuid Breathnach]] agus [[Máire Ní Mhurchú]]|access-date=2024-02-19|language=ga|work=[[Ainm.ie|An Bunachar Náisiúnta Beathaisnéisí Gaeilge]] (Ainm.ie)}}</ref> Cainteoir dúchais [[An Ghaeilge|Gaeilge]] a bhí ann as [[Inis Eoghain]], a bhí spéis aige ar feadh a shaoil sa teanga céanna.<ref name=":0" /> [[Dias|Diasaí]] conspóideach a bhí ann.<ref name=":0" /> Luath-nochtaigh sé fealsúnacht [[Ré na hEagnaíochta]]. Fuair sé oideachas sna hollscoileanna seo a leanas; [[Ollscoil Ghlascú]], [[Ollscoil Dhún Éideann]], [[Ollscoil Leiden]] agus [[Ollscoil Oxford]], agus bhí tionchar ag fealsúnacht [[John Locke]] air. In Eanáir 1694 luaigh [[Edward Lhuyd]] i litir chuig John Aubrey go raibh "One Mr Tholonne" tar éis bheith i láthair in Oxford le déanaí, cé nach raibh an Laoideach féin tar éis castáil leis go n-uige sin, agus rún aige foclóir Gaeilge a scríobh maille le tráchtas le cruthú gur coilíneacht de chuid na n[[Gallaigh|Gallach]] a bhí i muintir na hÉireann, más fíor. Bhí Ó Tuathaláin gafa le conspóidí sna tithe caifé in Oxford.<ref name=":0" /> D'fhoilsigh sé an leabhar ''Christianity not Mysterious'' sa bhliain 1696. Leabhar conspóideach a bhí ann lena linn – cuireadh an ruaig ar an dTuathalánach agus dódh an leabhar go poiblí.<ref name=":0" /> Foilsíodh leabhar dá chuid scríbhneoireachta, ''The History of the Druids'' sa bhliain 1726, a bhí gluais [[An Bhriotáinis|Briotáinis]]–Gaeilge–[[An Laidin|Laidin]] mar chuid de mar aon le smaointeoireacht an Tuathalánaigh ar i dtaobh na d[[teangacha Ceilteacha]].<ref name=":0">[[Alan Harrison|Harrison]] (1986), lgh 53–54.</ref> == Foinsí == * [[Alan Harrison|Harrison, Alan]] (1986). "Nótaí faoi Ghraiméir agus Foclóirí [[An Ghaeilge|Scuitbhéarla]] i mBaile Átha Cliath 1700–1740". I [[Seosamh Watson|Watson, Seosamh]] (eag.) ''Féilscríbhinn [[Tomás de Bhaldraithe|Thomáis de Bhaldraithe]]''. BÁC: Coiste Fhéilscríbhinn Thomáis de Bhaldraithe, [[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|COBÁC]]. lgh 48–69. == Tagairtí == {{reflist}} == Léitheoireacht bhreise == * [[Alan Harrison|Harrison, Alan]]. (1994). ''John Toland (1670-1722)''. [[Binn Éadair]]: [[Coiscéim]]. {{DEFAULTSORT:Tuathalain, Sean O}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1670]] [[Catagóir:Básanna i 1722]] [[Catagóir:Paindiaigh]] [[Catagóir:Fealsúna Éireannacha]] [[Catagóir:Fealsúna]] [[Catagóir:Gaeilgeoirí]] [[Catagóir:Teangeolaithe na Gaeilge]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Staraithe Éireannacha ón 17ú haois]] [[Catagóir:Staraithe Éireannacha ón 18ú haois]] [[Catagóir:Scríbhneoirí neamhfhicsin Éireannacha]] [[Catagóir:Foclóirithe Gaeilge]] [[Catagóir:Foclóirithe Éireannacha]] [[Catagóir:Aoir]] [[Catagóir:Baill Eaglais na hÉireann]] [[Catagóir:Daoine as Contae Dhún na nGall]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Ghlaschú]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Dhún Éideann]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Leiden]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Oxford]] khddf45r66flvqt8kzckhrtrtz975ae 1309822 1309820 2026-04-24T23:22:19Z Taghdtaighde 60452 Bhog Taghdtaighde an leathanach [[John Toland]] go [[Seán Ó Tuathaláin]] 1309820 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} B'[[Fealsamh|fhealsamh]] réasúnaíochta agus saorsmaointeoir é '''Seán Ó Tuathaláin''' nó '''John Toland''' (30 Samhain 1670 - 11 Márta 1722) agus uaireanta ina aorthóir, a scríobh leabhair iomadúla agus paimfléid ar an bhfealsúnacht pholaitiúil agus reiligiúnach.<ref name='Ainm'>{{Cite web-en|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1388|title=TOLAND, John (1670–1722) {{!}} ainm.ie|author=[[Diarmuid Breathnach]] agus [[Máire Ní Mhurchú]]|access-date=2024-02-19|language=ga|work=[[Ainm.ie|An Bunachar Náisiúnta Beathaisnéisí Gaeilge]] (Ainm.ie)}}</ref> Cainteoir dúchais [[An Ghaeilge|Gaeilge]] a bhí ann as [[Inis Eoghain]], a bhí spéis aige ar feadh a shaoil sa teanga céanna.<ref name=":0" /> [[Dias|Diasaí]] conspóideach a bhí ann.<ref name=":0" /> Luath-nochtaigh sé fealsúnacht [[Ré na hEagnaíochta]]. Fuair sé oideachas sna hollscoileanna seo a leanas; [[Ollscoil Ghlascú]], [[Ollscoil Dhún Éideann]], [[Ollscoil Leiden]] agus [[Ollscoil Oxford]], agus bhí tionchar ag fealsúnacht [[John Locke]] air. In Eanáir 1694 luaigh [[Edward Lhuyd]] i litir chuig John Aubrey go raibh "One Mr Tholonne" tar éis bheith i láthair in Oxford le déanaí, cé nach raibh an Laoideach féin tar éis castáil leis go n-uige sin, agus rún aige foclóir Gaeilge a scríobh maille le tráchtas le cruthú gur coilíneacht de chuid na n[[Gallaigh|Gallach]] a bhí i muintir na hÉireann, más fíor. Bhí Ó Tuathaláin gafa le conspóidí sna tithe caifé in Oxford.<ref name=":0" /> D'fhoilsigh sé an leabhar ''Christianity not Mysterious'' sa bhliain 1696. Leabhar conspóideach a bhí ann lena linn – cuireadh an ruaig ar an dTuathalánach agus dódh an leabhar go poiblí.<ref name=":0" /> Foilsíodh leabhar dá chuid scríbhneoireachta, ''The History of the Druids'' sa bhliain 1726, a bhí gluais [[An Bhriotáinis|Briotáinis]]–Gaeilge–[[An Laidin|Laidin]] mar chuid de mar aon le smaointeoireacht an Tuathalánaigh ar i dtaobh na d[[teangacha Ceilteacha]].<ref name=":0">[[Alan Harrison|Harrison]] (1986), lgh 53–54.</ref> == Foinsí == * [[Alan Harrison|Harrison, Alan]] (1986). "Nótaí faoi Ghraiméir agus Foclóirí [[An Ghaeilge|Scuitbhéarla]] i mBaile Átha Cliath 1700–1740". I [[Seosamh Watson|Watson, Seosamh]] (eag.) ''Féilscríbhinn [[Tomás de Bhaldraithe|Thomáis de Bhaldraithe]]''. BÁC: Coiste Fhéilscríbhinn Thomáis de Bhaldraithe, [[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|COBÁC]]. lgh 48–69. == Tagairtí == {{reflist}} == Léitheoireacht bhreise == * [[Alan Harrison|Harrison, Alan]]. (1994). ''John Toland (1670-1722)''. [[Binn Éadair]]: [[Coiscéim]]. {{DEFAULTSORT:Tuathalain, Sean O}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1670]] [[Catagóir:Básanna i 1722]] [[Catagóir:Paindiaigh]] [[Catagóir:Fealsúna Éireannacha]] [[Catagóir:Fealsúna]] [[Catagóir:Gaeilgeoirí]] [[Catagóir:Teangeolaithe na Gaeilge]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Staraithe Éireannacha ón 17ú haois]] [[Catagóir:Staraithe Éireannacha ón 18ú haois]] [[Catagóir:Scríbhneoirí neamhfhicsin Éireannacha]] [[Catagóir:Foclóirithe Gaeilge]] [[Catagóir:Foclóirithe Éireannacha]] [[Catagóir:Aoir]] [[Catagóir:Baill Eaglais na hÉireann]] [[Catagóir:Daoine as Contae Dhún na nGall]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Ghlaschú]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Dhún Éideann]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Leiden]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Oxford]] khddf45r66flvqt8kzckhrtrtz975ae 0 26873 1310061 1185329 2026-04-25T03:45:05Z Alison 570 ++ 1310061 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Sagart]] agus leasaitheoir [[Oideachas|oideachais]] ba ea '''[[Naomh]]''' '''Jean-Baptiste de la Salle''' ([[30 Aibreán]] [[1651]] – [[7 Aibreán]] [[1719]]). Eisean a bhunaigh Institiúid Bhráithre na Scoileanna Críostaí chun oideachas a thabhairt do pháistí na mbocht. == Saol == Rugadh de la Salle i [[Reims]], [[an Fhrainc]] agus fuair sé [[bás]] i Saint-Yon, [[Rouen]]. [[Naomh Pádraig|Canón]]<nowiki/>aíodh é sa bhliain 1900. == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol-creid}} {{síol-beath-fr}} {{DEFAULTSORT:La Salle, Jean-Baptiste De}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1651]] [[Catagóir:Básanna i 1719]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Naoimh Francacha]] [[Catagóir:Oideoirí Francacha]] [[Catagóir:Sagairt Chaitliceacha]] gzx9fs96ed852n691qxnievjdh3yimy 14 27033 1309980 317621 2026-04-25T02:06:19Z Alison 570 Catagóir:Treochtaí cultúrtha 1309980 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Treochtaí cultúrtha]] [[Catagóir:Éadaí]] d6fdb9t0ezo7gpkq1v8da2tfgujyzud 0 27113 1309671 1290000 2026-04-24T21:33:45Z Alison 570 Catagóir:Oideoirí Rúiseacha 1309671 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Scríbhneoir [[An Rúis|Rúiseach]] ab ea '''Leo Tolstoy''', nó an Cunta '''Leo Nikolayevich Tolstoy''' ([[Rúisis]]: ''Лев Никола́евич Толсто́й​'', {{Audio|Ru-Lev Nikolayevich Tolstoy.ogg|fuaimniú}}). Rugadh in Yasnaya Polyana, in aice le Tula dhá chéad ciliméadar ó dheas ó [[Moscó|Mhoscó]] é ar an [[9 Meán Fómhair]] [[1828]], agus fuair sé bás in Astapovo ar an 20ú Samhain 1910. I ndiaidh Réabhlóid na Rúise, d'athraigh na húdaráis ainm Astapovo go Lev Tolstoy i ndilchuimhne ar an scríbhneoir. Úrscéalaí agus prós-scríbhneoir a bhí ann, agus áirítear ar rogha úrscéalaithe na litríochta domhanda é. I ndiaidh dó a chuid mórshaothar a chríochnú, chuaigh Tolstoy le fealsúnacht shíochánachais dá dhéantús féin, agus bhí tionchar mór ag a chuid smaointí faoin bhfrithbheartaíocht shíochánta ar dhaoine mór le rá cosúil le [[Mahatma Gandhi]] agus [[Martin Luther King, Jr.]] Is é an mórúrscéal eipiciúil úd ''Война и мир/Voyna i mir'' ("[[Cogadh is Síocháin]]") príomhshaothar an scríbhneora. Sa leabhar seo, tugann sé cur síos ar an dóigh a ndeachaigh ionsaí Napoléon ar an Rúis i bhfeidhm ar shaol na Rúiseach. Mórúrscéal eile é ''Анна Каренина/Anna Karenina''. Scríobh sé tríológ dhírbheathaisnéiseach freisin, ''Детство - Отрочество - Юность/Detstvo - Otrochestvo - Yunost´'' ("Aois an Linbh - Aois an Stócaigh - Aois an Ógánaigh"). Leag sé amach a fhealsúnacht phearsanta i leabhair ar nós ''Исповедь/Ispoved´'' ("Faoistin"), ''В чём моя вера/V chom moya vera'' ("Céard is creideamh dom"), ''Царство Божие внутри вас/Tsarstvo Bozhie vnutri vas'' ("Tá ríocht Dé istigh ionaibh") agus ''Воскресение/Voskresenie'' ("Aiséirí"). == A Shaol == Tháinig Lev Nikolayevich Tolstoy, ar a dtugtar "Leo Tolstoy" nó "Leon Tolstoy" sna teangacha Iartharacha, chun saoil in Yasnaya Polyana, teach mór in aice le cathair Tula. Teaghlach iomráiteach uasal ab ea muintir Tolstoy, agus bhí Lev óg ar an gceathrú duine clainne dár rugadh don Chunta Nikolay Ilyich Tolstoy agus dá bhean chéile, Mariya ''née'' Volkonskaya. Seansaighdiúir ab ea a athair a bhain amach clú agus cáil ag cur cogaidh ar thrúpaí Napoleon nuair a d'ionsaigh siad an Rúis sa bhliain 1812. Fuair tuismitheoirí Lev bás nuair nach raibh sé ach ina bhuachaill beag, agus ba iad gaolta a thuismitheoirí a thug suas é. Sa bhliain 1844 chuaigh Lev óg ag staidéar an dlí agus teangacha an Oirthir in Ollscoil Kazan, ach ní raibh maith ar bith ann don staidéar, agus d'éirigh sé as sula raibh céim ar bith bainte amach aige. Ina dhiaidh sin, chuaigh sé le cearrbhachas, agus nuair a bhí sé báite i bhfiacha ar fad, fuair sé riachtanach dul sna saighdiúirí agus páirt a ghlacadh sa chogadh a bhí arm na Rúise ag cur ar na treibheanna beaga Cugasacha san am. Faoin taca seo a thosaigh sé ag scríbhneoireacht. Ba é an tréimhse san arm agus an dá chuairt a thug sé ar an Eoraip sa dara leath de na 1850idí a rinne duine eile ar fad de Tolstoy. Sa bhliain 1857 chonaic sé príosúnach á chur chun báis go poiblí i bPáras. Bhain an radharc sin an-stangadh as, agus tháinig sé ar an gconclúid nach raibh i rialtas ar bith ach comhcheilg in aghaidh na cosmhuintire. {{Síol-ru}} {{Síol-scríbhneoir}} {{DEFAULTSORT:Tolstoy, Leo}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1828]] [[Catagóir:Básanna i 1910]] [[Catagóir:Ainrialaithe]] [[Catagóir:Básanna de bharr galair]] [[Catagóir:Críostaithe]] [[Catagóir:Daonchairde]] [[Catagóir:Drámadóirí]] [[Catagóir:Eagarthóirí]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Gearrscéalaithe]] [[Catagóir:Impireacht na Rúise]] [[Catagóir:Iriseoirí Rúiseacha]] [[Catagóir:Oideoirí Rúiseacha]] [[Catagóir:Pearsanra míleata]] [[Catagóir:Síochánaithe]] [[Catagóir:Uaisleacht Eorpach]] [[Catagóir:Úrscéalaithe Rúiseacha]] [[Catagóir:Veigeatóireachas]] cor6iwmbx35ngdnlozqllvxs0ksmwv5 1309672 1309671 2026-04-24T21:34:24Z Alison 570 ++ 1309672 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Scríbhneoir [[An Rúis|Rúiseach]] ab ea '''Leo Tolstoy''', nó an Cunta '''Leo Nikolayevich Tolstoy''' ([[Rúisis]]: ''Лев Никола́евич Толсто́й​'', {{Audio|Ru-Lev Nikolayevich Tolstoy.ogg|fuaimniú}}). Rugadh in Yasnaya Polyana, in aice le Tula dhá chéad ciliméadar ó dheas ó [[Moscó|Mhoscó]] é ar an [[9 Meán Fómhair]] [[1828]], agus fuair sé bás in Astapovo ar an 20ú Samhain 1910. I ndiaidh Réabhlóid na Rúise, d'athraigh na húdaráis ainm Astapovo go Lev Tolstoy i ndilchuimhne ar an scríbhneoir. Úrscéalaí agus prós-scríbhneoir a bhí ann, agus áirítear ar rogha úrscéalaithe na litríochta domhanda é. I ndiaidh dó a chuid mórshaothar a chríochnú, chuaigh Tolstoy le fealsúnacht shíochánachais dá dhéantús féin, agus bhí tionchar mór ag a chuid smaointí faoin bhfrithbheartaíocht shíochánta ar dhaoine mór le rá cosúil le [[Mahatma Gandhi]] agus [[Martin Luther King, Jr.]] Is é an mórúrscéal eipiciúil úd ''Война и мир/Voyna i mir'' ("[[Cogadh is Síocháin]]") príomhshaothar an scríbhneora. Sa leabhar seo, tugann sé cur síos ar an dóigh a ndeachaigh ionsaí Napoléon ar an Rúis i bhfeidhm ar shaol na Rúiseach. Mórúrscéal eile é ''Анна Каренина/Anna Karenina''. Scríobh sé tríológ dhírbheathaisnéiseach freisin, ''Детство - Отрочество - Юность/Detstvo - Otrochestvo - Yunost´'' ("Aois an Linbh - Aois an Stócaigh - Aois an Ógánaigh"). Leag sé amach a fhealsúnacht phearsanta i leabhair ar nós ''Исповедь/Ispoved´'' ("Faoistin"), ''В чём моя вера/V chom moya vera'' ("Céard is creideamh dom"), ''Царство Божие внутри вас/Tsarstvo Bozhie vnutri vas'' ("Tá ríocht Dé istigh ionaibh") agus ''Воскресение/Voskresenie'' ("Aiséirí"). == A Shaol == Tháinig Lev Nikolayevich Tolstoy, ar a dtugtar "Leo Tolstoy" nó "Leon Tolstoy" sna teangacha Iartharacha, chun saoil in Yasnaya Polyana, teach mór in aice le cathair Tula. Teaghlach iomráiteach uasal ab ea muintir Tolstoy, agus bhí Lev óg ar an gceathrú duine clainne dár rugadh don Chunta Nikolay Ilyich Tolstoy agus dá bhean chéile, Mariya ''née'' Volkonskaya. Seansaighdiúir ab ea a athair a bhain amach clú agus cáil ag cur cogaidh ar thrúpaí Napoleon nuair a d'ionsaigh siad an Rúis sa bhliain 1812. Fuair tuismitheoirí Lev bás nuair nach raibh sé ach ina bhuachaill beag, agus ba iad gaolta a thuismitheoirí a thug suas é. Sa bhliain 1844 chuaigh Lev óg ag staidéar an dlí agus teangacha an Oirthir in Ollscoil Kazan, ach ní raibh maith ar bith ann don staidéar, agus d'éirigh sé as sula raibh céim ar bith bainte amach aige. Ina dhiaidh sin, chuaigh sé le cearrbhachas, agus nuair a bhí sé báite i bhfiacha ar fad, fuair sé riachtanach dul sna saighdiúirí agus páirt a ghlacadh sa chogadh a bhí arm na Rúise ag cur ar na treibheanna beaga Cugasacha san am. Faoin taca seo a thosaigh sé ag scríbhneoireacht. Ba é an tréimhse san arm agus an dá chuairt a thug sé ar an Eoraip sa dara leath de na 1850idí a rinne duine eile ar fad de Tolstoy. Sa bhliain 1857 chonaic sé príosúnach á chur chun báis go poiblí i bPáras. Bhain an radharc sin an-stangadh as, agus tháinig sé ar an gconclúid nach raibh i rialtas ar bith ach comhcheilg in aghaidh na cosmhuintire. == Naisc sheachtracha == * == Tagairtí == {{Reflist}} {{Rialú údaráis}} {{Síol-ru}} {{Síol-scríbhneoir}} {{DEFAULTSORT:Tolstoy, Leo}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1828]] [[Catagóir:Básanna i 1910]] [[Catagóir:Ainrialaithe]] [[Catagóir:Básanna de bharr galair]] [[Catagóir:Críostaithe]] [[Catagóir:Daonchairde]] [[Catagóir:Drámadóirí]] [[Catagóir:Eagarthóirí]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Gearrscéalaithe]] [[Catagóir:Impireacht na Rúise]] [[Catagóir:Iriseoirí Rúiseacha]] [[Catagóir:Oideoirí Rúiseacha]] [[Catagóir:Pearsanra míleata]] [[Catagóir:Síochánaithe]] [[Catagóir:Uaisleacht Eorpach]] [[Catagóir:Úrscéalaithe Rúiseacha]] [[Catagóir:Veigeatóireachas]] 6j7y4zh1nfx4qiizpqmg11n35k3sovh 0 27139 1309809 1305841 2026-04-24T23:15:37Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1309809 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Foclóir]]í, [[scríbhneoir]], agus saineolaí [[Gaeilge]] ab ea '''Pádraig Ua Duinnín''' (Béarla: Patrick Dinneen; [[25 Nollaig]] [[1860]] – [[29 Meán Fómhair]] [[1934]]). Ba é an chéad [[Litríocht na Gaeilge#Litríocht na Nua-Ghaeilge|úrscéalaí Gaeilge]] é.{{Fíoras}} Foilsíodh a chéad fhoclóir sa bhliain 1904, agus an Foclóir Mór sa bhliain 1927, agus bhíothas á rá sna 1950í gur "air atáimid ag brath fós chun focail Ghaeilge a mhíniú dúinn .. Níl aon duine is mó a bhfuil Gaeilgeoirí faoi chomaoin aige ná an tAthair Pádraig Ó Duinnín".<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.litriocht.com/product/an-duinnineach/|teideal=An Duinníneach|údar=Proinsias Ó Conluain agus [[Donncha Ó Céileachair]]|dáta=Sáirséal agus Dill 1958|foilsitheoir=ISBN 090134229|dátarochtana=}}</ref> == Luathshaol == [[Íomhá:The Paps of Dana-01.jpg|clé|mion|177x177px|Láimh leis an [[An Ráth Mhór|Rath Mór]] ]] Sa Charn, láimh leis an [[An Ráth Mhór|Rath Mór]] i g[[Contae Chiarraí]] a rugadh é. B’eisean an cúigiú páiste sa mhuirín. De réir mar a bhí Pádraig ag fás aníos bhí an Béarla ag glacadh áit na Gaeilge mar bhéal beo ina cheantar dúchais. [[An Béarla|Béarla]] a labhraíodh sa bhaile óir cheap a thuistí go raibh tábhacht ag baint leis an mBéarla le dul chun cinn a dhéanamh sa saol. Ach nuair a thagadh comharsana agus cairde ag bóthántaíocht nó ag airneán chuig muintir Uí Dhuinnín, d’iompar cách ar an nGaeilge an athuair, rud a lig dó a chuid [[An Ghaeilge|Gaeilge]] a chleachtadh. Fuair an Duinníneach a chuid [[Oideachas|oideachais]] i g[[Coláiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath]]. Chuaigh sé isteach i g[[Cumann Íosa]] sa bhliain 1880 agus oirníodh sa bhliain 1894 é. == Múinteoir agus scríbhneoir == [[Íomhá:Coat of arms, Queen's University, Belfast (2) - geograph.org.uk - 1599487.jpg|clé|mion|177x177px|Armas, Coláiste Ríoga na hÉireann]] [[Íomhá:Aenéis Bhirgil.png|mion|D'fhoilsigh Ua Duinnín leabhair ar litríocht na [[An Laidin|Laidine]]]] Chaith an Duinníneach seal ag múineadh scoile ina dhiaidh sin i gColáiste Mhungairit, Co. [[Luimneach|Luimnigh]] (1895-97), i gColáiste Ríoga na hÉireann (1888-89), i gColáiste Choill Chluana Gabhann C.Í. i gCill Dara (1898-1900)<ref>Ó Céilleachair, Seán, 2010, ''Slibh Luachra'', '''Journal of Cummman Luachra''', Killarney, p.116. Note: Dinneen never attended Clongowes as a pupil though he was in contact with Jesuits during his secondary school days. Source: Clongowes archives.</ref>. Ball gníomhach de [[Conradh na Gaeilge|Chonradh na Gaeilge]] agus de [[Cumann na Scríbheann nGaedhilge|Chumann na Scríbheann nGaedhilge]] a bhí ann. In Eanáir 1899 bhí an chéad phíosa i nGaeilge i gcló aige in ''New Ireland Review'' agus in ''[[Fáinne an Lae 1898-1900|Fáinne an Lae]]'' an dán ‘Ó Súilleabháin ag fágáil na sléibhte’. Sé bliana tar éis a oirnithe, d’éirigh an Duinníneach as an t[[sagart]]<nowiki/>acht agus thug sé é féin suas don Ghaeilge. "Bhí sé corr aonaránach agus shíl na h[[Cumann Íosa|Íosánaigh]] gur fearr a d’éireodh leis amuigh sa tsaol"<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=330|teideal=Ó DUINNÍN, Pádraig (1860–1934)|údar=ainm.ie|dáta=|dátarochtana=29 M.F. 2018}}</ref>. Maítear gur óna pheannsa a tháinig an chéad [[úrscéal]] Gaeilge riamh a foilsíodh i bhfoirm [[Leabhar|leabhair]], .i. ''Cormac Ó Conaill'' (1901). Chum an Duinníneach tuairim is tríocha saothar cruthaitheach agus d’ullmhaigh sé eagráin de [[Filíocht|fhilíocht]] [[Seathrún Céitinn|Sheathrúin Céitinn]] agus de [[Filíocht|fhilí]] eile [[Cúige Mumhan|Muimhneach]]<nowiki/>a. Rinne sé [[aistriúchán]], lena n-áirítear ''[[Duan na Nollag|Duan na Nodlag]]'', leagan Gaeilge de ''A Christmas Carol'' le [[Charles Dickens]]. == Obair Foclóireachta an Duinnínigh == [[Íomhá:An Irish-English dictionary, being a thesaurus of words, phrases and idioms of the modern Irish language, with explanations in English.djvu|clé|mion|Foclóir Gaeḋilge agus Béarla, Eagrán 1904: "''An Irish-English dictionary, being a thesaurus of words, phrases and idioms of the modern Irish language...''"]] I 1901 cuireadh post nua faoina chúram - [[foclóir]] nua Gaeilge-Béarla a ullmhú. Bhí saothar foclóireachta an Duinnínigh ar na nithe ba shuntasaí dár chuir sé i gcrích d’fhorás na teanga. Bhí triúr eagarthóirí eile d’éis an tasc tromchúiseach seo a thabhairt suas i ngeall ar dhua agus dhéine na hoibre – [[Eoin Mac Néill]], Ath. [[Peadar Ua Laoghaire|Peadar ó Laoghaire]], agus [[Dáithí Coimín|Daithí Coimín]]. Ach bhí an Duinníneach sásta tabhairt faoi. Bhí cuimhne agus stór [[focal]] as cuimse aige, agus de réir roinnt cuntas bhí cuimhne fhótagrafach aige. Anuas air sin, bhíodh flosc chun oibre go tréan ann agus chuireadh sé spreacadh i dtólamh san obair a bhíodh ar siúl aige. Is as ''[[Foclóir Gaedhilge agus Béarla]]'' a céadfhoilsíodh sa bhliain 1904 is mó a chuimhnítear air. I réamhrá an fhoclóra seo, a foilsíodh sa bhliain 1904, maíonn sé gur óna thaithí féin de chomhráite le linn a óige a tharraing sé bunáite na bhfocal agus na nathanna don fhoclóir úd. Is dea-theist é seo ar fheabhas a [[Cuimhne|chuimhne]]. Thar a cheann sin, cinntíodh dá bharr gurbh fhoclóir é ina mbeadh saibhreas agus órchiste na teanga labhartha. Diansaothraí a bhí ann – d’éirigh leis foclóir agus mórán eile a thabhairt chun críche i dtrí bliana. Um an dtaca sin bhí géarghá le foclóir Gaeilge–Béarla chun freastal ar na foghlaimeoirí nua. Bhí éiginnteacht ann i measc phobal na Gaeilge i dtaca le leaganacha focal, litriú agus foclóir oiriúnach. Leoga, bhíodh alt sa “[[An Claidheamh Soluis|Chlaidheamh Soluis]]” darbh ainm “Comhairle” ina bhfreagraítí ceisteanna faoi na fadhbanna a bhí ag dó na geirbe ag Gaeilgeoirí. D’ainneoin go raibh leabhair éifeachtúla ann do na foghlaimeoirí chun Gaeilge a fhoghlaim, ''Simple Lessons in Irish'' leis an Athair [[Eoghan Ó Gramhnaigh|Ó Gramhnaigh]], cuir i gcás, agus barr feabhais a chur ar a gcuid Gaeilge, ní raibh foclóir nua-aimseartha ar bith ann a bheadh ina chrann taca don phróiseas foghlama. Mar sin, thug Foclóir Uí Dhuinnín faoiseamh agus misneach do lucht na Gaeilge, idir fhoghlaimeoirí agus [[Múinteoir|mhúinteoirí]] araon, de shiocair go bhféadfaidís bheith cinnte feasta de mhorc mór gnéithe den teanga a raibh doiléire ag baint leo go nuige sin. Ní hamháin sin, ach léirigh an Duinníneach go raibh beocht agus fuinneamh fós sa teanga trí shainmhínithe bríomhaire beoga a thabhairt ar an iliomad focal agus eiseamláirí iomadúla a sholáthar de na focail i gcora cainte, nathanna agus [[Seanfhocal|seanfhocail]]. == Foclóir: Eagrán Leasaithe == Ar an drochuair, loiteadh cló an chéad fhoclóra le linn [[Éirí Amach na Cásca]] [[1916]]. Níor chuir an matalang seo an Duinníneach as riocht, ámh, agus sa bhliain [[1917]] thosaigh sé ar fhoclóir eile a ullmhú as an nua. Foilsíodh an foclóir seo sa bhliain [[1927]], eagrán a bhí ní ba mhó ná an chéad fhoclóir agus botúin an chéad eagráin leasaithe ann, mar aon le borradh agus biseach ar an ábhar. Chuaigh sé seo go mór chun leasa do chách atá ag gabháil don Ghaeilge ó shin i leith agus meastar go bhfuil sé ar cheann de na leabhair thagartha Gaeilge is tábhachtaí dá bhfuil ann, in ainneoin an litrithe [[An Caighdeán Oifigiúil|réamhchaighdeánaigh]] ann agus an téacs a bheith sa chló Gaelach. Dúirt an scríbhneoir oirirc [[Brian Ó Nualláin]] (Flann O'Brien/ [[Myles na gCopaleen]]) gur bhain sé úsáid as foclóir an Duinnínigh go minic ina scríbhinní mar gheall ar an saibhreas teanga agus imeartas focal atá san fhoclóir. In ainneoin nach raibh an Duinníneach ag glacadh páirte in athbheochan na Gaeilge ach ar feadh dreas dá shaol, d’éirigh leis obair éachtach a dhéanamh sa tréimhse sin. Ní mór cuimhneamh gur thóg sé beagnach 30 bliain ar 20 duine ar fhoireann fhoclóra Néill Uí Dhomhnaill an foclóir is nua-aimsearthaí Gaeilge–Béarla a chur le chéile. I bhfrithshuí leis seo, níor chaith an Duinníneach ach 10 mbliana i mbun a fhoclóra mhóir le triúr i gcabhair air. Léiriú é seo ar an gcineál fir uathúil a bhí ann. [[Íomhá:Portmarnock and Malahide from the air - geograph.org.uk - 359581.jpg|mion|[[Port Mearnóg]]]] Cailleadh an Duinníneach in [[Ospidéal Ollscoile Naomh Uinseann|Ospidéal Naomh Uinsionn]] i m[[Baile Átha Cliath]] agus 73 bliana slánaithe aige. Bhí cónaí air sa deireadh i b[[Port Mearnóg]]. Tá sé curtha i n[[Glas Naíon]]. == Tionchar cultúrtha == Tá cnuasach [[Úrscéal bleachtaireachta|scéalta bleachtaireachta]] scríofa ag [[Biddy Jenkinson]] agus an Duinníneach, mar dhea, ina phríomhcharachtar ann, mar atá ''[[An tAthair Pádraig Ó Duinnín – Bleachtaire]]'', iad scríofa i stíl inchurtha le [[Brian Ó Nualláin]].<ref>Clúdach an leabhair {{Lua idirlín|url=https://www.coisceim.ie/bleachtaire.html|teideal=An tAthair Padraig Ó Duinín - Bleachtaire|year=2008|work=[[Coiscéim|www.coisceim.ie]]|dátarochtana=2025-04-03}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Tháinig an dara chnuasach sa tsraith amach dornán de bhlianta ina dhiaidh sin: ''[[Duinnín Bleachtaire ar an Sceilg]]'', leabhar a ghnóthaigh [[duais an Oireachtais]].<ref>Clúdach an leabhair {{Lua idirlín|url=https://www.coisceim.ie/sceilig.html|teideal=Duinnín Bleachtaire ar an Sceilg|year=2011|work=[[Coiscéim|www.coisceim.ie]]|dátarochtana=2025-04-03|archivedate=2025-02-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250218130841/http://www.coisceim.ie/sceilig.html}}</ref> == Foinsí == * Mac Mathúna, Liam, 'Dinneen, Patrick', ''The Encyclopedia of Ireland'' (Yale University Press, 2003) * Ó Conluain, Proinsias agus [[Donncha Ó Céileachair|Ó Céileachair, Donncha]], ''An Duinníneach'' ([[Sáirséal agus Dill]], 1976) == Naisc sheachtracha == * [https://www.focloir.info Foclóir inchuardaithe an Duinnínigh ar líne] * Beathaisnéis [[ainm.ie]]: [https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=330 Pádraig Ua Duinnín] == Tagairtí == {{reflist}} {{Rialú údaráis}} {{DEFAULTSORT:Duinnin, Padraig Ua}} [[Catagóir:Pádraig Ua Duinnín| ]] [[Catagóir:Foclóirithe]] [[Catagóir:Foclóirithe Gaeilge]] [[Catagóir:Foclóirithe Éireannacha]] [[Catagóir:Staraithe Éireannacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]] [[Catagóir:Scoláirí Gaeilge]] [[Catagóir:Daoine as Contae Chiarraí]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1860]] [[Catagóir:Básanna i 1934]] [[Catagóir:Bleachtairí ficseanúla]] [[Catagóir:Sagairt Éireannacha]] totbf7zi5nif8hrnnzdo6sb38zchacr 1309816 1309809 2026-04-24T23:19:22Z Taghdtaighde 60452 Beagán athraithe agus beagán curtha leis 1309816 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Foclóir]]í, [[scríbhneoir]], agus saineolaí [[Gaeilge]] ab ea '''Pádraig Ua Duinnín''' ([[25 Nollaig]] [[1860]] – [[29 Meán Fómhair]] [[1934]]). Ba é an chéad [[Litríocht na Gaeilge#Litríocht na Nua-Ghaeilge|úrscéalaí Gaeilge]] é.{{Fíoras}} Foilsíodh a chéad fhoclóir sa bhliain 1904, agus an [[Foclóir Gaedhilge agus Béarla|Foclóir Mór]] sa bhliain 1927, agus bhíothas á rá sna 1950í gur "air atáimid ag brath fós chun focail Ghaeilge a mhíniú dúinn .. Níl aon duine is mó a bhfuil Gaeilgeoirí faoi chomaoin aige ná an tAthair Pádraig Ó Duinnín".<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.litriocht.com/product/an-duinnineach/|teideal=An Duinníneach|údar=Proinsias Ó Conluain agus [[Donncha Ó Céileachair]]|dáta=Sáirséal agus Dill 1958|foilsitheoir=ISBN 090134229|dátarochtana=}}</ref> == Luathshaol == [[Íomhá:The Paps of Dana-01.jpg|clé|mion|177x177px|Láimh leis an [[An Ráth Mhór|Rath Mór]] ]] Sa Charn, láimh leis an [[An Ráth Mhór|Rath Mór]] i g[[Contae Chiarraí]] a rugadh é. B’eisean an cúigiú páiste sa mhuirín. De réir mar a bhí Pádraig ag fás aníos bhí an Béarla ag glacadh áit na Gaeilge mar bhéal beo ina cheantar dúchais. [[An Béarla|Béarla]] a labhraíodh sa bhaile óir cheap a thuistí go raibh tábhacht ag baint leis an mBéarla le dul chun cinn a dhéanamh sa saol. Ach nuair a thagadh comharsana agus cairde ag bothántaíocht nó ag airneán chuig muintir Uí Dhuinnín, d’iompar cách ar an nGaeilge an athuair, rud a lig dó a chuid [[An Ghaeilge|Gaeilge]] a chleachtadh. Fuair an Duinníneach a chuid [[Oideachas|oideachais]] i g[[Coláiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath]]. Chuaigh sé isteach i g[[Cumann Íosa]] sa bhliain 1880 agus oirníodh sa bhliain 1894 é. == Múinteoir agus scríbhneoir == [[Íomhá:Coat of arms, Queen's University, Belfast (2) - geograph.org.uk - 1599487.jpg|clé|mion|177x177px|Armas, Coláiste Ríoga na hÉireann]] [[Íomhá:Aenéis Bhirgil.png|mion|D'fhoilsigh Ua Duinnín leabhair ar litríocht na [[An Laidin|Laidine]]]] Chaith an Duinníneach seal ag múineadh scoile ina dhiaidh sin i gColáiste Mhungairit, Co. [[Luimneach|Luimnigh]] (1895-97), i gColáiste Ríoga na hÉireann (1888-89), i gColáiste Choill Chluana Gabhann C.Í. i gCill Dara (1898-1900)<ref>Ó Céilleachair, Seán, 2010, ''Slibh Luachra'', '''Journal of Cummman Luachra''', Killarney, p.116. Note: Dinneen never attended Clongowes as a pupil though he was in contact with Jesuits during his secondary school days. Source: Clongowes archives.</ref>. Ball gníomhach de [[Conradh na Gaeilge|Chonradh na Gaeilge]] agus de [[Cumann na Scríbheann nGaedhilge|Chumann na Scríbheann nGaedhilge]] a bhí ann. In Eanáir 1899 bhí an chéad phíosa i nGaeilge i gcló aige in ''New Ireland Review'' agus in ''[[Fáinne an Lae 1898-1900|Fáinne an Lae]]'' an dán ‘Ó Súilleabháin ag fágáil na sléibhte’. Sé bliana tar éis a oirnithe, d’éirigh an Duinníneach as an t[[sagart]]<nowiki/>acht agus thug sé é féin suas don Ghaeilge. "Bhí sé corr aonaránach agus shíl na h[[Cumann Íosa|Íosánaigh]] gur fearr a d’éireodh leis amuigh sa tsaol"<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=330|teideal=Ó DUINNÍN, Pádraig (1860–1934)|údar=ainm.ie|dáta=|dátarochtana=29 M.F. 2018}}</ref>. Maítear gur óna pheannsa a tháinig an chéad [[úrscéal]] Gaeilge riamh a foilsíodh i bhfoirm [[Leabhar|leabhair]], .i. ''[[Cormac Ó Conaill]]'' (1901). Chum an Duinníneach tuairim is tríocha saothar cruthaitheach agus d’ullmhaigh sé eagráin de [[Filíocht|fhilíocht]] [[Seathrún Céitinn|Sheathrúin Céitinn]] agus de [[Filíocht|fhilí]] eile [[Cúige Mumhan|Muimhneach]]<nowiki/>a. Rinne sé [[aistriúchán]], lena n-áirítear ''[[Duan na Nollag|Duan na Nodlag]]'', leagan Gaeilge de ''A Christmas Carol'' le [[Charles Dickens]]. == Obair Foclóireachta an Duinnínigh == [[Íomhá:An Irish-English dictionary, being a thesaurus of words, phrases and idioms of the modern Irish language, with explanations in English.djvu|clé|mion|''[[Foclóir Gaedhilge agus Béarla|Foclóir Gaeḋilge agus Béarla]]'', Eagrán 1904: "''An Irish-English dictionary, being a thesaurus of words, phrases and idioms of the modern Irish language...''"]] I 1901 cuireadh post nua faoina chúram - [[foclóir]] nua Gaeilge-Béarla a ullmhú. Bhí saothar foclóireachta an Duinnínigh ar na nithe ba shuntasaí dár chuir sé i gcrích d’fhorás na teanga. Bhí triúr eagarthóirí eile d’éis an tasc tromchúiseach seo a thabhairt suas i ngeall ar dhua agus dhéine na hoibre – [[Eoin Mac Néill]], Ath. [[Peadar Ua Laoghaire|Peadar ó Laoghaire]], agus [[Dáithí Coimín|Daithí Coimín]]. Ach bhí an Duinníneach sásta tabhairt faoi. Bhí cuimhne agus stór [[focal]] as cuimse aige, agus de réir roinnt cuntas bhí cuimhne fhótagrafach aige. Anuas air sin, bhíodh flosc chun oibre go tréan ann agus chuireadh sé spreacadh i dtólamh san obair a bhíodh ar siúl aige. Is as ''[[Foclóir Gaedhilge agus Béarla]]'' a céadfhoilsíodh sa bhliain 1904 is mó a chuimhnítear air. I réamhrá an fhoclóra seo, a foilsíodh sa bhliain 1904, maíonn sé gur óna thaithí féin de chomhráite le linn a óige a tharraing sé bunáite na bhfocal agus na nathanna don fhoclóir úd. Is dea-theist é seo ar fheabhas a [[Cuimhne|chuimhne]]. Thar a cheann sin, cinntíodh dá bharr gurbh fhoclóir é ina mbeadh saibhreas agus órchiste na teanga labhartha. Diansaothraí a bhí ann – d’éirigh leis foclóir agus mórán eile a thabhairt chun críche i dtrí bliana. Um an dtaca sin bhí géarghá le foclóir Gaeilge–Béarla chun freastal ar na foghlaimeoirí nua. Bhí éiginnteacht ann i measc phobal na Gaeilge i dtaca le leaganacha focal, litriú agus foclóir oiriúnach. Leoga, bhíodh alt sa [[An Claidheamh Soluis|''Chlaidheamh Soluis'']] darbh ainm “Comhairle” ina bhfreagraítí ceisteanna faoi na fadhbanna a bhí ag dó na geirbe ag Gaeilgeoirí. D’ainneoin go raibh leabhair éifeachtúla ann do na foghlaimeoirí chun Gaeilge a fhoghlaim, ''Simple Lessons in Irish'' leis an Athair [[Eoghan Ó Gramhnaigh|Ó Gramhnaigh]], cuir i gcás, agus barr feabhais a chur ar a gcuid Gaeilge, ní raibh foclóir nua-aimseartha ar bith ann a bheadh ina chrann taca don phróiseas foghlama. Mar sin, thug Foclóir Uí Dhuinnín faoiseamh agus misneach do lucht na Gaeilge, idir fhoghlaimeoirí agus [[Múinteoir|mhúinteoirí]] araon, de shiocair go bhféadfaidís bheith cinnte feasta de mhorc mór gnéithe den teanga a raibh doiléire ag baint leo go nuige sin. Ní hamháin sin, ach léirigh an Duinníneach go raibh beocht agus fuinneamh fós sa teanga trí shainmhínithe bríomhaire beoga a thabhairt ar an iliomad focal agus eiseamláirí iomadúla a sholáthar de na focail i gcora cainte, nathanna agus [[Seanfhocal|seanfhocail]]. Is cosúil nár cheadaigh an Duinníneach ''[[Foclóir Lainne ⁊ Gaoidheilge]]'' rud a fhágann go raibh focail ag an b[[Risteard Pluincéad|Pluincéadach]] nach bhfuil san áireamh ann.<ref name="Ainm">{{Cite web-en|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1379|title=PLUINCÉAD, Risteard (fl.1662) {{!}} ainm.ie|author=[[Diarmuid Breathnach]] agus [[Máire Ní Mhurchú]]|access-date=2026-04-23|work=[[Ainm.ie|An Bunachar Náisiúnta Beathaisnéisí Gaeilge]] ([[Ainm.ie]])}}</ref> == Foclóir: Eagrán Leasaithe == Ar an drochuair, loiteadh cló an chéad fhoclóra le linn [[Éirí Amach na Cásca]] [[1916]]. Níor chuir an matalang seo an Duinníneach as riocht, ámh, agus sa bhliain [[1917]] thosaigh sé ar fhoclóir eile a ullmhú as an nua. Foilsíodh an foclóir seo sa bhliain [[1927]], eagrán a bhí ní ba mhó ná an chéad fhoclóir agus botúin an chéad eagráin leasaithe ann, mar aon le borradh agus biseach ar an ábhar. Chuaigh sé seo go mór chun leasa do chách atá ag gabháil don Ghaeilge ó shin i leith agus meastar go bhfuil sé ar cheann de na leabhair thagartha Gaeilge is tábhachtaí dá bhfuil ann, in ainneoin an litrithe [[An Caighdeán Oifigiúil|réamhchaighdeánaigh]] ann agus an téacs a bheith sa chló Gaelach. Dúirt an scríbhneoir oirirc [[Brian Ó Nualláin]] (Flann O'Brien/ [[Myles na gCopaleen]]) gur bhain sé úsáid as foclóir an Duinnínigh go minic ina scríbhinní mar gheall ar an saibhreas teanga agus imeartas focal atá san fhoclóir. In ainneoin nach raibh an Duinníneach ag glacadh páirte in athbheochan na Gaeilge ach ar feadh dreas dá shaol, d’éirigh leis obair éachtach a dhéanamh sa tréimhse sin. Ní mór cuimhneamh gur thóg sé beagnach 30 bliain ar 20 duine ar fhoireann fhoclóra Néill Uí Dhomhnaill an foclóir is nua-aimsearthaí Gaeilge–Béarla a chur le chéile. I bhfrithshuí leis seo, níor chaith an Duinníneach ach 10 mbliana i mbun a fhoclóra mhóir le triúr i gcabhair air. Léiriú é seo ar an gcineál fir uathúil a bhí ann. [[Íomhá:Portmarnock and Malahide from the air - geograph.org.uk - 359581.jpg|mion|[[Port Mearnóg]]]] Cailleadh an Duinníneach in [[Ospidéal Ollscoile Naomh Uinseann|Ospidéal Naomh Uinsionn]] i m[[Baile Átha Cliath]] agus 73 bliana slánaithe aige. Bhí cónaí air sa deireadh i b[[Port Mearnóg]]. Tá sé curtha i n[[Glas Naíon]]. == Tionchar cultúrtha == Tá sraith [[Úrscéal bleachtaireachta|scéalta bleachtaireachta]] scríofa ag [[Biddy Jenkinson]] agus an Duinníneach, mar dhea, ina phríomhcharachtar ann, mar atá ''[[An tAthair Pádraig Ó Duinnín – Bleachtaire]]'', iad scríofa i stíl inchurtha le [[Brian Ó Nualláin]].<ref>Clúdach an leabhair {{Lua idirlín|url=https://www.coisceim.ie/bleachtaire.html|teideal=An tAthair Padraig Ó Duinín - Bleachtaire|year=2008|work=[[Coiscéim|www.coisceim.ie]]|dátarochtana=2025-04-03}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Tháinig an dara chnuasach sa tsraith amach dornán de bhlianta ina dhiaidh sin: ''[[Duinnín Bleachtaire ar an Sceilg]]'', leabhar a ghnóthaigh [[duais an Oireachtais]].<ref>Clúdach an leabhair {{Lua idirlín|url=https://www.coisceim.ie/sceilig.html|teideal=Duinnín Bleachtaire ar an Sceilg|year=2011|work=[[Coiscéim|www.coisceim.ie]]|dátarochtana=2025-04-03|archivedate=2025-02-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250218130841/http://www.coisceim.ie/sceilig.html}}</ref> == Foinsí == * Mac Mathúna, Liam, 'Dinneen, Patrick', ''The Encyclopedia of Ireland'' (Yale University Press, 2003) * Ó Conluain, Proinsias agus [[Donncha Ó Céileachair|Ó Céileachair, Donncha]], ''An Duinníneach'' ([[Sáirséal agus Dill]], 1976) == Naisc sheachtracha == * [https://www.focloir.info Foclóir inchuardaithe an Duinnínigh ar líne] * Beathaisnéis [[ainm.ie]]: [https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=330 Pádraig Ua Duinnín] == Tagairtí == {{reflist}} {{Rialú údaráis}} {{DEFAULTSORT:Duinnin, Padraig Ua}} [[Catagóir:Pádraig Ua Duinnín| ]] [[Catagóir:Foclóirithe]] [[Catagóir:Foclóirithe Gaeilge]] [[Catagóir:Foclóirithe Éireannacha]] [[Catagóir:Staraithe Éireannacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]] [[Catagóir:Scoláirí Gaeilge]] [[Catagóir:Daoine as Contae Chiarraí]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1860]] [[Catagóir:Básanna i 1934]] [[Catagóir:Bleachtairí ficseanúla]] [[Catagóir:Sagairt Éireannacha]] kgyx5y6a035z6owyr2f6nkb9ja2fs6t 0 27381 1310129 1241717 2026-04-25T10:32:17Z Niegodzisie 38284 1310129 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Scríbhneoir [[Stáit Aontaithe|Meiriceánach]] is ea '''Don Richard DeLillo''' (rugadh 20 Samhain 1936). Is scríbhneoir iarnua-aoiseach é. Rugadh agus tógadh DeLillo sa [[Bronx|Bhronx]] i g[[Nua-Eabhrac (cathair)|Cathair Nua-Eabhrac]]. Chaith sé a lán ama sa tsráid, a deir sé. Labhair a mhuintir meascán de [[Béarla|Bhéarla]] agus [[Iodáilis]], agus ní raibh Béarla ariamh ag a seanmháthair. === Úrscéalta === * ''[[Americana (úrscéal)|Americana]]'' (1971) * ''[[End Zone]]'' (1972) * ''[[Great Jones Street]]'' (1973) * ''[[Ratner's Star]]'' (1976) * ''[[Players]]'' (1977) * ''[[Running Dog]]'' (1978) * ''[[Amazons]]'' (1980) (under pseudonym "Cleo Birdwell") * ''[[The Names]]'' (1982) * ''[[White Noise]]'' (1985) * ''[[Libra]]'' (1988) * ''[[Mao II]]'' (1991) * ''[[Underworld]]'' (1997) * ''[[The Body Artist]]'' (2001) * ''[[Cosmopolis]]'' (2003) * ''[[Falling Man]]'' (2007) * ''[[Point Omega]]'' (2010) * ''[[Zero K (úrscéal)|Zero K]]'' (2016) ===Díolaimí úrscéalta=== * ''[[The Angel Esmeralda|The Angel Esmeralda: Nine Stories]]'' (2011) {{DEFAULTSORT:DeLillo, Don}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1936]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Daoine as Cathair Nua-Eabhrac]] 8u3ffivl20mqtdtctkgw7d3fhup719w 0 28791 1309719 1165605 2026-04-24T22:00:44Z TGcoa 21229 1309719 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} Is géineas [[éan]] é '''''Numenius''''' ina bhfuil naoi speiceas. Tugtar '''crotach''' orthu go coitianta. == Speiceas == * ''Numenius phaeopus'' — [[Crotach eanaigh]] * ''Numenius hudsonicus'' — [[Crotach eanaigh Hudson]] * ''Numenius tenuirostris'' — [[Crotach gobchaol]] * ''Numenius arquata'' — [[Crotach]] coiteann * ''Numenius madagascariensis'' * ''Numenius minutus'' * ''Numenius borealis'' — [[Crotach Artach]] * ''Numenius tahitiensis'' == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol}} [[Catagóir:Numenius]] 218mtyblcbcobj8gjsnk435w4avkr1j 14 28886 1309927 355105 2026-04-25T00:54:23Z Alison 570 Catagóir:Réimsí matamaitice 1309927 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Réimsí matamaitice]] psxvmhu3rpkxe56kgngbo25ldypkhrg 14 28988 1309929 669284 2026-04-25T00:54:58Z Alison 570 [[Catagóir:Réimsí matamaitice]] 1309929 wikitext text/x-wiki {{Catcómhaoin|Number theory|Uimhirtheoiric}} [[Catagóir:Réimsí matamaitice]] [[Catagóir:Uimhreacha]] 85qzlefipnnt1rrfclmvvv8jyqkmsn9 14 29250 1309604 1267439 2026-04-24T18:03:58Z Alison 570 Catagóir:Imreoirí sacair de réir tíre 1309604 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Daoine Spáinneacha de réir slí bheatha]] [[Catagóir:Imreoirí sacair de réir tíre|Spáinne]] [[Catagóir:Spórt sa Spáinn]] r0lsre9iafzasdvf3d5ill7ndtlqmmr 14 30057 1309588 808192 2026-04-24T17:54:26Z Alison 570 Catagóir:Imreoirí sacair de réir tíre 1309588 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Sacar in Éirinn]] [[Catagóir:Imreoirí sacair de réir tíre|Éire]] {{DEFAULTSORT:Eireann, Imreoiri sacair na h}} i01vrmnz40068tu8on2b9op20e9gj1t 14 30070 1309606 1296625 2026-04-24T18:05:07Z Alison 570 Catagóir:Imreoirí sacair de réir tíre 1309606 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Imreoirí sacair de réir tíre|Sasana]] [[Catagóir:Lucht spóirt na Sasana]] [[Catagóir:Sacar i Sasana]] 0ntqq0mrffajt445tih5rlyxlhxc6g8 14 30230 1309587 1281201 2026-04-24T17:54:05Z Alison 570 Alison moved page [[Catagóir:Imreoirí sacair de réir Tíre]] to [[Catagóir:Imreoirí sacair de réir tíre]] without leaving a redirect 1281201 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Imreoirí sacair|Tir]] [[Catagóir:Catagóirí de réir tíre]] 3lpfrolcqwsn6bwskpzqe29fput68vn 14 30286 1309607 381443 2026-04-24T18:05:34Z Alison 570 Catagóir:Imreoirí sacair de réir tíre 1309607 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Imreoirí sacair de réir tíre|Portaingéil]] [[Catagóir:Daoine Portaingéalacha de réir slí bheatha]] 5umhw91pwex04xzy016adypawru6rbp 14 30289 1309600 1268479 2026-04-24T18:01:04Z Alison 570 Catagóir:Imreoirí sacair de réir tíre 1309600 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Imreoirí sacair de réir tíre|Frainc]] [[Catagóir:Daoine Francacha de réir slí bheatha|Imr]] j6izo386v7zj1upk9h7ovxyvdvpv9ob 14 30296 1309598 1265104 2026-04-24T18:00:54Z Alison 570 Catagóir:Imreoirí sacair de réir tíre 1309598 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Imreoirí sacair de réir tíre|Gearmáin]] [[Catagóir:Daoine Gearmánacha de réir slí bheatha]] [[Catagóir:Lucht spóirt na Gearmáine]] n6v97n0b2ihhpyb78t7czyporr0y2s4 14 30298 1309592 381943 2026-04-24T17:55:18Z Alison 570 Catagóir:Imreoirí sacair de réir tíre 1309592 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Daoine Albanacha de réir slí bheatha]] [[Catagóir:Imreoirí sacair de réir tíre|Albain]] ivf04b9k808z3bpdgxla6jt9kzy92yw 14 30300 1309595 1268271 2026-04-24T17:59:06Z Alison 570 Catagóir:Imreoirí sacair de réir tíre 1309595 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Imreoirí sacair de réir tíre|Ísiltír]] [[Catagóir:Daoine as an Ísiltír de réir slí bheatha|Imr]] s5nbn5dfvgmv7zd3ojoy0uldtjct7pj 14 30312 1309597 381945 2026-04-24T18:00:42Z Alison 570 Catagóir:Imreoirí sacair de réir tíre 1309597 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Daoine Iodálacha de réir slí bheatha]] [[Catagóir:Imreoirí sacair de réir tíre|Iodáil]] 8hpwfmc8zh6yilbigclb7t5q3oyipi2 0 30687 1309859 1254890 2026-04-24T23:59:19Z Taghdtaighde 60452 Catagóirí curtha leis agus beagán eile 1309859 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is scoláire agus scríbhneoir [[Éire]]annach é '''Liam Mac Amhlaigh'''. Rugadh i g[[Contae Chill Mhantáin]] é ach i m[[Baile Átha Cliath]] a tógadh é. Bhain sé céimeanna amach sa [[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath]] agus i g[[Coláiste na Tríonóide]]. Tá sé ina Ollamh Comhlach le Nua-Ghaeilge in [[Ollscoil na hÉireann, Má Nuad|Ollscoil Mhá Nuad]]. Tá taighde déanta aige i bhfoclóireacht na Nua-Ghaeilge, ealaín an ghearrscéil Ghaeilge, saol agus saothar [[Máirtín Ó Cadhain|Mháirtín Uí Chadhain]] agus [[filíocht]] chomhaimseartha na Nua-Ghaeilge. Tá ailt foilsithe aige ar fhilí comhaimseartha na Nua-Ghaeilge, leithéidí [[Máire Mhac an tSaoi|Mháire Mhac an tSaoi]], [[Seán Ó Ríordáin|Sheán Ó Ríordáin]] agus [[Máirtín Ó Direáin|Mháirtín Ó Direáin]]. D'fhoilsigh [[LeabhairCOMHAR|COMHAR]] úrscéal leis, "Teach na gColúr", sa bhliain 2006. Bhuaigh an leabhar sin gradam i gComórtas Liteartha an Oireachtais. Sa bhliain 2008 d'fhoilsigh [[Cois Life]] ''Foclóirí agus Foclóirithe na Gaeilge'', ina bhfuil spléachadh ar fhoclóireacht na Gaeilge ó [[Foclóir nó Sanasán Nua|Shanasán Uí Chléirigh]] (1643) go foclóir [[Niall Ó Dónaill|Néill Uí Dhónaill]] (1978). == Tagairtí == {{reflist}} {{síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Amhlaigh, Liam Mac}} [[Catagóir:Scoláirí Gaeilge]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]] [[Catagóir:Scríbhneoirí neamhfhicsin Éireannacha]] [[Catagóir:Láithreoirí raidió]] [[Catagóir:Daoine as Contae Chill Mhantáin]] [[Catagóir:Alumni COBÁC]] [[Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]] nmjx56dkzh8exmgak8akavhic6ryvob 0 30993 1309912 1094969 2026-04-25T00:42:59Z Alison 570 Sp. 1309912 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Méid Fisiciúil}} San [[fisic|fhisic]], is féidir '''an mhais''' (ón n[[An Ghréigis|Gréigis]] μᾶζα,"císte eorna, cnapshuim taois") nó go sonrach, '''an mhais thámhúil''' a sainmhíniú mar an dheacracht a bhaineann le rud statach a chorraí. Is [[Tomhasteoiric|tomhas]] í mais ruda den mhéid damhna atá i rud, cibé gné don damhna sin. Is ionann mais agus an méid damhna atá i gcorp a bhfuil a [[Meáchan|mheáchan]] i gcomhréir leis. Is é an [[cileagram]] (Kg) an t-aonad SI maise san [[eolaíocht]]. Tugtar [[dlús]] ruda ar an mhais, agus í áirithe ina cileagram, atá ag 1 m³ de rud. == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-fisic}} [[Catagóir:Mais| ]] [[Catagóir:Coincheapa bunúsacha na fisice]] [[Catagóir:Meicnic chlasaiceach]] [[Catagóir:Cainníochtaí fisiceacha]] phd437qqym3cvh6arqnyio97yxj74hx 0 31049 1309572 1308803 2026-04-24T17:01:01Z Seachránaí 53315 Catagóir:Daoine in aois a chéid 1309572 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Aisteoir]], léiritheoir, stiúrthóir, údar agus daonchara [[SAM|Meiriceánach]] ab ea '''Kirk Douglas''', a rugadh faoin ainm '''Issur Danielovitch''' ([[Giúdais]]: איסר דניאלאָוויטש‎) ar an [[9 Nollaig]] [[1916]]. Fuair sé bás inaois a 103 bliana ar an 5 Feabhra 2020. Inimircigh Giúdacha a bhí ina thuismitheoirí ó Chavusy in [[Impireacht na Rúise]] ([[an Bhealarúis|Bealarúis]] an lae inniu). Ba í an Ghiúdais a bhíodh acu ó dhúchas. D'fhan sé lena dara bean chéile, Anne Buydens, léiritheoir, ar feadh 65 bliana go dtí lá a bháis. Agus 103 bliana slánaithe aige, bhí sé ar na réaltaí móra deireannacha ó bharr-réim tionsclaíocht na scannán. {{Síol-aisteoir}} {{Síol-beath-us}} {{Síol-scríbhneoir}} {{DEFAULTSORT:Douglas, Kirk}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1916]] [[Catagóir:Básanna in 2020]] [[Catagóir:Aisteoirí as Nua-Eabhrac]] [[Catagóir:Amhránaithe Béarla]] [[Catagóir:Amhránaithe Meiriceánacha]] [[Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda]] [[Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe]] [[Catagóir:Buaiteoirí gradam sna gradaim Academy]] [[Catagóir:Daoine in aois a chéid]] [[Catagóir:Daonchairde Giúdacha]] [[Catagóir:Daonlathaigh na Stát Aontaithe]] [[Catagóir:Dírbheathaisnéisithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Giúdaigh Meiriceánacha]] [[Catagóir:Mairnéalaigh]] [[Catagóir:Pearsanra míleata Meiriceánach]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Giúdacha]] [[Catagóir:Stiúrthóirí scannán Meiriceánacha]] [[Catagóir:Úrscéalaithe Meiriceánacha]] 18h4mxtqkrwhwvvrtc3c4mf24dzmsgx 0 31447 1309728 1193318 2026-04-24T22:06:46Z TGcoa 21229 1309728 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} [[Íomhá:Numenius phaeopus MHNT.jpg|thumb|'' Numenius phaeopus'' ]] Is [[éan]] é an '''crotach eanaigh'''<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Numenius%20phaeopus/|title=“Numenius phaeopus” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> (''Numenius phaeopus'') a phóraíonn sa [[An leathsféar thuaidh|leathsféar thuaidh]] ar [[Tundra|thundra]] is [[Móinteán|móinteach]] Artach. Imircíonn sí go dtí cladaigh láibeacha is ghaineamhlacha sa [[leathsféar theas]]. An ceann stríocach. Itheann sí [[Feithid|feithidí]], caora is [[Inveirteabrach|inveirteabraigh]] na gcladaí, [[Portán|portáin]] go háirithe. Ball d'fhine na Scolopacidae é.<ref name="FreamhanEolais">{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Crotach samhraidh|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=186}}</ref> == Féach freisin == * [[Numenius]] * [[Crotach]] * [[Crotach Artach]] * Crotach gobchaol * [[Crotach cloch]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Fréamh an Eolais}} {{síol}} [[Catagóir:Crotaigh]] cs9n543q5jd65l38209a5ucofjziyfg 0 31483 1310082 1185337 2026-04-25T04:06:18Z Alison 570 ++ 1310082 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Bhí '''Eoin Bosco''' (''Giovanni Melchiorre Bosco''; [[16 Lúnasa]] [[1815]] – [[31 Eanáir]] [[1888]]) ina [[sagart|shagart]] [[Caitliceach]] agus ina [[múinteoir|mhúinteoir]] san [[An Iodáil|Iodáil]] sa [[19ú haois]]. Ainmníodh mar [[naomh]] é sa [[20ú haois]]. == Saol == Saolaíodh Naomh Eoin Bosco sa bhliain 1815 i dtuaisceart na hIodáile.  Cailleadh a athair nuair a bhí sé an-óg agus chabhraigh a mháthair go mór leis chun [[oideachas]] maith a fháil.  Nuair a bhí sé ina shagart óg, agus é ag obair le páistí sráide sna ceantair is boichte de [[Torino]], bhunaigh sé ionaid agus [[scoil]]<nowiki/>eanna chun aire a thabhairt dóibh. D'fhorbair sé córas [[Oideachas|oideachais]] bunaithe ar ghrá agus mheas. Roimhe sin, bhí méid áirithe den iallach sa smacht. Bhí sé mar aidhm aige go mbeadh an t-oideachas is fearr ag na leanaí seo agus bhí sé lách, cneasta leo i gcónaí<ref><nowiki>http://www.dioceseofkerry.ie/media/uploads/2015%2001%2025.doc</nowiki></ref>.  [[Íomhá:Imageson este título. *Título.jpg|clé|mion]] == Oidhreacht == Chun na haidhmeanna seo a chur i gcrích bhunaigh sé Ord na Salíseach (Salesians). Tá baill den ord san in áiteanna ar fud an domhain<ref>http://www.romancatholicsaints.com</ref>.  Maíodh gur bhain eachtraí míorúilteacha agus físeanna lena shaol. Ainmníodh mar naomh é sa bhliain 1934.  Bhí grá ar leith aige do [[Muire|Mhuire]] faoin dteideal 'Muire Cúnamh na gCríostaithe'.. == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol-creid}} {{síol-scríbhneoir}} {{síol-beath-it}} {{DEFAULTSORT:Bosco, John}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1815]] [[Catagóir:Básanna i 1888]] [[Catagóir:Naoimh Iodálacha]] [[Catagóir:Oideoirí Iodálacha]] [[Catagóir:Sagairt Chaitliceacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Iodálacha]] mcdd2scmh7kmbi1o3rpjokci3lt2s27 14 31854 1309603 569186 2026-04-24T18:03:50Z Alison 570 Catagóir:Imreoirí sacair de réir tíre 1309603 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Imreoirí sacair de réir tíre|Sualainn]] [[Catagóir:Daoine Sualannacha de réir slí bheatha]] q853puetjy0mq4fdyztdt7xkriq6b3v 0 32499 1309827 1267054 2026-04-24T23:24:07Z Taghdtaighde 60452 Sórtáil agus mionathruithe 1309827 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Córais Scríbhneoireachta}} Is éard is '''litriú''' ann ná an dóigh a n-aistrítear an focal labhartha go scríbhinn, agus is ionann '''litriú na Gaeilge''' agus na rialacha is na prionsabail a stiúrann an t-aistriú seo sa [[Gaeilge|Ghaeilge]]. Is iad na saintréithe is suntasaí i [[litriú]] na Gaeilge ná: * [[Caol le Caol agus Leathan le Leathan (riail litrithe)]], is é sin, nach féidir ach gutaí caola a bheith timpeall na gconsan caol sa [[teanga (cumarsáid)|teanga]] scríofa agus a mhalairt. Mura bhfuil caoile nó leithne an chonsain ag cloí le caoile nó le leithne na ngutaí ina thimpeall, cuirtear litreacha breise, "sleamhnóga", roimhe nó ar a lorg sa teanga scríofa, nach bhfuil d'fheidhm leo ach cáilíocht an chonsain a chur in iúl. * an -h- a chuirtear ar lorg an chonsain shéimhithe * an dóigh a gcuirtear fuaimniú na litreach uraithe in iúl, is é sin, tríd an mbunfhuaimniú ''agus'' an fuaimniú athraithe a thaispeáint sa scríbhinn araon. == Féach freisin == * [[Litreoir]] * [[Litriú de chuid Gaeilge na hAlban]] * ''[[An Haicléara Mánas]]'' == Tagairtí == {{Reflist}} {{Teangeolaíocht na Gaeilge}} {{Síol-teangeolaíocht}} {{DEFAULTSORT:Litriu na Gaeilge}} [[Catagóir:Litriú na Gaeilge| ]] [[Catagóir:Ortagrafaíocht]] 6znzwlujsrqxlxlkpx5efs42mklj9f6 0 32968 1309744 1304821 2026-04-24T22:20:44Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1309744 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Leabhar | name = Dracula | image = [[Íomhá:Dracula1st.jpeg|200px]] | image_caption = Clúdach an chéad eagráin | Údar = [[Bram Stoker]] | Tír = [[Éire]]| Teanga = [[Béarla]] | genre = [[Ficsean uafáis|Uafás]], [[Ficsean gotach|Gotach]] | Foilsitheoir = Archibald Constable and Company (UK) | Dáta fhoilsiú = 26 Bealtaine 1897 | Cineál meáin = Cló (clúdach crua) }} {{Teideal iodálach}} Is [[úrscéal]] [[Béarla]] é '''''Dracula''''' leis an údar [[Muintir na hÉireann|Éireannach]] [[Bram Stoker]] a tháinig i gcló an chéad uair sa bhliain [[1897]]. Díríonn an scéal ar an g[[Cunta Dracula]] ar [[Súmaire fola|súmaire]], nó [[Súmaire fola|vaimpír]], é, agus tionchar an [[béaloideas|bhéaloidis]] [[Na Balcáin|Bhalcánaigh]] le haithint go soiléir ar an [[úrscéal]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.meoneile.ie/cultur-agus-ealain/ag-ceili%C3%BAradh-saol-agus-saothar-bram-stoker|teideal=Ag ceiliúradh saol agus saothar Bram Stoker|údar=[[Seán Ó Baoill]], [[Fearghal Ó Maolagáin]]|dáta=30 DF 2015|work=[[Meon Eile]]|dátarochtana=2022-05-18}}</ref> Foilsíodh an chéad leagan Gaeilge de sa bhliain 1933.<ref name=":0" /> Is é an t-úrscéal seo is bunrúta leis an tsuim a chuireann [[Hollywood]] agus na [[scríbhneoir]]í lónléitheoireachta sna vaimpírí go dtí an lá inniu ann, nó is beag duine sna tíortha [[An Béarla|Béarla]] a chuala an focal sin "vaimpír" sular tháinig an [[leabhar]] seo i gcló. Ba é Archibald Constable and Co an comhlacht a d'fhoilsigh an chéad eagrán sin. Eagrán faoi chlúdach bog a bhí ann. == Cúlra == Fuair an [[Súmaire fola|súmaire]] Dracula a ainm ó Vlad Țepeș, nó Vlad Drăculea, prionsa [[An Trasalváin|Trasalvánach]] a bhí ag rialú Chúige na Valáise (Wallachia) nó ''Țara Românească'' sa [[15ú haois]]. Bhí sé ag cur troda ar na [[Turcaigh]] [[Impireacht Otamánach|Otamánacha]] agus ag déanamh ródaigh ar na seanuaisle sa Valáis. Chuaigh na scéalta uafáis faoin dóigh a raibh sé ag sá a chuid namhad le cuaillí ar fud na [[An Eoraip|hEorpa]], agus tháinig cáil ar "Vlad na gCuaillí". Dealraíonn sé, áfach, gurbh é an [[Rí]] [[An Ungáir|Ungárach]] Maitias Corvinus a chuir an chuid ba mhó de na scéalta seo ag imeacht. Namhaid polaitiúil de chuid Vlad a bhí ann ar theastaigh uaidh an prionsa a chlúmhilleadh. Is ar éigean is féidir a rá gur dhearscnaigh sé thar phrionsaí eile na linne sna [[Na Balcáin|Balcáin]] i gcruálacht. Ar scor ar bith, nuair a scaip an Rí Maitias na scéalta uafáis faoi Vlad, chuaigh an prionsa in annála na staire mar chéasadóir is mar arrachtach. Maidir leis an súmaire nó an vaimpír, is carachtar tábhachtach é i mbéaloideas na mBalcán agus na [[Slavaigh|Slavach]]. Chaith Bram Stoker seacht mbliana ag déanamh taighde ar bhéaloideas Oirthear na hEorpa ar lorg inspioráide, agus is ansin a tháinig sé ar na scéalta faoi Vlad Drăculea agus faoi vaimpírí. Chinn sé ar an dá mhóitíf seo a phósadh, agus ba é an Cunta Dracula, mar is aithin dúinn inniu é, ba toradh don chleamhnas sin. [[Íomhá:Bela Lugosi as Dracula-2.jpg|clé|mion|188x188px|Bela Lugosi mar Dracula,1931]] Bhí Bram Stoker cairdiúil le hArminius Vambery, taiscéalaí, saineolaí ar theangacha an Oirthir agus spiaire [[Sasana]]ch a rugadh s[[an Ungáir]], agus deirtear go bhfuair sé cuid mhór dá eolas ar bhéaloideas na mBalcán ó Vambery. Is féidir freisin gur bhunaigh sé carachtar Abraham Van Helsing ar Vambery. Níl ann ach tuairimíocht, áfach. [[Íomhá:Dracula 1931 photo.jpg|clé|mion|188x188px|Bela Lugosi mar Dracula,1931]] Cé go bhfuil ''Dracula'' ar an úrscéal is tábhachtaí faoi vaimpírí i litríocht an Bhéarla, níorbh é an chéad cheann é. Fuair Stoker inspioráid áirithe ón nóibhille ''[[Carmilla]]'' le [[Joseph Sheridan Le Fanu]], a foilsíodh breis is fiche bliain roimh ''Dracula''. Scéal [[Earós|earótach]] uafáis é ''Carmilla'' a bhfuil blas an [[Leispiachas|leispiachais]] air, agus é ag tabhairt cur síos ar an vaimpír mná Carmilla agus a cairdeas cinniúnach le cailín óg macánta darb ainm Laura. Cé go ndeirtear uaireanta gur ón nGaeilge a thagann an t-ainm Dracula (leagan éigin de ''drochfhola'' a luaitear) níl aon bhunús leis an maíomh seo ná aon chúis gur leagan ginideach a bheadh ann. == An Scéal == I dtús an úrscéil tagann an [[Dlí|dlíodóir]] óg Sasanach Seon Ó hEarcair (Jonathan Harker) ar cuairt chuig an gCunta Dracula le cuidiú leis an gCunta aistriú go dtí Sasana agus talamh a cheannach in [[Exeter]]. Tá cónaí ar an gCunta i sean[[Caisleán|chaisleán]] sa [[an Trasalváin|Trasalváin]], agus é sásta lóistín a thabhairt do Sheon ansin, ach i ndiaidh tamaill faigheann Seon amach go bhfuil sé ina [[Príosún|chime]] sa chaisleán agus go bhfuil vaimpírí ann - triúr vaimpírí ban agus iad ag iarraidh é a chealgadh. Sa deireadh éalaíonn Seon lena anam as an áit. [[Íomhá:Bram Stoker1.jpg|mion|188x188px|Bram Stoker, 1906|clé]] Tugann an chéad eipeasóid eile sa leabhar cur síos ar an dóigh a ndéanann Dracula a bhealach go Sasana. Ní luaitear é, ach cuirtear in iúl go bhfuil sé ag taisteal faoi choim ar bhád [[An Rúis|Rúiseach]]. Titeann an bád ar an gcladach i [[Whitby]], agus níl fágtha den chriú ach an captaen, agus é féin marbh. Léitear logleabhar an chaptaein, agus tagann sé chun solais ansin go raibh neach dofheicthe éigin ag marú na [[mairnéalach]] i rith an turais, go dtí nach raibh ann ach an captaen féin. Agus é socraithe síos i Sasana anois, cuireann Dracula suim in Uilliamín "Mín" Ní Mhuirí (Wilhelmina "Mina" Murray), ''fiancée'' Sheoin Uí Earcair, agus ina cara Laoise (Lucy) Westenra. Tosaíonn Laoise ag stiúgadh le tinneas aisteach, agus glaonn Seán Suaird, cara le Laoise agus dochtúir leighis, ar a chara, an tOllamh Abraham Van Helsing, teacht ón Ollainn le cuidiú leis biseach a thabhairt do Laoise. [[Íomhá:Whitby Abbey Exterior.jpg|mion|188x188px|[[mainistir]] [[Whitby]]]] Aithníonn Van Helsing gurbh é an vaimpíreachas atá i gceist, agus tosaíonn sé ar í a leigheas, ach nuair a fhilleann sé ar an Ollainn le freastal ar ghnó éigin, faigheann Laoise bás i dtimpiste aisteach. Go gairid ina dhiaidh sin, cloistear scéalta aisteacha faoi shúmaire mná agus í ag ionsaí páistí, agus tuigeann Van Helsing gurb í Laoise í. Le cuidiú Sheáin Shuaird agus beirt fhear eile a bhí ag suirí le Laoise agus í beo, téann Van Helsing ar thóir an chailín, agus sa deireadh maraíonn siad í, nó an vaimpír, tríd an gcloigeann a ghearradh di, a croí a shá le cuaille adhmaid agus a béal a líonadh le gairleog. [[Íomhá:Bram Stoker 1906.jpg|mion|257x257px|Bram Stoker, 1906]] Idir an dá linn, bhí Seon Ó hEarcair ag bisiú i mBúdaipeist óna eachtra sa Trasalváin, agus tháinig Mín ansin le cuideachta a dhéanamh dó agus, mar a thiontaigh an scéal amach, le hé a phósadh. Anois, tagann siad abhaile, agus nuair a chloiseann siad céard a tharla do Laoise, téann siad i gcomhghuaillíocht le Van Helsing agus leis an triúr iar-shuiríoch le Dracula a mharú. Roimh an éacht sin a chur i gcrích, áfach, éiríonn le Dracula Mín a ionfhabhtú leis an vaimpíreachas, agus caithfidh Seon, Van Helsing agus na fir eile an-chath a chur ar an gCunta le Mín a tharrtháil. == Stair i mBéarla == Foilsíodh an leabhar Dracula don chéad uair ar 18 Bealtaine 1897. Lonnaigh Stoker cuid mhór d'imeachtaí a úrscéil i [[Whitby]] in iarthuaisceart Shasana. Thiomnaigh Stoker ''Dracula'' do chara leis "Hommy Beg", ar chainteoir dúchais [[Gaeilge Mhanann|Ghaeilge Mhanann]] é.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=[[Alan Titley]]|url=https://comhar.ie/iris/77/6/an-t-ursceal-sa-mhanainnis/|title=An t-úrscéal sa Mhanainnis…|journal=[[Comhar]]|volume=77|issue=6|year=2017|month=Meitheamh}}</ref> [[Íomhá:Bram Stoker's Dracula movie horizontal gold logo.png|mion|199x199px]] == Aistriúcháin go Gaeilge == [[Íomhá:Illustration of Bram Stoker's Dracula.jpg|mion|297x297px]] ==== 1933ː Seán Ó Cuirrín ==== Ba é [[An Gúm]] a d'fhoilsigh [[Scéim Aistriúcháin an Ghúim|leagan Gaeilge]] sa bhliain [[1933]]. Chuir [[Seán Ó Cuirrín]], a raibh canúint na nDéise ó dhúchas aige, Gaeilge ar an leabhar. B’fhear é a raibh canúint Dhún Garbhán go paiteanta aige. D'éirigh leis an Chuirríneach saothar “as an nua” a chruthú. “Ceann de na rudaí is spéisiúla faoin aistriúchán a rinne Ó Cuirrín gur fhág sé go leor tagairtí de Shakespeare agus do mhiotaseolaíocht na Gréige ar lár, rudaí a bhí i mbunsaothar Stoker agus gur chruthaigh sé saothar nua as Dracula.”<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/os-cionn-e1000-ar-leagan-gaeilge-de-dracula-a-foilsiodh-le-cead-mrs-bram-stoker/|teideal=Os cionn €1,000 ar leagan Gaeilge de ‘Dracula’ a foilsíodh le cead ‘Mrs. Bram Stoker’|údar=[[Méabh Ní Thuathaláin]]|dáta=28 Meán Fómhair 2021|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2022-05-18}}</ref> Bhí scéal an tsúmaire fola ar fáil ar an [[Kindle]] i nGaelainn na nDéise sa bhliain 2015.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/dracula-ar-fail-ar-kindle-in-am-doiche-shamhna/|teideal=‘Dracula’ ar fáil ar Kindle in am d’Oíche Shamhna|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2019-05-18}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Dracula ... Seán Ó Cuirrín do chuir i nGaedhilg|url=https://www.amazon.co.uk/Dracula-Se%C3%A1n-Cuirr%C3%ADn-chuir-nGaedhilg/dp/B0018IQB7E|author=Bram Stoker, Seán Ó CUIRRÍN}}</ref> ==== 1997ː eagrán do dhéagóirí ==== Cuireadh eagrán do dhéagóirí amach sa bhliain [[1997]] ''Dracula - Eagrán do Dhéagóirí''. Is éard a bhí ann ná gearrinsint a scríobh [[Emmet B. Arrigan]]. Is í a mháthair, [[Mary Arrigan]], a rinne na léaráidí agus [[Gabriel Rosenstock]] a d’aistrigh an leabhar go Gaeilge.<ref>{{Lua idirlín|url=https://childrensbooksireland.ie/review/dracula-eagran-do-dheagoiri/|teideal=Dracula (Eagrán do dhéagóirí) – Childrens Books Ireland|language=as Béarla|dátarochtana=2019-05-18|archivedate=2019-05-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190518151146/https://childrensbooksireland.ie/review/dracula-eagran-do-dheagoiri/}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.litriocht.com/siopa/dracula-eagran-do-dheagoiri/?lang=en|teideal=Dracula Eagrán do Dhéagóirí {{!}} Litríocht|dátarochtana=2022-05-18}}</ref> ==== 1997ː Maolmhaodhóg Ó Ruairc ==== D'fhoilsigh An Gúm atheagrán sa bhliain [[1997]], agus ba é [[Maolmhaodhóg Ó Ruairc]] a chuir an t-eagrán seo in eagar.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.siopaleabhar.com/tairge/dracula/|teideal=Dracula (Leagan Gaeilge) – An Siopa Leabhar|work=www.siopaleabhar.com|dátarochtana=2022-05-18|archivedate=2022-06-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220602040331/https://www.siopaleabhar.com/tairge/dracula/}}</ref> Ba é an t-ealaíontóir Rómánach [[Ion Codrescu]] a mhaisigh an leabhar. Rinneadh caighdeánú ar chanúint Uí Chuirrín agus fuair roinnt léitheoirí locht ar an gcleachtadh sin.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/leabhair/leabhair-na-haistriuchain-go-gaeilge-is-fearr-a-rinneadh/|teideal=LEABHAIR: Na haistriúcháin go Gaeilge is fearr a rinneadh|work=[[NÓS]]|dátarochtana=2021-12-18}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Cé gur bunaithe ar bhunleagan an Déisigh atá an t-eagrán seo, níl pioc de chanúint a cheantair dúchais caomhnaithe ann. Maille leis sin, tá an t-atheagrán ciorraithe go tréan. Fuair [[Aoibheann Nic Dhonnchadha]], agus í ag scríobh do ''[[An Linn Bhuí]]'', bliainiris [[Gaeltacht na nDéise|Ghaeltacht na nDéise]], locht ar an nua-eagrán seo (''An Linn Bhuí'', uimhir a 2, 1998, lch. 115-118). Bhí sí den bharúil go ndeachaigh an fear eagair thar fóir ag iarraidh cuma na nua-ré a chur ar an téacs, agus nach raibh sé sách eolach ar an g[[canúint]] lena ceart a thabhairt di. Samplaí de na hathruithe a rinne an t-eagarthóir ná: * ''amadántúlacht'' -> ''amaidí'' * ''diúgadh'' -> ''diúrnú'' * ''lobhadh'' -> ''lofacht'' * ''tuireasc'' -> ''sábh'' * ''cas'' -> ''catach'' * ''daitheannach'' -> ''daite'' * ''meáite'' -> ''trom'' * ''stractha'' -> ''stróicthe'' * ''cuibhreach an phósta'' -> ''cuing an phósta'' *[[Íomhá:Stoker - Dracula, Sonzogno, Milano, 1922 (page 1 crop).jpg|mion|328x328px|Dracula, Sonzogno, [[Milano]], [[1922]]]]''m'fhear pósta'' -> ''m'fhear céile'' * ''an nádúir'' -> ''an dúlra'' * ''le neart taoda'' -> ''le taghd feirge'' * ''tomanta'' -> ''diongbháilte, tréamanta, daingean'' == Féach freisin == * [[Fuil]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Rialú údaráis}} [[Catagóir:Úrscéalta Éireannacha]] [[Catagóir:Ficsean uafáis Éireannach]] [[Catagóir:Ficsean uafáis i nGaeilge]] [[Catagóir Ficsean uafáis]] [[Catagóir:Ficsean Gotach i nGaeilge]] [[Catagóir:Ficsean Gotach Éireannach]] [[Catagóir:Ficsean Gotach]] [[Catagóir:Aistriúcháin go Gaeilge]] p2eborhr0bszxo8li0czreur5bi1m4r 0 33914 1309539 1225575 2026-04-24T15:15:40Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1309539 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} Páirtí polaitiúil liobrálach neamhsheicteach i d[[Tuaisceart Éireann]] é '''Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann''' (''Alliance Party of Northern Ireland'' sa Bhéarla). Úsáidtear '''Páirtí na Comhghuaillíochta''' agus '''Páirtí an Chomhaontais''' go minic freisin. Tá suíocháin ag an bpáirtí i d[[Tionól Thuaisceart Éireann]] agus i d[[Teach na dTeachtaí, An Ríocht Aontaithe|Teach na dTeachtaí]] i [[Londain]]. [[Íomhá:Cropped image of Naomi Long.JPG|clé|mion|Naomi Long (2010)]] == Polasaithe == Diúltaíonn Alliance seasamh a nochtadh faoin gceist bhunreachtúil.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/dushlan-a-thabhairt-dfheisiri-parlaiminte-chontae-an-duin/|teideal=Dúshlán á thabhairt d’fheisirí parlaiminte chontae an Dúin|údar=Póilín Ní Chiaráin|dáta=16 Meitheamh 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-06-16}}</ref> Seachnaíonn an páirtí na lipéid "Náisiúnach" agus "Aontachtach" i dTionól Thuaisceart Éireann - úsáidtear an lipéad "Eile" don pháirtí. Tá an páirtí in éadan na lipéid oifigiúla a úsáidtear san Tionól. == Stair == Bunaíodh an páirtí sa bhliain [[1970]] agus ar dtús ba páirtí aontachtach réasúnta neamhsheicteach é. I rith na h-ama, go háirithe sna [[1990í]], bhog an páirtí go dtí seasamh neodrach ar cheist an Aontais idir Tuaisceart Éireann agus an Bhreatain. Bhuaigh an páirtí suíochán i dTeach na Teachtaí don chéad uair sa bhliain [[2010]] nuair a fuair [[Naomi Long]] an ceann is fearr ar [[Peter Robinson]], ceannaire an [[DUP]] i ndáilcheantar [[Béal Feirste|Bhéal Feirste]] Thoir. San [[Olltoghchán na R-A 2024 i dTuaisceart Éireann]], toghadh [[Sorcha Eastwood]] mar [[Feisire Parlaiminte (An Ríocht Aontaithe)|MP]], i n[[Gleann an Lagáin (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Gleann an Lagáin]] in áit [[Jeffrey Donaldson]] nach raibh san iomaíocht; agus == Ceannairí an pháirtí == * An tUasal Phelim O'Neill [[1972]] (sealadach) * [[Oliver Napier]] [[1972]]-[[1984]] * John Cushnahan [[1984]]-[[1987]] * John Alderdice [[1987]]-[[1998]] * Seán Neeson [[1998]]-[[2001]] * David Ford [[2001]]-2016 * [[Naomi Long]] 2016- == Féach freisin == == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Liobrálachas]] [[Catagóir:Páirtithe polaitíochta a bunaíodh sa bhliain 1970]] [[Catagóir:Páirtithe polaitíochta i dTuaisceart Éireann]] 0keesjlcfr3q4chgfp4mew4dnziagql 0 34507 1309982 660180 2026-04-25T02:08:04Z Alison 570 ++ 1309982 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:1822-Millinery-shop-Paris-Chalon.jpg|thumb|Siopa haitéireachta i b[[Páras]], arna dtarraingt ag Chalon sa bhliain 1822; tá an bhean (ag caitheamh fallainge) ag tabhairt treoracha maidir le déanamh a bhoinéid nua, cé go bhfuil a fear céile ag stanadh go drúisiúl ar an bhfreastalaí (atá ag caitheamh naprúin dubh).]] Téarma ginearálta le haghaidh na stíle nó an chleachtais reatha, go háirithe in [[éadaí]], i m[[bróga]] nó in oiriúintí, is ea '''faisean'''. Tagraíonn an téarma d'aon treocht atá ann faoi láthair i gcuma agus i ngléasadh suas an duine. == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol}} [[Catagóir:Faisean| ]] [[Catagóir:Treochtaí cultúrtha]] [[Catagóir:Stair na n-éadaí]] loxaj78vfedqig3get4jgxig6er0cuu 0 36182 1309911 1094862 2026-04-25T00:42:49Z Alison 570 spásairí Meiriceánacha 1309911 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Méid Fisiciúil}} [[Íomhá:Force examples.svg|300px|thumb|Déantar cur síos ar fhórsaí freisin mar bhrú nó tharraingt ar réad. Is féidir leo a bheith mar gheall ar fheiniméin amhail [[imtharraingt]], [[maighnéadas]], nó aon rud a d'fhéadfadh [[luasghéarú]] a chur faoi réad.]] San fhisic, is éard is '''fórsa''' ann ná aon ní a athraíonn luas, treo, nó cruth réada. I bhfocail eile, is é is fórsa ann ná ní a chuireann ar réad de mhais M a treoluas a athrú (lena n-áirítear rud a thosú ar ghluaiseacht ó fhos), i.e., a luas á ghéarú, nó réad solúbtha a dhífhoirmiú. Bíonn idir méadaíocht agus treo aige, rud a chiallaíonn gur chainníocht veicteoireach é. Cuireadh '''Dara Dlí [[Newton]]''', F = ma, le chéile ar dtús i dtéarmaí a bhí beagán éagsúil ach comhionann, áfach: deir an leagan bunaidh go bhfuil an fórsa glan ag gníomhú ar réad i gcomhréir dhíreach leis a chuid athruithe móimintim. [[Catagóir:Fealsúnacht nádúrtha]] [[Catagóir:Meicnic chlasaiceach]] [[Catagóir:Coincheapa bunúsacha na fisice]] [[Catagóir:Fórsa| ]] [[Catagóir:Cainníochtaí fisiceacha]] kdfbt87l12fiwfhooow6gtf1q0ruc93 14 36469 1309640 1101799 2026-04-24T21:17:27Z Alison 570 Catagóir:Múinteoirí de réir náisiúntachta 1309640 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Múinteoirí de réir náisiúntachta|Eire]] [[Catagóir:Daoine Éireannacha de réir slí bheatha]] [[Catagóir:Oideachasóirí Éireannacha]] ovg7f7xm7t070wyzevj3zh601ovbc5n 1309645 1309640 2026-04-24T21:20:15Z Alison 570 Catagóir:Oideoirí 1309645 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Múinteoirí de réir náisiúntachta|Eire]] [[Catagóir:Daoine Éireannacha de réir slí bheatha]] [[Catagóir:Oideoirí Éireannacha]] hbxlqw7ah2cj2fw8i1tfpyr8xgony09 14 36734 1309591 1265064 2026-04-24T17:54:54Z Alison 570 Catagóir:Imreoirí sacair de réir tíre 1309591 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Imreoirí sacair de réir tíre|B]] [[Catagóir:Spórt sa Bhreatain Bheag]] [[Catagóir:Lucht spóirt na Breataine Bige]] bkc0a03fvuqzyixzybuohe2tanzdza0 14 36808 1309601 1296752 2026-04-24T18:01:25Z Alison 570 Catagóir:Imreoirí sacair de réir tíre 1309601 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Daoine as Tuaisceart na hÉireann de réir slí bheatha]] [[Catagóir:Imreoirí sacair de réir tíre|Thuaisceart Éireann]] [[Catagóir:Lucht spóirt na Ríochta Aontaithe]] 93etpa6y9ps2zhoc463zfn39bxpylmp 14 36809 1309594 1265163 2026-04-24T17:57:29Z Alison 570 Catagóir:Imreoirí sacair de réir tíre 1309594 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Imreoirí sacair de réir tíre|A]] [[Catagóir:Daoine Astrálacha de réir slí bheatha]] [[Catagóir:Lucht spóirt na hAstráile]] 9m3u8hlvqsrw0ktyhe58kyjjbg1d474 14 36810 1309589 1026487 2026-04-24T17:54:35Z Alison 570 Catagóir:Imreoirí sacair de réir tíre 1309589 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Imreoirí sacair de réir tíre|Bulgáire]] [[Catagóir:Daoine Bulgáracha]] 1mfqbsdml90wg2s2v16t9g8rxswaduh 1309609 1309589 2026-04-24T18:06:27Z Alison 570 ++ 1309609 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Imreoirí sacair de réir tíre|Bulgáire]] [[Catagóir:Daoine Bulgáracha de réir slí bheatha]] gt87ys2xfvru33hv8jkv17sumv32gw5 14 36811 1309608 1268351 2026-04-24T18:05:48Z Alison 570 Catagóir:Imreoirí sacair de réir tíre 1309608 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Imreoirí sacair de réir tíre|Polainn]] [[Catagóir:Daoine Polannacha de réir slí bheatha|Imr]] l3ymad4v2xw69omr89vksysa0ghq3wn 14 36812 1309596 1268381 2026-04-24T17:59:13Z Alison 570 Catagóir:Imreoirí sacair de réir tíre 1309596 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Imreoirí sacair de réir tíre|Iorua]] [[Catagóir:Daoine Ioruacha de réir slí bheatha|Imreoirí sacair]] 2lvesgrs6ef0e86wp49gmp3pnujfpbj 14 41044 1309930 669153 2026-04-25T00:55:14Z Alison 570 [[Catagóir:Réimsí matamaitice]] 1309930 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Réimsí matamaitice]] psxvmhu3rpkxe56kgngbo25ldypkhrg 0 41236 1309896 1235152 2026-04-25T00:26:58Z Alison 570 ++ 1309896 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Risk Cost Analysis.jpg|mion]] Is éard is '''anailís riosca''' ann sa [[gnó|ghnó]] ná teicníocht le gnéithe a chuirfidh rath tionscnaimh nó sprice i mbaol a aithint agus a mheas. Cuidíonn an teicníocht seo le [[bearta coisc]] a shainiú le dóchúlacht na ngnéithe seo a laghdú. Déantar iarracht frithbhearta aithint chomh maith le dul i ngleic leis na constaicí seo. == Naisc sheachtracha == * [http://csrc.nist.gov/publications/nistpubs/800-30/sp800-30.pdf Risk Management Guide for Information Technology Systems] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927003435/http://csrc.nist.gov/publications/nistpubs/800-30/sp800-30.pdf |date=2011-09-27 }} == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol-gnó}} [[Catagóir:Eolaíochtaí foirmiúla]] [[Catagóir:Riosca]] [[Catagóir:Gnó]] inqsgwvesqqr8f38defm96svuogvzpl 0 41695 1309541 1285412 2026-04-24T15:20:01Z Seachránaí 53315 Catagóir:An Páirtí Daonlathach Liobrálach 1309541 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} [[Páirtí polaitíochta|Páirtí polaitiúil]] sa [[An Ríocht Aontaithe|Ríocht Aontaithe]] is ea '''an Páirtí Daonlathach Liobrálach.''' Tá 14 tsuíochán acu as na 650 ceann atá i [[Teach Theachtaí na Ríochta Aontaithe|dTeach na dTeachtaí]], teach tofa Pharlaimint na Breataine. Is é Ed Davey atá ina cheannaire ar an bpáirtí i láthair na huaire. Tá comhaontas idir an bpáirtí agus [[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann]]. Thacaigh an páirtí go láidir le ballraíocht na Ríochta Aontaithe san [[An tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]] le linn feachtas an [[Breatimeacht|reifrinn Bhreatimeachta]] agus ina ndiaidh an reifrinn sin. Tacaíonn an páirtí le níos mó caithimh ar an [[An tSeirbhís Náisiúnta Sláinte|tSeirbhís Náisiúnta Sláinte]] agus ar an oideachas, le hardú ar an gcáin ioncaim chun íoc as sin, agus le cur i bhfeidhm na [[ionadaíocht chionmhar|hionadaíochta cionmhaire]] i ngach toghchán náisiúnta agus áitiúil sa Ríocht Aontaithe.<ref>{{Cite news|teideal=Our at-a-glance manifesto|url=https://www.libdems.org.uk/manifesto-glance|work=Liberal Democrats|dátarochtana=2018-09-21|language=en|údar=http://www.libdems.org.uk/|archivedate=2018-09-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180905194639/https://www.libdems.org.uk/manifesto-glance}}</ref> == I rialtas na Breataine Bige == Bhí an Páirtí Daonlathach Liobrálach páirteach i Rialtas na [[An Bhreatain Bheag|Breataine Bige]], feidhmeannacht [[dílárú|díláraithe]] laistigh den Ríocht Aontaithe, i gcomhrialtas le [[Páirtí an Lucht Oibre (an Ríocht Aontaithe)|Páirtí an Lucht Oibre]] idir 2016 agus 2021. Bhí ceannaire an pháirtí sa Bhreatain Bheag, Kirsty Williams, ina haire oideachais le linn an trátha seo. I measc na ndlithe nua a thug an rialtas sin isteach, tá cosc ar phollaidh dlúthphearsanta do dhaoine faoi bhun 18 mbliana<ref>{{Cite news|teideal='It’s stupid': young people on Wales' intimate piercing ban|url=https://www.theguardian.com/society/2018/feb/02/stupid-young-people-wales-intimate-piercing-ban|work=The Guardian|dáta=2018-02-02|dátarochtana=2019-08-26|language=en-GB|údar=Steven Morris}}</ref>; cosc ar [[Caitheamh tobac|chaitheamh tobac]] taobh amuigh de scoileanna agus ospidéil<ref>{{Cite news|teideal=Wales to ban smoking outside hospitals and schools in UK first|url=https://www.theguardian.com/society/2018/may/25/wales-to-ban-smoking-outside-hospitals-and-schools-in-uk-first|work=The Guardian|dáta=2018-05-24|dátarochtana=2019-08-26|language=en-GB|údar=Steven Morris}}</ref>; leathnú cearta vótála, vótaí do dhaoine 16 bliana sna toghcháin áitiúla ina measc sin<ref>{{Cite news|teideal=Over-16s to get voting rights in some Welsh elections|url=https://www.theguardian.com/politics/2018/jan/28/over-16s-voting-rights-welsh-elections|work=The Guardian|dáta=2018-01-28|dátarochtana=2019-08-26|language=en-GB|údar=Steven Morris}}</ref>; agus rialacha chun tacú le saoirse agus [[inscne]]-neodracht na gculath scoile<ref>{{Cite news|teideal=Welsh schools to offer cheaper uniforms with gender-neutral options|url=https://www.theguardian.com/education/2019/jul/10/welsh-schools-cheaper-uniforms-gender-neutral|work=The Guardian|dáta=2019-07-10|dátarochtana=2019-08-26|language=en-GB|údar=Richard Adams Education editor}}</ref>. ==Pobalbhreitheanna== [[Íomhá:Opinion polling for the next United Kingdom general election after 2019 (LOESS).svg|mion|clé|Pobalbhreitheanna don chéad olltoghchán eile. I bhflannbhuí atá na Daonlathaithe Liobrálacha.]] Ó tharla [[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2019|Olltoghchán na Ríochta Aontaithe 2019]], is idir 6% agus 15% d'fhreagarthóirí i bpobalbhreitheanna sa [[An Bhreatain|Bhreatain]] a deir go vótálfaidís ar son an pháirtí dá mbeadh olltoghchán an lá amárach.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.electionpolling.co.uk/polls/general-election|teideal=2022 General Election Polls - Election Polling|work=www.electionpolling.co.uk|dátarochtana=2019-02-23}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=http://ukpollingreport.co.uk/voting-intention-2|teideal=UK Polling Report|work=ukpollingreport.co.uk|dátarochtana=2018-10-20|archivedate=2018-10-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181017150224/http://ukpollingreport.co.uk/voting-intention-2}}</ref> == Féach freisin == * [[Liobrálachas]] * [[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann]] * [[An Páirtí Coimeádach (An Ríocht Aontaithe)|Páirtí Coimeádach (Ríocht Aontaithe)]] * [[Páirtí an Lucht Oibre (an Ríocht Aontaithe)|Páirtí an Lucht Oibre (Ríocht Aontaithe)]] * [[Páirtí Neamhspleáchais na Ríochta Aontaithe]] * [[Páirtí Glas Shasana agus na Breataine Bige]] * [[Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba|Páirtí Náisiúnta na hAlban]] * [[Plaid Cymru]] * [[Breatimeacht]] * [[An tAontas Eorpach]] == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:An Páirtí Daonlathach Liobrálach]] n9115tylf56927jsftnywm19dd72ujf 0 41697 1309546 1303289 2026-04-24T15:30:48Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1309546 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} Ba fhaicsean polaitiúil iad na '''Fuigeanna''' agus ina dhiaidh sin ba pháirtí polaitíochta i bParlaimintí [[Ríocht Shasana|Shasana,]] na h[[Ríocht na hAlban|Alban]], na [[Ríocht na Breataine Móire|Breataine Móire]], na h[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus na hÉireann|Éireann]] agus na Ríochta Aontaithe iad. Idir na 1680idí agus na 1850idí, chuaigh na Fuigeanna san iomaíocht le haghaidh cumhachta lena n-iomaitheoirí, na [[Tóraithe]]. Chomhcheangail na Fuigeanna leis an Pháirtí Liobrálach nua sna 1850idí, cé gur fhág roinnt Fuigeanna uaisle [[an Páirtí Liobrálach]] i 1885 chun an Pháirtí Aontachtach Liobrálach a bhunú, a chónascadh le hiomaitheoirí na Liobrálaithe, [[An Páirtí Coimeádach (An Ríocht Aontaithe)|an Páirtí Coimeádach]] nua-aimseartha sa bhliain 1912. Bhí bunús na bhFuigeanna leagtha amach san [[Monarcacht bhunreachtúil|mhonarcacht bunreachtúil]] agus i naimhdeas i gcoinne na [[monarcacht]]a absalóidí, agus i dtacsíocht a thabhairt don chóras parlaiminteach. Bhí ról lárnach ag na Fuigeanna san [[An Réabhlóid Ghlórmhar|Réabhlóid Ghlórmhar]] de 1688, agus ba naimhde seasta iad do ríthe agus na [[Seacaibíteachas|Seacaibítigh]], ar Caitlicigh Rómhánacha iad. Ghlac na Fuigeanna smacht iomlán ar an rialtas i 1715 agus d’fhan siad i gceannas go hiomlán go dtí gur ghlac an [[Seoirse III na Breataine Móire agus na hÉireann|Rí Seoirse III]] an cathaoir ríoga i 1760, a lig do na Tóraithe teacht ar ais. Cumasaíodh ardcheannas na bhFuigeanna (1715–1760) leis an chomharbas Hanófarach de Sheoirse I na Breataine Móire i 1714 agus éirí amach na Seacaibíteach teipthe 1715 ag reibiliúnaithe Thoraí. Fuair na Fuigeanna réidh le na Tóraithe go críochnúil ó gach post tábhachtach sa rialtas, san arm, san Eaglais, i ngairm an dlí agus in oifigí áitiúla. Bhí greim an pháirtí ar chumhacht chomh láidir agus chomh marthanach go nglaonn staraithe an tréimhse ó thart ar 1714 go 1783 mar aois olagarcacht na bhFuigeanna.<ref>Holmes, Geoffrey; and Szechi, D. (2014). ''The Age of Oligarchy: Pre-Industrial Britain 1722–1783''. Routledge. p. xi. {{ISBN|131789426X}}. {{ISBN|978-1317894261}}.</ref> Ba é [[Robert Walpole]] an chéad cheannaire mór le rá ar na bhFuigeanna, a choinnigh smacht ar an rialtas (1721–1742) agus a raibh a protégé [[Henry Pelham]] i gceannas air (1743–1754). == Naisc sheachtracha == *http://www.marxists.org/archive/marx/works/1852/08/06.htm Karl Marx on the Tories and the Whigs (1852)] ==Leabharliosta== * {{cite book|last=Black|first=Jeremy|author-link=Jeremy Black (historian)|title=Walpole in Power|place=Stroud|publisher=Sutton|isbn=075092523X|year=2001}} * {{cite book|last=Brewer|first=John|title=Party Ideology and Popular Politics at the Accession of George III|url=https://archive.org/details/partyideologypop0000brew|place=Cambridge|publisher=Cambridge University Press|year=1976}} * {{cite book|editor-last=Cannon|editor-first=John Ashton|title=The Whig Ascendancy: Colloquies on Hanoverian England|url=https://archive.org/details/whigascendancyco0000unse_y6j1|publisher=Edward Arnold|year=1981|isbn=0713162775}} * {{cite book|last=Carswell|first=John|title=The Old Cause: Three Biographical Studies in Whiggism|place=London|publisher=Cresset Press|year=1954|url=https://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=24628959}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110812120152/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=24628959 |date=2011-08-12 }} * {{cite book|first=H. T.|last=Dickinson|author-link=H. T. Dickinson|title=Walpole and the Whig Supremacy|year=1973|isbn=0340115157|url=https://archive.org/details/walpolewhigsupre0000dick|url-access=registration}} * Elofson, Warren M. ''The Rockingham Connection and the Second Founding of the Whig Party 1768–1773'' (1996). * Fairlie, Henry. "Oratory in Political Life," ''History Today'' (Jan 1960) 10#1 pp 3-13. A survey of political oratory in Britain from 1730 to 1960. * Feiling, Keith; ''A History of the Tory Party, 1640–1714'', 1924 [https://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=6610420 online edition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221116151514/https://www.gale.com/databases/questia?a=o&d=6610420 |date=2022-11-16 }}. * Feiling, Keith; ''The Second Tory Party, 1714–1832'', 1938 [https://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=58567794 online edition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221116151515/https://www.gale.com/databases/questia?a=o&d=58567794 |date=2022-11-16 }}. * {{cite book|first=William|last=Harris|author-link=William Harris (Birmingham Liberal)|title=The History of the Radical Party in Parliament|place=London|publisher=Kegan Paul, Trench & Co.|year=1885|url=https://archive.org/details/historyradicalp00ggoog}} * {{cite book|title=The Whig Revival: 1808–1830|url=https://archive.org/details/whigrevival180810000hayw|series=Studies in Modern History|last=Hay|first=William Anthony|year=2005|publisher=Palgreave Macmillan|isbn=140391771X}} * Holmes, Geoffrey. "British Politics in the Age of Anne" (2nd ed. 1987). * Jones; J. R. ''The First Whigs: The Politics of the Exclusion Crisis, 1678–1683'', 1961 [https://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=98156041 online edition]{{Dead link|date=Lúnasa 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. * McCallum; Ronald Buchanan. ''The Liberal Party from Earl Grey to Asquith'' (1963). * Marshall, Dorothy. ''Eighteenth Century England'' (1962) [https://www.questia.com/library/1619658/eighteenth-century-england online]{{Dead link|date=Lúnasa 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. A standard scholarly history. * {{cite book|last=Mitchell|first=L. G.|author-link=Leslie Mitchell (historian)|title=Charles James Fox and the Disintegration of the Whig Party, 1782–1794|url=https://archive.org/details/charlesjamesfoxd0000mitc|place=London|publisher=Oxford University Press|year=1971|isbn=0198218389}} * {{cite book|last=Mitchell|first=Austin|author-link=Austin Mitchell|title=The Whigs in Opposition, 1815–1830|url=https://archive.org/details/whigsinoppositio0000aust|place=Oxford|publisher=Clarendon Press|year=1967}} * O'Gorman, Frank. ''Voters, patrons, and parties: the unreformed electoral system of Hanoverian England 1734–1832'' (Clarendon Press, 1989). * Plumb, J.H. ''Growth of Political Stability in England 1675–1725'' (2001). * Reid; Loren Dudley. ''Charles James Fox: A Man for the People'', 1969 [https://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=57023294 online edition]{{Dead link|date=Lúnasa 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. * Speck, W. A. ''Stability and Strife: England, 1714–1760'' (1977), A standard scholarly history. * Trevelyan, George Otto. ''The Early History of Charles James Fox'' (1880) [https://books.google.com/books?id=rJcgAAAAMAAJ online edition]. * Williams, Basil, and C. H. Stuart; ''The Whig Supremacy, 1714–1760'' (1962) [https://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=96743013 online edition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110812123505/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=96743013 |date=2011-08-12 }}. A standard scholarly survey * Willman, Robert. "The Origins of 'Whig' and 'Tory' in English Political Language." ''Historical Journal'' 17, no. 2 (1974): 247-64. [https://www.jstor.org/stable/2638297 online]. * Woodward; E. L. ''The Age of Reform, 1815–1870'', 1938 [https://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=18250278 online edition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110812121751/http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=18250278 |date=2011-08-12 }}. A standard scholarly stream. ==Staireolaíocht== * Hill, Brain W. "II. Executive Monarchy and the Challenge of Parties, 1689–1832: Two Concepts of Government and Two Historiographical Interpretations." ''The Historical Journal'' (1970) 13#3 pp: 379–401. [http://journals.cambridge.org/abstract_S0018246X00009249 abstract]. * Loades, David ed. ''Readers Guide to British History'' (2003) 2:1353–56. * Thomas, Peter D. G. "Party Politics in Eighteenth‐Century Britain: Some Myths and a Touch of Reality." ''Journal for Eighteenth‐Century Studies'' (1987) 10#2 pp.&nbsp;201–210. {{refend|2}} == Tagairtí == [[Catagóir:Liobrálachas clasaiceach]] [[Catagóir:Páirtithe polaitíochta a bunaíodh sa bhliain 1678]] [[Catagóir:Páirtithe polaitíochta na Ríochta Aontaithe]] fzezk1367k1ir4xz55x3wtkvthzvhao 0 41698 1309543 1194067 2026-04-24T15:24:25Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1309543 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} Bhí '''an Páirtí Liobrálach''' ar cheann de na [[Páirtí polaitíochta|páirtithe polaitiúla]] is mó sa [[An Ríocht Aontaithe|Ríocht Aontaithe]] go dtí na 1910idí. ==Idéolaíocht pholaitiúil== Ciallaíonn an focal 'liobrálach' go mbíonn fáilte roimh smaointe nua. Ag labhairt go forleathan, is éard is [[Liobrálachas]] ann ná [[Polaitíocht|idé-eolaíocht pholaitiúil]] agus radharc [[Fealsúnacht|fealsúnach]] a chuireann béim ar chearta an duine aonair. ==Stair== Bhí na Liobrálaithe sásta tacú le [[Rialtas Dúchais]] d'Éirinn sa [[19ú haois]]. De ghnáth chabhraídís féin agus [[Páirtí Parlaiminteach na hÉireann]] lena chéile i [[Westminster]]<ref>Cowman, Des - Fianaise na Staire Iml. 3 : Gnéithe de Stair an 20ú hAois, Ar dTuiscint ar an Domhan Nua-Aoiseach (An Gúm 1991).</ref>. == Féach freisin == * [[An Páirtí Daonlathach Liobrálach]] == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-en}} {{Síol-cy}} {{Síol-gd}} {{Síol-ni}} {{Síol-stair}} [[Catagóir:An Páirtí Daonlathach Liobrálach]] [[Catagóir:Páirtithe polaitíochta na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Páirtithe polaitíochta a bunaíodh sa bhliain 1859]] ll69k0xsrq7vvwabujz7enp8m8kz8r8 0 43062 1309944 1226673 2026-04-25T01:15:10Z Alison 570 [[Catagóir:Anailís mhatamaiticiúil]] 1309944 wikitext text/x-wiki Is é is '''spás méadrach '''<ref>[http://www.focal.ie/Search.aspx?term=metric%20space Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge - "Metric Space"]</ref> ann ná tacar neamhfholamh ''X'' ar a bhfuil [[méadrach]] <math>d: X \times X \rightarrow \mathbb{R}</math>. Is sórt fad é an luach <math>d(x,y)</math> idir na pointí <math>x</math> agus <math>y</math>. Ní bheidh <math>d</math> ina mheithreach muna bhfuil na hairíonna seo a leanas ag gach <math>x, y, z \in X </math>: # <math>d(x,y) \ge 0</math> , # <math>d(x,y) = 0\,</math> má <math>x = y\,</math> , # <math>d(x,y) = d(y,x)\,</math> agus # <math>d(x,z) \le d(x,y) + d(y,z)</math> &nbsp;&nbsp;&nbsp; (''an éagothromóid triantánach'') . Thug matamaiticeoir Francach an coincheap seo isteach i 1906. Maurice Fréchet ba ainm dó. Má <math> f \colon X \rightarrow Y </math>, áit gur spás méadrach é <math>(Y,d')</math> agus spás méadrach eile é <math>(X,d)</math>, is feidhm leanúnach é <math>f</math> má shásaíonn sé an coinníoll seo a leanas ag gach <math> x\in X </math>: <math> d'(f(y), f(x)) \rightarrow 0 </math> de réir <math> d(y,x) \rightarrow 0 </math>. Sainítear teorainn i spásanna méadracha mar sin: :<math> \lim_{x \to \infty}f^n(x) = L. \, </math>. Ciallaíonn é sin go ndruideann <math> d(f^n(x),L)</math> chun <math>0</math>, de réir ''n → <math> \infty </math>. Má tá <math> x \in X </math> agus <math> r > 0 </math>, is é is brí leis an dtacar <math> B(x, r) = \{ y \in X \colon d(x,y) < r \} </math> ná liathróid oscailte le ga <math>r</math> agus lár <math>x</math>. Más fothacar <math>X</math>é <math>G</math>, is tacar oscailte é <math>G</math> má shásaíonn sé an coinníoll seo a leanas ag gach <math> x \in G </math>: ag gach <math> x \in G </math> tá luach <math>r > 0</math> ionas go bhfuil <math>B(x, r)</math> ina fothacar de <math>G</math>.<ref>Ó Buachalla, Stíofán M.; ''Codaigh agus Córais Dhinimiciúla Réadacha''. Cló Loighic 2006.</ref> == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Anailís mhatamaiticiúil]] [[Catagóir:Toipeolaíocht]] oul2lylrvw8sywval6nt5k1kfnbsscv 0 44889 1309940 1147881 2026-04-25T01:07:41Z Alison 570 [[Catagóir:Anailís mhatamaiticiúil]] 1309940 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:1-over-x-plus-x_abs.svg|deas|200px|thumb|Asamtóit]] Sa [[Matamaitic|mhatamaitic]], líne ([[líne dhíreach]] de ghnáth) a ndruideann cuar ina leith. Is féidir é seo a léiriú le graf ina ndruideann an cuar y = 1/x i leith na líne y = 0 nuair a éiríonn x mór: is asamtóit an líne y = 0 sa chás seo.<ref name="FreamhanEolais">{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Asamtóit|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=50}}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} {{Fréamh an Eolais}} {{síol-mata}} [[Catagóir:Anailís mhatamaiticiúil]] c6jbg0896bqgkg0lflv4mcglea9gezt 0 45087 1309771 1200334 2026-04-24T22:47:57Z Taghdtaighde 60452 Méid áirithe curtha leis agus roinnt athruithe 1309771 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Bráthair [[Proinsiasaigh|Proinsiasach]] agus [[foclóirí]] ceannródaíoch sa [[17ú haois]] ab ea '''Risteard Pluincéad'''. Thiomsaigh sé an chéad fhoclóir dátheangach Gaeilge dar cuireadh ar fáil do lucht na teanga riamh, foclóir [[An Ghaeilge|Gaeilge]]–[[An Laidin|Laidin]] dar teideal ''[[Foclóir Lainne ⁊ Gaoidheilge|Vocabularium Latinum et Hibernum – Focloir Lainne ⁊ Gaoidheilge]]''. Scríobh sé amach de láimh é agus thug sé le fios gur i Mainistir [[Baile Átha Troim|Bhaile Átha Troim]] sa bhliain 1662 ar chríochnaigh sé an saothar.<ref name="Ainm">{{Cite web-en|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1379|title=PLUINCÉAD, Risteard (fl.1662) {{!}} ainm.ie|author=[[Diarmuid Breathnach]] agus [[Máire Ní Mhurchú]]|access-date=2024-02-19|language=ga|work=[[Ainm.ie|An Bunachar Náisiúnta Beathaisnéisí Gaeilge]] ([[Ainm.ie]])}}</ref> Deir [[Cuthbert Mhág Craith]] in ''Dán na mBráthar Mionúr [II]'', 1980: "Níl eolas ar bíth ar fáil faoi Risteard Pluincéad; ach gur bráthair é a bhí suite i mBaile Átha Troim" agus níor taise do de Bhaldraithe''.''<ref name="Ainm" /> Dhearbhaigh [[Edward Lhuyd]] gur Proinsiasach i mainistir Bhaile Átha Troim a bhí ann agus dúirt gur duine dúthrachtach agus scríbhneoir siosmaideach a bhí ann dar leis.<ref>[[Alan Harrison|Harrison]] (1988), lch 35.</ref> Tugann [[Tomás de Bhaldraithe|de Bhaldraithe]] sleachta as réamhrá an Phluincéadaigh chun a thaispeáint gurbh é a chuspóir "an Ghaeilge a chur ar fáil d’Éireannaigh a bhí ag déanamh faillí inti, nó éirithe aisti ar fad, agus feabhas is cumas na teanga a léiriú dóibh".<ref name="Ainm" /> Is cosúil go bhfuil cuid mhór dá chuid cumadóireachta féin san fhoclóir ach má tá féin, deir de Bhaldraithe go bhfuil sé iomlán d’fhocail údarásacha is de chaint a linne.<ref name="Ainm" /> Fuair [[Edward Lhuyd]] an foclóir ar iasacht chun go mbainfeadh sé feidhm as in ''Archaeologia Britannica''. Tugann de Bhaldraithe neart samplaí de na focail a bhfuil glacadh leo sa teanga anois i ngeall ar an gcóipeáil bhotúnach a rinne Lhuyd. 'Dialón' atá ag Pluincéad ach rinne Lhuyd 'dialon' de agus is mar sin atá 'dialann' againn; tá glactha le 'sorcóir' ar ‘''cylinder''’: 'roireoir' a bhí ag Pluincéad trí dhearmad pinn, b’fhéidir, in áit 'roileoir' ach rinne Lhuyd 'soircuior' de.<ref name="Ainm" /> Níl an Pluincéadach ar liosta na bhfoinsí in ''[[Dictionary of the Irish Language|DIL]]''. Fágann sé sin go bhfuil focail dá chuid nach bhfuil sa saothar mór sin. Is cosúil nár cheadaigh [[Pádraig Ua Duinnín#Obair Foclóireachta an Duinnínigh|Pádraig Ua Duinnín]] é ach chomh beag.<ref name="Ainm" /> Is é breithiúnas de Bhaldraithe go mbaineann tábhacht leis an bhfoclóir "ó thaobh stair na teanga is na foclóireachta, ó thaobh na staire sóisialaí, agus ó thaobh a bhfuil le foghlaim ag lucht forbartha na teanga sa lá inniu".<ref name="Ainm" /> ==Féach freisin== * ''[[Foclóir Lainne ⁊ Gaoidheilge]]'' (1662) * [[Foclóireacht na Gaeilge]] * [[Foclóirí Gaeilge]] ==Foinsí== * [[Alan Harrison|Harrison, Alan]] (1986). "Nótaí faoi Ghraiméir agus Foclóirí [[An Ghaeilge|Scuitbhéarla]] i mBaile Átha Cliath 1700–1740". I [[Seosamh Watson|Watson, Seosamh]] (eag.) ''Féilscríbhinn [[Tomás de Bhaldraithe|Thomáis de Bhaldraithe]]''. BÁC: Coiste Fhéilscríbhinn Thomáis de Bhaldraithe, [[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|COBÁC]]. lgh 48–69. * [[Alan Harrison|Harrison, Alan]] (1988). ''Ag Cruinniú Meala''. BÁC: [[An Clóchomhar|An Clóchomhar Tta]]. == Tagairtí == {{Reflist}} ====Nótaí==== {{reflist|group=nóta}} ==Léitheoireacht bhreise== * [[Liam Mac Amhlaigh|Amhlaigh, Liam Mac]] (2008). ''[[iarchive:focloirifocloiri0000maca|Foclóirí & Foclóirithe na Gaeilge]]''. [[Baile Átha Cliath|BÁC]]: [[Cois Life]]. * [[Tomás de Bhaldraithe|Bhaldraithe, Tomás de]]. (1987). "An Pluincéadach – Ceannródaí Foclóireachta" in ''[[Teangeolas (iris)|Teangeolas]]'', Earrach 1987 == Naisc sheachtracha== * [http://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1379 "PLUINCÉAD, Risteard (fl.1662)"]. [[Ainm.ie]]. * [https://www.isos.dias.ie/libraries/MARSH/MS_Z_4_2_5/english/catalogue.html ''Foclóir Lainne agus Gaoidheilge''] {{DEFAULTSORT:Pluincead, Risteard}} [[Catagóir:Foclóirithe Gaeilge]] [[Catagóir:Foclóirithe Éireannacha]] [[Catagóir:Foclóirithe]] [[Catagóir:Proinsiasaigh]] [[Catagóir:Éireannaigh sa 17ú haois]] [[Catagóir:Daoine Éireannacha]] lbkmon8vfoxp5nemlu5eowckfp6bbai 0 45380 1310081 1152408 2026-04-25T04:05:32Z Alison 570 ++ 1310081 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Oideachas|Oideachasóir]] a rugadh i gCoupvray [[An Fhrainc|na Fraince]] ab ea '''Louis Braille''' ([[4 Eanáir]] [[1809]] &ndash; [[6 Eanáir]] [[1852]]). Bhí sé dall ó 3 bliana d'aois de bharr taisme le meana. [[Íomhá:Louis braille.svg|clé|mion]] Sa bhliain [[1829]] d'fheabhsaigh sé córas scríofa le pointí ardaithe a cheap Charles Barbier le húsáid mar scríobh oíche ar pháirc an áir. Ag obair le meana ar [[Páipéar|pháipéar]], laghdaigh sé líon na bponcanna ó 12 go dtí 6, d'eagraigh in ionaid ar leith iad chun litreacha na haibítre a chódú, agus chuir ar chumas daoine dalla léamh is scríobh.<ref name="FreamhanEolais">{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Louis Braille|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=87}}</ref> [[Íomhá:Louis Braille by Étienne Leroux.jpg|clé|mion|Louis Braille le Étienne Leroux (1909)]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Fréamh an Eolais}} {{síol-beath-fr}} {{DEFAULTSORT:Braille, Louis}} [[Catagóir:Básanna i 1852]] [[Catagóir:Cumadóirí Francacha]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1809]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Oideoirí Francacha]] 6wohlumsbjnd7n6c4iwp3k84ck6kyo8 0 45988 1309861 1148639 2026-04-25T00:00:04Z Alison 570 ++ 1309861 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Honda_ASIMO_Walking_Stairs.JPG|deas|250px|thumb|Cibearspás]] Réimse de [[Teicneolaíocht|theicneolaíocht]] an [[ríomhaire]] ina bhfeidhmíonn an t-úsáideoir i [[réaltacht fhíorúil]] nó shaorga atá tógtha go hiomlán as sonraí ríomhaire. I láthair na huaire caitheann an t-úsáideoir a bhíonn ag plé le cibearspás lámhainní ar leith, feistithe le braiteoirí is clogad b'fhéidir, a sholáthraíonn radharc, fuaim is b'fhéidir braistintí eile atá cruthaithe ag an ríomhaire dó. Is féidir, le cabhair na bhfeistí seo, imoibriú leis an réaltacht fhíorúil sin i gcibearspás trí bhíthin an ríomhaire. Den chuid is mó bíonn na taighdeoirí a phléann le cibearspás ag iarraidh íomhánna nua a chruthú leis an ríomhaire agus comharthaí a fháil ón nguth, lámhscríbhneoireacht, cur allais, gluaisní bhaill na colainne (na súile ina measc), agus eile chun iad a ionchur sa ríomhaire agus imoibrithe ilghnéitheacha nua a dhéanamh leis an ríomhaire seachas méarchláracha, lucha is na modhanna eile ionchuir atá in úsáid anois. Bunúsach do [[ríomhaireacht]] na gcluichí.<ref name="FreamhanEolais">{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Cibearspás|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=133}}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} {{Fréamh an Eolais}} {{síol-ríomhaireacht}} [[Catagóir:Cibearspás]] g34iio2tljib1p6yblf8zph4ss1hz27 0 46549 1309890 1269399 2026-04-25T00:23:48Z Alison 570 [[Catagóir:Eolaíochtaí foirmiúla]] 1309890 wikitext text/x-wiki [[File:US-UK strip cipher.jpg|thumb|Gléas Rúnscríobh ([[An Dara Cogadh Domhanda]])]] Is éard atá i gceist leis an '''Cripteagrafaíocht''' ná athrú i bhfoirm teachtaireachta trí [[Cód|chóid]] is rúnscríbhinní chun a brí a cheilt. Seasann códfhocail — i gcódleabhar, de ghnáth, a bhíonn ag an duine a chumann an teachtaireacht agus an duine a bhfuil sí dírithe air — d'fhocail nó frásaí sa bhunteachtaireacht i ngnáth-théacs. I rúnscríbhinn déantar ionadú nó aistriú ar gach litir ar leith de réir rialacha rúnda.<ref name="FreamhanEolais">{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Cripteagrafaíocht|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=182}}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} {{Fréamh an Eolais}} {{Síol-mata}} {{DEFAULTSORT:Cripteagrafaiocht}} [[Catagóir:Cripteagrafaíocht| ]] [[catagóir:Cóid]] [[Catagóir:Eolaíochtaí foirmiúla]] [[catagóir:Rúndacht]] htgvmyma9h56q0i23t2yeluhhli3km4 0 47962 1309650 1153758 2026-04-24T21:22:08Z Alison 570 ++ 1309650 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Tiarna talún i [[Meathas Troim]], [[Contae an Longfoirt]], ab ea '''Richard Lovell Edgeworth''' ([[31 Bealtaine]] [[1744]] - [[13 Meitheamh]] [[1817]]), a saolaíodh i mBath [[Sasana|Shasana]]. D'fhionn sé córas séamafóir chun teachtaireachtaí a sheoladh ó [[Baile Átha Cliath|Bhaile Átha Cliath]] go [[Gaillimh]] in 8 nóiméad. D'fhionn sé [[peidiméadar]] is veileasaipéid (saghas luath rothair nó trírothach). Scríobh sé ''Practical Education'' ([[Oideachas]] Praiticiúil, 1798) i gcomhar lena iníon [[Maria Edgeworth]] ([[1767]]-[[1849]]), agus ''Professional Education'' (Oideachas Gairmiúil, 1809) ar an ngairmoideachas, a bhí i bhfad chun tosaigh ar a am. I measc bunaitheoirí [[Acadamh Ríoga na hÉireann]].<ref name="FreamhanEolais">{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Richard Lovell Edgeworth|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=239}}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} {{Fréamh an Eolais}} {{síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Edgeworth, Richard L}} [[Catagóir:Ceapadóirí Éireannacha]] [[Catagóir:Oideoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Baill d’Acadamh Ríoga na hÉireann]] [[Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Daoine as Contae an Longfoirt]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1744]] [[Catagóir:Básanna i 1817]] bl9o3h04dlg4s62ce7fjbtkgocs3wpv 0 49281 1309887 1307842 2026-04-25T00:22:07Z Alison 570 ++ 1309887 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Bogearraí}}Is éard is '''intleacht shaorga''' ('''IS''')<ref>i mBéarla, ''artificial intelligence'' nó ''AI''</ref> ann ná córais ríomhaireachta ar féidir fadhbanna casta a réiteach, patrúin a aithint, agus comhairlí a chinneadh leo nach féidir a dhéanamh de ghnáth ach le [[Intleacht|hintleacht]] dhaonna, le hairíonna cosúil le foghlaim, [[asbheirt]], imfhios is féincheartú. Is é a bhíonn i gceist ná aithris a dhéanamh le ríomhairí, an oiread agus is féidir, ar na próisis dhaonna intinne seo. Cuimsíonn an t-ábhar brainsí éagsúla den [[ríomheolaíocht]]: [[cibirnitic]], córais bunaithe ar eolas, [[próiseáil teanga nádúrtha]], aithint ghutha, aithint phatrún, is [[róbaitic]], agus go dtí seo tá an-dul chun cinn déanta i gcórais shaineolacha. [[Íomhá:Artificial intelligence (33661764490).jpg|mion|clé]] [[Íomhá:Artificial intelligence explained in 2 minutes - What exactly is AI?.webm|clé|mion|Céard í IS ? (i mBéarla)]] [[Íomhá:Generative AI explained in 2 minutes.webm|clé|mion|Céard í [[IS ghiniúnach]]? (i mBéarla)]] == Úsáid == Is féidir tairbhe mhór a bhaint as IS i réimsí éagsúla, leithéidí galair a dhiagnóisiú gan mhoill agus go fíorchruinn. Is féidir comparáid a dhéanamh idir IS na ré seo agus theacht an [[Clóphreas|chlóphreasa]] agus an [[An Réabhlóid Thionsclaíoch|Réabhlóid Thionsclaíoch]] san am a caitheadh.<ref name=":1">{{Luaigh foilseachán|title=Intleacht shaorga: 'ní mór nuálaíocht agus rialáil a chomhordú'|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0211/1495989-intleacht-shaorga-ni-mor-nualaiocht-agus-rialail-a-chomhordu/|date=2025-02-11|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Ach tá imní ann go rachaidh IS i gcion ar dhaoine óga, go mbainfidh sé an bonn den daonlathas agus go gcothóidh sé naimhdeas i measc daoine dá chéile.<ref name=":1" /> == Meascán mearaí == Cuirtear gach blúire den bhuneolas ar ábhar áirithe — airgeadas, [[míochaine]], dlí nó eile — i gclár [[ríomhaire]], agus cuirtear cláir leis sin chun socruithe áirithe a dhéanamh i gcásanna éagsúla.<ref name="FreamhanEolais">{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Intleacht shaorga|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=373}}</ref> Bhain lucht bunaithe ChatGPT úsáid as 183,000 leabhar, na billiúin leathanach idirlín agus go leor foinsí eile sula raibh an áis intleachta saorga sin ábalta abairtí a chur le chéile a raibh ciall leo. Bíonn sé an-deacair teanga a mhúineadh do IS, na mionteangacha go háirithe, mar gheall go mbíonn a cuid nósanna aisteacha agus a bealaí beaga féin ag gach teanga,<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-baol-ann-go-bhfagfaidh-forbairt-an-ai-scoileanna-lan-ghaeilge-ar-an-tra-fholamh-saineolaithe/|teideal=An baol ann go bhfágfaidh forbairt an AI scoileanna lán-Ghaeilge ar an trá fholamh – saineolaithe|dáta=2024-09-04|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-09-25}}</ref> agus níl na foinsí ró-mhaith uaireanta. == Rioscaí == === Príobháideachas agus slándáil sonraí === Bailíonn agus déanann córais IS anailís ar líon suntasach sonraí pearsanta. Is ceist mhór é príobháideachas agus slándáil na sonraí seo a chinntiú, chomh maith le cosaint ar sháruithe féideartha.<ref name=":2">{{Lua idirlín|url=https://www.webwise.ie/ga/mol-is/is-san-oideachas/|teideal=IS san Oideachas -|údar=Webwise|language=ga-IE|work=Webwise.ie|dátarochtana=2025-04-27}}</ref> === Úsáid eiticiúil === Ní mór d’oideoirí agus d’fhorbróirí impleachtaí eiticiúla IS a chur san áireamh, amhail claontacht na n-algartam, mífhaisnéis, ceisteanna cóipchirt, agus bradaíl. Ní mór cothromaíocht a aimsiú idir an nuálaíocht faoi threoir IS agus úsáid fhreagrach a bhaint aisti. Agus toisc go mbaineann IS ghiniúnach úsáid as algartaim a chruthaigh dearthóirí daonna, tá an-bhaol ann go dtabharfar claontacht isteach sa chóras.<ref name=":2" /> === Rialú === Tá imní ar pholaiteoirí faoin gcontúirt a bhaineann le hIS mura rialáiltear é mar is ceart. Tá ballstáit an Aontais Eorpaigh ag iarraidh a bheith chomh nuálaíoch leis na Stáit Aontaithe agus tíortha eile. Agus cinnte ní mór a bheith nuálaíoch chun brabús a dhéanamh. Dúirt an Taoiseach [[Mícheál Ó Máirtín|Micheál Martin]] in 2025 nár mhór nuálaíocht agus rialáil a chomhordú agus thug le fios go raibh imní air faoi rialáil ródhocht go háirithe.<ref name=":1" /> === Na meáin === Tá béim curtha ag roinnt aisteoirí agus scríbhneoirí scáileáin ar an mbaol go gcaillfí saothar le IS agus go n-úsáidfí é chun mí-úsáid a bhaint as a n-íomhá féin. Sa bhliain 2025, tháinig fadhb chun cinn maidir le roghnú na mbuaiteoirí Oscar; baineadh úsáid as an IS chun an scannán ''The Brutalist'' a fhorbairt, go háirithe chun blas an phríomh-aisteora - [[Adrien Brody]] - a "fheabhsú" nuair a labhair sé san Ungáiris.<ref>{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/26-aibre%C3%A1n-2025-luimneach/id1525428808?i=1000705017877|teideal=Nuacht Mhall (Luimneach)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=26 Aibreán 2025|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2025-04-27}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.com/news/articles/cqx4y1lrz2vo|teideal=Films made with AI can win Oscars, Academy says|dáta=2025-04-22|language=en-GB|work=www.bbc.com|dátarochtana=2025-04-27}}</ref> === Cóipcheart/ Ceisteanna Anaithnide Ceadúnaithe === Toisc gur teicneolaíocht nua í IS, níl teorainneacha soiléire ann maidir le cé leis an t-ábhar a ghineann IS. De réir mar a leanann comhlachtaí ar aghaidh ag forbairt ceadúnas dá gcuid táirgí, ní mór d’oideoirí machnamh a dhéanamh ar impleachtaí an chóipchirt/cheisteanna anaithnide ceadúnaithe.<ref name=":2" /> === Oideachas === Ní mór d’oideoirí agus do scoláirí tuiscint a chothú ar conas dul i ngleic leis an IS go heiticiúil, go criticiúil agus go dearfach, ar mhaithe leis an leas is fearr a bhaint aisti. Ní mór a lua gur féidir leis an IS cur le saineolas an mhúinteora, ach nach féidir léi teacht in áit shaineolas an mhúinteora. Tá baol ann don mhúinteoir agus don scoláire go dtosóidh siad ag brath an iomarca ar IS don teagasc agus don fhoghlaim. Ábhar imní coitianta i measc oideoirí is ea go n-úsáidfidh an scoláire IS ghiniúnach agus teicneolaíochtaí IS eile chun aistí a scríobh agus tascanna a chur i gcrích ([[Bradaíl (scríbhneoireacht)|bradaíl]]).<ref name=":2" /> == An Ghaeilge == Mar gheall ar a laghad cainteoirí agus scríbhneoirí maithe Gaeilge atá ann, bíonn teacht ag lucht forbartha uirlisí IS i nGaeilge ar i bhfad Éireann níos lú foinsí ná mar a bhíonn ar fáil i mBéarla. Fadhb í seo mar dá mhéid sonraí atá ann is ea is sofaisticiúla na huirlisí. Bheadh IS as Gaeilge ag brath ar pé ábhar atá ann cheana féin a léireodh an caighdeán ceart agus an méid a mbeifeá ag súil leis.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/ireland/education/2024/09/02/ai-tools-could-revolutionise-education-but-leave-gaelscoileanna-behind/|teideal=AI tools could revolutionise education but leave Gaelscoileanna behind|údar=Michał Wieczorek, Eamon Costello|dáta=M.F. 2024|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2024-09-25|archivedate=2024-09-02|archiveurl=https://archive.today/20240902190855/https://www.irishtimes.com/ireland/education/2024/09/02/ai-tools-could-revolutionise-education-but-leave-gaelscoileanna-behind/}}</ref><ref name=":0" /> === Scoileanna === Is féidir cás a dhéanamh srian a chur leis an intleacht shaorga i scoileanna, mar atá déanta sa tSualainn. Ach má ghlactar leis gur mó na buntáistí ná na míbhuntáistí a bhaineann leis an IS san oideachas, tá dúshláin ar leith ag baint le córas oideachais dátheangach na hÉireann. === "Ard-Intleacht na Gaeilge" === Fógraíodh próiseas tairisceana ag [[Údarás na Gaeltachta]] in 2024 chun forbairt a dhéanamh ar uirlis don Ghaeilge a bheidh bunaithe ar an intleacht shaorga. Tá sé i gceist ag an tionscadal ‘Ard-Intleacht na Gaeilge’ uirlis a fhorbairt faoi dheireadh 2026 a chuirfidh seirbhísí cainte AI Gaeilge go Gaeilge ar fáil.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-plean-naisiunta-um-sheirbhisi-poibli-gaeilge-foilsithe-ag-an-rialtas/|teideal=An Plean Náisiúnta um Sheirbhísí Poiblí Gaeilge foilsithe ag an Rialtas|dáta=2024-10-09|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-10-14}}</ref> === Seirbhísí poiblí === Is gá an Intleacht Shaorga a úsáid leis an nGaeilge a “athbheochan ar fud na seirbhísí poiblí”, de réir tuarascáil a bhí foilsithe ar an 14 Aibreán 2026 ag [[Údarás na Gaeltachta]], ''IS na Gaeilge: Tuarascáil ar Anailís Bearnaí agus ar Léargas ó Pháirtithe Leasmhara''.<ref>{{Lua idirlín|url=https://udaras.ie/2026/04/14/leargas-tugtha-ar-dheiseanna-suntasacha-do-is-na-gaeilge-i-dtuarascail-nua-o-udaras-na-gaeltachta-agus-ey/|teideal=Léargas tugtha ar dheiseanna suntasacha do IS na Gaeilge i dtuarascáil nua ó Údarás na Gaeltachta agus EY {{!}} Nuacht|language=ga|work=Údarás na Gaeltachta|dátarochtana=2026-04-14}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|author=udaras.ie|date=14 Aibreán 2026|url=https://udaras.ie/assets/uploads/2026/04/IS-na-Gaeilge-Tuarascail-ar-Anailis-Bearnai-agus-ar-Leargas-o-Phairtithe-Leasmhara.pdf|title=Tuarascáil ar Anailís Bearnaí agus ar Léargas ó Pháirtithe Leasmhara Márta 2026 (pdf)}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ga-leis-an-intleacht-shaorga-a-usaid-leis-an-ngaeilge-a-athbheochan-i-seirbhisi-poibli-udaras-na-gaeltachta/|teideal=‘Gá’ leis an Intleacht Shaorga a úsáid leis an nGaeilge a ‘athbheochan’ i seirbhísí poiblí – Údarás na Gaeltachta|údar=Maitiú Ó Coimín|dáta=14 Aibreán 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-14}}</ref> == Féach freisin == * [[Ríomhaireacht chandamach]] * [[IS ghiniúnach]] == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Eolaíochtaí foirmiúla]] [[Catagóir:Intleacht shaorga]] miu9i8een0grukvz2rh7h8lg19ps6da 0 49729 1309899 1236388 2026-04-25T00:29:15Z Alison 570 ++ 1309899 wikitext text/x-wiki Staidéar foirmiúil sistéamach ar phrionsabail infeiris is réasúnaíochta cirte. Sa loighic dhéaduchtach, déantar staidéar ar infeiris atá bailí (nó neamhbhailí) de thairbhe a struchtúr, beag beann ar a dtoilleadh. Tá an ráiteas Má tá A fíor, ansin tá B fíor bailí. Tá A fíor, mar sin tá B fíor, pé luachanna atá ag A is B, agus is bailí aon infeireas leis an struchtúr sin. Tá dhá phríomhchuid sa loighic dhéaduchtach bhunúsach. Pléann loighic tairisceana le hinfeiris ina bhfuil abairtí simplí sa mhodh táscach ceangailte le focal ceangailteach cosúil le níl (séanadh), is (cónasc), nó (deighilt) agus má… ansin (coinníoll). Pléann loighic phreideacháideach (a dtugtar ''teoiric chainníochtaithe'' uirthi freisin) le habairtí sa mhodh táscach ina bhfuil téarmaí cainníochtaithe cosúil le roinnt, gach uile, gan aon. Mar sin, is bailí an t-infeireas seo sa loighic phreideacháideach: Is [[mamach]] gach uile [[Cat|chat]] — Ní [[Péist (cruimh)|péist]] aon mhamach — Mar sin, ní péist aon chat. Tá an staidéar ar infeireas déaduchtach sínte thar an dá réimse seo chun loighic mhódúil (a phléann coincheapanna an riachtanais is na féidearthachta), loighic eipistéimeach (loighic eolais is creidimh), loighic il-luachach (a ligeann teideal difriúil ar cheart nó mícheart le habairtí áirithe), loighic aimsire (a dhéanann anailísiú ar infeiris le coincheapanna aimsire, cosúil le aimsir chaite, láithreach, nó fháistineach), agus loighic dheontach (a phléann le rudaí tiarnúla, dualgas is oibleagáid). Ansin pléann loighic ionduchtach le hinfeiris nach bhfuil bailí go déaduchtach, ach gur mó an [[dóchúlacht]] gur fíor na conclúidí má bhíonn na réamhleaganacha fíor. Tugann sé seo aghaidh ar [[Teoiric na dóchúlachta|theoiric na dóchúlachta]] agus staitisticí. Scríobh [[Arastotail]] an chéad tráchtas sistéamach ar loighic, agus lean a thionchar siúd ar feadh 2,000 bliain gur shaothraigh Boole is daoine eile loighic dhian mhatamaiticiúil sa [[19ú haois|19ú céad]].<ref name="FreamhanEolais">{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Loighic|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=416}}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} {{Fréamh an Eolais}} {{síol-eolaíocht}} [[Catagóir:Eolaíochtaí foirmiúla]] 8ice3gqmuonw1rgnma0v8ldyrlitks8 0 49951 1309943 1152631 2026-04-25T01:13:10Z Alison 570 [[Catagóir:Anailís mhatamaiticiúil]] 1309943 wikitext text/x-wiki Laghdú in [[aimplitiúid]] ascaluithe trí [[Fuinneamh|fhuinneamh]] a bhaint astu. Mar shampla, tumtar an tsnáthaid táscaire i dtomhsaire in ola go minic chun maolú frithchuimilteach a sholáthar. Maolaíonn comhbhaill fhriotacha i gciorcaid ascaluithe leictreacha.<ref name="FreamhanEolais">{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Maolú|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=437}}</ref> [[File:Damped spring.gif|thumb|Sprionga maolaithe]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Fréamh an Eolais}} {{síol-fisic}} [[Catagóir:Anailís mhatamaiticiúil]] [[Catagóir:Meicnic]] nv3y8eu9nr1wsthe0hw1s3jhxoos9h9 0 50039 1309895 1152710 2026-04-25T00:26:36Z Alison 570 ++ 1309895 wikitext text/x-wiki Brainse den [[Fisic|fhisic]] a sholáthraíonn nasc idir feiniméin ollscála ina bhfuil an-chuid adamh is [[Móilín|móilíní]] ag idirghníomhú le chéile agus airíonna macrascópacha an ábhair nó an chórais. Go bunúsach, is é atá in airíonna macrascópacha ábhair ná cuingriú mheánluachanna airíonna na n-adamh, agus a ndáileadh ar fud an bhailiúcháin iomláin de na cáithníní san ábhar. Tá an [[Meicnic|mheicnic]] staitistiúil lárnach chun [[feiniméin chriticiúla]] is airíonna [[Teirmidinimic|teirmidinimiciúla]] solad a thuiscint.<ref name="FreamhanEolais">{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Meicnic staitistiúil|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=447}}</ref> == Féach freisin == * == Naisc sheachtracha == * == Tagairtí == {{reflist}} {{Fréamh an Eolais}} {{síol-eolaíocht}} [[Catagóir:Eolaíochtaí foirmiúla]] [[Catagóir:Meicnic staitistiúil]] t0lv0vp5ff6oqin3l3mzqwpcviihiqi 0 51991 1309679 1045124 2026-04-24T21:39:25Z Alison 570 [[Catagóir:Oideoirí Albanacha]] 1309679 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Íomhá:Marie Stopes at the time of the marriage with Mr. H.V. Roe. Wellcome M0017375.jpg|mion|Pósadh sa bhliain 1918 le Humphrey Verdon Roe |clé]] Tacadóir luath leis an breithrialú ab ea '''Marie Stopes''' ([[1880|15 Deireadh Fómhair 1880]] - [[2 Deireadh Fómhair]] 1858). [[Pailé-ointeolaíocht|Pailae-onteolaí]] agus [[sufraigéid]] ab ea í freisin.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/science-environment-11040319|teideal=The secret life of Dr Marie Stopes|dáta=2010-08-23|language=en-GB|work=BBC News|dátarochtana=2022-03-26}}</ref> == Beatha == [[Íomhá:Constructive Birth Control poster. Wellcome L0022780.jpg|clé|mion]] Rugadh Stopes i n[[Dún Éideann]] ar [[1880|15 Deireadh Fómhair 1880]], ach d'fhás sí suas i Londain. Bhí clú na fíneáltachta uirthi. Thuill sí céim dochtúra sa [[Pailé-ointeolaíocht|phailé-ointeolaíocht]] sa Choláiste Ollscoile, Londain sa bhliain 1905 agus in aois 25 di.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Marie Stopes|url=https://simple.wikipedia.org/w/index.php?title=Marie_Stopes&oldid=7963114|journal=Simple English Wikipedia, the free encyclopedia|date=2022-01-14|language=en}}</ref> D'oibrigh sí ansin mar [[pailae-ointeolaí]] in Ollscoil Manchester. Phós sí Reginald Ruggles Gates in 1911, agus tugadh neamhniú pósta dí sa bhliain 1914. Bhí Stopes "scafa chun gnéis", nó rómhiangasach, a dúirt Gates. Bhí Gates éagumasach, de réir Stopes. Bhí leannán aici le linn an [[An Chéad Chogadh Domhanda|Chogaidh Mhóir,]] Aylmer Maude,<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Aylmer and Louise Maude|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Aylmer_and_Louise_Maude&oldid=1026366957|journal=Wikipedia|date=2021-06-01|language=en}}</ref> "Úna" an leasainm a thug sé ar Stopes. Phós Stopes arís sa bhliain 1918, fear saibhir darbh ainm Humphrey Verdon Roe agus bhí mac acu in 1924. Bhí Stopes scanraithe le cé chomh neamhullmhaithe a bhí [[Bean|mná]] is [[Fear|fir]] óga ag tosú ar a mbeatha phósta dóibh. Ní raibh [[oideachas gnéis]] ar bith sa chéad leath den fhichiú haois. Foilsíodh an leabhar “''Grá an Phósta''” nó "''Married Love''" le Marie Stopes ar  26 Márta 1918. Spreag an leabhar an-chonspóid ag an am. Bhí leabhar sárdhíola aici an bhliain dár gcionn, "''Wise Parenthood: a Book for Married People;.'' Bhunaigh Stopes a céad chlinic chun breithrialú a chuir ar fáil i [[Holloway, Londain|Holloway]] [[Londain]] ar an [[17 Márta]] [[1921]]. [[Íomhá:Married Love Cover.jpg|mion| Spreag ''Grá an Phósta'' (1918) an-chonspóid. |clé]] === Eoiginic agus ciníochas === Bhí gnéithe [[eoiginic]] agus [[Ciníochas|ciníoch]] ag baint len obair.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nowrigglingoutofwriting.wordpress.com/2014/05/06/dont-admit-weakness-to-marie-stopes-eugenicist-not-feminist/|teideal=Don’t admit weakness to Marie Stopes: Eugenicist, not Feminist|údar=keatsbabe|dáta=2014-05-06|language=en|work=No more wriggling out of writing ......|dátarochtana=2022-03-26}}</ref> Ba bhean í lena linn. Bhí Stopes ag iarraidh lucht den "íseal aicme" a laghdú. Ba maith léi aimridiú éigeantach a chur i bhfeidhm. Ach ní raibh sí i bhfabhar [[ginmhilleadh]] ar chor ar bith. Ní raibh aon cheilt ar an g[[ciníochas]] ina cuid ráiteas.<ref>Marie Stopes: a turbo-Darwinist ranter, but right about birth control - [https://www.theguardian.com/theguardian/2011/sep/02/marie-stopes-right-birth-control The Guardian 2011]</ref> Scríobh sí [[filíocht]], le claonadh [[Polaitíocht|polaitiúil]], mar shampla “Catholics, Prussians, the Jews and the Russians, all are a curse, or something worse.”<ref>Peter Pugh - [https://books.google.fr/books?id=8CF2DQAAQBAJ&pg=PT67&lpg=PT67&dq=%E2%80%9CCatholics,+Prussians,+the+Jews+and+the+Russians,+all+are+a+curse,+or+something+worse.%E2%80%9D&source=bl&ots=asOgf-HwUf&sig=YJfl3081l7aBYk9znyTziDRG2kE&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiytcSllPPZAhXHKFAKHUs5Dh4Q6AEIKTAA#v=onepage&q=%E2%80%9CCatholics%2C%20Prussians%2C%20the%20Jews%20and%20the%20Russians%2C%20all%20are%20a%20curse%2C%20or%20something%20worse.%E2%80%9D&f=false Headline Britons] 1921-1925</ref> Bhí Stopes i dteagmháil le [[Adolf Hitler]] ar feadh tamaill. == Féach freisin == * [[Pailé-ointeolaíocht]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Stopes, Marie}} [[Catagóir:Básanna i 1958]] [[Catagóir:Breithrialú]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1880]] [[Catagóir:Eoiginic]] [[Catagóir:Sufraigéidí]] [[Catagóir:Oideoirí Albanacha]] [[Catagóir:Pailé-ointeolaithe]] h9jcxnq4d9tboewfwfnafwbwknc6cua 0 52178 1309888 1281575 2026-04-25T00:22:40Z Alison 570 [[Catagóir:Eolaíochtaí foirmiúla]] 1309888 wikitext text/x-wiki Saothrú is feidhmiú teicníochtaí staitistiúla is ríomhaireachtúla mar chuid den staidéar ar theangacha. I measc na staidéar a dhéantar tá anailísiú [[minicíocht]] focal áirithe chun scríbhneoireacht téacs a anailísiú, mar shampla chun údar an téacs a chur le bonn, úsáid ríomhairí in anailísiú is sintéis urlabhra, staidéar ar theicníochtaí aistrithe uathoibríoch, agus saothrú mionsamhlacha ríomhaireachtúla struchtúir is idirghníomhú teangeolaíochta mar chuid den [[taighde]] ar [[intleacht shaorga]].<ref name="FreamhanEolais">{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Teangeolaíocht ríomhaireachtúil|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=647}}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} {{Fréamh an Eolais}} {{síol-eolaíocht}} {{DEFAULTSORT:Teangeolaiocht riomhaireachtuil}} [[Catagóir:Eolaíochtaí foirmiúla]] [[Catagóir:Ríomhtheangeolaíocht| ]] [[Catagóir:Ríomhaireacht]] [[Catagóir:Teangeolaíocht fheidhmeach]] a31dalqht9wt7kmeoejwhtugx0e4npo 0 52280 1309902 1196061 2026-04-25T00:30:50Z Alison 570 ++ 1309902 wikitext text/x-wiki Modh oibre inar féidir le duine nó comhlacht roghanna réasúnacha a dhéanamh nuair a bhíonn éiginnteachtaí i dtaca leis na roghanna éagsúla, trí na hiarmhairtí dóchúla ar gach rogha a [[Measúnú|mheasúnú]] ar bhonn atá chomh hoilte agus is féidir. Baintear feidhm aisti i gcúrsaí bainistíochta is eacnamaíochta. Ach muna mbíonn na buntairiscintí iontaofa, más dramhaíl iad, is dramhaíl a fhaightear mar chinneadh as seo.<ref name="FreamhanEolais">{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Teoiric chinnteoireachta|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=658}}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} {{Fréamh an Eolais}} {{síol-mata}} [[Catagóir:Eolaíochtaí foirmiúla]] [[Catagóir:Teoiricí]] [[Catagóir:Matamaitic]] [[Catagóir:Gnó]] q849w0wgqtp69v51a1sjeyck3am6rgw 0 52287 1309900 1269398 2026-04-25T00:29:42Z Alison 570 [[Catagóir:Eolaíochtaí foirmiúla]] 1309900 wikitext text/x-wiki Tugtar '''teoiric na faisnéise''' ar theoiric [[Matamaitic|mhatamaiticiúil]] a díorthaíodh ó bhunsaothar na matamaiticeoirí ó na [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stáit Aontaithe]], [[Claude Shannon]] ([[1916]]-[[2001]]) is Warren Weaver ([[1894]]-[[1978]]), cuimsithe sa leabhar ''The Mathematical Theory of Communication'' (Teoiric Mhatamaiticiúil na Cumarsáide, 1949), agus ó [[Teoiric na dóchúlachta|theoiric na dóchúlachta]]. Baineann sí le sainmhíniú is tomhas an oiread eolais is atá i dteachtaireacht, le [[Cód|códú]] is díchódú eolais, agus le toilleadh tarchur cainéal cumarsáide. Is bunchoincheap gur mó an t-eolas atá i rud inréamhinste. Mar shampla is mó an t-eolas, sa [[An Béarla|Bhéarla]], an z ná an e, agus níl eolas ar bith sa u i ndiaidh q atá lánréamhinste. Pléann an teoiric freisin le fadhb an torainn ([[trasnaíocht]] randamach) ar chainéal, a chuireann isteach ar ghlacadh is díchódú comhartha. Chun baol earráide a laghdú agus éifeacht an chórais a fheabhsú, ba cheart go mbeadh oiread éigin barraíochta sa chomhartha. Mar shampla, san uimhir a úsáidtear chun leabhar a ionannú, an [[Leabharuimhir Chaighdeánach Idirnáisiúnta|ISBN]], tugann an giotán deiridh eolas a ligeann do dhuine seiceáil an bhfuil an chuid eile den uimhir bailí. Bhí, agus tá, an teoiric seo tábhachtach i dtuiscint na gcórais cumarsáide a chur chun cinn agus dearadh na gcód i gcomhair tarchur eolais i ríomhairí. Ní bhaineann brí nó tábhacht an eolais i dteachtaireacht ar bith le hábhar in aon chor.<ref name="FreamhanEolais">{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Teoiric na faisnéise|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=659}}</ref> == Féach freisin == * [[Ríomhaireacht]] * [[Prionsabal Landauer]] * [[Dlí Zipf]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Fréamh an Eolais}} {{Síol-mata}} {{DEFAULTSORT:Teoiric na faisneise}} [[Catagóir:Cibirnitic]] [[Catagóir:Eolaíochtaí foirmiúla]] [[Catagóir:Faisnéis|*]] [[Catagóir:Teoiric na faisnéise| ]] [[Catagóir:Teoiricí|Faisneis]] jr262tioiqihvzgmm63cwn92dq5l323 0 52288 1309901 1199382 2026-04-25T00:30:27Z Alison 570 ++ 1309901 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Man considering which of three labeled cups to choose while an opponent looks on.webp|mion]] Anailís mhatamaiticiúil ar chúrsaí a mbíonn breith lárnach iontu. Sampla coitianta is ea anailís ar mhionshamhlacha teibí de choimhlint straitéiseach, mar a tharlaíonn i gcúrsaí cogaidh nó gnó, chun teacht ar an mbealach is fearr chun fadhbanna a réiteach. Baintear feidhm aisti i [[Taighde|dtaighde]] ar oibríochtaí, pleanáil mhíleata is eacnamaíoch, clárú líneach, agus eile. An [[matamaiticeoir]] [[An Fhrainc|Francach]] Émile Borel ([[1871]]-[[1956]]) agus an matamaiticeoir Ungárach (a d'oibrigh sna [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stáit Aontaithe]]) [[John von Neumann]] ([[1903]]-[[1957]]) is mó a chuir an brainse seo den [[Matamaitic|mhatamaitic]] chun cinn.<ref name="FreamhanEolais">{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Teoiric na gcluichí|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=659}}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} {{Fréamh an Eolais}} {{síol-mata}} [[Catagóir:Eolaíochtaí foirmiúla]] [[Catagóir:Teoiricí]] [[Catagóir:Matamaitic]] [[Catagóir:Cluichí]] esoz2kkomd340x954a5z5zvjf67r0jb 14 53163 1309875 857482 2026-04-25T00:15:17Z Alison 570 [[Catagóir:Brainsí eolaíochta]] 1309875 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Dúlra]] [[Catagóir:Brainsí eolaíochta|Nádúr]] [[Catagóir:Disciplíní na heolaíochta]] ieowoi7u60rlcoxuab0hplfkw3pibsv 1309916 1309875 2026-04-25T00:46:54Z Alison 570 Ord 1309916 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Dúlra]] [[Catagóir:Brainsí eolaíochta|Nádúr]] [[Catagóir:Disciplíní na heolaíochta|Nádúr]] 4um472sgihdcqkdv426h53kmhszpi9o 0 54259 1310109 1308799 2026-04-25T06:23:11Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310109 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Sraith Teilifíse}} :''Baineann an t-alt seo leis an tsraith theilifíse; má tá suim agat sa leabhar, féach [[Cluiche na Corónach]]. [[Íomhá:Game of Thrones cast (14118396526).jpg|mion|Tá daoine difriúla cóirithe mar charachtair ón seó sa bhliain 2014]] Is sraith [[Teilifís|teilifíse]] ealaíona fantaisí [[Meiriceá Thuaidh|Mheiriceá]] é '''Game of Thrones''', cruthaithe ag David Benioff agus D. B. Weiss.Sraith fantaisíochta eipiciúil é '''Fonn Oighir agus Tine''' nó '''''A Song of Ice and Fire''''' leis an údar agus an [[scríbhneoir]] [[Scannánaíocht|scáileáin]] [[Meiriceá|Meiriceánach]] [[George R. R. Martin]]: Déanann an tsraith iniúchadh cumasach ar an teorainn idir an fhantaisíocht agus an saol mar atá. == Stair == In 1996 a foilsíodh an leabhar ar dtús, faoin teideal ''A Game of Thrones.'' Tá leagan scannánaithe ag HBO á chraoladh ar an teilifís go hidirnáisiúnta. I mBéarla,<ref>{{Lua idirlín|url=https://leabharbreac.com/Teideal/cluiche-na-coronach-game-of-thrones/|teideal=Cluiche na Corónach|language=ga-IE|work=Leabhar Breac|dátarochtana=2021-09-24|archivedate=2021-09-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210924220347/https://leabharbreac.com/Teideal/cluiche-na-coronach-game-of-thrones/}}</ref> Tháinig deireadh leis an tsraith sa bhliain 2019.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/leabhair/agallamh-conas-a-aistriodh-game-of-thrones-go-gaeilge/|teideal=AGALLAMH: Conas a aistríodh Game of Thrones go Gaeilge?|údar=[[Eoin P. Ó Murchú]]|language=ga|work=NÓS|dátarochtana=2021-09-24|archivedate=2021-09-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210924221848/https://nos.ie/cultur/leabhair/agallamh-conas-a-aistriodh-game-of-thrones-go-gaeilge/}}</ref> [[Íomhá:Game of Thrones sign.jpg|mion]] == Carachtair == [[Íomhá:Clúdaigh Fonn Oighir agus Tine.png|ceart|mion|Clúdaigh '''[[Fonn Oighir agus Tine|''Fonn Oighir agus Tine'']]''']] [[Íomhá:George R. R. Martin 2016.jpg|mion|[[George R. R. Martin]] sa bhliain 2016]] === Tugtha isteach i séasúr 1 === * [[Ned Stark]] ([[Sean Bean]]) * [[Robert Baratheon]] ([[Mark Addy]]) * [[Jamie Lannister]] ([[Nikolaj Coster-Waldau]]) * [[Catelyn Stark]] ([[Michelle Fairley]]) * [[Cersei Lannister]] ([[Lena Headey]]) * [[Daenerys Targeryn]] ([[Emilia Clarke]]) * [[Jorah Mormont]] ([[Iain Glen]]) * [[Petyr Baelish]] ([[Aidan Gillen]]) * [[Viserys Targeryn]] ([[Harry Lloyd]]) * [[Jon Snow]] ([[Kit Harington]]) * [[Sansa Stark]] ([[Sophie Turner]]) * [[Arya Stark]] ([[Maisie Williams]]) * [[Robb Stark]] ([[Richard Madden]]) * [[Theon Greyjoy]] ([[Alfie Allen]]) * [[Bran Stark]] ([[Isaac Hempstead Wright]]) * [[Joffrey Baratheon]] ([[Jack Gleeson]]) * [[Sandor 'The Hound' Clegane]] ([[Rory McCann]]) * [[Tyrion Lannister]] ([[Peter Dinklage]]) * [[Khal Drogo]] ([[Jason Momoa]]) === Tugtha isteach i séasúr 2 === * [[Liam Cunningham]] ([[Davos Seaworth]]) * [[Stephen Dillane]] ([[Stannis Baratheon]]) * [[Carice van Houten]] ([[Melisandre]]) * [[Natalie Dormer]] ([[Margaery Tyrell]]) == Féach freisin == * [[Cluiche na Corónach]] ar an Vicipéid ==Tagairtí== [[Catagóir:Sraitheanna teilifíse Meiriceánacha a thosaigh i 2011]] [[Catagóir:Cláir Teilifíse Mheiriceánacha]] [[Catagóir:Cláir HBO]] <references /> bamesq4osccrqv6iovp66nrhe631ltv 14 54499 1309712 1265649 2026-04-24T21:58:07Z Alison 570 Or 1309712 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Taiscéalaithe de réir náisiúntachta|Meiriceá]] [[Catagóir:Daoine Meiriceánacha de réir slí bheatha]] t27ifwje30wn0xggabnmc8d9disrcq1 14 54810 1309717 1265646 2026-04-24T21:58:56Z Alison 570 Ord 1309717 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Daoine Sasanacha de réir slí bheatha]] [[Catagóir:Taiscéalaithe de réir náisiúntachta|Sasana]] expc2ixs4n8ma7y21xm9lngg95xjvox 14 55360 1309641 1306189 2026-04-24T21:17:55Z Alison 570 Catagóir:Oideoirí 1309641 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Sochaí]] [[Catagóir:Oideachas]] [[Catagóir:Daoine de réir gairme]] [[Catagóir:Oideoirí]] a6sh3gjtt48cfnn5d2khxs42o8fcx7t 14 57248 1309850 726240 2026-04-24T23:48:44Z Alison 570 [[Catagóir:Réada]] 1309850 wikitext text/x-wiki {Catcómhaoin|Concepts|Coincheapa}} [[Catagóir:Ábhar meabhrach]] [[Catagóir:Catagóirí bunúsacha]] [[Catagóir:Cognaíocht]] [[Catagóir:Réada]] [[Catagóir:Rún]] [[Catagóir:Smaoineamh]] a8j6xdicrq2jh5cha24hu63swrh2bti 14 57252 1309847 726245 2026-04-24T23:45:08Z Alison 570 [[Catagóir:Aonáin]] 1309847 wikitext text/x-wiki {{Catcómhaoin|Structure|Struchtúr}} [[Catagóir:Aonáin]] [[Catagóir:Coincheapa]] [[Catagóir:Foirm]] [[Catagóir:Toise]] qn3tg4t9o110c1wc656b8v6xj86hjnm 14 57254 1309843 927334 2026-04-24T23:44:03Z Alison 570 [[Catagóir:Aonáin]] 1309843 wikitext text/x-wiki {{Catcómhaoin|Mind|Intinn}} [[Catagóir:Aonáin]] [[Catagóir:Fealsúnacht na síceolaíochta]] [[Catagóir:Coincheapa i meitifisic]] eg3y69dyih1khs9ak0zdt43xe26tknf 0 58006 1309515 1296781 2026-04-24T12:35:30Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1309515 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} Coláiste samhraidh Gaeilge neamhspleách is ea '''Coláiste Lurgan'''. Tá sé suite in [[Indreabhán]], i g[[Contae na Gaillimhe]]. Is é Mícheál Ó Foighil bainisteoir na scoile. Tá cáil ar an gColáiste as a chainéal YouTube "TG Lurgan" agus a chuid físeáin.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.youtube.com/@tglurgan/videos|teideal=TG Lurgan - YouTube|work=www.youtube.com|dátarochtana=2023-03-23}}</ref> [[Íomhá:Seo Linn Performing in Vicar Street 2017.jpg|clé|mion|220x220px|Seo Linn in 2017]] == Stair == Thíos ag obair i gColáiste Lurgan a bhí an banna ''[[Seo Linn]]'' nuair a bhuail an smaoineamh iad leagan Ghaeilge de ‘Wake Me Up’, cnagshingil agus aintiún [[Rapcheol|rapcheoil]] mór de chuid Avicii, a thaifeadadh. Scaip an físeán go rábach ar líne ina dhiaidh sin, ‘Avicii V Lurgan’<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Avicii Vs Lurgan - "Wake Me Up" as Gaeilge|url=https://www.youtube.com/watch?v=1A6__HssHW8|language=en}}</ref> (le linn 2013-2023, bhí breis agus 8.1 milliúin radharc ag an bhfíseán).<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/ceol/ta-an-traidisiun-gaelach-tugtha-deisteoiri-na-cruinne-ina-stil-speisialta-bhriomhar-aitheanta-fein-ag-seo-linn/|teideal='Tá an traidisiún Gaelach tugtha d'éisteoirí na cruinne ina stíl speisialta bhríomhar aitheanta féin ag Seo Linn'|údar=Seán Ó Dubhchon|dáta=2023-03-20|language=ga-IE|dátarochtana=2023-03-23}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ceann de na hamhráin is luath, in 2012, ba ea "[https://www.youtube.com/watch?v=WNz710ZEHUk Glac an Saol go Réidh]" de chuid [[U2]].<ref>{{Luaigh foilseachán|title="Beautiful Day" as Gaeilge - Físeán Focail|url=https://www.youtube.com/watch?v=WNz710ZEHUk|language=en|author=TG Lurgan / U2|date=2012}}</ref> Ceiliúradh [[Lá Holi]] ar [[TG Lurgan]], le [https://www.youtube.com/watch?v=w_z9b5yRpNQ craic agus spóirt] le linn 2013.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Holi ar an trá|url=https://www.youtube.com/watch?v=w_z9b5yRpNQ|language=ga-IE|author=TG Lurgan|date=2013}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/gniomhaiochas/teanga/colaiste-na-ndathanna/|teideal=Coláiste na nDathanna|údar=NÓS|dáta=07/02/2012|language=ga-IE|dátarochtana=2023-03-06}}</ref> Rinne an Coláiste leagan de "[https://www.youtube.com/watch?v=lOvDsvY_PMQ Can't hold us] in 2014, rapamhrán le [[Macklemore]]<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Macklemore & Ryan Lewis - "Can't Hold us" as Gaeilge|url=https://www.youtube.com/watch?v=lOvDsvY_PMQ|language=ga-IE}}</ref> Bhí an t-amhrán ‘Hello’ de chuid [[Adele]] gaelaithe ag TG Lurgan in 2016 agus úsáid bainte acu as cór chun cur leis an atmaisféar.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/ceol/hello-adele-Gaelaithe-ag-tg-lurgan/|teideal=‘Hello’ Adele Gaelaithe ag TG Lurgan|údar=NÓS|language=ga-IE|work=NÓS|dátarochtana=2022-05-05}}</ref> Bhí an-ráchairt in 2016 ar fhíseán eile<ref>{{Luaigh foilseachán|title="Africa" le Toto as Gaeilge|url=https://www.youtube.com/watch?v=lB7-5_FiZeU|language=ga-IE|author=TG Lurgan|date=2016}}</ref> de chuid TG Lurgan, 'Africa',<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Africa (Toto song)|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Africa_(Toto_song)&oldid=1182062824|journal=Wikipedia|date=2023-10-26|language=en}}</ref> amhrán le Toto a scaoileadh den chéad uair sa bhliain 1982 sna S-A.<ref>{{Lua idirlín|url=https://top40weekly.com/1982/10/30/us-top-40-singles-for-the-week-ending-october-30-1982/|teideal=US Top 40 Singles For The Week Ending October 30, 1982 - Top40weekly|dáta=1982-10-30|language=en-US|work=top40weekly.com|dátarochtana=2023-10-27}}</ref> In 2020, tháinig leagan Gaelach de ''[https://www.youtube.com/watch?app=desktop&v=txD9fwYXzGk Old Town Road]'' amach, de chuid [[Lil Nas X]], an rapamhránaí Meiriceánach.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Old Town Road - Gaeilge|url=https://www.youtube.com/watch?v=txD9fwYXzGk|language=en}}</ref> Sa bhliain 2022, tháinig cainteoirí óga Gaeilge agus [[An Bhreatnais|Breatnaise]] le chéile chun leagan dátheangach de cheann d’amhráin Adele a chanadh. Daltaí ó Choláiste Lurgan agus baill de Urdd Gobaith Cymru, grúpa óige Breatnaise, a chan an t-amhrán ''Water Under the Bridge'' agus a rinne an físeán ceoil a thaifeadadh i gConamara.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Uisce Faoin Droichead / Dŵr Dan Bont - Water Under The Bridge - Adele as Gaeilge/Cymraeg|url=https://www.youtube.com/watch?v=9YNw0lJQFZ4|language=ga-IE}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/leagan-gaeilge-agus-breatnaise-damhran-de-chuid-adele-curtha-amach-ag-colaiste-lurgan/|teideal=Leagan Gaeilge agus Breatnaise d’amhrán de chuid Adele curtha amach ag Coláiste Lurgan|dáta=2022-09-23|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-05-05}}</ref> == Infheistiú == In 2026, bhí tús curtha leis an bpróiseas tairisceana chun forbairt a dhéanamh ar an Ionad Óige agus Oideachais atá beartaithe ar shuíomh Choláiste Lurgan. Tá sé i gceist go mbeidh halla ilfheidhmeach, seomraí ranga, cistin agus oifigí san ionad nua agus spás spraoi agus áit pháirceála ar fáil taobh amuigh. Beidh an t-ionad faoi úinéireacht agus faoi bhainistíocht Údarás na Gaeltachta ach beidh Coláiste Lurgan mar phríomhthionónta ann le linn cúrsaí Gaeilge an tsamhraidh. An chuid eile den bhliain beidh sé ina áis oideachais, óige, spóirt agus pobail.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/conradh-e9-milliun-fogartha-dfhorbairt-ionad-oige-agus-oideachais-i-gconamara/|teideal=Conradh €9 milliún fógartha d’fhorbairt ionad óige agus oideachais i gConamara|dáta=2026-02-06|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-02-06}}</ref> Beidh costas suas le €9 milliún leis an obair tógála. Tá an foirgneamh ina bhfuil Coláiste Lurgan lonnaithe faoi láthair le leagan mar chuid den fhorbairt agus mórfhoirgneamh nua, foirgneamh ceardlainne agus droichead coisithe nua trasna Abhainn na Ruibhe le tógáil, chomh maith le háiseanna eile.<ref name=":1" /> == Féach freisin == * [[Seo Linn]] * [[Stiofán Ó Fearail|Stiofán Ó Fearaíl]] == Naisc sheachtracha == * [http://lurgan.biz Suíomh Idirlín na scoile] * [https://www.youtube.com/user/tglurgan Cainéal YouTube] == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT: Colaiste Lurgan}} [[Catagóir:Coláistí Samhraidh Gaeltachta|Lurgan]] [[Catagóir:Físeáin ceoil]] [[Catagóir:Físeáin YouTube]] [[Catagóir:Buaiteoirí Ghradam NÓS sa rannóg Físeán na Bliana]] [[Catagóir:Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Físeán na Bliana]] lpgdv1nad9i1fzfrt0od6r1u4gvan5j 0 61857 1309619 1309134 2026-04-24T20:13:32Z ListeriaBot 25319 Wikidata list updated [V2] 1309619 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Dail constituencies overview 2024.svg | thumb | Léarscáil de thoghcheantair Dháil Éireann ó 2024, daite de réir líon na dteachtaí a toghadh.]] Toghann muintir na hÉireann Comhaltaí Dháil Éireann, teach íochtarach Thithe an Oireachtais. Bíonn liosta iarrthóirí do gach toghcheantar Dála ar fáil ar [https://www.electoralcommission.ie/ga/cen-dailcheantar-ina-gconaim/ electoralcommission.ie], an [[Coimisiún Toghcháin (Éire)|Coimisiún Toghcháin]].<ref name=":0" /> == Stair == [[Íomhá:Dail constituencies 2020.svg | thumb | Léarscáil de thoghcheantair Dháil Éireann ó 2017, daite de réir líon na dteachtaí a toghadh.]] Cuireadh an 32ú Dáil ar lánscor ar an 14 Eanáir agus reáchtáladh olltoghchán ar an 8 Feabhra. Beidh 160 Comhalta sa 33ú Dáil a dhéanfaidh ionadaíocht thar ceann 39 dáilcheantar. == An dlí toghcháin == Leagtar amach in Airteagal 16 de [[Bunreacht na hÉireann|Bhunreacht na hÉireann]] na riachtanais do dháilcheantair. Deir an Bunreacht an méid seo a leanas: :''1 1° Gach saoránach, cibé acu fear nó bean, ag a bhfuil bliain agus fiche slán agus nach gcuirtear faoi mhíchumas nó faoi mhíthreoir leis an mBunreacht seo ná le dlí, tá sé intofa ar chomhaltas Dháil Éireann. ::''2° i) Gach uile shaoránach, agus ii) cibé daoine eile sa Stát a cinnfear le dlí, cibé acu fir nó mná, ag a bhfuil ocht mbliana déag slán agus ná cuirtear faoi dhícháilíocht le dlí, agus a chomhlíonann coinníollacha an dlí i dtaobh toghcháin comhaltaí do Dháil Éireann, tá ceart vótála acu i dtoghchán comhaltaí do Dháil Éireann. ::''3° Ní cead aon dlí a achtú a chuirfeadh saoránach ar bith, toisc gur fear nó toisc gur bean an saoránach sin, faoi mhíchumas nó faoi mhíthreoir maidir lena bheith ina chomhalta de Dháil Éireann nó a dhícháileodh saoránach ar bith nó duine ar bith eile, ar an bhforas céanna sin, ó bheith i dteideal vótála i dtoghchán comhaltaí do Dháil Éireann. ::''4° Ní cead do thoghthóir ar bith thar aon vóta amháin a thabhairt i dtoghchán do Dháil Éireann, agus is le rúnbhallóid a dhéanfar an vótáil. :''2 1° Ionadóirí do dháilcheantair a shocraítear le dlí comhaltas Dháil Éireann. ::''2° Socrófar líon comhaltaí Dháil Éireann le dlí ó am go ham ach ní cead a lánlíon a bheith faoi bhun comhalta in aghaidh gach tríocha míle den daonra, ná os cionn comhalta in aghaidh gach fiche míle den daonra. ::''3° An chomhréir a bheas idir an líon comhaltaí a bheas le toghadh aon tráth le haghaidh gach dáilcheantair ar leith agus daonra gach dáilcheantair ar leith, de réir an daonáirimh is déanaí dá ndearnadh roimhe sin, ní foláir í a bheith ar cothrom, sa mhéid gur féidir é, ar fud na dúiche uile. ::''4° Ní foláir don Oireachtas na dáilcheantair a athmheas uair ar a laghad sa dá bhliain déag ag féachaint go cuí d'aon athruithe ar shuíomh an daonra; ach athruithe ar bith dá ndéanfar ar na dáilcheantair ní thiocfaid i bhfeidhm i rith ré na Dála a bheas ina suí le linn an athmheasta sin. ::''5° Is de réir na hionadaíochta cionúire agus ar mhodh an aonghutha inaistrithe a thoghfar na comhaltaí. ::''6° Ní cead dlí a achtú a bhéarfadh faoi bhun triúir an líon comhaltaí a bheas le toghadh d'aon dáilcheantar. :''3 1° Ní foláir Dáil Éireann a chomóradh agus a lánscor mar a shocraítear le halt 2 d'Airteagal 13 den Bhunreacht seo. ::''2° Ní foláir olltoghchán do chomhaltaí do Dháil Éireann a bheith ann lá nach déanaí ná tríocha lá tar éis Dáil Éireann a lánscor. :''4 1° An vótáil do gach olltoghchán ar leith do Dháil Éireann ní foláir í a dhéanamh, sa mhéid gur féidir é, an t-aon lá amháin ar fud na dúiche uile. ::''2° Ní foláir do Dháil Éireann teacht le chéile taobh istigh de thríocha lá ón lá vótála sin. :''5° Ní bheidh de ré ag aon Dáil Éireann ach seacht mbliana ó lá a céad-tionóil: féadfar ré is giorra ná sin a shocrú le dlí. :''6° An comhalta de Dháil Éireann a bheas ina Chathaoirleach díreach roimh lánscor do Dháil Éireann ní foláir socrú a dhéanamh le dlí chun go bhféadfar a mheas an comhalta sin a bheith tofa do Dháil Éireann sa chéad olltoghchán eile, gan é a dhul faoi thoghadh. :''7° Faoi chuimsiú na bhforálacha sin romhainn den Airteagal seo is de réir dlí a rialófar toghcháin do chomhaltas Dháil Éireann, mar aon le líonadh corrfholúntas. Tá an [[Príomh-Oifig Staidrimh na hÉireann|Phríomh-Oifig Staidrimh]] freagrach as na tuairiscí daonáirimh a thiomsú gach cúig bliana. Faoin Acht Toghcháin 1997, tá [[Coimisiún um Thoghlaigh]] le bunú tar éis gach daonáirimh.<ref name=eisb/1997/25 />. Tá an Coimisiún neamhspleách agus tá sé freagrach as teorainneacha dáilcheantair a athdhíriú.<ref name= housing2015 /> Ní mór do chomhaltaí an choimisiúin de chúigear a bheith ina m[[Breitheamh]] den [[An Chúirt Uachtarach|Chúirt Uachtarach]], den [[An Chúirt Achomhairc (Éire)|Chúirt Achomhairc]] nó den [[Ard-Chúirt (Éire)|Ard-Chúirt]] mar Chathaoirleach, Cléireach na Dála, Cléireach an tSeanaid, an tOmbudsman, agus Ard-Rúnaí na [[An Roinn Tithíochta, Pleanála, Pobail agus Rialtais Áitiúil|Roinne Tithíochta, Pleanála agus Rialtas Áitiúil]]. Ní thiocfaidh aon athruithe sna dáilcheantair i bhfeidhm le linn shaolré na Dála agus í ina suí nuair a dhéantar athbhreithniú. Baintear leas as [[ionadaíocht chionmhar]] do thoghcháin ghinearálta trí [[aonvóta inaistrithe]] (IC-AVI). Mar an gcéanna, baintear úsáid as IC-AVI i [[Toghcháin do Pharlaimint na hEorpa|dtoghcháin Pharlaimint na hEorpa]], agus baintear úsáid as an córas vóta eile do fhothoghcháin (i gcás nach bhfuil ann ach folúntas amháin) agus [[Toghchán Uachtaránachta na hÉireann 2018|toghcháin uachtaránachta]]. Sonraíonn an bunreacht go bhfuil an líon íosta Teachtaí Dála a thugtar ar ais do gach dáilcheantar trí, ach ní shainmhíníonn sé an líon uasta; mar sin féin, sonraítear sa dlí toghcháin an líon uasta cúigear Teachtaí Dála.<ref name=eisb/2001/38 /> == Liosta reatha == Is liosta de Dháilcheantair na hÉireann é seo. Tá sonraí na nDáilcheantar leagtha amach san Acht Toghcháin (Leasú) (Dáilcheantair), 2013.<ref name=acht2013 /> {{Wikidata list | SPARQL = SELECT ?item ?itemLabel ?creationDate WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q28007428; # Instance of Dáil constituency wdt:P571 ?creationDate. # Date of creation FILTER NOT EXISTS { ?item wdt:P576 ?abolishedDate. } # Optional: abolished date SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "[AUTO_LANGUAGE],en". } } ORDER BY ?itemLabel | columns = number:x, label:Dáilcheantar, P571:Bunaithe }} {| class='wikitable sortable' ! x ! Dáilcheantar ! Bunaithe |- | style='text-align:right'| 1 | [[Ceatharlach–Cill Chainnigh (Dáilcheantar)|Ceatharlach–Cill Chainnigh]] | 1948 |- | style='text-align:right'| 2 | [[An Cabhán–Muineachán (Dáilcheantar)|Cabhán–Muineachán]] | 1977 |- | style='text-align:right'| 3 | [[An Clár (Dáilcheantar)|An Clár]] | 1921 |- | style='text-align:right'| 4 | [[Corcaigh Thoir (Dáilcheantar)|Corcaigh Thoir]] | 1981 |- | style='text-align:right'| 5 | [[Corcaigh Thuaidh-Lár (Dáilcheantar)|Corcaigh Thuaidh-Lár]] | 1981 |- | style='text-align:right'| 6 | [[Corcaigh Thiar Thuaidh (Dáilcheantar)|Corcaigh Thiar Thuaidh]] | 1981 |- | style='text-align:right'| 7 | [[Corcaigh Theas-Lár (Dáilcheantar)|Corcaigh Theas-Lár]] | 1981 |- | style='text-align:right'| 8 | [[Corcaigh Thiar Theas (Dáilcheantar)|Corcaigh Thiar Theas]] | 1961 |- | style='text-align:right'| 9 | [[Dún na nGall (Dáilcheantar)|Dún na nGall]] | 2016 |- | style='text-align:right'| 10 | ''[[:d:Q136823661|Cuan Bhaile Átha Cliath Thuaidh]]'' | 2024 |- | style='text-align:right'| 11 | ''[[:d:Q136824660|Cuan Bhaile Átha Cliath Theas]]'' | 2024 |- | style='text-align:right'| 12 | [[Baile Átha Cliath Láir (Dáilcheantar)|Baile Átha Cliath Lár]] | 1981 |- | style='text-align:right'| 13 | [[Baile Átha Cliath - Fine Gall Thoir (Dáilcheantar)|Baile Átha Cliath - Fine Gall Thoir]] | 2024 |- | style='text-align:right'| 14 | [[Baile Átha Cliath - Fine Gall Thiar (Dáilcheantar)|Baile Átha Cliath - Fine Gall Thiar]] | 2024 |- | style='text-align:right'| 15 | [[Baile Átha Cliath Thiar-Meán (Dáilcheantar)|Baile Átha Cliath Thiar-Meán]] | 2002 |- | style='text-align:right'| 16 | [[Baile Átha Cliath Thiar-Thuaidh (Dáilcheantar)|Baile Átha Cliath Thiar Thuaidh]] | 1981 |- | style='text-align:right'| 17 | [[Baile Átha Cliath Ráth an Dúin (Dáilcheantar)|Baile Átha Cliath, Ráth an Dúin]] | 2016 |- | style='text-align:right'| 18 | [[Baile Átha Cliath Theas-Lár (Dáilcheantar)|Baile Átha Cliath Theas-Lár]] | 1948 |- | style='text-align:right'| 19 | [[Baile Átha Cliath Thiar Theas (Dáilcheantar)|Baile Átha Cliath Thiar Theas]] | 1981 |- | style='text-align:right'| 20 | [[Baile Átha Cliath Thiar (Dáilcheantar)|Baile Átha Cliath Thiar]] | 1981 |- | style='text-align:right'| 21 | [[Dún Laoghaire (Dáilcheantar)|Dún Laoghaire]] | 1977 |- | style='text-align:right'| 22 | [[Gaillimh Thoir (Dáilcheantar)|Gaillimh Thoir]] | 1977 |- | style='text-align:right'| 23 | [[Gaillimh Thiar (Dáilcheantar)|Gaillimh Thiar]] | 1937 |- | style='text-align:right'| 24 | [[Ciarraí (Dáilcheantar)|Ciarraí]] | 2016 |- | style='text-align:right'| 25 | [[Cill Dara Thuaidh (Dáilcheantar)|Cill Dara Thuas]] | 1997 |- | style='text-align:right'| 26 | [[Cill Dara Theas (Dáilcheantar)|Cill Dara Theas]] | 1997 |- | style='text-align:right'| 27 | [[Laois (Dáilcheantar)|Laois]] | 2016 |- | style='text-align:right'| 28 | [[Cathair Luimnigh (Dáilcheantar)|Cathair Luimnigh]] | 2011 |- | style='text-align:right'| 29 | [[Contae Luimnigh (Dáilcheantar)|Contae Luimnigh]] | 2016 |- | style='text-align:right'| 30 | [[An Longfort–An Iarmhí (Dáilcheantar)|Longfort–Iarmhí]] | 2007 |- | style='text-align:right'| 31 | [[Lú (Dáilcheantar)|Lú]] | 1923 |- | style='text-align:right'| 32 | [[Maigh Eo (Dáilcheantar)|Maigh Eo]] | 1997 |- | style='text-align:right'| 33 | [[An Mhí Thoir (Dáilcheantar)|An Mhí Thoir]] | 2007 |- | style='text-align:right'| 34 | [[An Mhí Thiar (Dáilcheantar)|An Mhí Thiar]] | 2007 |- | style='text-align:right'| 35 | [[Uíbh Fhailí (Dáilcheantar)|Uíbh Fhailí]] | 2016 |- | style='text-align:right'| 36 | [[Ros Comáin–Gaillimh (Dáilcheantar)|Ros Comáin–Gaillimh]] | 2016 |- | style='text-align:right'| 37 | ''[[:d:Q54932109|Sligeach–Liatroim]]'' | 2016 |- | style='text-align:right'| 38 | [[Tiobraid Árann Thuaidh (Dáilcheantar)|Tiobraid Árann Thuaidh]] | 2024 |- | style='text-align:right'| 39 | [[Tiobraid Árann Theas (Dáilcheantar)|Tiobraid Árann Theas]] | 2024 |- | style='text-align:right'| 40 | [[Port Láirge (Dáilcheantar)|Port Láirge]] | 1923 |- | style='text-align:right'| 41 | [[Loch Garman (Dáilcheantar)|Loch Garman]] | 1921 |- | style='text-align:right'| 42 | [[Cill Mhantáin (Dáilcheantar)|Cill Mhantáin]] | 1923 |- | style='text-align:right'| 43 | [[Cill Mhantáin-Loch Garman (Dáilcheantar)|Cill Mhantáin-Loch Garman]] | 2024 |} {{Wikidata list end}} == Féach freisin == * An [[Coimisiún Toghcháin (Éire)|Coimisiún Toghcháin]]<ref name=":0" /> == Tagairtí == {{reflist | refs = <ref name=":0">{{lua idirlín | url=https://www.electoralcommission.ie/ga/cen-dailcheantar-ina-gconaim/ | teideal = Cén Dáilcheantar ina gcónaím? | teanga = ga-IE | work = Coimisiún Toghcháin| dátarochtana = 2024-11-24}}</ref> <ref name=eisb/2001/38>[http://www.irishstatutebook.ie/eli/2001/act/38/enacted/en/print Electoral (Amendment) Act 2001], Office of the Attorney General</ref> <ref name=eisb/1997/25>{{lua idirlín | url = https://www.irishstatutebook.ie/eli/1997/act/25/enacted/en/html | teideal = electronic Irish Statute Book (eISB) | údar=electronic Irish Statute Book (eISB) | teanga = en | work = www.irishstatutebook.ie | dátarochtana = 2024-11-23}}</ref> <ref name=acht2013>An tAcht Toghcháin (Leasú) (Dáilcheantair), 2013[http://www.oireachtas.ie/documents/bills28/acts/2013/a713inew.pdf] {{Webarchive | url = https://web.archive.org/web/20160428223100/http://www.oireachtas.ie/documents/bills28/acts/2013/a713inew.pdf | date=2016-04-28}}</ref> <ref name= housing2015>[https://www.housing.gov.ie/sites/default/files/migrated-files/en/Publications/LocalGovernment/Voting/FileDownLoad,40119,en.pdf Consultation Paper on the Establishment of an Electoral Commission in Ireland, (2015), Department of Environment, Community, and Local Government]</ref> }} {{Liosta Dáilcheantar}} [[Catagóir:Dáilcheantair| ]] mq9oi0fs2jtaokwwy12txsugmjzbm3j 0 63618 1310027 1305388 2026-04-25T03:10:57Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310027 wikitext text/x-wiki Is éard is '''Ficsean eolaíochta i nGaeilge''' ann ná an seánra litríochta [[ficsean eolaíochta]] atá ar fáil i [[Gaeilge]]. Faightear locht ar an nGaeilge toisc go samhlaítear nach bhfuil go leor den seánra seo sa litríocht aici. ==Samplaí Áirithe a Luaitear leis an Seánra== * [[Máiréad Ní Ghráda]] * [[Cathal Ó Sandair]] * ''[[Tinte na Farraige Duibhe]]'' * ''[[Makaronik]]'' le [[Dave Duggan]] === ''Domhan faoi Cheilt'' le Iarla Mac Aodha Bhuí Cló Mhaigh Eo 1999 === Turas a thugann Evan agus Brigitta isteach i nduibheagán an spáis. Cá bhfios cén cineál allúrach a chasfar orthu nó cén chontúirt ina mbeidh siad. === ''An Clár Amanda'', Iarla Mac Aodha Bhuí, Cló Mhaigh Eo, 2000 === Tagann beirt dheartháir ar fhianaise go bhfuil deachtóir sa Chianoirthear in ann seilbh a ghlacadh ar intinn an duine trí chlár úr ríomhaireachta agus na milliúin a chur i gcuntais bhainc san [[An Eilvéis|Eilvéis]] ag an am céanna. Agus iad fós ag iarraidh teacht ar réiteach faoi cheard ba chóir dóibh a dhéanamh beirtear greim ar intinn dhuine acu féin Scéinséir na déaglitríochta Gaeilge. === ''Talfasg'' === Scéal finsceolaíochta a dhíríonn ar bhuachaill a dheirfiúr agus cailín a aimsíonn inneall a chuireann iad ag taisteal tríd an am chuig an todhchaí, tá an domhan scartha 2065, tá an teicneolaíochta sách dona seachas na carranna ciúine, rud atá tarlaithe, tá [[Slisne sileacain|sliseanna]] in [[Inchinn dhaonna|inchinní]] daoine agus táthar ag iarraidh smacht a choinneáil ar an domhan, casann siad lena chéile sa todhchaí agus ar deireadh éiríonn leo deireadh a chur leis an gcóras polaitiúil ansmachtach agus filleadh ar an mbliain 1991 as ar tháinig siad. Tá deacracht creideamh sna hainmneacha daonna agus áiteanna. D'aistrigh [[Liam Prút]] go Gaeilge na hÉireann é. === ''Smaointe Beaga Cumhachtacha'' le Pól Ó Cainín === Leabhar ficsean eolaíochta sa tsraith Foghlaimeoir Fásta. Tá an dara leabhar sa tsraith ann: ''[[Is trua nach bhfuil tú anseo!]]''<ref>{{Lua idirlín|url=https://comhar.ie/leabhair/is-trua-nach-bhfuil-tu-anseo/|teideal=Is trua nach bhfuil tú anseo!|údar=|work=[[LeabhairCOMHAR]]|dátarochtana=2026-02-26}}</ref> === ''Tinte na Farraige Duibhe'', Tim Armstrong (Eoin P. Ó Murchú aist.), Leabhar Breac, 2020 === {{Príomhalt|Tinte na Farraige Duibhe}} === ''An Dara Rogha'', Celia de Fréine, LeabhairCOMHAR, 2022 === {{Príomhalt|An Dara Rogha}} Sa Ré Úr iar dtubaiste, d'fhás Emma aníos sa chathair dhiostóipeach [[Bithsféar (ficsean eolaíochta)|Bithsféar]] 9. Nuair a théann a cara ar iarraidh gan tasc gan tuairisc caithfidh Emma dul ag fiosrú le fáil amach ar cuireadh chuig [[Feirm na bhFéatas]] í nó an bhfuil rud éigin eile ar siúl.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/leabhair/ceithre-mholadh-randamacha-don-leitheoir-craosach/|teideal=Ceithre mholadh randamacha don léitheoir craosach|údar=[[Hannah Ní Chonghaile]]|dáta=2023-05-11|work=[[NÓS]]|dátarochtana=2026-02-26}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=":1">{{Luaigh foilseachán|author=[[Aonghus Ó Lochlainn]]|url=https://comhar.ie/iris/82/9/an-dara-rogha/|title=An Dara Rogha: Léirmheas le hAonghus Ó Lochlainn|journal=[[Comhar]]|volume=82|issue=9|pages=lgh 22–23|year=2022|month=Meán Fómhair}}</ref><ref name=":3">{{Lua idirlín|url=https://aonghus.blogspot.com/2022/01/saol-nua-misniuil.html|teideal=Saol nua misniúil|údar=[[Aonghus Ó hAlmhain]]|dáta=2022-01-24|work=Smaointe Fánacha Aonghusa|dátarochtana=2026-03-06}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|url=https://comhar.ie/iris/85/6/glor-an-mhionlaigh/|title=Glór an Mhionlaigh|journal=[[Comhar]]|volume=85|issue=6|pages=lgh 10–11|author=[[Claire Dunne]]|month=Meitheamh|year=2025}}</ref> ==Saothair áirithe== * 1923 "Cuairt ar an nGealaigh" [[Mícheál Mac Craith|Mac Craith, Mícheál]] Éire [[Fáinne an Lae 1898-1900|''Fáinne an Lae'']], 17-03-23 * 1923 "Eachtra Fuirne" Mac Craith, Mícheál Éire ''Fáinne an Lae'', 15-12-23 * 1924 "Na Néalladóirí" [[Donn Piatt|Piatt, Donn]] Éire ''[[An Reult]]'', 1924 * 1925 Sprid na Sean-Laoch [[Leon Ó Broin|Ó Broin, Leon]] Éire ''[[Sguab]]'', Samhain. 1925 * 1925 Dibheartaigh ó Shean-Shasana [[Seán Ó Ciarghusa|Ó Ciarghusa, Seán]] Éire gan foilsiú - FL, 14/11/25 * 1926 "Páipéar a Fristadh i mBosca" [[Pádraic Ó Conaire|Ó Conaire, Pádraic]] Éire ''[[An Curadh Connachtach]]'', 29-05-1926 * 1927 "Aisling" [[Art Ó Riain|Ó Riain, Art]] Éire ''Fáinne an Lae'', Deir. Fómhair 1927 * 1927 ''An Tost'' Ó Riain, Art Éire * 1932 "Díoghaltas ar Ghallaibh…" [[Brian Ó Nualláin|O'Brien, Flann]] Éire ''[[Scéala Éireann]]'' 18-01-1932 * 1932 "Teacht agus Imeacht Sheán Bhuidhe" O'Brien, Flann Éire ''Scéala Éireann'' 13-06-1932 * 1933 "Marbhan" Conan (ainm cleite) Éire ''An Curadh Connachtach'', 25-03-1933 * 1938 "Ceithre Bhuille an Chluig" [[Seosamh Ó Tórna|Ó Torna, Seosamh]] Éire ''[[Bonaventura]]'', Earrach 1938 * 1938 "Duinneall" Ó Torna, Seosamh Éire ''Bonaventura'', Earrach 1938 * 1940 ''Manannán'' [[Máiréad Ní Ghráda|Ní Ghráda, Máiréad]] Éire * 1947 ''Algoland'' [[Seán Mac Maoláin|Mac Maoláin, Seán]] Éire * 1960 ''Captaen Spéirling agus an Phláinéad do Phléasc'' [[Cathal Ó Sándair|Ó Sándair, Cathal]] Éire * 1961 ''Captaen Spéirling, Spás-Phíolóta'' Ó Sándair, Cathal Éire * 1961 ''Leis an Chaptaen Spéirling go Mars'' Ó Sándair, Cathal Éire * 1985 ''Pax Dei'' [[Mícheál Ó Brolacháin|Ó Brolacháin, Mícheál]] Éire * 1988 ''A.D. 2016'' [[Pádraig Standún|Standún, Pádraig]] Éire * 1995 "Siocshuan" [[Pól Ó Muirí|Ó Muirí, Pól]] ''Siosafas'' [[Coiscéim]] * 1997 ''An Fear a Phléasc'' [[Mícheál Ó Conghaile|Ó Congaile, Mícheál]] * 1999 ''Domhan Faoi Cheilt'' [[Iarla Mac Aodha Bhuí|Mac Aodha Bhuí, Iarla]] Éire * 2000 ''An Clár AMANDA'' Mac Aodha Bhuí, Iarla *2003 ''Ag Altóir an Diabhail'' [[Tomás Mac Síomóin|Mac Síomóin, Tomás]] Éire ==Scéalta agus Leabhair ó Ghaeilge na hAlban== * "An t-Eilean Céin" le Garbhan MacAoidh, ''[[Gairm]]'' 32, 307–311, (1960) * "An Duine Ùr" le Rob Shirley, ''Gairm'' 38, 109–115, (1961) * ''[[Iain am Measg Nan Reultan]]'' le [[Iain Mac a' Ghobhainn]] (1970) * "An Rionnag" le Iain Mac a' Ghobhainn in ''An t-Adhar Ameireaganach'' (1973) * ''Clann a' Phroifeasair'' le [[Maoilios Caimbeul|Maoilios M. Caimbeul]] (1988) ** ''[[Talfasg]]'' le Maoilios M. Caimbeul (1990) * "An Keppler" le [[Iain MacIlleathain]] (2008) i ''An Claigeann aig Damien Hirst'' le Ùr-sgeul * "Luathas-teichidh" le [[Tim Armstrong]] (2011) i ''Saorsa'' le hÙr-sgeul * ''[[Air Cuan Dubh Drilseach]]'' le Tim Armstrong (2013) * "Cuilean na Nollaige" le Tim Armstrong sa nuachtán, ''An t-Albannach'' (21-12-2013) * ''An t-Adhar Ur'' le [[Dennis King]]. ==Foinsí== * ''Science Fiction and Fantasy in the Irish Language''. le Philip O’Leary * Jack Fennell, a bhailigh liosta na saothar Gaeilge, tugann sé cuntas orthu ina shaothar ''[https://dublin2019.com/wp-content/uploads/2016/03/A-Short-Guide-to-Irish-Science-Fiction.pdf A Short Guide to Irish Science Fiction]''. ==Tagairtí== {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Ficsean eolaiochta i nGaeilge}} [[Catagóir:Ficsean eolaíochta i nGaeilge| ]] [[Catagóir:Litríocht na Gaeilge de réir seánra]] [[Catagóir:Ficsean eolaíochta de réir teanga|Gaeilge]] [[Catagóir:Ficsean eolaíochta|*]] [[catagóir:Litríocht na Gaeilge]] [[Catagóir:An Ghaeilge]] [[Catagóir:Ficsean tuairimeach i nGaeilge]] [[Catagóir:Ficsean tuairimeach]] m4s7z95jnyubbmhv7qgbdghxv8oqfme 0 64226 1309983 1113870 2026-04-25T02:09:14Z Alison 570 ++ 1309983 wikitext text/x-wiki Is seánra d'ealaín, litríocht, ailtireacht agus ceol i rith na 20ú haoise é an t-'''iar-nua-aoiseachas'''. Níl an fhírinne cinnte san Iarnua-aoiseachas. Tá sé sceiptiúil agus úsáideann sé stíleanna difriúla. Is iad [[Samuel Beckett]], [[Flann O'Brien]], [[Vladimir Nabokov]], [[William Gaddis]], [[Umberto Eco]], [[John Hawkes]], [[William Burroughs]], [[Giannina Braschi]], [[Kurt Vonnegut]], [[John Barth]], [[Jean Rhys]], [[Donald Barthelme]], [[E.L. Doctorow]], [[Richard Kalich]] agus [[Jerzy Kosinski]] scríbhneoirí iar-nua-aoiseachais cáiliúla. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Rialú údaráis}} {{Síol}} [[Catagóir:Treochtaí cultúrtha]] aq2e82zlfx2jv0tre9ftzmw8fe2fns7 0 65435 1309775 1305280 2026-04-24T22:50:53Z Taghdtaighde 60452 Ath-aistrithe ó bhonn agus beagán curtha leis 1309775 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar |nom=Aibidil Gaoidheilge ⁊ Caiticiosma |subtitol=.i. forċeadal nó teagasg Criosdaighe, maille lé hairtiogluiḃ ḋairiḋe don riaġal Criosduiġe, is ínġaḃṫa, dá gaċ aon da mḃé fómánta do reaċd Día ⁊ na [[Eilís I Shasana|bañríoġã]] sa [[Ríoghacht Éireann|ríġe]] so, do tairngeaṁ as [[An Laidin|laideã]], ⁊ as [[An Béarla|gaillḃérla]] go [[An Ghaeilge|gaoiḋeilg]], lá Seaan o kearnaiġ</br> Eriġ: creud fá gcollañ tú a ṫíġéarna? músgail: ⁊ ná teilg siñ go déoġ.</br> Psalm.43. uer.23.</br> Do buaileaḋ ág[[Cló Gaelach|cló ġaoiḋeilge]], am[[Stair Bhaile Átha Cliath#An 16ú agus an 17ú haois|baile Aṫaċliaṫ]], ar ċosdas ṁaiġisdir Sheón uiser aldarman, ós ċioñ an ḋroiċid.an 20.lá do Iuín.1571.</br> Maille lé príṁgiléid na mór ríoġna. }} Is í '''''Aibidil Gaoidheilge ⁊ Caiticiosma''''' an chéad [[leabhar]] i n[[An Ghaeilge|Gaeilge]] dar cuireadh i gcló in [[Éire|Éirinn]] riamh,<ref group="nóta">Ainneoin go maítear a mhalairt, níorbh í an chéad leabhar dar cuireadh i gcló i nGaeilge ar domhain, ó tharla gur cuireadh leabhar eile i gcló i n[[Dùn Èideann|Dún Éideann]] sa bhliain 1567 ([[Anthony M. McCormack|McCormack]] ⁊ [[Terry Clavin|Clavin]]. "[https://www.dib.ie/biography/ussher-john-a8775 Ussher, John]"). Is ansin ar cuireadh ''[[Foirm na nUrrnuidheadh]]'' i gcló, leabhar a scríobh [[Seon Carsuail|Seon Carsuel]] i n[[Gaeilge Chlasaiceach]] agus dá réir sin áirítear é ar leabhair [[Gaeilge na hÉireann|Ghaeilge na hÉireann]] agus [[Gaeilge na hAlban|Ghaeilge na hAlban]] araon ([[Diarmuid Breathnach|Breathnach]] ⁊ [[Máire Ní Mhurchú|Ní Mhurchú]]. "[https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1298 CARSUEL, Seon (''c.''1525–''c.''1572)]").</ref> agus an chéad ceann sa [[Cló Gaelach|chló Gaelach]] freisin.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1405|teideal=Ó CEARNAIGH, Seán (c.1540–c.1587)|údar=[[Diarmuid Breathnach]] ⁊ [[Máire Ní Mhurchú]]|work=[[ainm.ie]]|dátarochtana=2026-04-22}}</ref><ref>[[Kim McCone|McCone]] (1994), lch 340.</ref><ref name="Staunton2005">{{Citation|last=Staunton|first=Mathew D.|title=Trojan Horses and Friendly Faces: Irish Gaelic Typography as Propaganda|journal=[[Revue LISA]]/LISA e-journal|volume=III|issue=1|at=pp.85–98, para.10|date=2005|url=http://lisa.revues.org/2546|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140623153943/http://lisa.revues.org/2546|archivedate=23 Meitheamh 2014|doi=10.4000/lisa.2546|access-date=10 Eanáir 2016|url-status=live|author-link=Mathew D. Staunton|language=Béarla}}</ref><ref name="GillespieHadfield2006">{{cite book|author1=Gillespie, Raymond|author2=Hadfield, Andrew|title=The Oxford History of the Irish Book, Volume III : The Irish Book in English, 1550-1800: The Irish Book in English, 1550-1800|url=http://books.google.com/books?id=Lnr22BpvRAIC|date=2 February 2006|publisher=OUP Oxford|isbn=978-0-19-151433-3|page=64|language=Béarla}}</ref> Is mar uraiceacht [[An Protastúnachas|Protastúnach]] a scríobh [[Seán Ó Cearnaigh (aistritheoir)|Seán Ó Cearnaigh]], cisteoir [[Ardeaglais Naomh Pádraig, Baile Átha Cliath|Ardeaglais Naomh Pádraig]], an leabhar seo.<ref name="GillespieHadfield2006" /> Tá rannóg ghearr ar litriú agus ar fhuaimeanna na Gaeilge mar chuid de.<ref name="MoodyMartin2009">{{cite book|author1=T. W. Moody|author2=F. X. Martin|author3=F. J. Byrne|title=A New History of Ireland, Volume III: Early Modern Ireland 1534-1691|url=http://books.google.com/books?id=OhceE8RkisEC|accessdate=6 February 2015|date=12 March 2009|publisher=Oxford University Press|isbn=9780199562527|page=511|chapter=The Irish Language in the Early Modern Period|language=Béarla}}</ref> B'as [[Luíne]] don gCearnach agus bhí lámh aige in aistriú an [[An Bíobla as Gaeilge#16ú haois|Tiomna Nua]] go Gaeilge freisin. Is as [[Seon Carsuail#Foirm na n-Urrnuidheadh|leabhar Charsuel]] ar tógadh cuid de na paidreacha.<ref name=":0" /> Bhí táirgeadh an leabhair seo mar chuid d'iarracht níos forleithne a bhí ar siúl ag [[An Protastúnachas|Protastúnaigh]] Éireannacha an [[An Bíobla|Bíobla]] a phriontáil i nGaeilge ionas go bhféadfadh an gnáthdhuine é a léamh. Cuireadh an leabhar i gcló ar phreas a bunaíodh i dteach an bhardasaigh [[Seón Uiser]].<ref group="nóta">Béarla: John Ussher</ref> Bhí Uiser ina Phrotastúnach mór le rá as Baile Átha Cliath agus b'eisean a d'íoc as an bhfiontar.<ref name="Rawlings2010">{{Citation|last=Rawlings|first=Gertrude Burford|title=The Story of Books|date=13 August 2010|pages=139–144|url=http://www.gutenberg.org/files/33413/33413-h/33413-h.htm|accessdate=5 February 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20131027004953/http://www.gutenberg.org/files/33413/33413-h/33413-h.htm|archivedate=27 October 2013|language=Béarla}}</ref> Ní fios cé a chuir an leabhar i gcló. Thuairimigh E. C. Dix go mb'fhéidir gurb é Uilliam Ó Cearnaigh, nia Sheáin Uí Chearnaigh, a rinne é, ach níor aontaigh [[Nicholas Williams]] leis an dtuairim sin mar gheall go raibh 1571 ró-luath dó, cé gur clódóir mór le rá a bheadh ann.<ref name=":0" /><ref name="TARA[Page01]">{{cite web|website=|url=https://www.tara.tcd.ie/handle/2262/14979|accessdate=4 February 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150205052805/http://www.tara.tcd.ie/handle/2262/14979|archivedate=5 February 2015|teideal=Aibidil Gaoidheilge & caiticiosma: [Page01<nowiki>]</nowiki>|work=Trinity’s Access to Research Archive (TARA), Trinity College Dublin|language=as Béarla}}</ref><ref name="Christies1995"></ref> Ainneoin gur cuireadh 200 cóip den leabhar i gcló, níl ach ceithre chóip ar marthain go cinnte inniu.<ref>[[Ruairí Ó hAodha|Aodha, Ruairí Ó h–]] (2012). [https://web.archive.org/web/20131001180756/http://www.historyireland.com/early-modern-history-1500-1700/desirous-to-be-deliveredprophecy-printing-and-puritanism-beyond-the-pale/ "‘Desirous to be delivered’:prophecy, printing and Puritanism beyond the Pale"] (as Béarla). '''20(5)'''. ''[[History Ireland]]''.</ref><ref name="Christies1995">{{cite web |url= http://www.christies.com/lotfinder/lot/abc-and-catechism-in-irish-aibidil-gaojdheilge-246195-details.aspx |date=15 March 1995 |teideal=ABC and Catechism [in Irish]. Aibidil Gaoidheilge...|work=Christies.com|foilsitheoir=[[Christie's]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150207012032/http://www.christies.com/lotfinder/lot/abc-and-catechism-in-irish-aibidil-gaojdheilge-246195-details.aspx|archivedate=7 February 2015|language=as Béarla}}</ref><ref name="60thAnniversary2006">{{cite web|url=http://www.tcd.ie/news_events/articles/trinity-college-dublin-s-friends-of-the-library-60th-anniversary-celebrations/3243|date=2 November 2006|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150207005748/http://www.tcd.ie/news_events/articles/trinity-college-dublin-s-friends-of-the-library-60th-anniversary-celebrations/3243|archivedate=7 Feabhra 2015|accessdate=6 February 2015|teideal=Trinity College Dublin's Friends of the Library 60th Anniversary Celebrations|dátarochtana=10 Eanáir 2016|work=Trinity College Dublin|language=as Béarla}}</ref> Sa bhliain 1995 cheannaigh [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide]] cóip den leabhar ar £47,700 ($76,463) in Christie's.<ref name="Christies1995"></ref><ref name="60thAnniversary2006"></ref> ==Féach freisin== * [[Seán Ó Cearnaigh (Ardeaglais Naomh Pádraig)]] * ''[[Foclóir nó Sanasán Nua]]'' * [[Cló Gaelach]] ==Foinsí== * [[Kim McCone|McCone, Kim]] et al. (eag.) (1994). ''[[Stair na Gaeilge (leabhar)|Stair na Gaeilge]]''. [[Maigh Nuad]]: Roinn na Sean-Ghaeilge, [[Coláiste Phádraig, Má Nuad|Coláiste Phádraig]]. ==Tagairtí== {{Reflist|30em}} ====Nótaí==== {{reflist|group=nóta}} ==Naisc Sheachtracha == * Íomhá ardtaifeach an leathanaigh teidil : [https://www.tara.tcd.ie/bitstream/handle/2262/14979/LCN11500613_007_LO.jpg Trinity Access Research Archive (Trinity College Library Dublin)] * Sonraí na chomhaontaithe Kearney a phriontáil an leabhar: [http://136.206.208.1/library/LIBeng/Special%20Collections/spcoll4cent.htm Cregan Library, St. Patrick's College] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20030129001032/http://136.206.208.1/library/LIBeng/Special%20Collections/spcoll4cent.htm |date=2003-01-29 }} [[Catagóir:Eaglais na hÉireann]] [[Catagóir:Stair na Gaeilge]] [[Catagóir:Cló Gaelach]] [[Catagóir:Aistriúcháin go Gaeilge]] [[Catagóir:Litriú na Gaeilge]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 1571]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 1570idí]] [[Catagóir:1571]] [[Catagóir:16ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Leabhair Éireannacha]] [[Catagóir:Leabhair Ghaeilge]] fmo9ihi5e21x52stqfsi8w2se26se46 14 67074 1309537 803183 2026-04-24T15:14:27Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1309537 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Liobrálachas]] [[Catagóir:Páirtithe polaitíochta a bunaíodh sa bhliain 1926]] [[Catagóir:Páirtithe polaitíochta i bPoblacht na hÉireann]] [[Catagóir:Páirtithe polaitíochta i dTuaisceart Éireann]] ih3l14nelwvbo8dhoq7iqwo9u9stqho 14 67287 1310076 804770 2026-04-25T03:58:56Z Alison 570 ++ 1310076 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Staraithe de réir náisiúntachta|Meiriceá]] [[Catagóir:Daoine Meiriceánacha de réir slí bheatha|St]] qqu7zmdax33olmypgu3vey2t8hsr7q2 0 68401 1309684 1293333 2026-04-24T21:43:18Z Alison 570 [[Catagóir:Oideoirí Meiriceánacha]] 1309684 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Bunaitheoir Shiúracha na Carthanachta agus [[naomh]] [[Caitliceach]] is ea '''Elizabeth Ann Bayley Seton''' ([[28 Lúnasa]] [[1774]] – [[4 Eanáir]] [[1821]]). Rugadh í i g[[Nua-Eabhrac (cathair)|Cathair Nua-Eabhrac]]. Bhunaigh Seton an chéad ord Caitliceach i [[Meiriceá]], mar atá, Siúracha na Carthanachta. Ise a chuir an chéad [[scoil]] Chaitliceach do chailíní ar bun, in Emmitsburg, [[Maryland]]. Tá [[Ollscoil Seton Hall]], in [[South Orange, New Jersey|South Orange]], [[New Jersey]], ainmnithe ina diaidh. Bronnadh stádas naoimh uirthi san Eaglais Chaitliceach Rómhánach ar 14 Meán Fómhair 1975, an chéad naomh Caitliceach a rugadh i Meiriceá Thuaidh. == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-beath-us}} {{Síol-creid}} {{DEFAULTSORT:Seton, Elizabeth Ann}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1774]] [[Catagóir:Básanna i 1821]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Daoine as Cathair Nua-Eabhrac]] [[Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hEorpa]] [[Catagóir:Mná rialta]] [[Catagóir:Naoimh]] [[Catagóir:Oideoirí Meiriceánacha]] 4zu4i0kdnooz4v9agut6xsvkaltwptg 14 68425 1309973 1281138 2026-04-25T01:51:36Z Alison 570 Catagóir:Daoine polaitiúla de réir náisiúntachta 1309973 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Daoine polaitiúla de réir náisiúntachta]] [[Catagóir:Taidhleoirí]] [[Catagóir:Catagóirí de réir tíre]] ipb89ezykylub3rzrz5rcjl6vbtyz4y 0 68766 1309576 1118649 2026-04-24T17:12:09Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1309576 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ban-[[aisteoir]] agus [[amhránaí]] [[SAM|Meiriceánach]] ba ea '''Doris Day''' a rugadh mar '''Doris Mary Ann Kapelhoff''' ar [[3 Aibreán]] [[1922]]<ref>Thug Day 1924 mar bhliain a breithe i gcónaí. De réir Dhaonáireamh na Stát Aontaithe, rugadh í sa bhliain 1922 agus ghlac a beathaisnéisí leis an bhliain sin.</ref> agus a d'éag ar [[13 Bealtaine]] [[2019]] in aois 97. == I mbéal an phobail == Thosaigh Doris ag canadh le [[Banna ceoil|bannaí ceoil]] imóra nuair a bhí sí ina bean óg. D'éirigh go háirithe lena hamhrán "Sentimental Journey" sa bhliain 1939. Chomh maith leis na céadta fonn a ghabháil, chuaigh sí leis an [[Aisteoir|aisteoireacht]]. [[Íomhá:Doris Day - Romance on the High Seas.jpg|clé|mion|166x166px|Doris Day ag casadh "I'm in Love" in ''Romance on the High Seas'' (1948)]] Sa bhliain 1968, ghlac sí páirt ina [[scannán]] deireanach. Ach lean sí '''uirthi''' ag casadh ceoil agus ag taifeadadh amhrán ar feadh na mblianta: B'é ''My Heart'' a h[[albam]] deireanach, sa bhliain 2011, in aois 89. == Saol == Rugadh Doris Day in [[Cincinnati, Ohio|Cincinnati]], [[Ohio]]. B'as an n[[An Ghearmáin|Gearmáin]] an ceathrar seantuismitheoirí aici. Phós Doris Day Martin Melcher sa bhliain 1951. Bhí óstán aici in Carmel-by-the-Sea (CA) a cheannaigh sise agus Melcher. D'fhan siad pósta go dtí bás Melcher sa bhliain 1968. [[Eolaíocht Chríostaí|Eolaithe Críostaí]] b'iad beirt. Ba bhall den [[Páirtí Poblachtach (Stáit Aontaithe)|Pháirtí Poblachtach]] í. Bhí sí gníomhach ar son leas na n-ainmhithe ó bhí sí ina óigbhean. [[Íomhá:Doris Day in Love Me or Leave Me trailer.jpg|clé|mion|166x166px|''Love Me or Leave Me'' (1955).]] ==Naisc sheachtracha== *[http://www.dorisday.com/ A suíomh oifigiúil. Arna rochtain ar 11 Samhain 2016] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Day, Doris}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1922]] [[Catagóir:Básanna in 2019]] [[Catagóir:Amhránaithe Béarla]] [[Catagóir:Amhránaithe Meiriceánacha]] [[Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Básanna de bharr galair]] [[Catagóir:Buaiteoirí gradaim Golden Globe]] [[Catagóir:Críostaithe]] [[Catagóir:Daoine as Ohio]] [[Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hEorpa]] [[Catagóir:Poblachtánaigh na Stát Aontaithe]] [[Catagóir:Popcheoltóirí Meiriceánacha]] ijeh3nvcp5xl1htqx004jh0gj0wjpwo 0 68849 1310057 1061817 2026-04-25T03:41:35Z Alison 570 ++ 1310057 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Lia agus oideolaí [[An Iodáil|Iodálach]] ab ea '''Maria Tecla Artemisia Montessori''' ([[31 Lúnasa]] [[1870]] – [[6 Bealtaine]] [[1952]]). Aithnítear í as an modh múinteoireachta atá ainmnithe ina diaidh, mar atá oideolaíocht Montessori. == Beathaisnéis == Rugadh Maria Montessori sa bhliain 1870 in [[Chiaravalle]], cóngarach do [[Ancona]] san Iodáil. Den mheánaicme ab ea a tuismitheoirí. Cuntasóir ab ea a hathair. Riail ghéar a bhí i bhfeidhm sa teach agus í ag fás aníos cé go raibh gaol gairid idir ise agus a máthair, a ghéill dá neamhspleáchas. Sa bhliain 1875, thug a tuismitheoirí aghaidh ar an [[An Róimh|Róimh]]. Múinteoir an tslí bheatha a bhí ar intinn acu dá n-iníon. Faoin mbliain 1884, bhí suim láidir á taispeáint ag Maria sa [[Matamaitic|mhatamaitic]] agus sa [[Cócaireacht|chócaireacht]], rud nár thaitin lena hathair. Ar scoil di rinne sí staidéar ar an m[[bitheolaíocht]] agus rinne sí suas a hintinn dul leis an [[míochaine]]. Sa bhliain 1890, thosaigh sí ag déanamh staidéir ar an eolaíocht nádúrtha ag an ollscoil. Bronnadh céim uirthi i 1892. I ndiaidh roinnt deacrachtaí a shárú d'éirigh léi ní hamháin áit a bhaint amach i scoil leighis (teoranta de ghnáth do na fir) ach scoláireacht chomh maith. Cuireadh sin le míshástacht a hathair, nár chuir aon tsuim i rud ar bith a rinne sí as sin amach. D'éirigh roinnt daoine i measc a muintire agus san ollscoil araon naimhdeach ina leith. Sa bhliain 1896, in aois a 26 bliana, d'éirigh le Maria Montessori a dintiúirí mar dhochtúir leighis a bhaint amach. Bhí sí ar na chéad bhandochtúirí san Iodáil. D'oibrigh sí ar feadh dhá bhliain ina dhiaidh sin i gclinic síciatrach na holscoile agus i gclinicí sa Róimh. Rinne sí staidéar ansin ar iompar páistí "mallintinneacha". Sa bhliain 1900, shocraigh Montessori ar dul leis an múinteoireacht. [[Íomhá:Montessori-school007.jpg|mion|clé|An chéad scoil Montessori, sa [[An Háig|Háig]], 1915]] ==Tagairtí== {{reflist}} ==Naisc sheachtracha== *[[http://ami-global.org/ Suíomh Association Montessori Internationale, arna rochtain ar 2 Nollaig 2016] {{síol-beath-it}} {{DEFAULTSORT:Montessori, Maria}} [[Catagóir:Oideoirí Iodálacha]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1870]] [[Catagóir:Básanna i 1952]] [[Catagóir:Mná]] 2h52ts3bhh3wku6p5462zpmobcnvltg 0 68854 1310058 1218320 2026-04-25T03:42:34Z Alison 570 ++ 1310058 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Polaiteoir [[SAM|Meiriceánach]] ab ea '''Harvey Bernard Milk''' ([[22 Bealtaine]] [[1930]] – [[27 Samhain]] [[1978]]). Bhí sé ionad aige ar Bhord Mhaoirseoirí San Francisco, an chéad duine [[LADT]] a toghadh do oifig phoiblí i gCalifornia. Níorbh iad an pholaitíocht agus gníomhaíocht aerach na haon suim dá raibh aige: Bhí 40 bliana slánaithe aige sula ndeachaigh sé le ceachtar den dá rud. Chuaigh frithchultúr na seascaidí go háirithe i bhfeidhm air. Chuir Milk 11 mhí isteach in oifig agus bhí sé freagrach as dhlí dhian i bhfeidhm le cearta LADT a chosaint sa chathair úd. Ar 27 Samhain 1978, d'fheallmharaigh [[Dan White]] Milk agus an Méara [[George Moscone]]. Maoirseoir eile de chuid San Francisco a bhí in White, a bhí i ndiaidh éirí as a phost ar bhord na cathrach agus a raibh teip ar a iarracht chun an post a fháil ar ais. In ainneoin giorracht an ama a chaith sé in oifig, d'éirigh Milk ina íocón in San Francisco agus ina martíreach. Sa bhliain 2002, rinneadh cur síos ar Milk mar "an t-oifgeach LADT is cáiliúla agus is suntasaí dár toghadh riamh sna Stáit Aontaithe."<ref>Smith and Haider-Markel, p. 204.</ref> ==Beathaisnéis== Rugadh Milk in Woodmere, [[Queens]], [[Nua-Eabhrac (stát)|Nua-Eabhrac]], do thuismitheoirí [[Giúdachas|Giúdacha]] de shliocht [[An Liotuáin|Liotuánach]]. Bhíodh pháistí eile ag spochadh as go minic mar gheall ar a dhá mhórchluas, a shrón mhór agus na spága de chosa a bhí aige. D'imir sé peil Mheiriceánach ar scoil dó agus bhí dúil a anama aige sa [[Ceoldráma|cheoldráma]]. Thuig sé mar dhéagóir gur homaighnéasach é féin ach choimeád sé é sin i gceilt. D'fhreastail sé ar Ollscoil Stát Nua-Eabhrac in Albany agus bhain sé céim bhaitsiléara amach sa [[Matamaitic|Mhatamatic]]. [[Íomhá:Robert and Harvey Milk 1934.JPG|mion|clé|Harvey (ar dheis) agus a dheartháir sa bhliain 1934]] Le linn [[Cogadh na Cóiré|Chogadh na Cóiré]] sna luath 1950idí, bhí ar seirbhís i g[[Cabhlach na Stát Aontaithe]] ar bord an USS ''Kittiwake'', fomhuireán, agus mar theagascóir tumadóireachta. I ndiaidh an chogaidh d'éirigh sé mór le cúpla fear eile agus d'oibrigh sé mar staitisteoir i g[[Nua-Eabhrac (cathair)|Cathair Nua-Eabhrac]]. Chaith sé tamall in [[Dallas, Texas]] freisin, sular chuir sé faoi in [[San Francisco]]. Sa bhliain 1971 chuir seisean agus a chomrádaí siopa ceamaraí ar bun leis na $1,000 dollar deireannacha a bhí fágtha acu. ==Tagairtí== {{reflist}} ==Naisc sheachtracha== *[http://milkfoundation.org/ Suíomh an Milk Foundation. Arna rochtain ar 3 Nollaig 2016] {{síol-us}} {{DEFAULTSORT:Milk, Harvey}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1930]] [[Catagóir:Básanna i 1978]] [[Catagóir:Daoine as Nua-Eabhrac]] [[Catagóir:Daoine a feallmharaíodh]] [[Catagóir:Daonlathaigh na Stát Aontaithe]] [[Catagóir:Fir aeracha]] [[Catagóir:Giúdaigh Meiriceánacha]] [[Catagóir:Gníomhaithe cearta daonna]] [[Catagóir:Oideoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Pearsanra míleata Meiriceánach]] a9e7zwwe19xxezyv77dlm8admd6j11k 0 72142 1309635 1254609 2026-04-24T20:44:48Z TGcoa 21229 1309635 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Comórtas Spóirt}} Bhí gleacaíocht ar siúl ag na [[Cluichí Oileán 2017]], ar an 25ú, 28ú agus an 30ú lá de Mheitheamh 2017.<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.islandgames2017.com/sport/gymnastics/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2017-06-25 |archivedate=2017-06-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170626155911/http://www.islandgames2017.com/sport/gymnastics/ }}</ref> == Tábla bonn == {{colorbox|#ccf}} Oileán ósta (Gotland) {| border="1" cellpadding="2" cellspacing="0" class="wikitable" style="text-align:center" |- bgcolor="#efefef" !scope="col"|Rangaigh !scope="col"|Oileán !scope="col" style="background-color:gold; width:{{#ifeq:{{{class|}}}|wikitable sortable|6em|4.5em}};"|Óir !scope="col" style="background-color:silver; width:{{#ifeq:{{{class|}}}|wikitable sortable|6em|4.5em}};"|Airgead !scope="col" style="background-color:#cc9966; width:{{#ifeq:{{{class|}}}|wikitable sortable|6em|4.5em}};"|Cré-umha !scope="col" style="width:{{#ifeq:{{{class|}}}|wikitable sortable|6em|4.5em}};"|Iomlán |- | 1 ||align=left| [[Íomhá:Flag of the Isle of Mann.svg|22px]] [[Oileán Mhanann]] || 13 || 9 || 7 || '''29''' |- | 2 ||align=left| {{Bratach|Jersey}} [[Geirsí]] || 11 || 1 || 4 || '''16''' |- | 3 ||align=left| [[Íomhá:Flag of the Faroe Islands.svg|22px]] [[Oileáin Fharó]] || 4 || 9 || 6 || '''19''' |- | 4 ||align=left| [[Íomhá:Flag of Bermuda.svg|22px]] [[Beirmiúda]] || 1 || 5 || 4 || '''10''' |- | 5 ||align=left| [[Íomhá:Flag of Anglesey.svg|22px]] [[Môn]] || 0 || 1 || 0 || '''1''' |- | 6 ||align=left| [[Íomhá:Flag of Åland.svg|22px]] [[Oileán Åland]] || 0 || 0 || 1 || '''1''' |- ! colspan=2| '''Iomlán !! 29 !! 25 !! 22 !! '''76''' |} == Tagairtí == {{Reflist}} {{Cluichí Oileán 2017}} [[Catagóir:Cluichí na n-Oileán 2017]] [[Catagóir:Gleacaíocht]] 0cr9yshrhu08jwmpcgq0nrulqih1s16 0 73145 1310079 1185701 2026-04-25T04:01:20Z Alison 570 ++ 1310079 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is í '''Shelley Wellons Moore Capito''' (26 Samhain 1953 ar rugadh í) [[Seanad Stáit Aontaithe Mheiriceá|seanadóir Stáit Aontaithe Mheiriceá]] ó [[Virginia Thiar]]. Is ball den [[Páirtí Poblachtach (Stáit Aontaithe)|Páirtí Poblachtach]] í. == Féach freisin == == Tagairtí == {{Reflist}} == Naisc sheachtracha == {{Comhaltaí reatha de Seanad na SA}} {{Síol-beath-us}} {{DEFAULTSORT:Capito, Shelley Moore}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1953]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Mná]] [[Catagóir:Oideoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Poblachtánaigh na Stát Aontaithe]] [[Catagóir:Preispitéirigh]] [[Catagóir:Seanadóirí na Stát Aontaithe]] dd6cxs16k84zpmp8x57c3rvqv4uz31t 0 73150 1310080 1283915 2026-04-25T04:04:08Z Alison 570 ++ 1310080 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is é '''Sherrod Campbell Brown''' (9 Samhain, 1952 ar rugadh é) [[Seanad Stáit Aontaithe Mheiriceá|seanadóir Stáit Aontaithe Mheiriceá]] sinsearach ó [[Ohio]]. Is ball den [[Páirtí Daonlathach (Stáit Aontaithe)|Páirtí Dhaonlathach]] é. == Naisc sheachtracha == * == Tagairtí == {{Reflist}} {{Comhaltaí reatha de Seanad na SA}} {{Síol-beath-us}} {{DEFAULTSORT:Brown, Sherrod}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1952]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Daoine as Ohio]] [[Catagóir:Daonlathaigh na Stát Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Oideoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Pobalóirí]] [[Catagóir:Protastúnaigh]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Seanadóirí na Stát Aontaithe]] 69x22el50br946hdvea73u43a9plqgv 0 73158 1310053 1211442 2026-04-25T03:37:45Z Alison 570 ++ 1310053 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is í '''Patricia Lynn Murray''' (11 Deireadh Fómhair, 1950 ar rugadh í) [[Seanad Stáit Aontaithe Mheiriceá|seanadóir Stáit Aontaithe Mheiriceá]] ó [[Washington]]. Is ball den [[Páirtí Daonlathach (Stáit Aontaithe)|Páirtí Daonlathach]] í. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Seanadóirí reatha na Stát Aontaithe}} {{Rialú údaráis}} {{Síol-beath-us}} {{DEFAULTSORT:Murray, Patty}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1950]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Daonlathaigh na Stát Aontaithe]] [[Catagóir:Gníomhaithe timpeallachta]] [[Catagóir:Mná]] [[Catagóir:Oideoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Seanadóirí na Stát Aontaithe]] [[Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann]] 7t4s11ncoxqgklv0s85c9avu5btciaj 0 76559 1309550 1137188 2026-04-24T15:48:10Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1309550 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Mheiriceánach]] é '''Samuel George Davis Jr.''' a rugadh ar an [[8 Nollaig]], [[1925]] agus a fuair bás ar an [[16 Bealtaine]], [[1990]]. {{Síol-aisteoir}} {{Síol-beath-us}} {{Síolta ceol}} {{DEFAULTSORT:Davis, Sammy Jr.}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1925]] [[Catagóir:Básanna i 1990]] [[Catagóir:Aisteoirí as Nua-Eabhrac]] [[Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda]] [[Catagóir:Básanna de bharr ailse]] [[Catagóir:Damhsóirí]] [[Catagóir:Daoine as Cathair Nua-Eabhrac]] [[Catagóir:Daoine de shliocht Easpáinneach agus Latino]] [[Catagóir:Daoine faoi mhíchumas]] [[Catagóir:Daonlathaigh na Stát Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Fuirseoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Gníomhaithe cearta daonna Meiriceánacha Afracacha]] [[Catagóir:Gníomhaithe Meiriceánacha Afracacha]] [[Catagóir:Giúdaigh Meiriceánacha]] [[Catagóir:Léiritheoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Léiritheoirí scannán]] [[Catagóir:Pearsanra míleata Meiriceánacha Afracacha]] [[Catagóir:Popcheoltóirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Saighdiúirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Snagcheoltóirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Stiúrthóirí teilifíse Meiriceánacha]] eq46w6ycmxmhtokhoaow90e7rrnxy98 1309551 1309550 2026-04-24T15:49:21Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1309551 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Mheiriceánach]] é '''Samuel George Davis Jr.''' a rugadh ar an [[8 Nollaig]], [[1925]] agus a fuair bás ar an [[16 Bealtaine]], [[1990]]. {{Síol-aisteoir}} {{Síol-beath-us}} {{Síolta ceol}} {{DEFAULTSORT:Davis, Sammy Jr.}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1925]] [[Catagóir:Básanna i 1990]] [[Catagóir:Aisteoirí as Nua-Eabhrac]] [[Catagóir:Amhránaithe Béarla]] [[Catagóir:Amhránaithe Meiriceánacha]] [[Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda]] [[Catagóir:Básanna de bharr ailse]] [[Catagóir:Damhsóirí]] [[Catagóir:Daoine as Cathair Nua-Eabhrac]] [[Catagóir:Daoine de shliocht Easpáinneach agus Latino]] [[Catagóir:Daoine faoi mhíchumas]] [[Catagóir:Daonlathaigh na Stát Aontaithe]] [[Catagóir:Drumadóirí]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Fuirseoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Gníomhaithe cearta daonna Meiriceánacha Afracacha]] [[Catagóir:Gníomhaithe Meiriceánacha Afracacha]] [[Catagóir:Giúdaigh Meiriceánacha]] [[Catagóir:Léiritheoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Léiritheoirí scannán]] [[Catagóir:Pearsanra míleata Meiriceánacha Afracacha]] [[Catagóir:Pianódóirí]] [[Catagóir:Popcheoltóirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Saighdiúirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Snagcheoltóirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Stiúrthóirí teilifíse Meiriceánacha]] 5jsizf3jdi743z32bfdm0pojmxo6cqj 0 77239 1309984 1270241 2026-04-25T02:09:54Z Alison 570 Catagóir:Treochtaí cultúrtha 1309984 wikitext text/x-wiki Is éard is '''Aois na Faisnéise''' ann (ar a dtugtar freisin '''Aois an Ríomhaire''', an '''Aois Dhigiteach''', nó '''Aois na Meán Nua'''), ná an tréimhse, i stair an duine, arb iad a shainairíonna ná an t-athrú ón tionscal traidisiúnta a thug an [[Réabhlóid Thionsclaíoch]] chun cinn trí tionsclaíochta, go dtí geilleagar atá bunaithe ar [[Ríomhaire|ríomhairiú]] faisnéise. Tá teacht na hAoise Faisnéise bainteach leis an [[Réabhlóid Dhigiteach]], díreach mar a mharcáil an [[Réabhlóid Thionsclaíoch]] teacht na hAoise Tionsclaíche .<ref>Castells, M. (1999). </ref><ref name="HilbertDT&SC">Hilbert, M. (2015). </ref> Athraíonn an sainmhíniú ar cad a chiallaíonn an téarma 'digiteach', (nó cén a chiallaíonn 'fáisnéis' ) le himeacht ama, de réir mar a thagann teicneolaíochtaí nua, feistí úsáideora, modhanna idirghníomhaíochta le daoine eile agus feistí chun cinn ar an réimse taighde, forbairt agus seoladh margaidh. == Tagairtí == {{Reflist|colwidth=30em}} == Tuilleadh léitheoireachta == * Oliver Stengel et al. (2017). ''Digitalzeitalter - Digitalgesellschaft'', Springer {{ISBN|978-3658117580}}978-3658117580 * Mendelson, Edward (Meitheamh 2016). ''[http://www.nybooks.com/articles/2016/06/23/depths-of-the-digital-age/ I Dhoimhneas na Aois Dhigiteach],'' An Nua-Eabhrac Athbhreithniú Leabhar * Bollacker, Kurt D. (2010) ''[http://www.americanscientist.org/issues/pub/2010/3/avoiding-a-digital-dark-age a Sheachaint Digiteach Dark Aois] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100701154227/http://www.americanscientist.org/issues/pub/2010/3/avoiding-a-digital-dark-age |date=2010-07-01 }}'', ar Eolaí Meiriceánach, Márta–aibreán 2010, Toirt 98, Uimhir 2, lch.&#x20;106ff * Castells, Manuel. (1996-98). ''An Aois na Faisnéise: Eacnamaíocht, Sochaí agus Cultúr'', 3 iml. Oxford: Blackwell. * Gelbstein, E. (2006) ''ag Trasnú an Feidhmiúcháin Deighilt Dhigiteach a shárú''. {{ISBN|99932-53-17-0}}99932-53-17-0 == Naisc sheachtracha == * [http://www.information-age.com Articles on the impact of the Information Age on business]&nbsp;– at ''Information Age'' magazine * [http://www.vias.org/beyinfoage/ Beyond the Information Age] by Dave Ulmer * [http://www.dodccrp.org/files/Alberts_Anthology_I.pdf Information Age Anthology Vol I] by Alberts and Papp (CCRP, 1997) * [http://www.dodccrp.org/files/Alberts_Anthology_II.pdf Information Age Anthology Vol II] by Alberts and Papp (CCRP, 2000) * [http://www.dodccrp.org/files/Alberts_Anthology_III.pdf Information Age Anthology Vol III] by Alberts and Papp (CCRP, 2001) * [http://www.dodccrp.org/files/Alberts_UIAW.pdf Understanding Information Age Warfare] by Alberts et al. (CCRP, 2001) * [http://www.dodccrp.org/files/Alberts_IAT.pdf Information Age Transformation] by Alberts (CCRP, 2002) * [http://www.dodccrp.org/files/Alberts_Unintended.pdf The Unintended Consequences of Information Age Technologies] by Alberts (CCRP, 1996) * [http://www.informationage.org/ History & Discussion of the Information Age] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170914082906/http://informationage.org/ |date=2017-09-14 }} * [http://www.sciencemuseum.org.uk/educators/plan_and_book_a_visit/things_to_do/galleries/information_age.aspx Science Museum - Information Age] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151004040741/http://www.sciencemuseum.org.uk/educators/plan_and_book_a_visit/things_to_do/galleries/information_age.aspx |date=2015-10-04 }}* [http://www.information-age.com Airteagail ar an tionchar ar an Aois na [[Catagóir:Treochtaí cultúrtha]] mkicejndrayyuelupfzkprnnuht26ex 0 79133 1309726 1164525 2026-04-24T22:06:14Z TGcoa 21229 1309726 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} Is [[éan]] é an '''crotach cloch'''. Is baill d'fhine na Burhinidae iad. == Féach freisin == * [[Numenius]] * [[Crotach]] * [[Crotach Artach]] * [[Crotach eanaigh]] * [[Crotach gobchaol]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol ainmhí}} {{DEFAULTSORT:Crotach cloch}} f01tv4lwodot3h5cmizo0lcc8he3mi4 14 80522 1309951 871842 2026-04-25T01:25:44Z Alison 570 Ord 1309951 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Síceolaíocht]] [[Catagóir:Coincheapa de réir disciplín|Síceolaíocht]] 7ptzmza3hz0k5pyljgc9ay88db99hnd 14 80556 1309972 1281179 2026-04-25T01:51:16Z Alison 570 Catagóir:Daoine polaitiúla de réir náisiúntachta 1309972 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Daoine polaitiúla de réir náisiúntachta]] [[Catagóir:Polaiteoirí]] [[Catagóir:Catagóirí de réir tíre]] iy7ukzynh1hgu5tf0zkkcblgab1axjh 14 81776 1309915 878148 2026-04-25T00:46:40Z Alison 570 Ord 1309915 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Bitheolaíocht]] [[Catagóir:Eolaíochtaí nádúrtha]] [[Catagóir:Disciplíní na heolaíochta|Beath]] 57o0rekgzv01z3lsc3z6dkpqgkjrm1w 14 82860 1309716 1265647 2026-04-24T21:58:47Z Alison 570 Ord 1309716 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Taiscéalaithe de réir náisiúntachta|Rúis]] [[Catagóir:Daoine Rúiseacha de réir slí bheatha]] 5betjchjjs4h2srtbue5cakt76d9v6x 0 82867 1309772 1288782 2026-04-24T22:48:08Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1309772 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Ceann de na scéalta [[An Nollaig|Nollag]] is cáiliúla a scríobhadh riamh i m[[An Béarla|Béarla]] is ea '''''Duan na Nollag''''' le [[Charles Dickens]], a foilsíodh den chéad uair i m[[Béarla]] faoin teideal '''''A Christmas Carol''''' ar an [[19 Nollaig]] [[1843]]. == Scéal == San úrscéal gearr seo, insítear scéal Eibinéasair [[Scrúg]], seanchnuastóir crua a dtagann [[taibhse]] a shean-chomhghleacaí [[gnó]] Iacób Meárlaí ar cuairt chuige [[Oíche Nollag]], agus taibhsí ón Nollaig a bhí, atá, agus a bheidh. An t-athrú a thagann ar Scrúg an bior ar a chasann an scéal. Is fabhalscéal é seo atá scríte le fearg agus le ceacht a chur abhaile, agus níl i gceist ag an údar nach bhfeicfí sin go feilleshoiléir, dá stuacaí nó dá dhúire is a bheadh an léitheoir. Tá a fhios againn cén saghas duine é Scrúg ó thosach – ‘Ochón! Ba é an rúcach é Scrúg! Seanraga santach scríobach anacrach ocrach! Chomh géar, chomh doirbh le breochloch nár bhain cruach riamh aibhleog raidhsiúil aisti.’<ref name=":1">{{Lua idirlín|teideal=An Nollaig Nollaigiúil|url=https://www.irishtimes.com/gaeilge/sceal/2025/11/25/an-nollaig-nollaigiuil/|work=The Irish Times|dátarochtana=2025-12-01|language=ga-IE|údar=Alan Titley|dáta=25 Samhain 2025}}</ref> Tá a fhios againn cad atá i ndán dó. Ní mór ná nach ndeirtear é sin i dtosach an leabhair. Níl uainn ach an spíonadh mar sin, an dóigh mhall atá ag Dickens ar na ceachtanna a leagan amach ós ár gcomhair diaidh ar ndiaidh, gach ceann díobh ag fáisceadh na scriúnna ar Scrúg go scrúdaitheach is go scrúdta. Tagann na taibhsí chuige, taispeánann saol a óige dó, an saol mar atá anois aige (nach bhfeiceann sé) agus an saol a bheidh le teacht mura n-athraíonn sé béasa agus iompar. Ní de dhroim aon eachtra amháin a tharlaíonn an t-athrú sin, agus tá an chuid is fearr den leabhar sna radharcanna sin ina bhfuil ‘Scrúg agus an spiorad ag siúl na sráideanna’ le chéile agus sna háiteanna a dtugann siad turas orthu. Ag deireadh an leabhair, tar éis a gcuairte, déantar [[duine]] níos cineálta agus níos séimhe de Scrúg. Duine eile ar fad é agus gabhann an claochlú air: ‘Táim chomh héadrom le cleite, táim chomh séanmhar le haingeal, táim chomh meidhreach le gasúr scoile, táim chomh giodamach le fear meisce. Nollaig shúgach chun gach éinne!'<ref name=":1" /> [[File:Dickens - Christmas Carol editions - 2020-01-03 - Andy Mabbett - 04.jpg|thumb|Roinnt leaganacha de ''A Christmas Carol''|clé|264x264px]] [[Íomhá:Dickens-christmas-carol.jpg|clé|mion|lámhscríbhinn Dickens, 1843|220x220px]] == As Gaeilge == === Pádraig Ua Duinnín, 1903 === Ba ea é '''''Duan na Nollag''''' an chéad aistriúchán liteartha a rinneadh go Gaeilge. Bhí an athbheochan faoi lánseol agus Conradh na Gaeilge ar an bhfód le beagnach deich mbliana nuair a chuir an tAthair Pádraig, [[Pádraig Ua Duinnín]], Gaeilge bhreá Shliabh Luachra ar shaothar Charles Dickens sa bhliain 1903, agus a chuir tús le seánra nua i litríocht na Gaeilge — an t-aistriúchán liteartha.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/leabhair/leabhair-na-haistriuchain-go-gaeilge-is-fearr-a-rinneadh/|teideal=LEABHAIR: Na haistriúcháin go Gaeilge is fearr a rinneadh|údar=NÓS|dáta=2020|language=ga|work=NÓS|dátarochtana=2021-12-18}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Íomhá:Charles Dickens-A Christmas Carol-Title page-First edition 1843.jpg|clé|mion|an chéad leagan, 1843|220x220px]]Gheobhadh aistritheoir gairmiúil na linne seo lochtanna go leor ar chur chuige an Duinnínigh — an t-aistriú focal ar fhocal seachas ciall ar chiall, mar shampla (“bhí Meárlaí chomh marbh le tairne dorais”) nó an nós ainmneacha dílse mar ‘Scrooge’ a Ghaelú go ‘Scrúg’ (is iondúil nach mbactar ainmneacha pearsanta a aistriú sa lá atá inniu ann).<ref name=":0"/> Mar sin féin, chonaic an Duinníneach gur ghá go mbeadh teacht ag léitheoirí Gaeilge ar mhórshaothar idirnáisiúnta chomh maith le leabhair nua ina dteanga féin, agus ba é an chéad duine a chrom ar an obair sin.<ref name=":0"/> === Leagan 2017 === Foilsíodh leagan Gaeilge de i mí Dheireadh Fómhair 2017, bunaithe ar aistriúchán an fhoclóirí, an tAthair [[Pádraig Ua Duinnín]] i 1903, agus é athchóirithe do léitheoirí ár linne ag [[Maitiú Ó Coimín]]. Is iad seanléaráidí Arthur Rackham atá mar mhaisiúchán ar an leabhar,<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.litriocht.com/táirge/duan-na-nollag/|teideal=Duan Na Nollag|údar=Charles Dickens, Pádraig Ua Duinnín, agus Maitiú Ó Coimín|dáta=2017-11-30|language=ga|work=Litríocht|dátarochtana=2020-12-17}}</ref> duine de na maisitheoirí leabhar ba mhó cáil le linn ré órga na healaíne sin i Sasana ag deireadh an 19ú agus tús an 20 céad. === Aistrriúchán === Ní raibh sé riamh furasta Dickens a aistriú, óir bhain se ceol as na focail agus níor bhain sé leas riamh as aon fhocal amháin nuair ab fhéidir leis deich gcinn a chur ag obair. Is í an fhadhb a bhaineann leis an leabhar seo, a déarfaí, ná go bhfuil an scéal ar eolas a bheag nó a mhór cheana. Tá cuid de theanga an leabhair imithe isteach sa chaint agus is cuma nó cur síos ar dhuine sprionlaithe anois é ‘scrooge’ sa Bhéarla. Tá fuílleach ainmneacha cheana againn sa Ghaeilge ar dhaoine atá sprionlaithe, mar atá, gortachán, péisteánach, cíochrachán, cágaire, ocrachán, grobaire, santachán, scribín, stiocaire, scanróir, scríobálaí, scrabhdóir agus scrúile.<ref name=":1" /> == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Duan na Nollag)}} [[Catagóir:Leabhair do pháistí]] [[Catagóir:An Nollaig]] [[Catagóir:Leabhair Ghaeilge]] 5pzidoi8l5van0oaube5vs4ig096zf3 0 82930 1310059 1289078 2026-04-25T03:43:14Z Alison 570 ++ 1310059 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Íomhá:Reliques de Sainte-Ursule (Saint-Séverin, Paris).jpg|mion|255x255px|Adhradh a taisí naofa, eaglais Saint-Séverin, [[Páras]]]] [[Naomh]] is ea '''Angela Merici''' (nó '''Aingeal Merici'''), 1474 - [[27 Eanáir]] [[1540]]. ==Saol== Bhásaigh tuismitheoirí Angela nuair a bhí sí deich mbliana d’aois agus chuaigh an girseach chun cónaithe lena huncail. Ag an am sin, ní dheachaigh cailíní ar [[scoil]] ar chor ar bith. Ní bhíodh [[Múinteoir|múinteoi]]<nowiki/>rí baineann ann ach oiread,. Rinne Aingeal cinneadh athrú a chur ar chúrsaí. Thug sí scata dá cairde le chéile a bhí sásta cailíní óga a [[Oideachas|oiliúint]]. Mhúineadar léamh agus scríobh dosna cailíní. == Ord == Tugadh Cuallacht Aingil de Naomh Ursula, nó na hUrsalaigh, ar an mná a bhí ag obair léi<ref>Acmhainní do Phobal na Scoile, Seachtain na Scoileanna Caitliceacha, 2009 http://www.catholicbishops.ie/wp-content/uploads/images/stories/features/Catholic_Schools_Week/primary_gaeilge.pdf</ref>. Dob iad an chéad chuallacht [[bean rialta]] a d’oibrigh taobh amuigh den [[Clochar (foirgneamh)|chlochar]] iad, agus an chéad ghrúpa bean rialta le [[Múinteoir|múineadh]] a dhéanamh. [[Íomhá:Angèle Mérici.jpg|clé|mion|17ú haois]] [[Naomh|Canónaíodh]] sa bhliain 1807 í. Ceiliúrtar a lá féile ar an [[27 Eanáir]] (de réir an Féilire Ginearálta Caitliceach). ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Merici, Angela}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1474]] [[Catagóir:Básanna i 1540]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Mná]] [[Catagóir:Naoimh Iodálacha]] [[Catagóir:Oideoirí Iodálacha]] [[Catagóir:Proinsiasaigh]] d7clls8g7enm67taqoh3sxqn47r41df 14 82942 1309540 993880 2026-04-24T15:19:28Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1309540 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1988]] [[Catagóir:Liobrálachas]] [[Catagóir:Páirtithe polaitíochta na Ríochta Aontaithe]] lkyyf4e3gm2vjz1ozcbu3sr0xxrcogb 0 84725 1309657 1298384 2026-04-24T21:24:40Z Alison 570 [[Catagóir:Oideoirí Éireannacha]] 1309657 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba [[Sufraigéid|shufraigéid]] agus [[Náisiúnachas in Éirinn|náisiúnach]] Éireannach í '''Johanna Mary "Hanna" Sheehy Skeffington''' (née Johanna Mary Sheehy) ([[24 Bealtaine]] [[1877]] – [[20 Aibreán]] [[1946]]). Bhunaigh sí (in éineacht lena fear céile [[Proinsias Mac Síthigh-Sceimhealtún|Francis Sheehy-Sceimhealtún]], [[Margaret Cousins]] agus [[James Cousins]]) [[Léig na hÉireann um Cheart Vótála do Mhná]] in 1908.<ref name="boy">{{cite book|last=Boylan|first=Henry|year=1998|title=A Dictionary of Irish Biography, 3rd Edition|page=397|location=Dublin|publisher=Gill and MacMillan|isbn=0-7171-2945-4}}</ref> Bhí sí ar dhuine de bhunaitheoirí an [[Ceardchumann fir1 Oibrithe Ban na hÉireann]] chomh maith. Ba [[Polaiteoir|pholaiteoir]] agus [[Seanadóir]] é a mac, [[Owen Sheehy-Skeffington]]. Phós a deirfiúr Máire an [[scríbhneoir]] agus polaiteoir [[Tom Kettle|Thomas Kettle]]. Phós deirfiúr eile, Kathleen, Frank Cruise O'Brien, agus ba é [[Conchúr Crús Ó Briain]] a mac.<ref name="joy">{{cite book|last=Ellmann|first=Richard|year=1982|title=James Joyce, 1st Revised Edition|pages=51–53 et passim|location=Oxford|publisher=Oxford University Press|isbn=0-19-503381-7}}</ref> Phós an ceathrú deirfiúr, Margaret, an t-aturnae John Culhane, agus ina dhiaidh sin an file Michael Casey. D'oibrigh an bheirt dheartháireacha aici mar [[dlí]]<nowiki/>odóirí. == Laethanta a hÓige == <span>Rugad</span>h Hanna i [[Ceann Toirc|gCeann Toirc]], [[Contae Chorcaí]], Éire, an iníon is sine ag Elizabeth "Bessie" McCoy agus [[David Sheehy]]. Bhí Sheehy ina iar-Fhínín agus MP le [[Páirtí Parlaiminteach na hÉireann]] ar son deisceart na [[Gaillimh Thoir (Dáilcheantar)|Gaillimhe]]. Tógadh Hanna ar mhuileann nuair a bhí sí an-óg, áit ar thógadh a hathair freisin. Nuair a bhí Hanna trí bliana d'aois bhog a teaghlach go dtí [[Luachma]], [[Contae Thiobraid Árann]].<ref name=":0">{{Cite book|title=Hanna Sheehy-Skeffington: A Life|last=Ward|first=Margaret|publisher=Cork University Press|year=1997|isbn=|location=|pages=|quote=|via=}}</ref> Bhí seisear siblín ag Hanna, fuair duine acu bás ar aois anaithnid agus níl mórán scríofa faoin leanbh sin. Seo iad a siblíní: Margaret, a rugadh in 1875; Eugene, a rugadh in 1882; Richard, a rugadh in 1884; Mary, a rugadh in 1884; agus Kathleen, a rugadh in 1886. Cuirtear '''the Land League Priest''<nowiki/>' ar a huncail, an tAthair Eugene Sheehy, agus cuirtear i b[[príosún]] é mar gheall ar a chuid gníomhaíochtaí. D'oibrigh sé mar mhúinteoir [[Éamon de Valera]] i [[Luimneach]] chomh maith. Nuair a fuair athair Hanna post mar [[Teachta Parlaiminte|MP]] in 1887, bhog an teaghlach go dtí [[Bruach an Chuilinn]], [[Droim Conrach]], [[Baile Átha Cliath]]. Bhí an teaghlach ina gcónaí béal dorais le T.D Sullivan, Ardmhéara Bhaile Átha Cliath agus an file a chum "God Save Ireland". Chuaigh Hanna go dtí an [[An Ghearmáin|Ghearmáin]] ar feadh tréimhse bheag nuair a bhí sí ocht mbliana déag d'aois chun [[cóir leighis]] a fháil le haghaidh [[Eitinn|eitinne]].<ref name=":0" /> Tar éis a céim a bhaint amach ó [[Ollscoil Ríoga na hÉireann]], d'oibrigh Hanna i b[[Páras]] mar [[au pair]] ar feadh tamaill, agus d'fhill sí ar Éirinn sa bhliain 190.<ref name=":0" /> agus phós sí Francis Skeffington i 1903.<ref>{{Lua idirlín|url=http://sheehyskeffingtonschool.org/?page_id=42|teideal=Frank & Hanna – Sheehy Skeffington School|language=en-US|dátarochtana=2020-04-24|archivedate=2021-01-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210116140941/http://sheehyskeffingtonschool.org/?page_id=42}}</ref> [[Íomhá:Hanna_Sheehy_in_1916.jpg|alt=|clé|mion|257x257px|Hanna Sheehy i 1916 sna [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stáit Aontaithe]]]] == Gníomhaí == Ba bhall í Hanna Sheehy Skeffington de [[Teaghlach|theaghlach]] a bhí an-[[Poblachtánachas in Éirinn|phoblachtach]] ar fad.<ref name=":1">{{Luaigh foilseachán|title=Irelands suffragettes - the women who fought for the vote.|url=http://worldcat.org/oclc/1023177652|oclc=1023177652|author=Watkins, Sarah-beth.}}</ref> Bhí tionchar uirthi ó [[Séamus Ó Conghaile]] agus le linn [[Stailc agus Frithdhúnadh 1913 (Baile Átha Cliath)|frithdhúnadh 1913]], d'oibrigh sí le sufraigéidí eile i [[Halla na Saoirse]], ag soláthar bia do theaghlaigh na [[stailc]]<nowiki/>eoirí.<ref name=":2">{{Luaigh foilseachán|title=Hanna Sheehy Skeffington|url=https://www.worldcat.org/oclc/35110401|publisher=Published for the Historical Association of Ireland by Dundalgan Press|date=1995|location=Dublin|oclc=35110401|coauthors=Historical Association of Ireland.|author=Luddy, Maria.}}</ref> Throid Sheehy Skeffington go tréan chun cearta vótála mná a fháil in Éirinn; bhunaigh sí an IWFL sa bhliain 1908 agus bhunaigh sí an foilseachán "The Irish Citizen" lena fear céile freisin.<ref name=":1" /> Bhí an nasc poblachtach láidir a bhí aici le feiceáil arís nuair a chabhraigh sí le linn [[Éirí Amach na Cásca]], ag seachadadh teachtaireachtaí agus bia go dtí [[Ard-Oifig an Phoist]]. [[Íomhá:Kanturk-HSS01.jpg|clé|mion|177x177px|[[Dealbhóireacht|Dealbh]] chuimhneacháin i g[[Ceann Toirc]]]] Bhí Sheehy Skeffington i gcoinne go láidir ar rannpháirtíocht sa [[An Chéad Chogadh Domhanda|Chéad Chogadh Domhanda]] a thosaigh i mí Lúnasa 1914. Chuir [[rialtas na Breataine]] cosc uirthi freastal ar Chomhdháil Idirnáisiúnta na mBan ar siúl sa [[An Háig|Háig]] i mí Aibreáin 1915. Mí Meitheamh ina dhiaidh sin, cuireadh a fear céile i b[[príosún]] le haghaidh gníomhaíochtaí frith-earcú.<ref name=":2" /> An bhliain dár gcionn, dúnmharaíodh a fear céile le linn [[Éirí Amach na Cásca]], tar éis a bheith gafa ag [[Arm na Breataine|saighdiúirí na Breataine]]. Níor ghlac sé aon pháirt san éirí amach áfach.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.scribd.com/document/426932075/UCD-DEICH-MBLIANA-Decade-Of-Centenaries|teideal=UCD - DEICH MBLIANA - Decade Of Centenaries|language=en|work=Scribd|dátarochtana=2020-04-24}}</ref> Ní raibh fios aici go raibh sé caillte go dtí dhá lá ina dhiaidh sin. Dhiúltaigh Sheehy Skeffington an cúiteamh le haghaidh bás a fear céile.<ref name=":1" /> Thug Sheehy Skeffington a tacaíocht do Sinn féin.<ref name=":1" /> I mí na Nollag 1916 chuaigh sí go dtí na [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stáit Aontaithe]] chun labhairt ar an troid ar son saoirse na hÉireann agus chun feasacht a ardú ar son Sinn féin. D'fhreastail sí ar 250 cruinnithe ansin.<ref name=":1" /> Nuair a fhill Sheehy Skeffington ar ais sa bhliain 1917, thosaigh sí ag obair mar fheidhmiúchán [[Sinn Féin]]. I mí Deireadh Fómhair 1917 ba í an t-aon ionadaí Éireannach le haghaidh an League for Small and Subject Nationalities, áit a raibh sí cúisithe mar chomhbhrónaí an Ghearmáin, chomh maith le roinnt rannpháirtithe eile.<ref>{{Cite news|teideal=QUIT CONVENTION FOR SMALL NATIONS; Accusing League of Favoring Germany, Representatives Withdraw Names. MEETINGS OPEN TODAY Commissioner of Immigration Howe Will Preside, However, and Denies Any Wish to Censor Speeches.|url=https://www.nytimes.com/1917/10/29/archives/quit-convention-for-small-nations-accusing-league-of-favoring.html|work=The New York Times|dáta=1917-10-29|dátarochtana=2019-05-15|language=en-US}}</ref>[[Íomhá:Hanna Sheehy Skeffington plaque at Dublin Castle.jpeg|mion|Plaic chuimhneacháin in onóir Hanna Sheehy Skeffingtown i gCaisleán Bhaile Átha Cliath]] == Tagairtí == {{Reflist|30em}} {{DEFAULTSORT:Sheehy-Skeffington, Hanna}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1877]] [[Catagóir:Básanna i 1946]] [[Catagóir:Daoine a cuireadh i Reilig Ghlas Naíon]] [[Catagóir:Oideoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Gníomhaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Sufragóirí]] f0jjyyz026b84ov4a72eu25ebqv2uri 0 85039 1310110 1246759 2026-04-25T07:07:01Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310110 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} {{glanadh-mar|iarsmaí GT}} [[Teangeolaíocht|Teangeolaí]], [[údar]] agus léachtóir as [[Tel Aviv]], [[Iosrael]] é '''Ghil'ad Zuckermann''' (a rugadh ar an [[1 Meitheamh]] [[1971]]) (D.Phil., [[Ollscoil Oxford]]; Ph.D., [[Ollscoil Cambridge]]).<ref>[https://www.vividsydney.com/speaker/prof-ghilad-zuckermann Vivid Sydney (Light, Music and Ideas)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180618125759/https://www.vividsydney.com/speaker/prof-ghilad-zuckermann |date=2018-06-18 }}, Speaker: Prof. Ghil'ad Zuckermann.</ref><ref>[https://www.aljazeera.com/indepth/features/starting-scratch-aboriginal-group-reclaims-lost-language-180626082306196.html Starting from scratch: Aboriginal group reclaims lost language], With the help of a linguistics professor, Barngarla, which has not been spoken for 60 years, is being pieced together, [[Al Jazeera]], John Power, 29.6.2018.</ref><ref>[http://www.themonthly.com.au/issue/2014/september/1409493600/anna-goldsworthy/voices-land Voices of the land], In Port Augusta, an Israeli linguist is helping the Barngarla people reclaim their language / Anna Goldsworthy, The Monthly, September 2014.</ref><ref>[https://www.edx.org/bio/ghilad-zuckermann edX], Professor Ghil'ad Zuckermann.</ref><ref>[https://adelaidefestivalofideas.com.au/speakers/professor-ghilad-zuckermann/ Adelaide Festival of Ideas], Professor Ghil'ad Zuckermann.</ref><ref>[https://www.pedestrian.tv/news/meet-the-aussie-lumbersexual-on-a-mission-to-make-your-beard-lustrous Meet Ghil'ad Zuckermann, master of 11 languages], Pedestrian TV.</ref> Oibríonn Zuckermann i dteangeolaíocht theagmhála, i léacseolaíocht agus i staidéar teanga, cultúir agus féiniúlachta. Tá sé ina Ollamh le Teangeolaíocht agus ina Chathaoirleach ar Theangacha i mBaol in Ollscoil Adelaide, san Astráil. Tá sé ina uachtarán ar Chumann na hAstráile um Léann na nGiúdach (CALG).(Béarla: ''The Australian Association for Jewish Studies''(''AAJS'') ) ==Forbhreathnú== Rugadh Zuckermann i [[Tel Aviv]] i 1971 agus tógadh é in [[Eilat]]. D’fhreastail sé ar an ''United World College of the Adriatic'' i 1987–1989. Sa bhliain 1997 fuair sé M.A. sa Teangeolaíocht ón ''Adi Lautman Interdisciplinary Program for Outstanding Students'' in Ollscoil Tel Aviv. Sna blianta 1997-2000 bhí sé ina Scoláire Eorpach Scatcherd in Ollscoil Oxford agus ina Scoláire Iarchéime Denise Skinner i ''St Hugh's College'', Oxford, ag fáil D.Phil. (Oxon.) sa bhliain 2000. Le linn dó a bheith ag Oxford, bhí sé ina uachtarán ar an ngrúpa mac léinn ''Oxford University L'Chaim Society''. Mar chomhalta taighde Gulbenkian i gColáiste Churchill (2000-2004), bhí sé cleamhnaithe le Roinn na Teangeolaíochta, Dámh an Léinn Nua-Aois agus na Meánaoise, Ollscoil Cambridge. Fuair sé Ph.D. (Cantab.) sa bhliain 2003. Is fear ilteangach é Zuckermann, agus bhí poist mhúinteoireachta aige san am atá caite i Sasana, sa tSín, san Astráil, i Singeapór, sa tSlóvaic, in Iosrael agus sna Stáit Aontaithe. Sna blianta 2010-2015, bhí sé ina ollamh cuartaíochta oirirce ar thionscadal na Síne ''Project 211'', agus ina chomhalta ollaimh "Scoláire Oirthearach Shanghai", ag Ollscoil Staidéir Idirnáisiúnta Shang-hai. == Foilseacháin == * {{cite book|title=Revivalistics: From the Genesis of Israeli to Language Reclamation in Australia and Beyond|publisher=Oxford University Press|location=New York|year=2020|isbn=9780199812790|url=https://global.oup.com/academic/product/revivalistics-9780199812790?lang=en&cc=us}} * {{cite book|title=Language Contact and Lexical Enrichment in Israeli Hebrew|publisher=Palgrave Macmillan|location=UK|year=2003|isbn=9781403917232|url=https://www.palgrave.com/gp/book/9781403917232}} ([[w:en:Language Contact and Lexical Enrichment in Israeli Hebrew|''Language Contact and Lexical Enrichment in Israeli Hebrew'']]) (ISBN 9781403938695) * {{cite book|title=Israelit Safa Yafa (Israeli – A Beautiful Language) |publisher=Am Oved|location=Tel Aviv|year=2008|isbn=978-965-13-1963-1|url=http://www.zuckermann.org/israelit.html}} * {{cite book|title=Engaging – A Guide to Interacting Respectfully and Reciprocally with Aboriginal and Torres Strait Islander People, and their Arts Practices and Intellectual Property|location=Australia|year=2015|url=http://www.zuckermann.org/guide.html}} * {{cite book|title=Dictionary of the Barngarla Aboriginal Language of Eyre Peninsula, South Australia|location=Australia|year=2018|url=http://www.dictionary.barngarla.org/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180721054108/http://dictionary.barngarla.org/ |date=2018-07-21 }} * {{cite book|title=Jewish Language Contact (Special Issue of the International Journal of the Sociology of Language 226)|year=2014|url=https://www.degruyter.com/downloadpdf/j/ijsl.2014.2014.issue-226/ijsl-2014-frontmatter226/ijsl-2014-frontmatter226.pdf}} * {{cite book|title=Burning Issues in Afro-Asiatic Linguistics|year=2012|url=http://www.cambridgescholars.com/download/sample/58082}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200816120017/http://www.cambridgescholars.com/download/sample/58082 |date=2020-08-16 }} * {{cite book|title=Barngarlidhi Manoo (Speaking Barngarla Together)|publisher=Barngarla Language Advisory Committee|location=Australia|year=2019|url=https://www.adelaide.edu.au/directory/ghilad.zuckermann?dsn=directory.file;field=data;id=41076;m=view}} <br> [https://www.adelaide.edu.au/directory/ghilad.zuckermann?dsn=directory.file;field=data;id=41096;m=view ''Barngarlidhi Manoo'' - PART TWO] * {{cite journal|last1=Zuckermann|first1=Ghil'ad|last2=Quer|first2=Giovanni|last3=Shakuto|first3=Shiori|year=2014|title=Native Tongue Title: Proposed Compensation for the Loss of Aboriginal Languages|journal=Australian Aboriginal Studies|volume=2014/1|pages=55-71|url=http://www.professorzuckermann.com/#!native-tongue-title/cufd}} * {{cite journal|last1=Zuckermann|first1=Ghil'ad|last2=Walsh|first2=Michael|year=2014|title=“Our Ancestors Are Happy!”: Revivalistics in the Service of Indigenous Wellbeing|journal=Foundation for Endangered Languages|volume=XVIII|pages=113-119|url=http://www.professorzuckermann.com/our-ancestors-are-happy-}} * {{cite journal|last1=Zuckermann|first1=Ghil'ad|last2=Walsh|first2=Michael|year=2011|title=Stop, Revive, Survive: Lessons from the Hebrew Revival Applicable to the Reclamation, Maintenance and Empowerment of Aboriginal Languages and Cultures|journal=Australian Journal of Linguistics|volume=31|pages=111–127|url=http://www.zuckermann.org/pdf/Revival_Linguistics.pdf}} * {{cite journal|last1=Zuckermann|first1=Ghil'ad|title=Hybridity versus Revivability: Multiple Causation, Forms and Patterns|journal=Journal of Language Contact|volume=2|pages=40–67|year=2009|url=http://www.zuckermann.org/pdf/Hybridity_versus_Revivability.pdf}} * {{cite journal|last1=Zuckermann|first1=Ghil'ad|title=A New Vision for "Israeli Hebrew": Theoretical and Practical Implications of Analysing Israel's Main Language as a Semi-Engineered Semito-European Hybrid Language|journal=Journal of Modern Jewish Studies|volume=5|pages=57–71|year=2006|url=http://www.zuckermann.org/pdf/new-vision.pdf}} * {{cite journal|last1=Zuckermann|first1=Ghil'ad|title=Cultural Hybridity: Multisourced Neologization in "Reinvented" Languages and in Languages with "Phono-Logographic" Script|journal=Languages in Contrast|volume=4|pages=281–318|year=2004|url=http://www.zuckermann.org/pdf/cultural_hybridity.pdf}} * {{cite journal|last1=Zuckermann|first1=Ghil'ad|title=Language Contact and Globalisation: The Camouflaged Influence of English on the World's Languages – with special attention to Israeli (sic) and Mandarin|journal=Cambridge Review of International Affairs|volume=16|pages=287–307|year=2003|url=http://www.zuckermann.org/english.pdf}} * {{cite journal|last1=Zuckermann|first1=Ghil'ad|title='Realistic Prescriptivism': The Academy of the Hebrew Language, its Campaign of 'Good Grammar' and Lexpionage, and the Native Israeli Speakers|journal=Israel Studies in Language and Society|volume=1|pages=135–154|year=2008|url=http://www.zuckermann.org/pdf/Realistic_Prescriptivism_Academy.pdf}} * {{cite book|last1=Zuckermann|first1=Ghil'ad|chapter=Complement Clause Types in Israeli|title=Complementation: A Cross-Linguistic Typology|editors=R. M. W. Dixon & A. Y. Aikhenvald|location=Oxford|publisher=Oxford University Press|pages=72–92|year=2006|url=http://www.zuckermann.org/pdf/complement_clause.pdf}} * {{cite book|last1=Zuckermann|first1=Ghil'ad|chapter="Etymythological Othering" and the Power of "Lexical Engineering" in Judaism, Islam and Christianity. A Socio-Philo(sopho)logical Perspective|title=Explorations in the Sociology of Language and Religion|editors=Tope Omoniyi & Joshua A Fishman|location=Amsterdam|publisher=John Benjamins|pages=237–258|year=2006|url=http://www.zuckermann.org/pdf/engineering.pdf}} * {{cite book|last1=Yadin|first1=Azzan|last2=Zuckermann|first2=Ghil'ad|chapter=Blorít: Pagans' Mohawk or Sabras' Forelock?: Ideological Secularization of Hebrew Terms in Socialist Zionist Israeli|title=The Sociology of Language and Religion: Change, Conflict and Accommodation|editor=Tope Omoniyi|location=UK|publisher=Palgrave Macmillan|pages=84–125|year=2010|url=http://www.zuckermann.org/pdf/Secularization-f.pdf}} * {{cite book|last1=Sapir|first1=Yair|last2=Zuckermann|first2=Ghil'ad|chapter=Icelandic: Phonosemantic Matching|title=Globally Speaking: Motives for Adopting English Vocabulary in Other Languages|editors=Judith Rosenhouse & Rotem Kowner|location=Clevedon-Buffalo-Toronto|publisher=Multilingual Matters|pages=19–43|year=2008|url=http://www.zuckermann.org/pdf/icelandicPSM.pdf}} == Scannánliosta == * [https://vimeo.com/channels/357807/44019045 Fry's Planet Word], [[Stephen Fry]] * [https://www.youtube.com/watch?v=DZPjdNaLCho SBS: Living Black: S18 Ep9 - Linguicide] * [https://www.youtube.com/watch?v=izVGZRqciTY Babbel: Why Revive A Dead Language? - Interview with Prof. Ghil'ad Zuckermann] * [https://www.edx.org/course/language-revival-securing-future-adelaidex-lang101x ''Language Revival: Securing the Future of Endangered Languages''], edX MOOC == Tagairtí == {{reflist}} == Naisc sheachtracha == * [http://researchers.adelaide.edu.au/profile/ghilad.zuckermann Ghil'ad Zuckermann, D.Phil. (Oxon.)] * [http://www.adelaide.edu.au/directory/ghilad.zuckermann University Staff Directory: Professor Ghil'ad Zuckermann] * [https://adelaide.academia.edu/zuckermann Ghil'ad Zuckermann, Academia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180506001754/http://adelaide.academia.edu/Zuckermann |date=2018-05-06 }} * [http://www.jewish-languages.org/ghilad.zuckermann.html Jewish Language Research Website: Ghil'ad Zuckermann] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180618125946/http://www.jewish-languages.org/ghilad.zuckermann.html |date=2018-06-18 }} * [http://www.zuckermann.org/ Professor Ghil'ad Zuckermann's website] * [https://www.pedestrian.tv/news/meet-the-aussie-lumbersexual-on-a-mission-to-make-your-beard-lustrous/ Australian of the Day: Ghil'ad Zuckermann] * [http://www.themonthly.com.au/issue/2014/september/1409493600/anna-goldsworthy/voices-land Voices of the land], Anna Goldsworthy, The Monthly, September 2014. * [https://www.bbc.co.uk/programmes/p03fslbj BBC World Service: Reawakening Language] * [https://www.theguardian.com/science/2022/dec/31/hoping-to-learn-another-language-in-the-new-year-polyglots-may-hold-the-key-to-success Hoping to learn another language in the new year? Polyglots may hold the key to success] {{DEFAULTSORT:Zuckermann, Ghil'ad}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1971]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Scríbhneoirí]] [[Catagóir:Teangeolaithe]] 2qc1l9vhsnnox2qfyo5ezg6f9feozqa 0 85690 1309673 1197090 2026-04-24T21:34:43Z TGcoa 21229 1309673 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo|item=Q25978|peu=Feadóg chladaigh (''Charadrius hiaticula'')|image=Ringedplovjuly2008.jpg}} Is grúpa éan iad na '''lapairí''' a aimsítear go coitianta ar [[Cladach|imeallbhoird]] agus ar [[réileán láibe|réileáin láibe]], a théann ag spágáil [[sealgaireacht|ar thóir foráiste]] chun bia a sholáthar (mar shampla [[Feithid|feithidí]] nó [[Crústach|crústaigh]], sa láib nó sa ghaineamh. Is baill den ord [[Charadriiformes]] iad, is lapairí iad thart ar 210 [[speiceas]] as na 390 speiceas san ord.<ref>{{http://jncc.defra.gov.uk/PDF/pub07_waterbirds_part5.2.1.pdf}}</ref> Ní [[Clád|grúpa tacsanomaíochta]] iad na lapairí. Déanann go leor speiceas ón Artach agus ó réigiúin mheasartha [[Imirce na n-éan|imirce]] go láidir, ach is minic a bhíonn na héin trópaiceacha ina gcónaí go buan in áit amháin nó bogann siad ach amháin mar fhreagra ar phatrúin bháistí. Bíonn cuid de na speicis Artacha, mar shampla an [[gobadáinín beag]], i measc na n-imirceach cianeitilt, ag caitheamh an tséasúir neamhphóraithe sa [[An leathsféar theas|leathsféar theas]]. * Fo-ord ''Scolopaci'' ** Finte [[Gobadán|Scolopacidae]]: naoscacha, gobadáin, falaróip, agus a gcomhghuaillithe * Fo-ord ''Thinocori'' ** Fine [[Rostratulidae]] ** Fine [[Jacanidae]] ** Fine [[Thinocoridae]] ** Fine [[Pedionomidae]]  * Fo-ord ''Chionidi'' ** Fine [[Crotach cloch|Burhinidae]]:Crotach cloch **Fine [[Chionididae]] ** Fine [[Pluvianellidae]]  * Fo-ord ''Charadrii'' ** Fine [[Ibidorhynchidae]]  ** Fine [[Recurvirostridae]]: abhóiséid srl ** Fine [[Haematopodidae]]: roilligh ** Fine [[Charadriidae]]: feadóga agus pilibíní == Tagairtí == {{Reflist}} == Foinsí == * Ericson, P. G. P.; Envall, I.; Irestedt, M.; & Norman, J. A. (2003). Inter-familial relationships of the shorebirds (Aves: Charadriiformes) based on nuclear DNA sequence data. ''BMC Evol. Biol.'' '''3''': 16. doi{{doi|10.1186/1471-2148-3-16}} [http://www.biomedcentral.com/content/pdf/1471-2148-3-16.pdf PDF fulltext] * Paton, Tara A.; & Baker, Allan J. (2006). Sequences from 14 mitochondrial genes provide a well-supported phylogeny of the Charadriiform birds congruent with the nuclear RAG-1 tree. ''Molecular Phylogenetics and Evolution'' '''39'''(3): 657–667. doi{{DOI|10.1016/j.ympev.2006.01.011}} {{PMID|16531074}}PMID{{PMID|16531074}} (HTML abstract) * Paton, T. A.; Baker, A. J.; Groth, J. G.; & Barrowclough, G. F. (2003). RAG-1 sequences resolve phylogenetic relationships within charadriiform birds. ''Molecular Phylogenetics and Evolution'' '''29''': 268-278. doi{{doi|10.1016/S1055-7903(03)00098-8}} {{PMID|13678682}}PMID{{PMID|13678682}} (HTML abstract) * Thomas, Gavin H.; Wills, Matthew A. & Székely, Tamás (2004a). Phylogeny of shorebirds, gulls, and alcids (Aves: Charadrii) from the cytochrome-''b'' gene: parsimony, Bayesian inference, minimum evolution, and quartet puzzling. ''Molecular Phylogenetics and Evolution'' '''30'''(3): 516-526. doi{{doi|10.1016/S1055-7903(03)00222-7}} (HTML abstract) * Thomas, Gavin H.; Wills, Matthew A.; & Székely, Tamás (2004b). A supertree approach to shorebird phylogeny. ''BMC Evol. Biol.'' '''4''': 28. doi{{doi|10.1186/1471-2148-4-28}} {{PMID|15329156}}PMID{{PMID|15329156}} [http://www.pubmedcentral.org/picrender.fcgi?artid=515296&blobtype=pdf PDF fulltext] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160411191831/http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC515296/pdf/1471-2148-4-28.pdf |date=2016-04-11 }} [http://www.pubmedcentral.org/articlerender.fcgi?artid=515296#supplementary-material-sec Supplementary Material] * van Tuinen, Marcel; Waterhouse, David; & Dyke, Gareth J. (2004). Avian molecular systematics on the rebound: a fresh look at modern shorebird phylogenetic relationships. ''Journal of Avian Biology'' '''35'''(3): 191-194. [http://www.stanford.edu/group/hadlylab/images/Lab%20Members/Marcel/JAB2004.PDF_1.pdf PDF fulltext] * Explore the World With Shorebirds. (2004). U.S. Fish and Wildlife Service. Web. http://digitalmedia.fws.gov/cdm/ref/collection/document/id/1598 * Lindenfors, P.; Szekely, T.; and Reynolds, J. D. (2003). Directional Changes in Sexual Size Dimorphism in Shorebirds, Gulls and Alcids. Journal of Evolutionary Biology J Evolution Biol: 930-38. Print. * Szekely, T.; Freckleton, R.; & Reynolds, J. (2004). Sexual selection explains Rensch's rule of size dimorphism in shorebirds. ''Proceedings of the National Academy of Sciences.'' 101(33): 12224-12227. * Szekely, Tamas; John D. Reynolds; and Jordi Figuerola. (2000) Sexual Size Dimorphism in Shorebirds, Gulls, and Alcids: The Influence of Sexual and Natural Selection. Evolution 54(4): 1404-413. [[Catagóir:Charadrii | *]] [[Catagóir:Chionidi | *]] [[Catagóir:Thinocori | *]] [[Catagóir:Lapairí]] he7cezp42kac6o5eusgb1rjv5sa74w4 0 86221 1309651 1306301 2026-04-24T21:22:31Z Alison 570 [[Catagóir:Oideoirí Éireannacha]] 1309651 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is gníomhaí teanga ó [[Béal Feirste Thoir (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Bhéal Feirste Thoir]] í '''Linda Ervine''' (a rugadh sa bhliain 1961).<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/life-and-style/people/bringing-an-teanga-gaeilge-to-east-belfast-1.2094285|teideal=Bringing an teanga Gaeilge to east Belfast|údar=Ann Marie Hourihane|dáta=7 Fea 2015|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2022-03-12}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.google.fr/search?q=site:.tuairisc.ie+%22linda+ervine%22&lr=&as_qdr=all&dcr=0&sxsrf=APq-WBs--z2KzqHNkygdtumUFY5BC9E53w:1647078318167&ei=rmssYo3yCaKCur4P-4ML&ved=0ahUKEwiNgcnwpMD2AhUigc4BHfvBAgAQ4dUDCA4&uact=5&oq=site:.tuairisc.ie+%22linda+ervine%22&gs_lcp=Cgdnd3Mtd2l6EANKBAhBGAFKBAhGGABQ_JVHWN6lR2D6rEdoAnAAeACAATyIAc4EkgECMTKYAQCgAQHAAQE&sclient=gws-wiz|teideal=site:.tuairisc.ie "linda ervine" - Cuardach Google|work=www.google.fr|dátarochtana=2022-03-12}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.google.fr/search?q=site:.nos.ie+%22linda+ervine%22&lr=&as_qdr=all&dcr=0&sxsrf=APq-WBvRQL_r_UMROuxI7OYc5IDii86PlQ:1647079497581&ei=SXAsYr6OI8zIaOnYnwg&ved=0ahUKEwj-1vqiqcD2AhVMJBoKHWnsBwEQ4dUDCA4&uact=5&oq=site:.nos.ie+%22linda+ervine%22&gs_lcp=Cgdnd3Mtd2l6EANKBAhBGAFKBAhGGABQ_AZY3glg8g9oAnAAeACAAVGIAa8BkgEBM5gBAKABAcABAQ&sclient=gws-wiz|teideal=site:.nos.ie "linda ervine" - Cuardach Google|work=www.google.fr|dátarochtana=2022-03-12}}</ref> Tacaíonn sí leis an n[[Gaeilge]] trí ranganna Gaeilge a eagrú i gceantar Mhisean Oirthear Bhéal Feirste. As cúlra [[Aontachtóirí na hÉireann|Aontachtaí]] [[An Protastúnachas|Protastúnaigh]] di agus tugann sí tacaíocht d'Acht don Ghaeilge. ==Oibrí Pobail== [[Íomhá:Newtownards Road sign, Belfast - geograph.org.uk - 1763556.jpg|mion|Tá Lárionad Skainos suite ar Bóther Newtownards, Béal Feirste]] Tá Linda Ervine ina cúltaca ina pobal in oirthear Bhéal Feirste, agus an Ghaeilge á cur chun cinn aici chun daoine ó phobail thraidisiúnta Phrotastúnacha/Aontachtacha/Dílseora a nascadh lena stair féin. Ó bunaíodh tionscadal Turas<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Turas|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Turas&oldid=981073691|journal=Wikipedia|date=2020-09-30|language=en}}</ref> de chuid Mhisean Oirthear Bhéal Feirste (East Belfast Mission)<ref>{{Lua idirlín|url=https://turasbelfast.com/|teideal=Turas|language=en-gb|work=https://turasbelfast.com/|dátarochtana=2024-07-03}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.google.com/maps/place/The+Skainos+Centre/@54.5988039,-5.9001859,17z/data=!3m1!5s0x486109a746952551:0x32a17d1a75501d3d!4m13!1m7!3m6!1s0x486109a742d98883:0x71541be0e4758813!2sNewtownards+Rd,+Belfast+BT4+1AF,+UK!3b1!8m2!3d54.5989354!4d-5.897962!3m4!1s0x486109a7484cb429:0xe98f19c5c816d066!8m2!3d54.598551!4d-5.8993182?hl=en|teideal=Skainos Centre, Bóthar Newtownards, BT4 1AF|dáta=2022|language=en|work=Google Maps|dátarochtana=2022-03-12}}</ref> in 2012, tá Linda agus a comhghleacaithe ag eagrú ranganna Gaeilge d’fhoghlaimeoirí neamhthraidisiúnta Gaeilge. Dar le go leor tá sé léirithe aici gur meán í an teanga lenar féidir pobail a aontú, athmhuintearas a chothú agus deighiltí a leigheas. [[Íomhá:Queen's University Belfast by Paride.jpg|mion|Ollscoil na Banríona, Béal Feirste]] Tá obair Turas tar éis dul ó neart go neart le blianta beaga anuas. I dteannta ranganna rialta, tá scéim scoláireachtaí bunaithe acu chun foghlaimeoirí teanga a spreagadh le cáilíochtaí tríú leibhéal a bhaint amach sa Ghaeilge. Is ó chúlra Protastúnach seisear as naonúr dá scoláirí scoláireachta, daoine nach raibh deis acu an Ghaeilge a fhoghlaim ar scoil ná sa bhaile. Sna 2020idí, bhí Linda í féin ag tabhairt faoi chéim sa Ghaeilge ó Ollscoil na Banríona, Béal Feirste. Thacaigh Linda freisin le hobair comheagraíochta, Cairde Turas, a oibríonn i gcomhar le Turas chun pobal bríomhar foghlama teanga a chur chun cinn agus a fhorbairt in oirthear Bhéal Feirste. Tá sí féin agus Cairde Turas tar éis turais go ceantair Ghaeltachta ar fud an oileáin a éascú d’fhoghlaimeoirí Gaeilge chun a gcuid scileanna teanga a fheabhsú agus bualadh le Gaeilgeoirí eile. Thacaigh lucht Chiste Athmhuintearais na Roinne Gnóthaí Eachtracha le tionscadail éagsúla a raibh baint ag Linda leo. Sa bhliain 2021, dámhadh deontais do Mhisean Oirthear Bhéal Feirste, Cairde Turas agus Naíscoil na Seolta, chun cuidiú leis an obair iontu. === Naíscoil === Bhí ról lárnach ag Linda agus a comhghleacaithe i mbunú na chéad réamhscoile imeasctha Gaeilge in oirthear Bhéal Feirste, Naíscoil na Seolta, i mí Dheireadh Fómhair 2021.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ni-chuirfear-stop-linn-linda-ervine-meaite-ar-naiscoil-ghaeilge-a-bhunu-in-ainneoin-feachtas-fuatha/|teideal=‘Ní chuirfear stop linn’ – Linda Ervine meáite ar naíscoil Ghaeilge a bhunú in ainneoin ‘feachtas fuatha’|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-03-12}}</ref> Tugann an Naíscoil buntáistí an dátheangachais agus an luath-thumoideachais dá pobal áit nach raibh roghanna dá leithéid ar fáil go traidisiúnta. Níor chuir gach aon duine in Oirthear Bhéal Feirste fáilte roimh an tionscnamh, áfach, agus b’éigean do Linda agus dá comhghleacaithe dul i ngleic le roinnt dúshlán suntasach sula bhféadfaí doirse na scoile a oscailt faoi dheireadh i mí Dheireadh Fómhair. === Fóram na mBan === Thug Linda óráid sa bhliain 2022 ag Fóram Uile-Oileán na mBan.<ref>{{Lua idirlín|url=https://twitter.com/ervinelinda|teideal=https://twitter.com/ervinelinda|language=ga|work=Twitter|dátarochtana=2022-03-12}}</ref> Is í Comhairle Náisiúnta na mBan a chuir tús leis an bhFóram sin mar chuid den tionscnamh Oileán Comhroinnte de chuid [[Rialtas na hÉireann]] agus faigheann an Fóram tacaíocht ón gCiste Athmhuintearais freisin. Is é is cuspóir don Fhóram naisc sa tsochaí shibhialta a fheabhsú agus tacaíocht a thabhairt do rannpháirtíocht na mban, ó phobail agus ó thraidisiúin éagsúla ar an oileán, maidir le saincheisteanna ar ábhar imní coitinn iad. === Club CLG === Chomh maith is í Linda an chéad uachtarán ar an gclub CLG Oirthear Bhéal Feirste, atá lonnaithe in Oirthear Bhéal Feirste. Imríonn an fhoireann i Sraith Sinsear Chontae an Dúin faoi láthair. Tá an fhoireann seo ina foireann tras-phobail ó bunaíodh í i mBealtaine 2020. Tá Aontachtaithe agus Náisiúnaithe araon ag imirt léi. Is é an chéad chlub CLG atá lonnaithe in Oirthear Bhéal Feirste é ó bunaíodh Club Naomh Cholm Cille sna [[1950idí]]. Theip ar an gclub áirithe sin ag tús na d[[Trioblóidí]]. Ghnóthaigh an club an duais for-rochtana pobail ag Gradaim Uachtaráin CLG Uladh anuraidh. Tá roinnt foirne acu a imríonn in aoisghrúpaí éagsúla agus tá páirc bhuan á lorg acu i lár na cathrach. Déanann an club go leor obair for-rochtana, lena n-áirítear úsáid a bhaint as an Ultais ar an suaitheantas atá acu agus déanann siad obair for-rochtana shonrach le grúpaí eile, amhail cainteoirí Araibise agus teifigh. === Comhairle Stáit === Ar 31 Márta 2026, fógraíodh é gur cheap [[Uachtarán na hÉireann]], [[Catherine Connolly]], Ervine ar [[Comhairle Stáit na hÉireann|Chomhairle Stáit na hÉireann]]. <ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/linda-ervine-ceaptha-ar-an-gcomhairle-stait-ag-an-uachtaran/|teideal=Linda Ervine ceaptha ar an gcomhairle Stáit ag an Uachtarán|dáta=2026-03-31|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-03}}</ref> ==Beatha== Tagann Ervine ó chúlra Protastúnach Briotanach agus i bhfabhar do Thuaisceart Éireann ag fanacht sa Ríocht Aontaithe. Nuair a bhí sí ag fás aníos, thacaigh a teaghlach le [[Sóisialachas|Shóisialachas]] agus do [[Ceardchumann|cheardchumannachas]]. Is deirfiúr chéile [[David Ervine]], iarbhall den [[Óglaigh Uladh]] agus ceannaire den [[An Páirtí Aontachtach Forásach|Pháirtí Aontachtach Forásach]], í. Bhí a fear céile [[Brian Ervine]] i gceannas ar an bpáirtí chomh maith. D'oibrigh Ervine mar [[Múinteoir|mhúinteoir]] Bhéarla. Bhuail Covid-19 í sa bhliain 2020.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/bhi-eagla-an-domhain-orm-nuair-a-bhuail-na-chead-siomptoim-me-linda-ervine/|teideal=‘Bhí eagla an domhain orm nuair a bhuail na chéad siomptóim mé’ – Linda Ervine|údar=Méabh Ní Thuathaláin|dáta=Déardaoin, Aibreán 16 2020|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-03-12}}</ref> == Duaiseanna == Bhí céim oinigh bronnta ag Coláiste na Tríonóide ar Linda Ervine in 2025. Ag searmanas sa Laidin i dTéatar Poiblí stairiúil na hollscoile, bhronn an Seansailéir, an Dr Máire Mhic Giolla Íosa, an onóir is airde ón gColáiste ar Ervine.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Céim oinigh bronnta ag Coláiste na Tríonóide ar Linda Ervine|url=https://www.rte.ie/gaeilge/2025/0612/1518058-ceim-oinigh-bronnta-ag-colaiste-na-trionoide-ar-linda-ervine/|date=2025-06-12|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> == Naisc == * What the Focal? Scéal le Linda Ervine. Cóirithe ag Jonathan Burgess. Léirithe ag Blue Eagle Production i gcomhar le Cultúrlann Uí Chanáin.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/i-caught-herlearnin-irish-gearrscannan-grinn-nua-faoin-ngaeilge-o-linda-ervine/|teideal=‘I caught her…learnin’ Irish!’ – gearrscannán grinn nua faoin nGaeilge ó Linda Ervine|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-03-12}}</ref> == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Ervine, Linda}} [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Gníomhaithe Gaeilge]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1961]] [[Catagóir:Daoine as Béal Feirste]] [[Catagóir:Oideoirí Éireannacha]] ovmt2cp1uuvmva7af7m7uca7r0143hr 0 86347 1309578 1132083 2026-04-24T17:19:48Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1309578 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba bhan-aisteoir Ceanadach-Mheiriceánach í '''Marie Dressler''' (9 Samhain 1868 – 28 Iúil 1934). Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir Is Fearr sna gradaim Academy i 1931. Ainmníodh í don ghradam Ban-aisteoir is Fearr sna gradaim Academy i 1932. {{DEFAULTSORT:Dressler, Marie}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1868]] [[Catagóir:Básanna i 1934]] [[Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha as California]] [[Catagóir:Ban-aisteoirí Ceanadacha]] [[Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Básanna de bharr ailse]] [[Catagóir:Buaiteoirí ghradam 'Ban-aisteoir is Fearr' (Oscars)]] [[Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hEorpa]] [[Catagóir:Fuirseoirí Ceanadacha]] [[Catagóir:Fuirseoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Inimirce go dtí na Stáit Aontaithe]] [[Catagóir:Inimircigh]] [[Catagóir:Léiritheoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Léiritheoirí scannán]] [[Catagóir:Ontario]] rmhx0omf8tn3ev7l4e7xpsevpv40ro6 0 86357 1309553 1028964 2026-04-24T15:53:11Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1309553 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} B'aisteoir Sasanach é '''Robert Donat''' (18 Márta 1905 – 9 Meitheamh 1958). Bhuaigh sé an gradam Aisteoir Is Fearr sna gradaim Academy i 1940. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-aisteoir}} {{Síol-beath}} {{Síol-en}} {{DEFAULTSORT:Donat, Robert}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1905]] [[Catagóir:Básanna i 1967]] [[Catagóir:Aisteoirí Sasanacha]] [[Catagóir:Básanna de bharr ailse]] [[Catagóir:Buaiteoirí ghradam 'Aisteoir is Fearr' (Oscars)]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Manchain Mhór]] sp2w5fbrpthlfr1s0p4c866durws7nk 1309554 1309553 2026-04-24T15:53:48Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1309554 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} B'aisteoir Sasanach é '''Robert Donat''' (18 Márta 1905 – 9 Meitheamh 1958). Bhuaigh sé an gradam Aisteoir Is Fearr sna gradaim Academy i 1940. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-aisteoir}} {{Síol-beath}} {{Síol-en}} {{DEFAULTSORT:Donat, Robert}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1905]] [[Catagóir:Básanna i 1967]] [[Catagóir:Aisteoirí Sasanacha]] [[Catagóir:Básanna de bharr ailse]] [[Catagóir:Buaiteoirí ghradam 'Aisteoir is Fearr' (Oscars)]] [[Catagóir:Daoine as Manchain]] [[Catagóir:Fir]] juh7soyjrxlxcknpist2jbmcpk4y2dj 0 86477 1309561 1072600 2026-04-24T16:10:07Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1309561 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} B'aisteoir Meiriceánach é '''José Vicente Ferrer de Otero y Cintrón''' (8 Eanáir 1912 – 26 Eanáir 1992). Bhuaigh sé an gradam Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy i 1951. Bhuaigh sé an gradam Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe i 1951. {{Síol-aisteoir}} {{Síol-beath-us}} {{DEFAULTSORT:Ferrer, Jose}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1912]] [[Catagóir:Básanna i 1992]] [[Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Básanna de bharr ailse]] [[Catagóir:Buaiteoirí ghradam 'Aisteoir is Fearr' (Oscars)]] [[Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe]] [[Catagóir:Daoine de shliocht Easpáinneach agus Latino]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Pórtó Ríce]] [[Catagóir:Stiúrthóirí scannán Meiriceánacha]] qv5av89vaen75wcfz0mrx7btubg2fuf 1309563 1309561 2026-04-24T16:12:30Z Seachránaí 53315 Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hEorpa 1309563 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} B'aisteoir Meiriceánach é '''José Vicente Ferrer de Otero y Cintrón''' (8 Eanáir 1912 – 26 Eanáir 1992). Bhuaigh sé an gradam Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy i 1951. Bhuaigh sé an gradam Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe i 1951. {{Síol-aisteoir}} {{Síol-beath-us}} {{DEFAULTSORT:Ferrer, Jose}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1912]] [[Catagóir:Básanna i 1992]] [[Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Básanna de bharr ailse]] [[Catagóir:Buaiteoirí ghradam 'Aisteoir is Fearr' (Oscars)]] [[Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe]] [[Catagóir:Daoine de shliocht Easpáinneach agus Latino]] [[Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hEorpa]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Pórtó Ríce]] [[Catagóir:Stiúrthóirí scannán Meiriceánacha]] f4tbym9ise40imszfj4ufypers32rln 0 86479 1309525 1082890 2026-04-24T14:45:07Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1309525 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í '''Shirley Booth''' (30 Lúnasa 1898 – 16 Deireadh Fómhair 1992). Bhuaigh sí an gradam Ban-Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy i 1953. Bhuaigh sí an ghradam Ban-aisteoir is Fearr i ndráma sna gradaim Golden Globe i 1953. {{Síol-aisteoir}} {{Síol-beath-us}} {{DEFAULTSORT:Booth, Shirley}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1898]] [[Catagóir:Básanna i 1992]] [[Catagóir:Aisteoirí as Nua-Eabhrac]] [[Catagóir:Amhránaithe Béarla]] [[Catagóir:Amhránaithe Meiriceánacha]] [[Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Buaiteoirí ghradam 'Ban-aisteoir is Fearr' (Oscars)]] [[Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe]] [[Catagóir:Daoine as Brooklyn, Nua-Eabhrac]] [[Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hEorpa]] orjjt9achwq49v29a6c627i95p39snh 0 86510 1309564 1072630 2026-04-24T16:15:20Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1309564 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} B'aisteoir Sasanach-Astrálach é '''Frederick George Peter Ingle Finch''' (28 Meán Fómhair 1916 – 14 Eanáir 1977). Bhuaigh sé an gradam Aisteoir Is Fearr sna [[Gradaim an Acadaimh|Gradaim Academy]] i 1977. Bhuaigh sé an gradam Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe i 1977. {{DEFAULTSORT:Finch, Peter}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1916]] [[Catagóir:Básanna i 1977]] [[Catagóir:Aisteoirí Astrálacha]] [[Catagóir:Aisteoirí Sasanacha]] [[Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda]] [[Catagóir:Buaiteoirí ghradam 'Aisteoir is Fearr' (Oscars)]] [[Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe]] [[Catagóir:Daoine as Londain]] [[Catagóir:Filí Astrálacha]] [[Catagóir:Filí Béarla]] [[Catagóir:Filí Sasanacha]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Saighdiúirí]] e6taua0bsulve39dyw3osajjsn7sfja 1309565 1309564 2026-04-24T16:16:15Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1309565 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} B'aisteoir Sasanach-Astrálach é '''Frederick George Peter Ingle Finch''' (28 Meán Fómhair 1916 – 14 Eanáir 1977). Bhuaigh sé an gradam Aisteoir Is Fearr sna [[Gradaim an Acadaimh|Gradaim Academy]] i 1977. Bhuaigh sé an gradam Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe i 1977. {{DEFAULTSORT:Finch, Peter}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1916]] [[Catagóir:Básanna i 1977]] [[Catagóir:Aisteoirí Astrálacha]] [[Catagóir:Aisteoirí Sasanacha]] [[Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda]] [[Catagóir:Buaiteoirí ghradam 'Aisteoir is Fearr' (Oscars)]] [[Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe]] [[Catagóir:Daoine as Londain]] [[Catagóir:Filí Astrálacha]] [[Catagóir:Filí Béarla]] [[Catagóir:Filí Sasanacha]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Saighdiúirí]] [[Catagóir:Stiúrthóirí scannán Astrálacha]] [[Catagóir:Stiúrthóirí scannán Sasanacha]] acrju7izcla0jjkehne1tp0nssva6ky 0 86983 1309568 1072649 2026-04-24T16:25:25Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1309568 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} B'[[aisteoir]] Meiriceánach é '''Gwyllyn Samuel Newton "Glenn" Ford''' (1 Bealtaine, 1916 – 30 Lúnasa, 2006). Bhuaigh sé an gradam Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma i 1962. {{Síol-aisteoir}} {{Síol-beath-us}} {{DEFAULTSORT:Ford, Glenn}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1916]] [[Catagóir:Básanna in 2006]] [[Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha as California]] [[Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda]] [[Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Inimirce go dtí na Stáit Aontaithe]] [[Catagóir:Inimircigh]] [[Catagóir:Pearsanra míleata Meiriceánach]] [[Catagóir:Poblachtánaigh na Stát Aontaithe]] 4kj5fs95y3owcy78lg8ky3sr46e52sd 0 87554 1309573 1028850 2026-04-24T17:05:47Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1309573 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í '''Marion Cecilia Davies''' (3 Eanáir 1897 – 22 Meán Fómhair 1961). == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-aisteoir}} {{Síol-beath-us}} {{Síol-scríbhneoir}} {{DEFAULTSORT:Davies, Marion}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1897]] [[Catagóir:Básanna i 1961]] [[Catagóir:Aisteoirí as Nua-Eabhrac]] [[Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Básanna de bharr ailse]] [[Catagóir:Daoine as Brooklyn, Nua-Eabhrac]] [[Catagóir:Daoine faoi mhíchumas]] [[Catagóir:Léiritheoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Léiritheoirí scannán]] [[Catagóir:Mainicíní]] [[Catagóir:Scríbhneoirí scannáin Meiriceánacha]] ohsl3b2ge801gfge6t2rrv5rbpy8edg 1309574 1309573 2026-04-24T17:07:03Z Seachránaí 53315 1309574 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í '''Marion Cecilia Davies''' (3 Eanáir 1897 – 22 Meán Fómhair 1961). == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-aisteoir}} {{Síol-beath-us}} {{Síol-scríbhneoir}} {{DEFAULTSORT:Davies, Marion}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1897]] [[Catagóir:Básanna i 1961]] [[Catagóir:Aisteoirí as Nua-Eabhrac]] [[Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Básanna de bharr ailse]] [[Catagóir:Daoine faoi mhíchumas]] [[Catagóir:Léiritheoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Léiritheoirí scannán]] [[Catagóir:Mainicíní]] [[Catagóir:Scríbhneoirí as Brooklyn, Nua-Eabhrac]] [[Catagóir:Scríbhneoirí scannáin Meiriceánacha]] 1t27f61rzya5jk0lce3se7cz9jhgtzf 0 87568 1309560 1280808 2026-04-24T16:06:46Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1309560 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} B'aisteoir [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]] é '''Douglas Elton Thomas Ullman''' (23 Bealtaine, 1883 – 12 Nollaig, 1939). Thosaigh sé ag aisteoireacht i scannáin gan focail. == Tagairtí == {{reflist}} == Naisc Sheachtracha == {{Síol-aisteoir}} {{Síol-beath-us}} {{Síol-scríbhneoir}} {{DEFAULTSORT:Fairbanks, Douglas}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1883]] [[Catagóir:Básanna i 1939]] [[Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Buaiteoirí gradam sna gradaim Academy]] [[Catagóir:Colorado]] [[Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh Giúdach]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Máisiúin]] [[Catagóir:Scríbhneoirí scannáin Meiriceánacha]] [[Catagóir:Stiúrthóirí scannán Meiriceánacha]] 2r0vdpq4qtxbcpi4hqnkt5z6yeii6sc 0 87569 1309558 1110997 2026-04-24T16:04:22Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1309558 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} B'aisteoir [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]] é '''Douglas Elton Thomas Ullman''' nó '''Douglas Fairbanks''' mar ab fhearr aithne air (9 Nollaig 1909 – 7 Bealtaine 2000). Thosaigh sé ag aisteoireacht i scannáin gan focail. {{Síol-aisteoir}} {{Síol-beath-us}} {{DEFAULTSORT:Fairbanks, Douglas}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1909]] [[Catagóir:Básanna in 2000]] [[Catagóir:Aisteoirí as Nua-Eabhrac]] [[Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda]] [[Catagóir:Daoine as Cathair Nua-Eabhrac]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Mairnéalaigh]] [[Catagóir:Pearsanra míleata Meiriceánach]] [[Catagóir:Ridirí]] ku43fpp8sxyphpbsqfcswziqtnf9bnl 1309559 1309558 2026-04-24T16:04:31Z Seachránaí 53315 1309559 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} B'aisteoir [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]] é '''Douglas Elton Thomas Ullman''' nó '''Douglas Fairbanks''' mar ab fhearr aithne air (9 Nollaig 1909 – 7 Bealtaine 2000). Thosaigh sé ag aisteoireacht i scannáin gan focail. {{Síol-aisteoir}} {{Síol-beath-us}} {{DEFAULTSORT:Fairbanks, Douglas Jr.}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1909]] [[Catagóir:Básanna in 2000]] [[Catagóir:Aisteoirí as Nua-Eabhrac]] [[Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda]] [[Catagóir:Daoine as Cathair Nua-Eabhrac]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Mairnéalaigh]] [[Catagóir:Pearsanra míleata Meiriceánach]] [[Catagóir:Ridirí]] 0llnmuq95ih4ynijkqrqpcmcz09fkjh 0 87570 1309577 1186043 2026-04-24T17:15:27Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1309577 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} B'aisteoir Meicsiceach í '''Dolores del Río''' (3 Lúnasa 1904 – 11 Aibreán 1983). {{Síol-aisteoir}} {{Síol-beath}} {{Síol-mx}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1905]] [[Catagóir:Básanna i 1983]] [[Catagóir:Aisteoirí Meicsiceacha]] [[Catagóir:Ban-aisteoirí]] [[Catagóir:Ceardchumannaithe]] [[Catagóir:Daoine de shliocht Easpáinneach agus Latino]] [[Catagóir:Durango]] [[Catagóir:Inimirce go dtí na Stáit Aontaithe]] [[Catagóir:Inimircigh]] 8mxdigk2mgiuq3zel3jz5nz5gwxuhpu 0 87621 1309526 1025738 2026-04-24T14:48:18Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1309526 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba bhan-aisteoir [[Stáit Aontaithe|Meiriceánach]] í '''Mary Louise Brooks''' (14 Samhain, 1906 – 8 Lúnasa, 1985). == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-aisteoir}} {{Síol-beath-us}} {{DEFAULTSORT:Brooks,Louise}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1906]] [[Catagóir:Básanna i 1985]] [[Catagóir:Aisteoirí LADT Mheiriceá]] [[Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Damhsóirí]] [[Catagóir:Kansas]] [[Catagóir:Mná déghnéasacha]] rv74gbzhpq493zs42dukat5zcdamncn 1309527 1309526 2026-04-24T14:48:28Z Seachránaí 53315 1309527 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba bhan-aisteoir [[Stáit Aontaithe|Meiriceánach]] í '''Mary Louise Brooks''' (14 Samhain 1906 – 8 Lúnasa 1985). == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-aisteoir}} {{Síol-beath-us}} {{DEFAULTSORT:Brooks,Louise}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1906]] [[Catagóir:Básanna i 1985]] [[Catagóir:Aisteoirí LADT Mheiriceá]] [[Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Damhsóirí]] [[Catagóir:Kansas]] [[Catagóir:Mná déghnéasacha]] hbsb2io8dt2qqabo29su7onirel8318 1309528 1309527 2026-04-24T14:49:48Z Seachránaí 53315 1309528 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba bhan-aisteoir [[Stáit Aontaithe|Meiriceánach]] í '''Mary Louise Brooks''' (14 Samhain 1906 – 8 Lúnasa 1985). == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-aisteoir}} {{Síol-beath-us}} {{DEFAULTSORT:Brooks,Louise}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1906]] [[Catagóir:Básanna i 1985]] [[Catagóir:Aisteoirí LADT Mheiriceá]] [[Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Damhsóirí]] [[Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hEorpa]] [[Catagóir:Kansas]] [[Catagóir:Mná déghnéasacha]] 50y46iquruijookk4hl6y2rrjtxwgbk 1309529 1309528 2026-04-24T14:49:57Z Seachránaí 53315 1309529 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba bhan-aisteoir [[Stáit Aontaithe|Meiriceánach]] í '''Mary Louise Brooks''' (14 Samhain 1906 – 8 Lúnasa 1985). == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-aisteoir}} {{Síol-beath-us}} {{DEFAULTSORT:Brooks, Louise}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1906]] [[Catagóir:Básanna i 1985]] [[Catagóir:Aisteoirí LADT Mheiriceá]] [[Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Damhsóirí]] [[Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hEorpa]] [[Catagóir:Kansas]] [[Catagóir:Mná déghnéasacha]] idopsuejpgvf3zqvgs98swfsmn87ca9 0 87687 1309556 1065765 2026-04-24T15:58:49Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1309556 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} B'aisteoir [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]] é '''James Francis Durante''' (10 Feabhra 1893 – 29 Eanáir 1980). {{Síol-aisteoir}} {{Síol-beath-us}} {{Síolta ceol}} {{DEFAULTSORT:Durante, Jimmy}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1893]] [[Catagóir:Básanna i 1980]] [[Catagóir:Aisteoirí as Nua-Eabhrac]] [[Catagóir:Básanna de bharr galair]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Daoine as Cathair Nua-Eabhrac]] [[Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hIodáile]] [[Catagóir:Daonlathaigh na Stát Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Fuirseoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Snagcheoltóirí Meiriceánacha]] fpr3t1enafm2dghmv7cisedvrrcry7q 0 87729 1309579 977407 2026-04-24T17:23:12Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1309579 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í '''Irene Dunne''' (20 Nollaig 1898 – 4 Meán Fómhair 1990). Ainmníodh í don ngradam Ban-aisteoir Is Fearr sna gradaim Academy i 1931 agus 1937. {{DEFAULTSORT:Dunne, Irene}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1898]] [[Catagóir:Básanna i 1990]] [[Catagóir:Amhránaithe Béarla]] [[Catagóir:Amhránaithe Meiriceánacha]] [[Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Kentucky]] [[Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann]] [[Catagóir:Poblachtánaigh na Stát Aontaithe]] l39ewm8qyxbreea59psra1wps1kectb 0 87730 1309552 1116145 2026-04-24T15:51:07Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1309552 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} B'aisteoir [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]] é '''Richard Dix''' (18 Iúil 1893 – 20 Meán Fómhair 1949). Ainmníodh é don ngradam Aisteoir is Fearr sna gradaim Academy i 1931. {{Síol-aisteoir}} {{Síol-beath-us}} {{DEFAULTSORT:Dix, Richard}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1893]] [[Catagóir:Básanna i 1949]] [[Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hEorpa]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Minnesota]] knp1khr907bi2igyhuh7xkum66db8p6 0 87835 1309547 1069041 2026-04-24T15:36:00Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1309547 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í '''Kitty Carlisle''' (3 Meán Fómhair 1910 – 17 Aibreán 2007). {{Síol-aisteoir}} {{Síol-beath-us}} {{DEFAULTSORT:Carlisle, Kitty}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1910]] [[Catagóir:Básanna in 2007]] [[Catagóir:Amhránaithe Béarla]] [[Catagóir:Amhránaithe Gearmáinise]] [[Catagóir:Amhránaithe Meiriceánacha]] [[Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Daoine a d'fhreastail Royal Academy of Dramatic Art]] [[Catagóir:Daoine as New Orleans, Louisiana]] [[Catagóir:Giúdaigh Meiriceánacha]] [[Catagóir:Péicealláin]] d59l4336sp1p6ntgmlsbgedmvbtbx54 0 87865 1309557 1026273 2026-04-24T16:01:13Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1309557 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} B'aisteoir [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]] é '''Buddy Ebsen''' (2 Aibreán 1908 – 6 Iúil 2003). Chlúdaigh a shaol gairmiúil 70 bliain. Cuimhnítear é go mór mhór as a ról mar Jed Clampett ar an sitcom ar CBS ''The Beverly Hillbillies'' (1962–1971) agus as an ról teidil a rinne sé sa tsraith theilifíse bleachtaireachta ''Barnaby Jones'' (1973–1980). Bhí Ebsen ina dhamhsóir sular chuaigh sé leis an aisteoireacht sna scannáin ag tosnú le ''Broadway Melody'' (1936). Bhí sé le feiceáil mar dhamhsóir in éineacht leis an aisteoir óg úd [[Shirley Temple]] in ''Captain January'' (1936). {{DEFAULTSORT:Ebsen, Buddy}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1908]] [[Catagóir:Básanna in 2003]] [[Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Amhránaithe Béarla]] [[Catagóir:Amhránaithe Meiriceánacha]] [[Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda]] [[Catagóir:Básanna de bharr galair]] [[Catagóir:Daoine as Illinois]] [[Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hEorpa]] [[Catagóir:Damhsóirí]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Fuirseoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Pearsanra míleata Meiriceánach]] [[Catagóir:Poblachtánaigh na Stát Aontaithe]] 2xd0kklabq6y7e1sb6aompl7ps567x1 0 87877 1309562 979368 2026-04-24T16:12:14Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1309562 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} B'aisteoir [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]] é '''William Claude Dukenfield''' (29 Eanáir 1880 – 25 Nollaig 1946). {{Síol-aisteoir}} {{Síol-beath-us}} {{DEFAULTSORT:Fields, William Claude Dukenfield}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1880]] [[Catagóir:Básanna i 1946]] [[Catagóir:Aindiachaithe]] [[Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Daoine as Pennsylvania]] [[Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hEorpa]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Fuirseoirí Meiriceánacha]] 5uvvu1w9vmjyw0f8bphaxjywr9xups5 0 87889 1309548 1025721 2026-04-24T15:37:44Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1309548 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba bhan-aisteoir Sasanach í '''Edith Madeleine Carroll''' (26 Feabhra 1906 – 2 Deireadh Fómhair 1987). == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-aisteoir}} {{Síol-beath}} {{Síol-en}} {{DEFAULTSORT:Carroll, Edith M}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1906]] [[Catagóir:Básanna i 1987]] [[Catagóir:Ban-aisteoirí Sasanacha]] [[Catagóir:Básanna de bharr ailse]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hÉireann]] [[Catagóir:Staffordshire]] ddhsvckb9v8kqbh1s01j8f2po5kdlle 0 87969 1309580 1243637 2026-04-24T17:26:28Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1309580 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba bhan-aisteoir agus amhránaí Ceanadach agus Meiriceánach í '''Edna Mae Durbin''' (4 Nollaig 1921 – 17 Aibreán 2013). {{Síol-aisteoir}} {{Síol-ceanada}} {{Síol-beath-us}} {{Síolta ceol}} {{DEFAULTSORT:Durbin, Deanna}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1921]] [[Catagóir:Básanna in 2013]] [[Catagóir:Amhránaithe Béarla]] [[Catagóir:Amhránaithe Meiriceánacha]] [[Catagóir:Buaiteoirí gradam sna gradaim Academy]] [[Catagóir:Ban-aisteoirí Ceanadacha]] [[Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hEorpa]] [[Catagóir:Inimirce go dtí na Stáit Aontaithe]] [[Catagóir:Inimircigh]] [[Catagóir:Popcheoltóirí Meiriceánacha]] hrqlei5t7fj0leo5mp60yh9bxmh9vt8 0 87975 1309571 1243484 2026-04-24T17:00:31Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1309571 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba bhan-aisteoir Francach í '''Danielle Yvonne Marie Antoinette Darrieux''' (1 Bealtaine 1917 – 17 Deireadh Fómhair 2017). {{Síol-aisteoir}} {{Síol-beath-fr}} {{DEFAULTSORT:Darrieux, Danielle}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1917]] [[Catagóir:Básanna in 2017]] [[Catagóir:Amhránaithe Fraincise]] [[Catagóir:Amhránaithe Francacha]] [[Catagóir:Ban-aisteoirí Francacha]] [[Catagóir:Básanna tionóisceacha]] [[Catagóir:Daoine in aois a chéid]] 7byq1h23btihu1r9n81bsi122ur9slg 0 87976 1309549 1060431 2026-04-24T15:40:14Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1309549 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í '''Dolores Costello''' (17 Meán Fómhair 1903 – 1 Márta 1979). {{Síol-aisteoir}} {{Síol-beath-us}} {{DEFAULTSORT:Costello, Dolores}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1903]] [[Catagóir:Básanna i 1979]] [[Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Básanna de bharr galair]] [[Catagóir:Daoine as Pennsylvania]] [[Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann]] osbrksag81xm746dag7czt7p2g9cbpn 0 87988 1309555 1027294 2026-04-24T15:56:16Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1309555 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} B'aisteoir [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]] é '''Melvyn Douglas''' (5 Aibreán 1901 – 4 Lúnasa 1981). {{Síol-aisteoir}} {{Síol-beath-us}} {{DEFAULTSORT:Douglas, Melvyn}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1901]] [[Catagóir:Básanna i 1981]] [[Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:An Chéad Chogadh Domhanda]] [[Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda]] [[Catagóir:Buaiteoirí gradaim Golden Globe]] [[Catagóir:Buaiteoirí gradam sna gradaim Academy]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Georgia]] [[Catagóir:Giúdaigh Meiriceánacha]] [[Catagóir:Saighdiúirí Meiriceánacha]] fmmq41voa3x7sl0dpwyzee5gmcuv187 0 88089 1309575 1178104 2026-04-24T17:09:28Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1309575 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba bhan-aisteoir coiméideach Meiriceánach í '''Joan Davis''' (29 Meitheamh 1912 – 22 Bealtaine 1961). Bhain sí clú amach di féin ar an tsraith theilifíse úd ''I Married Joan'' sna 1950idí. Bhí sí gníomhach sna blianta 1935–1955 ar an stáitse Vaudeville, mar aisteoir B-liosta i scannáin, agus ar an raidió is ar an teilifís. [[Íomhá:Joan davis swan soap 1945.jpg|mion|clé|Joan Davis ar fhógra ar son gallúnach Swan]] {{Síol-aisteoir}} {{Síol-beath-us}} {{Síol-gnó}} {{DEFAULTSORT:Davis, Joan}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1912]] [[Catagóir:Básanna i 1961]] [[Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Fuirseoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Léiritheoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Lucht gnó na Stát Aontaithe]] [[Catagóir:Minnesota]] [[Catagóir:Mná gnó]] s45mesvg2w5uc5jr3kphwm4zxuvsbzy 0 88847 1309531 1300761 2026-04-24T14:59:35Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1309531 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is file, drámadóir, scriptscríbhneoir, stiúrthóir, láithreoir teilifíse, gníomhaí agus blagálaí Éireannach í '''Ciara Ní É'''. Is minic a phléann a cuid saothar le taithí na mban, daoine aiteacha agus pobal na Gaeilge. == Cúlra == Rugadh i g[[Cluain Tarbh]], [[Baile Átha Cliath]] í.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/en/898?s=clontarf|teideal=Cluain Tarbh/Clontarf|language=en|work=Logainm.ie|dátarochtana=2019-02-25}}</ref> Bhain sí céim sa Ghaeilge amach sa bhliain 2013 ó [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]].<ref name=":5">{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/news/education/i-was-brought-up-speaking-english-and-i-never-went-to-a-gaelscoil-1.3416645|teideal=‘I was brought up speaking English and I never went to a Gaelscoil’|údar=Aine McMahon|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2019-02-25}}</ref> Ina dhiaidh sin, chaith sí bliain i [[Londain]] ag obair mar chúntóir eagarthóireachta le Dorling Kindersley.<ref name=":5" /> Sa bhliain 2015, bronnadh céim mháistreachta uirthi san ábhar 'Scríobh agus Cumarsáid' ón g[[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath]] agus bhunaigh sí oíche fhilíochta darb ainm [[REIC]].<ref name=":5" /> Thuill sí scoláireacht [[Fulbright]], agus le linn 2017 agus 2018 d'oibrigh sí mar mhúinteoir Gaeilge in [[Villanova University]], [[Philadelphia, Pennsylvania|Philadelphia]]. ==Ainm== Ní Éineacháin an sloinne atá uirthi ó cheart ach baineann sí úsáid as an leagan stílithe stáitse ''Ní É''. Ba é an leagan galldaithe a bhíodh in úsáid "oifigiúil" aici roimh [[2020]], tráth a d'athraigh sí a hainm go ''Ní Éineacháin'' go hoifigiúil. == Gairm == Bhí sí ar an liosta ‘100 Women Changing Ireland in 2022’ de chuid an [[Irish Examiner|''Irish Examiner'']].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishexaminer.com/lifestyle/people/arid-40821549.html|teideal=International Women's Day: 100 women changing Ireland in 2022|dáta=2022-03-05|language=en|work=Irish Examiner|dátarochtana=2022-08-30}}</ref> Bhí sí ina healaíontóir cónaithe leis an Dublin Fringe Festival in 2022,<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.fringefest.com/news/resident-artists-new-faces-for-2022|teideal=Resident Artists: New faces for 2022! {{!}} Fringe Festival|work=www.fringefest.com|dátarochtana=2022-08-30}}</ref> bhí sí mar Scríbhneoir Cónaithe ag [[Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath|Ollscoil Chathair BÁC]] 2020<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.molsceal.ie/trendail/alt/?CID=6112911453001|teideal=Ciara Ní É ainmnithe mar Scríbhneoir Cónaithe Gaeilge DCU|language=en-US|work=Molscéal|dátarochtana=2022-08-30}}</ref> agus is ambasadóir í le hÁras Scríbhneoirí na hÉireann.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/ciara-ni-e-ceaptha-ina-hambasadoir-le-haras-scribhneoiri-na-heireann/|teideal=Ciara Ní É ceaptha ina hambasadóir le hÁras Scríbhneoirí na hÉireann|údar=Maitiú Ó Coimín|language=en-US|work=NÓS|dátarochtana=2022-08-30}}</ref> Tá cainéal [[Youtube]] aici áit a roinneann sí a cuid dánta, físeáin faoin nGaeilge agus ábhar eile.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.youtube.com/channel/UCpHQt7ikZvjCOexULmqDarg|teideal=Ciara Ní É - YouTube|work=www.youtube.com|dátarochtana=2022-08-30}}</ref> Bhí sí mar láithreoir ar an gclár ‘Ciara Ní É: Saol trí Ghaeilge’ le Aniar TV, a ainmníodh ar ghearrliosta Fhéile na Meán Ceilteach<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.celticmediafestival.co.uk/view-entry/5896|teideal=Ciara Ní É - Saol trí Ghaeilge|language=en-GB|work=Celtic Media Festival|dátarochtana=2022-08-30}}</ref> agus Ghradaim Chumarsáide an Oireachtais.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.tg4.ie/ga/eolas/gradaim/2021-2/|teideal=2021|language=ga|work=TG4|dátarochtana=2022-08-30}}</ref> Ise a bhunaigh an oíche filíochta [[REIC]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.cuirt.ie/whats-on/reic-le-ciara-ni-e/|teideal=Reic le Ciara Ní É|language=en-GB|work=Cúirt International Festival of Literature|dátarochtana=2022-08-30}}</ref> agus tá a cuid filíochta léite aici i [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]], i [[Londain]], sa [[An Bhruiséil|Bhruiséil]], sa t[[An tSualainn|Sualainn]], agus timpeall na tíre.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.bitesize.irish/blog/ciara-ni-e/|teideal=Ciara Ní É: Gaeilge, Creativity and Self-Expression|dáta=2021-05-17|language=en-GB|dátarochtana=2022-08-30}}</ref> Foilsíodh saothar dá cuid sa díolaim ''Marrow/Cnámh agus Smior, Washing Windows Too, Queering the Green'', agus irisí fearacht ''[[Aneas]], Icarus'' agus ''[[Comhar]]''. Comhbhunaitheoir an chomharghrúpa [[AerachAiteachGaelach]] í,<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.aerachaiteachgaelach.net/ciaranie|teideal=Ciara Ní É|language=en-IE|work=AerachAiteachGaelach|dátarochtana=2022-08-30}}</ref> lena comhbhádóir Eoin Mc Evoy. Roghnaíodh togra leo don Abbey 5×5 2020, agus chuir siad dráma chun stáitse mar chuid den Dublin Fringe Festival 2021.<ref>{{Lua idirlín|url=https://fingalpoetryfestival.com/the-2022-festival/ceardlann-le-ciara-ni-e-2022/|teideal=An Dán ar an Ardán: Ceardlann Filíochta le Ciara Ní É – Irish Language Poetry Workshop at the Fingal Poetry Festival 2022|dáta=2022-08-03|language=en-GB|work=Fingal Poetry Festival|dátarochtana=2022-08-30}}</ref> Tá sí ag obair le foilsitheoir ar a céad chnuasach filíochta faoi láthair. Bhuaigh Ní É duais ag [[Slam Filíochta Liú Lúnasa]] in 2020 lena dán ''Smaointe faoi Chíocha'' agus dá éis sin bhí sí ina moltóir ar an gcomórtas in 2021 agus in 2023.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/slam-filiochta-liu-lunasa-buaite-ag-sinead-ni-thuamain/|teideal=Slam Filíochta Liú Lúnasa buaite ag Sinéad Ní Thuamáin|údar=|dáta=29 Lúnasa 2020|language=|work=[[Nós (iris)|NÓS]]|dátarochtana=01 Meán Fómhair 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240303062616/https://nos.ie/cultur/slam-filiochta-liu-lunasa-buaite-ag-sinead-ni-thuamain/|archivedate=03 Márta 2024}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/slam-filiochta-liu-lunasa-buaite-ag-sinead-ni-thuamain/|teideal=Slam Filíochta Liú Lúnasa buaite ag Sinéad Ní Thuamáin|údar=|dáta=29 Lúnasa 2020|language=|work=[[Nós (iris)|NÓS]]|dátarochtana=01 Meán Fómhair 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240303062616/https://nos.ie/cultur/slam-filiochta-liu-lunasa-buaite-ag-sinead-ni-thuamain/|archivedate=03 Márta 2024}}</ref> Chuaigh sí san iomaíocht arís sa Slam in 2024 agus tháinig an chéad áit.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.instagram.com/liulunasa/p/C_VTr2DMKA0/|teideal=Slam Filíochta 2024|údar=[[Liú Lúnasa]]|work=www.instagram.com|dátarochtana=31 Lúnasa 2024}}</ref> Pléitear a saothair in The Guardian, The Sunday Times agus The Sunday Business Post. Léiríodh drámaí dá cuid ag an Dublin Fringe, GIAF, Outburst Arts agus eile.     Ealaíontóir Cónaithe UCD a bhí inti sa bhliain 2023, Dublin Fringe sa bhliain 2022, agus DCU sa bhliain 2020. Chaith sí mí san LCB Berlin sa bhliain 2024 le Litríocht Éireann is sa Centre Culturel Irlandais sa bhliain 2025. == Pearsanta == Is duine [[Déghnéasacht|déghnéasach]] í.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.instagram.com/p/Ci2W1WGsslC/|teideal=Instagram|work=www.instagram.com|dátarochtana=2025-04-04}}</ref> == Físdánta == Úsáideann Ciara físeáin chun a saothar a léiriú agus aon cheann déag déanta aici go dtí seo: # Phenomenal Woman<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|title='Phenomenal Woman' - 'Seó Beo Pheil na mBan le Lidl'|url=https://www.youtube.com/watch?v=7YLvhuUkrRU&t=1s|date=2018-09-12|author=LadiesFootballTV}}</ref> # My Docs<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://miseciara.wordpress.com/2018/02/02/my-docs-spoken-word-video/|teideal=My Docs – Spoken word video|údar=miseciara|dáta=2018-02-02|language=en|work='s mise Ciara, seo mo bhlag!|dátarochtana=2019-02-25}}</ref> # Dán Crá<ref name=":2">{{Luaigh foilseachán|title=FÍSDÁN: Dán Crá {{!}} Ciara Ní É {{!}} REIC|url=https://www.youtube.com/watch?v=lt3Jvy2-BXk|date=2018-12-17|author=Irish WritersCtr}}</ref> # Six Harcourt Street (An Conradh)<ref>{{Luaigh foilseachán|title='Six Harcourt Street (An Conradh)' by Ciara Ní É|url=https://www.youtube.com/watch?v=ygqUVD_dDFY&index=4&list=PLY7rlV7E68LhQ54zpO3qFoViNqTyBLIo2|date=2017-03-28|author=DublinCityLiterature}}</ref> # He’s Just Not That Into You<ref>{{Luaigh foilseachán|title=He's Just Not That Into You {{!}} Ciara Ní É {{!}} Irish poetry|url=https://www.youtube.com/watch?v=0PSKMyPH8z0&index=5&list=PLY7rlV7E68LhQ54zpO3qFoViNqTyBLIo2|date=2017-10-23|author=Ciara Ní É}}</ref> # An Chéad Nóta<ref>{{Luaigh foilseachán|title=An Chéad Nóta {{!}} Ciara Ní É {{!}} Dán as Gaeilge (Poem in Irish)|url=https://www.youtube.com/watch?v=kGF3ueoUyLc&index=6&list=PLY7rlV7E68LhQ54zpO3qFoViNqTyBLIo2|date=2017-02-27|author=Ciara Ní É}}</ref> # Ualach<ref name=":3">{{Luaigh foilseachán|title=Ualach {{!}} Ciara Ní É {{!}} Dán as Gaeilge (Poem in Irish with English translation)|url=https://www.youtube.com/watch?v=0zr7RjC_3Tc&list=PLY7rlV7E68LhQ54zpO3qFoViNqTyBLIo2&index=7|date=2017-04-09|author=Ciara Ní É}}</ref> # Geallta<ref name=":4">{{Luaigh foilseachán|title=Geallta {{!}} Ciara Ní É {{!}} Dán i nGaeilge (Poem in Irish)|url=https://www.youtube.com/watch?v=5FKLO7SgPmc&list=PLY7rlV7E68LhQ54zpO3qFoViNqTyBLIo2&index=8|date=2015-05-18|author=Ciara Ní É}}</ref> # Taos Fiacla<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Ciara Ní É - Taos Fiacla (Toothpaste) - with English Subtitles|url=https://www.youtube.com/watch?v=Eew_mOKtjdY&index=9&list=PLY7rlV7E68LhQ54zpO3qFoViNqTyBLIo2|date=2018-07-10|author=Ó Bhéal}}</ref> # Death and Taxes<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Death and Taxes {{!}} Ciara Ní É {{!}} Dán as Gaeilge (Poem in Irish)|url=https://www.youtube.com/watch?v=_En22Z4IwKo&list=PLY7rlV7E68LhQ54zpO3qFoViNqTyBLIo2&index=10|date=2016-12-04|author=Ciara Ní É}}</ref> # Club an Chonartha<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Dán 'Club an Chonartha' ar Róisín {{!}} TG4|url=https://www.youtube.com/watch?v=iqNWJBJTYc8&list=PLY7rlV7E68LhQ54zpO3qFoViNqTyBLIo2&index=12|date=2017-01-19|author=TG4}}</ref> == Sampla dá saothar == === Dán Crá<ref name=":2" /> === :Seo dán crá :Seo dán do na mná a shuíonn ina n-aonar go poiblí :Seo an dán a phreabann i mo chroí do gach fear gan :iarraidh :Fir a fheiceann bean is a fheiceann folús, poll le líonadh :cuireadh oscailte, beag beann ar a mianta :Fir nach dtuigeann an difríocht :Idir cairdiúil agus leithleasach :Idir ciapadh agus radaireacht :Idir spraíúil agus bagarthach :Seo dán crá :Níl uaim hello a rá :Níl uaim comhrá :Níl uaim ligint orm go bhfuil mé ag gáire :Níl uaim do bhod - Glac an nod - Uaitse níl uaim aon rud :Níl uaim suí leat :Níl uaim luí leat :Níl uaim aon bhaint in aon slí leat :Níl uaim do bhod - Glac an nod - Uaitse níl uaim aon rud :Níl uaim deoch :Níl uaim bheith buíoch :Níl uaim go gceapfá go bhfuilimid le foc == Féach freisin == * [[REIC]] * [[AerachAiteachGaelach]] * [[Claonadh (gearrscannán)]] == Naisc sheachtracha == * Blag: [https://miseciara.wordpress.com/ Mise Ciara] * Próifíl ar Eolaire [[ASG]]: [https://www.aontasnascribhneoiri.ie/ga-IE/eolaire/scribhneoiri/635/ciara-ni-e/ Ciara Ní É] * Próifíl [[AerachAiteachGaelach|AAG]]: [https://www.aerachaiteachgaelach.net/ciaranie Ciara Ní É] * A bhfuil foilsithe aici in [[Comhar]]: [https://comhar.ie/iris/scribhneoiri/ciara-ni-e/ Ciara Ní É] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:E, Ciara Ni}} [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Craoltóirí Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath‎]] [[Catagóir:Filí Béarla]] [[Catagóir:Filí Gaeilge‎]] [[Catagóir:Filí na hÉireann]] [[Catagóir:Filíocht ó bhéal i nGaeilge]] [[Catagóir:Mná déghnéasacha]] [[Catagóir:Muintir Ros na Rún]] [[Catagóir:Tionchairí ar líne]] n6sr3bhoutl27e8ik6t71au5f323sgz 1309532 1309531 2026-04-24T14:59:52Z Seachránaí 53315 1309532 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is file, drámadóir, scriptscríbhneoir, stiúrthóir, láithreoir teilifíse, gníomhaí agus blagálaí Éireannach í '''Ciara Ní É'''. Is minic a phléann a cuid saothar le taithí na mban, daoine aiteacha agus pobal na Gaeilge. == Cúlra == Rugadh i g[[Cluain Tarbh]], [[Baile Átha Cliath]] í.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/en/898?s=clontarf|teideal=Cluain Tarbh/Clontarf|language=en|work=Logainm.ie|dátarochtana=2019-02-25}}</ref> Bhain sí céim sa Ghaeilge amach sa bhliain 2013 ó [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]].<ref name=":5">{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/news/education/i-was-brought-up-speaking-english-and-i-never-went-to-a-gaelscoil-1.3416645|teideal=‘I was brought up speaking English and I never went to a Gaelscoil’|údar=Aine McMahon|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2019-02-25}}</ref> Ina dhiaidh sin, chaith sí bliain i [[Londain]] ag obair mar chúntóir eagarthóireachta le Dorling Kindersley.<ref name=":5" /> Sa bhliain 2015, bronnadh céim mháistreachta uirthi san ábhar 'Scríobh agus Cumarsáid' ón g[[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath]] agus bhunaigh sí oíche fhilíochta darb ainm [[REIC]].<ref name=":5" /> Thuill sí scoláireacht [[Fulbright]], agus le linn 2017 agus 2018 d'oibrigh sí mar mhúinteoir Gaeilge in [[Villanova University]], [[Philadelphia, Pennsylvania|Philadelphia]]. ==Ainm== Ní Éineacháin an sloinne atá uirthi ó cheart ach baineann sí úsáid as an leagan stílithe stáitse ''Ní É''. Ba é an leagan galldaithe a bhíodh in úsáid "oifigiúil" aici roimh [[2020]], tráth a d'athraigh sí a hainm go ''Ní Éineacháin'' go hoifigiúil. == Gairm == Bhí sí ar an liosta ‘100 Women Changing Ireland in 2022’ de chuid an [[Irish Examiner|''Irish Examiner'']].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishexaminer.com/lifestyle/people/arid-40821549.html|teideal=International Women's Day: 100 women changing Ireland in 2022|dáta=2022-03-05|language=en|work=Irish Examiner|dátarochtana=2022-08-30}}</ref> Bhí sí ina healaíontóir cónaithe leis an Dublin Fringe Festival in 2022,<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.fringefest.com/news/resident-artists-new-faces-for-2022|teideal=Resident Artists: New faces for 2022! {{!}} Fringe Festival|work=www.fringefest.com|dátarochtana=2022-08-30}}</ref> bhí sí mar Scríbhneoir Cónaithe ag [[Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath|Ollscoil Chathair BÁC]] 2020<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.molsceal.ie/trendail/alt/?CID=6112911453001|teideal=Ciara Ní É ainmnithe mar Scríbhneoir Cónaithe Gaeilge DCU|language=en-US|work=Molscéal|dátarochtana=2022-08-30}}</ref> agus is ambasadóir í le hÁras Scríbhneoirí na hÉireann.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/ciara-ni-e-ceaptha-ina-hambasadoir-le-haras-scribhneoiri-na-heireann/|teideal=Ciara Ní É ceaptha ina hambasadóir le hÁras Scríbhneoirí na hÉireann|údar=Maitiú Ó Coimín|language=en-US|work=NÓS|dátarochtana=2022-08-30}}</ref> Tá cainéal [[Youtube]] aici áit a roinneann sí a cuid dánta, físeáin faoin nGaeilge agus ábhar eile.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.youtube.com/channel/UCpHQt7ikZvjCOexULmqDarg|teideal=Ciara Ní É - YouTube|work=www.youtube.com|dátarochtana=2022-08-30}}</ref> Bhí sí mar láithreoir ar an gclár ‘Ciara Ní É: Saol trí Ghaeilge’ le Aniar TV, a ainmníodh ar ghearrliosta Fhéile na Meán Ceilteach<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.celticmediafestival.co.uk/view-entry/5896|teideal=Ciara Ní É - Saol trí Ghaeilge|language=en-GB|work=Celtic Media Festival|dátarochtana=2022-08-30}}</ref> agus Ghradaim Chumarsáide an Oireachtais.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.tg4.ie/ga/eolas/gradaim/2021-2/|teideal=2021|language=ga|work=TG4|dátarochtana=2022-08-30}}</ref> Ise a bhunaigh an oíche filíochta [[REIC]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.cuirt.ie/whats-on/reic-le-ciara-ni-e/|teideal=Reic le Ciara Ní É|language=en-GB|work=Cúirt International Festival of Literature|dátarochtana=2022-08-30}}</ref> agus tá a cuid filíochta léite aici i [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]], i [[Londain]], sa [[An Bhruiséil|Bhruiséil]], sa t[[An tSualainn|Sualainn]], agus timpeall na tíre.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.bitesize.irish/blog/ciara-ni-e/|teideal=Ciara Ní É: Gaeilge, Creativity and Self-Expression|dáta=2021-05-17|language=en-GB|dátarochtana=2022-08-30}}</ref> Foilsíodh saothar dá cuid sa díolaim ''Marrow/Cnámh agus Smior, Washing Windows Too, Queering the Green'', agus irisí fearacht ''[[Aneas]], Icarus'' agus ''[[Comhar]]''. Comhbhunaitheoir an chomharghrúpa [[AerachAiteachGaelach]] í,<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.aerachaiteachgaelach.net/ciaranie|teideal=Ciara Ní É|language=en-IE|work=AerachAiteachGaelach|dátarochtana=2022-08-30}}</ref> lena comhbhádóir Eoin Mc Evoy. Roghnaíodh togra leo don Abbey 5×5 2020, agus chuir siad dráma chun stáitse mar chuid den Dublin Fringe Festival 2021.<ref>{{Lua idirlín|url=https://fingalpoetryfestival.com/the-2022-festival/ceardlann-le-ciara-ni-e-2022/|teideal=An Dán ar an Ardán: Ceardlann Filíochta le Ciara Ní É – Irish Language Poetry Workshop at the Fingal Poetry Festival 2022|dáta=2022-08-03|language=en-GB|work=Fingal Poetry Festival|dátarochtana=2022-08-30}}</ref> Tá sí ag obair le foilsitheoir ar a céad chnuasach filíochta faoi láthair. Bhuaigh Ní É duais ag [[Slam Filíochta Liú Lúnasa]] in 2020 lena dán ''Smaointe faoi Chíocha'' agus dá éis sin bhí sí ina moltóir ar an gcomórtas in 2021 agus in 2023.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/slam-filiochta-liu-lunasa-buaite-ag-sinead-ni-thuamain/|teideal=Slam Filíochta Liú Lúnasa buaite ag Sinéad Ní Thuamáin|údar=|dáta=29 Lúnasa 2020|language=|work=[[Nós (iris)|NÓS]]|dátarochtana=01 Meán Fómhair 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240303062616/https://nos.ie/cultur/slam-filiochta-liu-lunasa-buaite-ag-sinead-ni-thuamain/|archivedate=03 Márta 2024}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/slam-filiochta-liu-lunasa-buaite-ag-sinead-ni-thuamain/|teideal=Slam Filíochta Liú Lúnasa buaite ag Sinéad Ní Thuamáin|údar=|dáta=29 Lúnasa 2020|language=|work=[[Nós (iris)|NÓS]]|dátarochtana=01 Meán Fómhair 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240303062616/https://nos.ie/cultur/slam-filiochta-liu-lunasa-buaite-ag-sinead-ni-thuamain/|archivedate=03 Márta 2024}}</ref> Chuaigh sí san iomaíocht arís sa Slam in 2024 agus tháinig an chéad áit.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.instagram.com/liulunasa/p/C_VTr2DMKA0/|teideal=Slam Filíochta 2024|údar=[[Liú Lúnasa]]|work=www.instagram.com|dátarochtana=31 Lúnasa 2024}}</ref> Pléitear a saothair in The Guardian, The Sunday Times agus The Sunday Business Post. Léiríodh drámaí dá cuid ag an Dublin Fringe, GIAF, Outburst Arts agus eile.     Ealaíontóir Cónaithe UCD a bhí inti sa bhliain 2023, Dublin Fringe sa bhliain 2022, agus DCU sa bhliain 2020. Chaith sí mí san LCB Berlin sa bhliain 2024 le Litríocht Éireann is sa Centre Culturel Irlandais sa bhliain 2025. == Pearsanta == Is duine [[Déghnéasacht|déghnéasach]] í.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.instagram.com/p/Ci2W1WGsslC/|teideal=Instagram|work=www.instagram.com|dátarochtana=2025-04-04}}</ref> == Físdánta == Úsáideann Ciara físeáin chun a saothar a léiriú agus aon cheann déag déanta aici go dtí seo: # Phenomenal Woman<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|title='Phenomenal Woman' - 'Seó Beo Pheil na mBan le Lidl'|url=https://www.youtube.com/watch?v=7YLvhuUkrRU&t=1s|date=2018-09-12|author=LadiesFootballTV}}</ref> # My Docs<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://miseciara.wordpress.com/2018/02/02/my-docs-spoken-word-video/|teideal=My Docs – Spoken word video|údar=miseciara|dáta=2018-02-02|language=en|work='s mise Ciara, seo mo bhlag!|dátarochtana=2019-02-25}}</ref> # Dán Crá<ref name=":2">{{Luaigh foilseachán|title=FÍSDÁN: Dán Crá {{!}} Ciara Ní É {{!}} REIC|url=https://www.youtube.com/watch?v=lt3Jvy2-BXk|date=2018-12-17|author=Irish WritersCtr}}</ref> # Six Harcourt Street (An Conradh)<ref>{{Luaigh foilseachán|title='Six Harcourt Street (An Conradh)' by Ciara Ní É|url=https://www.youtube.com/watch?v=ygqUVD_dDFY&index=4&list=PLY7rlV7E68LhQ54zpO3qFoViNqTyBLIo2|date=2017-03-28|author=DublinCityLiterature}}</ref> # He’s Just Not That Into You<ref>{{Luaigh foilseachán|title=He's Just Not That Into You {{!}} Ciara Ní É {{!}} Irish poetry|url=https://www.youtube.com/watch?v=0PSKMyPH8z0&index=5&list=PLY7rlV7E68LhQ54zpO3qFoViNqTyBLIo2|date=2017-10-23|author=Ciara Ní É}}</ref> # An Chéad Nóta<ref>{{Luaigh foilseachán|title=An Chéad Nóta {{!}} Ciara Ní É {{!}} Dán as Gaeilge (Poem in Irish)|url=https://www.youtube.com/watch?v=kGF3ueoUyLc&index=6&list=PLY7rlV7E68LhQ54zpO3qFoViNqTyBLIo2|date=2017-02-27|author=Ciara Ní É}}</ref> # Ualach<ref name=":3">{{Luaigh foilseachán|title=Ualach {{!}} Ciara Ní É {{!}} Dán as Gaeilge (Poem in Irish with English translation)|url=https://www.youtube.com/watch?v=0zr7RjC_3Tc&list=PLY7rlV7E68LhQ54zpO3qFoViNqTyBLIo2&index=7|date=2017-04-09|author=Ciara Ní É}}</ref> # Geallta<ref name=":4">{{Luaigh foilseachán|title=Geallta {{!}} Ciara Ní É {{!}} Dán i nGaeilge (Poem in Irish)|url=https://www.youtube.com/watch?v=5FKLO7SgPmc&list=PLY7rlV7E68LhQ54zpO3qFoViNqTyBLIo2&index=8|date=2015-05-18|author=Ciara Ní É}}</ref> # Taos Fiacla<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Ciara Ní É - Taos Fiacla (Toothpaste) - with English Subtitles|url=https://www.youtube.com/watch?v=Eew_mOKtjdY&index=9&list=PLY7rlV7E68LhQ54zpO3qFoViNqTyBLIo2|date=2018-07-10|author=Ó Bhéal}}</ref> # Death and Taxes<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Death and Taxes {{!}} Ciara Ní É {{!}} Dán as Gaeilge (Poem in Irish)|url=https://www.youtube.com/watch?v=_En22Z4IwKo&list=PLY7rlV7E68LhQ54zpO3qFoViNqTyBLIo2&index=10|date=2016-12-04|author=Ciara Ní É}}</ref> # Club an Chonartha<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Dán 'Club an Chonartha' ar Róisín {{!}} TG4|url=https://www.youtube.com/watch?v=iqNWJBJTYc8&list=PLY7rlV7E68LhQ54zpO3qFoViNqTyBLIo2&index=12|date=2017-01-19|author=TG4}}</ref> == Sampla dá saothar == === Dán Crá<ref name=":2" /> === :Seo dán crá :Seo dán do na mná a shuíonn ina n-aonar go poiblí :Seo an dán a phreabann i mo chroí do gach fear gan :iarraidh :Fir a fheiceann bean is a fheiceann folús, poll le líonadh :cuireadh oscailte, beag beann ar a mianta :Fir nach dtuigeann an difríocht :Idir cairdiúil agus leithleasach :Idir ciapadh agus radaireacht :Idir spraíúil agus bagarthach :Seo dán crá :Níl uaim hello a rá :Níl uaim comhrá :Níl uaim ligint orm go bhfuil mé ag gáire :Níl uaim do bhod - Glac an nod - Uaitse níl uaim aon rud :Níl uaim suí leat :Níl uaim luí leat :Níl uaim aon bhaint in aon slí leat :Níl uaim do bhod - Glac an nod - Uaitse níl uaim aon rud :Níl uaim deoch :Níl uaim bheith buíoch :Níl uaim go gceapfá go bhfuilimid le foc == Féach freisin == * [[REIC]] * [[AerachAiteachGaelach]] * [[Claonadh (gearrscannán)]] == Naisc sheachtracha == * Blag: [https://miseciara.wordpress.com/ Mise Ciara] * Próifíl ar Eolaire [[ASG]]: [https://www.aontasnascribhneoiri.ie/ga-IE/eolaire/scribhneoiri/635/ciara-ni-e/ Ciara Ní É] * Próifíl [[AerachAiteachGaelach|AAG]]: [https://www.aerachaiteachgaelach.net/ciaranie Ciara Ní É] * A bhfuil foilsithe aici in [[Comhar]]: [https://comhar.ie/iris/scribhneoiri/ciara-ni-e/ Ciara Ní É] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Ní É, Ciara}} [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Craoltóirí Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath‎]] [[Catagóir:Filí Béarla]] [[Catagóir:Filí Gaeilge‎]] [[Catagóir:Filí na hÉireann]] [[Catagóir:Filíocht ó bhéal i nGaeilge]] [[Catagóir:Mná déghnéasacha]] [[Catagóir:Muintir Ros na Rún]] [[Catagóir:Tionchairí ar líne]] dod1dn04ympen8alwh3p2akm3g9xgxn 14 89803 1309713 1265648 2026-04-24T21:58:23Z Alison 570 Ord 1309713 wikitext text/x-wiki {{Catcómhaoin|Explorers from the Netherlands|Taiscéalaithe ón Ísiltír}} [[Catagóir:Taiscéalaithe de réir náisiúntachta|Ollainn]] [[Catagóir:Daoine as an Ísiltír de réir slí bheatha]] bkzzqkfcrubsoz7n89znn27jxa5enp9 0 90627 1310005 1283768 2026-04-25T02:39:55Z Alison 570 Fixes 1310005 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Oifigeach in [[Arm na Breataine]] Móire, scríbhneoir agus bunaitheoir Ghluaiseacht na nGasóg,<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.jstor.org/stable/260500?read-now=1&refreqid=excelsior%3A246517c1c95031ebbeadb94761a3e53a&seq=4#page_scan_tab_contents|teideal=Knights and Retainers: The Earliest Version of Baden-Powell's Boy Scout Scheme|údar=Michael Rosenthal|dáta=Journal of Contemporary History, Iml. 15, No. 4 (D.F., 1980), lch. 603-617|dátarochtana=2022}}</ref> ab ea '''Robert Stephenson Smyth Baden-Powell''' ('''Chéad Bharún Baden-Powell'''; [[22 Feabhra]] [[1857]]&nbsp;– [[8 Eanáir]] [[1941]]). [[Íomhá:Baden-Powell USZ62-96893 (retouched and cropped).png|mion|Robert Baden-Powell, timpeall 1919|clé|398x398px]] == Saol == Rugadh Baden-Powell i [[Londain]] [[Sasana|Shasana]]. Oileadh é sa Charterhouse School in [[Surrey]], i Sasana. Bhí sé ar seirbhís san Arm Briotanach ó 1876 go 1910 san [[India]] agus san [[An Afraic|Afraic]].<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.godalmingmuseum.org.uk/index.php?page=lord-baden-powell|teideal=Lord BADEN POWELL — Godalming Museum|work=www.godalmingmuseum.org.uk|dátarochtana=2022-02-22|archivedate=2021-12-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211202231148/http://www.godalmingmuseum.org.uk/index.php?page=lord-baden-powell}}</ref> Scríobh Baden-Powell an leabharín, ''[[Scouting for Boys]]'', a spreag gluaiseachtaí na ngasóg.<ref>{{Cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/books/authors/the-eccentric-world-of-robert-baden-powell/|teideal=The eccentric world of Robert Baden-Powell|údar=Michael Deacon|dáta=2016-01-08|language=en-GB|work=The Telegraph|dátarochtana=2022-02-22}}</ref> Scríobh sé chomh maith sna 1900idí ar chultúr na seanridirí, ag iarraidh é a athbheochan i measc na mbuachaillí. Chreid sé go láidir gur buille é seo ar son na moráltachta.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/11-fhiric-faoin-phiarsach/|teideal=11 fhíric faoin Phiarsach nach raibh ar eolas agat!|údar=[[Eoin P. Ó Murchú]]|dáta=29 Iúil 2016|language=ga|work=NÓS|dátarochtana=2022-02-22}}</ref> Spreag sé [[Pádraig Mac Piarais|an Piarsach]], dúghafa freisin le laochas fireann. In éineacht lena dheirfiúr, [[Agnes Baden-Powell|Agnes]], bhunaigh Badeɲ-Powell Gluaiseacht domhanda na mBanghasóg chomh maith. Fuair Baden-Powell bás in Nyeri, sa [[Céinia|Chéinia]]. == Féach freisin == * [[Gasóga na hÉireann]] ==Tagairtí== {{reflist}} {{Rialú údaráis}} {{Síol-beath-en}} {{DEFAULTSORT:Baden-Powell, Robert}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1857]] [[Catagóir:Básanna i 1941]] [[Catagóir:Daoine as Londain]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Gasógaíocht]] [[Catagóir:Ginearáil Arm na Breataine]] [[Catagóir:Oideoirí Sasanacha]] [[Catagóir:Polaiteoirí na Ríochta Aontaithe (gan Tuaisceart na hÉireann)]] [[Catagóir:Protastúnaigh]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] [[Catagóir:Ridirí]] [[Catagóir:Spiairí]] [[Catagóir:Uaisleacht Eorpach]] 5swtl7f1hp1xjpceb920n1fn1ccoyc9 14 90739 1309953 939315 2026-04-25T01:30:20Z Alison 570 +CATA 1309953 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Aisfhotha]] [[Catagóir:Eolaíocht chórais]] [[Catagóir:Teicneolaíocht de réir cineáil]] 5pk65ky1ex2kt2c7hmpxqi9defq5hi3 0 90800 1310064 1305705 2026-04-25T03:47:44Z Alison 570 ++ 1310064 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Máistir scoile, dochtúir agus aistritheoir Sasanach ab ea é '''Philemon Holland''' (1552 - 9 Feabhra 1637). Tá cáil air as a chéad aistriúchán go Béarla ar roinnt shaothair de chuid [[Livias]], [[Plinias Mór]] agus [[Plútarc]], agus freisin as ''Britannia'' le [[William Camden]] a aistriú go Béarla. == Teaghlach == Rugadh Philemon Holland i [[Chelmsford]], [[Essex]], sa bhliain 1552, ina mhac le John Holland (a fuair bás sa bhliain 1578), comhalta den teaghlach [[Norfolk]] céanna le Sir John Holland, 1ú Bairnéad (1603–1701). D'éiligh brainse Norfolk gaol le Hollandaigh de chuid Up Holland, [[Lancashire]], ach tá sé seo amhrasach.<ref>Lee and Sharpe state that he was of the family of Holland of [[Denton, Greater Manchester|Denton]], in [[Lancashire]].</ref> Ba de Glassthorpe, [[Northamptonshire]] a sheanathair, Edward Holland. Bhí athair Holland, John Holland, ar dhuine de na deoraithe Marian le Miles Coverdale le linn réimeas [[Máire I Shasana|Mháire I]], nuair a athbhunaíodh an Caitliceachas. Tar éis Eilís I Shasana teacht i gcoróin, i mí na Samhna 1558, d'fhill sé ar Shasana, agus i 1559 oirníodh é mar shagart ag an Easpag Edmund Grindal. Ceapadh é ina reachtaire ar [[Great Dunmow]], Essex, an 26 Meán Fómhair 1564, áit a bhfuair sé bás i 1578. == Gairmréim == Cuireadh oideachas ar Philemon Holland i Scoil Ghramadaí an Rí Edward VI, Chelmsford,<ref>It is said that more than 300 years later, a house was named ''Philemon Holland'' at the school. Columbia Electronic Encyclopedia, 2004, Retrieved 24 March 2013.</ref> sula ndeachaigh sé ar aghaidh go Coláiste na Tríonóide, Cambridge thart ar 1568, áit ar theagasc John Whitgift é, [[Ardeaspag Canterbury|ardeaspag]] ina dhiaidh sin [[Ardeaspag Canterbury|in Canterbury]]. Bhain sé an chéim Baitsiléir Ealaíon amach sa bhliain 1571, agus toghadh é ina mhion-Chomhalta i gColáiste na Tríonóide ar an 28 Meán Fómhair 1573 agus ina mhór-Chomhalta ar an 3 Aibreán 1574. Cuireadh deireadh lena chomhaltacht nuair a phós sé sa bhliain 1579. Tar éis a phósta, bhog Holland go [[Coventry]], thart ar 25 míle ó bhaile chlann a mhná céile in Perry Hall. Rinneadh uiséir de (''máistir cúnta'') ag Scoil an Rí, Anraí VIII, a bhunaigh John Hales sa bhliain 1545. Thug an post teach dó agus £10 sa bhliain. Ar an 11 Iúil 1585 corpraíodh Holland mar Mháistir Ealaíon in [[Ollscoil Oxford|Oxford]], agus sa bhliain 1597 bronnadh an chéim Dochtúir Leighis air in [[Ollscoil Cambridge|Cambridge]]. Tugadh saoirse chathair Coventry dó ar an 30 Meán Fómhair 1612, agus nuair a thug an [[Séamas VI, Albain agus Séamas I, Sasana agus Éire|Rí Séamas]] cuairt ar an gcathair ar 2 Meán Fómhair 1617, roghnaíodh é chun óráid a dhéanamh in onóir an Rí. Bhí culaith dhorcha shróil á caitheamh aige ar an ócáid, agus deirtear go raibh an-mholadh ag dul don óráid. Foilsíodh é ina dhiaidh sin mar "A learned, elegant and religious Speech delivered unto His...Maiestie, at...Coventry".<ref name="Lee2">{{Harvnb|Lee|1891|pp=151–53}}.</ref> Chomh maith lena dhualgais teagaisc scoile, rinneadh Holland ina theagascóir do George Berkeley (an 8ú Barún Berkeley ina dhiaidh sin), a raibh a theach in aice láimhe ag Caisleán Caludon. Ar 23 Eanáir 1628, nuair a bhí sé 77 bliain d'aois, cheap méara agus seanóirí Choventry é ina phríomhoide scoile; de réir Sharpe, tá síniú bunaidh Holland ar fáil san ordú ceapacháin. Dealraíonn sé gur tugadh an post dó ag a aois mhór le hómós ar a bhuanna agus a sheirbhís don chathair, agus súil acu go bhfeabhsaítear a staid airgeadais. Níor choinnigh sé é ach ar feadh ceithre mhí dhéag, áfach, agus é ag iarraidh go ndéanfaí é a chríochnú go foirmiúil ar an 26 Samhain 1628. Ar an 24 Deireadh Fómhair 1632 dheonaigh an méara agus an bardasach pinsean de £ 3 6s 8d dó sna trí bliana ina dhiaidh sin, "forasmuch as Dr. Holland, by reason of his age, is now grown weak and decayed in his estate".<ref name="sharpe1812">{{Harvnb|Sharpe|1871|p=181}}.</ref> [[Íomhá:Monument to Dr Philemon Holland (died 1637), Holy Trinity Church, Coventry.jpg|deas|mion| Múrtháibléad do Philemon Holland i [[Holy Trinity Church, Coventry|Séipéal na Tríonóide Naofa, Coventry]] ]] Ar an 11 Aibreán 1635 bhronn Henry Smythe, Leas-Seansailéir Ollscoil Cambridge, ceadúnas ar na Máistrí agus na Comhaltaí de gach coláiste i Cambridge chun f'''laithiúlacht'''an charthanachta a bhronnadh ar Holland de réir mar is cuí leo, ag smaoineamh ar a chuid foghlama agus ar a riachtanas airgeadais. Sa bhliain 1636 bhí sé ag coinneáil na leapa. Fuair sé bás ag Coventry an 9 Feabhra 1637 agus adhlacadh é ag [[Holy Trinity Church, Coventry|Séipéal na Tríonóide Naofa]], áit a bhfuil cuimhne air i bhfeartlaoi dá chuid féin, ag caoineadh básanna na seisear mhac a fuair bás roimhe. Tá Anne, bean chéile Holland, a fuair bás sa bhliain 1627 nuair a bhí sí 72 bliana d'aois, curtha sa séipéal freisin, áit a bhfuil feartlaoi Laidine ann a chum a mac, Henry. == Oibreacha == Chónaisc Holland a theagasc agus a chleachtas leighis le haistriú saothar clasaiceach agus comhaimseartha. Ba é an chéad aistriúchán a foilsíodh ná, ''The Romane Historie'' (1600), an chéad léiriú iomlán ar ''[[:en:Ab_Urbe_Condita|Ab Urbe Condita]]'' [[An Laidin|de chuid]] Livias, go Béarla. Dar le John Considine: <blockquote> It was a work of great importance, presented in a grand [[:en:Folio_(printing)|folio]] volume of 1458 pages, and dedicated to the [[:en:Elizabeth_I_of_England|Queen]]. The translation set out to be lucid and unpretentious, and achieved its aim with marked success. It is accurate, and often lively, and although it does not attempt to imitate the terseness of Latin, it avoids prolixity. As part of his book Holland translated two other substantial works – [[:en:Florus|an ancient epitome of Roman history which provides an outline of the lost books of Livy]], and [[:en:Bartolomeo_Marliani|Bartolomeo Marliani]]'s guide to the [[:en:Topography_of_ancient_Rome|topography of Rome]] – as well as some smaller texts. These were taken from the edition of Livy published in Paris in 1573; by translating them, Holland was making available in English a great learned [[:en:Compendium|compendium]] of historical knowledge, not simply a single ancient author.</blockquote> Sa bhliain 1601 d’fhoilsigh Holland [[:en:Pliny_the_Elder|Pliny the Elder]]'s ''[[:en:Natural_History_(Pliny)|The Historie of the World]]'' "an equally huge translation" ón bhunleagan Laidine ''Naturalis Historia''. Thiomnaigh sé é do Sir Robert Cecil, agus Príomh-Rúnaí na Banríona ansin. B’fhéidir gurb é seo an t-aistriúchán is mó tóir de chuid Holland. Deir Considine air: <blockquote> This encyclopaedia of ancient knowledge about the natural world had already had a great indirect influence in England, as elsewhere in Europe, but had not been translated into English before, and would not be again for 250 years. Indeed, after four centuries, Holland is still the only translator of this work to attempt to evoke its literary richness and beauty. </blockquote> Sa bhliain 1603 d’fhoilsigh Holland ''The Philosophie, commonly called, the Morals'', agus é á thiomnú don [[Séamas VI, Albain agus Séamas I, Sasana agus Éire]]Rí Séamas. Ba é seo an chéad aistriúchán Béarla de ''Moralia'' [[Plútarc|Phlutarch]]. Lean Holland Ghréigis bhunaidh de chuid Phlútarc, agus freisin, bhain sé úsáid as aistriúchán Laidine agus Fraincise na bliana 572 ag Jacques Amyot. Deirtear gur mhaígh Holland gur scríobh sé an t-iomlán dá aistriúchán ar an ''Moralia'' le cleite amháin, a chaomhnaigh Lady Harington ina dhiaidh sin: <blockquote>This Booke I wrote with one poore Pen, made of a grey Goose quill<ref name="sharpe1822">{{Harvnb|Sharpe|1871|p=182}}</ref><br/> {{lang|en|A Pen I found it, us'd before, a Pen I leave it still.}}</blockquote> Mar achoimre ar an tréimhse luath seo de tháirgiúlacht neamhghnách, tugann Considine le fios "In all, over the four years 1600–1603, Holland published 4332 folio pages of translations of the very highest quality." Trí bliana ina dhiaidh sin, d’fhoilsigh Holland ''The Historie of Twelve Caesars'' (1606), aistriúchán ar ''De Vita Caesarum'' de chuid Suetonius, a thiomnaigh sé do Lady Anne Harington (c. 1554–1620), iníon Robert Keilway, Suirbhéir don 'Court of Wards and Liveries', agus bean chéile John Harington, 1ú Barún Harington as Exton. Sa bhliain 1609, d'fhoilsigh sé a aistriúchán ar na leabhair a bhí ar marthain de stair Ammianus Marcellinus ar an Impireacht Rómhánach sa cheathrú haois dhéanach, agus é á thiomnú do mhéara agus do sheanóirí Choventry: d'íoc an Chorparáid £ 4 faoi choinne na foilsitheoireachta. Sa bhliain 1610 d'aistrigh Holland eagrán na bliana 1607 de ''Britannia'' le William Camden go Béarla. Cé gur dealraitheach gurbh é an t-aistriúchán amháin a bhí sé freagrach as, leathnaíodh an obair agus chuir Camden méid áirithe ábhair nua leis. Ba é John Norton, duine de phrintéirí-foilsitheoirí an imleabhair, agus is é mac Holland, Henry, a bhí ina phrintíseach aige, agus is dócha gurbh é Henry a d'earcaigh a athair isteach sa tionscadal. Fuair Philemon pátrún ina dhiaidh sin i Elizabeth, Lady Berkeley, agus bheadh Holland ina theagascóir dá mhac George ina dhiaidh sin: is cosúil gur thairg sí £ 20 don fhoilseachán, agus mheas sí é seo a dhúbailt go £ 40. Mar sin féin, nuair a scaipeadh na chéad leathanaigh phriontáilte, tuairiscíodh go raibh Camdend míshásta..."misliketh it & thinketh he [i. e. Holland] hath don him wrong" agus d’fhéadfadh go raibh athmhachnamh déanta ag Lady Berkeley ar a tacaíocht: mar níl a pátrúnacht luaite san imleabhar foilsithe. Ag an nóiméad deireanach, thug Bardas Coventry £ 5 don fhoilseachán. Níor foilsíodh an dara heagrán, a iontráladh sa [[:en:Stationers'_Register|Stationers' Register]] sa bhliain 1625, go dtí 1637. Sa bhliain 1615, d'fhoilsigh Holland ''Thomae Thomasii Dictionarium'', forlíonadh don fhoclóir Laidine a d'fhoilsigh an printéir ó Chambridge, Thomas Thomas (1553–1588) sa bhliain1587, ag cur 6000 focal agus bríonna le bunobair Thomas a tarraingíodh as saothair na n-údair ársa agus nua Laidine. Sa bhliain ina dhiaidh sin d'fhoilsigh sé ''Theatrum Imperii Magnae Britanniae'', aistriúchán ón mBéarla go Laidin de ''The Theatre of the Empire of Great Britaine le'' [[John Speed|Speed]]. Sa bhliain 1617 d'aistrigh sé an ''Regimen Sanitatis Salerni'', é á fhoilsiú in éineacht le haistriúchán níos luaithe Thomas Paynell ar thráchtaireacht <a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Arnaldus_de_Villa_Nova" rel="mw:ExtLink" data-linkid="180" class="cx-link" title="Arnaldus de Villa Nova">Arnaldus de Villa Nova</a> ar an ''Regimen''. D'aistrigh Holland freisin ''Cyropaedia de chuid'' [[Xenophon]], ag críochnú an chéad dréacht sa bhliain 1621, agus ag leanúint ar aghaidh ag obair air sna deich mbliana ina dhiaidh sin. Foilsíodh é sa bhliain 1632, le réamhráite leis a phortráid agus tíolacadh do Séarlas I, Rí Shasana, na hÉireann agus na hAlban ag mac Holland, an printéir Henry Holland. San áireamh leis an imleabhar freisin bhí athchló de dhán ar [[Cath Lepanto|Chath Lepanto]] le mac Holland, an file Abraham Holland, agus cur síos ag Henry Holland ar fháinne comharthaíochta a athar. == Stíl aistriúcháin == Bhí stíl aistriúcháin Holland saor agus i gcaint na ndaoine, ag baint úsáide as canúint agus foclóir ársa cuibheasach doiléir, agus ag leathnú go minic ar a fhoinse na dtéacsanna ar mhaithe le soiléireacht. Sheas sé leis an gcur chuige seo i réamhráite ré ar na haistriúcháin a rinne sé ar Livias agus Phlinias, agus dúirt sé gur roghnaigh sé "a meane and popular stile", agus "that Dialect or Idiome which [is] familiar to the basest clowne", agus an bunleagan á mhionsaothrú chun "obscure and darke" á sheachaint. == Clú == Bhí meas mór ar Holland le linn a shaoil, as cainníocht agus cáilíocht a chuid aistriúcháin. I bpíosa '''rabhcáin''', comhdhéanta i ndiaidh fhoilsiú ''Historie'' Suetonius sa bhliain 1606 (agus ag fonóid faoi chognóman Suetonius), a chuamar seo a leanas; <blockquote> Phil: Holland with translations doth so fill us,<ref name="Considine3">{{Harvnb|Considine|2004}}.</ref> He will not let Suetonius be Tranquillus </blockquote> Chuir Thomas Fuller, a scríobh i lár an 17ú haois, Holland san áireamhan i measc a ''Worthies of England'', agus é á rá faoi "the translator general in his age, so that those books alone of his turning into English will make a country gentleman a competent library for historians." Mar sin féin, chuaigh a ghnáthchaint as dáta go luath. Rinne John Aubrey mar fhochéimí sna 1640idí, agus é ag léamh aistriúcháin Holland de Livias agus de '''Phlinias''' liostaí de shamplaí de na rudaí a mheas sé mar théarmaí seanchaite agus ársa. D'fhoilsigh Edmund Bohun aistriúchán nua de Livias sa bhliain 1686, ag cáineadh leagan Holland agus é ag rá" our English Language is much refined within the last four score years"; agus sa bhliain 1692–93, bhí cur síos mar seo ar eagrán Holland de Britannia; "a very bad one, and the Translation very ill". Bhí léirmheastóirí an fichiú haois níos flaithiúla. Tá sé ráite go bhfuil "Holland's Pliny is sometimes superior, despite the antiquated language he uses, to the 20th-century English translations commonly available",<ref>{{cite SBDEL|wstitle=Holland, Philemon}}</ref> agus go bhfuil sleachta in aistriúchán ''Moralia le Plutarch "have hardly been excelled by any later prose translator of the classics"''. == Pósadh agus sliocht == Ar an 10 Feabhra, 1579 phós Holland Anne Bott (1555-1627), iníon William Bott ''(ailias'' Peyton) de Perry Hall, [[Handsworth, Midlands Thiar|Handsworth]], [[Staffordshire]], ag a raibh seachtar mac agus triúr iníonacha aige, lena n-áirítear an file Abraham Holland, an foilsitheoir agus údar Henry Holland, an foilsitheoir cló Compton Holland (a fuair bás 1622), William Holland (1592-1632), máinlia a bhfuil a thráchtas ar [[Gúta|ghúta]], ''Gutta Podagrica'' a foilsíodh, tar éis a bháis sa bhliain 1633, agus Elizabeth Holland, a phós ceannaí Londain, William Angell. == Tagairtí == {{Reflist}} == Naisc sheachtracha == * [http://catalogue.bl.uk/primo_library/libweb/action/search.do?cs=frb&frbg=188316510&fctN=facet_frbrgroupid&fctV=188316510&doc=BLL01002202560&dscnt=0&ublrpp=10&vl%28174399379UI0%29=any&scp.scps=scope%3A%28BLCONTENT%29&frbg=&tab=local_tab&dstmp=1363466791509&srt=rank&ct=Next%20Page&mode=Basic&dum=true&indx=11&tb=t&vl%28freeText0%29=philemon%20holland&fn=search&vid=BLVU1 The Romane Historie scríofa ag T. Livius de Padua.]{{Dead link|date=Samhain 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://catalogue.bl.uk/primo_library/libweb/action/search.do?cs=frb&frbg=188316510&fctN=facet_frbrgroupid&fctV=188316510&doc=BLL01002202560&dscnt=0&ublrpp=10&vl%28174399379UI0%29=any&scp.scps=scope%3A%28BLCONTENT%29&frbg=&tab=local_tab&dstmp=1363466791509&srt=rank&ct=Next%20Page&mode=Basic&dum=true&indx=11&tb=t&vl%28freeText0%29=philemon%20holland&fn=search&vid=BLVU1 Chomh maith leis sin, Breoiteoirí L. Florus: le Chronologie to the Historie ar fad (curtha le chéile de réir na dtáblaí agus na dtaifead ar Verrius Flaccus, etc.): agus Topagrafaíocht na Róimhe le himeacht aimsire (ag JB Marlianus).]{{Dead link|date=Samhain 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://catalogue.bl.uk/primo_library/libweb/action/search.do?cs=frb&frbg=188316510&fctN=facet_frbrgroupid&fctV=188316510&doc=BLL01002202560&dscnt=0&ublrpp=10&vl%28174399379UI0%29=any&scp.scps=scope%3A%28BLCONTENT%29&frbg=&tab=local_tab&dstmp=1363466791509&srt=rank&ct=Next%20Page&mode=Basic&dum=true&indx=11&tb=t&vl%28freeText0%29=philemon%20holland&fn=search&vid=BLVU1 Arna aistriú as an Laitine go Béarla, ag P. Holland, etc.]{{Dead link|date=Samhain 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://catalogue.bl.uk/primo_library/libweb/action/search.do?cs=frb&frbg=188316510&fctN=facet_frbrgroupid&fctV=188316510&doc=BLL01002202560&dscnt=0&ublrpp=10&vl%28174399379UI0%29=any&scp.scps=scope%3A%28BLCONTENT%29&frbg=&tab=local_tab&dstmp=1363466791509&srt=rank&ct=Next%20Page&mode=Basic&dum=true&indx=11&tb=t&vl%28freeText0%29=philemon%20holland&fn=search&vid=BLVU1 (London: A. Islip, 1600), cóip de Leabharlann na Breataine]{{Dead link|date=Samhain 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Aisghabháil 16 Márta 2013 * [http://catalogue.bl.uk/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&vl%28174399379UI0%29=any&frbg=&scp.scps=scope%3A%28BLCONTENT%29&tab=local_tab&dstmp=1363474067509&srt=rank&ct=search&mode=Basic&dum=true&tb=t&indx=1&vl%28freeText0%29=philemon+holland&vid=BLVU1&fn=search Stair an Domhain, ar a dtugtar C. Plinius Secundus mar Stairire Naturall.]{{Dead link|date=Samhain 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://catalogue.bl.uk/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&vl%28174399379UI0%29=any&frbg=&scp.scps=scope%3A%28BLCONTENT%29&tab=local_tab&dstmp=1363474067509&srt=rank&ct=search&mode=Basic&dum=true&tb=t&indx=1&vl%28freeText0%29=philemon+holland&vid=BLVU1&fn=search Philemon Holland aistrithe go Béarla.]{{Dead link|date=Samhain 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://catalogue.bl.uk/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&vl%28174399379UI0%29=any&frbg=&scp.scps=scope%3A%28BLCONTENT%29&tab=local_tab&dstmp=1363474067509&srt=rank&ct=search&mode=Basic&dum=true&tb=t&indx=1&vl%28freeText0%29=philemon+holland&vid=BLVU1&fn=search (London: A. Islip, 1601), cóip de Leabharlann na Breataine]{{Dead link|date=Samhain 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. Aisghabháil 16 Márta 2013 * [http://penelope.uchicago.edu/holland/index.html Aistriúchán Ollainn ar Stair Nádúrtha Pliny] (ar siúl, Leabhair I-III, VII-XIII), James Eason * [http://catalogue.bl.uk/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&vl%28174399379UI0%29=any&scp.scps=scope%3A%28BLCONTENT%29&frbg=&tab=local_tab&dstmp=1363473012742&srt=rank&ct=search&mode=Basic&dum=true&tb=t&indx=1&vl%28freeText0%29=philemon+holland&fn=search&vid=BLVU1 An Philosophie, ar a dtugtar na Morálta, a scríobh an Fealsamh foghlamtha, Plutarch of Chæronea.]{{Dead link|date=Samhain 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://catalogue.bl.uk/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&vl%28174399379UI0%29=any&scp.scps=scope%3A%28BLCONTENT%29&frbg=&tab=local_tab&dstmp=1363473012742&srt=rank&ct=search&mode=Basic&dum=true&tb=t&indx=1&vl%28freeText0%29=philemon+holland&fn=search&vid=BLVU1 Aistríodh amach as Greeke go Béarla, agus bronnadh na haistriúcháin Latine, agus na Fraince air, ag Philemon Holland.]{{Dead link|date=Samhain 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://catalogue.bl.uk/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&vl%28174399379UI0%29=any&scp.scps=scope%3A%28BLCONTENT%29&frbg=&tab=local_tab&dstmp=1363473012742&srt=rank&ct=search&mode=Basic&dum=true&tb=t&indx=1&vl%28freeText0%29=philemon+holland&fn=search&vid=BLVU1 .]{{Dead link|date=Samhain 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://catalogue.bl.uk/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&vl%28174399379UI0%29=any&scp.scps=scope%3A%28BLCONTENT%29&frbg=&tab=local_tab&dstmp=1363473012742&srt=rank&ct=search&mode=Basic&dum=true&tb=t&indx=1&vl%28freeText0%29=philemon+holland&fn=search&vid=BLVU1 .]{{Dead link|date=Samhain 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://catalogue.bl.uk/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&vl%28174399379UI0%29=any&scp.scps=scope%3A%28BLCONTENT%29&frbg=&tab=local_tab&dstmp=1363473012742&srt=rank&ct=search&mode=Basic&dum=true&tb=t&indx=1&vl%28freeText0%29=philemon+holland&fn=search&vid=BLVU1 Cibé áit a bhfuil na hachoimrí is gá a léamh roimh gach conradh.]{{Dead link|date=Samhain 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://catalogue.bl.uk/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&vl%28174399379UI0%29=any&scp.scps=scope%3A%28BLCONTENT%29&frbg=&tab=local_tab&dstmp=1363473012742&srt=rank&ct=search&mode=Basic&dum=true&tb=t&indx=1&vl%28freeText0%29=philemon+holland&fn=search&vid=BLVU1 (Londain: A. Hatfield, 1603), cóip de Leabharlann na Breataine]{{Dead link|date=Samhain 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Aisghabháil 16 Márta 2013 * [http://www.philological.bham.ac.uk/cambrit/ Aistriúchán Holland ar ''Britannia'' (1610) William Camden, le hipearnasc leis an eagrán 1607 Laidine.] * [http://catalogue.bl.uk/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&vl%28174399379UI0%29=any&scp.scps=scope%3A%28BLCONTENT%29&frbg=&tab=local_tab&dstmp=1363473012742&srt=rank&ct=search&mode=Basic&dum=true&tb=t&indx=1&vl%28freeText0%29=philemon+holland&fn=search&vid=BLVU1 Regimen Sanitatis Salerni.]{{Dead link|date=Samhain 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://catalogue.bl.uk/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&vl%28174399379UI0%29=any&scp.scps=scope%3A%28BLCONTENT%29&frbg=&tab=local_tab&dstmp=1363473012742&srt=rank&ct=search&mode=Basic&dum=true&tb=t&indx=1&vl%28freeText0%29=philemon+holland&fn=search&vid=BLVU1 An Schoole of Salernes, an Stiúrthóir is mó a d'fhoghlaim agus a thuig sé, nó Treoracha Methodicall &#x5B; i véarsa, le Joannes de Mediolano &#x5D; as sláinte an duine a threorú agus a ghríosú.]{{Dead link|date=Samhain 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://catalogue.bl.uk/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&vl%28174399379UI0%29=any&scp.scps=scope%3A%28BLCONTENT%29&frbg=&tab=local_tab&dstmp=1363473012742&srt=rank&ct=search&mode=Basic&dum=true&tb=t&indx=1&vl%28freeText0%29=philemon+holland&fn=search&vid=BLVU1 Tiomnaithe ... do Rí Ard agus Mighty Shasana.]{{Dead link|date=Samhain 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://catalogue.bl.uk/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&vl%28174399379UI0%29=any&scp.scps=scope%3A%28BLCONTENT%29&frbg=&tab=local_tab&dstmp=1363473012742&srt=rank&ct=search&mode=Basic&dum=true&tb=t&indx=1&vl%28freeText0%29=philemon+holland&fn=search&vid=BLVU1 .]{{Dead link|date=Samhain 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://catalogue.bl.uk/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&vl%28174399379UI0%29=any&scp.scps=scope%3A%28BLCONTENT%29&frbg=&tab=local_tab&dstmp=1363473012742&srt=rank&ct=search&mode=Basic&dum=true&tb=t&indx=1&vl%28freeText0%29=philemon+holland&fn=search&vid=BLVU1 .]{{Dead link|date=Samhain 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://catalogue.bl.uk/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&vl%28174399379UI0%29=any&scp.scps=scope%3A%28BLCONTENT%29&frbg=&tab=local_tab&dstmp=1363473012742&srt=rank&ct=search&mode=Basic&dum=true&tb=t&indx=1&vl%28freeText0%29=philemon+holland&fn=search&vid=BLVU1 Léirithe, agus ceartaithe ó go leor neamhfhorálacha móra, a rinneadh in iar-imprisean: leis an Comment &#x5B; de Arnaldus de Villa Nova &#x5D;, agus na véarsaí go léir a laghdaíodh go Béarla &#x5B; ag Philemon Holland &#x5D;, etc.]{{Dead link|date=Samhain 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://catalogue.bl.uk/primo_library/libweb/action/search.do?dscnt=0&vl%28174399379UI0%29=any&scp.scps=scope%3A%28BLCONTENT%29&frbg=&tab=local_tab&dstmp=1363473012742&srt=rank&ct=search&mode=Basic&dum=true&tb=t&indx=1&vl%28freeText0%29=philemon+holland&fn=search&vid=BLVU1 (London, 1617), cóip de Leabharlann na Breataine]{{Dead link|date=Samhain 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Aisghabháil 16 Márta 2013 * [http://catalogue.bl.uk/primo_library/libweb/action/search.do?ct=Next+Page&pag=nxt&dscnt=2&vl%28174399379UI0%29=any&scp.scps=scope%3A%28BLCONTENT%29&frbg=&tab=local_tab&dstmp=1363535220717&srt=rank&ct=search&mode=Basic&dum=true&tb=t&indx=1&fromLogin=true&vl%28freeText0%29=philemon%20holland&fn=search&vid=BLVU1&ublrpp=10 Thomæ Thomasii Dictionarium.]{{Dead link|date=Samhain 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://catalogue.bl.uk/primo_library/libweb/action/search.do?ct=Next+Page&pag=nxt&dscnt=2&vl%28174399379UI0%29=any&scp.scps=scope%3A%28BLCONTENT%29&frbg=&tab=local_tab&dstmp=1363535220717&srt=rank&ct=search&mode=Basic&dum=true&tb=t&indx=1&fromLogin=true&vl%28freeText0%29=philemon%20holland&fn=search&vid=BLVU1&ublrpp=10 .]{{Dead link|date=Samhain 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://catalogue.bl.uk/primo_library/libweb/action/search.do?ct=Next+Page&pag=nxt&dscnt=2&vl%28174399379UI0%29=any&scp.scps=scope%3A%28BLCONTENT%29&frbg=&tab=local_tab&dstmp=1363535220717&srt=rank&ct=search&mode=Basic&dum=true&tb=t&indx=1&fromLogin=true&vl%28freeText0%29=philemon%20holland&fn=search&vid=BLVU1&ublrpp=10 .]{{Dead link|date=Samhain 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://catalogue.bl.uk/primo_library/libweb/action/search.do?ct=Next+Page&pag=nxt&dscnt=2&vl%28174399379UI0%29=any&scp.scps=scope%3A%28BLCONTENT%29&frbg=&tab=local_tab&dstmp=1363535220717&srt=rank&ct=search&mode=Basic&dum=true&tb=t&indx=1&fromLogin=true&vl%28freeText0%29=philemon%20holland&fn=search&vid=BLVU1&ublrpp=10 Is iontach an rud é ... níl aon rochtain agat air, is féidir leat a úsáid a bhaint as, agus laghdú a dhéanamh ar an gcostas, agus an t-eolas faoi Anglis iam in vsu, tractatus.]{{Dead link|date=Samhain 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://catalogue.bl.uk/primo_library/libweb/action/search.do?ct=Next+Page&pag=nxt&dscnt=2&vl%28174399379UI0%29=any&scp.scps=scope%3A%28BLCONTENT%29&frbg=&tab=local_tab&dstmp=1363535220717&srt=rank&ct=search&mode=Basic&dum=true&tb=t&indx=1&fromLogin=true&vl%28freeText0%29=philemon%20holland&fn=search&vid=BLVU1&ublrpp=10 De bharr an méid seo a leanas an t-eolas is fearr a fháil ar Graecarum.]{{Dead link|date=Samhain 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://catalogue.bl.uk/primo_library/libweb/action/search.do?ct=Next+Page&pag=nxt&dscnt=2&vl%28174399379UI0%29=any&scp.scps=scope%3A%28BLCONTENT%29&frbg=&tab=local_tab&dstmp=1363535220717&srt=rank&ct=search&mode=Basic&dum=true&tb=t&indx=1&fromLogin=true&vl%28freeText0%29=philemon%20holland&fn=search&vid=BLVU1&ublrpp=10 Is é seo an rud is fearr, forbhreathnú an Pholainn, an Pholainn. ... vnà cum nouo Anglolatino dictionario.]{{Dead link|date=Samhain 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://catalogue.bl.uk/primo_library/libweb/action/search.do?ct=Next+Page&pag=nxt&dscnt=2&vl%28174399379UI0%29=any&scp.scps=scope%3A%28BLCONTENT%29&frbg=&tab=local_tab&dstmp=1363535220717&srt=rank&ct=search&mode=Basic&dum=true&tb=t&indx=1&fromLogin=true&vl%28freeText0%29=philemon%20holland&fn=search&vid=BLVU1&ublrpp=10 (Londini: ex officina Iohannis Legati, 1615)]{{Dead link|date=Samhain 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Aisghabháil 17 Márta 2013 * [http://catalogue.bl.uk/primo_library/libweb/action/search.do?ct=Next+Page&pag=nxt&dscnt=2&vl%28174399379UI0%29=any&scp.scps=scope%3A%28BLCONTENT%29&frbg=&tab=local_tab&dstmp=1363535220717&srt=rank&ct=search&mode=Basic&dum=true&tb=t&indx=1&fromLogin=true&vl%28freeText0%29=philemon%20holland&fn=search&vid=BLVU1&ublrpp=10 Theatrum Imperii Magnae Britanniae; .]{{Dead link|date=Samhain 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://catalogue.bl.uk/primo_library/libweb/action/search.do?ct=Next+Page&pag=nxt&dscnt=2&vl%28174399379UI0%29=any&scp.scps=scope%3A%28BLCONTENT%29&frbg=&tab=local_tab&dstmp=1363535220717&srt=rank&ct=search&mode=Basic&dum=true&tb=t&indx=1&fromLogin=true&vl%28freeText0%29=philemon%20holland&fn=search&vid=BLVU1&ublrpp=10 .]{{Dead link|date=Samhain 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://catalogue.bl.uk/primo_library/libweb/action/search.do?ct=Next+Page&pag=nxt&dscnt=2&vl%28174399379UI0%29=any&scp.scps=scope%3A%28BLCONTENT%29&frbg=&tab=local_tab&dstmp=1363535220717&srt=rank&ct=search&mode=Basic&dum=true&tb=t&indx=1&fromLogin=true&vl%28freeText0%29=philemon%20holland&fn=search&vid=BLVU1&ublrpp=10 .]{{Dead link|date=Samhain 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://catalogue.bl.uk/primo_library/libweb/action/search.do?ct=Next+Page&pag=nxt&dscnt=2&vl%28174399379UI0%29=any&scp.scps=scope%3A%28BLCONTENT%29&frbg=&tab=local_tab&dstmp=1363535220717&srt=rank&ct=search&mode=Basic&dum=true&tb=t&indx=1&fromLogin=true&vl%28freeText0%29=philemon%20holland&fn=search&vid=BLVU1&ublrpp=10 Is é seo an rud is fearr le Iohanne Spédo ... le haghaidh Philemone Hollando ... latinitate donatum. pp. &nbsp; 146.]{{Dead link|date=Samhain 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://catalogue.bl.uk/primo_library/libweb/action/search.do?ct=Next+Page&pag=nxt&dscnt=2&vl%28174399379UI0%29=any&scp.scps=scope%3A%28BLCONTENT%29&frbg=&tab=local_tab&dstmp=1363535220717&srt=rank&ct=search&mode=Basic&dum=true&tb=t&indx=1&fromLogin=true&vl%28freeText0%29=philemon%20holland&fn=search&vid=BLVU1&ublrpp=10 (Londain: I. Sudbury et G. Humble, 1616)]{{Dead link|date=Samhain 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Aisghabháil 17 Márta 2013 * [http://catalogue.bl.uk/primo_library/libweb/action/search.do?ct=Next+Page&pag=nxt&dscnt=2&vl%28174399379UI0%29=any&scp.scps=scope%3A%28BLCONTENT%29&frbg=&tab=local_tab&dstmp=1363535220717&srt=rank&ct=search&mode=Basic&dum=true&tb=t&indx=1&fromLogin=true&vl%28freeText0%29=philemon%20holland&fn=search&vid=BLVU1&ublrpp=10 Óráid fhoghlama, ghalánta agus reiligiúnach a seachadadh chuig a.]{{Dead link|date=Samhain 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://catalogue.bl.uk/primo_library/libweb/action/search.do?ct=Next+Page&pag=nxt&dscnt=2&vl%28174399379UI0%29=any&scp.scps=scope%3A%28BLCONTENT%29&frbg=&tab=local_tab&dstmp=1363535220717&srt=rank&ct=search&mode=Basic&dum=true&tb=t&indx=1&fromLogin=true&vl%28freeText0%29=philemon%20holland&fn=search&vid=BLVU1&ublrpp=10 .]{{Dead link|date=Samhain 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://catalogue.bl.uk/primo_library/libweb/action/search.do?ct=Next+Page&pag=nxt&dscnt=2&vl%28174399379UI0%29=any&scp.scps=scope%3A%28BLCONTENT%29&frbg=&tab=local_tab&dstmp=1363535220717&srt=rank&ct=search&mode=Basic&dum=true&tb=t&indx=1&fromLogin=true&vl%28freeText0%29=philemon%20holland&fn=search&vid=BLVU1&ublrpp=10 .]{{Dead link|date=Samhain 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://catalogue.bl.uk/primo_library/libweb/action/search.do?ct=Next+Page&pag=nxt&dscnt=2&vl%28174399379UI0%29=any&scp.scps=scope%3A%28BLCONTENT%29&frbg=&tab=local_tab&dstmp=1363535220717&srt=rank&ct=search&mode=Basic&dum=true&tb=t&indx=1&fromLogin=true&vl%28freeText0%29=philemon%20holland&fn=search&vid=BLVU1&ublrpp=10 Maiestie, ag.]{{Dead link|date=Samhain 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://catalogue.bl.uk/primo_library/libweb/action/search.do?ct=Next+Page&pag=nxt&dscnt=2&vl%28174399379UI0%29=any&scp.scps=scope%3A%28BLCONTENT%29&frbg=&tab=local_tab&dstmp=1363535220717&srt=rank&ct=search&mode=Basic&dum=true&tb=t&indx=1&fromLogin=true&vl%28freeText0%29=philemon%20holland&fn=search&vid=BLVU1&ublrpp=10 .]{{Dead link|date=Samhain 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://catalogue.bl.uk/primo_library/libweb/action/search.do?ct=Next+Page&pag=nxt&dscnt=2&vl%28174399379UI0%29=any&scp.scps=scope%3A%28BLCONTENT%29&frbg=&tab=local_tab&dstmp=1363535220717&srt=rank&ct=search&mode=Basic&dum=true&tb=t&indx=1&fromLogin=true&vl%28freeText0%29=philemon%20holland&fn=search&vid=BLVU1&ublrpp=10 .]{{Dead link|date=Samhain 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://catalogue.bl.uk/primo_library/libweb/action/search.do?ct=Next+Page&pag=nxt&dscnt=2&vl%28174399379UI0%29=any&scp.scps=scope%3A%28BLCONTENT%29&frbg=&tab=local_tab&dstmp=1363535220717&srt=rank&ct=search&mode=Basic&dum=true&tb=t&indx=1&fromLogin=true&vl%28freeText0%29=philemon%20holland&fn=search&vid=BLVU1&ublrpp=10 Coventry.]{{Dead link|date=Samhain 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://catalogue.bl.uk/primo_library/libweb/action/search.do?ct=Next+Page&pag=nxt&dscnt=2&vl%28174399379UI0%29=any&scp.scps=scope%3A%28BLCONTENT%29&frbg=&tab=local_tab&dstmp=1363535220717&srt=rank&ct=search&mode=Basic&dum=true&tb=t&indx=1&fromLogin=true&vl%28freeText0%29=philemon%20holland&fn=search&vid=BLVU1&ublrpp=10 De réir P. Holland.]{{Dead link|date=Samhain 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://catalogue.bl.uk/primo_library/libweb/action/search.do?ct=Next+Page&pag=nxt&dscnt=2&vl%28174399379UI0%29=any&scp.scps=scope%3A%28BLCONTENT%29&frbg=&tab=local_tab&dstmp=1363535220717&srt=rank&ct=search&mode=Basic&dum=true&tb=t&indx=1&fromLogin=true&vl%28freeText0%29=philemon%20holland&fn=search&vid=BLVU1&ublrpp=10 .]{{Dead link|date=Samhain 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://catalogue.bl.uk/primo_library/libweb/action/search.do?ct=Next+Page&pag=nxt&dscnt=2&vl%28174399379UI0%29=any&scp.scps=scope%3A%28BLCONTENT%29&frbg=&tab=local_tab&dstmp=1363535220717&srt=rank&ct=search&mode=Basic&dum=true&tb=t&indx=1&fromLogin=true&vl%28freeText0%29=philemon%20holland&fn=search&vid=BLVU1&ublrpp=10 .]{{Dead link|date=Samhain 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://catalogue.bl.uk/primo_library/libweb/action/search.do?ct=Next+Page&pag=nxt&dscnt=2&vl%28174399379UI0%29=any&scp.scps=scope%3A%28BLCONTENT%29&frbg=&tab=local_tab&dstmp=1363535220717&srt=rank&ct=search&mode=Basic&dum=true&tb=t&indx=1&fromLogin=true&vl%28freeText0%29=philemon%20holland&fn=search&vid=BLVU1&ublrpp=10 In éineacht le seanmóir.]{{Dead link|date=Samhain 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://catalogue.bl.uk/primo_library/libweb/action/search.do?ct=Next+Page&pag=nxt&dscnt=2&vl%28174399379UI0%29=any&scp.scps=scope%3A%28BLCONTENT%29&frbg=&tab=local_tab&dstmp=1363535220717&srt=rank&ct=search&mode=Basic&dum=true&tb=t&indx=1&fromLogin=true&vl%28freeText0%29=philemon%20holland&fn=search&vid=BLVU1&ublrpp=10 .]{{Dead link|date=Samhain 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://catalogue.bl.uk/primo_library/libweb/action/search.do?ct=Next+Page&pag=nxt&dscnt=2&vl%28174399379UI0%29=any&scp.scps=scope%3A%28BLCONTENT%29&frbg=&tab=local_tab&dstmp=1363535220717&srt=rank&ct=search&mode=Basic&dum=true&tb=t&indx=1&fromLogin=true&vl%28freeText0%29=philemon%20holland&fn=search&vid=BLVU1&ublrpp=10 .]{{Dead link|date=Samhain 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://catalogue.bl.uk/primo_library/libweb/action/search.do?ct=Next+Page&pag=nxt&dscnt=2&vl%28174399379UI0%29=any&scp.scps=scope%3A%28BLCONTENT%29&frbg=&tab=local_tab&dstmp=1363535220717&srt=rank&ct=search&mode=Basic&dum=true&tb=t&indx=1&fromLogin=true&vl%28freeText0%29=philemon%20holland&fn=search&vid=BLVU1&ublrpp=10 De réir S. Buggs, etc.]{{Dead link|date=Samhain 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [http://catalogue.bl.uk/primo_library/libweb/action/search.do?ct=Next+Page&pag=nxt&dscnt=2&vl%28174399379UI0%29=any&scp.scps=scope%3A%28BLCONTENT%29&frbg=&tab=local_tab&dstmp=1363535220717&srt=rank&ct=search&mode=Basic&dum=true&tb=t&indx=1&fromLogin=true&vl%28freeText0%29=philemon%20holland&fn=search&vid=BLVU1&ublrpp=10 (Londain: Arna phriontáil ag J. Dawson do J. Bellamie, 1622)]{{Dead link|date=Samhain 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Aisghabháil 17 Márta 2013 * [http://www.bartleby.com/214/0107.html Philemon Holland i ''Stair Cambridge de Litríocht an Bhéarla agus Mheiriceá in 18 Imleabhar (1907–21)'', Imleabhar IV] Aisghabháil 16 Márta 2013 * [https://www.jstor.org/stable/40339985 Culhane, Peter, 'Livy Philemon Holland: Comhthéacsanna agus Comhthéacsanna' san ''Aistriúchán agus sa Litríocht'', Vol. 13, Uimh. 2, Preas Ollscoil Dhún Éideann, (Fómhar, 2004), lgh. 268-286] Aisghabháil 16 Márta 2013 * "Holland, Philemon" . Encyclopædia Britannica (11ú eag.). 1911. {{DEFAULTSORT:Holland, Philemon}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1552]] [[Catagóir:Básanna i 1637]] [[Catagóir:Aistritheoirí Sasanacha]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Cambridge]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Lianna Sasanacha]] [[Catagóir:Oideoirí Sasanacha]] [[Catagóir:Protastúnaigh]] 0uxymlocftanks2adn4cxccw3zcs3dl 14 91027 1309605 946271 2026-04-24T18:04:29Z Alison 570 Catagóir:Imreoirí sacair de réir tíre 1309605 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Daoine Seapánacha de réir slí bheatha]] [[Catagóir:Imreoirí sacair de réir tíre|Seapánacha]] fw9d26x5xhdpj7uc2zbwkqdrmqnjkf3 0 91121 1309941 1141327 2026-04-25T01:08:56Z Alison 570 [[Catagóir:Anailís mhatamaiticiúil]] 1309941 wikitext text/x-wiki [[File:Attracteur étrange de Lorenz.png|thumb|upright=1.2|Aomthóir coimhthíoch a eascraíonn as [[cothromóid dhifreálach]]. Réimse tábhachtach d'anailís mhatamaiticiúil is ea cothromóidí difreálacha le go leor feidhmeanna praiticiúla san [[eolaíocht]] agus san [[innealtóireacht]]]] Is éard is anailís mhatamaiticiúil ann ná an brainse den mhatamaitic a bhaineann le [[Teorainn (matamaitic)|teorainneacha]] agus le teoiricí gaolmhara, amhail [[díorthach|difreáil]], [[suimeálaí|suimeáil]], tomhas, [[Sraith (matamaitic)|sraitheanna éigríochta]], agus [[feidhm anailíseach|feidhmeanna anailíseacha]].<ref>{{Cite book|coauthors=Edwin Hewitt agus Karl Stromberg|title=Real and Abstract Analysis|url=https://archive.org/details/realabstractanal00hewi_0|publisher=Springer-Verlag|year=1965|language=Béarla}}</ref><ref>{{cite encyclopedia|title= analysis {{!}} mathematics|url = http://www.britannica.com/topic/analysis-mathematics|accessdate = 2015-07-31|encyclopedia = Encyclopædia Britannica|last = Stillwell|first = John Colin}}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-mata}} [[Catagóir:Anailís mhatamaiticiúil]] 7awl8ps2f0icwq67rx9836y9lt7zrbt 0 91614 1310113 1241655 2026-04-25T08:50:35Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310113 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} :''Baineann an t-alt seo leis an gcathair i Meicsiceo. Féach [[Guadalajara (An Spáinn)]] freisin.'' Is [[Cathair (lonnaíocht)|cathair]] suite i [[Meicsiceo]] í '''Guadalajara'''. ==Daoine== Is as Guadalajara do [[Terraplen MC]], [[geabaire]] a bhíonns ag dul dá cheard sa [[An Nachuáitlis|Nachuáitlis]] a chualathas ag [[Fite Fuaite (ceol)|Fite Fuaite]] i m[[Béal Feirste]].<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/ceol/astacaigh-mheicsiceo-fite-fuaite-le-scoth-an-cheoil-gaeilge-i-mbeal-feirste/|teideal=Astacaigh Mheicsiceo ‘Fite Fuaite’ le scoth an cheoil Gaeilge i mBéal Feirste|údar=|dáta=25 Deireadh Fómhair 2023|language=|work=[[Nós (iris)|NÓS]]|dátarochtana=22 Deireadh Fómhair 2024|archivedate=2024-11-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241102152504/https://nos.ie/cultur/ceol/astacaigh-mheicsiceo-fite-fuaite-le-scoth-an-cheoil-gaeilge-i-mbeal-feirste/}}</ref> ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Guadalajara}} [[Catagóir:Cathracha agus bailte Mheicsiceo]] {{síol}} hfejb5qr1sbm63h1p0vl50nn66rtfbr 14 92630 1309928 959631 2026-04-25T00:54:38Z Alison 570 Catagóir:Réimsí matamaitice 1309928 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Réimsí matamaitice]] [[Catagóir:Loighic]] 1bbtim4hvfqnvqwwi50v9m5qty15tr8 14 92631 1309885 1293670 2026-04-25T00:20:14Z Alison 570 [[Catagóir:Eolaíochtaí foirmiúla]] 1309885 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Brainsí fealsúnachta]] [[Catagóir:Matamaitic]] [[Catagóir:Eolaíochtaí foirmiúla]] flxnnm9xgsw27cdrkro77id79b2m6j8 0 93062 1309727 1164348 2026-04-24T22:06:32Z TGcoa 21229 1309727 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} [[File:Chroicocephalus genei MHNT.ZOO.2010.11.122.14.jpg|thumb| ''Chroicocephalus genei'']] Is [[éan]] é '''crotach gobchaol''' (''Chroicocephalus genei''). Is baill d'fhine na Laridae é. == Féach freisin == * [[Numenius]] * [[Crotach]] * [[Crotach Artach]] * [[Crotach eanaigh]] * [[Crotach cloch]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol ainmhí}} {{DEFAULTSORT:Crotach gobchaol}} [[Catagóir:Crotaigh]] bnh0bwm44o0cpou2huv391d6x1ux8ka 0 93206 1309893 1269388 2026-04-25T00:24:57Z Alison 570 + 1309893 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Quantum-computer-Chalmers_2017.jpg|mion|deas|Próiseálaí candamach]] Is éard is '''ríomhaireacht chandamach''' ann ná feidhm a bhaint as feiniméin [[Meicnic chandamach|meicnic-chandamacha]] amhail [[forshuíomh]] agus [[Fostú candamach|fostú]] i gcóras [[Ríomhaireacht|ríomhaireachta]]. Tugtar '''ríomhaire candamach''' ar ríomhaire a dhéanann ríomhanna candamacha. Creidtear go bhfuil ríomhairí candamacha in acmhainn fadhbanna ríomhaireachtúla a réiteach i bhfad níos gasta ná ríomhairí clasaiceacha. Mar shampla, an fachtóiriú [[Slánuimhir|slánuimhreach]] atá ina chnámh droma don [[Cripteagrafaíocht|chripteachóras]] siúd [[criptiú RSA]]. Tá staidéar na ríomhaireachta candamaí ina foréimse d'eolaíocht na faisnéise candamaí. == Próiseáil faisnéise candamaí == Is é an [[candamghiotán]] (giotán candamach) an bun-aonad eolais, cosúil leis an n[[giotán]] sa ríomhaireacht clasaiceach. Murab ionann agus an ríomhaireacht chlasaiceach, ní hiad freagraí deimhneach a thugann an ríomhaireacht chandamach nó is ar an [[dóchúlacht]] atá sé bunaithe, fearacht na meicnice candamaí trí chéile.<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|author=[[Michael McGettrick|Dr Michael McGettrick]]|date=28 Bealtaine 2025|url=https://www.independent.ie/seachtain/riomhaire-candamach-ta-an-reabhloid-ag-teacht/a1410979729.html|title=Ríomhaire candamach: tá an réabhlóid ag teacht|journal=[[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]]|pages=lch 7}}</ref> Trí bhíthin an [[Algartam|algartaim]] chandamach [[Grover (algartam candamach)|Grover]], is féidir cuardach éifeachtach a chur i gcrích le líon níos lú oibríochtaí, ar bhonn easpónantúil, ná mar a bhíonns ag teastáil leis an ríomhaireacht chlasaiceach.<ref name=":0" /> == Stair == Tá fréamhacha na ríomhaireachta candamaí le fáil i [[Meaisín Turing|meaisín Turing]] na bliana 1935.<ref>https://ui.adsabs.harvard.edu/abs/1980JSP....22..563B/abstract</ref> Thóg an [[fisiceoir]] [[Paul Benioff]] an chéad chéim eile ag tús na 1980idí nuair a mhol sé leagan meicnic-chandamach de mheaisín Turing. Ina dhiaidh sin, dhearbhaigh [[Richard Feynman]] agus [[Yuri Manin]] go mbeadh sé de chumas ag ríomhaire candamach rudaí a ionsamhlú nach mbeadh indéanta ag ríomhaire clasaiceach ariamh.<ref>https://web.archive.org/web/20190108115138/https://people.eecs.berkeley.edu/~christos/classics/Feynman.pdf</ref> Cé go bhfuil ríomhairí tar éis éirí níos tapúla agus níos lú le fada an lá,<ref group="nóta">Féach [[Dlí Moore]].</ref> de réir mar a dhéantar na sliseanna níos lú tá siad ag teacht salach ar rialacha na fisice candamaí. Táthar ag tuar "réabhlóid eile amach romhainn ar ball" áfach, agus le fiche bliain anuas tá ríomhairí candamacha á dhéanamh i gcúpla comhlacht mór agus sna hollscoileanna.<ref name=":0" /> == Innealtóireacht == Níl an ríomhaireacht chandamach faoi réir [[Prionsabal Landauer|Phrionsabal Landauer]] toisc go mbíonn oibríochtaí candamacha inchúlaithe. Sa chaoi sin, d'fhéadfadh an ríomhaireacht chandamach dea-thionchar a imirt ar an bh[[forthéamh domhanda]] go teoiriciúil, de bharr nach gá go dtiocfadh ardú ar oiread na teasa a ghintear i [[Ionad sonraí|lárionaid sonraí]] candamacha i gcoibhneas leis an oiread próiseála a dhéantar iontu.<ref name=":0" /> Ó thaobh na crua-earraí de áfach, tá méid íosta teoiriciúil dá cuid féin ag an ríomhaireacht chandamach. Toisc gur bunaithe ar [[Buncháithnín|bhuncháithníní]] ar nós [[leictreon]] nó [[fótón]] atá sí, ní féidir bheith ag súil le mionlaghdú síoraí a dhéanamh orthu.<ref name=":0" /> Maidir le dúshláin innealtóireachta eile, chomh maith le [[réimse leictreach|réimsí leictreacha]] agus [[Réimse maighnéadach|maighnéadacha]] ag cur isteach ar an ríomhaire candamach, ar dtús b’éigean an [[teocht]] a choinneáil gar do -270 céim [[Celsius]] ar dtús.<ref name=":0" /> == Féach freisin == * [[Ríomhaire candamach]] == Tagairtí == {{reflist}} ==Nótaí== {{reflist|group=nóta}} {{síol-fisic}} {{DEFAULTSORT:Riomhaireacht chandamach}} [[Catagóir:Ríomhaireacht chandamach| ]] [[Catagóir:Innealtóireacht ríomhaireachta]] [[Catagóir:Slándáil ríomhaireachta]] [[Catagóir:Fisic núicléach]] [[Catagóir:Fisic mhatamaiticiúil]] [[Catagóir:Meicnic chandamach]] [[Catagóir:Teoiric na faisnéise]] [[Catagóir:Matamaitic fheidhmeach]] [[Catagóir:Cripteagrafaíocht]] [[Catagóir:Ríomhaireacht|Candamach]] [[Catagóir:Ríomheolaíocht|Candamach]] f7aci5ipyz2rg7tl6qr240giixvsh0z 14 93386 1309923 964175 2026-04-25T00:53:20Z Alison 570 Catagóir:Réimsí matamaitice 1309923 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Réimsí matamaitice]] psxvmhu3rpkxe56kgngbo25ldypkhrg 1309938 1309923 2026-04-25T01:05:42Z Alison 570 Ord 1309938 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Réimsí matamaitice|Feidhm]] 2dzx7kqv9s0isj66j2cdxt8ssb9j6lx 0 93831 1309804 1298371 2026-04-24T23:12:42Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1309804 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}}Is [[ollamh]] agus [[Teangeolaíocht|teangeolaí]] [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]] é ''' Caoimhín Ó Scanaill''' (Béarla: ''Kevin P. Scannell''). Ollamh le [[Ríomheolaíocht]] in [[Ollscoil]] [[Saint Louis]] atá ann a raibh lámh aige i gcruthú go leor uirlisí digiteacha Gaeilge. == Saol == Is Meiriceánach é an Scanallach, a rugadh i m[[Boston, Massachusetts|Bostún]], [[Massachusetts]] sa bhliain [[1970]], de bhunadh Éireannach ar an dá thaobh. Rinne sé staidéar ar an [[matamaitic]] in Institiúid Teicneolaíochta Massachusetts (MIT), áit ar bronnadh BS air sa bhliain [[1991]]. Fuair sé [[Céim dochtúra|céim dhochtúireachta]] in Ollscoil California, [[Los Angeles, California|Los Angeles]] (sa mhatamaitic chomh maith). Chaith sé dhá bhliain i bpost iardhochtúireachta in Ollscoil Rice in Houston, Texas, sular thug sé faoi St. Louis sa bhliain 1998. Chaith sé bliain ar [[Fullbright]] in Éirinn ag plé le teicneolaíocht don Ghaeilge. Thosaigh an Scanallach ag foghlaim na Gaeilge sna [[1990idí]]. Go gairid tar éis sin, thosaigh sé ag obair ar [[Bogearraí|bhogearraí]] éagsúla a chabhródh le foghlaimeoirí eile agus le cainteoirí dúchais an [[Teanga (cumarsáid)|teanga]] a úsáid ar an ríomhaire. Ba é an [[litreoir]] [[GaelSpell]] an chéad acmhainn ríomhaireachta don teanga a rinne sé, agus foilsíodh an chéad leagan sa bhliain 2000. Bhunaigh sé [[Cadhan Aonair]], LLC sa bhliain 2008 mar [[Comhlacht|chomhlacht]] príobháideach a sholáthraíonn seirbhísí [[teicneolaíocht]]<nowiki/>a do phobal na Gaeilge ar fud an domhain. An cuspóir atá acu ná saol ríomhaireachta go hiomlán trí mheán na Gaeilge a éascú trí bhogearraí, uirlisí profála, suímh Ghréasáin, APIanna, agus logánú. Bhunaigh an Scanallach, agus daoine eile, an 'Ríomhacadamh' sna 2010idí. Chuir an grúpa leaganacha Gaeilge de mhórmheáin shóisialta – [[Gmail|GMail]] (2014), [[X (líonra sóisialta)|XTwitter]] (2015), [[Facebook]], [[WhatsApp]], [[Bluesky]] (2024) ar fáil.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-mean-soisialta-bluesky-ar-fail-i-ngaeilge/|teideal=An meán sóisialta Bluesky ar fáil i nGaeilge|údar=Maitiú Ó Coimín|dáta=28 Samhain 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-11-29}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/business/technology/seol-teachtaireacht-gmail-now-available-as-gaeilge-1.2034422|teideal=Seol teachtaireacht - Gmail now available as Gaeilge|údar=Éanna Ó Caollaí|dáta=2014-12-11|dátarochtana=2023-04-21}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/teic/agallamh-terry-cavanagh-forbroir-cluichi-riomhaireachta-gaeilge/|teideal=AGALLAMH: Terry Cavanagh - forbróir cluichí ríomhaireachta Gaeilge|údar=Mícheál Johnny Ó Meachair|dáta=2019-04-09|language=ga-IE|work=NÓS|dátarochtana=2024-12-11}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ta-google-as-gaeilge-deich-mbliana-daois-inniu-seans-nach-bhfeicimid-a-leitheid-aris/|teideal=Tá Gmail as Gaeilge deich mbliana d’aois inniu – seans nach bhfeicimid a leithéid arís|údar=Maitiú Ó Coimín|dáta=11 Nollaig 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-12-11}}</ref> == Féach freisin == * [[Litreoir]] * [[Aistriulitriochta.ie]] * [[Cadhan Aonair]] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Scanaill, Caoimhin O}} [[catagóir:Daoine a rugadh i 1970]] [[catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Daoine i dteicneolaíocht]] [[Catagóir:Eolaithe ríomhaireachta Meiriceánacha]] [[catagóir:Gaeilgeoirí]] [[Catagóir:Gníomhaithe Gaeilge]] [[Catagóir:Innealtóirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Matamaiticeoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann]] [[Catagóir:Foclóirithe Gaeilge]] [[Catagóir:Teangeolaithe]] fyaok951xsif6f8j6tt91paqffvxxni 14 93925 1310007 1101807 2026-04-25T02:43:49Z Alison 570 ++ 1310007 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Cumannaithe de réir násiúntachta|Éire]] [[Catagóir:Polaiteoirí na hÉireann]] 3x4pugr9vv575tmvq5bae2txto38v9z 0 94163 1309729 1166513 2026-04-24T22:06:55Z TGcoa 21229 1309729 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} Is [[éan]] é an '''crotach Artach'''<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Numenius%20borealis/|title=“Numenius borealis” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> (''Numenius borealis''). Is baill d'fhine na Scolopacidae é.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.tearma.ie/q/Numenius%20borealis/|teideal=An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|work=Téarma.ie|dátarochtana=2020-05-12}}</ref> == Féach freisin == * [[Numenius]] * [[Crotach]] * [[Crotach eanaigh]] * Crotach gobchaol * [[Crotach cloch]] == Tagairtí == {{reflist}} {{síol ainmhí}} {{DEFAULTSORT:Crotach Artach}} [[Catagóir:Crotaigh]] ffnmd4ltnplm0533k8kewbxh1uye4v7 14 94251 1309642 1026129 2026-04-24T21:18:42Z Alison 570 Catagóir:Oideoirí 1309642 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Oideoirí]] [[Catagóir:Taighdeoirí]] [[Catagóir:Daoine de réir gairme]] [[Catagóir:Scoláirí an náisiúnachais]] cdnmz7j0xrq85fwi5sck47abki97ys3 14 94252 1309639 1008688 2026-04-24T21:16:56Z Alison 570 Alison moved page [[Catagóir:Oideachasóirí]] to [[Catagóir:Oideoirí]] without leaving a redirect: Mar Téarma 1008688 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Oideachas]] [[Catagóir:Daoine de réir gairme]] d489tdulkdzfz0sp4s8h1w1v66z5pqd 0 94687 1309620 1302613 2026-04-24T20:15:13Z Marcas.oduinn 33120 Diarmaid 1309620 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ard-Rí na hÉireann]] ba ea '''Diarmaid mac Aodha Sláine''' (Sean-Ghaeilge: '''Diarmait mac Áedo Sláine''') (bás 665), de réir [[annála Éireann]]. [[Áed Sláine|Aodh Sláine]] ba ea a athair. ==Muintir Aodha Sláine== [[Image:Ireland early peoples and politics.gif|mion|Dreamanna agus ríochtaí i luathstair na hÉireann.]] {{príomhalt|Síl nÁedo Sláine}} Seanathair Dhiarmada ba ea [[Diarmait mac Cerbaill|Diarmaid mac Cearbhaill]], bunsinsear [[Uí Néill an Deiscirt]], a bhí i gceannas in Éirinn ó dheireadh na 6ú haoise go dtí teacht chun cinn [[Brian Bóramha|Bhriain Bhóramha]] sa 11ú haois. Glaoitear [[Síol Aodha Sláine]] ar mhuintir athair Dhiarmada. [[Ríthe Bhreá]] ba ea an Síol, agus bhí [[Cnoc Teamhrach]], áit a insealbhaíodh Ard-Ríthe Éireann, suite laistigh dá gcuid tailte. Seachas b'fhéidir [[Óengus mac Colmáin|Aonghas mac Colmáin]], ba bhall de Shíol Aodha Sláine iad gach rí Uí Néill de shliocht from Diarmaid mac Cearbhaill, go dtí bás ''[[Cináed mac Írgalaig]]'' sa bhliain 728. I measc dreamanna eile síolraithe ó Dhiarmaid, tá [[Clann Cholmáin]], nó níos cruinne, Clann Cholmáin Mór, a tháinig chun cinn in ionad Síol Aodha Sláine ó lár na 8ú haoise, agus ''[[Caílle Follamain]]'' nó Clann Cholmáin Bhig, níos lú tábhachtach. Deirtear go raibh Aodh Sláine féin ina Ard-Rí, i gcomhréim le [[Colmán Rímid|Colmán Ríomhaí]] de [[Chineál Eoghain]], tar éis bhás [[Áed mac Ainmuirech|Aodha mhic Ainmhirigh]]. Fuair Aodha Sláine bás c. 604, rud a deirtear gur thug Naomh [[Colm Cille]] tuar faoi. Deirtear go raibh roinnt mac ag Aodh, san áireamh Diarmaid féin, [[Blathmac mac Áedo Sláine|Blathmac]] (bás 665), [[Congal mac Áedo Sláine|Congal]] (bás 634), [[Ailill mac Áedo Sláine|Ailill]] (bás 634), and [[Dúnchad mac Áedo Sláine|Dúnchadh]] (bás 659). Ar duine desna mic níos óige ba ea Diarmaid. ==Domhnall agus Congal== De réir na ríliostaí, bhí Congal agus ansin Ailill ina ríthe Bhreá, ach maraíodh an bheirt ag [[Conall Guthbinn]] mac Suibhne de Chlann Cholmáin sa bhliain 634. I ndiaidh sin, rinneadh chomh-ríthe de Dhiarmaid agus a dheartháir Blathmac. Mharaigh Diarmaid Conall Guthbinn "i dtigh mac Nadh Fraoigh", de réir ''[[Annála Uladh]]'', sa bhliain 635. Sa bhliain chéanna, chloígh Diarmaid Clann Cholmáin Bhig i mbun chatha ag Cúil Caoláin, áit a maraíodh Maol Uma mac Aonghasa mhic Colmáin. Le linn an ama seo, bhí coimhlint idir [[Domnall mac Áedo]] de [[Cenél Conaill]] agus rí na g[[Cruithne]], [[Congal Cáech]], le taobh na hArd-Ríogacht. Sa chomhrac casta seo, bhí Diarmaid agus Blathmac i gcomhaontas Domhnall. Throid siad i dteannta a chéile ag [[Cath Mhaigh Rath]], áit a maraíodh Congal.<!-- Some branches of the Uí Néill fought against Domhnall and Lommainnech, athair altrama Dhiarmada, who is said to have killed Airmedach mac Conaill mhic Shuibhne.--> ==Ard-Rí== Is amhlaidh nach raibh fhios go cruinn ag tiomsaitheoirí na [[annála Éireann|n-annál Éireann]] cé a tháinig i gcomharbacht ar Dhomhnall mac Aodha i ndiaidh a bháis sa bhliain 642. Deirtear i ''n[[Annála Uladh]]'' don bhliain 643: :''Hic dubitatur quis regnauit post Domhnall. Dicunt alii historiagraphi regnasse .iiii. reges, .i. Cellach & Conall Cael & duo filii Aedho Slane mc. Diarmada mc. Fergusa Cerrbheoil mc. Conaill Cremthainde mc. Neill Naoighiallaig, .i. Diarmait & Blathmac, per commixta regna.<ref>''[[Annála Uladh]]'', AU 643.7</ref> :Tá amhras ann cé a bhí i réim i ndiaidh Domhnaill. Deir roinnt staraithe gur rialaigh ceathrar ríthe, .i. Ceallach agus Conall Caol agus beirt mhac [[Áed Sláine|Aodha Sláine]]..., .i. [[Diarmait mac Áedo Sláine|Diarmaid]] agus [[Blathmac mac Áedo Sláine|Blathmac]], i gcomhréimis a chéile. De réir ''[[Baile Chuinn Chétchathaig|Buile Choinn]]'', ríliosta den 7ú haois, tháinig Diarmaid agus Blathmac i gcomharbacht ar Domhnall. Fágadh ar lár roinnt ríthe, Aodha Sláine san áireamh, as ''Buile Choinn'', cumtha le linn réimeas nia Dhiarmada, [[Fíonsneachta Fleách]] mac Dhúnchadha. Is dóigh gur botúin chóipeálacha iad roinnt acu, ach is amhlaidh gur d'aon ghnó iad cuid eile acu. Mar shaothar bolscaireachta, is é a chuspóir ná a mhaíomh gurb iad Síol Aodha Sláine i ndáiríre ina nArd-Ríthe dlisteanacha. Cé gur foinsí comhaimseartha é, ní féidir dul ina muinín. Ba é Diarmaid an té is gníomhaí, más féidir na n-annál Éireann a chreidiúint. Sa bhliain 649, chloígh sé [[Guaire Aidne mac Colmáin]], [[rí Chonnacht]], ag [[Cath Cairnd Chonaill|Cath Charn Chonaill]]. Deirtear go raibh [[ríthe na Mumhan|rí na Mumhan]] i láthair ag an gcath úd mar chomhghuaillí Ghuaire, ach ní hiontaofa í an fhianaise dhéanach seo. Sa bhliain 654, mharaigh Diarmaid Conall Caol. D'éag Ceallach sa bhliain in 658. Tháinig plá go hÉirinn sa bhliain 664, ar a glaodh ''buide Chonaill'' uirthi. Insítear sna hannála gur éag Diarmaid agus a dheartháir Blathmac den ghalar an bhliain dár gcionn. De réir n-annál, tháinig siad i gcumhacht ar [[Seachnassach|Sheachnassach]] mac Blathmaic, i gcomhréim b'fhéidir le [[Ceann Faoladh]] mac Blathmaic. ==Sleachta agus oidhreacht== Uí Chearnaigh ba ea sleachta Dhiarmada, ainmnithe as a mhac. Suite thart timpeall [[Loch Gabhair]] i g[[Contae na Mí]] an lae inniu a bhí croílár a gcuid críoch. Ba bheag duine de mhuintir Dhiarmada a bhí ann go suntasach i stair na hÉireann. Pearsa cháiliúil sna 710idí ba ea a gharmhac, [[Conall Grant]] mac Cearnaigh, agus ard-rí a bheadh fionnó leis, [[Fógartach mac Néill]]. Ré Órga a bhí ann i stair na nGael le linn réimeas Dhiarmada agus Bhlathmaic, mar a shamhlaigh scríbhneoirí agus eagarthóirí [[Meán-Ghaeilge]] an scéal. Faightear saothair amhail [[Cath Cairnd Chonaill]]'' agus ''[[Scéla Cano meic Gartnáin]]'' san áireamh atá suite san aimsir úd. ==Foinsí== * {{ cite book | last = Byrne | first = Francis John | authorlink = Francis John Byrne | title = Irish Kings and High-Kings | publisher = Batsford | location = Londain | date = 1973 | isbn = 0-7134-5882-8 }} * {{ cite web | url = http://www.oxforddnb.com/view/article/50089 | accessdate = 25ú Deireadh Fómhair 2007 | last = Charles-Edwards | first = T. M. | date = 2004 | contribution = Blaímac mac Áeda (Blathmac) (''d''. 665) | teideal = Oxford Dictionary of National Biography | publisher = Oxford University Press | location = Oxford }} * {{ cite book | last = Charles-Edwards | first = T. M. | title = Early Christian Ireland | publisher = Cambridge University Press | date = 2000 | location = Cambridge | isbn = 0-521-36395-0 }} * {{cite web | url = http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Cath_Cairnd_Chonaill.htm | accessdate = 2ú Mara 2008 | last = Wiley | first = Dan M. | date = 2004 | contribution = .Cath Cairnd Chonaill | teideal = The Cycles of the Kings | archive-url = https://web.archive.org/web/20080507075332/http://www.hastings.edu/academic/english/kings/Cath_Cairnd_Chonaill.htm | archive-date = 7 May 2008 | url-status = dead | dátarochtana = 5 Meán Fómhair 2020 | archivedate = 7 Bealtaine 2008 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20080507075332/http://www.hastings.edu/academic/english/kings/Cath_Cairnd_Chonaill.htm }} ==Tagairtí== {{reflist}} [[Catagóir:7ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe Bhreá]] [[Catagóir:Uí Néill]] 93e3jff1cwr8dhcjikfh1dc7om88muv 1309622 1309620 2026-04-24T20:21:48Z Marcas.oduinn 33120 /* Muintir Aodha Sláine */Nasc 1309622 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ard-Rí na hÉireann]] ba ea '''Diarmaid mac Aodha Sláine''' (Sean-Ghaeilge: '''Diarmait mac Áedo Sláine''') (bás 665), de réir [[annála Éireann]]. [[Áed Sláine|Aodh Sláine]] ba ea a athair. ==Muintir Aodha Sláine== [[Image:Ireland early peoples and politics.gif|mion|Dreamanna agus ríochtaí i luathstair na hÉireann.]] {{príomhalt|Síl nÁedo Sláine}} Seanathair Dhiarmada ba ea [[Diarmait mac Cerbaill|Diarmaid mac Cearbhaill]], bunsinsear [[Uí Néill an Deiscirt]], a bhí i gceannas in Éirinn ó dheireadh na 6ú haoise go dtí teacht chun cinn [[Brian Bóramha|Bhriain Bhóramha]] sa 11ú haois. Glaoitear [[Síol Aodha Sláine]] ar mhuintir athair Dhiarmada. [[Ríthe Bhreá]] ba ea an Síol, agus bhí [[Cnoc na Teamhrach]], áit a insealbhaíodh Ard-Ríthe Éireann, suite laistigh dá gcuid tailte. Seachas b'fhéidir [[Óengus mac Colmáin|Aonghas mac Colmáin]], ba bhall de Shíol Aodha Sláine iad gach rí Uí Néill de shliocht from Diarmaid mac Cearbhaill, go dtí bás ''[[Cináed mac Írgalaig]]'' sa bhliain 728. I measc dreamanna eile síolraithe ó Dhiarmaid, tá [[Clann Cholmáin]], nó níos cruinne, Clann Cholmáin Mór, a tháinig chun cinn in ionad Síol Aodha Sláine ó lár na 8ú haoise, agus ''[[Caílle Follamain]]'' nó Clann Cholmáin Bhig, níos lú tábhachtach. Deirtear go raibh Aodh Sláine féin ina Ard-Rí, i gcomhréim le [[Colmán Rímid|Colmán Ríomhaí]] de {{h|Cineál Eoghain}}, tar éis bhás [[Áed mac Ainmuirech|Aodha mhic Ainmhirigh]]. Fuair Aodha Sláine bás c. 604, rud a deirtear gur thug Naomh [[Colm Cille]] tuar faoi. Deirtear go raibh roinnt mac ag Aodh, san áireamh Diarmaid féin, [[Blathmac mac Áedo Sláine|Blathmac]] (bás 665), [[Congal mac Áedo Sláine|Congal]] (bás 634), [[Ailill mac Áedo Sláine|Ailill]] (bás 634), and [[Dúnchad mac Áedo Sláine|Dúnchadh]] (bás 659). Ar duine desna mic níos óige ba ea Diarmaid. ==Domhnall agus Congal== De réir na ríliostaí, bhí Congal agus ansin Ailill ina ríthe Bhreá, ach maraíodh an bheirt ag [[Conall Guthbinn]] mac Suibhne de Chlann Cholmáin sa bhliain 634. I ndiaidh sin, rinneadh chomh-ríthe de Dhiarmaid agus a dheartháir Blathmac. Mharaigh Diarmaid Conall Guthbinn "i dtigh mac Nadh Fraoigh", de réir ''[[Annála Uladh]]'', sa bhliain 635. Sa bhliain chéanna, chloígh Diarmaid Clann Cholmáin Bhig i mbun chatha ag Cúil Caoláin, áit a maraíodh Maol Uma mac Aonghasa mhic Colmáin. Le linn an ama seo, bhí coimhlint idir [[Domnall mac Áedo]] de [[Cenél Conaill]] agus rí na g[[Cruithne]], [[Congal Cáech]], le taobh na hArd-Ríogacht. Sa chomhrac casta seo, bhí Diarmaid agus Blathmac i gcomhaontas Domhnall. Throid siad i dteannta a chéile ag [[Cath Mhaigh Rath]], áit a maraíodh Congal.<!-- Some branches of the Uí Néill fought against Domhnall and Lommainnech, athair altrama Dhiarmada, who is said to have killed Airmedach mac Conaill mhic Shuibhne.--> ==Ard-Rí== Is amhlaidh nach raibh fhios go cruinn ag tiomsaitheoirí na [[annála Éireann|n-annál Éireann]] cé a tháinig i gcomharbacht ar Dhomhnall mac Aodha i ndiaidh a bháis sa bhliain 642. Deirtear i ''n[[Annála Uladh]]'' don bhliain 643: :''Hic dubitatur quis regnauit post Domhnall. Dicunt alii historiagraphi regnasse .iiii. reges, .i. Cellach & Conall Cael & duo filii Aedho Slane mc. Diarmada mc. Fergusa Cerrbheoil mc. Conaill Cremthainde mc. Neill Naoighiallaig, .i. Diarmait & Blathmac, per commixta regna.<ref>''[[Annála Uladh]]'', AU 643.7</ref> :Tá amhras ann cé a bhí i réim i ndiaidh Domhnaill. Deir roinnt staraithe gur rialaigh ceathrar ríthe, .i. Ceallach agus Conall Caol agus beirt mhac [[Áed Sláine|Aodha Sláine]]..., .i. [[Diarmait mac Áedo Sláine|Diarmaid]] agus [[Blathmac mac Áedo Sláine|Blathmac]], i gcomhréimis a chéile. De réir ''[[Baile Chuinn Chétchathaig|Buile Choinn]]'', ríliosta den 7ú haois, tháinig Diarmaid agus Blathmac i gcomharbacht ar Domhnall. Fágadh ar lár roinnt ríthe, Aodha Sláine san áireamh, as ''Buile Choinn'', cumtha le linn réimeas nia Dhiarmada, [[Fíonsneachta Fleách]] mac Dhúnchadha. Is dóigh gur botúin chóipeálacha iad roinnt acu, ach is amhlaidh gur d'aon ghnó iad cuid eile acu. Mar shaothar bolscaireachta, is é a chuspóir ná a mhaíomh gurb iad Síol Aodha Sláine i ndáiríre ina nArd-Ríthe dlisteanacha. Cé gur foinsí comhaimseartha é, ní féidir dul ina muinín. Ba é Diarmaid an té is gníomhaí, más féidir na n-annál Éireann a chreidiúint. Sa bhliain 649, chloígh sé [[Guaire Aidne mac Colmáin]], [[rí Chonnacht]], ag [[Cath Cairnd Chonaill|Cath Charn Chonaill]]. Deirtear go raibh [[ríthe na Mumhan|rí na Mumhan]] i láthair ag an gcath úd mar chomhghuaillí Ghuaire, ach ní hiontaofa í an fhianaise dhéanach seo. Sa bhliain 654, mharaigh Diarmaid Conall Caol. D'éag Ceallach sa bhliain in 658. Tháinig plá go hÉirinn sa bhliain 664, ar a glaodh ''buide Chonaill'' uirthi. Insítear sna hannála gur éag Diarmaid agus a dheartháir Blathmac den ghalar an bhliain dár gcionn. De réir n-annál, tháinig siad i gcumhacht ar [[Seachnassach|Sheachnassach]] mac Blathmaic, i gcomhréim b'fhéidir le [[Ceann Faoladh]] mac Blathmaic. ==Sleachta agus oidhreacht== Uí Chearnaigh ba ea sleachta Dhiarmada, ainmnithe as a mhac. Suite thart timpeall [[Loch Gabhair]] i g[[Contae na Mí]] an lae inniu a bhí croílár a gcuid críoch. Ba bheag duine de mhuintir Dhiarmada a bhí ann go suntasach i stair na hÉireann. Pearsa cháiliúil sna 710idí ba ea a gharmhac, [[Conall Grant]] mac Cearnaigh, agus ard-rí a bheadh fionnó leis, [[Fógartach mac Néill]]. Ré Órga a bhí ann i stair na nGael le linn réimeas Dhiarmada agus Bhlathmaic, mar a shamhlaigh scríbhneoirí agus eagarthóirí [[Meán-Ghaeilge]] an scéal. Faightear saothair amhail [[Cath Cairnd Chonaill]]'' agus ''[[Scéla Cano meic Gartnáin]]'' san áireamh atá suite san aimsir úd. ==Foinsí== * {{ cite book | last = Byrne | first = Francis John | authorlink = Francis John Byrne | title = Irish Kings and High-Kings | publisher = Batsford | location = Londain | date = 1973 | isbn = 0-7134-5882-8 }} * {{ cite web | url = http://www.oxforddnb.com/view/article/50089 | accessdate = 25ú Deireadh Fómhair 2007 | last = Charles-Edwards | first = T. M. | date = 2004 | contribution = Blaímac mac Áeda (Blathmac) (''d''. 665) | teideal = Oxford Dictionary of National Biography | publisher = Oxford University Press | location = Oxford }} * {{ cite book | last = Charles-Edwards | first = T. M. | title = Early Christian Ireland | publisher = Cambridge University Press | date = 2000 | location = Cambridge | isbn = 0-521-36395-0 }} * {{cite web | url = http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Cath_Cairnd_Chonaill.htm | accessdate = 2ú Mara 2008 | last = Wiley | first = Dan M. | date = 2004 | contribution = .Cath Cairnd Chonaill | teideal = The Cycles of the Kings | archive-url = https://web.archive.org/web/20080507075332/http://www.hastings.edu/academic/english/kings/Cath_Cairnd_Chonaill.htm | archive-date = 7 May 2008 | url-status = dead | dátarochtana = 5 Meán Fómhair 2020 | archivedate = 7 Bealtaine 2008 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20080507075332/http://www.hastings.edu/academic/english/kings/Cath_Cairnd_Chonaill.htm }} ==Tagairtí== {{reflist}} [[Catagóir:7ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe Bhreá]] [[Catagóir:Uí Néill]] te2j0i9tg47loxe7tzz2va2gftqxgqz 1309624 1309622 2026-04-24T20:24:35Z Marcas.oduinn 33120 /* Domhnall agus Congal */Nasc 1309624 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ard-Rí na hÉireann]] ba ea '''Diarmaid mac Aodha Sláine''' (Sean-Ghaeilge: '''Diarmait mac Áedo Sláine''') (bás 665), de réir [[annála Éireann]]. [[Áed Sláine|Aodh Sláine]] ba ea a athair. ==Muintir Aodha Sláine== [[Image:Ireland early peoples and politics.gif|mion|Dreamanna agus ríochtaí i luathstair na hÉireann.]] {{príomhalt|Síl nÁedo Sláine}} Seanathair Dhiarmada ba ea [[Diarmait mac Cerbaill|Diarmaid mac Cearbhaill]], bunsinsear [[Uí Néill an Deiscirt]], a bhí i gceannas in Éirinn ó dheireadh na 6ú haoise go dtí teacht chun cinn [[Brian Bóramha|Bhriain Bhóramha]] sa 11ú haois. Glaoitear [[Síol Aodha Sláine]] ar mhuintir athair Dhiarmada. [[Ríthe Bhreá]] ba ea an Síol, agus bhí [[Cnoc na Teamhrach]], áit a insealbhaíodh Ard-Ríthe Éireann, suite laistigh dá gcuid tailte. Seachas b'fhéidir [[Óengus mac Colmáin|Aonghas mac Colmáin]], ba bhall de Shíol Aodha Sláine iad gach rí Uí Néill de shliocht from Diarmaid mac Cearbhaill, go dtí bás ''[[Cináed mac Írgalaig]]'' sa bhliain 728. I measc dreamanna eile síolraithe ó Dhiarmaid, tá [[Clann Cholmáin]], nó níos cruinne, Clann Cholmáin Mór, a tháinig chun cinn in ionad Síol Aodha Sláine ó lár na 8ú haoise, agus ''[[Caílle Follamain]]'' nó Clann Cholmáin Bhig, níos lú tábhachtach. Deirtear go raibh Aodh Sláine féin ina Ard-Rí, i gcomhréim le [[Colmán Rímid|Colmán Ríomhaí]] de {{h|Cineál Eoghain}}, tar éis bhás [[Áed mac Ainmuirech|Aodha mhic Ainmhirigh]]. Fuair Aodha Sláine bás c. 604, rud a deirtear gur thug Naomh [[Colm Cille]] tuar faoi. Deirtear go raibh roinnt mac ag Aodh, san áireamh Diarmaid féin, [[Blathmac mac Áedo Sláine|Blathmac]] (bás 665), [[Congal mac Áedo Sláine|Congal]] (bás 634), [[Ailill mac Áedo Sláine|Ailill]] (bás 634), and [[Dúnchad mac Áedo Sláine|Dúnchadh]] (bás 659). Ar duine desna mic níos óige ba ea Diarmaid. ==Domhnall agus Congal== De réir na ríliostaí, bhí Congal agus ansin Ailill ina ríthe Bhreá, ach maraíodh an bheirt ag [[Conall Guthbinn]] mac Suibhne de Chlann Cholmáin sa bhliain 634. I ndiaidh sin, rinneadh chomh-ríthe de Dhiarmaid agus a dheartháir Blathmac. Mharaigh Diarmaid Conall Guthbinn "i dtigh mac Nadh Fraoigh", de réir ''[[Annála Uladh]]'', sa bhliain 635. Sa bhliain chéanna, chloígh Diarmaid Clann Cholmáin Bhig i mbun chatha ag Cúil Caoláin, áit a maraíodh Maol Uma mac Aonghasa mhic Colmáin. Le linn an ama seo, bhí coimhlint idir [[Domnall mac Áedo]] de [[Cenél Conaill]] agus rí na g[[Cruithne]], [[Congal Cáech]], le taobh na hArd-Ríogacht. Sa chomhrac casta seo, bhí Diarmaid agus Blathmac i gcomhaontas Domhnall. Throid siad i dteannta a chéile ag [[Cath Maige Rátha]], áit a maraíodh Congal.<!-- Some branches of the Uí Néill fought against Domhnall and Lommainnech, athair altrama Dhiarmada, who is said to have killed Airmedach mac Conaill mhic Shuibhne.--> ==Ard-Rí== Is amhlaidh nach raibh fhios go cruinn ag tiomsaitheoirí na [[annála Éireann|n-annál Éireann]] cé a tháinig i gcomharbacht ar Dhomhnall mac Aodha i ndiaidh a bháis sa bhliain 642. Deirtear i ''n[[Annála Uladh]]'' don bhliain 643: :''Hic dubitatur quis regnauit post Domhnall. Dicunt alii historiagraphi regnasse .iiii. reges, .i. Cellach & Conall Cael & duo filii Aedho Slane mc. Diarmada mc. Fergusa Cerrbheoil mc. Conaill Cremthainde mc. Neill Naoighiallaig, .i. Diarmait & Blathmac, per commixta regna.<ref>''[[Annála Uladh]]'', AU 643.7</ref> :Tá amhras ann cé a bhí i réim i ndiaidh Domhnaill. Deir roinnt staraithe gur rialaigh ceathrar ríthe, .i. Ceallach agus Conall Caol agus beirt mhac [[Áed Sláine|Aodha Sláine]]..., .i. [[Diarmait mac Áedo Sláine|Diarmaid]] agus [[Blathmac mac Áedo Sláine|Blathmac]], i gcomhréimis a chéile. De réir ''[[Baile Chuinn Chétchathaig|Buile Choinn]]'', ríliosta den 7ú haois, tháinig Diarmaid agus Blathmac i gcomharbacht ar Domhnall. Fágadh ar lár roinnt ríthe, Aodha Sláine san áireamh, as ''Buile Choinn'', cumtha le linn réimeas nia Dhiarmada, [[Fíonsneachta Fleách]] mac Dhúnchadha. Is dóigh gur botúin chóipeálacha iad roinnt acu, ach is amhlaidh gur d'aon ghnó iad cuid eile acu. Mar shaothar bolscaireachta, is é a chuspóir ná a mhaíomh gurb iad Síol Aodha Sláine i ndáiríre ina nArd-Ríthe dlisteanacha. Cé gur foinsí comhaimseartha é, ní féidir dul ina muinín. Ba é Diarmaid an té is gníomhaí, más féidir na n-annál Éireann a chreidiúint. Sa bhliain 649, chloígh sé [[Guaire Aidne mac Colmáin]], [[rí Chonnacht]], ag [[Cath Cairnd Chonaill|Cath Charn Chonaill]]. Deirtear go raibh [[ríthe na Mumhan|rí na Mumhan]] i láthair ag an gcath úd mar chomhghuaillí Ghuaire, ach ní hiontaofa í an fhianaise dhéanach seo. Sa bhliain 654, mharaigh Diarmaid Conall Caol. D'éag Ceallach sa bhliain in 658. Tháinig plá go hÉirinn sa bhliain 664, ar a glaodh ''buide Chonaill'' uirthi. Insítear sna hannála gur éag Diarmaid agus a dheartháir Blathmac den ghalar an bhliain dár gcionn. De réir n-annál, tháinig siad i gcumhacht ar [[Seachnassach|Sheachnassach]] mac Blathmaic, i gcomhréim b'fhéidir le [[Ceann Faoladh]] mac Blathmaic. ==Sleachta agus oidhreacht== Uí Chearnaigh ba ea sleachta Dhiarmada, ainmnithe as a mhac. Suite thart timpeall [[Loch Gabhair]] i g[[Contae na Mí]] an lae inniu a bhí croílár a gcuid críoch. Ba bheag duine de mhuintir Dhiarmada a bhí ann go suntasach i stair na hÉireann. Pearsa cháiliúil sna 710idí ba ea a gharmhac, [[Conall Grant]] mac Cearnaigh, agus ard-rí a bheadh fionnó leis, [[Fógartach mac Néill]]. Ré Órga a bhí ann i stair na nGael le linn réimeas Dhiarmada agus Bhlathmaic, mar a shamhlaigh scríbhneoirí agus eagarthóirí [[Meán-Ghaeilge]] an scéal. Faightear saothair amhail [[Cath Cairnd Chonaill]]'' agus ''[[Scéla Cano meic Gartnáin]]'' san áireamh atá suite san aimsir úd. ==Foinsí== * {{ cite book | last = Byrne | first = Francis John | authorlink = Francis John Byrne | title = Irish Kings and High-Kings | publisher = Batsford | location = Londain | date = 1973 | isbn = 0-7134-5882-8 }} * {{ cite web | url = http://www.oxforddnb.com/view/article/50089 | accessdate = 25ú Deireadh Fómhair 2007 | last = Charles-Edwards | first = T. M. | date = 2004 | contribution = Blaímac mac Áeda (Blathmac) (''d''. 665) | teideal = Oxford Dictionary of National Biography | publisher = Oxford University Press | location = Oxford }} * {{ cite book | last = Charles-Edwards | first = T. M. | title = Early Christian Ireland | publisher = Cambridge University Press | date = 2000 | location = Cambridge | isbn = 0-521-36395-0 }} * {{cite web | url = http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Cath_Cairnd_Chonaill.htm | accessdate = 2ú Mara 2008 | last = Wiley | first = Dan M. | date = 2004 | contribution = .Cath Cairnd Chonaill | teideal = The Cycles of the Kings | archive-url = https://web.archive.org/web/20080507075332/http://www.hastings.edu/academic/english/kings/Cath_Cairnd_Chonaill.htm | archive-date = 7 May 2008 | url-status = dead | dátarochtana = 5 Meán Fómhair 2020 | archivedate = 7 Bealtaine 2008 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20080507075332/http://www.hastings.edu/academic/english/kings/Cath_Cairnd_Chonaill.htm }} ==Tagairtí== {{reflist}} [[Catagóir:7ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe Bhreá]] [[Catagóir:Uí Néill]] ika7g9palskwiudg94vm2w0goyjgky6 0 94792 1309678 1165616 2026-04-24T21:37:21Z TGcoa 21229 1309678 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} :''Baineann an t-alt seo leis an speiceas coitianta Numenius arquata. Má tá suim agat in éin eile ar a dtugtar “crotach”, féach [[Numenius]]. Is [[Lapaire (zó-eolaíocht)|lapaire]] é an '''crotach'''<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Numenius%20arquata/|title=“Numenius arquata” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref><ref>I mBéarla, ''Eurasian curlew''</ref> nó an '''cuirliún''' (''Numenius arquata'') san [[Fine (bitheolaíocht)|fhine]] mhór [[Gobadán|Scolopacidae]]. Tá sé ar cheann de na crotaigh is forleithne, ag pórú ar fud na [[An Eoraip|hEorpa]] measartha agus na hÁise. San Eoraip, is minic a thagraítear go díreach ar an [[speiceas]] seo mar "an crotach", agus in [[Albain]] tugtar "an guilbneach" air i n[[Gaeilge na hAlban]]. [[Íomhá:Curlew-1014284, Dingle Peninsula, Co. Kerry, Ireland.webm|clé|mion|220x220px|Físeán: [[Caisleán Ghriaire]],   31 Nollaig 2025,]] [[Íomhá:Curlew-1013866, Dingle Peninsula, Co. Kerry, Ireland.webm|clé|mion|220x220px|Físeán: Ar a bhealach go dtí Daingean, 2 Nollaig 2025]] == Tréithe == Is é seo an lapaire is mó ina raon, ag 50-60 cm ar fhad, le réise sciathán 89–106 cm agus meáchan coirp 410–1,360 g. Tá dath liathdhonn air den chuid is mó, le droim bán, cosa liathghorm agus gob cuartha an-fhada. Breathnaíonn na cinn fhireanna agus bhaineanna go díreach mar an gcéanna, ach tá an gob níos faide i measc na mbaineannach fásta. De ghnáth, ní féidir gnéas crotaigh amháin, nó fiú roinnt níos mó eile, a aithint mar tá an-éagsúlacht ann; de ghnáth is féidir, áfach, leathéan a aithint thar a chéile. Gobadán fadchosach a phóraíonn sa leathsféar thuaidh ach a eitlíonn ó dheas sa gheimhreadh, cuid acu chomh fada leis an Astráil. An gob fada, cuartha síos. Tóraíonn sí bia sna dríodair == In Éirinn == Éan é an crotach a bhíodh an-choitianta in Éirinn go dtí na 1980idí nuair a thosaigh titim ag teacht ar líon na gcrotach. Déanann an crotach a nead ar an talamh sa bhféar agus meastar gur athruithe a tháinig ar mhodhanna feirmeoireachta in Éirinn ba chúis leis an laghdú. Sa tuarascáil bhliantúil a bhí foilsithe ag Clár Caomhnaithe an Chrotaigh in 2020, dúirt siad gur tháinig laghdú 96% ar an líon crotach a lig sicíní amach in Éirinn sna 2010idí. Tá na crotaigh faoi bhagairt ag athruithe ar chúrsaí feirmeoireachta, ag ceimiceáin, ag siúlóirí sléibhe, ag an sionnach, ag an minc agus ag an snag breac. Mar chuid den scéim caomhnaithe tógtar uibheacha na gcrotach fiáin agus déantar iad a ghor agus tógtar na sicíní in áit shábháilte go dtí go mbíonn na gearrcaigh réidh le scaoileadh amach leo féin. Ba mhór an dul chun cinn é don scéim seo in 2026 nuair a aimsíodh crotach a tógadh faoin scéim seo agus a scaoileadh amach i gcontae Liatroma in 2024 agus é socraithe síos ar [[Sliabh Beatha|Shliabh Beatha i]] g[[Contae Fhear Manach|Co. Fhear Manach]], níos lú ná caoga ciliméadar ón áit ar scaoileadh saor é. Ba é seo an chéad uair ag éan goir sa scéim filleadh ar Éirinn.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/dialann-tuairisc-varadkar-san-fhaopach-la-an-domhain-an-crotach-ag-teacht-ar-ais/|teideal=DIALANN TUAIRISC: Varadkar san fhaopach {{!}} Lá an Domhain {{!}} An crotach ag teacht ar ais|údar=Bridget Bhreathnach|dáta=24 Aibreán 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-24}}</ref> == Béaloideas na hÉireann == Tá go leor béaloidis ag baint leis an gcrotach in Éirinn. Bhí aithne agus eolas ar an gcrotach in Éirinn leis na cianta. Ar chloisint an bhéaloidis seo ar fad dúinn ba cheart go spreagfaí muid le cuidiú leis an dream atá ag iarraidh an crotach a choinneáil beo in Éirinn.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/nar-bhocht-an-ni-mura-mbeadh-an-crotach-glorach-le-cloisteail-feasta-ar-thranna-banta-agus-sleibhte-na-heireann/|teideal=Nár bhocht an ní mura mbeadh an crotach glórach le cloisteáil feasta ar thránna, bánta agus sléibhte na hÉireann|údar=Seosamh Ó Cuaig|dáta=15 Meán Fómhair 2020|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-24}}</ref> Seo é an t-éan ar dhúirt [[Antoine Raiftearaí|Raiftearaí]] faoi go raibh sé i Leathbhaile nuair a bhí sé ag moladh na háite sin. Dúirt sé go raibh “an colm, an creabhar, an crotach is an naoscach ann”. Bhí “crotach, naoscach agus péire lachan” i bhféasta de réir amhráin eile a chum sé. Luaigh [[Pádraig Mac Piarais]] an crotach sa dán ‘Bean tSléibhe ag Caoineadh a Mic’. Ar sise:<blockquote>‘Do labhair an naosc binn is an crotach glórach/Ag faisnéis dom gur éag mo stórach.’</blockquote>Ainmníodh áiteacha as an gcrotach, go mór mór san iarthar. Ba mhinic i gcaint na ndaoine an t-éan céanna. Is deacair a theacht i ngan fhios air siúd ach oiread leis an gcrotach, a deirtí faoi dhuine airdeallach.<ref name=":0" /> Bhí sé de cháil i gcónaí ar an gcrotach go raibh sé an-deacair a theacht ar a nead. Bunaíodh scéal béaloidis air sin in Oileán Mhanann.<blockquote>Nuair a thug Naomh Pádraig cuairt ar an oileán den chéad uair chuala sé scread ghéar an chrotaigh ag faisnéis go raibh mionnán gabhair tite le fána aille. Bheannaigh sé an crotach agus an mionnán agus ón lá sin i leith ní bhfuair aon duine nead crotaigh ar an oileán. Ní fhaca aon duine minseach ag breith mionnáin ach an oiread.</blockquote>Tugadh faoi deara in Éirinn freisin, ar ndóigh, gur mhaith ón gcrotach imeacht de sciotán ón áit a mbeadh a nead nuair a thagadh duine an treo. Cumadh scéal béaloidis faoi sin sa tír seo.<blockquote>Críost a thug an bua don chrotach, a dúradh. De réir an scéil chuaigh Íosa isteach in uaimh agus thit sé ina chodladh. Bhí a naimhde ar a thóir. Nuair a bhí siad in aice na huaimhe thosaigh an crotach ag scréachaíl, dhúisigh sé Íosa agus bhí sé in ann éalú. Bhí Íosa chomh buíoch den chrotach gur mhúin sé dó/di leis an nead a dhéanamh in áit nach mbeifí in ann a theacht uirthi go héasca.</blockquote>D’insítí scéal béaloidis eile fós ar an múnla céanna faoi lá a raibh Íosa ag siúl na trá agus é ar a theicheadh óna naimhde. <blockquote>Bhí Íosa ag fágáil lorg a chos ina dhiaidh sa ngaineamh rud a bhí ag tabhairt treorach dá naimhde. Ach tháinig an crotach an bealach gur thosaigh sé féin ag siúl sa ngaineamh agus ag cur lorg cos Chríost ó aithne.</blockquote>Is fada siar sa stair a creideadh gur tuar báistí a bhí i nglór nó i bhfeadaíl an chrotaigh. Ag scríobh dó sa mbliain 1625 dúirt Ó Súilleabháin Béara go mbeadh a fhios ag duine a chloisfeadh glaoch caointeach an chrotaigh go raibh báisteach ar an mbealach. Chreideadh muintir Thír Chonaill an rud céanna nuair a chloisidís an crotach san oíche. Dá mbeadh na crotaigh ag glaoch agus ag déanamh ar na sléibhte ba chomhartha soiléir é nach mbeadh sé i bhfad go séidfeadh sé ina ghála, a deireadh muintir Mhaigh Eo. Ceapadh freisin dá n-éireodh ealta crotach san oirthear agus eitilt i dtreo an iarthair gur aimsir sheaca a thiocfadh as.<ref name=":0" /> == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Numenius]] [[Catagóir:Éin na hEoráise]] [[Catagóir:Éin na hEorpa]] [[Catagóir:Éin na hÁise]] [[Catagóir:Lapairí]] jh452r0g6xutwesy3tn8zegko6jeg23 1309687 1309678 2026-04-24T21:46:04Z TGcoa 21229 1309687 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} :''Baineann an t-alt seo leis an speiceas coitianta Numenius arquata. Má tá suim agat in éin eile ar a dtugtar “crotach”, féach [[Numenius]]. Is [[Lapaire (zó-eolaíocht)|lapaire]] é an '''crotach'''<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Numenius%20arquata/|title=“Numenius arquata” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref><ref>I mBéarla, ''Eurasian curlew''</ref> nó an '''cuirliún''' (''Numenius arquata'') san [[Fine (bitheolaíocht)|fhine]] mhór [[Gobadán|Scolopacidae]]. Tá sé ar cheann de na crotaigh is forleithne, ag pórú ar fud na [[An Eoraip|hEorpa]] measartha agus na hÁise. San Eoraip, is minic a thagraítear go díreach ar an [[speiceas]] seo mar "an crotach", agus in [[Albain]] tugtar "an guilbneach" air i n[[Gaeilge na hAlban]]. [[Íomhá:Curlew-1014284, Dingle Peninsula, Co. Kerry, Ireland.webm|clé|mion|220x220px|Físeán: [[Caisleán Ghriaire]],   31 Nollaig 2025,]] [[Íomhá:Curlew-1013866, Dingle Peninsula, Co. Kerry, Ireland.webm|clé|mion|220x220px|Físeán: Ar a bhealach go dtí Daingean, 2 Nollaig 2025]] [[Íomhá:Curlews-1013771, Dingle Peninsula, Co. Kerry, Ireland.webm|clé|mion|220x220px|Físeán: 24 Samhain 2025, [[Caisleán Ghriaire]]]] [[Íomhá:Curlew (Numenius arquata) - geograph.org.uk - 929612.jpg|clé|mion|220x220px|ag eitlit]] [[Íomhá:Plundered Curlew nest - geograph.org.uk - 380270.jpg|clé|mion|220x220px|D'ionsaigh [[sionnach]] an nead]] == Tréithe == Gobadán fadchosach a phóraíonn sa leathsféar thuaidh ach a eitlíonn ó dheas sa gheimhreadh, cuid acu chomh fada leis an Astráil. An gob fada, cuartha síos..<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Hussey, Matt|date=2011|title=Fréamh an Eolais|issue=Coiscéim}}</ref> Is é seo an lapaire is mó ina raon, ag 50-60 cm ar fhad, le réise sciathán 89–106 cm agus meáchan coirp 410–1,360 g. Tá dath liathdhonn air den chuid is mó, le droim bán, cosa liathghorm agus gob cuartha an-fhada. Breathnaíonn na cinn fhireanna agus bhaineanna go díreach mar an gcéanna, ach tá an gob níos faide i measc na mbaineannach fásta. De ghnáth, ní féidir gnéas crotaigh amháin, nó fiú roinnt níos mó eile, a aithint mar tá an-éagsúlacht ann; de ghnáth is féidir, áfach, leathéan a aithint thar a chéile. == In Éirinn == Éan é an crotach a bhíodh an-choitianta in Éirinn go dtí na 1980idí nuair a thosaigh titim ag teacht ar líon na gcrotach. Déanann an crotach a nead ar an talamh sa bhféar agus meastar gur athruithe a tháinig ar mhodhanna feirmeoireachta in Éirinn ba chúis leis an laghdú. Sa tuarascáil bhliantúil a bhí foilsithe ag Clár Caomhnaithe an Chrotaigh in 2020, dúirt siad gur tháinig laghdú 96% ar an líon crotach a lig sicíní amach in Éirinn sna 2010idí. Tá na crotaigh faoi bhagairt ag athruithe ar chúrsaí feirmeoireachta, ag ceimiceáin, ag siúlóirí sléibhe, ag an sionnach, ag an minc agus ag an snag breac. Mar chuid den scéim caomhnaithe tógtar uibheacha na gcrotach fiáin agus déantar iad a ghor agus tógtar na sicíní in áit shábháilte go dtí go mbíonn na gearrcaigh réidh le scaoileadh amach leo féin. Ba mhór an dul chun cinn é don scéim seo in 2026 nuair a aimsíodh crotach a tógadh faoin scéim seo agus a scaoileadh amach i gcontae Liatroma in 2024 agus é socraithe síos ar [[Sliabh Beatha|Shliabh Beatha i]] g[[Contae Fhear Manach|Co. Fhear Manach]], níos lú ná caoga ciliméadar ón áit ar scaoileadh saor é. Ba é seo an chéad uair ag éan goir sa scéim filleadh ar Éirinn.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/dialann-tuairisc-varadkar-san-fhaopach-la-an-domhain-an-crotach-ag-teacht-ar-ais/|teideal=DIALANN TUAIRISC: Varadkar san fhaopach {{!}} Lá an Domhain {{!}} An crotach ag teacht ar ais|údar=Bridget Bhreathnach|dáta=24 Aibreán 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-24}}</ref> == Béaloideas na hÉireann == Tá go leor béaloidis ag baint leis an gcrotach in Éirinn. Bhí aithne agus eolas ar an gcrotach in Éirinn leis na cianta. Ar chloisint an bhéaloidis seo ar fad dúinn ba cheart go spreagfaí muid le cuidiú leis an dream atá ag iarraidh an crotach a choinneáil beo in Éirinn.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/nar-bhocht-an-ni-mura-mbeadh-an-crotach-glorach-le-cloisteail-feasta-ar-thranna-banta-agus-sleibhte-na-heireann/|teideal=Nár bhocht an ní mura mbeadh an crotach glórach le cloisteáil feasta ar thránna, bánta agus sléibhte na hÉireann|údar=Seosamh Ó Cuaig|dáta=15 Meán Fómhair 2020|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-24}}</ref> Seo é an t-éan ar dhúirt [[Antoine Raiftearaí|Raiftearaí]] faoi go raibh sé i Leathbhaile nuair a bhí sé ag moladh na háite sin. Dúirt sé go raibh “an colm, an creabhar, an crotach is an naoscach ann”. Bhí “crotach, naoscach agus péire lachan” i bhféasta de réir amhráin eile a chum sé. Luaigh [[Pádraig Mac Piarais]] an crotach sa dán ‘Bean tSléibhe ag Caoineadh a Mic’. Ar sise:<blockquote>‘Do labhair an naosc binn is an crotach glórach/Ag faisnéis dom gur éag mo stórach.’</blockquote>Ainmníodh áiteacha as an gcrotach, go mór mór san iarthar. Ba mhinic i gcaint na ndaoine an t-éan céanna. Is deacair a theacht i ngan fhios air siúd ach oiread leis an gcrotach, a deirtí faoi dhuine airdeallach.<ref name=":0" /> Bhí sé de cháil i gcónaí ar an gcrotach go raibh sé an-deacair a theacht ar a nead. Bunaíodh scéal béaloidis air sin in Oileán Mhanann.<blockquote>Nuair a thug Naomh Pádraig cuairt ar an oileán den chéad uair chuala sé scread ghéar an chrotaigh ag faisnéis go raibh mionnán gabhair tite le fána aille. Bheannaigh sé an crotach agus an mionnán agus ón lá sin i leith ní bhfuair aon duine nead crotaigh ar an oileán. Ní fhaca aon duine minseach ag breith mionnáin ach an oiread.</blockquote>Tugadh faoi deara in Éirinn freisin, ar ndóigh, gur mhaith ón gcrotach imeacht de sciotán ón áit a mbeadh a nead nuair a thagadh duine an treo. Cumadh scéal béaloidis faoi sin sa tír seo.<blockquote>Críost a thug an bua don chrotach, a dúradh. De réir an scéil chuaigh Íosa isteach in uaimh agus thit sé ina chodladh. Bhí a naimhde ar a thóir. Nuair a bhí siad in aice na huaimhe thosaigh an crotach ag scréachaíl, dhúisigh sé Íosa agus bhí sé in ann éalú. Bhí Íosa chomh buíoch den chrotach gur mhúin sé dó/di leis an nead a dhéanamh in áit nach mbeifí in ann a theacht uirthi go héasca.</blockquote>D’insítí scéal béaloidis eile fós ar an múnla céanna faoi lá a raibh Íosa ag siúl na trá agus é ar a theicheadh óna naimhde. <blockquote>Bhí Íosa ag fágáil lorg a chos ina dhiaidh sa ngaineamh rud a bhí ag tabhairt treorach dá naimhde. Ach tháinig an crotach an bealach gur thosaigh sé féin ag siúl sa ngaineamh agus ag cur lorg cos Chríost ó aithne.</blockquote>Is fada siar sa stair a creideadh gur tuar báistí a bhí i nglór nó i bhfeadaíl an chrotaigh. Ag scríobh dó sa mbliain 1625 dúirt Ó Súilleabháin Béara go mbeadh a fhios ag duine a chloisfeadh glaoch caointeach an chrotaigh go raibh báisteach ar an mbealach. Chreideadh muintir Thír Chonaill an rud céanna nuair a chloisidís an crotach san oíche. Dá mbeadh na crotaigh ag glaoch agus ag déanamh ar na sléibhte ba chomhartha soiléir é nach mbeadh sé i bhfad go séidfeadh sé ina ghála, a deireadh muintir Mhaigh Eo. Ceapadh freisin dá n-éireodh ealta crotach san oirthear agus eitilt i dtreo an iarthair gur aimsir sheaca a thiocfadh as.<ref name=":0" /> == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Numenius]] [[Catagóir:Éin na hEoráise]] [[Catagóir:Éin na hEorpa]] [[Catagóir:Éin na hÁise]] [[Catagóir:Lapairí]] [[Catagóir:Éin na hÉireann]] l871enm3ehc4ol0lp8vt3f5yd3hru8c 1309730 1309687 2026-04-24T22:07:06Z TGcoa 21229 1309730 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} :''Baineann an t-alt seo leis an speiceas coitianta Numenius arquata. Má tá suim agat in éin eile ar a dtugtar “crotach”, féach [[Numenius]]. Is [[Lapaire (zó-eolaíocht)|lapaire]] é an '''crotach'''<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Numenius%20arquata/|title=“Numenius arquata” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref><ref>I mBéarla, ''Eurasian curlew''</ref> nó an '''cuirliún''' (''Numenius arquata'') san [[Fine (bitheolaíocht)|fhine]] mhór [[Gobadán|Scolopacidae]]. Tá sé ar cheann de na crotaigh is forleithne, ag pórú ar fud na [[An Eoraip|hEorpa]] measartha agus na hÁise. San Eoraip, is minic a thagraítear go díreach ar an [[speiceas]] seo mar "an crotach", agus in [[Albain]] tugtar "an guilbneach" air i n[[Gaeilge na hAlban]]. [[Íomhá:Curlew-1014284, Dingle Peninsula, Co. Kerry, Ireland.webm|clé|mion|220x220px|Físeán: [[Caisleán Ghriaire]],   31 Nollaig 2025,]] [[Íomhá:Curlew-1013866, Dingle Peninsula, Co. Kerry, Ireland.webm|clé|mion|220x220px|Físeán: Ar a bhealach go dtí Daingean, 2 Nollaig 2025]] [[Íomhá:Curlews-1013771, Dingle Peninsula, Co. Kerry, Ireland.webm|clé|mion|220x220px|Físeán: 24 Samhain 2025, [[Caisleán Ghriaire]]]] [[Íomhá:Curlew (Numenius arquata) - geograph.org.uk - 929612.jpg|clé|mion|220x220px|ag eitlit]] [[Íomhá:Plundered Curlew nest - geograph.org.uk - 380270.jpg|clé|mion|220x220px|D'ionsaigh [[sionnach]] an nead]] == Tréithe == Gobadán fadchosach a phóraíonn sa leathsféar thuaidh ach a eitlíonn ó dheas sa gheimhreadh, cuid acu chomh fada leis an Astráil. An gob fada, cuartha síos..<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Hussey, Matt|date=2011|title=Fréamh an Eolais|issue=Coiscéim}}</ref> Is é seo an lapaire is mó ina raon, ag 50-60 cm ar fhad, le réise sciathán 89–106 cm agus meáchan coirp 410–1,360 g. Tá dath liathdhonn air den chuid is mó, le droim bán, cosa liathghorm agus gob cuartha an-fhada. Breathnaíonn na cinn fhireanna agus bhaineanna go díreach mar an gcéanna, ach tá an gob níos faide i measc na mbaineannach fásta. De ghnáth, ní féidir gnéas crotaigh amháin, nó fiú roinnt níos mó eile, a aithint mar tá an-éagsúlacht ann; de ghnáth is féidir, áfach, leathéan a aithint thar a chéile. == In Éirinn == Éan é an crotach a bhíodh an-choitianta in Éirinn go dtí na 1980idí nuair a thosaigh titim ag teacht ar líon na gcrotach. Déanann an crotach a nead ar an talamh sa bhféar agus meastar gur athruithe a tháinig ar mhodhanna feirmeoireachta in Éirinn ba chúis leis an laghdú. Sa tuarascáil bhliantúil a bhí foilsithe ag Clár Caomhnaithe an Chrotaigh in 2020, dúirt siad gur tháinig laghdú 96% ar an líon crotach a lig sicíní amach in Éirinn sna 2010idí. Tá na crotaigh faoi bhagairt ag athruithe ar chúrsaí feirmeoireachta, ag ceimiceáin, ag siúlóirí sléibhe, ag an sionnach, ag an minc agus ag an snag breac. Mar chuid den scéim caomhnaithe tógtar uibheacha na gcrotach fiáin agus déantar iad a ghor agus tógtar na sicíní in áit shábháilte go dtí go mbíonn na gearrcaigh réidh le scaoileadh amach leo féin. Ba mhór an dul chun cinn é don scéim seo in 2026 nuair a aimsíodh crotach a tógadh faoin scéim seo agus a scaoileadh amach i gcontae Liatroma in 2024 agus é socraithe síos ar [[Sliabh Beatha|Shliabh Beatha i]] g[[Contae Fhear Manach|Co. Fhear Manach]], níos lú ná caoga ciliméadar ón áit ar scaoileadh saor é. Ba é seo an chéad uair ag éan goir sa scéim filleadh ar Éirinn.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/dialann-tuairisc-varadkar-san-fhaopach-la-an-domhain-an-crotach-ag-teacht-ar-ais/|teideal=DIALANN TUAIRISC: Varadkar san fhaopach {{!}} Lá an Domhain {{!}} An crotach ag teacht ar ais|údar=Bridget Bhreathnach|dáta=24 Aibreán 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-24}}</ref> == Béaloideas na hÉireann == Tá go leor béaloidis ag baint leis an gcrotach in Éirinn. Bhí aithne agus eolas ar an gcrotach in Éirinn leis na cianta. Ar chloisint an bhéaloidis seo ar fad dúinn ba cheart go spreagfaí muid le cuidiú leis an dream atá ag iarraidh an crotach a choinneáil beo in Éirinn.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/nar-bhocht-an-ni-mura-mbeadh-an-crotach-glorach-le-cloisteail-feasta-ar-thranna-banta-agus-sleibhte-na-heireann/|teideal=Nár bhocht an ní mura mbeadh an crotach glórach le cloisteáil feasta ar thránna, bánta agus sléibhte na hÉireann|údar=Seosamh Ó Cuaig|dáta=15 Meán Fómhair 2020|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-24}}</ref> Seo é an t-éan ar dhúirt [[Antoine Raiftearaí|Raiftearaí]] faoi go raibh sé i Leathbhaile nuair a bhí sé ag moladh na háite sin. Dúirt sé go raibh “an colm, an creabhar, an crotach is an naoscach ann”. Bhí “crotach, naoscach agus péire lachan” i bhféasta de réir amhráin eile a chum sé. Luaigh [[Pádraig Mac Piarais]] an crotach sa dán ‘Bean tSléibhe ag Caoineadh a Mic’. Ar sise:<blockquote>‘Do labhair an naosc binn is an crotach glórach/Ag faisnéis dom gur éag mo stórach.’</blockquote>Ainmníodh áiteacha as an gcrotach, go mór mór san iarthar. Ba mhinic i gcaint na ndaoine an t-éan céanna. Is deacair a theacht i ngan fhios air siúd ach oiread leis an gcrotach, a deirtí faoi dhuine airdeallach.<ref name=":0" /> Bhí sé de cháil i gcónaí ar an gcrotach go raibh sé an-deacair a theacht ar a nead. Bunaíodh scéal béaloidis air sin in Oileán Mhanann.<blockquote>Nuair a thug Naomh Pádraig cuairt ar an oileán den chéad uair chuala sé scread ghéar an chrotaigh ag faisnéis go raibh mionnán gabhair tite le fána aille. Bheannaigh sé an crotach agus an mionnán agus ón lá sin i leith ní bhfuair aon duine nead crotaigh ar an oileán. Ní fhaca aon duine minseach ag breith mionnáin ach an oiread.</blockquote>Tugadh faoi deara in Éirinn freisin, ar ndóigh, gur mhaith ón gcrotach imeacht de sciotán ón áit a mbeadh a nead nuair a thagadh duine an treo. Cumadh scéal béaloidis faoi sin sa tír seo.<blockquote>Críost a thug an bua don chrotach, a dúradh. De réir an scéil chuaigh Íosa isteach in uaimh agus thit sé ina chodladh. Bhí a naimhde ar a thóir. Nuair a bhí siad in aice na huaimhe thosaigh an crotach ag scréachaíl, dhúisigh sé Íosa agus bhí sé in ann éalú. Bhí Íosa chomh buíoch den chrotach gur mhúin sé dó/di leis an nead a dhéanamh in áit nach mbeifí in ann a theacht uirthi go héasca.</blockquote>D’insítí scéal béaloidis eile fós ar an múnla céanna faoi lá a raibh Íosa ag siúl na trá agus é ar a theicheadh óna naimhde. <blockquote>Bhí Íosa ag fágáil lorg a chos ina dhiaidh sa ngaineamh rud a bhí ag tabhairt treorach dá naimhde. Ach tháinig an crotach an bealach gur thosaigh sé féin ag siúl sa ngaineamh agus ag cur lorg cos Chríost ó aithne.</blockquote>Is fada siar sa stair a creideadh gur tuar báistí a bhí i nglór nó i bhfeadaíl an chrotaigh. Ag scríobh dó sa mbliain 1625 dúirt Ó Súilleabháin Béara go mbeadh a fhios ag duine a chloisfeadh glaoch caointeach an chrotaigh go raibh báisteach ar an mbealach. Chreideadh muintir Thír Chonaill an rud céanna nuair a chloisidís an crotach san oíche. Dá mbeadh na crotaigh ag glaoch agus ag déanamh ar na sléibhte ba chomhartha soiléir é nach mbeadh sé i bhfad go séidfeadh sé ina ghála, a deireadh muintir Mhaigh Eo. Ceapadh freisin dá n-éireodh ealta crotach san oirthear agus eitilt i dtreo an iarthair gur aimsir sheaca a thiocfadh as.<ref name=":0" /> == Féach freisin == * [[Numenius]] * [[Crotach Artach]] * [[Crotach eanaigh]] * Crotach gobchaol * [[Crotach cloch]] == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Numenius]] [[Catagóir:Éin na hEoráise]] [[Catagóir:Éin na hEorpa]] [[Catagóir:Éin na hÁise]] [[Catagóir:Lapairí]] [[Catagóir:Éin na hÉireann]] [[Catagóir:Crotaigh]] 4uzffb9trdg24q13hbd7pjnf22a3tsq 0 94948 1310117 1293273 2026-04-25T09:07:51Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310117 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} [[Íomhá:Bear_Stearns_Logo.svg|mion|An chéad íospartach ollmhór; bhí Bear Stearns bancbhriste ar an 11 Márta, ach cheannaigh JPMorgan é 5 lá níos déanaí<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Bear Stearns|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Bear_Stearns&oldid=1009969592|journal=Wikipedia|date=2021-03-03|language=en}}</ref>]] [[Íomhá:Fed Funds Rate & Mortgage Rates 2001 to 2008.png|mion|rátaí úis, SAM]] [[Íomhá:Logo of Lehman Brothers.svg|mion|dhearbhaigh Lehman Brothers<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Lehman Brothers|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Lehman_Brothers&oldid=1010702118|journal=Wikipedia|date=2021-03-06|language=en}}</ref> go raibh siad bancbhriste]] [[Íomhá:Leverage Ratios.png|mion|2003-2007 i SAMː bhí an [[Giaráil chaipitiúil|ghiaráil chaipitiúil]] ag éirí agus ag éirí]] Tharla an '''ghéarchéim airgeadais 2007-2008''' nuair a phléasc an bolgán tithíochta amach sna Stáit Aontaithe agus tar éis do na bainc bheith ag tabhairt iasachtaí go doscaí ([[iasachtú fophríomha]] go háirithe). [[Íomhá:U.S. Private Sector Financial Surplus.png|mion|easpa infheistíochta i 2008 agus níos déanaí sna Stáit Aontaithe]] [[Íomhá:Washington mutual naperville.jpg|mion|̊Rinneadh Wamu<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Washington Mutual|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Washington_Mutual&oldid=1011457922|journal=Wikipedia|date=2021-03-11|language=en}}</ref> iarratas ar fhéimheacht]] [[Íomhá:AIG wordmark.svg|mion|Tháinig AIG slán as, ach dóbair dóibh<ref>{{Luaigh foilseachán|title=American International Group|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=American_International_Group&oldid=1010701345|journal=Wikipedia|date=2021-03-06|language=en}}</ref>]] [[Íomhá:Fannie Mae Logo.png|mion|Tháinig Fannie Mae<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Fannie Mae|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Fannie_Mae&oldid=1010540619|journal=Wikipedia|date=2021-03-06|language=en}}</ref> agus Freddie Mac slán as, ach dóbair dóibh]] == Imeachtaí == [[Íomhá:Subprime mortgage originations, 1996-2008.GIF|mion|iasachtú fophríomha (1996-2008)]] [[Íomhá:Case-Shiller National Home Price Index.svg|mion|bhí praghsanna tithe an-ard go deo sa bhliain 2007/2008 (Case-Shiller National Home Price Index)]] [[Íomhá:Foreclosure copper pipes cut out.jpeg|mion|an teach a leagadh nó a dhíol agus chun gadaíocht a stopadh]] [[Íomhá:Dowjones crash 2008.svg|mion|Dow Jones 2006 - 2008]] Sna Stáit Aontaithe sa bhliain 2008, tar éis do na bainc a bheith ag tabhairt iasachtaí go doscaí le blianta, bhí an t-[[iasachtú fophríomha]] i dtrioblóid. I dtús na bliana 2008, bhí ag teip ar go leor gnólachtaí. Bhí an bróicéir Bear Stearns an chéad comhlacht sistéamach chun dul i mbá. Ar an [[14 Márta]] 2008, thug an [[Federal Reserve]] iasacht $25 billiún do Bear Stearns, bróicéir dócmhainneach i [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.thestreet.com/personal-finance/bear-stearns|teideal=What Happened to Bear Stearns? Who Bought It?|údar=Laura Rodini|dáta=2023-07-21|language=en-us|work=TheStreet|dátarochtana=2024-09-26}}</ref> Ba ualach breise é ar cháiníocóirí ag an am ach cheannaigh JP Morgan an gnólacht dhá lá níos déanaí. Rinneadh dochar do mhuinín lucht [[gnó]] agus tháinig lagmhisneach ar infheisteoirí timpeall an domhain.. Bhí daoine ar fud an domhain buailte leis. Mar shampla, in Éirinn, ar an [[17 Márta]] 2008, nó "Sléacht Lá le Pádraig", thit luach na scaireanna Anglo-Irish 15%. Ar an 6 Meán Fómhair 2008, ghlac rialtas na Stát Aontaithe<ref>an Federal Housing Finance Agency (FHFA) i ndáiríre</ref> seilbh ar Fannie Mae agus Freddie Mac.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Federal takeover of Fannie Mae and Freddie Mac|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Federal_takeover_of_Fannie_Mae_and_Freddie_Mac|journal=Wikipedia|date=2024-08-04|language=en}}</ref> Ar an 15 Meán Fómhair, chlis an [[Gnó|gnólacht]] baincéireachta domhanda [[Lehman Brothers]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.centralbank.ie/docs/default-source/tns/events/75th-anniversary-brochure-gaeilge.pdf?sfvrsn=4|teideal=Scéal Bhanc Ceannais na hÉireann - 75 BLIAIN AG FORBAIRT|údar=centralbank.ie|dáta=2018|dátarochtana=2020}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Bankruptcy of Lehman Brothers|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Bankruptcy_of_Lehman_Brothers&oldid=980108559|journal=Wikipedia|date=2020-09-24|language=en}}</ref> Ar an 16 Meán Fómhair, rinneadh náisiúnú ar an chomhlacht árachais is mó ar domhan, AIG.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=American International Group|url=https://en.wikipedia.org/wiki/American_International_Group|journal=Wikipedia|date=2024-09-12|language=en}}</ref> Bhí ag éirí go maith le AIG nó gur tharla an Ghéarchéim. Cuireadh i bhfeidhm an pacáiste fóirithinte is mó riamh sna Stáit Aontaithe (agus bhí na sealbhóirí bannaí mí-shásta ar fad). D’fhógair Rúnaí Státchiste Henry Paulson go dtabharfadh Státchiste na Stát Aontaithe $85 billiún le AIG, a tharrtháil, lá ina dhiaidh dó gan teacht i gcabhair ar Bhanc Lehman Brothers.<ref>Seans go raibh baint ag cinneadh Paulson leis an gcruinniú ag an mBanc Cúlchiste Feidearálach i Nua Eabhrach thart ar an am sin idir é féin agus Lloyd Blankfein, caothaoirleach Goldman Sachs. Cé gur mhaígh Blankfein nach raibh sé ann ar son a bhainc féin, ach chun an córas airgeadais iomlán a chosaint, tharla gurb é AIG an comhpháirtí trádála is mó a bhí ag Goldman Sachs, agus go gcaillfeadh siad $20 billiún dá dtitfeadh AIG i bhféimheacht!</ref> Ar an 26 Meán Fómhair, bhí baill Páirtí na bPoblachtánach sa Chomhdháil ag cur i gcoinne cuid den Phlean Paulson (an Rúnaí Státchiste ba ea Paulson, agus Poblachtánach)<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Emergency Economic Stabilization Act of 2008|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Emergency_Economic_Stabilization_Act_of_2008&oldid=1046624696|journal=Wikipedia|date=2021-09-26|language=en}}</ref> i gcónaí (bhí cainteanna ann fós faoi phlean tarrthála an chiste stát; moladh luach seacht gcéad billiún dollar de dhrochfhiacha a cheannach).<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Cinnlínte Nuachta|url=https://www.rte.ie/news/2008/0926/108515-cinnlinte/|date=2008-09-26|language=en}}</ref> Ar an lá céanna, thosaigh bainc ceannais ar fud an domhain ag cur breis airgid i gcóras airgeadais an domhain, féachaint le cuidiú leis an ngéarchéim airgeadais sna margadh domhanda. Deirtear gurb iad na himeachtaí sin (cliseadh Fannie, Freddie, AIG agus Lehman) a chuir tús leis an ngéarchéim airgeadais san Eoraip.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/gniomhaiochas/polaitiocht/cumhacht-chiuin-merkel/|teideal=Cumhacht Chiúin Merkel Banríon na Déine|údar=Séamas Ó Meachair|language=en-US|work=NÓS|dátarochtana=2020-09-29}}</ref> Ach tharla an cliseadh cúpla lá níos déanaí, nuair a chuaigh tarrtháil na hearnála baincéireachta i sáinn. Sna Stáit Aontaithe, ar an 28 Meán Fómhair; bhí [[Comhdháil na Stát Aontaithe]] agus an Rúnaí Státchiste Paulson in adharca a chéile i gcónaí, ní bheadh ar an gcáiníocóir an difear a dhéanamh suas, a dhearbhaigh an Chomhdháil, agus tugadh cead a cinn di faoi dheireadh.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.telegraph.co.uk/finance/financialcrisis/3104487/US-economy-Toxic-Wall-Street-700-billion-bailout-rejected.html|teideal=US economy: 'Toxic' Wall Street $700 billion bail-out rejected|language=en-GB|work=The Telegraph|dátarochtana=2020-09-29}}</ref> Caitheadh amach plean tarrthála an Státchiste (agus luach $700bn sócmhainní bearnaithe a cheannach). Tharla "Luan Dubh an Áir" ar an 29 Meán Fómhair. Chonacthas titim mhór ar luach scaireanna airgid ar stocmhalartáin na hEorpa go háirithe agus iad ag trádáil idir 8% -18% níos ísle ná 28 Meán Fómhair.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Cinnlínte Nuachta|url=https://www.rte.ie/news/2008/0929/108594-cinnlinte/|date=2008-09-29|language=ga|author=Nuacht RTÉ|journal=|volume=|issue=}}</ref> == Polasaithe curtha i bhfeidhm == === Beartais  airgeadais === Glacadh céimeanna (a bheag nó a mhór) i ngach tír chun taisceoirí beaga a chosaint, ionas nach mbeadh ruathar ar na bainc agus daoine ag iarraidh a gcuid airgid a bhaint amach. === Polasaithe airgeadaíochta === Agus iad ag freagairt ar bhealach comhordaithe do shuaitheadh mór an mhargaidh, chuir [[Banc ceannais|bainc cheannais]] ar fud an domhain na billiúin dollar agus euro de leachtacht ar fáil do mhargaí airgeadais. === Beartais fhioscacha === Bhí an Géarchéim faoi lánseol nuair a toghadh [[Barack Obama]] don chéad uair mar uachtarán, ar an 4 Samhain 2008. Nuair a tháinig an rialtas nua ag tús na bliana 2009, cuireadh pacáiste ollmhór i bhfeidhm láithreach leis an ngeilleagar a spreagadh. Is mór idir é seo agus na polasaithe fioscacha san Eoraip ag an am, beartais déine. == Imeachtaí in Éirinn == Bhí brú nach beag ar na bainc in [[Éire|Éirinn]]. Nuair a chlis ar bhoilgeog na dtithe cónaithe sa tír seo, chonacthas a laige a bhí a leibhéil chaipitil agus a leabhair iasachta. {{Main|Géarchéim bhaincéireachta na hÉireann, 2008}} Thosaigh an scaoll bainc mór agus olléileamh ar an gcóras baincéireachta ar an 18 Meán Fómhair 2008. Ghlaoigh Lenihan an clár raidió ''Liveline'' agus labhair sé le [[Joe Duffy]]; bhí alltacht ar Lenihan ach ní raibh sé in ann an teannas a mhaolú.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.thejournal.ie/bank-guarantee-oral-history-30-september-2008-1103254-Dec2014/|teideal=30 Days in September: An Oral History of the Bank Guarantee|údar=Hugh O'Connell|language=en|work=TheJournal.ie|dátarochtana=2021-09-27}}</ref> Ghlac an [[Rialtas na hÉireann|rialtas Éireannach]] céimeanna thar a beith mór chun na taisceoirí go léir a chosaint (fiú na taisceoirí mhóra thar lear). Mar shampla, i mí Mheán Fómhair 2008, méadaíodh Scéim Ráthaíochta Taiscí na hÉireann (SRT) ó €20,000 go €100,000 agus glacadh comhair chreidmheasa faoina coimirce den chéad uair riamh. Ar Dé Sathairn, 27 Meán Fómhair 2008, bhí Lenihan ag na rásaí capall i b[[Páirc Ghabhráin]], [[Cill Chainnigh]] agus an [[Géarchéim airgeadais 2007-2008|ghéarchéim airgeadais]] ina thine bhruite ar fud an domhain. Bhí [[Banc Ceannais Eorpach]] ag iarraidh dul i dteagmháil leis agus é thar a bheith míshásta le scéim ráthaíochta na mbanc. Ach ní raibh Lenihan le fáil chun labhairt le [[Jean-Claude Trichet]] ar an lá sin.<ref name=":0" /> Cúpla lá níos déanaí, tugadh isteach reachtaíocht éigeandála chun ráthaíocht gan teorainn a thabhairt do gach taisce i sé institiúid a bhí faoi úinéireacht Éireannach. Ansin rinne an Stát na bainc a athchaipitliú, agus rinneadh Anglo Irish Bank a náisiúnú i ndeireadh na dála in 2009. Tar éis dhá bhliain ag dul i ngleic leis an ghéarchéim airgeadais, tharla géarchéim eile sa bhliain 2010. Tháinig laghdú tubaisteach ar mhaoiniú an Stáit. Ag pointe amháin, bhí deacrachtaí ag Rialtas na hÉireann infheisteoirí a mhealladh agus [[Ráta úis|rátaí úis]] os cionn 10%. {{Main|Géarchéim fhioscach na hÉireann, 2010-2012}} == Ceachtanna == Léirigh an ghéarchéim airgeadais agus an meathlú eacnamaíochta gur theip ar na húdaráis, in Éirinn agus thar lear, an múnla ceart a chur ar an chóras rialúcháin airgeadais.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-athbhreithnu-de-dhith-ar-struchtur-an-rialtora-air.aspx|teideal=Athbhreithnú de dhíth ar struchtúr an Rialtóra Airgeadais|údar=Ciarán Mac Aonghusa|dáta=EAGRÁN 91 · SAMHAIN 2008|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2020-09-29}}</ref> == Féach freisin == *[[Géarchéim bhaincéireachta na hÉireann, 2008]] *[[Géarchéim fhioscach na hÉireann, 2010-2012]] *[[Banc Angla-Éireannach]] *[[Corparáid Éireannach um Réiteach Banc]] == Naisc sheachtracha == * [https://nos.ie/cultur/leabhair/gearcheim-airgid/ Géarchéim cad é? Léargas ar bhéarlagair na heacnamaíochta]{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} ar Nós.ie<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/leabhair/gearcheim-airgid/|teideal=Géarchéim cad é? Léargas ar bhéarlagair na heacnamaíochta|údar=Ciarán Dunbar|language=en-US|work=NÓS|dátarochtana=2020-09-29}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Mórchúlú Eacnamaíochta]] [[Catagóir:Stair na Stát Aontaithe]] [[Catagóir:Géarchéimeanna airgeadais]] [[Catagóir:2008]] br5bxqrqr6hps7knunkphvjztsx99qo 0 95075 1309807 1306461 2026-04-24T23:13:42Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1309807 wikitext text/x-wiki {{Glanadh}} {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ríthe na Mumhan|Rí na Mumhan]] agus [[easpag]] ba ea '''Cormac mac Cuilennáin''' (bás 13ú Meán Fómhair 908). Bhí sé i réim ón mbliain 902 go dtí a bhás ag Cath Bhealach Múna sa [[Laighean]], ag iarraidh is amhlaidh chumhacht ríthe ní Mumhan a athbhunú. Measadh tae éis a bháis gur phearsa naofa é Cormac, agus dúradh gur tharla míorúiltí ag scrín ag [[Díseart Diarmada]], [[Contae Chill Dara]]. Deirtear fosta gur scoláire mór é, luaite mar scríbhneoir an tsaothair, [[Sanas Cormaic]], matáin le [[Saltair Chaisil]] anois caillte, i measc eile. Is amhrasach é gur fíor iad na nósanna seo uile. Tá a lá féile ar an 14ú Meán Fómhair.<ref>''[http://celticsaints.org/2010/0914a.html St. Cormac of Cashel, King & Bishop]'', Celtic Saints</ref> deartha ag [[Sarah Purser]] agus déanta ag Alfred Ernest Child<ref>{{ cite book | last1 = Bowe | first1 = Nicola Gordon | last2 = Caron | first2 = David | last3 = Wynne | first3 = Michael | title = Gazetteer of Irish Stained Glass | url = https://archive.org/details/gazetteerofirish0000bowe | url-access = registration | publisher = Irish Academic Press | location = Baile Átha Cliath | year = 1988 | isbn = 0-7165-2413-9 | page =[https://archive.org/details/gazetteerofirish0000bowe/page/46 46] }}</ref> ==Cúlra== {{príomhalt|Ríthe Éireann}} Le linn aimsir Chormaic, bhí an tír roinnte ina [[tuath]]a beaga, 150 san iomlán b'fhéidir, le hachar sa mheán de 500 ciliméadar cearnach agus daonra 3000, ach ba mhór iad na héagsúlachtaí sna méideanna sin. De nós ach ní i gcónaí, bhíodh rí, easpag agus cúirt ag gach tuath. Bhíodh scata tuath faoi cheannas rí ruire amháin, agus iad siúd faoi cheannas ríthe [[Cúigí na hÉireann|na gcúigí]] móra: [[Connacht]], [[Laighean]], [[Uladh]], [[ríocht na Mí]] agus [[Mumhain]]. Is féidir ríthe [[Uí Néill]] an Tuaiscirt agus an Deiscirt a chur san áireamh. [[Íomhá:Ireland early peoples and politics.gif|mion|180px|Ríochtaí agus dreamanna in Éirinn; faoi aimsire Chormaic, bhí [[Osraí]] faoi cheannas na Laighean Leinster, cé go mbeadh sé arís i gcomhaontas le ríocht na nEoghanacht faoi bhás Chormaic]] As ríthe na gcúigí, thoghadh [[Ardrí na hÉireann|Ardríthe na hÉireann]], ríthe deasghnácha tráth dá raibh, ach le cumhacht a bhí ag dul i méid sna 8ú agus 9ú haoiseanna.<ref>Byrne, ''Irish Kings'', ll. 46&ndash;47.</ref> Agus Cormac i réim, [[Flann Sinna]], ball de [[Clann Cholmáin|Chlann Cholmáin]], [[Uí Néill an Deiscirt]], ba ea an tArdrí. Le linn ré na [[Lochlannaigh|Lochlannach]], lonnaigh na dreamanna úd feadh an chósta. D'éirigh siad lag áfach nuair a scrios réamhtheachtaí Fhlainn, [[Áed Findliath|Aodh Fionnliath]], a lonnaíochtaí ar an gcósta thuaidh. Chuir comhghuaillithe Fhlainn an ruaig orthu as [[Áth Cliath]] sa bhliain ina ndearnadh rí de Chormac.<ref>Ó Cróinín, ''Early Medieval Ireland'', ll. 254&ndash;256.</ref> De réir na nginealach, na bhall d'[[Eoghanacht Chaisil]] é Cormac, ach de mhion ghéag den chlann thábhachtach seo. Deirtear gur sliochtach den 11th glúin é d'[[Óengus mac Nad Froích|Aonghas mac Nadh Fraoigh]], nach raibh duine dá mhuintir san áireamh mar ríthe Chaisil. Is é de bharr seo go meastar gur iarrthóir comhréitigh é, maraon le rí-easpaig eile den 9ú haois.<ref>Byrne, ''Irish Kings'', ll. 214 & 292.</ref> Insítear i n[[Annála na gCeithre Máistrí]], cnuasach den 17ú haois bunaithe ar ábhair níos luaite ach ina measc neamhiontaofa, gur múineadh Cormac ag ''Snedgus'' [[Díseart Diarmada|Dhíseart Diarmada]].<ref>Russell, "Cormac"</ref><ref>[[Annála na gCeithre Máistrí]], ACM 885.11.</ref> Maítear i bhfoinsí níos deireanaí go raibh sé geallta nó pósta le Gormlaith ní Fhlainn Sionna, ach gur thóg sé móid aontumha. Molann Russell gur bréagstair atá ann, agus dar le [[Francis John Byrne|Byrne]], tá mearchuimhne ann de scéalta bhandia an fhlaithis.<ref>Russell, "Cormac"</ref><ref>Byrne, ''Irish Kings'', lch. 164.</ref> Is cinnte é gurbh easpag é Cormac, roimh agus le linn a ríogachta, ach ní fios go cruinn cén chathaoir a bhí aige, Caiseal b'fhéidir, é sin nó [[Imleach, Contae Thiobraid Árann|Imleach]]. ==Rí-Easpag== Roghnaigh Cormac mar rí na Mumhan tar bhás [[Finguine Cenn nGécan mac Loégairi|Finghin Ceann Géagán]], maraithe go fealltach de réir [[Annála Uladh]], agus ag Cineál Chonaill Chaisil, géag d'Eoghanacht Chaisil, dar le h[[Annála Inis Faithlinn]].<ref>[[Annála Uladh]], AU 902.1</ref><ref>[[Annála Inis Faithlinn]], AI 902.1.</ref> Glaoitear i n[[Annála Inis Faithlinn]] air: "''in t-uasalepscop & in macc óg''" (an t-uasail easpag agus an t-aontumhach ''[ógh]'').<ref>AI 901.3.</ref> D'fhéadfadh é go ndearnadh Cormac iarracht, údarás ríthe na Mumhan ar na [[Laigin]] a fháil ar ais, agus fosta bheith ina Ardrí. Tá craiceann an tuaiscirt agus ar son Uí Néill ar an stair i bhformhór na bhfoinsí atá ar marthain, claonta in aghaidh na nEoghanacht.<ref>Hughes, ''Early Christian Ireland'', ll. 136&ndash;137</ref><ref>Byrne, ''Irish Kings'', lch. 203.</ref> Tuairiscítear ach amháin i nAnnála Inis Faithlinn (de chuid an deiscirt) don bhliain 907 go raibh Cormac ar feachtas in éadan na g[[Connacht]] agus [[Ríocht na Mí]], inár chloígh sé [[Fland Mac Máel Sechnaill|Flann Sionna]]. Insítear iontu siúd fosta go raibh cabhlach aige ag triall ar ord Chormaic ar [[an tSionainn|an Sionainn]] a ghabh [[Cluain Mhic Nóis]].<ref>Russell, "Cormac"</ref><ref>AI 907.1, 907.3 & 907.4.</ref> ==''Cath Belaig Mugna''== Sa bhliain 908, cruinníodh arm ag Cormac agus a phríomhchomhairleoir agus abb [[Inis Cathaigh]], [[Flaithbertach mac Inmainén|Flaithbheartach mac Ionúinín]], in aghaidh na [[Laigin]], a raibh a rí [[Cerball mac Muirecáin|Cearbhall mac Muireacáin]] ina mac chéile agus chomhghuaillí buan [[Flann Sinna|Fhlainn Sionna]]. Tá mionchuntas ar an eachtra seo, le fáil i n[[Annála Easpacha na hÉireann]], tiomsaithe san 11ú haois, scríofa b'fhéidir le cuimhne na ndaoine, ar son [[Donnchad mac Gilla Pátraic|Dhonnchadha mhic Giolla Pádraig]], [[ríthe na nOsraí|rí Osraí]] agus na [[ríthe na Laighean|Laigean]].<ref>Wiley, "Cath Belaig Mugna".</ref> Agus Flaithbheartach ag marcaíocht trí champa an airm, thuisligh a chapall agus chaith é chun talaimh. Ní raibh de mhisneach ag fir na Mumhan de dheasca an drochthuar seo. Agus an scéala seo ar an eolas aige, mhol Cearbhall socrú idirbheartaithe. D'íocfadh na Laigin cáin agus ghéillfidís gialla, ach thógfaí na gialla do ''Móenachem'', abb [[Díseart Diarmada|Dhíseart Diarmada]]. Bhí Cormac sásta é seo a glacadh, ach sásta ní raibh Flaithbheartach &mdash; 'saoi oilc' Chormaic.<ref>Byrne, ''Irish Kings'', lch. 214</ref> D'áitigh sé ar Chormac troid, in ainneoin chreideamh an rí go marófaí é.<ref>Wiley, "Cath Belaig Mugna"</ref><ref>Russell "Cormac"</ref><ref>[[Annála Easpacha na hÉireann]], FA 423.</ref> De bharr seo, agus an scéala go raibh Flann agus Uí Néill tagtha chun tacú le Cearbhall, tharla tréigean as arm Chormaic, ach chuaigh sé chun catha mar sin féin. Bhuail sé le Cearbhall agus Flann ag Bealach Múna. Insítear i nAnnála Easpacha: "as ettreabhair anorduightheach dno tangattar fir Mumhan dochum an chatha". Ba ghearr gur imigh siad ag líne agus theith an fód. Maraíodh go leor acu, Cormac ina measc, óir gur briseadh a mhuinéal tar éis dó titim dá chapall. Gabhadh Flaithbheartach.<ref>Wiley, "Cath Belaig Mugna"</ref><ref>Russell "Cormac"</ref><ref>FA 423</ref><ref>[[Annála Uladh]], AU 908.3</ref><ref>[[Annála Inis Faithlinn]], AI 908.2</ref><ref>[[Annála na gCeithre Máistrí]], ACM 903.7.</ref> Baineadh a cheann de Chormac agus tugadh é chuid Flann Sinna. Insítear i nAnnála Easpacha: <blockquote> :''‘As olc imorro,’ ad-rubhairt Flann riu-siomh, & ní buidheachas do rad dhóibh. ‘Mór an gniomh,’ ar sé, ‘a cheann do ghoid don epscop náomh; a onóir imorro as eadh do ghén-sa, & ní a foirdhing.’ Ra ghabh Flann an ceann 'na laimh, & ro phóg é, do rad 'na thimchioll fo thrí an ceann coisreaca, & inn fhíormairtireach. :"Is olc é seo," a dúirt Flann leo, agus ní buíochas a thug sé dóibh. "Mór an gníomh," ar sé, "a cheann a bhaint den easpag naofa; a onóir is ea a dhéanfaidh mé, agus ní a fhordhingeadh."<ref>[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/fordhing fordhing], brúigh síos, ar teanglann.ie</ref> Ghabh Flann an ceann ina láimh, agus phóg é, agus rug sé ina thimpeall faoi thrí an ceann coisricthe, agus an fíormhairtíreach.<ref>FA 423</ref><ref>Byrne, ''Irish Kings'', ll. 214&ndash;215, a thugann faoi ndeara gur mhairtíreach é gach cléireach a d'eagadh d'anbhás.</ref> </blockquote> I ndiaidh bhás Chormaic, is amhlaidh go raibh an Mumhain gan rí le roinnt bliana, go dtí gur roghnaíodh Flaithbheartach mac Ionúinín, iarrthóir comhréitigh eile sa chás seo.<ref>Byrne, ''Irish Kings'', lch. 204.</ref> ==Naomh agus scoláire== Measadh de réir foinsí comhaosaigh gur naomh é Cormac. Insítear i n[[Annála Easpacha na hÉireann]] gur adhlacadh é ag Dísert Díarmada, ag rá: <blockquote> :''corp Cormaic ... a n-dénann fearta & miorbhaille.<ref>[[Annála Easpacha na hÉireann]], FA 423</ref><ref>Dumville, "''Félire Óengusso''", lch. 36.</ref> </blockquote> [[Íomhá:Cormac icon by Aidan Hart.jpg|mion|right|200px| Íocón [[Eaglais Cheartchreidmheach an Oirthir|Cheartchreidmheach an Oirthir]] ag léiriú naoimh Chormaic, le hAidan Hart.]] Tugann ardmholadh do Chormac sna hAnnála Easpacha, ag lua chlú a chuid scoláireachta agus cráifeachta: <blockquote> :''Saoí na Gáoidhilge & na Laidine, an t-airdepscop lánchraidhbheach láiniodhan, miorbhulda i n-geanus & i n-earnaighthe, an saoí reathardhachda, & gach eagna, gach feassa, & gach eolais, saoi filiachta & fhoghluma, ceann desheirce, & gach sualcha, & saoí foircheadail, airdrí da choigeadh Mumhan uile re ré :Saoi na Gaeilge Irish agus na Laidine, an t-ardeaspag lánchráifeach agus lán-íon, míorúilteach i ngeanas agus i n-urnaí, saoi rialaithe agus gach eagna, gach feasa, gach eolais, saoi filíochta agus foghlama, ceann déirce agus gach suáilce, saoi foirceadail, ardrí dhá chúige na Mumhan uile dá ré<ref>FA 423.</ref> </blockquote> [[Íomhá:Ahenny High Crosses, North Cross.jpg|mion|180px|Painéal ar bhun na [[ardchros|Croise]] Thuaidh ag Áth Eine, [[Contae Thiobraid Árann]], ar theorainn na Mumhan agus Osraí, a léiríonn sochraid a mheastar scaití gur Cormac atá ann.<ref>Crawford, ''Irish Carved Ornament'', léaráid ui. 150 agus léirmheas ar ll. 73&ndash;74.</ref>]] Tá roinnt saothar ann atá nasctha le Cormac. Tá [[Sanas Cormaic]] ann, gluais le focail Gaeilge casta ar nós [[Isidoro Sevilla]]. Cé go dtéann bunleagan an téacs siar go dtí ré Cormaic, ní léir é cé na ea an tiomsaitheoir. Tá [[Saltair Chaisil]] (anois caillte) agus [[Leabhar na gCeart]] ceangailte le Cormac freisin. Mar a chaomhnaítear inniu iad, is dóigh gur d'aimsir [[Muircheartach Ua Briain|Mhuirchertaigh Uí Bhriain]] iad.<ref>Russell, "Cormac"</ref><ref>Byrne, ''Irish Kings'', lch. 192.</ref> Luann Liam Breatnach ''Amra Senáin'' le Cormac.<ref>Breatnach, Liam, “An edition of Amra Senáin”, in: Ó Corráin, Donnchadh; Liam Breatnach agus Kim R. McCone (eag.), ''Sages, saints and storytellers: Celtic studies in honour of Professor James Carney'', Maynooth Monographs 2, Maigh Nuad: An Sagart, 1989, ll. 7–31.</ref> ==Ginealach== Cormac mac Cuilennáin mhic Sealbaigh mhic Ailgile mhic Eochadha mhic Colmáin mhic Dúnchadha mhic Duibh Indreacht mhic Faradráin mhic Eochadha mhic Breasail mhic [[Óengus mac Nad Froích|Aonghas]] mhic Nadh Fraoigh mhic [[Corc mac Luigthig|Coirc]].<ref>Byrne, ''Irish Kings'', lch. 292.</ref> ==Foinsí== * [[Corpus of Electronic Texts]] ** [[Annála Uladh]] ** [[Annála Inis Faithlinn]] ** {{ lua idirlín | url = http://www.ucc.ie/celt/published/G100017/ | teideal = Fragmentary Annals of Ireland | dátarochtana = 2007-02-10 | sloinne = Radner | ainm = Joan N. | bliain = 2004 | foilsitheoir = CELT: Corpus of Electronic Texts | origyear = 1975 }} ** {{ lua idirlín | url = http://www.ucc.ie/celt/published/G100005A/ | teideal = Annals of the Four Masters | foilsitheoir = CELT: Corpus of Electronic Texts | bliain = 2002 | dátarochtana = 2007-12-16 }} * {{ cite book | last = Byrne | first = Francis John | authorlink = Francis John Byrne | title = Irish Kings and High-Kings | publisher = Batsford | location = London | year = 1973 | isbn = 0-7134-5882-8 }} * {{ cite book | last = Crawford | first = H. S. | title = Irish Carved Ornament from Monuments of the Christian Period | year = 1980 | edition = reprinted | publisher = Mercier Press | location = Dublin | isbn = 0-85342-632-5| authorlink = Henry Saxton Crawford }} * {{lua idirlín | url = http://www.nui.ie/eigse/pdf/vol33/eigse33.pdf | teideal = ''Félire Óengusso'': Problems of Dating a Monument of Old Irish | sloinne = Dumville | ainm = David | údarlink = David Dumville | work = Éigse: A Journal of Irish Studies | imleabhar = 33 | bliain = 2002 | leathanaigh = 19&ndash;48 | issn = 0013-2608 | dátarochtana = 2008-03-29 | archivedate = 2012-02-07 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20120207124238/http://www.nui.ie/eigse/pdf/vol33/eigse33.pdf }} * {{ cite book | last = Hughes | first = Kathleen | authorlink = Kathleen Hughes (historian) | title = Early Christian Ireland: Introduction to the Sources | publisher = Hodder & Stoughton | series = The Sources of History | location = London | year = 1972 | isbn = 0-340-16145-0 }} * {{ cite book | last = Ó Cróinín | first = Dáibhí | authorlink = Dáibhí Ó Cróinín | title = Early Medieval Ireland: 400&ndash;1200 | publisher = Longman | location = London | year = 1995 | isbn = 0-582-01565-0 }} * {{ lua idirlín | url = http://www.oxforddnb.com/view/article/6319 | work = Cormac mac Cuilennáin (''d''. 908) | sloinne = Russell | ainm = Paul | bliain = 2004 | teideal = Oxford Dictionary of National Biography | suíómh = Oxford | foilsitheoir = Oxford University Press | dátarochtana = 2008-03-22 }} * {{ lua idirlín | url = http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Cath_Belaig_Mugna.htm | sloinne = Wiley | ainnm = Dan M. | work = Cath Belaig Mugna | teideal = The Cycles of the Kings | bliain = 2005 | dátarochtana = 2008-03-21 | url-status = dead | archiveurl = https://web.archive.org/web/20080507075327/http://www.hastings.edu/academic/english/kings/Cath_Belaig_Mugna.htm | archivedate = 2008-05-07 }} * {{ cite book | last = Ní Mhaonaigh | first = Máire | authorlink = Máire Ní Mhaonaigh | title = Cormac mac Cuilennáin: king, bishop, and ‘wondrous sage | publisher = Zeitschrift für celtische Philologie 58 (2011): 108–128. }} ==Naisc sheachtracha== * [https://www.academia.edu/1273927/The_genealogical_section_of_the_Psalter_of_Cashel_Perita_17-18_2003-4_295-337 The genealogical section of the Psalter of Cashel], academia.edu ==Tagairtí== {{reflist|2}} {{DEFAULTSORT:Cormac mac Cuileannain}} [[Catagóir:Cormac mac Cuileannáin| ]] [[Catagóir:Foclóirithe Gaeilge]] bbbc60ii3h874dcgqwlfc352kfg31yq 14 95248 1309998 978491 2026-04-25T02:28:03Z Alison 570 Catagóir:Mná de réir tíre 1309998 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Mná de réir tíre|Éire]] [[Catagóir:Daoine Éireannacha]] l2biaxlvljsbn7ke95xgzznygf9i9ah 0 95461 1309646 1125726 2026-04-24T21:20:25Z Alison 570 Catagóir:Oideoirí 1309646 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Stair|Staraí]], gníomhaí teanga, oideachasóir agus [[Feimineachas|feimineach]] ab ea '''Máire Ní Aodáin''' nó '''Mary Hayden''' ([[19 Bealtaine]] [[1862]] – [[12 Iúil]] [[1942]]), an chéad [[Ollamh]] le Nua-Stair i g[[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|COBÁC]],<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.historyireland.com/18th-19th-century-history/mary-hayden-1862-1942-historian-and-feminist/|teideal=Mary Hayden (1862–1942), historian and feminist|dáta=2013-03-03|work=History Ireland|dátarochtana=2020-11-05}}</ref> == Staraí == Chuir [[Úna Ní Fhaircheallaigh]] ina luí ar Mháire Ní Aodáin iarratas a dhéanamh ar Chomhaltacht Shinsearach na hOllscoile Ríoga, mar iarracht dúshlán a thabhairt don tuairim go raibh scoláirí ban neamh-incháilithe le haghaidh dámhachtainí den sórt sin. Foilsíodh '''A short history of the Irish people from the earliest times to 1920''<nowiki/>' le Mary Hayden and George Moonan sa bhliain 1921, an leabhar staire ba mhó díolachán riamh in Éirinn.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.naughtonsbooks.com/product/321849/A-Short-History-of-the-Irish-People-Part-I-From-the-Earliest-Times-to-1603-Part-II-From-1603-to-1924-HAYDEN-MARY-and-MOONAN-GEORGE-A|teideal=A Short History of the Irish People. Part I. From the Earliest Times to 1603. Part II. From 1603 to 1924.|language=en|work=www.naughtonsbooks.com|dátarochtana=2020-11-05}}</ref> Ba é an téacsleabhar oifigiúil sna [[meánscoil]]<nowiki/>eanna é ar feadh breis agus 30 bliain.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=80|teideal=NÍ AODÁIN, Máire (1862–1942)|language=ga|work=ainm.ie|dátarochtana=2020-11-05}}</ref> == Sufraigéid == I Samhain 1915, bhunaigh Mary Hayden, in éineacht le Mary Louise Gwynn, an Cumann Caitliceach um Cheart Vótála do Mhná.<ref>{{Lua idirlín|url=http://centenaries.ucd.ie/wp-content/uploads/2015/04/83980-UCD-Decade-of-Centenaries_A5-IRISH_FA_download_v2.pdf|teideal=Decade of Centenaries|údar=centenaries.ucd.ie|dáta=2016|dátarochtana=2020}}</ref> == Oideachasóir == Bhí Hayden an-díograiseach ag cur [[Oideachas|oideachais]] do mhná chun cinn. I 1902, in éineacht le [[Úna Ní Fhaircheallaigh]], chabhraigh sí leis an gCumann Céimithe na mBan agus Ábhair Chéimithe a bhunú, d’fhonn comhdheiseanna san oideachas ollscoile a chur chun cinn. Bhí Hayden ina stiúrthóir ar Cheardchumann Oibrithe Ban na hÉireann. == Gníomhaí Gaeilge === Bhí dúil ag Hayden in [[athbheochan na Gaeilge]]. Ba bhall de Choiste Gnó [[Conradh na Gaeilge|Chonradh na Gaeilge]] í. Foilsíodh i 1910 a leabhrán 'Facts about the Irish language and the Irish language movement'.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.amazon.com/Facts-about-Irish-language-movement/dp/B0008B991W|teideal=Facts about the Irish language and the Irish language movement: Issued by the Gaelic League of Ireland for the information of the members of the Irish Home-Going Association and of other visitors|údar=Mary Hayden|dáta=1920|work=www.amazon.com|dátarochtana=2020-11-05}}</ref> Deirtear gurbh í an cara mná ba mhó ag an b[[Pádraig Mac Piarais|Piarsach]] í. Bhí sí ina stiúrthóir aige ar bhord [[Scoil Éanna]]. == Saol pearsanta == Níor phós Hayden riamh. Bhí sí geallta le Arthur Conan (1866-1903). Bhí seisean i ndrochshláinte agus d’éag sé san [[An Afraic Theas|Afraic Theas]] ar an 13 Lúnasa 1903. == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Aodáin, Máire Ní}} [[Catagóir:Básanna i 1942]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1862]] [[Catagóir:Feiminigh Éireannacha]] [[Catagóir:Gníomhaithe Gaeilge]] [[Catagóir:Staraithe Éireannacha]] [[Catagóir:Oideoirí]] 16bxqtxlkfo27yzd91zlp4fntlan1xk 1309647 1309646 2026-04-24T21:20:36Z Alison 570 [[Catagóir:Oideoirí Éireannacha]] 1309647 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Stair|Staraí]], gníomhaí teanga, oideachasóir agus [[Feimineachas|feimineach]] ab ea '''Máire Ní Aodáin''' nó '''Mary Hayden''' ([[19 Bealtaine]] [[1862]] – [[12 Iúil]] [[1942]]), an chéad [[Ollamh]] le Nua-Stair i g[[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|COBÁC]],<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.historyireland.com/18th-19th-century-history/mary-hayden-1862-1942-historian-and-feminist/|teideal=Mary Hayden (1862–1942), historian and feminist|dáta=2013-03-03|work=History Ireland|dátarochtana=2020-11-05}}</ref> == Staraí == Chuir [[Úna Ní Fhaircheallaigh]] ina luí ar Mháire Ní Aodáin iarratas a dhéanamh ar Chomhaltacht Shinsearach na hOllscoile Ríoga, mar iarracht dúshlán a thabhairt don tuairim go raibh scoláirí ban neamh-incháilithe le haghaidh dámhachtainí den sórt sin. Foilsíodh '''A short history of the Irish people from the earliest times to 1920''<nowiki/>' le Mary Hayden and George Moonan sa bhliain 1921, an leabhar staire ba mhó díolachán riamh in Éirinn.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.naughtonsbooks.com/product/321849/A-Short-History-of-the-Irish-People-Part-I-From-the-Earliest-Times-to-1603-Part-II-From-1603-to-1924-HAYDEN-MARY-and-MOONAN-GEORGE-A|teideal=A Short History of the Irish People. Part I. From the Earliest Times to 1603. Part II. From 1603 to 1924.|language=en|work=www.naughtonsbooks.com|dátarochtana=2020-11-05}}</ref> Ba é an téacsleabhar oifigiúil sna [[meánscoil]]<nowiki/>eanna é ar feadh breis agus 30 bliain.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=80|teideal=NÍ AODÁIN, Máire (1862–1942)|language=ga|work=ainm.ie|dátarochtana=2020-11-05}}</ref> == Sufraigéid == I Samhain 1915, bhunaigh Mary Hayden, in éineacht le Mary Louise Gwynn, an Cumann Caitliceach um Cheart Vótála do Mhná.<ref>{{Lua idirlín|url=http://centenaries.ucd.ie/wp-content/uploads/2015/04/83980-UCD-Decade-of-Centenaries_A5-IRISH_FA_download_v2.pdf|teideal=Decade of Centenaries|údar=centenaries.ucd.ie|dáta=2016|dátarochtana=2020}}</ref> == Oideachasóir == Bhí Hayden an-díograiseach ag cur [[Oideachas|oideachais]] do mhná chun cinn. I 1902, in éineacht le [[Úna Ní Fhaircheallaigh]], chabhraigh sí leis an gCumann Céimithe na mBan agus Ábhair Chéimithe a bhunú, d’fhonn comhdheiseanna san oideachas ollscoile a chur chun cinn. Bhí Hayden ina stiúrthóir ar Cheardchumann Oibrithe Ban na hÉireann. == Gníomhaí Gaeilge === Bhí dúil ag Hayden in [[athbheochan na Gaeilge]]. Ba bhall de Choiste Gnó [[Conradh na Gaeilge|Chonradh na Gaeilge]] í. Foilsíodh i 1910 a leabhrán 'Facts about the Irish language and the Irish language movement'.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.amazon.com/Facts-about-Irish-language-movement/dp/B0008B991W|teideal=Facts about the Irish language and the Irish language movement: Issued by the Gaelic League of Ireland for the information of the members of the Irish Home-Going Association and of other visitors|údar=Mary Hayden|dáta=1920|work=www.amazon.com|dátarochtana=2020-11-05}}</ref> Deirtear gurbh í an cara mná ba mhó ag an b[[Pádraig Mac Piarais|Piarsach]] í. Bhí sí ina stiúrthóir aige ar bhord [[Scoil Éanna]]. == Saol pearsanta == Níor phós Hayden riamh. Bhí sí geallta le Arthur Conan (1866-1903). Bhí seisean i ndrochshláinte agus d’éag sé san [[An Afraic Theas|Afraic Theas]] ar an 13 Lúnasa 1903. == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Aodáin, Máire Ní}} [[Catagóir:Básanna i 1942]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1862]] [[Catagóir:Feiminigh Éireannacha]] [[Catagóir:Gníomhaithe Gaeilge]] [[Catagóir:Staraithe Éireannacha]] [[Catagóir:Oideoirí Éireannacha]] sibtl3yjkyy9fng0bdovdbh7s5zffsq 14 95462 1309964 980710 2026-04-25T01:44:24Z Alison 570 [[Catagóir:Feiminigh de réir náisiúntachta|Éire]] 1309964 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Feiminigh de réir náisiúntachta|Éire]] [[Catagóir:Daoine Éireannacha]] notcg83fuz45icb9sf7cyci8dlvegy3 14 95620 1309814 982768 2026-04-24T23:18:05Z Alison 570 Catagóir:Riarachán ábhair Vicipéid 1309814 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Riarachán ábhair Vicipéid]] 0jsioh2lcns7r4c3deunusvau0j7mes 0 95915 1310070 1294423 2026-04-25T03:54:17Z Alison 570 + 1310070 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Fealsúnacht|Fealsamh]] Gearmánach ba ea '''Georg Wilhelm Friedrich Hegel''' (27 Lúnasa 1770 – 14 Samhain 1831) agus é ar an duine ba thábhachtaí san idéalachas Gearmánach. Meastar go bhfuil sé ar na fealsúna is bunúsaí i bhfealsúnacht nua-aimseartha an Iarthair agus tionchar aige ar ointeolaíocht, ar aeistéitic agus ar pholaitíocht.<ref name="redding-stanford">{{cite encyclopedia |url=http://plato.stanford.edu/archives/spr2014/entries/hegel/ |title=Georg Wilhelm Friedrich Hegel |last=Redding |first=Paul |author-link=Paul Redding |date= 13 February 1997 |encyclopedia= Stanford Encyclopedia of Philosophy}}</ref><ref>{{Cite web|date=4 January 2016|teideal=Heidegger's Hegel|url=https://reviews.ophen.org/2016/01/04/heideggers-hegel/|access-date=3 September 2020|website=Phenomenological Reviews|language=Béarla}}</ref> Is an t-éacht is mó a rinne Hegel an t-idéalachas a chur in iúl ar dhóigh shainiúil, rud a dtugtar “dearbh-idéalachas” air uaireanta, cé gurb annamh a bhaineann Hegel féin feidhm as an bhfocal seo. Úsáidtear é chun déachas na hintinne agus an nádúir, na suibiachta agus na hoibiachta, agus eile, a shárú. Tugann sé síceolaíocht, an stát, ealaín, reiligiún agus fealsúnacht le chéile trí fhealsúnacht an spioraid. Is mór an tionchar a bhí aige trí dhialachtaic an mháistir agus an daoir,<ref>Is éard atá i gceist anseo an aithint: dhá fhéinchomhfhios a bheith ann agus gach ceann acu á aithint go bhfuil an ceann eile féinchomhfhiosach. Sáróidh ceann acu an ceann eile agus é ina mháistir dá bharr, ach gheobhaidh sé amach nach féidir leis an aithint atá uaidh a fháil, mar nach féidir leis an daor, mar dhaor, í a thabhairt dó.</ref> go háirithe sa Fhrainc sa fichiú haois.<ref>Is éard ba chionsiocair leis seo léachtaí Alexandre Kojève, a foilsíodh faoin teideal ''Introduction à la lecture de Hegel'' (Páras, 1947), agus ar chuir James Nichols Béarla ar roinnt acu mar ''Introduction to the Reading of Hegel'' (Nua-Eabhrac, 1969). Féach, mar shampla, Aimé Patri, "Dialectique du Maître et de l’Esclave", ''Le Contrat Social'', V, No. a (Iúil–Lúnasa 196r), 234, luaite in Réamhrá an Eagarthóra (vii), i dtaobh an tionchair a bhí acu.</ref> Tá tábhacht ar leith le coincheap an spioraid (''Geist'') mar léiriú stairiúil ar choincheap loighciúil na rudaí a chuireann i gcoinne a chéile, mar dhea: samplaí de sin is ea an chontrárthacht, i gcosúlacht, idir an riachtanas agus an tsaoirse agus idir imanacht agus tarchéimnitheacht. Tá baint aige seo leis an ''Aufhebung'' nó páirtchealú, ina gcealaítear eilimint i ndialachtaic ach í a bheith caomhnaithe fós mar pháirteilimint i sintéis. Bhí tionchar ag Hegel ar a lán smaointeoirí a bhfuil tuairimí an-difriúla acu.<ref>"One of the few things on which the analysts, pragmatists, and existentialists agree with the dialectical theologians is that Hegel is to be repudiated: their attitude toward Kant, Aristotle, Plato, and the other great philosophers is not at all unanimous even within each movement; but opposition to Hegel is part of the platform of all four, and of the Marxists, too." Walter Kaufmann, [http://www.marxists.org/reference/subject/philosophy/works/us/kaufmann.htm "The Hegel Myth and Its Method"] in ''From Shakespeare to Existentialism: Studies in Poetry, Religion, and Philosophy'', Beacon Press, Boston, 1959 (lgh 88–119).</ref> Maítear, mar shampla, go bhfuil an t-iarstruchtúrachas ag brath, mórán, ar a bheith in aghaidh an traidisiúin Hegelaigh.<ref>Michael Hardt, ''Gilles Deleuze: an Apprenticeship in Philosophy'', University of Minnesota Press, 1993, p. x.</ref> ==Beatha== Rugadh Hegel ar an 27 Lúnasa 1770 in Stuttgart, príomhchathair Diúcacht Württemberg in iardheisceart na Gearmáine. Bhí a athair Georg Ludwig ina státseirbhíseach agus b’iníon le dlíodóir a mháthair Maria Magdalena Louisa (née Fromm). Fuair sí bás le fiabhras nuair a bhí Hegel trí bliana déag d’aois. Bhí deirfiúr le Hegel, Christiane Luise (1773–1832), agus deartháir, Georg Ludwig (1776–1812), a fuair bás mar oifigeach in 1812 i rith fheachtas Rúiseach Napoléon.<ref name="pinkard">Pinkard, Terry P. (2000). ''Hegel: A Biography''. Cambridge University Press: lch 4. ISBN 0521496799</ref> Nuair a bhí Hegel ocht mbliana déag chuaigh sé ar scoil sa Tübinger Stift, cliarscoil Phrotastúnach mar ar bhuail sé leis an bhfile agus fealsamh [[Friedrich Hölderlin]] agus le [[Friedrich Wilhelm Joseph Schelling]].<ref>Beiser, Frederick C. (1993). ''The Cambridge Companion to Hegel''. Cambridge University Press.</ref> Chuaigh siad le loinne dhíograise i dtaobh [[Réabhlóid na Fraince]], agus d’fhan Hegel dílis do phrionsabail na Réabhlóide ar feadh a shaoil. Tar éis dó a theastas diagachta a fháil ceapadh é mar ''Privatdozent'' (léachtóir gan tuarastal). In 1802 bhunaigh Schelling agus Hegel an iris ''Kritische Journal der Philosophie'' (''Iris Chriticiúil na Fealsúnachta''). In 1805 ceapadh Hegel mar Ollamh Urghnách (gan tuarastal). Nuair a rinne na Francaigh ionradh ar an nGearmáin chaill cathair Jena neart mac léinn, agus in 1807 thosaigh sé ag múineadh in Bamberg. Níos déanaí, in Nuremberg, d’athchóirigh sé ''Feiniméaneolaíocht an Eolais'', leabhar dá chuid a foilsíodh beagán roimhe sin, chun é a úsáid mar théacsleabhar. Bhí sé ag smaoineamh ar chiclipéid de na heolaíochtaí fealsúnacha agus í roinnte ina trí chuid: loighic, fealsúnacht an nádúr agus fealsúnacht an spioraid.<ref>Pinkard, lch 37</ref> In 1811 phós sé Marie Helena Susanna von Tucher (1791–1855) agus rugadh dhá mhac dóibh. D’fhoilsigh sé an dara leabhar mór aige, ''Eolaíocht na Loighice'' (''Wissenschaft der Logik''; trí imleabhar, 1812, 1813 agus 1816). Fuair sé ollúnacht fealsúnachta in Ollscoil Bheirlín in 1818, agus in 1829 ceapadh é mar Reachtaire na hOllscoile. An bhliain sin fuair sé bás. == Saothar fealsúnach == Ó aimsir [[Gottfried Wilhelm Leibniz|Leibniz]] go dtí gur glacadh go forleathan le loighic [[Gottlob Frege|Frege]] sna 1930idí, bhí gach gnáthshaothar faoin loighic roinnte ina thrí roinn: teagasc coincheapa, teagasc breithiúnais agus teagasc infeiris. Déanann teagasc coincheapa trácht ar an gcoibhneas orlathach córasach atá idir aicmí ginearálta rudaí. Déanann teagasc breithiúnais trácht ar choibhneas na suibiachta agus na preidicáide. Léiríonn teagasc infeiris foirmeacha na siollóg a bhí le fáil ar dtús i loighic Arastatail. Le linn Hegel b’ionann loighic agus meitifisic; bhí fealsúna ar lorg bunstruchtúir ointeolaígh laistigh de choibhneas na mbunphreideacáidí (méid, am, áit, etc.), nós atá chomh sean le teagasc Phlatón agus Arastatail. Tháinig brí nua leis an taighde seo nuair a foilsíodh ''[[Critic an Fhíor-Réasúin]]'', leabhar le [[Imanuel Kant]], in 1781. Tharraing Kant a chlár catagóirí as gnáthchlár breithiúnas; is éard a bhí ina chlár féin an dá choincheap dhéag ghlana nó “shinseartha” den tuiscint a chuireann creatchruth ar an eispéireas go léir, beag beann ar a bhfuil le fáil istigh ann.<ref name=":0">{{Cite book|last=Kant|first=Immanuel|title=Critique of Pure Reason|publisher=Cambridge University Press|year=1998|isbn=978-0-521-35402-8|pages=A81/B107}}</ref> Chuir Hegel go mór le meitifisic na gcatagóirí i ndiaidh Kant le ''Eolaíocht na Loighice'', leabhar ar chuimhnigh Hegel air mar bhunsaothar a fhealsúnachta agus é ag dul i gceann tionscadail ar luaigh Kant é ach nach ndeachaigh sé ina bhun é féin – liosta iomlán a dhéanamh de choincheapa díorthacha na glantuisceana.<ref name=":0" /> Cumasc contrárthachtaí gach coincheap (dubh agus bán, teas agus fuacht), agus dá bhrí sin tá coincheapa na glantuisceana le fáil laistigh den choincheap is teibí amach, díreach mar a fhásann crann as síol. Tosaíonn an leabhar leis an Eisint agus samhlaíonn Hegel an Eisint sin le Dia.<ref>{{Cite book|last=Hegel|first=G.W.F.|title=Science of Logic|publisher=Humanity Books|year=1969|isbn=1-57392-280-3|pages=78}}</ref> As sin a thagann coincheapa níos fuaimintiúla, mar theacht chun bheith, neach aontrátha, réad éigin agus an éigríoch. ===Rudaí iontu féin=== Cuireann idir Hegel agus Kant in iúl go dtagaimid ar choincheap an ruda ann féin trí fháil réidh lena mbaineann leis an taithí atá againn ar rudaí a fhéadaimid a thabhairt faoi deara.<ref>{{Cite book|title=Understanding Hegel's Mature Critique of Kant|url=https://books.google.com/books?id=0UXfAAAAQBAJ|last=McCumber, John|isbn=978-0-8047-8853-3|location=Stanford, California|pages=54|oclc=864849733|date = 30 October 2013}}</ref> Is féidir linn eolas a fháil ar an rud mar atá sé ann féin. Is í an ghné neamhdheimhin den rud atá i gceist agus í le bheith ann feasta. Is é an páiste “ann féin” an duine fásta a bheidh ann amach anseo; ar shlite éigin níl sa pháiste ach folús a líonfar le himeacht aimsire.<ref>{{Cite book|title=Understanding Hegel's Mature Critique of Kant|last=McCumber, John|isbn=978-0-8047-8853-3|location=Stanford, California|pages=58|oclc=864849733|date = 2013-10-30}}</ref><ref>{{Cite book|title=Understanding Hegel's Mature Critique of Kant|url=https://books.google.com/books?id=0UXfAAAAQBAJ|last=McCumber, John|isbn=978-0-8047-8853-3|location=Stanford, California|pages=54|oclc=864849733|date = 2013-10-30}}</ref> ===An Bheatha=== Tá sé áitithe go bhfuil buntéama i saothar Hegel a tharraingítear anuas arís agus arís: cur síos ar smaointeoireacht agus ar réasúnaíocht de réir ghníomhaíocht dhinimiciúil agus theacht chun cinn na beatha orgánaí.<ref>{{Cite book|last=Ng, Karen (Karen K.)|title=Hegel's concept of life : self-consciousness, freedom, logic|date=2 January 2020|isbn=978-0-19-094763-7|location=New York, NY|pages=3|oclc=1121421652}}</ref> Rinne Hegel catagóir de choincheap na beatha in ''Eolaíocht na Beatha''. Cuimhnítear anseo ar chatagóir na beatha mar an smaoineamh absalóideach i bhfoirm an choincheapa shuibiachtúil; i gcodarsnacht leis sin, cuimhnítear ar chatagóir na cognaíochta mar an smaoineamh absalóideach i bhfoirm an bhreithiúnais. Tugann meon spéacláireach na hintinne agus an nádúir le fios go dtéann an réasún agus an stair i dtreo na hAbsalóide agus iad ag gabháil trí chéimeanna atá réasúnta inaibí agus a sháraíonn constaicí ar an mbealach mar a dhéanfadh páiste. ===Saoirse=== Chosain Hegel déachas Kant ar chláir réaduchtacha nó chealaitheacha mar ábharachas nó mar thurgnamhacht. Mar a rinne Platón agus é ag caint ar dhéachas an anama agus na tothlaíochta corpartha, rinne Kant taighde ar chumas na hintinne an tothlaíocht a iniúchadh agus dualgas morálta a shocrú a tharchéimneodh cúngú an choirp. D’fhan Hegel dílis don tuiscint Phlatónach agus Kantach seo agus é á cur in iúl mar an infinid a ghabhann thar theorainn na finide (rud a shamhlaigh Hegel le “saoirse” agus “an rud is cóir”),<ref name=miller>Féach ''Science of Logic'', aistrithe ag Miller: Atlantic Highlands, NJ: Humanities, 1989, lgh 133–136, 138</ref>, an t-uilíoch a ghabhann thar an tsainiúlacht (sa Choincheap), agus an Spiorad a ghabhann thar an Nádúr. Caithfidh an Fhinid éirí infinideach chun an réaltacht a bhaint amach. Tá an rud a shocraíonn a nádúr féin – seachas a bheith ag brath ar a gcoibhneas le rudaí eile chun a bheith sainiúil – níos réalaí ná rudaí nach ndéanann é sin. Ní dhéanann rudaí finideacha a nádúr féin a shocrú agus a dteorainneacha leagtha amach ag rudaí finideacha eile.<ref>Miller, lch 145</ref> Is é an toradh atá ar an argóint seo nach mar fhírinní neamhspleácha atá an fhinid agus an infinid (an tsainiúlacht agus an t-uilíoch, an nádúr agus an tsaoirse) agus iad suite in aice a chéile; a mhalairt ar fad, mar is é an dara ceann i ngach cás féintarchéimniú an chéad cheann. Is féidir an coibhneas idir an dá cheann a thuiscint mar rud iomlán atá ag forbairt agus á fhoirbhiú féin.<ref>Miller, lch 146</ref> ===Dul chun cinn=== Shíl Hegel go fealsúnacht, cultúr agus sochaí a linne lán de neamhréiteach agus de theannas, mar atá idir suibiacht agus oibiacht an eolais, idir an intinn agus an nádúr, idir an Féin agus an Eile, idir saoirse agus údarás, idir eolas agus creideamh, idir an Eagnaíocht agus an Rómánsachas. Bhí sé de chuspóir ag bunsaothar Hegel léargas a thabhairt ar an teannas agus ar na codarsnachtaí seo mar aontacht chuimsitheach réasúnach a bhí ag éabhlóidiú agus ar thug sé “an Smaoineamh Absalóideach” nó “eolas absalóideach” uirthi. Dúirt Hegel go ndearna an aontacht seo é féin a chruthú agus a léiriú trí chontrárthacht agus trí shéanadh. Tá fuinneamh iontu atá le mothú i ngach réimse den réaltacht – comhfhios, stair, fealsúnacht, ealaín, nádúr agus an tsochaí. Tagann forbairt as seo go dtí go mbaintear aontacht amach, rud a chaomhnaíonn na contrárthachtaí ach a thugann le chéile iad. ===Sochaí shibhialta=== Rinne Hegel idirdhealú idir an tsochaí shiabhialta agus an stát in ''Eilimintí Fhealsamh na Córa''.<ref>{{cite web|url=http://www.marxists.org/reference/archive/hegel/works/pr/preface.htm|teideal=Hegel's Philosophy of Right: Preface|last=Hegel, G. W. F.|website=www.marxists.org}}</ref> Deir sé sa saothar seo gurb éard atá sa tsochaí shibhialta céim sa choibhneas dialachtach idir dhá rud a shíl sé a bhí bunoscionn le chéile, mórphobal an stáit agus mionphobal an teaghlaigh.<ref>Pelczynski, A.Z.; 1984; 'The Significance of Hegel's separation of the state and civil society' lgh 1-13 in Pelczynski, A.Z. (ed.); 1984; ''The State and Civil Society''; Cambridge University Press</ref> == Naisc sheachtracha == * == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Hegel, Georg Wilhelm F}} [[Catagóir:Básanna i 1831]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1770]] [[Catagóir:Básanna de bharr galair]] [[Catagóir:Diagairí na Críostaíochta]] [[Catagóir:Fealsúna dlí]] [[Catagóir:Fealsúna Gearmánacha]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Impireacht Naofa Rómhánach]] [[Catagóir:Oideoirí Gearmánacha]] [[Catagóir:Protastúnaigh]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Gearmáinise]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Gearmánacha]] [[Catagóir:Staraithe Gearmánacha]] d9a63xb6pvyuhl1yb16irdije71zs0v 0 96846 1309680 1308257 2026-04-24T21:39:48Z Alison 570 [[Catagóir:Oideoirí Rúiseacha]] 1309680 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Saineolaí dlí|Scoláire dlí]] agus [[polaiteoir]] de chuid na [[An Rúis|Rúise]] ab ea '''Anatoly Aleksandrovich Sobchak''' ([[10 Lúnasa]] [[1937]] – [[19 Feabhra]] [[2000]]). [[Múinteoir]] ceannasach carasmatach ab ea é; bhí sé mar mheantóir do [[Vladímír Pútín|Vladimir Putin]] (a bhí ina chomhghleacaí sóisearach leis in Ollscoil Stáit Leningrad) agus do [[Dmitri Anatolyevich Medvedev|Dmitry Medvedev]] (duine dá iar-mhic léinn). Méara ar [[Cathair Pheadair|Chathair Pheadair]] ab ea Sobchak ó 1991 go dtí 1996, agus [[Vladímír Pútín|Vladimir Putin]] ag obair dó. Ach fuair Sobchak anbhás faoi chúinsí amhrasacha sa bhliain 2000.[[Íomhá:Russia stamp 2002 № 775.jpg|mion|Anatoly Sobchak sna 1900idí|clé]] == Saol == [[Íomhá:RIAN archive 20240 Anatoly Sobchak and Viktor Cherkesov present icons to Mother- Superior Serafima.jpg|clé|mion|Sobchak ar dheis, 1994]] Céimí de chuid [[Ollscoil]] Stáit Leningrad (Ollscoil Stáit [[Cathair Pheadair|St Petersburg]] faoi láthair) ab ea Sobchak.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/UCDSchoolofLaw/posts/3095010667189903|teideal=Anatoly Sobchak|údar=Scoil Dlí, COBÁC|dáta=2018|language=ga|work=www.facebook.com|dátarochtana=2021-02-18}}</ref> D'oibrigh sé ansin mar [[Abhcóide|dhlíodóir]] ar feadh trí bliana sular fhill sé ar an ollscoil chun staidéar a dhéanamh ar a chéad dhochtúireacht dlí, a fuair sé sa bhliain 1965. Tar éis dó a bheith ag múineadh in institiúidí eile ar feadh ocht mbliana, d'fhill sé ar Ollscoil Stáit Leningrad, áit a raibh sé ina ollamh comhlach (1973-81), ina ollamh (1982-90) agus ina cheannasaí ar roinn an dlí eacnamaíoch (1985-90).[[Íomhá:Vladimir Putin 24 February 2000-2.jpg|clé|mion|[[Torramh]] Sobchak: [[Vladímír Pútín|Vladimir Putin]], bean Sobchak agus a iníon Ksenia, 24 Feabhra 2000]]Sa bhliain 1989 a toghadh mar bhall neamhspleách de Chomhdháil Theachtaí an Phobail den Aontas Sóivéadach é agus chuaigh sé i gcomhghuaillíocht le [[Boris Yeltsin]] agus [[Andrey Sakharov|Andrei Sakharov]]. Toghadh do Chomhairle Cathrach Leningrad i mí Aibreáin 1990 é agus rinneadh cathaoirleach na comhairle de an mhí dár gcionn. I mí an Mheithimh 1991, ba é an chéad mhéara a toghadh go díreach sa chathair. Athainmníodh an chathair mar [[Cathair Pheadair|St Petersburg]] ag an am céanna trí [[reifreann]] (le tacaíocht láidir ó Sobchak).[[Íomhá:Возложение цветов к могиле Анатолия Собчака 03.jpeg|clé|mion|Dmitry Medvedev, bean Lyudmila Narusova agus iníon Ksenia Sobchak, 2010]]Bhí Sobchak ina chathaoirleach ar an gcoiste a dhréachtaigh [[bunreacht]] reatha [[Cónaidhm na Rúise|Chónaidhm na Rúise]], lenar glacadh sa bhliain 1993. Chaill Sobchak toghchán an mhéara sa bhliain 1996 le méid beag agus cúisíodh in éilliú é an bhliain dár gcionn, rud ar ar bhreathnaigh sé agus a lucht tacaíochta mar iarracht an seans a bhí aige Uachtaránacht Chónaidhm na Rúise a bhaint amach a chur ó chrích. Chaith Sobchak na blianta 1997-1999 ar deoraíocht i b[[Páras]]. Ach thosaigh feabhas ag teacht ar chúrsaí leis, ó thaobh a shaoil phearsanta pholaitiúil nuair a thosaigh [[Vladímír Pútín|Vladimir Putin]] ag teannadh isteach le ceannas polaitiúil na Rúise. [[Íomhá:Ksenia Sobchak (26560265179) (cropped).jpg|clé|mion|Ksenia nó Xenia Sobchak sa bhliain 2017]] D'fhill sé an Rúis roinnt seachtainí sula ndearnadh [[Príomh-Aire]] na tíre de Putin, i ndiaidh do na cúisimh ina choinne a bheith tarraingthe siar. Le linn na míonna a bhí fágtha dá shaol, thug Sobchak tacaíocht ríthábhachtach d'fheachtas Putin a bheith tofa ina Uachtarán ar an Rúis sa bhliain 2000. === Bás === Fuair Sobchak anbhás agus in aois 62 bliain dó. Thit na gardaí cosanta tinn ag an am céanna. Dúradh go bhfuair Sobchak bás de bharr [[taom croí]] agus go raibh fadhb fhadtéarmach aige leis. Ach creideadh go forleathan abhus ag an am gur d’aon ghnó a nimhíodh Fiosraíodh ráflaí gur dhúnmharaigh a chéilí comhraic polaitíochta é. Níor thángthas ar aon chinneadh críochnaitheach riamh. === Tionchar === Bhí iníon Sobchak, Ksenia Sobchak, ina iarrthóir ag toghchán uachtaránachta na Rúise 2018. Cé gur chuir sí í féin chun tosaigh mar chéile comhraic ag Putin, ceistíodh go forleathan an raibh a hiarrthóireacht ina fíordhúshlán roimh an Uachtarán, mar gheall ar a dhlúthchaidreamh polaitiúil pearsanta a bhí aige lena hathair.<ref>{{Cite news|url=https://www.bbc.com/news/stories-43260651|teideal=The day Putin cried|dáta=2018-03-05|language=en-GB|work=BBC News|dátarochtana=2021-02-18}}</ref> == Féach freisin == * [[Vladimir Putin]] == Tagairtí == <references group=""></references> {{DEFAULTSORT:Sobchak, Anatoly}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1937]] [[Catagóir:Básanna in 2000]] [[Catagóir:Daoine Sóivéadach]] [[Catagóir:Dlíodóirí Rúiseacha]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Inimircigh]] [[Catagóir:Méaraí]] [[Catagóir:Oideoirí Rúiseacha]] [[Catagóir:Polaiteoirí na Rúise]] [[Catagóir:Ridirí]] [[Catagóir:Saineolaithe dlí]] [[Catagóir:Scoláirí]] hal1v25o1pmm5jr39vgntripqsta8pv 0 97775 1309649 1264283 2026-04-24T21:21:22Z Alison 570 [[Catagóir:Oideoirí Éireannacha]] 1309649 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Oideoir]], [[sufragóir]]'','' giúistís agus [[diasamh]] ba ea '''Margaret Elizabeth Cousins''' (''née'' '''Gillespie)''', nó '''Gretta Cousins''' ([[7 Samhain]] [[1878]] i [[Ros Comáin]]– [[11 Márta]] [[1954]] san [[An India|India]]).<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.dib.ie/biography/cousins-margaret-gretta-elizabeth-a2111|teideal=Cousins, Margaret (‘Gretta’) Elizabeth {{!}} Dictionary of Irish Biography|work=www.dib.ie|dátarochtana=2021-05-18}}</ref> Ba dhuine de bhunaitheoirí [[Léig na hÉireann um Cheart Vótála do Mhná]] í Margaret Cousins.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://www.leitrimobserver.ie/news/home/349967/through-the-eyes-of-margaret-cousins-irish-indian-suffragette-launch-in-king-house-boyle.html|teideal=‘Through the Eyes of Margaret Cousins - Irish & Indian Suffragette' launch in King House, Boyle|údar=Leitrim Observer reporter|language=en|work=www.leitrimobserver.ie|dátarochtana=2023-03-11}}</ref> Scríobh sí an dúrud litreacha, alt agus paimfléad in Éirinn, sa Bhreatain agus san India faoin [[diasúnacht]], faoi oideachas agus faoi chearta na mban. == Saol in Éirinn agus Sasana == === Tús a shaoil === Rugadh Cousins ar 7 Samhain 1878 i [[Mainistir na Búille]], [[Contae Ros Comáin]]. Ba í an duine ba shine sa chlann í as measc cúig dhuine dhéag. Ba é cléireach na cúirte giorra, Joseph Gillespie, a hathair agus ba í Margaret Annie Gillespie (Shera roimh phósadh di) a máthair. D'fhás sí aníos i d[[teaghlach]] [[Aontachtóirí na hÉireann|aontachtach]] [[Modhachas|Modhach]]. Ach bhí bá aici leis an [[Náisiúnachas in Éirinn|náisiúnachas]] ó bhí sí an-óg. Cuireadh oideachas uirthi go háitiúil aníos go dtí an bhliain 1894, tráth a tugadh scoláireacht di chuig Ardscoil Victoria do Chailíní i n[[Doire]]. === Baile Átha Cliath === Ina dhiaidh sin rinne sí staidéar san [[Acadamh Ríoga Ceoil]] i m[[Baile Átha Cliath]] (1898). Bhain sí Baitsiléir Ceoil amach in [[Ollscoil Ríoga na hÉireann]] sa bhliain 1902. Tar éis di James Cousins a phósadh sa bhliain 1903, bhí sí leagtha amach ar a neamhspleáchas a choinneáil. Chinn siad nach mbeadh clann acu.<ref name=":2">{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/radio1/clips/22221621/|teideal=Margaret Cousins of Ireland and India|údar=History Show|dáta=2023|language=en|work=RTE Radio|dátarochtana=2023-03-11}}</ref> D'oibrigh sí mar [[Múinteoir|mhúinteoir]] ceoil ar bhonn páirtaimseartha. Mar gheall ar a fear céile, chuir sí aithne ar go leor de na mórphearsana liteartha i mBaile Átha Cliath. Ina measc bhí [[James Joyce]], a d'fhan le muintir Cousins ina mbaile i n[[Droichead na Dothra]] i mí an Mheithimh 1904, agus [[George Russell]], fear eile a raibh dúil aige sa diasúnacht. Bhain an domhan mistiúil greim uirthi. Ghníomhaigh sí mar mheán ag séansanna a bhí ar siúl ina teach. Bhain sí triail as an scríbhneoireacht uathoibríoch agus as an [[astralaíocht]], D'éirigh sí ina [[diasamh]]. ==== Gníomhaíochas ==== Fearacht a fir céile chuaigh sí le saol an fheoilséantóra.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.oireachtas.ie/ga/visit-and-learn/centenaries/votail-100/pioneers-in-parliamentary-politics|teideal=Ceannródaithe na polaitíochta parlaimintí – Tithe an Oireachtais|údar=Tithe an Oireachtais|dáta=2018-12-05|language=ga|work=www.oireachtas.ie|dátarochtana=2021-05-18}}</ref> Nuair a bunaíodh Cumann Veigeatóirí na hÉireann (1904), rinneadh rúnaí oinigh an Chumainn di. Agus í ag tabhairt cuairt ar Shasana sa bhliain 1906 chun labhairt ag comhdháil [[Veigeatóireachas|feoilséantóirí]], d'éirigh léi freastal ar chomhdháil Chomhairle Náisiúnta na mBan freisin. Spreag sin í le dul le Cumann Ceart Vótála agus Rialtais Áitiúil Mhná na hÉireann tar éis di filleadh ar Éirinn. Ach níorbh fhada gur tháinig frustrachas uirthi de bharr a chuir chuige scáfair, Mar sin, bhunaigh Cousins [[Léig na hÉireann um Cheart Vótála do Mhná]] (Irish Women's Franchise League) in éineacht le [[Hanna Sheehy-Skeffington]] ar 4 Samhain 1908.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-mna-agus-cead-na-votala.aspx|teideal=Mná agus Cead na Vótála|údar=Robert McMillen|dáta=Lúnasa 2014|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2021-05-18}}</ref> Dream míleatach neamhpháirtí ba ea an Léig. Ar cheann de na baill ba thábhachtaí agus ab iomráití den Léig, d'éirigh sí ina cisteoir i dtús báire í agus rinneadh rúnaí oinigh di sa bhliain 1911. Labhraíodh sí go minic ag a chruinnithe faoin aer i mBaile Átha Cliath agus ar thurais cheart vótála timpeall na tíre. Níor chuir sé isteach ná amach uirthi gur cuireadh fáilte dhoicheallach roimh a cuid cainteanna corruair. Luaitear sa nuachtán ceart vótála, [[The Irish Citizen|''The Irish Citizen'']] (a raibh a fear céile ar dhuine de na bunaitheoirí) gur labhair sí ag cruinnithe i g[[Ciarraí]], i n[[Dún na nGall]], i [[Sligeach]], in [[Inis Ceithleann]], i b[[Port Rois]], agus i [[Maigh Eo]] (8 Feabhra 1913).<ref name=":0" /> Dhéanadh sí stocaireacht ar Fheisirí Éireannacha chomh maith – go háirithe ar cheannaire [[Páirtí Parlaiminteach na hÉireann|Pháirtí Parlaiminteach na hÉireann]] [[Seán Mac Réamainn|John Redmond]] (a bhí in aghaidh cheart vótála na mban) – agus ar an bpríomh-rúnaí [[Augustine Birrell]] (1910). [[Íomhá:Black Friday, London, 18 November 1910, suffragette attacked.jpg|mion|Aoine an Doirte Fola (Black Friday), Londain, [[18 Samhain]] [[1910]]]] === Sasana === Chuaigh Cousins anonn go Sasana chun oirbheartaíocht mhíleatach a fhoghlaim. Choinnigh Cousins nasc le sufragóirí Shasana agus d'oibrigh sí le hAontas Sóisialta agus Polaitiúil na mBan i [[Londain]] i mí Iúil 1909. I mí na Samhna 1910 bhí sí ar dhuine de sheisear ionadaithe na hÉireann ag 'parlaimint na mban' in Caxton Hall, Londain. Mháirseáil sí ar Black Friday (Aoine an Doirte Fola) ar [[18 Samhain]] [[1910]]; ciontaíodh í as na [[fuinneoga]] ag 10 Sráid Downing a bhriseadh; chaith sí mí i bpríosún Holloway dá dheasca. Níor chuir sé sin meath ar a díocas míleatach, áfach.<ref name=":0" /> [[Íomhá:Mrs Lilian Metge.jpg|mion|sufraigéid]] === Ar ais in Éirinn === Ghlac sí páirt in agóidí i gcoinne an [[Rialtas Dúchais|Bhille Rialtas Dúchais,]] toisc nár foráladh ceart vótála do mhná leis, le linn chuairt [[Herbert Henry Asquith|Asquith]] ar Bhaile Átha Cliath sa bhliain 1911 agus, ina theannta sin, labhair sí ag ollchruinniú sna Antient Concert Rooms i mBaile Átha Cliath inar éiligh sí go gcuirfí mná san áireamh sa Bhille (Meitheamh 1912). Cuireadh i bpríosún [[Tulach Mhór|Thulach Mhór]] í sa bhliain 1913 as ucht fuinneoga i g[[caisleán Bhaile Átha Cliath]] a bhriseadh, in éineacht le gníomhaithe eile ó Chonradh Ceart Vótála Mhná na hÉireann – Margaret Connery agus Bean Hoskins. Fad a bhí siad i ngéibheann i bpríosún Thulach Mhór, throid siad ar son stádas polaitiúil. Chuaigh siad ar stailc ocrais ghearr ar tugadh an-phoiblíocht di. Bhuail taom croí Hoskins agus tugadh an stádas polaitiúil dóibh sa deireadh.<ref name=":0" /> === Learpholl === I mí an Mheithimh 1913, agus de bharr deacrachtaí airgeadais, thug muintir Cousins aghaidh ar [[Learpholl]]. Cúpla lá níos déanaí, inne sí ionadaíocht do Chonradh Ceart Vótála Mhná na hÉireann ag sochraid [[Emily Davidson]] i [[Londain]]. Ar ais i Learpholl, thosaigh sí ag plé le grúpaí áitiúla ceart vótála, rinneadh uachtarán ar an gcumann áitiúil feoilséantóirí di, agus chabhraigh sí le bunú Bhan-Eaglais an Idéil Nua. I rith na tréimhse seo, choinnigh sí ceangal le gluaiseacht cheart vótála na hÉireann agus lean sí uirthi ag scríobh don Irish Citizen. I mí Eanáir 1915, mar ghníomhaí de chuid na Léige, rinne sí stocaireacht ar na Feisirí Éireannacha Redmond, Tim Healy, agus Joseph Devlin in [[Westminster]]. Thug sí cuairt ghearr ar Éirinn i mí Iúil 1915, ina ndeachaigh sí i mbun a cuid oibre [[bolscaireacht]]<nowiki/>a don Leig athuair. Ansin chuir sí féin agus a fear céile fúthu san India (Deireadh Fómhair 1915). [[Íomhá:WLA vanda Model of a Magistrates Court.jpg|mion|fir amháin i gCúirt an Ghiúistís san Andhra Pradesh c.1840]] == Saol in India == Tar éis bogadh go dtí an India, lean sí ar aghaidh leis an bhfeachtas ar son chearta na mban. Rinneadh an chéad bhan-ghiúistís san India di sa bhliain 1922. [[Íomhá:The President, Shri Pranab Mukherjee at the Centenary Celebrations of Women’s Indian Association, in Chennai.jpg|mion|1917-2017ː [[Women's Indian Association]]]] Chuaigh sí ag obair mar mhúinteoir. Sa bhliain 1916, ba í an chéad bhall neamh-Indiach de Bhan-Ollscoil na hIndia in [[Poona]] í. Thosaigh sí ag glacadh páirte i ngluaiseacht na diasúnachta agus i ngluaiseacht chearta na mban. Sa bhliain 1917, bhunaigh Cousins an [[Women's Indian Association]] in [[Chennai]] le Annie Besant agus Dorothy Jinarajadasa.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.oireachtas.ie/en/visit-and-learn/centenaries/votail-100/pioneers-in-parliamentary-politics|teideal=Pioneers of parliamentary politics – Houses of the Oireachtas|údar=Houses of the Oireachtas|dáta=2018-12-05|language=en-ie|work=www.oireachtas.ie|dátarochtana=2021-05-18}}</ref> Bhí sí ina comhrúnaí oinigh ar an gCumann. Rinne sí eagarthóireacht ar iris an Chumainn, Stri-Dharma, le blianta fada. Bhí sí fostaithe mar ardmháistreás ar Scoil Náisiúnta na gCailíní in Mangalore (1919–20). Bhí ról lárnach aici in eagrú na chéad ócáide den bhan-chomhdháil uile-India (1926), a raibh sí i gceannas uirthi in 1936, agus in eagrú na ban-chomhdhála uile-Áise (1931). Thug sí cuairt ar Éirinn in 1927 agus níor thaitin an saol in Éirinn ag an am.<ref name=":2" /> [[Íomhá:Stamp of India - 2016 - Colnect 904798 - Centenary of SNDT Women s University Bombay.jpeg|mion|an chéad bhall neamh-Indiach de Bhan-Ollscoil na hIndia / Indian Women's University, [[Poona]]]] Chuaigh sí i gceann obair dhaonchairdiúil chomh maith; bhí baint aici leis an ''Children's Aid Society, Women's Homes of Service'', agus ''Baby Welcomes''. Gabhadh í i mí na Nollag 1932 as ucht labhairt ag cruinniú in [[Madras]] chun agóid a dhéanamh i gcoinne áireamh na reachtanna éigeandála sa chód pionóis. Cuireadh i bpríosún Vellore í go dtí Deireadh Fómhair na bliana dár gcionn. == Bás agus tionchar == Bhuail stróc Cousins nuair a bhí sí 65 bliain d'aois, sa bhliain 1943. In éineacht a fir céile, thiomsaigh sí comh-[[Dírbheathaisnéis|dhírbheathaisnéis]] dar theideal ''We Two Together'' (1950). Fuair ​​sí bás an 1 Márta 1954 in Adyar, an India. Níos déanaí, thug daoine a raibh meas acu uirthi ([[Jawaharlal Nehru|Nehru]] san áireamh) agus rialtas na hIndia tabhartais airgid di, mar aitheantas don tseirbhís a thug sí don tír. Ritheadh an t[[Acht um Pósadh Hiondúch san India (1955)|Acht um Pósadh Hiondúch san India]] sa bhliain 1955. Tá [[Acht um Pósadh Hiondúch san India (1955)|athchóiriú an dlí]] maidir le [[pósadh]] agus [[colscaradh]] na [[An Hiondúchas|Hiondúch]] ar cheann de na cúiseanna a mbíodh Cousins ag agóidíocht ar a son, mar cheannródaí de chuid an [[Feimineachas|fheimineachais]] san [[An India|India]].<ref>{{Lua idirlín|url=facebook.com/UCDSchoolofLaw/posts/4354472241243733|teideal=Margaret Cousins|údar=Scoil Dlí, COBÁC|dáta=2018|dátarochtana=2021}}</ref> == Saothar == * ''The Awakening of Asian Womanhood'', 1922 * ''The music of Orient and Occident; essays towards mutual understandings'', 1935 * ''Indian womanhood today'', 1941 * (le James Cousins) ''[https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.102835/page/n21/mode/2up?view=theater We Two Together]'', [[Madras]]: Ganesh, 1950 Saor in aisce, [https://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.102835/page/n21/mode/2up?view=theater anseo].<ref>{{Luaigh foilseachán|title=We Two Together|url=http://archive.org/details/in.ernet.dli.2015.102835|date=|author=James H. agus Margaret E. Cousins}}</ref> == Féach freisin == * [[Acht um Pósadh Hiondúch san India (1955)]] * [[Léig na hÉireann um Cheart Vótála do Mhná]] == Naisc sheachtracha == * Leabhar faoi, le fáil mar pdf [https://bahai-library.com/pdf/m/munro_margaret_cousins_suffragette.pdf anseo] ː ''Through the Eyes of Margaret Cousins'' le Dr Keith Munro, HIVE STUDIO BOOKS<ref name=":1" /> == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Cousins, Margaret}} [[Catagóir:Feiminigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1878]] [[Catagóir:Básanna i 1954]] [[Catagóir:Daoine as Contae Ros Comáin]] [[Catagóir:Polaiteoirí na hIndia]] [[Catagóir:Giúistísí]] [[Catagóir:Oideoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Sufragóirí]] q2ym374gbqyfmv4grk7jcxwk0zyxd5q 0 97802 1310116 1292655 2026-04-25T09:06:40Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310116 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} [[Íomhá:The Israeli Air Force bombed the press offices in Gaza 2021 (cropped).jpg|mion|clé|Léirscrios i lár [[Stráice Gaza|Gaza]], 15 Bealtaine 2021]] Thosaigh an '''ghéarchéim Iosrael-Palaistín''' ar [[6 Bealtaine]] [[2021]] nuair a bhris caismirtí amach idir lucht agóide agus póilíní i gcathair [[Iarúsailéim]].<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Na scórtha gortaithe i tuilleadh caismirtí in Iarúsailéim|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2021/0509/1217821-na-scortha-gortaithe-i-tuilleadh-caismirti-in-iarusaileim/|date=2021-05-09|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Ar dtús, bhí na [[Palaistín|Palaistínigh]] sa chathair ag cur in aghaidh plean daoine a chur amach as a dtithe agus iad a thabhairt do [[An Giúdachas|Ghiúdaigh]].<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|title=26 Palaistíneach, beirt Iosraelach maraithe sa Mheánoirthear|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2021/0511/1220994-26-palaistineach-beirt-iosraelach-maraithe-sa-mheanoirthear/|date=2021-05-11|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref> [[Íomhá:Flickr - Israel Defense Forces - Infographics - Hamas Rocket Threat.jpg|mion|clé]] Lean an chogaíocht idir [[Iosrael]] agus [[Hamas]] (míleataigh Phalaistíneacha) go dtí 21 Bealtaine, nuair a tháinig sos cogaidh fós i bhfeidhm. [[Íomhá:The body of a Palestinian child as a result of the Israeli bombing of Gaza 2021.jpg|mion|clé|Páiste a fuair bás, Gaza, 14 Bealtaine 2021]] == 1. Coilíniú agus agóidí == Tharla caismirtí, cóngarach do mhosc Al-Aqsa i gcathair Iarúsailéim, ar 6 Bealtaine. Bhí teannas sa chathair toisc go raibh sé beartaithe [[Teaghlach|teaghlaigh]] Phailistíneacha a aslonnú as a dtithe cónaithe, ionas gur féidir lonnaíocht a chruthú do áitritheoiri [[An Giúdachas|Ghiúdacha]].<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Na scórtha gortaithe i tuilleadh caismirtí in Iarúsailéim|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2021/0509/1217821-na-scortha-gortaithe-i-tuilleadh-caismirti-in-iarusaileim/|date=2021-05-09|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Ina theannta sin, bhí comóradh á dhéanamh ag Iosrael ar an seilbh a ghlac sé ar 10 Bealtaine 1967 ar chuid d'Iarúsailéim, [[Lá Iarúsailéim]], le linn an chogaidh Iosrael-Arabach 1967. == 2. Ionsathe roicéid agus aerbhuamáil == Maraíodh cúpla Iosraelach de bharr ionsaithe roicéad ar 10 Bealtaine, a rinne Hamas ar chathair Aiscileon i ndeisceart Iosrael agus áiteanna eile sna laethanta ina dhiaidh.<ref name=":0" /> Thosaigh eitleáin chogaidh le hIosrael ag scaoileadh buamaí anuas ar [[Stráice Gaza|Gaza]], ag rá gur mílísteoirí Hamas an sprioc atá acu. Scaoil eitleáin Iosrael [[Diúracán treoraithe|diúracáin]] le [[Foirgneamh|foirgnimh]] i limistéar Ghaza. I measc na n-ionsaithe, bhí foirgnimh, ina mbíodh na meáin idirnáisiúnta ag cur fúthu i gcathair Gaza, scriosta ag eitleáin chogaidh Iosrael (tugadh foláireamh uair a chloig sular scaoileadh na buamaí).<ref name=":1">{{Luaigh foilseachán|title=Foirgneamh ina raibh na meáin idirnáisiúnta scriosta ag Iosrael|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2021/0515/1221752-nil-aon-mhaolu-ar-na-heachtrai-foreigean-sa-mheanoirthear/|date=2021-05-15|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Ar an 14 Bealtaine, bhí an túr Jalal, an túr is mó, scriosta ag aerfhórsa Iosrael. Dúirt Iosrael go mbíodh Hamas ag feidhmiú ón bhfoirgneamh go rialta; bhí sé seo séanta ag an té a mba leis an foirgneamh. Foirgneamh é seo ina mbíodh iriseoirí AP chomh maith le hiriseoirí ó [[Al Jazeera]]. Bhuail eitleáin Iosrael sé ospidéal i nGaza chomh maith agus bhí géarghanntanas leapacha ann.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Gaza: Israeli airstrikes kill doctors and damage healthcare facilities|url=https://www.bmj.com/content/373/bmj.n1300|journal=BMJ|date=2021-05-20|issn=1756-1833|pages=n1300|volume=373|doi=10.1136/bmj.n1300|language=en|author=Elisabeth Mahase}}</ref>[[Íomhá:Operation Guardian of the Walls, May 2021. XXIII.webm|clé|mion|Obráid "Guardian of the Walls"ː léirscrios ainsrianta. Foinseː an t-arm Iosraelach]]Dhún Iosrael na pointí trasnaithe teorann go léir timpeall Gaza. Ganntanas bia agus breosla a bhí ann i nGaza dá bharr.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Suas le 180 duine gortaithe in Iarúsailéim de bharr caismirtí|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2021/0510/1217980-suas-le-180-duine-gortaithe-in-iarusaileim-de-bharr-caismirti/|date=2021-05-10|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref> (Tá smacht ag Iosrael ar sholáthar bia, ar sholáthar aibhléise, agus ar sholáthar uisce na bPalaistíneach i nGaza).<ref name=":3">{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/gniomhaiochas/polaitiocht/is-cuis-choir-cheart-i-cuis-na-bpalaistineach-seasaimis-leo/|teideal=‘Is cúis chóir cheart í cúis na bPalaistíneach – seasaimis leo!’|údar=Seán Ó Muireagáin|dáta=2021|language=ga|work=NÓS|dátarochtana=2021-05-23}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Tháinig sos cogaidh fós i bhfeidhm i nGaza ar [[21 Bealtaine]] [[2021]]. I ráiteas ó Aireacht Gnóthaí Eachtracha Iosrael, ghabh an rialtas buíochas leis na Stáit Aontaithe as a tacaíocht leanúnach agus chuir Iosrael an milleán iomlán ar mhílistigh de chuid Hamas as na mílte roicéad a scaoileadh le Iosrael.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Achainí déanta go gcloifí go docht leis an sos cogaidh i Gaza|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2021/0523/1223415-achaini-deanta-go-gcloifi-go-docht-leis-an-sos-cogaidh-i-gaza/|date=2021-05-23|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref> [[Íomhá:Operation Guardian of the Walls, May 2021. XXV.webm|clé|mion|Obráid "Guardian of the Walls". Scaoil eitleáin Iosrael [[Diúracán treoraithe|diúracáin]] le [[Foirgneamh|foirgnimh]] i limistear Ghazaː bolscaireacht a chuir an IDF, airm Iosrael amach]] [[Íomhá:Illustration to IDF operation to thwart Hamas' metro project, May 2021.webm|clé|mion|tolláin faoi thalamhː bolscaireacht a chuir an IDF, airm Iosrael amach]] === Iarmhairtí === [[Íomhá:Operation Guardian of the Walls, May 2021. XXVII.webm|clé|mion|obráidí i lár na hoíche]] Idir 6-21 Bealtaine, maraíodh 12 Iosraelach, ina measc saighdiúir amháin. Ar an taobh eile, maraíodh 248 [[An Phalaistín|Palaistín]]<nowiki/>each, 66 páiste san áireamh.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/gaza-truce-between-israel-hamas-begins-mediated-by-egypt-2021-05-20/|teideal=Israel and Hamas both claim victory as ceasefire holds|dáta=2021-05-20|work=Reuters|dátarochtana=2021-05-23}}</ref> (Ar an 14 Bealtaine, maraíodh deichniúr as teaghlach amháin).<ref name=":1" /> Dúirt oifigigh de chuid na [[Na Náisiúin Aontaithe|Náisiún Aontaithe]] go raibh 80,000 duine díláithrithe i nGaza mar gheall ar an gcogaíocht a bhí ar bun sa cheantar ar feadh coicíse. [[Íomhá:Solidariteit met de Palestijnen - herdenk de Nakba! (51186881096).jpg|mion|agóidí ar fud an domhain]] [[Íomhá:Israeli Navy activity during Operation Guardian of the Walls, May 2021. I.webm|clé|mion|cogaíocht ar muir le linn Obráid "Guardian of the Walls". Foinseː an cabhlach Iosraelach]] Ar 21 Bealtaine, bhí 50 leoraí le soláthairtí fóirithinte, bia agus leigheas ina measc, scaoilte isteach i nGaza agus trasbhealach teorann Kerem Shalom leath oscailte arís.<ref name=":2">{{Luaigh foilseachán|title=Sos cogaidh fós i bhfeidhm i Gaza|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2021/0522/1223250-sos-cogaidh-fos-i-bhfeidhm-i-gaza/|date=2021-05-22|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Lean caismirtí ar aghaidh idir phóilíní Iosrael agus lucht agóidíochta a bhí ag caitheamh clocha taobh amuigh de mhosc Al-Aqsa in Iarúsailéim. Bhí cúrsaí fós an-leochaileach ann.<ref name=":2" /> == Cáineadh idirnáisiúnta == Bhí achainí déanta go hidirnáisiúnta go gcuirfí deireadh leis an bhforéigean sa cheantar. Bhí Comhairle Shlándála na [[Na Náisiúin Aontaithe|Náisiún Aontaithe]] i mbun cruinnithe éigeandála féachaint le réiteach a fháil ar an bh[[foréigean]]. Ach chuir rialtas [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|SAM]] bac ar ráiteas ag iarraidh ar Iosrael agus Hamas a gcúl a thabhairt don fhoréigean. Dúirt [[Uachtarán na Stát Aontaithe|Uachtarán na Stáit Aontaithe]], [[Joe Biden]], go raibh an ceart ag Iosrael é féin a chosaint. Cuireann na Stáit Aontaithe bac ar aon rún lena dtacaítear leis an Phalaistín nó aon rún i gcoinne Iosrael.<ref name=":3" />   Dúirt rialtas na Gearmáine go raibh Iosrael ag iarraidh cosaint a dhéanamh air féin.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.dw.com/en/germany-stands-by-israel-despite-the-holocaust-and-because-of-the-holocaust/a-57530170|teideal=Germany stands by Israel — despite the Holocaust, and because of the Holocaust {{!}} DW {{!}} 14.05.2021|údar=Deutsche Welle (www.dw.com)|language=en-GB|work=DW.COM|dátarochtana=2021-05-23}}</ref> Ag an am céanna, bhí meáin áirithe ag iarraidh orainn a chreidiúint gurb iad na Palaistínigh an dream ionsaitheach agus an pobal bagrach agus nach bhfuil Iosrael ach dá chosaint féin.<ref name=":3" /> Bhí suíochán ar Chomhairle Shlándála na Náisiún Aontaithe ag Éirinn ag an am. Dúirt an tAire Gnóthaí Eachtracha, [[Síomón Ó Cómhanaigh|Simon Coveney]], go mba uafásach an ní é gur maraíodh páistí chomh hóg le 6 mhí, le linn na buamála ar Gaza.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=40 duine marbh i Gaza;an líon is mó ó thús na cogaíochta|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2021/0516/1221916-naisiuin-aontaithe-i-mbun-cruinnithe-faoi-ghearcheim-iosrael/|date=2021-05-16|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Cháin sé Hamas chomh maith as a bheith ag scaoileadh roicéid le pobal Iosrael, ach dúirt go raibh ionsaithe Iosrael marfach agus do-ghlactha. D'iarr sé go ngairmfí sos lámhaigh láithreach. Dúirt an t[[Mícheál D. Ó hUigínn|Uachtarán Higgins]] go dtuigeann pobal na tíre seo go rí-mhaith a bhfuil ag tarlú thall ansin agus go bhfuil an díshealbhú ina chnámh spairne i stáit chomh mór anois agus a bhí sé aimsir an ghorta sa tír seo.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Tagairt ag an Uachtarán don Mheánoirthear ina aitheasc Gorta|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2021/0516/1221949-tagairt-ag-an-uachtaran-don-mheanoirthear-ina-aitheasc-gorta/|date=2021-05-16|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Ar 22 Bealtaine, d'fhreastail breis is 1,000 ar agóid ag Ambasáid Iosrael i m[[Baile Átha Cliath]] chun tacú le muintir na Palaistíne i Gaza.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=1,000 duine ag agóidíocht i mBÁC ag tacú le muintir na Palaistíne|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2021/0522/1223316-1-000-duine-ag-agoidiocht-i-mbac-ag-tacu-le-muintir-na-palaistine/|date=2021-05-22|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref> == Féach freisin == * [[Coimhlint Iosrael–Gaza 2014|Coimhlint Iosrael-Hamas, 2014]] * [[Agóidí Gaza-Iosrael, 2018-2019]] * [[Géarchéim Iosrael-Palaistín, 2022]] * [[Géarchéim Iosrael-Palaistín, 2023]] * [[Coimhlint Iosrael-Hamas, 2023]] * [[Gaza (scannán)|''Gaza'' (scannán 2019)]] * [[Lá Iarúsailéim]] == Naisc sheachtracha == * Seán Ó Muireagáin, '[https://nos.ie/gniomhaiochas/polaitiocht/is-cuis-choir-cheart-i-cuis-na-bpalaistineach-seasaimis-leo/ Is cúis chóir cheart í cúis na bPalaistíneach – seasaimis leo]{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}', NÓS, 14ú Bealtaine 2021.<ref name=":3" /> * Rialtas na hÉireann, 'An Cás i nGaza agus in Iosrael – Cad é seasamh na hÉireann?', 2014.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.dfa.ie/ie/ar-rol-ar-mbeartais/ar-gcuid-oibre/casestudiesarchive/2014/jul/an-cas-i-ngaza-agus-in-iosrael/|teideal=An Cás i nGaza agus in Iosrael – Cad é seasamh na hÉireann? - Department of Foreign Affairs|work=www.dfa.ie|dátarochtana=2021-05-23}}</ref> == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:2021]] [[Catagóir:Iarúsailéim]] [[Catagóir:Stráice Gaza]] [[Catagóir:Stair na Palaistíne]] [[Catagóir:Stair Iosrael]] [[Catagóir:Géarchéim]] fh9k1dh84shmwtfdyi6f72flryxaft0 0 97895 1309909 1213431 2026-04-25T00:38:40Z Alison 570 ++ 1309909 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Principe de l'optogénétique.JPG|thumb|alt=alternative à l'image|Prionsabal na hoptaighéineolaíochta]] Is teicníc bhitheolaíoch é an '''optaighéineolaíoch''' a bhaineann le solas a úsáid chun [[Néarón|néaróin]] a rialú. Roimhe seo, mionathraíodh na néaróin seo go géiniteach roimhe seo chun ianchainéil solas-íogair a léiriú. Dá bhrí sin, is modh néaramhodhnúcháin í an optaighéineolaíoch a úsáideann meascán de theicnící ó [[optaic]] agus [[géineolaíocht]] chun gníomhaíochtaí [[néarón]] aonair i bhfíochán beo a rialú - fiú laistigh d’ainmhithe atá ag bogadh go héasca.<ref name="Deisseroth 2006">{{Luaigh foilseachán|title=Next-generation optical technologies for illuminating genetically targeted brain circuits|journal=The Journal of Neuroscience|volume=26|issue=41|pages=10380–6|date=October 2006|pmid=17035522|pmc=2820367|doi=10.1523/JNEUROSCI.3863-06.2006}}</ref> I roinnt úsáidí, tagraíonn an optaighéineolaíoch freisin do mhonatóireacht optúil ar ghníomhaíocht néarónach agus ar rialú néarchonairí bhithcheimiceacha i gcealla neamh-néarónacha,<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Optogenetic control of cell function using engineered photoreceptors|journal=Biology of the Cell|volume=105|issue=2|pages=59–72|date=February 2013|pmid=23157573|pmc=3552082|doi=10.1111/boc.201200056}}</ref> cé gur tháinig na gníomhaíochtaí taighde seo roimh ianchainéil sholasmhothálacha a úsáid i néaróin.<ref name=":4">{{Luaigh foilseachán|title=A light-switchable gene promoter system|journal=Nature Biotechnology|volume=20|issue=10|pages=1041–4|date=October 2002|pmid=12219076|doi=10.1038/nbt734}}</ref><ref name="Fluorescent indicators for Ca2+ bas">{{Luaigh foilseachán|title=Fluorescent indicators for Ca2+ based on green fluorescent proteins and calmodulin|journal=Nature|volume=388|issue=6645|pages=882–7|date=August 1997|pmid=9278050|doi=10.1038/42264|bibcode=1997Natur.388..882M}}</ref> Toisc go n-úsáideann roinnt údair an optaighéineolaíoch chun tagairt a dhéanamh do rialú optúil amháin ar ghníomhaíocht néaróin atá sainithe go géiniteach agus ní ar na cineálacha cur chuige breise taighde seo,<ref >The development and application of optogenetics.Annual Review of Neuroscience 2011</ref><ref>Nature Video. https://www.youtube.com/watch?v=I64X7vHSHOE</ref><ref>Scientific American. http://www.scientificamerican.com/article.cfm?id=optogenetics-controlling|{{Dead link|date=Aibreán 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> is sampla d<nowiki>''</nowiki>ilchiallachas é an téarma optaighéineolaíoch. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-eolaíocht}} [[Catagóir:Néareolaíocht]] [[Catagóir:Teicnící agus uirlisí bitheolaíocha]] [[Catagóir:Cibirnitic]] [[Catagóir:Teoiric rialaithe]] [[Catagóir:Néarphróistéiticí]] [[Catagóir:Innealtóireacht néarach]] [[Catagóir:Ailt ina bhfuil gearrthóga físe]] [[Catagóir:Optaic]] 3ewyisdazkozzm79r0fmnjvhxoxbsm5 0 98032 1309516 1225987 2026-04-24T13:28:43Z Conradder 34685 /* Baill */ 1309516 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is toghcheantar tionóil é '''Aontroim Thoir''' ar [[Tionól Thuaisceart Éireann|Thionól Thuaisceart Éireann]] ([[An Béarla|Béarla]]: ''East Anthrim'' ). D'úsáideadh an suíochán den chéad uair i dtoghchán do [[Tuaisceart Éireann|Thuaisceart Éireann]] amháin, d’[[Fóram Thuaisceart Éireann|Fhóram Thuaisceart Éireann]] i 1996. Ó 1998, tá baill tofa aige don Tionól reatha. == Baill == '' * ón 15 Meán Fómhair 2023 amach'' {| class="wikitable sortable" style="width: 600px;" |- ! colspan="2" | Ball !! Páirtí |- |scope="row" style="background:#F7D712;"| | [[Stewart Dickson]] | [[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|PCTÉ]] |- |scope="row" style="background:#F7D712;"| |[[Danny Donnelly]] |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|PCTÉ]] |- |scope="row" style="background:#ED6701;"| | [[Cheryl Brownlee]] | [[PAD]] |- |scope="row" style="background:#ED6701;"| | [[Gordon Lyons]] | [[PAD]] |- |scope="row" style="background:#7DC6F0;"| | [[John Stewart]] | [[PAU]] |} == Toghcháin == === Tionól Thuaisceart Éireann === ====2022==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:95%; line-height:16px;" |- ! align=center colspan=16| [[Toghchán Chomhthionól Thuaisceart Éireann 2022|Toghchán Chomhthionól 2022]]: Aontroim Thoir <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.eoni.org.uk/Elections/Election-results-and-statistics/Election-results-and-statistics-2003-onwards/Elections-2022/NI-Assembly-Election-2022-Result-Sheets|teideal=NI Assembly Election 2022 - Result Sheets|work=The Electoral Office of Northern Ireland - EONI|dátarochtana=2026-04-26}}</ref> |- ! align=center colspan=2| Páirtí !! Iarrthóir !! Scair !! Comhair 1 !! Comhair 2 !! Comhair 3 !! Comhair 4 !! Comhair 5 |- | style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};" | || [[PAU]] || '''[[John Stewart]]'''|| 15.40%|| 6,195 ||6,267 ||'''8,459'''|| || |- | style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};" | || [[PAD]] || '''[[Gordon Lyons]]'''|| 15.55%|| 6,256 ||6,281 ||6,555 ||'''6,873 |- | style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};" | || |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] || '''[[Stewart Dickson]]'''|| 12.57% ||5,059 ||5,643 ||5,910 ||6,370 ||'''7,207''' |- | style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};" | || |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] || '''[[Danny Donnelly]]'''|| 10.50% ||4,224 ||4,759 ||4,844 ||5,001 ||'''6,784''' |- | style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};" | || [[PAD]] || '''[[David Hilditch]]'''|| 14.07% ||5,662 ||5,690 ||6,110 ||6,500 ||'''6,544''' |- | style="background:{{Glór Traidisiúnta na nAontachtaithe/meta/color}};"| || [[Glór Traidisiúnta Aontachtach|GTA]] ||[[Norman Boyd]]|| 9.10% ||3,661 ||3,699 ||4,007 ||4,408 ||4,467 |- | style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};" | || [[Sinn Féin]] || [[Oliver McMullan]]|| 9.13% ||3,675 ||4,154 ||4,171 ||4,180 || |- | style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};" | || [[PAU]] || [[Roy Beggs Jr]]|| 8.82% ||3,549 ||3,634 || || || |- | style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};" | || [[PSDLO]] || Siobhán McAlister ||2.98% ||1,200 || || || || |- | style="background:{{Comhaontas Glas/meta/color}};" | || |[[Páirtí Glas Thuaisceart Éireann|Páirtí Glas (TÉ)]] || Mark Bailey|| 1.87% ||754|| || || || |- | align=left colspan=13|'''Toghthóirí:''' 67,699 ''' Bailí:''' 40,235''' Millte:''' 458''' Cuóta:''' 6,706''' Vótóirí:''' 40,693(60.11%) |} ===2017=== ===2016=== ===2011=== ===2007=== ===2003=== ===1998=== ==Fóram 1996== == Tagairtí == {{reflist}} {{stumpa}} {{Teimpléad:Tionól Thuaisceart Éireann}} [[Catagóir:Polaitíocht Thuaisceart Éireann]] 88wj7bg9e96q7mge53mf55amoiozet4 1309517 1309516 2026-04-24T13:29:35Z Conradder 34685 /* Fóram 1996 */ 1309517 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is toghcheantar tionóil é '''Aontroim Thoir''' ar [[Tionól Thuaisceart Éireann|Thionól Thuaisceart Éireann]] ([[An Béarla|Béarla]]: ''East Anthrim'' ). D'úsáideadh an suíochán den chéad uair i dtoghchán do [[Tuaisceart Éireann|Thuaisceart Éireann]] amháin, d’[[Fóram Thuaisceart Éireann|Fhóram Thuaisceart Éireann]] i 1996. Ó 1998, tá baill tofa aige don Tionól reatha. == Baill == '' * ón 15 Meán Fómhair 2023 amach'' {| class="wikitable sortable" style="width: 600px;" |- ! colspan="2" | Ball !! Páirtí |- |scope="row" style="background:#F7D712;"| | [[Stewart Dickson]] | [[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|PCTÉ]] |- |scope="row" style="background:#F7D712;"| |[[Danny Donnelly]] |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|PCTÉ]] |- |scope="row" style="background:#ED6701;"| | [[Cheryl Brownlee]] | [[PAD]] |- |scope="row" style="background:#ED6701;"| | [[Gordon Lyons]] | [[PAD]] |- |scope="row" style="background:#7DC6F0;"| | [[John Stewart]] | [[PAU]] |} == Toghcháin == === Tionól Thuaisceart Éireann === ====2022==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:95%; line-height:16px;" |- ! align=center colspan=16| [[Toghchán Chomhthionól Thuaisceart Éireann 2022|Toghchán Chomhthionól 2022]]: Aontroim Thoir <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.eoni.org.uk/Elections/Election-results-and-statistics/Election-results-and-statistics-2003-onwards/Elections-2022/NI-Assembly-Election-2022-Result-Sheets|teideal=NI Assembly Election 2022 - Result Sheets|work=The Electoral Office of Northern Ireland - EONI|dátarochtana=2026-04-26}}</ref> |- ! align=center colspan=2| Páirtí !! Iarrthóir !! Scair !! Comhair 1 !! Comhair 2 !! Comhair 3 !! Comhair 4 !! Comhair 5 |- | style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};" | || [[PAU]] || '''[[John Stewart]]'''|| 15.40%|| 6,195 ||6,267 ||'''8,459'''|| || |- | style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};" | || [[PAD]] || '''[[Gordon Lyons]]'''|| 15.55%|| 6,256 ||6,281 ||6,555 ||'''6,873 |- | style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};" | || |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] || '''[[Stewart Dickson]]'''|| 12.57% ||5,059 ||5,643 ||5,910 ||6,370 ||'''7,207''' |- | style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};" | || |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] || '''[[Danny Donnelly]]'''|| 10.50% ||4,224 ||4,759 ||4,844 ||5,001 ||'''6,784''' |- | style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};" | || [[PAD]] || '''[[David Hilditch]]'''|| 14.07% ||5,662 ||5,690 ||6,110 ||6,500 ||'''6,544''' |- | style="background:{{Glór Traidisiúnta na nAontachtaithe/meta/color}};"| || [[Glór Traidisiúnta Aontachtach|GTA]] ||[[Norman Boyd]]|| 9.10% ||3,661 ||3,699 ||4,007 ||4,408 ||4,467 |- | style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};" | || [[Sinn Féin]] || [[Oliver McMullan]]|| 9.13% ||3,675 ||4,154 ||4,171 ||4,180 || |- | style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};" | || [[PAU]] || [[Roy Beggs Jr]]|| 8.82% ||3,549 ||3,634 || || || |- | style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};" | || [[PSDLO]] || Siobhán McAlister ||2.98% ||1,200 || || || || |- | style="background:{{Comhaontas Glas/meta/color}};" | || |[[Páirtí Glas Thuaisceart Éireann|Páirtí Glas (TÉ)]] || Mark Bailey|| 1.87% ||754|| || || || |- | align=left colspan=13|'''Toghthóirí:''' 67,699 ''' Bailí:''' 40,235''' Millte:''' 458''' Cuóta:''' 6,706''' Vótóirí:''' 40,693(60.11%) |} ===2017=== ===2016=== ===2011=== ===2007=== ===2003=== ===1998=== ===Fóram 1996=== == Tagairtí == {{reflist}} {{stumpa}} {{Teimpléad:Tionól Thuaisceart Éireann}} [[Catagóir:Polaitíocht Thuaisceart Éireann]] bx9aa7e6iepl74vwh52ad4lqjx5ne5p 1309518 1309517 2026-04-24T13:30:03Z Conradder 34685 /* Toghcháin */ 1309518 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is toghcheantar tionóil é '''Aontroim Thoir''' ar [[Tionól Thuaisceart Éireann|Thionól Thuaisceart Éireann]] ([[An Béarla|Béarla]]: ''East Anthrim'' ). D'úsáideadh an suíochán den chéad uair i dtoghchán do [[Tuaisceart Éireann|Thuaisceart Éireann]] amháin, d’[[Fóram Thuaisceart Éireann|Fhóram Thuaisceart Éireann]] i 1996. Ó 1998, tá baill tofa aige don Tionól reatha. == Baill == '' * ón 15 Meán Fómhair 2023 amach'' {| class="wikitable sortable" style="width: 600px;" |- ! colspan="2" | Ball !! Páirtí |- |scope="row" style="background:#F7D712;"| | [[Stewart Dickson]] | [[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|PCTÉ]] |- |scope="row" style="background:#F7D712;"| |[[Danny Donnelly]] |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|PCTÉ]] |- |scope="row" style="background:#ED6701;"| | [[Cheryl Brownlee]] | [[PAD]] |- |scope="row" style="background:#ED6701;"| | [[Gordon Lyons]] | [[PAD]] |- |scope="row" style="background:#7DC6F0;"| | [[John Stewart]] | [[PAU]] |} == Toghcháin == === Tionól Thuaisceart Éireann === ====2022==== {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:95%; line-height:16px;" |- ! align=center colspan=16| [[Toghchán Chomhthionól Thuaisceart Éireann 2022|Toghchán Chomhthionól 2022]]: Aontroim Thoir <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.eoni.org.uk/Elections/Election-results-and-statistics/Election-results-and-statistics-2003-onwards/Elections-2022/NI-Assembly-Election-2022-Result-Sheets|teideal=NI Assembly Election 2022 - Result Sheets|work=The Electoral Office of Northern Ireland - EONI|dátarochtana=2026-04-26}}</ref> |- ! align=center colspan=2| Páirtí !! Iarrthóir !! Scair !! Comhair 1 !! Comhair 2 !! Comhair 3 !! Comhair 4 !! Comhair 5 |- | style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};" | || [[PAU]] || '''[[John Stewart]]'''|| 15.40%|| 6,195 ||6,267 ||'''8,459'''|| || |- | style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};" | || [[PAD]] || '''[[Gordon Lyons]]'''|| 15.55%|| 6,256 ||6,281 ||6,555 ||'''6,873 |- | style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};" | || |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] || '''[[Stewart Dickson]]'''|| 12.57% ||5,059 ||5,643 ||5,910 ||6,370 ||'''7,207''' |- | style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};" | || |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] || '''[[Danny Donnelly]]'''|| 10.50% ||4,224 ||4,759 ||4,844 ||5,001 ||'''6,784''' |- | style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};" | || [[PAD]] || '''[[David Hilditch]]'''|| 14.07% ||5,662 ||5,690 ||6,110 ||6,500 ||'''6,544''' |- | style="background:{{Glór Traidisiúnta na nAontachtaithe/meta/color}};"| || [[Glór Traidisiúnta Aontachtach|GTA]] ||[[Norman Boyd]]|| 9.10% ||3,661 ||3,699 ||4,007 ||4,408 ||4,467 |- | style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};" | || [[Sinn Féin]] || [[Oliver McMullan]]|| 9.13% ||3,675 ||4,154 ||4,171 ||4,180 || |- | style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};" | || [[PAU]] || [[Roy Beggs Jr]]|| 8.82% ||3,549 ||3,634 || || || |- | style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};" | || [[PSDLO]] || Siobhán McAlister ||2.98% ||1,200 || || || || |- | style="background:{{Comhaontas Glas/meta/color}};" | || |[[Páirtí Glas Thuaisceart Éireann|Páirtí Glas (TÉ)]] || Mark Bailey|| 1.87% ||754|| || || || |- | align=left colspan=13|'''Toghthóirí:''' 67,699 ''' Bailí:''' 40,235''' Millte:''' 458''' Cuóta:''' 6,706''' Vótóirí:''' 40,693(60.11%) |} ====2017==== ====2016==== ====2011==== ====2007==== ====2003==== ====1998==== ===Fóram 1996=== == Tagairtí == {{reflist}} {{stumpa}} {{Teimpléad:Tionól Thuaisceart Éireann}} [[Catagóir:Polaitíocht Thuaisceart Éireann]] 0m26pwrqrk7poppputopbncns7z6qua 14 100015 1309659 1277457 2026-04-24T21:25:39Z Alison 570 [[Catagóir:Oideoirí Éireannacha]] 1309659 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:Carroll, Lewis}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1832]] [[Catagóir:Básanna i 1898]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Oxford]] [[Catagóir:Ceapadóirí Sasanacha]] [[Catagóir:Cléir]] [[Catagóir:Daoine faoi mhíchumas]] [[Catagóir:Fealsúna Sasanacha]] [[Catagóir:Ficsean Gotach]] [[Catagóir:Filí Sasanacha]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Gearrscéalaithe]] [[Catagóir:Grianghrafadóirí]] [[Catagóir:Leabhair do pháistí]] [[Catagóir:Matamaiticeoirí Sasanacha]] [[Catagóir:Oideoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Protastúnaigh]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] [[Catagóir:Úrscéalaithe Sasanacha]] n9958yvwp3p42e9b8lzfk6pglhzx388 1309660 1309659 2026-04-24T21:25:59Z Alison 570 [[Catagóir:Oideoirí]] 1309660 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:Carroll, Lewis}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1832]] [[Catagóir:Básanna i 1898]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Oxford]] [[Catagóir:Ceapadóirí Sasanacha]] [[Catagóir:Cléir]] [[Catagóir:Daoine faoi mhíchumas]] [[Catagóir:Fealsúna Sasanacha]] [[Catagóir:Ficsean Gotach]] [[Catagóir:Filí Sasanacha]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Gearrscéalaithe]] [[Catagóir:Grianghrafadóirí]] [[Catagóir:Leabhair do pháistí]] [[Catagóir:Matamaiticeoirí Sasanacha]] [[Catagóir:Oideoirí]] [[Catagóir:Protastúnaigh]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] [[Catagóir:Úrscéalaithe Sasanacha]] 8yxx67kjvveqquwoe4kne00mc8bboje 0 100069 1309829 1021250 2026-04-24T23:24:45Z Taghdtaighde 60452 Uicishonraí 1309829 wikitext text/x-wiki phoiac9h4m842xq45sp7s6u21eteeq1 1309830 1309829 2026-04-24T23:25:26Z Taghdtaighde 60452 Uicishonraí 1309830 wikitext text/x-wiki #Athsheoladh [[Gaeilge Chlasaiceach]] f2gllzpnvifa1yzsalizh88y71hf5wm 0 100130 1309892 1291794 2026-04-25T00:24:41Z Alison 570 + 1309892 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}}Ba é '''Risteárd de hAe''' (Richard James Hayes) (1902 - 1976)<ref name=RDS>{{cite web|url=http://sharedhistory.rds.ie/asharedhistory/gallery_detail.jsp?c=20&&i=1099714|teideal=NLI: Richard Hayes, Library Director (1940-1967) - National Library of Ireland and the Royal Dublin Society gallery|work=rds.ie|dátarochtana=2022-01-05|archivedate=2017-12-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20171204192257/http://sharedhistory.rds.ie/asharedhistory/gallery_detail.jsp?c=20&&i=1099714}}</ref> Stiúrthóir [[Leabharlann Náisiúnta na hÉireann]]. Ina theannta sin, bhí sé ina chódscaoilteoir i rith an [[Dara Cogadh Domhanda]].<ref name=RDS /> ==Luathshaol== Rugadh é i [[Mainistir na Féile]] do Richard James Hayes agus do Kate Whelan. D’éirigh thar barr leis ar scoil i gColáiste Choill Chluana Gabhann, agus i g[[Coláiste na Tríonóide]] fuair sé trí chéim BA - Léann Ceilteach, Nuatheangacha, agus [[Fealsúnacht]]. Ina dhiaidh sin fuair sé dochtúireacht sa dlí. Thosaigh sé ag obair sa [[Leabharlann Náisiúnta na hÉireann|Leabharlann Náisiúnta]] in 1926, agus in 1927 foilsíodh a leabhar ''Comparative Idiom: an introduction to the study of modern languages''. Ba é a mhórshaothar ''Clár Litridheacht na Nua-Ghaedhilge 1850-1936'', i dtrí imleabhar, agus Brighid Ní Dhonnchadha luaite mar chomhúdar sa chéad imleabhar (1938). Foilsíodh Imleabhar 2 in 1939 agus Imleabhar 3 in 1940. Deir sé san imleabhar deiridh úd go raibh sé chun aguisíní don dá imleabhar eile a bheith san imleabhar sin: “Ach ní dhearna mé sin óir feictear dom gur fearr imleabhar nua a chur le chéile amach anseo a mbeidh cuntas ann faoin méid a foilsíodh ó 1936 mar aon le haguisín do na trí himleabhra”. Níor foilsíodh an aguisín, áfach. In 1940 ceapadh é mar Stiúrthóir sa Leabharlann Náisiúnta, i gcomharbacht ar [[Richard Irvine Best|R. Best]].<ref name = Ainm>De Hae, Risteárd (1902–1976): https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=612</ref> ==Díchódú== I rith an Dara Cogadh Domhanda rinneadh oifigeach coimisiúnaithe san Arm de i dtreo go ndéanfadh sé teachtaireachtaí rúnscríofa a léamh: ''“He was a brilliant cipher breaker and played a leading part in the interception and decoding of messages, which frustrated German attempts to establish an intelligence network in Ireland”''.<ref>Boylan, Henry. ''A Dictionary of Irish Biography''. Dublin: Gill and Macmillan, 1978, 1988. ISBN 071710866X</ref> Bhog an Coirnéal Dan Bryan, ceann na Stiúrthóireachta Faisnéise in Éirinn, an scéal leis in 1940 nuair a fuarthas cód i seilbh Wilhelm Preet, an chéad spiaire Gearmánach a gabhadh in Éirinn.<ref name=Dwyer2010>{{cite book|last=Dwyer|first=T. Ryle |title=Behind the Green Curtain: Ireland's Phoney Neutrality During World War II |publisher=Gill & MacMillan |date=3 September 2010 |page=20 |isbn=978-0717146505 |url=https://books.google.com/books?id=tVNMQwAACAAJ |access-date=2015-04-07}}</ref> D’éirigh go maith le De hAe, agus i bhFeabhra 1941, ar ordú [[Éamon de Valera|Éamoin de Valera]], tugadh oifig dó in éineacht le trí chúntóir chun teachtaireachtaí a dhíchódú a bhí á seoladh ó theach i m[[Baile Átha Cliath]] thuaidh, teach ar leis an leagáideacht Ghearmánach é. Shíl baill de [[MI5]] go raibh sé thar a bheith éirimiúil (''"his gifts amounted almost to genius"'').<ref name=OHalpin2003>{{cite book|last=O'Halpin |first=Eunan |title=MI5 and Ireland, 1939-1945: The Official History |publisher=Irish Academic Press |date=1 April 2003 |page=76 |isbn=978-0716527541 |url=https://books.google.com/books?id=qFJnAAAAMAAJ |access-date=2015-04-07}}</ref> Bhí sé ar fheabhas chun sifir chasta a bhí bunaithe ar litreacha a dhíchódú. Thug ionadaí de MI5 cuairt ar Bhaile Átha Cliath in 1943 agus lean an dá sheirbhís rúnda orthu ag roinnt faisnéise ar a chéile go deireadh an chogaidh. ==Stiúrthóir== Mar Stiúrthóir na Leabharlainne Náisiúnta fuair sé seilbh ar pháipéir Urmhumhan i g[[caisleán Chill Chainnigh]] agus chuir cáipéisí Éireannacha thar lear á micreascannánú. Cuireadh treoir ar fáil do lámhscríbhinní agus do thréimhseacháin (''Manuscript sources for the history of Irish civilisation'', 1965, agus ''Sources for the history of Irish civilisation: articles in periodicals'', 1970). Foilsíodh a ''[[Foclóir Gaedhilge agus Frainncise de hAe|Foclóir Gaeilge agus Frainncise]]'' i 1952.<ref name = Ainm/> Chuaigh sé ar scor in 1967. Ceapadh é ina leabharlannaí i [[Leabharlann Sir Alfred Chester Beatty]] agus ba chathaoirleach ar na hiontaobhaithe é. Fuair sé dochtúireachtaí oinigh ó [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|Choláiste na Tríonóide]], [[Ollscoil na hÉireann]] agus Coláiste na Ríona.<ref name = Ainm/> Phós sé dhá uair. Ba í an chéad bhean aige Claire Keogh (a fuair bás in 1969) agus bhí beirt mhac agus beirt iníonacha acu; ansin phós sé Maura Deignan. Fuair sé bás ar an 21 Nollaig 1976.<ref name = Ainm/> ==Féach freisin== * ''[[Foclóir Gaedhilge agus Frainncise de hAe|Foclóir Gaedhilge agus Frainncise]]'' de hAe ==Nótaí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Hae, Risteard de}} [[Catagóir:Foclóirithe Gaeilge]] [[Catagóir:Foclóirithe Éireannacha]] [[Catagóir:Foclóirithe]] [[Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Dlíodóirí Éireannacha]] [[Catagóir:Leabharlannaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Cripteagrafaíocht]] [[Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda]] [[Catagóir:Ré na Práinne]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1902]] [[Catagóir:Básanna i 1976]] abjhf8elh1mtevwpdn73z7t81ci29r0 14 100310 1309971 1284072 2026-04-25T01:49:46Z Alison 570 [[Catagóir:Daoine polaitiúla]] 1309971 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Gníomhaithe]] [[Catagóir:Réabhlóidí]] [[Catagóir:Daoine polaitiúla]] nh63wxayx4mzntp9g38wg74e8npy2ys 14 100603 1309666 1101801 2026-04-24T21:30:39Z Alison 570 Ord 1309666 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Scoláirí de réir náisiúntachta|Éire]] [[Catagóir:Daoine Éireannacha de réir slí bheatha]] rrin9sjztcq8lbpu40ft8b1cp8s8l82 14 100610 1309708 1265655 2026-04-24T21:57:19Z Alison 570 Ord 1309708 wikitext text/x-wiki {{Catcómhaoin|Explorers from Denmark|Taiscéalaithe ón Danmhairg}} [[Catagóir:Taiscéalaithe de réir náisiúntachta|Danmhairg]] [[Catagóir:Daoine Danmhargacha de réir slí bheatha ]] r4p8zasz3di4ib2xbx0cqiasotw1f68 14 101864 1309710 1265643 2026-04-24T21:57:39Z Alison 570 Ord 1309710 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Taiscéalaithe de réir náisiúntachta|Frainc]] [[Catagóir:Daoine Francacha de réir slí bheatha]] jwm85kkmi9uryn9c9i6u8meisuba5d7 14 101976 1309819 1037745 2026-04-24T23:20:43Z Alison 570 ++ 1309819 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Airm]] [[Catagóir:Dlí idirnáisiúnta]] [[Catagóir:Síocháin]] [[Catagóir:Taidhleoireacht mhíleata]] 9gm8ibmxvlwc1vlq2htvisjz6lflsrz 0 102754 1309569 1304443 2026-04-24T16:45:27Z Marcas.oduinn 33120 Gan a bheith measca... 1309569 wikitext text/x-wiki : ''Gan a bheith measca le [[Táin Bó Regamna]] {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Seanscéal [[Sean-Ghaeilge]] is '''Táin Bó Regamon''', de sheánra [[Táin Bó]], scríofa sa 9ú haois. Tá leagan den scéal le fáil i [[Leabhar Buí Leacáin]], caomhnaithe in [[Egerton 1782]]. Sa bhliain 2016, bhronn Danielle Malek a heagrán do [[Corpus of Electronic Texts]]. == Scéal == Insítear scéal fhear na gConnacht, Regamon, "laoch amhra". Deirtear go raibh cónaí air i n[[dún]] "íarthar Connacht ... do crích [[Corca Mrua|Corccmodruad Ninuis]]" (féach [[Eóganacht Ninussa]]). Thit a sheachtar iníonacha i ngrá le seachtar mac [[Méabh]]a agus [[Ailill mac Máta|Ailealla]]. == Foinsí == * "Táin Bó Regamon", Danielle Malek (eag), céad eagrán [vi + 89 ll.] University of Sydney, 2002 == Naisc sheachtracha== * [http://www.ucc.ie/celt/published/G301004/ Táin Bó Regamon] ar [[Corpus of Electronic Texts]] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Táin Bó Regamon}} [[Catagóir:Miotaseolaíocht na nGael]] bfgqifvzuqyj9mpuu23m8vj494eqgzl 14 103196 1309969 1233466 2026-04-25T01:49:17Z Alison 570 [[Catagóir:Daoine polaitiúla]] 1309969 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Polaitíocht]] [[Catagóir:Daoine de réir ceangail]] [[Catagóir:Daoine polaitiúla]] iqkh4zoo32kqfg4o4uw0856al8fpud4 0 103345 1309685 1282016 2026-04-24T21:44:01Z Alison 570 ++ 1309685 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is iarspásaire Sóivéadach agus [[eitleoir]] í '''Svetlana Savitskaya''' (a rugadh ar [[8 Lúnasa]] [[1948]]). Chuaigh Savitskaya ar shiúlóid spáis ar 25 Iúil 1984, an chéad uair a chuaigh bean ag siúl sa spás (chuaigh [[Kathryn D. Sullivan]] ar shiúlóid spáis ar 11 Deireadh Fómhair 1984).<ref>{{Luaigh foilseachán|title=List of spacewalkers|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_spacewalkers&oldid=968831031|journal=Wikipedia|date=2020-07-21|language=en}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/taisteal/conas-a-bhreathnaionn-se-dul-ar-shiuloid-spais/|teideal=Conas a bhreathnaíonn sé dul ar shiúlóid spáis? Léargas ar leith ó NASA|údar=Cillian de Búrca|language=en-US|work=NÓS|dátarochtana=2022-07-25}}</ref> == Féach freisin == * [[Kathryn D. Sullivan]] == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-beath}} {{Síol-ru}} {{Síol-spás}} {{DEFAULTSORT:Savitskaya, Svetlana}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1948]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Cumannaithe]] [[Catagóir:Daoine as Moscó]] [[Catagóir:Daoine Sóivéadach]] [[Catagóir:Eitleoirí]] [[Catagóir:Feiminigh]] [[Catagóir:Laochra]] [[Catagóir:Mná sa pholaitíocht]] [[Catagóir:Oideoirí Rúiseacha]] [[Catagóir:Pearsanra míleata]] [[Catagóir:Polaiteoirí na Rúise]] [[Catagóir:Spásairí Rúiseacha]] [[Catagóir:Taiscéalaithe Rúiseacha]] qwnvqzod1bhyu3qf9dhi44bvxecd2tv 1309690 1309685 2026-04-24T21:47:06Z Alison 570 Síol-beath-ru 1309690 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is iarspásaire Sóivéadach agus [[eitleoir]] í '''Svetlana Savitskaya''' (a rugadh ar [[8 Lúnasa]] [[1948]]). Chuaigh Savitskaya ar shiúlóid spáis ar 25 Iúil 1984, an chéad uair a chuaigh bean ag siúl sa spás (chuaigh [[Kathryn D. Sullivan]] ar shiúlóid spáis ar 11 Deireadh Fómhair 1984).<ref>{{Luaigh foilseachán|title=List of spacewalkers|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_spacewalkers&oldid=968831031|journal=Wikipedia|date=2020-07-21|language=en}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/taisteal/conas-a-bhreathnaionn-se-dul-ar-shiuloid-spais/|teideal=Conas a bhreathnaíonn sé dul ar shiúlóid spáis? Léargas ar leith ó NASA|údar=Cillian de Búrca|language=en-US|work=NÓS|dátarochtana=2022-07-25}}</ref> == Féach freisin == * [[Kathryn D. Sullivan]] == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-beath-ru}} {{Síol-spás}} {{DEFAULTSORT:Savitskaya, Svetlana}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1948]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Cumannaithe]] [[Catagóir:Daoine as Moscó]] [[Catagóir:Daoine Sóivéadach]] [[Catagóir:Eitleoirí]] [[Catagóir:Feiminigh]] [[Catagóir:Laochra]] [[Catagóir:Mná sa pholaitíocht]] [[Catagóir:Oideoirí Rúiseacha]] [[Catagóir:Pearsanra míleata]] [[Catagóir:Polaiteoirí na Rúise]] [[Catagóir:Spásairí Rúiseacha]] [[Catagóir:Taiscéalaithe Rúiseacha]] 583ccdutxmz0kapblq40hrwqj1hudx6 1310011 1309690 2026-04-25T02:48:38Z Alison 570 ++ 1310011 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is iarspásaire Sóivéadach agus [[eitleoir]] í '''Svetlana Savitskaya''' (a rugadh ar [[8 Lúnasa]] [[1948]]). Chuaigh Savitskaya ar shiúlóid spáis ar 25 Iúil 1984, an chéad uair a chuaigh bean ag siúl sa spás (chuaigh [[Kathryn D. Sullivan]] ar shiúlóid spáis ar 11 Deireadh Fómhair 1984).<ref>{{Luaigh foilseachán|title=List of spacewalkers|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_spacewalkers&oldid=968831031|journal=Wikipedia|date=2020-07-21|language=en}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/taisteal/conas-a-bhreathnaionn-se-dul-ar-shiuloid-spais/|teideal=Conas a bhreathnaíonn sé dul ar shiúlóid spáis? Léargas ar leith ó NASA|údar=Cillian de Búrca|language=en-US|work=NÓS|dátarochtana=2022-07-25}}</ref> == Féach freisin == * [[Kathryn D. Sullivan]] == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-beath-ru}} {{Síol-spás}} {{DEFAULTSORT:Savitskaya, Svetlana}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1948]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Cumannaithe Rúiseacha]] [[Catagóir:Daoine as Moscó]] [[Catagóir:Daoine Sóivéadach]] [[Catagóir:Eitleoirí Rúiseacha]] [[Catagóir:Feiminigh Rúiseacha]] [[Catagóir:Laochra]] [[Catagóir:Mná sa pholaitíocht]] [[Catagóir:Oideoirí Rúiseacha]] [[Catagóir:Pearsanra míleata]] [[Catagóir:Polaiteoirí na Rúise]] [[Catagóir:Spásairí Rúiseacha]] [[Catagóir:Taiscéalaithe Rúiseacha]] h3tni2nusgbacvhepaolq74opv4wumm 0 103949 1309932 1210565 2026-04-25T00:58:58Z Alison 570 ++ 1309932 wikitext text/x-wiki Sa [[Matamaitic|mhatamaitic]], is éard is '''sraith''' ann, go garbh, ná cur síos ar an oibríocht ina gcuirtear líon uimhreacha gan teorainn, ceann i ndiaidh a chéile, le huimhir thosaigh ar leith.<ref>{{Cite book-en|title=Calculus Made Easy|author=Thompson|first=Silvanus|date=1998|url=https://archive.org/details/calculusmadeeasy00thom_0}}</ref> Is cuid mhór den [[Calcalas|chalcalas]] agus a ghinearálú, an [[anailís mhatamaiticiúil]], iad. Úsáidtear sraitheanna sa chuid is mó de réimsí na matamaitice, fiú chun staidéar a dhéanamh ar struchtúir chríochta (mar shampla sa [[Matamaitic theaglamach|mhatamaitic theaglamach]]) trí ghinfheidhmeanna. Chomh maith lena uileláithreacht sa mhatamaitic, úsáidtear sraitheanna gan teorainn go forleathan i ndisciplíní cainníochtúla eile amhail [[fisic]], [[ríomheolaíocht]], [[Staitistic|staitisticí]] agus [[airgeadas]]. ==Tagairtí== {{Reflist}} {{Síol-mata}} [[Catagóir:Calcalas]] [[Catagóir:Sraith mhatamaiticiúil| ]] f0990o71bert7a7c75plqdf73jnk5l2 14 104345 1309924 1094005 2026-04-25T00:53:29Z Alison 570 Catagóir:Réimsí matamaitice 1309924 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Réimsí matamaitice]] psxvmhu3rpkxe56kgngbo25ldypkhrg 0 104661 1309654 1263693 2026-04-24T21:23:07Z Alison 570 [[Catagóir:Oideoirí Éireannacha]] 1309654 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is saineolaí [[fiadhúlra]] í '''Éanna Ní Lamhna''' (a rugadh sa bhliain 1950 i g[[Contae Lú]]), ar dhuine de na [[Craoltóir|craoltóirí]], [[gníomhaí]] [[Timpeallacht|timpeallachta]], [[Luibheolaí|luibheolaithe]] agus [[Nádúraí|nádúraithe]] is cáiliúla in Éirinn. Tá a guth údarásach ar RTÉ ag dul siar go dtí na [[1970idí]]. == Beatha == I rith na 1950idí agus 1960idí thaistlíodh muintir Lamhna óna mbaile i d[[Tigh Beannáin]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/1733.aspx|teideal=Tigh Beannáin / Stabannan|údar=logainm|language=ga-IE|work=logainm.ie|dátarochtana=2022-09-18}}</ref> le dul ar saoire i g[[Ceann Chlochair]] a bhí 15 km uathu. Agus Éanna ag caitheamh sé seachtaine gach samhradh i Clogher, músclaíodh a suim sa nádúr agus sa dúlra.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.tcd.ie/irishfilm/showfilm.php?fid=50494|teideal=Irish Film & TV Research Online - Trinity College Dublin|work=www.tcd.ie|dátarochtana=2022-09-18}}</ref> D’fhreastail Ní Lamhna ar UCD, águs bhain sí Ph.D amach. Mar uachtarán [[Comhairle Crann na hÉireann|Chomhairle Crann na hÉireann]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.treecouncil.ie/|teideal=Tree Council of Ireland, Tree Register of Ireland, Tree Conservation|language=en|work=Tree Council|dátarochtana=2022-09-18}}</ref> sna 2010idí, chuir Ní Lamhna béim ar an oideachas, ag stiúir ceardlanna agus mar sin de. == Meáin == * [https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/21723564/ Éanna Ní Lamhna ar RTÉ, 2020ː] * [https://www.owltail.com/people/RFcFt-eanna-ni-lamhna/appearances Seal le Seán ar Raidió Rí-Rá] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220920170444/https://www.owltail.com/people/RFcFt-eanna-ni-lamhna/appearances |date=2022-09-20 }}, 2 Aibreán 2021. Déanann sí cur síos ar an méid atá idir lámha aici mar uachtarán ar Chomhairle Crann na hÉireann, a saothar teilifíse agus raidió (ar an chlár Mooney Goes Wild == Féach freisin == * [[David Attenborough]] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Lamhna, Eanna Ní}} [[Catagóir:Bitheolaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1950]] [[Catagóir:Daoine as Contae Lú]] [[Catagóir:Alumni COBÁC]] [[Catagóir:Craoltóirí Éireannacha]] [[Catagóir:Oideoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Láithreoirí teilifíse Éireannacha]] [[Catagóir:Nádúraithe Éireannacha]] [[Catagóir:Eiceolaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Luibheolaíocht]] [[Catagóir:Gníomhaithe timpeallachta]] jqnge1i5c8sgqlcgtuy2ektooke1j8x 14 104666 1309643 1101793 2026-04-24T21:19:25Z Alison 570 Catagóir:Oideoirí de réir náisiúntachta 1309643 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Oideoirí de réir náisiúntachta|Éire]] [[Catagóir:Daoine Éireannacha de réir slí bheatha]] [[Catagóir:Scoláirí agus lucht acadúil na hÉireann]] n19t1mlz2y7747g1uc9mtlgyoblgezv 1309644 1309643 2026-04-24T21:19:59Z Alison 570 Alison moved page [[Catagóir:Oideachasóirí Éireannacha]] to [[Catagóir:Oideoirí Éireannacha]] without leaving a redirect: Mar Téarma 1309643 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Oideoirí de réir náisiúntachta|Éire]] [[Catagóir:Daoine Éireannacha de réir slí bheatha]] [[Catagóir:Scoláirí agus lucht acadúil na hÉireann]] n19t1mlz2y7747g1uc9mtlgyoblgezv 14 105003 1309925 1112235 2026-04-25T00:53:42Z Alison 570 Catagóir:Réimsí matamaitice 1309925 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Réimsí matamaitice]] psxvmhu3rpkxe56kgngbo25ldypkhrg 14 105146 1309844 1113640 2026-04-24T23:44:18Z Alison 570 [[Catagóir:Aonáin]] 1309844 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Coincheapa dlíthiúla]] [[Catagóir:Aonáin]] h3kwyam9btpdtlrt4amvelgw5702a9x 0 105898 1309942 1120231 2026-04-25T01:12:44Z Alison 570 ++ 1309942 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Tangent_to_a_curve.svg|mion| [[Graf|Graf feidhme]], tarraingthe i ndubh, agus an tadhlaí-líne leis an ngraf sin, tarraingthe i dearg. Tá [[fána]] an tadhlaí-líne comhionann le díorthach na feidhme ag an bpointe marcáilte.]] Sa [[Matamaitic|mhatamaitic]], tomhaiseann '''díorthach''' feidhme d’athróg réadach an íogaireacht d’athrú ar luach feidhme (luach aschuir) maidir le hathrú ina argóint (luach ionchuir). Uirlis bhunúsach [[Calcalas|calcalais]] iad díorthaigh. Mar shampla, is é an díorthach shuíomh réada atá ag gluaiseacht i leith ama, ná [[treoluas]] an réada: tomhaiseann sé seo cé chomh tapa agus a athraíonn suíomh an ruda nuair a théann an t-am ar aghaidh. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-mata}} [[Catagóir:Anailís mhatamaiticiúil]] fqs6eg23x5fzut2tbn86qdhrjc72ei7 14 106744 1309851 1125790 2026-04-24T23:49:45Z Alison 570 [[Catagóir:Réada]] 1309851 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Réada]] [[Catagóir:Úfó-eolaíocht]] 7qcygvxry7jxbl51uxsbwkngok04wxh 0 106868 1309985 1247116 2026-04-25T02:10:09Z Alison 570 Catagóir:Treochtaí cultúrtha 1309985 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Social media.png|mion]] Is éard atá i gceist leis '''na meáin shóisialta'''<ref name='Tearma'>{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/na%20me%C3%A1in%20sh%C3%B3isialta/|title=“na meáin shóisialta” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2024-11-10}}</ref> ná teicneolaíochtaí idirghníomhacha a éascaíonn do dhaoine ábhar téacs, físe agus closamhairc a chruthú agus a chomhroinnt, chomh maith le smaointe a roinnt, sainspéiseanna a phlé agus go leor eile i bpobail agus líonraí fíorúla. Is [[aipeanna]] nó [[suímh ghréasáin]] a bhíonn i gceist leis na meáin shóisialta go minic, mar shampla [[Facebook]], [[Twitter]], [[TikTok]], nó [[Instagram]]. == Rialúchán == 'Ní féidir i ndáiríre na meáin shóisialta a rialú', a deirtear uaireanta agus go dtí na 2020idí, ní raibh rialacháin mar bhac ar na meáin shóisialta. Thosaigh sin ag athrú nuair a lean na comhlachtaí ar aghaidh ag foilsiú ábhar urchóideach agus mídhleathach ar líne, agus tionchar forleathan acu. Bhí iarmhairtí tubaisteacha ann, mar shampla [[Círéibeacha sa Ríocht Aontaithe 2024]]. I mí Lúnasa 2024, dúirt an tAire Dlí agus Cirt [[Helen McEntee]] gur den riachtanas comhlachtaí meán sóisialta gan neamhshuim a dhéanamh de bhagairtí a dhéantar ar dhaoine ar líne agus a leithéidí a bhaint anuas a thúisce is féidir.<ref>Ag trácht a bhí sí ar an mbagairt a rinneadh ar Instagram ar an Taoiseach Simon Harris, ar a bhean chéile agus ar a gclann</ref> Thug sí le fios nach bhféadfaí brath a thuilleadh ar chomhlachtaí meán sóisialta le hiad féin a rialáil agus dúirt go raibh Éire ar cheann den bheagán tíortha a bhfuil Coimisinéir Sábháilteachta ar Líne acu. Ba cheart pionós dian a ghearradh ar na comhlachtaí sin, arsa sí, mura rachaidh siad i ngleic le hábhar urchóideach agus mídhleathach.<ref>{{Luaigh foilseachán|title='Ní thig le comhlachtaí meán sóisialta iad féin a rialáil' – Aire|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0807/1463793-ni-thig-le-comhlachtai-mean-soisialta-iad-fein-a-rialail-aire/|date=2024-08-07|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> ==Féach freisin== * [[An Ghaeilge ar na Meáin Shóisialta]] * [[Coimisiún na Meán]] * [[Ríomhshábháilteacht|Sábháilteacht ar líne]] * [[GaelGoer]] * [[Facebook]] * [[Mastodon (bogearraí)|Mastodon]] * [[Twitter]] * [[TikTok]] * [[Instagram]] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:meain shoisialta, Na}} [[Catagóir:Idirlíon]] [[Catagóir:Teicneolaíocht dhigiteach]] [[Catagóir:Teicneolaíocht faisnéise agus chumarsáide]] [[Catagóir:Teicneolaíocht faisnéise]] [[Catagóir:Líonraí sóisialta]] [[Catagóir:Gréasán Domhanda]] [[catagóir:Aipeanna]] [[Catagóir:Treochtaí cultúrtha]] po6v0ydh54hootuspilovnt53rc6sws 0 106924 1309945 1128081 2026-04-25T01:17:41Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1309945 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Amhrán}} Is é amhrán náisiúnta na [[An Chatalóin|Catalóin]]<nowiki/>e '''Els Segadors'''. Déanann an focal ‘segadors’ tagairt do chosmhuintir na tíre a d’úsáid an [[Corrán (fabraic)|corrán]] mar uirlis troda i gcoinne fhórsaí na Spáinne sa [[17ú haois|17ú céad]]. Bíonn sé de nós ag muintir na tíre an ‘[[Diada]]’ a cheiliúradh ar an 11 Meán Fómhair agus [[Lá Náisiúnta na Catalóine|Lá náisiúnta na Catalóine]].<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/gniomhaiochas/polaitiocht/amhran-naisiunta-na-cataloine/|teideal=Amhrán náisiúnta na Catalóine… as Gaeilge ar an 'Diada'!|údar=NÓS|language=en-US|work=NÓS|dátarochtana=2023-02-16|archivedate=2023-02-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230216235016/https://nos.ie/gniomhaiochas/polaitiocht/amhran-naisiunta-na-cataloine/}}</ref> === Liricí amhrán náisiúnta na Catalóine, ‘Els Segadors’, aistrithe go Gaeilge === '''Na Corránaithe''' <poem> An Chatalóin chathbhuach, Fillfidh do shaibhreas agus flúirse, Ruaigimis an dream seo, Atá lán mórtais agus sotail. Buille maith den chorrán, Buille maith den chorrán, Cosantóirí na talún, Buille maith den chorrán. Seo an uair, a chorránaithe, An uair le bheith san airdeall, Nuair a thiocfaidh Meitheamh arís, Cuirfidh muid faobhar ar na huirlisí. Go gcroitear an namhaid, Ar fheiceáil dóibh ár gcomhartha, Mar a bhainimid diasa óir, Is amhlaidh a bhainfimid na slabhraí dínn.<ref name=":0" /> </poem> [[Íomhá:Els segadors.jpg|clé|mion|Cosmhuintir na tíre i gcoinne fhórsaí na Spáinn]] == Féach freisin == * [[Lá Náisiúnta na Catalóine (11 Meán Fómhair)]] == Tagairtí == {{reflist}} {{Rialú údaráis}} [[Catagóir:Amhráin Náisiúnta]] [[Catagóir:An Chatalóin]] 7rdocqdxi7xfea9j5t58u1ejy57lffk 0 107023 1310111 1252383 2026-04-25T07:49:34Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310111 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}Ba é cás [[Harvey Weinstein]] an cás ba mhó a spreag an '''Ghluaiseacht MeToo#MeToo''' (#MiseFreisin) sa bhliain 2017, inar inis mná don saol mór faoi fhir chumhachtacha a líomhain siad a bhain mí-úsáid astu. D'éirigh #MeToo ina [[Mana|mhana]] timpeall an domhain. === Bunús === Tháinig scannal [[Harvey Weinstein]] chun solais ar 5 Deireadh Fómhair 2017. Cuireadh ciapadh gnéis ina leith. Ansin ar 15 Deireadh Fómhair 2017, foilsíodh giolc #MeToo ón aisteoir @Alyssa_Milano, "If you’ve been sexually harassed or assaulted write ‘me too’ as a reply to this tweet."<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/culture/2017/dec/01/alyssa-milano-mee-too-sexual-harassment-abuse|teideal=Alyssa Milano on the #MeToo movement: 'We're not going to stand for it any more'|údar=Nadja Sayej|dáta=2017-12-01|language=en-GB|work=The Guardian|dátarochtana=2023-02-26}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://twitter.com/Alyssa_Milano/status/919659438700670976?lang=en-GB|teideal=#MeToo|údar=Alyssa Milano|dáta=15 D.F. 2017|language=en-US|work=Twitter|dátarochtana=2023-02-26}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/metoo-mna-ag-tarraingt-ar-chorda-an-choscain-eigeandala/|teideal=#MeToo: mná ag tarraingt ar chorda an choscáin éigeandála|údar=Alex Hijmans|dáta=25 Deireadh Fómhair 2017|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-02-26}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://ancroiait.wordpress.com/2017/12/16/732-mise-freisin/|teideal=#MiseFreisin|údar=Blag ancroiait|dáta=2017-12-16|language=ga-IE|work=ancroiait|dátarochtana=2023-02-26}}</ref> === Cáineadh === Deirtear uaireanta go bhfuil #MeToo, agus feachtais eile mar é a bunaíodh chun comhionannas a bhaint amach, ag cur deireadh leis an spraoi a bhíonn ann agus fir ag iarraidh mná a mhealladh.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/saol/sport/ta-branda-speisialta-den-fhuath-ban-in-eirinn/|teideal=‘Tá branda speisialta den fhuath ban in Éirinn’|údar=Máire Treasa Ní Cheallaigh|dáta=14ú Meán Fómhair 2018|language=ga-IE|work=NÓS|dátarochtana=2023-02-26}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/gniomhaiochas/polaitiocht/thaispeain-an-racht-feirge-faoi-fhogra-gillette-go-bhfuil-go-leor-fos-le-deanamh/|teideal=Thaispeáin an racht feirge faoi fhógra Gillette go bhfuil go leor fós le déanamh|údar=Máire Treasa Ní Cheallaigh|dáta=18ú Eanáir 2019|language=ga-IE|work=NÓS|dátarochtana=2023-02-26}}</ref> == Féach freisin == * [[Harvey Weinstein]] * [[Mise Fosta]] == Naisc sheachtracha == * [https://web.archive.org/web/20200805164448/https://www.thejanetdevlinfanclub.com/suantrai-meisciuil-lyrics Janet Devlin - Suantraí Meisciúil]<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.thejanetdevlinfanclub.com/suantrai-meisciuil-lyrics|teideal=Janet Devlin - Suantrai Meisciuil Lyrics - posted by The Janet Devlin Fan Club at The Janet Devlin Fan Club|dáta=2020-08-05|work=web.archive.org|dátarochtana=2023-02-26|archivedate=2020-08-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200805164448/https://www.thejanetdevlinfanclub.com/suantrai-meisciuil-lyrics}}</ref> == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Fuath ban]] [[Catagóir:Feimineachas]] [[Catagóir:Gluaiseachtaí]] [[Catagóir:Agóidí]] [[Catagóir:Manaí]] [[Catagóir:Gluaiseacht MeToo]] cn9gjg67loaifvdy3iv72e3iib673pa 0 107597 1309813 1309083 2026-04-24T23:17:55Z Taghdtaighde 60452 Beagán athraithe agus beagán curtha leis 1309813 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} {{teideal iodálach}} Is é '''''Dictionary of the Irish Language''''' (ar a dtugtar “'''''DIL'''''” freisin) príomhfhoclóir na Luath-Gaeilge. Clúdaíonn sé an tréimhse roimh c. 1700, mar sin, an t[[an tSean-Ghaeilge|Sean-Ghaeilge]], an [[an Mheán-Ghaeilge|Mheán-Ghaeilge]], agus an [[Nua-Ghaeilge Mhoch]]. Is é [[Acadamh Ríoga na hÉireann]] a d'fhoilsigh an foclóir. Is sa bhliain 1852 a shamhlaigh an bheirt teangeolaithe Gaeilge ba mhó le rá ag an am, [[Seán Ó Donnabháin]] agus [[Eoghan Ó Comhraí]], foclóir cuimsitheach na Luath-Ghaeilge; bhí sé breis agus seasca bliain áfach sular foilsíodh an chéad fhascúl (an litir D chomh fada leis an bhfocal ''degóir''; [[Carl Marstrander|Carl JS Marstrander]] a thiomsaigh) i 1913. Bhí breis is seasca bliain ann fós go dtí gur foilsíodh an fascúl deiridh i 1976 faoi stiúir [[E. G. Quin]]. Tá thart ar 2500 leathanach san fhoclóir iomlán, ach foilsíodh dlútheagrán (ceithre leathanach laghdaithe ar aon leathanach amháin) i 1983 ({{ISBN|0-901714-29-1}}), agus rinneadh cinneadh gan dul ar aghaidh le priontáil an eagráin lánmhéide. Níl ''[[Foclóir Lainne ⁊ Gaoidheilge]]'' ar liosta foinsí DIL, rud a fhágann go raibh focail ag an b[[Risteard Pluincéad|Pluincéadach]] nach bhfuil san áireamh ann.<ref name="Ainm">{{Cite web-en|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1379|title=PLUINCÉAD, Risteard (fl.1662) {{!}} ainm.ie|author=[[Diarmuid Breathnach]] agus [[Máire Ní Mhurchú]]|work=[[Ainm.ie|An Bunachar Náisiúnta Beathaisnéisí Gaeilge]] ([[Ainm.ie]])|access-date=2026-04-23}}</ref> == eDIL == Mar thoradh ar thionscadal ar cuireadh tús leis in 2003,<ref>[http://www.arts.ulster.ac.uk/lanlit/irish/research/projects/edilnews.html Ollscoil Uladh, eDIL: Progress (Nuashonrú 27 Aibreán 2006)]{{Dead link|date=Meán Fómhair 2019|fix-attempted=yes}}</ref> seoladh eagrán ar líne den fhoclóir, ar a dtugtar ''electronic Dictionary of the Irish Language'' (nó “eDIL”), in Acadamh Ríoga na hÉireann ar an 27 Meitheamh 2007. Foireann ''[[Foclóir Stairiúil na Nua-Ghaeilge|Fhoclóir na Nua-Ghaeilge]]'' san Acadamh a d’eagraigh an seoladh. == Naisc sheachtracha == * [https://www.dil.ie/ eDIL] == Féach freisin == * [[Droichead DIL]] * ''[[Foclóir Stairiúil na Gaeilge]]'' == Tagairtí == {{reflist}} {{Foclóirí na Gaeilge}} [[Catagóir:Foclóirí Gaeilge]] [[Catagóir:Foclóirí Béarla]] [[Catagóir:Foclóirí stairiúla na Gaeilge]] [[Catagóir:Foclóirí stairiúla]] [[Catagóir:Sanasaíocht na Gaeilge]] [[Catagóir:Acadamh Ríoga na hÉireann]] [[Catagóir:Nua-Ghaeilge Mhoch]] [[Catagóir:Stair na Gaeilge]] [[Catagóir:Leabhair Éireannacha]] [[Catagóir:Leabhair Bhéarla]] [[Catagóir:Leabhair Ghaeilge]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 1913]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 1910idí]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 1976]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 1970idí]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 1983]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 1980idí]] [[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1913]] 0bkrra8vwk38qd6ntzjcc633h5we5oc 14 107609 1309810 1308093 2026-04-24T23:15:50Z Taghdtaighde 60452 Curtha i bhfochatagóir 1309810 wikitext text/x-wiki {{Foclóirí na Gaeilge}} {{DEFAULTSORT:Focloiri Gaeilge}} [[Catagóir:Foclóireacht na Gaeilge]] [[Catagóir:Foclóirí de réir teanga|Gaeilge]] [[Catagóir:Foclóirí|*]] 4t8o0th59mg9lwq7s60gmfjlr3xzdoq 0 107641 1309652 1266981 2026-04-24T21:22:43Z Alison 570 [[Catagóir:Oideoirí Éireannacha]] 1309652 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Bráithre Críostaí|Bráthair Críostaí]], múinteoir, údar, agus gníomhaí ar son na [[An Ghaeilge|Gaeilge]] ab ea '''Seosamh Ieróm Mac Giolla Phádraig''' ({{lang-en|Jerome Fitzpatrick}}). Rugadh i 1878 (nó b'fhéidir 1877) i g[[Cathair Chorcaí]] é, agus fuair sé bás i 1910 i m[[Baile Átha Cliath]]. Thacaigh sé le [[Conradh na Gaeilge]] agus le hAthbheochan na Gaeilge, agus tá clú agus cáil air as go leor leabhar agus áiseanna do mhúineadh na teanga a fhoilsiú ina shaol.<ref>[http://snap.waterfordcoco.ie/collections/ejournals/100763/100763-1.pdf Br. Jerome Fitzpatrick (1878-1910] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230422212524/http://snap.waterfordcoco.ie/collections/ejournals/100763/100763-1.pdf |date=2023-04-22 }} Waterford County Council</ref> Scríobh Mac Giolla Phádraig aon leabhar déag ar an nGaeilge.<ref>'An Br. Jerome Mac Giolla Phádraig 1878-1910: Réadóir Neamhghnách Gaeilge', An Bráthair Barry Coldrey, Comhar, Iml. 49, Uimh 4 (Apr., 1990), pp. 20-23 (4 pages) Published by: Comhar Teoranta.</ref> An nós a bhí ann ag an am ná creidiúint a thabhairt do na Bráithre Críostaí sna foilseacháin seo in áit aon duine aonair. Mar chuid dá obair ar na leabhair seo, bhí sé i dteagmháil le lucht [[Athbheochan na Gaeilge|na hAthbheochana]], [[Eoin Mac Néill]] agus [[Dubhghlas de hÍde]] san áireamh.<ref>[https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=447 MAC GIOLLA PHÁDRAIG, Seosamh Ieróm (1877–1910)] Biography, www.ainm.ie</ref> Fuair sé bás i 1910 i mBaile Átha Cliath.  == Leabharliosta == * ''First Irish Grammer'', Br. J. Fitzpatrick, Christian Brothers. * ''Aids to Irish Composition'', Br. J. Fitzpatrick, and Br. V. Casey, 1907. * ''Aids to the Pronunciation of Irish'', Br. J. Fitzpatrick. == Naisc sheachtracha == * [https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=447 Beathaisnéisín ainm.ie] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Giolla Phádraig, Seosamh Ieróm Mac}} [[Catagóir:Múinteoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Oideoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí]] [[Catagóir:Básanna i 1910]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1878]] 0av42nch3sjg87mbioe2zbkg7cb1s1l 0 108027 1309618 1233048 2026-04-24T19:42:16Z MacTire02 1640 catagóir athainmnithe 1309618 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} Rialaigh an [[An Coimisiún Eorpach|Coimisiún Eorpach]] sa bhliain 2016 go raibh buntáiste ó thaobh cúrsaí cánach tugtha do [[Apple Inc.|Apple]]. Bhí sé seo i gcoinne an dlí de réir rialacha an [[An tAontas Eorpach|Aontais Eorpaigh]] maidir le tacaíocht stáit.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Rialú Eorpach faoi chúnamh mídhleathach stáit|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2016/1221/840479-rialu-eorpach-faoi/|date=2016-12-21|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Sa bhliain 2024, rialaigh an Chúirt Bhreithiúnais Eorpach go gcaithfidh Apple €13/14 billiún i gcánacha a íoc le hÉirinn, díreach mar a d'ordaigh an tAontas Eorpach in 2016.<ref name=":1">{{Luaigh foilseachán|title='Caithfidh Apple €13 billiún a íoc le hÉirinn' – rialú is déanaí|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0910/1469276-caithfidh-apple-13-billiun-a-ioc-le-heirinn-rialu-is-deanai/|date=2024-09-10|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Bhí an cheist ina chogadh dearg idir an [[An Coimisiún Eorpach|Coimisiún Eorpach]], ar taobh amháin agus Apple agus [[Rialtas na hÉireann|Éire]] ar an taobh eile idir 2016-2024, an '''díospóid chánach Apple v. an tAontas Eorpach'''. Thaobhaigh [[Rialtas na hÉireann]] le cúis Apple chun "náire a sheachaint" ach bhain Éire tairbhe mór (an €13/14 billiún) as an díospóid i ndeireadh an lae.[[Íomhá:EU State Aid Case Ireland Apple.jpg|clé|mion|Foinse ː an Coimisiún, 2016]] [[Íomhá:Apple's Offshore Organisational Structure (2013 Senate Report).jpg|clé|mion|Rinneadh Seanad na S-A fiosrúchán sa bhliain 2013, a thug le fios don AE go raibh fadhb ann ]] === Cúlra === Dar leis an gCoimisiún Eorpach, d'íoc Apple níos lú cánach ná an ceart le Rialtas na hÉireann idir 2003 agus 2014. Bhain an scéal le dhá fhochomhlacht de chuid Apple san Eoraip – Apple Sales International agus Apple Operations Europe – agus leis na brabúis a rinne na comhlachtaí sin. Dar leis an gCoimisiún Eorpach gur thug Éire stádas speisialta cánach do Apple agus gur sháraigh sin rialacha an Aontais Eorpaigh maidir le státchabhair. Mar sin ba cheart na brábúis a mheas de réir dhlíthe cánach na hÉireann. Bhí caidreamh [[Apple Inc.|Apple Inc]] le hÉirinn maidir le cúrsaí cánach á fhiosrú ag an gCoimisiún Eorpach ó Mheán Fómhair 2014, agus scagadh déanta, go háirithe, acu ar mhargaí a rinneadh i 1991 agus 2007. [[Íomhá:Apple's Offshore Distribution Structure (2013 Senate Report).png|clé|mion|Chuimhnigh Apple ar sheift speisialta]] De réir fiosrúchán a rinne [[Seanad Stáit Aontaithe Mheiriceá|Seanad Stát Aontaithe Mheiriceá]] in 2013, is ar éigean a d’íoc Apple aon cháin ar $74 billiún thar thréimhse ceithre bliana.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/cinneadh-deanta-ag-an-rialtas-achomharc-a-dheanamh-maidir-le-rialu-apple/|teideal=Cinneadh déanta ag an Rialtas achomharc a dhéanamh maidir le rialú Apple|dáta=2016-09-02|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-05-23}}</ref> Thug an fiosrúchán seo le fios don AE go raibh fadhb ann. [[Íomhá:Margrethe Vestager EU Commission Apple Ireland State Aid.jpg|clé|mion|Margrethe Vestager, coimisinéir Eorpach, 2016]] Mhaígh an Coimisiún nár íoc Apple ach 0.005% i gcáin sa bhliain 2014.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Líomhaintí Tim Cook séanta ag an gCoimisiún Eorpach|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2016/0901/813369-tim-cook-dochasach-faoi-achomharc/|date=2016-09-01|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> === 2016 === Ar [[30 Lúnasa]] [[2016]], mhaígh an [[An Coimisiún Eorpach|Coimisiún Eorpach]] gur dheonaigh Éire sochair chánach míchuí do Apple idir 2003 agus 2014.<ref>{{Lua idirlín|url=https://europa.eu/european-union/about-eu/history/2010-2019/2016_ga|teideal=Stair an Aontais Eorpaigh - 2016|údar=Aontas Eorpach|dáta=2016-06-16|language=ga|work=an tAontas Eorpach|dátarochtana=2021-08-30}}</ref> Faoi rialacha an Aontais maidir le státchabhair, ba shárú an t-acht um thrádáil cothrom, toisc gur sholáthair rialtas na hÉireann do Apple cúiteamh cánach i bhfad níos ísle a bheith acu. Bhí sé sin mídhleathach toisc gur lig sé do Apple i bhfad níos lú cánach a íoc le hais gnólachtaí eile. Léirigh fiosrú de chuid an Choimisiúin go raibh 2 chinneadh cánach déanta faoi Apple ag na Coimisinéirí Ioncaim in Éirinn - i 1991 agus i 2007 - agus gurbh é an toradh a bhí orthu "gur laghdaíodh go suntasach agus in aon turas an cháin a d’íoc Apple in Éirinn ó 1991." Maíodh gur measadh faoina luach an méid cánach a bhí amuigh ar Apple in Éirinn de bharr na rialuithe úd. Ordaíodh don chomhlacht an €13.1 billiún a íoc agus ús €1.2 billiún ar a mhuin. Bhí an €13.1 billiún i dtaisce i gcuntas [[eascró]] nó go n-eiseofar rialú críochnaitheach nach féidir dul thairis. === 2019-2020 === Lorg Apple agus lorg Rialtas na hÉireann achomharc i gCúirt Ghinearálta an AE agus héistíodh an cás i mhí Meán Fómhair 2019. Ghlac an [[Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh|Chúirt Ghinearálta]] lena gcúis sa bhliain 2020.<ref>{{Lua idirlín|url=wsj.com/articles/apples-15-billion-tax-battle-resumes-in-europe-11601027571|teideal=Apple Faces Prolonged $15 Billion Tax Battle as EU Appeals|údar=WSJ|dáta=9/2020|dátarochtana=2021}}</ref> Chuir an Chúirt ar ceal an cinneadh a bhí déanta ag an gCoimisiún go raibh gearríocaíocht €13.1 billiún déanta ag Apple ar an gcáin a bhí le n-íoc acu in Éirinn. Mar sin chuir an Chúirt Ghinearálta rialú an Choimisiúin ar neamhní. I mhí Meán Fómhair 2020, d’fhógair an [[An Coimisiún Eorpach|Coimisiún]] nach raibh aon ghlacadh acu leis sin agus lorg siad achomharc.<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|title=Molta go scrúdódh Cúirt na hEorpa arís bille cánach €13bn Apple|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/1109/1415571-molta-go-scrudodh-cuirt-na-heorpa-aris-bille-canach-13bn-apple/|date=2023-11-09|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> === 2023 === Sa bhliain 2023, éisteadh achomharc an Choimisiúin Eorpaigh in aghaidh an rialú sa bhliain 2020.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Achomharc faoi dhliteanas cánach Apple éiste|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0523/1385139-achomharc-faoi-dhliteanas-canach-apple-le-heisteacht-inniu/|date=2023-05-23|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Tá an Chúirt Ghinearálta níos íochtaraí ná an Chúirt Bhreithiúnais, áfach, agus i mí na Samhna 2023 d'eisigh Ard-Abhcóide na Cúirte Breithiúnais tuairim go ndearna an Chúirt Ghinearálta roinnt earráidí dlí san achomharc.<ref name=":1" /> Mhol an t-Ardabhcóide (Giovanni Pitruzzella)<ref>Ní gá go mbeadh tuairisc ó Ardabhcóide ina cheangal dlí, ach is iondúil go mbíonn tionchar láidir aige ar bhreithiúnas críochnúil na Cúirte Eorpaigh. In imeacht na mblianta tá sé feicthe go dtéann tuairim an Ardabhcóide i bhfeidhm ar an mbreithiúnas clabhsúir in 80% de chásanna.</ref> gur cheart do Chúirt Bhreithiúnais an AE an breithiúnas ón gCúirt Ghinearálta a chur go leataobh. Mhol sé chomh maith gur chóir an cás a chur faoi bhráid na Cúirte Ginearálta an athuair le teacht ar bhreithiúnas nua. Dúirt sé gur rinne an Chúirt Ghinearálta "earráid i ndiaidh earráide sa dlí le teacht ar an mbreithiúnas nach raibh an caighdeán cuí sa dlí bainte amach ag an gCoimisiún nuair a chinn an Coimisiún go gcaithfí cáin a ghearradh in Éirinn ar Apple ar na ceadúnais maoin intleachtúil a bhí ag fochuideachtaí Apple bunaithe in Éirinn agus ar bhrabúis a gineadh ar dhíol tháirgí Apple taobh amuigh de na Stáit Aontaithe." Dá bharr sin a deir an tArdabhcóide ba chóir don Chúirt Ghinearálta an cás a tharraingt anuas arís.<ref name=":0" /> === Eascró === Mar thoradh ar an rialú a rinne an Coimisiún i 2016, chuir Apple €13 billiún i dtaisce i gcuntas [[eascró]] - cuntas sealadach sealbhaíochta tríú páirtí - agus bhí an t-airgead sin ann ó shin.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.gov.ie/en/publication/47f7d-cover-note-for-ireland-apple-escrow-fund-2022-financial-statements/|teideal=Cover note for Ireland Apple Escrow Fund 2022 Financial Statements|dáta=2023-07-05|language=en|work=www.gov.ie|dátarochtana=2023-11-09}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://opac.oireachtas.ie/Data/Library3/Documents%20Laid/2022/pdf/RE9GZG9jc2xhaWQwNzA3MjJkXzA3MDcyMl8xNjQ4MTE=.pdf|teideal=Financial Statements|údar=.oireachtas.ie|dáta=2022|dátarochtana=2023}}</ref> == 2024 == Ar an 10 Meán Fómhair 2024, rialaigh an Chúirt Bhreithiúnais go raibh an rialú a rinne an Coimisiún Eorpach ar an gcéad dul síos in 2016 ceart agus cóir. Dúirt Apple ag an am go raibh díomá ar an gcomhlacht faoin rialú is deireanaí agus mhaígh arís eile gur faoi réir rialacha cánach na Stát Aontaithe a mba cheart brabúis an chomhlachta san Eoraip a mheas.<ref name=":1" /><ref>{{Lua idirlín|url=https://ec.europa.eu/commission/presscorner/detail/en/speech_24_4624|teideal=Press corner|work=European Commission - European Commission|dátarochtana=2024-09-11}}</ref> == Féach freisin == * [[Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Apple Inc.]] [[Catagóir:An tAontas Eorpach]] [[Catagóir:Cáin]] [[Catagóir:Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh]] [[Catagóir:Stair eacnamaíochta na hÉireann]] [[Catagóir:Cleachtais fhrithiomaíocha]] 833z9c4kedgtyhc5059ue4z2914o2t5 0 108312 1309683 1252907 2026-04-24T21:42:09Z Alison 570 ++ 1309683 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Teangeolaíocht|Teangeolaí]] agus oideoir Fionlannach ab ea '''Tove Skutnabb-Kangas''' (a rugadh ar an 6 Iúil 1940 i [[Heilsincí|Heilsincí na Fionlainne]] í agus a fuair bás ar an 29 Bealtaine 2023 i [[Lund]] [[Lund|na Sualainne]]). Bhí cáil uirthi as a cuid taighde ar mhionteangacha, an dátheangachas, agus cearta teanga. == Saol == Tar éis di oideachas scoile a fháil i Heilsincí, d’oibrigh sí ar feadh tamaill ghairid sa choláiste oiliúna múinteoirí. I 1967 agus 1968 bhí sí sna Stáit Aontaithe, áit ar oibrigh sí i Roinn na dTeangacha Nordacha in [[Ollscoil Harvard]]. Ina dhiaidh sin, d’oibrigh sí ar feadh tamaill mar mhúinteoir i Heilsincí. Ó 1970 i leith, bhí sí ina heolaí in ollscoileanna san Fhionlainn agus [[An Danmhairg|sa Danmhairg]]. Fuair sí a céad chéim dhochtúireachta i Heilsincí sa bhliain 1976; <ref name=":0">{{Cite web-en|url=http://www.linguapax.org/english/what-we-do/linguapax-award/2003-award|title=2003 Award|date=2016-12-14|language=en-GB|work=Linguapax International|access-date=2018-12-17}}</ref> ba é an dátheangachas ábhar a tráchtais. Ó 1995 go 2000, mhúin sí in Ollscoil Roskilde sa Danmhairg, áit a raibh sí ina haoithaighdeoir ó 1979 go 2007. As sin go dtí a bás, bhí sí ina hollamh gradaim.<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.tove-skutnabb-kangas.org/en/Tove_Skutnabb-Kangas_CV.html |teideal=''TOVE Anita SKUTNABB-KANGAS dr.phil. '' |dátarochtana=2023-06-01 |archivedate=2013-04-16 |archiveurl=https://archive.today/20130416062954/http://www.tove-skutnabb-kangas.org/en/Tove_Skutnabb-Kangas_CV.html }}</ref> Staidéar ar choinníollacha an dátheangachais ab ea an príomhábhar taighde aici. I dtús na 1980idí, d'fhorbair sí coincheap ar ar thug sí ''linguicism'' (“teangamharú”, nó “teangaicíd”) — leatrom in aghaidh teangacha mionlaithe. Cháin sí an fhaillí a dhéantar i dtacaíocht a thabhairt do pháistí a labhraíonn máthairtheangacha nach bhfuil dúchasach sa tír ina bhfuil cónaí orthu (mar shampla leanaí le [[An Tuircis|Tuircis]] sa [[An Ghearmáin|Ghearmáin]]) chomh maith le hísliú stádas an dátheangachais. Thug Kangas an sainmhíniú seo ar an teangaicíd: “idé-eolaíochtaí agus struchtúir a úsáidtear chun roinnt éagothrom cumhachta agus acmhainní (idir ábhartha agus neamhábhartha) idir grúpaí a shainmhínítear ar bhonn teanga a dhlisteanú, a chur i bhfeidhm agus a chothú.”<ref>Quoted in Skutnabb-Kangas, Tove, and Phillipson, Robert, "'Mother Tongue': The Theoretical and Sociopolitical Construction of a Concept." In Ammon, Ulrich (ed.) (1989). ''Status and Function of Languages and Language Varieties'', p. 455. Berlin, New York: Walter de Gruyter & Co. {{ISBN|3-11-011299-X}}.</ref> Sa bhliain 2000, foilsíodh leabhar dar teideal “Rights to language: equity, power and education; celebrating the 60th birthday of Tove Skutnabb-Kangas”, curtha in eagar ag Robert Phillipson.<ref>{{Cite book-en|title=Rights to language: equity, power and education; celebrating the 60th birthday of Tove Skutnabb-Kangas|author=Phillipson|first=Robert|year=2000|isbn=978-0-8058-3835-0}}</ref> == Saothar == * {{Cite book-en|title=Bilingualism or not - the education of minorities|year=1981|publisher=Multilingual Matters|isbn=0-905028-17-1}} * {{Cite book-en|title=Minority education: from shame to struggle|year=1988|publisher=Multilingual Matters|isbn=1853590037}} * {{Cite book-en|title=Language, Literacy and Minorities|year=1990|publisher=The Minority Rights Group|isbn=0946690782}} * {{Cite book-en|title=Linguistic Human Rights. Over-coming linguistic discrimination. Contributions to the Sociology of Language 67|publisher=Mouton de Gruyter|isbn=3-11-014878-1}} (478 leathanach). * {{Cite book-en|title=Multilingualism for All. Series European Studies on Multilingualism|date=Eanáir 1995|publisher=Swets & Zeitlinger|isbn=90-265-1423-9}} * {{Cite book-en|title=Language: A Right and a Resource. Approaching Linguistic Human Rights|date=Eanáir 1999|publisher=Central European University Press|isbn=963-9116-64-5}} * {{Cite book-en|title=Linguistic genocide in education? or worldwide diversity and human rights?|year=2000|publisher=Lawrence Erlbaum Associates|isbn=0-8058-3468-0}} == Tagairtí == {{reflist}} {{Rialú údaráis}} {{DEFAULTSORT:Skutnabb-Kangas, Tove}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1940]] [[Catagóir:Básanna in 2023]] [[Catagóir:Teangeolaithe Fionlannacha]] [[Catagóir:Oideoirí Fionlannacha]] [[Catagóir:Mná]] j9tx4b7dm1mt6pv3g5j8t18m8d0qcwh 0 109261 1309786 1195654 2026-04-24T22:55:08Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1309786 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Coloured-family.jpg|mion|Teaghlach "[[Coloureds na hAfraice Theas|Coloured]]" san Afraic Theas. Is daoine de chine measctha iad uaireanta daoine de dhath, ach ní i gcónaí. ]] Duine nach den chine geal<ref>nó duine neamhgheal</ref> is ea '''duine de dhath'''<ref name='Tearma'>{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/duine%20de%20dhath/|title=“duine de dhath” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-07-17}}</ref> (nó '''duine daite''' nó '''duine de chine daite)'''.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/glactha-ag-lucht-an-fhoclora-leis-an-tearma-nua-duine-de-dhath/|teideal=Glactha ag lucht an fhoclóra leis an téarma nua ‘Duine de dhath’|údar=Méabh Ní Thuathaláin|dáta=16 Iúil 2021|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-07-17}}</ref> == Sanasaíocht == Sa bhliain 2021, mhol [[Ola Majekodunmi]] as Baile Átha Cliath an focal 'duine de dhath;. (Is craoltóir, iriseoir, scríbhneoir agus ball de chumann Fhoras na Gaeilge í). Dúirt sí go raibh an focal ‘duine de dhath’ níos oiriúnaí sa tsochaí il-eitneach a bhí in Éirinn sna 2020idí, ná na focail ‘duine gorm’ nó ‘duine dubh’ a úsáideadh go dtí seo.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Nuacht Mhall (Gaillimh)|url=https://open.spotify.com/episode/0Gn2KElt12BMGJ5sCwVfwe|date=2021-07-17|language=ga-IE|author=Conradh na Gaeilge, Londain}}</ref> Tharraing an nath nua conspóid.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ni-thaitnionn-duine-de-dhath-leat-nil-dualgas-ar-bith-ort-an-tearma-sin-a-usaid-ach/|teideal=Ní thaitníonn ‘duine de dhath’ leat? Níl dualgas ar bith ort an téarma sin a úsáid, ach…|údar=Alex Hijmans|dáta=17 Iúil 2021|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-07-16}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/leabhair/is-rialacha-breagacha-gan-bhunus-iad-cuid-de-na-rialacha-gramadai/|teideal='Is rialacha bréagacha gan bhunús iad cuid de na rialacha gramadaí'|údar=Eoin Ó Cróinín|dáta=2021-07-27|language=ga-IE|dátarochtana=2023-07-17}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Lua idirlín|údar=[[Vincent Morley]]|url=https://cstair.blogspot.com/2021/10/blue-people-agus-daoine-de-dhath.html|teideal=Cúrsaí Staire: ‘Blue people’ agus ‘daoine de dhath’|dátarochtana=2023-07-17|dáta=2021-10-02}}</ref> == Féach freisin == * [[Daoine gorma]] * [[Daoine gorma in Éirinn]] * [[Coloureds na hAfraice Theas]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Daoine de dhath]] [[Catagóir:Antraipeolaíocht]] [[Catagóir:Ciníochas]] [[Catagóir:Daoine gorma]] 74blepwk9scrsfsddita31wdkbei86y 0 109274 1309882 1174545 2026-04-25T00:17:53Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1309882 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Example of copyedited manuscript.jpg|mion]] Is éard atá i gceist le '''cóipeagarthóireacht''' nó '''eagarthóireacht chóipe'''<ref name='Tearma'>{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/copy-editing/|title=“copy-editing” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-07-17}}</ref> ná snas a chur ar phíosa scríbhneoireachta sula bhfoilsítear é. I réimse na foilsitheoireachta, is gnách go mbíonn athbhreithniú déanta ag an eagarthóir agus ag an cóipeagarthóir ar gach foilseachán agus bailchríoch curtha ag údar an phíosa air.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/leabhair/is-rialacha-breagacha-gan-bhunus-iad-cuid-de-na-rialacha-gramadai/|teideal='Is rialacha bréagacha gan bhunús iad cuid de na rialacha gramadaí'|údar=Eoin Ó Cróinín|dáta=2021-07-27|language=ga-IE|dátarochtana=2023-07-17}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Tráth dá raibh, bhíodh foireann cóipeagarthóirí ag gach nuachtán mór – daoine sárléannta a bhí iontu go hiondúil a raibh tuiscint faoi leith acu ar chúrsaí stíle agus friotail. Ach de réir mar a thit díolachán na nuachtán, gearradh siar ar an líon cóipeagarthóirí a bhí á bhfostú acu. Lasmuigh de na foilsitheoirí móra, tá na cóipeagarthóirí éirithe tearc sa lá inniu.<ref name=":0" /> == Féach freisin == * [[Eagarthóir téacs]] == Tagairtí == {{reflist}} {{síol}} [[Catagóir:Scríbhneoireacht]] [[Catagóir:Foilsitheoireacht]] [[Catagóir:Gramadach]] p9icd9e79pz0lpdfcqubez618r35bbk 14 110139 1309658 1187390 2026-04-24T21:25:26Z Alison 570 [[Catagóir:Oideoirí Éireannacha]] 1309658 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Caint phoiblí]] [[Catagóir:Oideoirí Éireannacha]] kcmnh2xwp0m84sm37u7j92dow9g3xry 1309661 1309658 2026-04-24T21:26:17Z Alison 570 [[Catagóir:Oideoirí]] 1309661 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Caint phoiblí]] [[Catagóir:Oideoirí]] 2ib6qgrm6k79eyghkdqv8hfr502k9r2 14 110312 1309991 1188676 2026-04-25T02:21:18Z Alison 570 ++ 1309991 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Dlí maoine]] kot4trqq24jpncurtkhd9q5ejm85wtc 14 110436 1309615 1189542 2026-04-24T19:41:21Z MacTire02 1640 Bhog MacTire02 an leathanach [[Catagóir:Cleachtais frithiomaíocha]] go [[Catagóir:Cleachtais fhrithiomaíocha]]: gramadach 1189542 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Gnó]] [[Catagóir:An tAontas Eorpach]] c5awc620auxk0seovzfyrh301y8fe8t 0 110688 1309897 1190980 2026-04-25T00:28:02Z Alison 570 fixes 1309897 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Sixsided Dice inJapan.jpg|mion|[[dísle]] ]] Ciallaíonn '''riosca''' an chosúlacht atá ann go ndéanfar díobháil do dhuine chomh maith le déine na díobhála a fhulaingítear. Tá éiginnteacht áirithe ann i gcónaí, mar shampla [[Riosca airgeadas|neamhchinnteacht sa mhargadh]]. Tá dhá thaobh ag baint leis an riosca go minic, toradh dearfach nó diúltach. Braitheann an riosca freisin ar líon na ndaoine atá faoi lé na [[Guais (contúirt)|guais]]<nowiki/>e.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.hsa.ie/eng/education/managing_safety_and_health_in_schools/treoirlinte_ar_bhainistiu_sabhailteachta_slainte_agus_leasa_i_mbunscoileanna/|teideal=Treoirlínte ar Bhainistiú Sábháilteachta, Sláinte agus Leasa i mBunscoileanna|údar=hsa.ie|dátarochtana=2023}}</ref> Is iad rialúcháin/bearta rialúcháin na bearta cosantacha a ghlactar mar réamhchúram chun a áirithiú go ndíchurfar agus go laghdófar an riosca. Baineann measúnú riosca le guais a shainaithint, agus ina dhiaidh sin le meastachán a dhéanamh ar déine agus ar chosúlacht na díobhála a d’fhéadfadh eascairt as.<ref name=":0" /> == Féach freisin == * [[Riosca airgeadas]], [[Riosca ráta úis]], [[Anailís riosca (gnó)]], [[Toisc riosca]], srl * [[Guais (contúirt)]] * [[Achtúire]] (duine a thomhaiseann rioscaí agus táillí árachais) == Tagairtí == {{reflist}} {{síol}} [[Catagóir:Contúirtí]] [[Catagóir:Eolaíocht achtúireach]] [[Catagóir:Eolaíochtaí sóisialta]] dei79pvft1xe2v8rqbkrg3od9jo24zr 14 112001 1309761 1299213 2026-04-24T22:39:54Z Alison 570 Ord 1309761 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Teoiricí eolaíochta|socheolaíocht]] [[Catagóir:Teoiricí sóisialta|socheolaíocht]] [[Catagóir:Socheolaíocht]] 8b8nf5ng4f6dzyn5m671sq9lo5x7yxg 0 112047 1310060 1244015 2026-04-25T03:44:18Z Alison 570 ++ 1310060 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ceannródaí Meiriceánach ab ea '''Mary Mason Lyon''' ( 28 Feabhra, 1797 – 5 Márta, 1849) in oideachas na mban. Bhunaigh sí an ''Wheaton Female Seminary'' in Norton, Massachusetts, ( anois Wheaton College) sa bhliain 1834 . Ansin, bhunaigh sí ''Mount Holyoke Female Seminary'' (anois Mount Holyoke College) i South Hadley, Massachusetts, sa bhliain 1837 agus bhí sí ina céad uachtarán (nó "príomhoide") ar feadh 12 bliain. Chomhcheangail fís Lyon dúshlán intleachtúil agus cuspóir morálta. Bhí meas aici ar éagsúlacht shocheacnamaíoch agus rinne sí a dícheall an seimineár a dhéanamh inacmhainne do mhic léinn ar ioncam measartha. == Luathshaol == Iníon de theaghlach feirmeoireachta i mBuckland, Massachusetts, bhí óige dheacair dhúshlánach ag Lyon. Fuair a hathair bás nuair a bhí sí cúig bliana d’aois, agusbhí an teaghlach ar fad páirteach chun cabhrú leis an bhfeirm a reáchtáil. Bhí Lyon trí bliana déag nuair a phós a máthair arís agus bhog sí ar shiúl; d'fhan sí taobh thiar i Buckland chun an teach a choinneáil dá deartháir Aaron, a ghlac seilbh ar an bhfeirm. <ref name="Alden">{{Cite book-en|author=Green|first=Elizabeth Alden|title=Mary Lyon and Mount Holyoke|url=https://archive.org/details/marylyonmounthol0000gree|year=1979|publisher=University Press of New England|location=Hanover, New Hampshire|isbn=0-87451-172-0|pages=[https://archive.org/details/marylyonmounthol0000gree/page/406 406]}}</ref> D’fhreastail Lyon ar scoileanna ceantair éagsúla ó am go chéile agus, in 1814 ag 17, thosaigh sí ag múineadh iontu freisin. Chothaigh tús measartha Lyon a tiomantas ar feadh an tsaoil do dheiseanna oideachais a leathnú chuig cailíní ó mheánléim agus ó chúlraí bochta. Chothaigh tús measartha Lyon a tiomantas ar feadh an tsaoil maidir le deiseanna oideachais a leathnú chuig cailíní ó chúlraí bochta agus measartha. Bhí Lyon in ann freastal ar dhá mheánscoil sa deireadh, ''Sanderson Academy'' i Ashfield agus ''Byfield Seminary'' in oirthear [[Massachusetts]]. <ref name="Alden">{{Cite book-en|author=Green|first=Elizabeth Alden|title=Mary Lyon and Mount Holyoke|url=https://archive.org/details/marylyonmounthol0000gree|year=1979|publisher=University Press of New England|location=Hanover, New Hampshire|isbn=0-87451-172-0|pages=[https://archive.org/details/marylyonmounthol0000gree/page/406 406]}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFGreen1979">Green, Elizabeth Alden (1979). <span class="cs1-lock-registration" title="Free registration required">[[iarchive:marylyonmounthol0000gree|''Mary Lyon and Mount Holyoke'']]</span>. Hanover, New Hampshire: University Press of New England. pp.&nbsp;[[iarchive:marylyonmounthol0000gree/page/406|406]]. [[Leabharuimhir Chaighdeánach Idirnáisiúnta|ISBN]]&nbsp;[[Speisialta:Foinsí Leabhar/0-87451-172-0|<bdi>0-87451-172-0</bdi>]].</cite></ref> Ag ''Byfield'', bhí cairdeas aici leis an bpríomhoide, an tUrramach Joseph Emerson, agus ag a chúntóir, Zilpah Polly Grant . Thóg sí isteach freisin éiteas Byfield maidir le dianoideachas acadúil agus í lán le tiomantas Críostaí. Ansin theagasc Lyon ag roinnt acadaimh, lena n-áirítear Sanderson, scoil bheag dá cuid féin i Buckland, Adams Female Academy (reáchtáil ag Grant), agus an Ipswich Female Seminary (a bhí á reáchtáil ag Grant freisin). Bhí tionchar ag an bhfreastal a bhí ag Lyon ar na léachtaí a raibh an-tóir orthu ag an am sin i luibheolaíocht saotharlainne le Amos Eaton an mbaint a bhí aici le gluaiseacht na seimineár ban .<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Woody|first=T.|year=1929|title=A history of women's education in the United States|journal=Science & Education|publisher=Science Press|volume=4|issue=1–2}}</ref><ref>{{Cite book-en|author=Newcomer|first=M.|year=1959|title=A century of higher education for American women|url=https://archive.org/details/centuryofhighere00newc|location=New York|publisher=Harper & Brothers}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|author=Warner|first=D. J.|year=1978|title=Science education for women in antebellum America|journal=Isis|volume=69|issue=246|pages=58–67|doi=10.1086/351933|pmid=387657}}</ref> Sa bhliain 1834, d'iarr Laban Wheaton agus a iníon-chéile, Eliza Baylies Chapin Wheaton, ar Mary Lyon chun cabhair a fháil chun an ''Wheaton Female Seminary'' a bhunú i Norton, Massachusetts . <ref name="Wheaton">{{Cite web-en|url=http://wheatoncollege.edu/college-history/1830s/wheaton-born/|title=1834 Wheaton is born|work=Wheaton College History|access-date=19 April 2016}}</ref> D'fhág Lyon an mhúinteoireacht agus bhailigh sí cistí deonaithe i sparán uaithne sainiúil chun airgead a bhailiú le haghaidh na cliarscoile a chur ar bun. <ref name=":0">{{Cite web-en|url=https://www.emilydickinsonmuseum.org/mary-lyon-1797-1849-teacher/|title=Mary Lyon (1797-1849), teacher – Emily Dickinson Museum|language=en-US|access-date=2022-12-06}}</ref> Chruthaigh sí an chéad churaclam agus é mar sprioc aici go mbeadh sé comhionann ó thaobh cáilíochta de le cáilíocht choláistí na bhfear. Chuir sí an chéad phríomhoide, Eunice Caldwell ar fáil freisin. Osclaíodh Wheaton Female Seminary ar 22 Aibreán 1835, le 50 dalta agus triúr múinteoirí. D’fhág Lyon agus Caldwell Wheaton, in éineacht le hochtar mac léinn ó Wheaton, chun Mount Holyoke Female Seminary a oscailt. <ref name="Cole">{{Cite book-en|author=Cole|first=Arthur Charles|title=A hundred years of Mount Holyoke college|date=1940|publisher=Yale University Press|location=New Haven, CT}}</ref> == Mount Holyoke == [[Íomhá:Mary_lyon_daguerrotype_1797-1849.jpg|deas|mion| Lyon c. 1845]] Le linn na mblianta tosaigh seo, d’fhorbair Lyon a fís de réir a chéile do Mount ''Holyoke Female Seminary'', a bheadh cosúil le scoileanna Grant ar go leor bealaí ach, bhí súil ag Lyon, a scoláirí a tharraingt ó raon socheacnamaíoch níos leithne. Bhí an coláiste uathúil sa mhéid is gur daoine ar bheagán acmhainne a bhunaigh é agus gur fhreastail sé ar a n-iníonacha seachas ar leanaí na saibhre. Ach go háirithe, bhí tionchar ag an Urramach Joseph Emerson uirthi, ar mhol a ''Discourse on Female Education'' (1822) gur cheart mná a oiliúint le bheith ina múinteoirí seachas"to please the other sex.". Osclaíodh ''Mount Holyoke'' sa bhliain 1837: bhí an seimineár réidh le haghaidh "the reception of scholars on November 8, 1837." <ref name="Tatum" /> Rinne Lyon a dícheall caighdeáin arda acadúla a choinneáil: shocraigh sí scrúduithe iontrála déine agus ghlac sí isteach "''young ladies of an adult age, and mature character.''" <ref name="Tatum">{{Cite book-en|author=Hartley|first=James|title=Mary Lyon: Documents and Writings|year=2008|publisher=Doorlight Publications|location=South Hadley, MA|isbn=9780977837250}}</ref> Ag teacht lena fís shóisialta, theorannaigh sí an táille teagaisc go $60 in aghaidh na bliana, thart ar aon trian den táille a ghearr Grant ar ''Ipswich Female Seminary'', a bhí lárnach dá misean "''appeal[ing] to the intelligence of all classes''.". <ref name="Tatum">{{Cite book-en|author=Hartley|first=James|title=Mary Lyon: Documents and Writings|year=2008|publisher=Doorlight Publications|location=South Hadley, MA|isbn=9780977837250}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFHartley2008">Hartley, James (2008). ''Mary Lyon: Documents and Writings''. South Hadley, MA: Doorlight Publications. p.&nbsp;163. [[Leabharuimhir Chaighdeánach Idirnáisiúnta|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9780977837250|<bdi>9780977837250</bdi>]].</cite></ref> D'fhonn costais a choinneáil íseal, d'éiligh Lyon ar dhaltaí tascanna baile a dhéanamh - leagan luath den obair/staidéar. Áiríodh leis na tascanna seo; béilí a ullmhú agus urláir agus fuinneoga a ní. Cuireadh de chúram ar [[Emily Dickinson]], a d’fhreastail ar an Seimineár i 1847, sceana a ghlanadh. <ref>{{Cite web-en|url=http://www.mtholyoke.edu/lits/library/arch/emily_dickinson/Emily_Dickinson.html|title=Autograph letter signed, dated 6 November 1847, to Abiah Root|author=Dickinson|first=Emily|publisher=Mount Holyoke College|access-date=November 22, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140307070814/http://www.mtholyoke.edu/lits/library/arch/emily_dickinson/Emily_Dickinson.html|archive-date=7 March 2014}}</ref> Ach ní mhairfeadh sé seo. Ó 2019, measann Mount Holyoke anois gurb é $71,828 in aghaidh na bliana an costas a bhaineann le freastal ar an gcoláiste. <ref>{{Cite web-en|url=https://www.mtholyoke.edu/sfs/cost-attendance|title=Cost of Attendance|date=19 December 2014}}</ref> Cuireann an coláiste cineálacha éagsúla cúnaimh airgeadais ar fáil. <ref> {{Lua idirlín|url=https://www.mtholyoke.edu/admission/apply-undergraduate-first-year/affording-mount-holyoke/financial-aid}}</ref> D’éiligh Lyon, a chreid go luath i dtábhacht na haclaíochta laethúil do mhná, ar a cuid mac léinn míle amháin a shiúl (1.6&nbsp;km) tar éis an bhricfeasta. Le linn geimhreadh fuar agus sneachta [[Sasana Nua|New England]], laghdaigh sí an riachtanas go 45 nóiméad. Mhúin múinteoirí [[callaistéinic]] — cineál aclaíochta — i hallaí neamhthéite go dtí gur glanadh limistéar stórála le haghaidh giomnáisiam. Cé go raibh polasaithe Lyon conspóideach uaireanta, mheall an seimineár a spriocghrúpa mac léinn de 200 go tapa. Bhí Lyon ag súil le hathrú ar ról na mban agus chuir sí oideachas cuimsitheach, dian agus nuálach ar fáil dá daltaí, le béim ar leith ar na heolaíochtaí. Theastaigh uaithi:<blockquote>''seven courses in the sciences and mathematics for graduation, a requirement unheard of at other female seminaries. She introduced women to "a new and unusual way" to learn science—laboratory experiments which they performed themselves. She organized field trips on which students collected rocks, plants, and specimens for lab work, and inspected geological formations and recently discovered dinosaur tracks'' <ref>{{Lua idirlín|url=http://www.mtholyoke.edu/marylyon/science.html|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2024-03-10|archivedate=2012-03-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120309085547/http://www.mtholyoke.edu/marylyon/science.html}}</ref></blockquote>D’fhorbair Lyon a smaointe maidir le conas oideachas a chur ar mhná nuair a bhí sí ina príomhoide cúnta ag Ipswich Female Seminary i Massachusetts. Faoi 1837 bhí sí tar éis a chur ina luí ar urraitheoirí iolracha tacú lena hidéil agus leis an gcéad choláiste dáiríre a bhí ag an náisiún do mhná. <ref name="google1">{{Cite book-en|url=https://books.google.com/books?id=Z3qWLyDZ8PsC&pg=PA13|title=Alma Mater: Design and Experience in the Women's Colleges from Their ... – Helen Lefkowitz Horowitz – Google Boeken|access-date=2012-07-14|isbn=978-0870238697|author=Horowitz|first=Helen Lefkowitz|year=1993|publisher=Univ of Massachusetts Press}}</ref> Bhronn baile South Hadleyhad an talamh agus an príomhfhoirgneamh. <ref> See [https://offices.mtholyoke.edu/marylyon/founding "The Founding of Mount Holyoke Female Seminary" (2022) online]</ref> Chuir leagan amach Lyon ar an gcampas samhail a ndearnadh aithris fhorleathan uirthi d'ardoideachas na mban trí thimpeallacht fhisiciúil a chur ar fáil a thacaigh le curaclam dian cuimsitheach atá comhionann le curaclam coláistí na bhfear. Mar gheall ar spriocanna nuálacha Lyon bhí a Seimineár uathúil agus difriúil ó sheimineáir ban eile na tréimhse, ag tairiscint curaclam comhionann leo siúd ag coláistí na bhfear. D’oibrigh na scoláirí ar fad in aon fhoirgneamh amháin gan mórán príobháideachta. Bhí dlúth-theagmháil ann leis an dámh uile-ban, agus féintuairiscí laethúla ar a láidreachtaí agus a laigí pearsanta. Laghdaigh an coláiste an fhoireann go dtí an t-íosmhéid toisc go raibh 100 nó mar sin de mhic léinn a rinne uair an chloig oibre an duine in aghaidh an lae, agus iad ag láimhseáil an chuid is mó de na gnáth-chóracha cosúil le cócaireacht agus glanadh agus cothabháil na dtailte. Dhiúltaigh Lyon an sprioc a bhí ag coláistí na bhfear indibhidiúlacht agus neamhspleáchas a chur chun cinn agus ina ionad sin chothaigh an tuairim go bhféadfadh foireann aontaithe na mban a bheith ag teacht leis an rath a bhí ar choláistí na bhfear in aice láimhe cosúil le Amherst agus Williams. Thug an curaclam deis do mhná staidéar a dhéanamh ar ábhair cosúil le geoiméadracht, calcalas, Laidin, Gréigis, eolaíocht, fealsúnacht, agus stair, nach raibh á múineadh de ghnáth ag seimineáir ban eile sa 19ú haois. D'éirigh le hiarrachtaí Lyon institiúid ardoideachais do mhná a bhunú, in ainneoin na ndúshlán eacnamaíoch a bhí ann ag an am, an bealach a thabhairt do níos mó ban na deiseanna céanna ardoideachais a bheith acu agus a bhí ag a ndeartháireacha. <ref>Andrea L. Turpin, “The Ideological Origins of the Women’s College: Religion, Class, and Curriculum in the Educational Visions of Catharine Beecher and Mary Lyon.” ''History of Education Quarterly'' 50#2 (2010), pp. 133–58. [http://www.jstor.org/stable/40648056 online].</ref><ref> The major study is Helen Lefkowitz Horowitz, ''Alma mater: Design and experience in the women's colleges from their nineteenth-century beginnings to the 1930s' (2nd edition, U of Massachusetts Press, 1993). ''</ref> ==Tagairtí== {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Lyon, Mary}} [[Catagóir:Básanna i 1849]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1797]] [[Catagóir:Mount Holyoke College]] [[Catagóir:Dámh Choláiste Mount Holyoke]] [[Catagóir:Daoine as Buckland, Massachusetts]] [[Catagóir:Uachtaráin agus Príomhoidí Choláiste Mount Holyoke]] [[Catagóir:Daoine i gColáiste Wheaton (Massachusetts)]] [[Catagóir:Bunaitheoirí ollscoile agus coláistí]] [[Catagóir:Oideoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Daoine as Massachusetts]] l5eh2b4itlk7xbr1il0khh5igrr90v2 0 112587 1309535 1279937 2026-04-24T15:10:13Z Seachránaí 53315 Catagóir:John Maynard Keynes 1309535 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}}Eacnamaí agus [[fealsamh]] ba ea '''John Maynard Keynes''' (5 Meitheamh 1883 – 21 Aibreán 1946), duine den lár ó thaobh fealsúnachta de. [[Íomhá:Keynes.jpg|clé|mion|roimh 1913]] [[Íomhá:Lopokova and Keynes 1920s cropped.jpg|clé|mion|1920idí]] === Saol === Ba phearsa mhór é Keynes sa tréimhse idir an dá chogadh domhanda, go mórmhór i [[Londain|Londain Shasana]]. Bhí sé ar dhuine de na baill ba cháiliúla de Chumann [[Bloomsbury]] (grúpa liteartha ina raibh [[E.M. Forster]] agus [[Virginia Woolf]] páirteach freisin). Cuireadh i leith Keynes uaireanta gur athraigh sé a intinn. ‘Athraím m’intinn de réir mar a athraíonn na fíricí,’ a dúirt sé, ‘céard a dhéanann tusa, a dhuine uasail?’<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/dimigh-sin-agus-thainig-seo-ta-sinn-fein-ag-dul-i-dtaithi-ar-shean-nos-polaitiuil/|teideal=D’imigh sin agus tháinig seo – tá Sinn Féin ag dul i dtaithí ar shean-nós polaitiúil|dáta=2024-03-30|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-03-30}}</ref> Agus bhí comhairle eile aige, "ní i smaointe nua a leagan amach atá an deacracht ach in éalú ó na seansmaointe".<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/strategy/pdf/RTE-Strategy-2018-2022-Irish.pdf|teideal=Straitéis 2018 - 2022|údar=RTÉ|dáta=2018|dátarochtana=2024}}</ref> [[Íomhá:It is better to be roughly right than precisely wrong. John Maynard Keynes, 1883-1946 -en.svg|clé|mion]] === Smaointeoireacht === Bhí coincheap ag Keynes nár chóir ligean don [[Margadh airgeadraí|mhargadh]] a chuid a dhéanamh agus ligean don ghnáthdhuine fulaingt. Chreid Keynes gur chóir don rialtas bheith sáite díreach i gcruthú éilimh ar earraí agus seirbhísí trí phoist a chruthú. Dá mbeadh post ag duine bheadh ioncam aige. Dá mbeadh ioncam aige cheannódh sé earraí. Dá gceannódh sé earraí bheadh ar dhuine eile na hearraí sin a tháirgeadh agus chruthódh sé sin a thuilleadh post. Ba chuma le Keynes dá mbeadh daoine ag tochailt poill agus á líonadh arís, fad is a bhí post acu. Ghlac comhairleoirí Hitler le teoiricí an Tiarna Keynes agus chuir sé muintir na Gearmáine thar n-ais ag obair. Tógadh na bóithre breátha (agus tá siad fós acu).<ref>{{Lua idirlín|url=https://cs.slu.edu/~scannell/gaelsceal/2010-04-30.pdf|teideal=Adolf Hitler agus an bóthar go Gaillimh|údar=SAOL / Conall Ó Móráin|dáta=2010|dátarochtana=2024}}{{Dead link|date=Meitheamh 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==== Infheistíocht ==== Bhí Keynes ar an bheagán daoine sna 1930idí a chreid gur cheart níos mó airgead a chur isteach sa [[Geilleagar|gheilleagar]] nuair a bhí rátaí [[dífhostaíocht]]<nowiki/>a go hard, ní a mhalairt. Má d’aistrigh an rialtas agus lucht rachmais na fiacha s’acu chuig na daoine ba bhoichte i Meiriceá, bhí sé mar a gcéanna sa Bhreatain. Rinne Keynes cur síos breá (‘''In the long run we are all dead''’) ar an bhfadhb a chuireann as do pholaiteoirí go minic. Moltar rogha pholaitiúil uaireanta a rachaidh chun tairbhe do thír sa bhfadtéarma ach ar léir do pholaiteoirí láithreach an costas iomarcach polaitiúil a bhaineann leo.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/is-tabhachtai-na-aisling-iarnroid-uile-eireann-na-roghanna-prainneacha-iompair-is-ga-a-dheanamh/|teideal=Is tábhachtaí ná aisling iarnróid uile-Éireann na roghanna práinneacha iompair is gá a dhéanamh|údar=Cathal Mac Coille|dáta=29 Iúil 2023|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-03-30}}</ref> ==== An t-órchaighdeán ==== Nuair a chinn Winston Churchill, [[Seansailéir an Státchiste]] ag an am, ar an [[órchaighdeán]] a athbheochan sa bhliain 2025, spreag sé Keynes chun criticeoireacht phoiblí a dhéanamh ar pholasaithe an Aire.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.parliament.uk/about/living-heritage/transformingsociety/private-lives/yourcountry/collections/churchillexhibition/churchill-the-orator/gold-standard/|teideal=Churchill as Chancellor: The Gold Standard|údar=parliament.uk|dátarochtana=2024}}</ref> Bhí Keynes den bharúil go dtarraingeodh athbheochan an órchaighdeáin [[An Spealadh Mór|géarchéim dhomhanda]] eacnamaíochta ina diaidh. Bhí an ceart ag Keynes. Lena cheart a thabhairt do Churchill, ní raibh oideachas eacnamaíochta air, agus ní raibh sé ach ag leanúint chomhairle Mhontague Norman, a bhí i gceannas ar [[Banc Shasana|Bhanc Shasana]] ag an am. === Timpeallacht === In alt san iris ''The Yale Review'' sa bhliain 1933, scríobh Keynes go raibh an cine daonna ag scriosadh áilleacht an dúlra toisc nach raibh aon luach airgid ag baint leis an áilleacht sin.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.stmunchinscollege.com/wp-content/uploads/2016/07/2016-Irish-Higher-P2.pdf|teideal=Athrú Aeráide: Fadhb Mhór ár Linne|údar=stmunchinscollege.com|dátarochtana=2024}}</ref> Tugadh an chluas bhodhar don rabhadh sin, dár ndóigh. === Tionchar ar Éirinn === Roghnaigh an Taoiseach [[John A. Costello]] sna 1940idí/1950idí ollamh éirimiúil óg darbh ainm [[Patrick Lynch]] chun cabhrú leis ó thaobh an gheilleagair de. Fear a bhí dílis do thuairimí John Maynard Keynes ab ea Lynch, agus mhol sé cur chuige úrnua ó 1948. === Saothar === * ''[[The General Theory of Employment, Interest and Money]]''<ref>{{Luaigh foilseachán|title=The General Theory of Employment, Interest and Money|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=The_General_Theory_of_Employment,_Interest_and_Money&oldid=1203318513|journal=Wikipedia|date=2024-02-04|language=en}}</ref> (1936) ina bpléitear luach an gheilleagair mheasctha. == Féach freisin == * [[Cumann Bloomsbury]] : [[Virginia Woolf]], [[E.M. Forster]], srl * [[An Spealadh Mór]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:John Maynard Keynes]] luphge0l98rt8vaphhpypt8t176cnji 14 112593 1309534 1208716 2026-04-24T15:09:46Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1309534 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:Keynes, John Maynard}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1883]] [[Catagóir:Básanna i 1946]] [[Catagóir:Acadóirí Briotanacha]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Cambridge]] [[Catagóir:Bailitheoirí ealaíne]] [[Catagóir:Cambridgeshire]] [[Catagóir:Daonchairde]] [[Catagóir:Eacnamaithe]] [[Catagóir:Eagarthóirí]] [[Catagóir:Fealsúna Sasanacha]] [[Catagóir:Feirmeoirí]] [[Catagóir:Fir déghnéasacha]] [[Catagóir:Liobrálachas]] [[Catagóir:Lucht gnó Shasana]] [[Catagóir:Matamaiticeoirí Sasanacha]] [[Catagóir:Polaiteoirí Sasanacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Sasanacha]] [[Catagóir:Síónaigh]] [[Catagóir:Uaisleacht Eorpach]] te8azhdiw66bi6kc5oz6i4ar1mzi9q3 1309536 1309534 2026-04-24T15:10:42Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1309536 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:Keynes, John Maynard}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1883]] [[Catagóir:Básanna i 1946]] [[Catagóir:Acadóirí Briotanacha]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Cambridge]] [[Catagóir:Bailitheoirí ealaíne]] [[Catagóir:Cambridgeshire]] [[Catagóir:Daonchairde]] [[Catagóir:Eacnamaithe]] [[Catagóir:Eagarthóirí]] [[Catagóir:Fealsúna Sasanacha]] [[Catagóir:Feirmeoirí]] [[Catagóir:Fir déghnéasacha]] [[Catagóir:Liobrálachas]] [[Catagóir:Lucht gnó Shasana]] [[Catagóir:Matamaiticeoirí Sasanacha]] [[Catagóir:Polaiteoirí Sasanacha]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Sasanacha]] [[Catagóir:Síónaigh]] [[Catagóir:Uaisleacht Eorpach]] 3jd5sj6gqy7x5ovsm2xwhw2pz8mllsl 14 113520 1309970 1256238 2026-04-25T01:49:29Z Alison 570 [[Catagóir:Daoine polaitiúla]] 1309970 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Polaitíocht]] [[Catagóir:Mná de réir gairme]] [[Catagóir:Daoine polaitiúla]] cdrtfxbcf5shdowz81cezy2onfd30gc 0 114382 1309738 1279835 2026-04-24T22:13:46Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1309738 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} [[Íomhá:Fist.svg|alt=Stionsal dubh de dhorn|mion|Rosc gnímh le [[Rónán Mac Aodha Bhuí]] ab ea "dorn san aer" chun misneach a mhúscailt sna [[An Ghaeilge|Gaeil]]]] Féile cheoil é '''Dorn san Aer''' i n[[Gaoth Dobhair]]. Cuirtear ar siúl é thar trí lá i Mí Mheán Fómhair, le ceiliúradh a dhéanamh ar shaol agus ar oidhreacht [[Rónán Mac Aodha Bhuí|Rónáin Mhic Aodha Bhuí]]. Tá ainm na Féile bunaithe ar mhana spreagúil Mhic Aodha Bhuí.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/seachtain/scoth-na-gceoltoiri-ag-feile-nua-in-omos-don-chraoltoir-ronan-mac-aodha-bhui/a144494120.html|teideal=Scoth na gceoltóirí ag féile nua in ómós don chraoltóir Rónán Mac Aodha Bhuí|dáta=2024-06-26|language=|work=[[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]]|dátarochtana=2024-07-02}}</ref> Beidh sé ar siúl don dara bhliain as a chéile idir 26-28 Meán Fómhair 2025.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/feile-cheoil-in-omos-do-ronan-mac-aodha-bhui-le-reachtail-i-ngaeltacht-dhun-na-ngall-aris-i-mbliana/|teideal=Féile cheoil in ómós do Rónán Mac Aodha Bhuí le reáchtáil i nGaeltacht Dhún na nGall arís i mbliana|dáta=2025-08-06|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2025-09-07}}</ref> Cuireann Dorn san Aer ardán agus fáilte roimh mheascán craiceáilte de ghrúpaí agus d’imeachtaí i rith an deireadh seachtaine: [[Rac-cheol|rac]], [[Hip hap|hip-hop]], traid-leictreach, [[Ceol traidisiúnta na hÉireann|ceol Gaelach]], ska, [[Reigé|reggae]], [[Miotal trom (ceol)|miotal]], chomh maith le cainteanna spreagúla, imeachtaí teaghlaigh, comórtas ‘Cath na mBannaí’, Racadamh agus go leor eile. Tar éis gur cuireadh an fhéile ar siúl den chéad uair go rathúil, bhí [[Áine Ní Bhreisleáin]] ag dréim nach mbeadh ann sin ach tús.<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|author=[[Áine Ní Bhreisleáin]]|date=02 Deireadh Fómhair 2024|url=https://www.independent.ie/seachtain/bhi-ronan-linn-ag-dorn-san-aer-ina-choimeadai-craice-agus-comhluadair-ard-ri-na-ngael/a165204825.html|title=Bhí Rónán linn ag Dorn san Aer, ina choimeádaí craice agus comhluadair|journal=[[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]]|pages=lch 5}}</ref> I Mí Lúnasa 2025 fógraíodh go raibh an dara bhliain de Dhorn san Aer ar na bacáin. Beidh ar a laghad 20 banna ceoil ag glacadh páirt i mbliana, ina measc an banna miotail as Albain [[Gun Ghaol]],<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Olaf Furniss and Derick Mackinnon|date=17 Lúnasa 2025|url=https://www.scotsman.com/whats-on/arts-and-entertainment/under-the-radar-gun-ghaol-5272415|title=Under the Radar: Gun Ghaol|journal=[[The Scotsman]]|language=Béarla}}</ref> [[Bréag (banna)|Bréag]], [[Grooveline]], [[Huartan]], [[Macdara Ó Faoláin]], [[Ceann Gólaim]], [[Dysania]], [[Ramper]], [[Piaras Ó Lorcáin]] agus [[An Crann Óg]].<ref name=":1" /> == Oscailt oifigiúil == Is í an gníomhaí [[Gluaiseacht na gCeart Sibhialta i dTuaisceart Éireann|cearta sibhialta]] [[Bernadette Devlin (McAliskey)|Bernadette McAliskey]] a d'oscail an fhéile go hoifigiúil in [[Amharclann Ghaoth Dobhair]] den chéad uair riamh sa bhliain 2024, á rá gur sheas Rónán Mac Aodha Bhuí "leis an duine a raibh leatrom déanta orthu agus rinne sé obair deich nduine leis an teanga a chothú agus a neartú".<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/meain/raidio/feile-dorn-san-aer-in-omos-do-ronan-le-titim-amach-faoi-scath-na-hearagaile/|teideal=Féile Dorn San Aer in ómós do Rónán le titim amach faoi scáth na hEaragaile|údar=|dáta=2024-06-26|language=|work=[[Nós (iris)|NÓS]]|dátarochtana=2024-07-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240626155512/https://nos.ie/cultur/ceol/feile-dorn-san-aer-in-omos-do-ronan-le-titim-amach-faoi-scath-na-hearagaile/|archivedate=26 Meitheamh 2024}}</ref><ref name=":0" /> Is í Ambasadóir na [[Údarás na Palaistíne|Palaistíne]] go hÉirinn, an [[Dr. Jilan Wahba Abdalmajid]] a osclós an fhéile i mbliana, rud a dhéanfaidh sí in [[An Araibis|Araibis]] le h[[ateangaireacht]] chomhuaineach go Gaeilge.<ref name=":1" /><ref name=":2">{{Luaigh foilseachán|author=[[Storm Eaton-Kilgallen]]|date=13 Lúnasa 2025|url=https://www.independent.ie/seachtain/beidh-an-dorn-san-aer-ag-na-gaeil-aris-eile-le-scoth-na-siamsaiochta/a1296975238.html|title=Beidh an Dorn san Aer ag na Gaeil arís eile le scoth na siamsaíochta|journal=[[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]]|pages=lch 4}}</ref> == Ceol == [[Íomhá:Amharclann2.jpg|alt=Radharc ar aghaidh na hamharclainne|mion|Bhí [[Amharclann Ghaoth Dobhair]] ina príomhionad amháin de chuid na féile]]Bíonn imeachtaí ar siúl i dtrí ionad: Amharclann Ghaoth Dobhair i lár na paróiste, Teach Hiúdaí Beag "croílár spioradálta an [[An Cabaret Craiceáilte|Chabaret Craiceáilte]]", agus Ionad Cois Locha atá faoi bhun na h[[An Earagail|Earagaile]]. San ionad mór sin bíonn ceol á chasadh ar cheithre stáitse: An Príomhstáitse, Stáitse Chúl an Tí, Stáitse Chath na mBannaí, agus Stáitse Ghéill Slí.<ref name=":2" /> === Bannaí 2024 === I measc na daoine a bhí ag ceol ag an bhféile tá:<ref>{{Lua idirlín|url=https://dornsanaer.ie/|teideal=Féile Dorn San Aer|language=|work=Dorn San Aer|dátarochtana=2024-07-02}}</ref> {{columns-list|colwidth=10em| * [[Bréag (banna ceoil)|Bréag]] * [[Huartan]] * [[IMLÉ]] * [[John Spillane]] * [[Grooveline|GrooveLine]] * [[Boss Sound Manifesto]] * [[Cigire na bPuntaí]] * [[Súil Amháin]] * [[Diane Ní Chanainn & Na Clubmen]] * [[Spásas (banna ceoil)|Spásas]] * [[Na Fíréin]] * [[Eoghan Ó Ceannabháin]] * [[Róisín Chambers]] * [[The Elephant Brothers]] * [[Eve Belle]] * [[Emma Ní Fhíoruisce]] * DJ-áil le [[Seán Ó Cuireáin]] * [[Ciarán Mac Fheidhlimidh]] * Ceoltóirí [[Toraigh|Thoraí]] * Ceol ón [[An Úcráin|Úcráin]] }} === Bannaí 2025 === {{columns-list|colwidth=10em| * [[Bréag]] * [[Grooveline]] * [[Huartan]] * [[Cigire na bPuntaí]] * [[Gun Ghaol]] * [[Ceann Gólaim]] * [[Macdara Ó Faoláin]] * [[The Hot Whiskeys]] * [[Dysania]] * [[Ramper]] * [[Piaras Ó Lorcáin]] * Ceol ar an Loch * [[An Crann Óg]] * [[Unrepentant Reggae Sounds]] * Ceoltóirí [[Toraigh|Thoraí]] * Súp an Domhnaigh }} === Cath na mBannaí === Tugadh ardán do bhannaí agus ceoltóirí nuálacha dul san iomaíocht le chéile agus a gcuid ceoil a chur os comhair an tslua, agus airgead mór le buachan.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.dornsanaer.ie/CathNamBannai.html|teideal=Cath na mBannaí|language=|work=Dorn San Aer|dátarochtana=19 Meán Fómhair 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240908015819/https://dornsanaer.ie/CathNamBannai.html|archivedate=08 Meán Fómhair 2024}}</ref> {{Cquote |An bhfuil tú i do réabhlóidí ceoil? An bhfuil tú i mbanna ceoil nó an ceoltóir thú? Cuir isteach ar chomórtas Chath na mBannaí mar chuid d'Fhéile Dhorn San Aer. |author=Dorn san Aer }} Ba iad a bhain an chéad duais sa bhliain 2024 ná [[EARTHMOVER|Earthmover]] as an g[[An Chabrach|Cabrach]].<ref name=":0" /><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/22437519/|teideal=Cath na mBannaí, Feile Dorn San Aer.|dáta=2024-10-01|work=[[RTÉ Raidió na Gaeltachta]]|dátarochtana=2025-09-06}}</ref> == Imeachtaí eile == === Dráma === Cuireadh dráma grinn cliste faoi "Na Glúine Briste", grúpa geabairí, ar an ardán i 2024. Ógánaigh as An Chrannóg a bhí i mbun an dráma, iníon Rónáin féin ina measc.<ref name=":0" /> === Racadamh === Is "acadamh don cheol nua-aimseartha" atá sa Racadamh ina mbíonn aíonna speisialta i mbun "ceardlanna do cheoltóirí agus meantóireacht do dhaoine atá ag dul i mbun na ceirde."<ref name=":1" /> Ar na daoine atá tar éis máistir-ranganna a chur ar fáil ann faoi cheird na scríbhneoireachta ceoil agus faoi thaifead agus [[Léiritheoir ceoil|léiriú ceoil]] tá [[Marcus Mac Conghail]], [[Cian Mac Carthaigh]] ó [[IMLÉ]], agus [[Rob Mulhern|Robert Mulhern]] ó [[Tuath (grúpa ceoil)|Tuath]] agus ó [[Súil Amháin]] a bhí i mbun na máistir-ranganna.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.dornsanaer.ie/sceideal.html|teideal=Dorn San Aer - Gaoth Dobhair - 2024|language=|work=Dorn San Aer|dátarochtana=24 Meán Fómhair 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240924195642/https://www.dornsanaer.ie/sceideal.html|archivedate=24 Meán Fómhair 2024}}</ref> === Ceol ar an Loch === Ceolchoirmeacha dlútha le haoicheoltóirí speisialta i mbád ar thuras i gciúnas [[Loch Dhún Lúiche]] faoi scáth na h[[An Earagail|Earagaile]].<ref name=":2" /> == Naisc sheachtracha == * Suíomh gréasáin: [https://www.dornsanaer.ie/ dornsanaer.ie] * [https://www.dornsanaer.ie/eolas.html Láithreacha ⁊ Lóistín] * [https://dornsanaer.ie/cath-na-mbannai/ Cuir isteach ar Chath na mBannaí] == Féach freisin == * [[Rónán Mac Aodha Bhuí]] * [[An Cabaret Craiceáilte]] * [[Féile na Gealaí]] == Léitheoireacht bhreise == * [[Nós (iris)|NÓS]]: [https://nos.ie/cultur/ceol/feile-dorn-san-aer-in-omos-do-ronan-le-titim-amach-faoi-scath-na-hearagaile/ Féile Dorn San Aer in ómós do Rónán le titim amach faoi scáth na hEaragaile] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240626155512/https://nos.ie/cultur/ceol/feile-dorn-san-aer-in-omos-do-ronan-le-titim-amach-faoi-scath-na-hearagaile/ |date=2024-06-26 }} * [[Tuairisc.ie]]: [https://tuairisc.ie/is-mian-linn-an-splanc-a-las-ronan-a-choinneail-beo-feile-cheoil-nua-bunaithe-in-omos-do-ronan-mac-aodha-bhui/ ‘Is mian linn an splanc a las Rónán a choinneáil beo’ – féile cheoil nua bunaithe in ómós do Rónán Mac Aodha Bhuí] * [[Hotpress]]: [https://www.hotpress.com/culture/bernadette-mcaliskey-to-lead-dorn-san-aer-festival-to-celebrate-life-of-ronan-mac-aodha-bui-23033370 Bernadette McAliskey to lead Dorn San Aer festival to celebrate life of Ronán Mac Aodha Bhuí] * [[Raidió Teilifís Éireann|RTÉ]]: [https://www.rte.ie/gaeilge/2024/0621/1455800-dorn-san-aer/ Féile Úr "DORN SAN AER" in ómós do RÓNÁN MAC AODHA BHUÍ] * [[Seachtain]]: [https://www.independent.ie/seachtain/scoth-na-gceoltoiri-ag-feile-nua-in-omos-don-chraoltoir-ronan-mac-aodha-bhui/a144494120.html Scoth na gceoltóirí ag féile nua in ómós don chraoltóir Rónán Mac Aodha Bhuí] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir: Féilte Gaeilge]] [[Catagóir: Féilte Éireannacha|*]] [[Catagóir: Féilte ceoil|*]] [[Catagóir: Féilte rac-cheoil|*]] [[Catagóir: Ceol Comhaimseartha na Gaeilge]] [[Catagóir: Rapálaithe Gaeilge|*]] [[Catagóir: Racghrúpaí Gaeilge|*]] [[Catagóir: Popcheol i nGaeilge‎|*]] [[Catagóir: Gaoth Dobhair]] [[Catagóir: Gaeltacht Thír Chonaill]] [[Catagóir: Contae Dhún na nGall]] [[Catagóir: Amharclann Ghaoth Dobhair]] [[Catagóir: Tigh Hiúdaí Bhig]] [[Catagóir: Ionad Cois Locha]] [[Catagóir: Féilte a bunaíodh in 2024]] [[Catagóir: Bunaithe sa bhliain 2024]] [[Catagóir: Bunaithe sna 2020í]] {{Síolta ceol}} smhvvgb3c2h2d38gjqs8nz65lx15w86 0 114542 1310119 1232370 2026-04-25T09:51:48Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310119 wikitext text/x-wiki Bainisteoir agus iarpheileadóir [[Sacar|sacair]] is ea '''Heimir Hallgrímsson''' (a rugadh i Heimaey san [[An Íoslainn|Íoslainn]] ar an [[10 Meitheamh]] [[1967]]). Ceapadh ina bhainisteoir ar [[Foireann sacair na hÉireann|fhoireann sacair na hÉireann]] in 2024.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/heimir-hallgrimsson-na-hioslainne-ceaptha-ina-bhainisteoir-ar-eirinn/|teideal=Heimir Hallgrímsson na hÍoslainne ceaptha ina bhainisteoir ar Éirinn|dáta=2024-07-10|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-07-10}}</ref>{{WD Bosca Sonraí Duine}} == Gairm == Rugadh agus tógadh Hallgrímsson in [[Vestmannaeyjar]] (‘Oileáin Fhir an Iarthair’ is ciall don logainm agus is do Ghaeil na hÉireann agus na hAlban atá an mhír ‘Vestmann’ ag tagairt).<ref name=":02">{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/saol/sport/stair-ghaelach-vestmannaeyjar-baile-duchais-hallgrimsson/|teideal=Stair Ghaelach Vestmannaeyjar, baile dúchais Hallgrímsson|údar=NÓS|dáta=2024-09-07|language=ga-IE|work=NÓS|dátarochtana=2024-09-08}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Bhíodh Hallgrímsson ag obair ina fhiaclóir sna 1990idí.<ref name=":1">{{Luaigh foilseachán|title=Íoslannach, iar-cheannasaí Iamáice, saoiste nua sacair na tíre|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0710/1459204-ioslannach-iar-cheannasai-iamaice-saoiste-nua-sacair-na-tire/|date=2024-07-10|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Bhí Hallgrímsson ina chomhbhainisteoir ar an Íoslainn, in éineacht le Lars Lagerback, nuair a d’éirigh leo an ceann is fearr a fháil ar Shasana ag craobh na hEorpa in 2016, bua stairiúil. Bhí Hallgrímsson ina bhainisteoir as féin ar a thír dhúchais ina dhiaidh sin nuair a cháiligh siad do [[Corn FIFA an Domhain 2018|Chorn an Domhain in 2018]], an chéad uair acu an comórtas sin a bhaint amach. Bhí Hallgrímsson i bhfeighil ar [[Iamáice]] do 27 cluiche, 2022-2024. Bhuaigh sé deich gcinn, chaill sé deich gcinn agus comhscór a bhí sna seacht gcluiche eile. Cháiligh siad faoina stiúir don [[Copa America|Copa America.]] D’fhág Hallgrímsson a phost mar bhainisteoir ar [[Iamáice]] nuair a díbríodh as Copa Mheiriceá iad ag deireadh na míosa seo caite nuair a bhuail [[Veiniséala]] iad. === Bainisteoir ar fhoireann sacair na hÉireann === Gan chaint, gan choinne cheap an IFA Heimir Hallgrímsson marbhainisteoir ar [[Foireann sacair na hÉireann|fhoireann sacair na hÉireann]] ar an 10 Iúil 2024.<ref name=":1" /> Tháinig ceapachán Hallgrímsson aniar aduaidh ar dhaoine ó tharla nach raibh sé ar an liosta fada daoine a bhí á lua leis an bpost.<ref name=":0" /><ref>Bhain go leor bráca le cuardach an bhainisteora nua d’Éirinn agus faoi dhó a tugadh isteach John O’Shea mar bhainisteoir eatramhach. Bhí go leor bainisteoirí á lua leis an bpost, ina measc Lee Carsley, [[Roy Keane]], Gus Poyet Neil Lennon, Chris Coleman, agus Chris Hughton.</ref> == Féach freisin == * [[Vestmannaeyjar]] * [[:Catagóir:Bainisteoirí sacair|Bainisteoirí sacair]], [[Stephen Kenny]], [[Mick McCarthy]] == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:Imreoirí sacair]] [[Catagóir:Daoine Íoslannacha]] {{DEFAULTSORT:Hallgrímsson, Heimir }} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1967]] [[Catagóir:Foireann sacair náisiúnta Phoblacht na hÉireann]] [[Catagóir:Bainisteoirí sacair]] 9g5dvbki357jkl06satfyg2geldtewk 14 114868 1309629 1228398 2026-04-24T20:37:03Z TGcoa 21229 1309629 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Spórt]] [[Catagóir:Gleacaíocht]] 10bz5dk05m45pdj2ujowk88c0wcd061 0 115197 1309524 1260110 2026-04-24T14:07:25Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1309524 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} [[Íomhá:Treaty_of_Kadesh.jpg|mion| Creidtear gurb é conradh síochána na hÉigipte- Hiteach, atá ar taispeáint ag Músaem Seandálaíochta Iostanbúl, an sampla is luaithe d’aon chomhaontú idirnáisiúnta scríofa de chineál ar bith.|clé]] Comhaontú foirmiúil i scríbhinn, ceangailteach ó thaobh dlí é '''conradh''' arna thabhairt i gcrích ag stáit cheannasacha sa [[dlí idirnáisiúnta]] . <ref name=":8">{{Cite web-en|url=https://unimelb.libguides.com/internationallaw/treaties|title=Library Guides: Public International Law: Treaties|author=Odering|first=Jason|language=en|work=unimelb.libguides.com|access-date=2024-06-07}}</ref><ref>{{Cite web-en|url=https://www.justice.gc.ca/eng/abt-apd/icg-gci/ihrl-didp/def.html|title=Definitions|author=Government of Canada|first=Department of Justice|date=2012-02-03|work=www.justice.gc.ca|access-date=2024-06-07}}</ref> Féadfaidh eagraíochtaí idirnáisiúnta a bheith páirteach i gconradh idirnáisiúnta freisin. <ref name=":8" /> Tá conradh ina cheangal faoin dlí idirnáisiúnta. Sa saol atá ann inniu, tá conarthaí tagtha in áit na mionnaí mar bhealach chun gealltanais fhoirmeálta a thabhairt.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/gniomhaiochas/teanga/nil-aon-bhriathar-duchais-gaeilge-ann-a-dfhreagrodh-do-fuck-o-thaobh-solubthachta-graostachta-agus-forleithne-de/|teideal=‘Níl aon bhriathar dúchais Gaeilge ann a d’fhreagródh do ‘fuck’ ó thaobh solúbthachta, graostachta, agus forleithne de’|údar=Eoin Ó Cróinín|dáta=2023-05-16|language=ga-IE|dátarochtana=2023-06-05|archivedate=2023-06-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230605042040/https://nos.ie/gniomhaiochas/teanga/nil-aon-bhriathar-duchais-gaeilge-ann-a-dfhreagrodh-do-fuck-o-thaobh-solubthachta-graostachta-agus-forleithne-de/}}</ref> ==Tagairtí== [[Catagóir:Conarthaí| ]] <references /> [[Catagóir:Coincheapa dlíthiúla]] [[Catagóir:Gnó]] my6wxctq7hphpdfoahwcb9s0p0e2cd1 0 115325 1310002 1246092 2026-04-25T02:36:18Z Alison 570 Fixe 1310002 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is oideachasóir Albanach í '''Màiri T NicAonghais'''. Is iomaí ról a bhí aici a bhaineann leis an oideachas, leis an teanga Ghaelach, agus leis an bhfoghlaim aosach. == Saol == Is as [[Uibhist a Deas]] í NicAonghais.. == Saol Oibre == === Oideachas === Bhí sí ina Ceann ar [[Sgoil an Ìochdair]].<ref name=":02">{{Lua idirlín|teideal=Bòrd na Gàidhlig air Cathraiche Eadar-amail ainmeachadh|url=http://www.gaidhlig.scot/ga/bord-na-gaidhlig-appoints-interim-chairperson/|Foilsitheoir=[[Bòrd na Gàidhlig]]|language=Gàidhlig}}</ref>.<ref name=":0">{{Cite web-en|url=http://www.gaidhlig.scot/ga/bord-na-gaidhlig-appoints-interim-chairperson/}}</ref> === Comhalta Boird === Bhí sí ina comhalta boird ar roinnt eagraíochtaí in Albain, mar [[Chomhairle Ealain na h-Alba]] agus [[Comataidh Craolaidh Gàidhlig]].<ref name=":0">{{Cite web-en|url=http://www.gaidhlig.scot/ga/bord-na-gaidhlig-appoints-interim-chairperson/}}</ref> ==== Bòrd na Gàidhlig ==== Thosaigh NicAonghais mar Bhall de Bhòrd na Gàidhlig i mí an Mhárta 2016.<ref name=":0" /> Ainmníodh í mar Chathaoirleach Eatramhach ar [[Bòrd na Gàidhlig|Bhòrd na Gàidhlig]] ag cruinniú an Bhoird in Inbhir Nis ar an 6 Nollaig 2018 agus thosaigh sí sa phost an 1 Eanáir 2019.<ref name=":0">{{Cite web-en|url=http://www.gaidhlig.scot/ga/bord-na-gaidhlig-appoints-interim-chairperson/}}</ref> Ghlac sí an post tar éis d’Ailean Dòmhnallach bogadh le bheith ina Chathaoirleach ar MG ALBA. ==== Ceòlas ==== Bhí sí ina Cathaoirleach ar Ceòlas.<ref name=":0">{{Cite web-en|url=http://www.gaidhlig.scot/ga/bord-na-gaidhlig-appoints-interim-chairperson/}}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} {{Rialú údaráis}} {{Síol-beath-gd}} {{DEFAULTSORT:Aonghais, Máire Mhic}} [[Catagóir:Oideoirí Albanacha]] [[Catagóir:Daoine Albanacha]] q278zywc5h68kwz5h72lmxb6pt0dzw3 0 116178 1310054 1240736 2026-04-25T03:37:59Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310054 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} Is oíche cheoil é '''Fite Fuaite''' a bhíonn ag díriú isteach "ar cheol nuálach, ar thionscadail cheoil atá ar an imeall nó ar bheo-léirithe atá giota níos radacaí, más maith leat. Ach go príomha, tá muid ag díriú ar cheol bríomhar a spreagann daoine a bheith ag smaoineamh, ag bogadh agus ag damhsa."<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/ceol/astacaigh-mheicsiceo-fite-fuaite-le-scoth-an-cheoil-gaeilge-i-mbeal-feirste/|teideal=Astacaigh Mheicsiceo ‘Fite Fuaite’ le scoth an cheoil Gaeilge i mBéal Feirste|údar=|dáta=25 Deireadh Fómhair 2023|language=|work=[[Nós (iris)|NÓS]]|dátarochtana=22 Deireadh Fómhair 2024|archivedate=2024-11-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20241102152504/https://nos.ie/cultur/ceol/astacaigh-mheicsiceo-fite-fuaite-le-scoth-an-cheoil-gaeilge-i-mbeal-feirste/}}</ref> Bíonn sé ar siúl go rialta in [[Áras Mhic Reachtain]] i m[[Béal Feirste]] agus is minic é mar bhuaicphointe ar chlár féilte amhail [[Féile Ealaíon Idirnáisiúnta Bhéal Feirste]], [[Scoil Samhraidh Mhic Reachtain]], agus [[Liú Lúnasa]].<ref name=":1" /><ref name=":2" /> Bíonn raidhse [[Seánra ceoil|seánraí]] ceoil le cloisteáil ann ón [[hip hap]] go [[Rac-cheol|rac]] go [[Ceol leictreonach|leictreonach]] go ceol trialach ar fad agus neart eile nach iad.<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://belfastinternationalartsfestival.com/event/fite-fuaite-2/|teideal=Fite Fuaite|dáta=13 Lúnasa 2024|language=en ⁊ ga|work=Belfast International Arts Festival|dátarochtana=22 Deireadh Fómhair 2024}}</ref> Is i n[[An Ghaeilge|Gaeilge]] a bhíonn formhór den cheol ach bíonn teangacha eile le cloisteáil freisin scaití, amhail an [[An Nachuáitlis|Nachuáitlis]] ón n[[Rapcheol|geabaire]] [[Terraplen MC]] arbh as [[Guadalajara (Meicsiceo)|Guadalajara]] dó.<ref name=":0" /> Ar na bannaí atá tar éis casadh mar chuid de na ceolchoirmeacha seo tá an rapaire [[Súil Amháin]], an [[Léiritheoir ceoil|léiritheoir]] nuálach [[Rob Mulhern|Robert Mulhern]], an banna il-seánra [[Grooveline|GrooveLine]], [[Bréag (banna)|Bréag]], [[IMLÉ]] x [[Róisín Seoighe]], [[Na Shan Vans]], agus neart eile.<ref name=":0" /><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ceardlann-do-chumadoiri-amhran-ceili-ar-an-gceathru-rua-agus-gaire-as-gaeilge/|teideal=Ceardlann do chumadóirí amhrán, céilí ar an gCeathrú Rua agus Gáire as Gaeilge|dáta=18 Deireadh Fómhair 2024|language=|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=22 Deireadh Fómhair 2024}}</ref><ref name=":2">{{Lua idirlín|url=https://mhicreachtain.com/2024/04/26/fite-fuaite-ssmr25/|teideal=FiTe FuAiTe {{!}} @SSMR25 – Cumann Cultúrtha Mhic Reachtain|work=mhicreachtain.com|dátarochtana=22 Deireadh Fómhair 2024}}</ref> == Naisc sheachtracha == * [https://belfastinternationalartsfestival.com/event/fite-fuaite-2/ Ticéid 25/10/2024] == Féach freisin == * [[Liú Lúnasa]] * [[Dorn san Aer]] * [[Féile na Gealaí]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Féilte Gaeilge]] [[Catagóir:Féilte Éireannacha]] [[Catagóir:Féilte ceoil|*]] [[Catagóir:Féilte rac-cheoil|*]] [[Catagóir:Ceol Comhaimseartha na Gaeilge]] [[Catagóir:Rapálaithe Gaeilge]] [[Catagóir:Racghrúpaí Gaeilge]] [[Catagóir:Rapcheol]] [[Catagóir:Popcheol i nGaeilge]] [[Catagóir:Béal Feirste]] [[Catagóir:Contae Aontroma]] {{Síolta ceol}} 20zcmd21xek0p7u1g4cdqbiczhpurf3 14 116652 1309963 1268226 2026-04-25T01:43:58Z Alison 570 +Cata 1309963 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Feiminigh de réir náisiúntachta|Dúitse]] [[Catagóir:Daoine as an Ísiltír de réir slí bheatha]] 4pvpuxeyhaceinlsq58wognjl0jh7q4 0 116742 1309617 1289687 2026-04-24T19:41:57Z MacTire02 1640 catagóir athainmnithe 1309617 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:NORTHERN IRELAND- STORMONT, COLLUSION, AND THE FINUCANE INQUIRY (IA gov.gpo.fdsys.CHRG-114jhrg94241).pdf|mion|NORTHERN IRELAND- STORMONT, COLLUSION, AND THE FINUCANE INQUIRY<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.govinfo.gov/app/details/CHRG-114jhrg94241|teideal=NORTHERN IRELAND- STORMONT, COLLUSION, AND THE FINUCANE INQUIRY|údar=govinfo.gov / Congressional Hearings na Stát Aontaithe|dáta=2015|language=en|work=www.govinfo.gov|dátarochtana=2024-11-25}}</ref>]] I réimse an gnó, is éard atá i gceist le '''claonpháirteachas'''<ref>i mBéarla, ''collusion''</ref> na straitéis frithiomaíoch, nuair a mbíonn comhlachtaí róbháúil le comhlachtaí eile in aghaidh tríú páirtí; bíonn a n-iompar [[Comhcheilg|comhcheilgeach]] de ghnáth. Uaireanta tagann gnólachtaí le chéile chun srian a chur ar an aschur nó praghasanna a shocrú agus níos mó brabúis a dhéanamh (tugaimid [[cairtéal]] ar an dream seo). B'fhéidir go bhfuil an cleachtas éagothrom agus míchuí'','' ach níl an claonpháirteachas in éadan an dlí i gcónaí. Uaireanta bíonn an claonpháirteachas mídhleathach ach tá sé thar a bheith deacair é a chruthú. == Tuaisceart Éireann == Ar an 25 Samhain 2024, san Ard-Chúirt i mBéal Feirste, cuireadh tús le cás dlí sibhialta, faoi chlaonpháirteachas na Breataine, atáthar a thabhairt in aghaidh [[Rialtas na Ríochta Aontaithe|Rialtas na Breataine]] as dúnmharuithe a rinne paraimíleataigh dhílseacha le linn na coimhlinte ó thuaidh. Tá na teaghlaigh ag lorg damáistí ar an mBreatain as dul i gclaonpháirt leis na marfóirí. Baineann an cás le lear mór arm a tugadh isteach sa Tuaisceart ón Afraic Theas i 1987 agus ar baineadh úsáid astu le 70 duine ar a laghad a dhúnmharú.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Tús le cás sibhialta faoi chlaonpháirteachas na Breataine|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/1125/1482811-tus-le-cas-sibhialta-faoi-chlaonphairtiocht-na-breataine/|date=2024-11-25|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Sa bhliain 2016 rinne an SPTÉ coimisiúnú ar an tuarascáil Kenova ar threoir ó Sheirbhís Ionchúiseamh Thuaisceart Éireann. {{Príomhalt|Oibríocht Kenova}} Foilsíodh Tuarascáil Dheiridh Kenova ar an 9 Nollaig 2025.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.psni.police.uk/sites/default/files/2025-12/Operation%20Kenova%20Final%20Report%202025.pdf|teideal=Final Kenova Report - official|údar=psni.police.uk|dáta=9 Nollaig 2025}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Gan chlaonpáirtíocht idir an UVF agus stát na Breataine - Kenova|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/1209/1548097-gan-chlaonpairtiocht-idir-an-uvf-agus-stat-na-breataine-kenova/|date=2025-12-09|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Maidir le [[Ionsaithe buamála ar Bhaile Átha Cliath agus ar Mhuineachán (1974)|Ionsaithe buamála ar Bhaile Átha Cliath agus ar Mhuineachán, 1974]] de réir na Tuarascála, bhí a fhios ag an [[CRU]] agus [[Fórsaí Cosanta na Breataine]] cé a leag na buamaí.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.psni.police.uk/sites/default/files/2025-12/Operation%20Kenova%20Final%20Report%202025.pdf|teideal=Lch 125: In the aftermath of the attacks, the RUC and Army were in possession of intelligence which identified a number of those believed to have been involved.|údar=Kenova Final Report / psni.police.uk|dáta=9 Nollaig 2025}}</ref> Ach níor thug éinne os comhair na cúirte, riamh. == Féach freisin     == * [[Cairtéal]] * [[Comhcheilg]] * [[Sléacht Loch an Oileáin]], [[Drong Ghleann Anna]], [[Pat Finucane|Dumharú Pat Finucane]], [[Dúnmharuithe Craigavon (1991)]] * [[Oibríocht Kenova]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Gnó]] [[Catagóir:Coireanna]] [[Catagóir:Na Trioblóidí]] [[Catagóir:Teoiric cluichí]] [[Catagóir:Comhcheilg choiriúil]] [[Catagóir:Comhcheilg]] [[Catagóir:Straitéis thairisceana]] [[Catagóir:Cleachtais fhrithiomaíocha]] [[Catagóir:Comhchealga]] fxcdvwnzxtimeww24tsb8mdfjym0uhk 14 116746 1309926 1249424 2026-04-25T00:54:16Z Alison 570 Catagóir:Réimsí matamaitice 1309926 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Réimsí matamaitice]] [[Catagóir:Cluichí]] 8hlw3ql27htu5r8k2009q13in52vwgz 14 116934 1309965 1251532 2026-04-25T01:44:36Z Alison 570 [[Catagóir:Feiminigh de réir náisiúntachta|Sasana]] 1309965 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Daoine Sasanacha]] [[Catagóir:Feiminigh de réir náisiúntachta|Sasana]] 8rvg90f54r1s6glj8go5uwp0wmnjmjr 14 117071 1309722 1252399 2026-04-24T22:01:58Z Alison 570 Catagóir:Feimineachas de réir tíre 1309722 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Feimineachas de réir tíre|Éire]] [[Catagóir:Sochaí na hÉireann]] [[Catagóir:Cearta na mban]] 67pahj96b97a3x5c0s1ckua3hfozgkg 0 117231 1309653 1253236 2026-04-24T21:22:52Z Alison 570 [[Catagóir:Oideoirí Éireannacha]] 1309653 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is manach [[Beinidictigh|Beinidicteach]], múinteoir, léachtóir agus scríbhneoir é '''Mark Patrick Hederman, [[OSB]]''', iar-Ab ar [[Mainistir Cholmcille|Mhainistir Cholmcille]], [[Contae Luimnigh|Co. Luimnigh]], Éire. Tá an mhainistir suite gar do Mhaigh Rua in oirthear Luimnigh. Tá meánscoil phríobháideach ar thailte na mainistreach, agus bhí an tAth. Hederman mar phríomhoide ar an scoil tráth. Tar éis dó a bheith ina phríomhoide ar an scoil, ainmníodh é mar dhéan acadúil na scoile. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-beath-ie}} {{Rialú údaráis}} {{DEFAULTSORT:Hederman, Mark Patrick}} [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Oideoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Fir]] bvcs1ts0vr0uqvi96g4fgef8uroqslf 14 117498 1309691 1256012 2026-04-24T21:48:49Z TGcoa 21229 1309691 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Éin na hEoráise]] [[Catagóir:Éin]] 8kwgydbvz1v5qh42dvtbm3dq2lti2uw 0 118760 1309530 1277532 2026-04-24T14:55:23Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1309530 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is ban-aisteoir agus cruthaitheoir Éireannach-Téalannach iad '''Seoirsín Bashford''' as [[Gaeltacht Mhaigh Eo]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/100064170633155/posts/1056001236548888/?_rdr|teideal=Cult Collective|údar=facebook.com|dáta=5 Aibreán 2025|dátarochtana=25 Aibreán 2025}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://moonfishtheatre.com/about/moonfish-team|teideal=Moonfish Team {{!}} Moonfish Theatre|language=en|work=moonfishtheatre.com|dátarochtana=2025-04-26}}{{Dead link|date=Lúnasa 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Tá bunchéim ag Seoirsín sa Ghaeilge agus i nDrámaíocht, Amharclannaíocht agus Taibhiú in [[OÉG]], chomh maith le Máistreacht sa Nua-Ghaeilge. Díríonn Seoirsín den chuid is mó ar obair laistigh den phobal Gaeilge agus [[LADTA+]]. I measc a léirithe, tá an príomhról Gerda in ''The Crow's Way'' le Moonfish Theatre, áit a raibh Seoirsín bainteach freisin le forbairt agus scríbhneoireacht. Bhí Seoirsín páirteach chomh maith sa ghearrscannán dátheangach aiteach Dlúthchomhrá, a chomhscríobh agus a chomhléirigh siad, agus i mbunléiriú An Té/An Táin i ''Ní Liomsa an Teach Álainn Seo''.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Podchraoladh - Seoirsín Bashford - Dráma úr|url=https://www.rte.ie/radio/podcasts/22380869-seoirsin-bashford-drama-ur/|language=ga-IE|author=RTÉ|date=5 Aibreán 24}}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-beath-ie}} {{Rialú údaráis}} {{DEFAULTSORT:Bashford, Seoirsín}} [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Ban-aisteoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Contae Mhaigh Eo]] [[Catagóir:Gaeilgeoirí]] [[Catagóir:Mná déghnéasacha]] s5vuuh34hi8e6hllk7kc9c9h0278xv3 14 119245 1309789 1266374 2026-04-24T22:58:50Z Alison 570 Ord 1309789 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Leabharlanna]] [[Catagóir:Eolaíocht an eolais|Leabharlann]] tuhu9op7ral5d0jjotd7rxw4c6bcvld 14 119368 1309715 1267374 2026-04-24T21:58:38Z Alison 570 Ord 1309715 wikitext text/x-wiki {{Catcómhaoin|Explorers from Portugal|Taiscéalaithe Portaingéalacha}} [[Catagóir:Taiscéalaithe de réir náisiúntachta|Portaingéal]] [[Catagóir:Daoine Portaingéalacha de réir slí bheatha]] tk92dbenktn32tys0b2vrkx5s8yr6o7 0 119604 1309836 1306989 2026-04-24T23:33:48Z Taghdtaighde 60452 Beagán athraithe 1309836 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:King Cormac, Emly.jpg|thumb|400x400px|''[[Cormac mac Cuilennáin]], [[ríthe na Mumhan|rí na Mumhan]], a d'éag sa bhliain 908, agus a deirtear gurbh eisean a scríobh [[Sanas Chormaic]]]] Is féidir '''[[Foclóireacht]] na Gaeilge''' a aithint as an 8ú haois ar aghaidh. == Würzburg == Timpeall na bliana 750, bhí neach léinn Éireannach anaithnid ag staidéar in [[Würzburg]] sa Ghearmáin, a scríobh mínithe as Gaeilge atá ar marthain fós, ar an téacs as [[Laidin]] de na Litreacha [[Naomh Pól]]. Is é seo an sampla is luaithe dá leithéid d'fhoclóireacht Gaeilge. == Cormac == Tugadh sanais ar na chéad ghluaiseanna nó fhoclóirí tiomsaithe go neamhspleách ar téacs áirithe. Tá clú agus cáil ar [[Sanas Chormaic]], a tiomsaíodh sa 9ú haois le [[Cormac mac Cuilennáin|Cormac Mac Cuileannáin]], Easpag [[Caiseal|Chaisil]] agus [[Ríthe na Mumhan|rí Mumhan]], a d'éag sa bhliain 908. Maítear gurb é an chéad saothar dá leithéid as teanga neamhchlaisiceach na hEorpa. Feictear sa sanas an mínithe comhchiallacha na cheannfhocal as Béarla nó Laidin. I roinnt cásanna, tugtar [[sanasaíocht]] an fhocail. == Ó Cléirigh == Bráthair de chuid na b[[Proinsiasach]] agus saoiste na g[[Annála na gCeithre Máistrí|Ceithre Máistrí]] ba é [[Mícheál Ó Cléirigh]]. Thiomsaigh sé an chéad fhoclóir Gaeilge riamh dar cuireadh i gcló, darb ainm ''[[Foclóir nó Sanasán Nua]]''. <!--This glossary was printed in 1643 during the author's lifetime. These two glossaries and others are valuable for the etymological and encyclopaedic information contained in them. They are of equal value for their explanations of difficult words and because they contain words for which there is no evidence to be had apart from the spoken language of the present day.--> == An Pluincéadach == Sa bhliain 1662, chríochnaigh [[Risteard Pluincéad]] (An Pluincéadach), [[Proinsiasaigh]] ina chónaí i m[[Baile Átha Troim]], a mhór shaothar .i. ''[[Foclóir Lainne ⁊ Gaoidheilge]]''.<ref>[https://www.isos.dias.ie/libraries/MARSH/MS_Z_4_2_5/english/index.html Latin-Irish Dictionary], leis an b[[Risteard Pluincéad|Pluincéideach]], ar [[ISOS]]</ref> Níos foilsíodh an scríbhinn riamh agus in ainneoin sin, bhain foclóirithe níos déanaí an-úsáid as.<ref>de Bhaldraithe, T. 1987. ‘An Pluincéadach: Ceannródaí Foclóireachta.’ Teangeolas 22: 19-26.</ref> Tá an lámhscríbhinn caomhnaithe anois i [[Leabharlann Marsh]] i mBaile Átha Cliath. == 18ú haois == [[Íomhá:Edward Lhuyd.JPG|left|thumb|278x278px|''[[Edward Lhuyd|Edward Lhwyd]], foclóirí Breatnach agus an chéad [[Léann Ceilteach|scoláire Ceilteach]],<ref>{{cite book | title=Archӕologia Britannica: Texts & Translations | last=Lhwyd | first=Edward | publisher=Celtic Studies Publications | year=2009 | isbn=978-1-891271-14-4 | location=Aberystwyth | pages=VII }}</ref> a deirtear]] Bhí [[Edward Lhuyd]], cainteoir [[An Bhreatnais|Breatnaise]], ar cheann de sna chéad daoine a bhain úsáid as an bhfoclóir leis an bPluincéadach. Sa bhliain 1707, d'fhoilsigh sé foclóir agus ann na [[teangacha Ceilteacha]], Laidin agus Béarla. I rith na 18ú haoise, tiomsaíodh ceithre fhoclóir mhóra, a foilsíodh dhá cheann acu: * Béarla–Gaeilge ** Foclóir cuimsitheach le [[Conchubhar Ó Beaglaoich]], sagart agus teagascóir pearsanta i b[[Páras]], agus [[Aodh Buí Mac Cruitín]], scoláire as [[Contae an Chláir]].<ref>Ó Beaglaoich, C, agus Mac Cuirtín, A, eag. 1732. An Foclóir Béarla Gaoidheilge. Guerin, Páras.</ref> (1732), Páras.<ref>See Mac Coinnigh, Marcas. 2012. ‘Tracing Inspiration in Proverbial Material: from The Royal Dictionary (1699 & 1729) of [[Abel_Boyer]] to [[The_English-Irish_Dictionary_(1732)]] of Begley-McCurtin’. International Journal of Lexicography 26 (2012): 23-57.</ref> ** Crab ''[neamh-fhoilsithe]''<ref name=deb1958>De Bhaldraithe, T., 1958. ‘Modern Irish Lexicography’, Proceedings of the Eighth International Congress of Linguistics (Oslo): 413-415.</ref> * Gaeilge–Béarla ** [[Seán Ó Briain (easpag)|Seán Ó Briain]], Easpag of Cloyne and Ross.<ref>Ó Cearnaigh, S. 1993. ‘The Irish-English Dictionary of Bishop John O'Brien 1768.’ The Linen Hall Review 10.1: 15-17.</ref> (1768), Páras ** Francis Walsh agus [[Tadhg Ó Neachtain]]<ref>[https://www.isos.dias.ie/libraries/MARSH/MS_Z_3_1_13/english/catalogue.html Irish-English Dictionary] (1739) ar ISOS</ref> <ref name=deb1958/> (1739) ''[neamh-fhoilsithe]'' == 19ú haois == I rith na 19ú haoise, tiomsaíodh trí fhoclóir Béarla–Gaeilge agus trí Gaeilge-Béarla, ar foilsíodh ceathair acu: * Béarla–Gaeilge ** [[Tadhg Ó Coinnialláin]] (1814) ** [[Peadar Ó Conaill]], [[Contae an Chláir|Cláiríneach]] ''[neamh-fhoilsithe]''<ref>Ó Conaill, P., 1826. Foclóir Gaeilge-Béarla. Lámhscríbhinn neamh-fhoilsithe, LS [[Egerton_83]], Acadamh Ríoga na hÉireann, Baile Átha Cliath.</ref> ** [[Robert MacAdam]], fear gnó, Protastúnach agus athbheochanóir na Gaeilge as [[Béal Feirste]] (c. 1850) ''[neamh-fhoilsithe]'' * Gaeilge–Béarla ** [[Domhnall Ó Foghludha]] (1855)<ref name=eor1821>O’Reilly, E. 1821. An Irish-English Dictionary. Baile Átha Cliath: A. O'Neil.</ref> ** [[Éadbhard Ó Raghallaigh]] (1817, 1821, 1864)<ref name=eor1821/> ** [[Thomas de Vere Coneys]] (1849). == 20ú haois == [[Íomhá:An Irish-English dictionary, being a thesaurus of words, phrases and idioms of the modern Irish language, with explanations in English.djvu|thumb|''[[Foclóir Gaedhilge agus Béarla]]'' le Duinnín, 1904]] Sa 20ú haois, thiomsaigh [[Seán Óg Mac Murchadha Caomhánach]] (Seán a' Chóta) a mhór-shaothar ''[[Croidhe Cainnte Chiarraighe]]''. Cé go raibh sé ar intinn aige ar dtús ach canúint [[An Daingean|an Daingin]] a chur ann, d'fhás sé go dtí os cionn 60,000 ceannfhocal agus 2.2 milliúin focal go hiomlán. De bharr na gcostas, níor foilsíodh an foclóir le linn shaol Sheáin. Cúig bliana is seachtó tar éis dó bheith críochnaithe, cuireadh ar fáil é<ref>{{lua idirlín | url = http://www.forasnagaeilge.ie/wp-content/uploads/2016/06/8fddae92ae307b022d964ebe73d45df6.pdf | teideal=Croidhe Cainnte Chiarraighe | sloinne=Caomhánach | ainm=Seán Óg | dáta=1942 }}</ref> a bhuíochas leis an obair déanta ag [[Tracey Ní Mhaonaigh]] as [[Ollscoil na hÉireann, Má Nuad|Ollscoil Mhá Nuad]]. Is sa chéid seo a thosaigh an Stát ag tacú leis an bhfoclóireacht, le hobair [[Láimhbheartach Mac Cionnaith|Mhic Chionnaith]] sna 1920idí.<ref name=":1" /> I rith na 20ú haoise, foilsíodh ceithre fhoclóir Bhéarla–Gaeilge agus trí Ghaeilge–Béarla: * Béarla–Gaeilge ** [[Edmund Edward Fournier D'Albe|Edmund Fournier d’Albe]] (1903) ** [[Timothy O'Neill Lane]] (1904, 1918)<ref>O’Neill Lane, T. 1916. Larger English-Irish dictionary. Baile Átha Cliath: The Educational Co. of Ireland.</ref> ** [[Láimhbheartach Mac Cionnaith]] (1935) ** [[Tomás de Bhaldraithe]] (1959). * Gaeilge–Béarla ** an saothar cáiliúil le [[Pádraig Ua Duinnín]]<ref>Ua Súilleabháin, S. 2005. ‘Dinneen’s Dictionary of 1904 and 1927: Background, Use of Historical Dictionaries and of Contemporary Informants.’ P. Riggs (eag.), Dinneen and The Dictionary 1904-2004. Subsidiary Series No. 16. Baile Átha Cliath: [[Irish Texts Society]].</ref> (1904,<ref>Dinneen, P. 1904. ''Foclóir Gaedhilge agus Béarla''. Baile Átha Cliath: M. H. Gill and Son, Ltd.</ref> 1927)<ref>Ó Duinnín, P. ‘Irish Lexicography─ a reply’ Irish Ecclesiastical Record: 4ú sraith. Feabhra, 121-141</ref> ** [[Dictionary of the Irish Language]] (1913–76) foilsithe ag [[Acadamh Ríoga na hÉireann]], saothar tagartha le haghaidh [[Sean-Ghaeilge|Sean]] agus [[Meán-Ghaeilge]] ** [[Niall Ó Dónaill|Uí Dhónaill]] [[Foclóir Gaeilge–Béarla (1977)]].<ref>Ó Dónaill, N. 1978. Foclóir Gaeilge-Béarla, An Gúm, Baile Átha Cliath.</ref> Rinneadh dhá fhoclóir le Gaeilge agus teanga eile, don chéad uair ó am an Phluincéid: * foclóir Gaeilge–[[An Fhraincis|Fraincis]] (1952)<ref>{{cite book | title=Foclóir Gaedhilge agus Frainncise | last=Hayes | first=Richard | publisher=Oifig an tSoláthair | year=1952 | location=Baile Átha Cliath }}</ref> le [[Risteárd de Hae]]<ref>De Bhaldraithe, T. 1958. ‘Modern Irish Lexicography’, Proceedings of the Eighth International Congress of Linguistics (Oslo): 413-415.</ref> * foclóir Gaeilge–[[An Bhriotáinis|Briotáinis]] le [[Loeiz Andouard]] agus [[Éamon Ó Ciosáin (fear léinn)|Éamon Ó Ciosáin]] (1987).<ref>{{Luaigh foilseachán|author=[[Henri Leperlier]]|date=1987|url=https://www.jstor.org/stable/20556311|title=Léirmheasanna: Foclóir Gaeilge-Briotáinis (Geriadur iwerzhoneg/brezhoneg)|journal=[[Comhar]]|volume=46|issue=8}}</ref> I dteannta sin uile, foilsíodh fosta an-chuid foclóirí idir téarmaíochta, canúna, scoile agus póca. Leag an tOllamh M. Oftedal ó Ollscoil [[Osló]] amach na riachtanais a bhain le foclóir Gaeilge dar leis i 1962 (riachtanais a bhfuil chomh tábhachtach céanna san 21ú haois agus a bhí ag an am dar le [[Liam Mac Amhlaigh]]):<ref name=":1">{{Luaigh foilseachán|author=[[Liam Mac Amhlaigh]]|url=https://mural.maynoothuniversity.ie/id/eprint/7075/|title=Treonna sean is nua - an fhoclóireacht Nua-Ghaeilge san aonú haois is fiche|journal=[[Études Irlandaises]]|volume=35|issue=2|year=2010|pages=lgh 51–64|issn=0183-973X}}</ref> * Eolas cuí ar theanga ársa litríochta na Gaeilge * Eolas cuí ar an oiread sin canúintí difriúla agus is féidir * Cur amach ar litríocht nua-aimseartha * Tuiscint ar cé na focail a dtabharfar tús áite dóibh Tar éis d'fhoilsiú [[Dictionary of the Irish Language|DIL]] sa bhliain 1976, chuir [[Acadamh Ríoga na hÉireann]] tús lena dtionscadal ''[[Foclóir na Nua-Ghaeilge]]'' (FNG). Foilsíodh roinnt foclóirí canúnacha mar chuid den tionscadal seo ach nuair a tháinig cliseadh geilleagrach sna 1980idí cuiradh cosc ar dhaoine nua a fhostú san earnáil poiblí. Sa chomhthéacs seo, chuir réabhlóid na ríomhairí go mór isteach ar dhul chun cinn an tionscadail. Faoi dheireadh na 20ú haoise ní raibh fáil ag cainteoirí agus foghlaimeoirí na Gaeilge ar fhoclóir aonteangach a mhíneodh [[Sanasaíocht|díorthuithe]] na bhfocal Gaeilge.<ref name=":1" />'''<ref>{{Luaigh foilseachán|author=[[Caoilfhionn Nic Pháidín]]|url=https://www.gaois.ie/assets/pdf/2008-corpus-planning-for-irish-dictionaries-and-terminology.pdf|title=Corpus Planning for Irish – Dictionaries and Terminology|journal=[[A New View of the Irish Language]]|pages=lch 96|language=Béarla|publisher=[[Cois Life]]|location=BÁC|year=2008}}</ref>''' Chuir [[Acht um Chomhaontú na Breataine-na hÉireann]] (1999) dualgas reachtúil ó thaobh na foclóireachta de ar [[Foras na Gaeilge|Fhoras na Gaeilge]].<ref name=":1" /> == 21d aois == Ó thús na 21d aoise ar aghaidh, tá tuilleadh forbairte le feiceáil i bhfoclóireacht Gaeilge: * ''[[An Foclóir Nua Gaeilge]]'' (2025—)<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-chead-mhorfhocloir-aonteangach-gaeilge-le-seoladh-ag-an-uachtaran-catherine-connolly/|teideal=An chéad mhórfhoclóir aonteangach Gaeilge le seoladh ag an Uachtarán Catherine Connolly|údar=[[Maitiú Ó Coimín]]|dáta=1 Nollaig 2025|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2025-12-07}}</ref> * [[Foclóir Mháirtín Uí Chadhain]] foilsithe ag [[Acadamh Ríoga na hÉireann]] (2021) * ''[[Croidhe Cainnte Chiarraighe]]'' foilsithe sa bhliain 2018 * foclóir Gaeilge–[[An Spáinnis|Spáinnis]] foilsithe ag [[Coiscéim]],<ref>{{cite book | title=Diccionario Irlandés-Español / Foclóir Gaeilge-Spáinnise | last=Barnwell | first=David | last2=Ó Domhnalláin | first2=Pádraig | last3=Rodríguez Alonso | first3=Carmen | publisher=Coiscéim | year=2009 | location=Baile Átha Cliath }}</ref> * foclóir Gaeilge–[[an Ghearmáinis|Gearmáinis]] foilsithe ag Buske<ref>{{cite book | title=Wörterbuch Irisch-Deutsch: Mit einem deutsch-irischen Wortindex | last=Caldas | first=Thomas F. | last2=Schleicher | first2=Clemens | publisher=Buske | year=2015 | location=Tübingen }}</ref> * foclóir Gaeilge–[[an Rúisis|Rúisis]] ar líne, déanta le Alexey Shibakov<ref>{{lua idirlín | url=http://www.irish-russian.net/%d0%be%d0%b1-%d1%8d%d1%82%d0%be%d0%b9-%d1%81%d1%82%d1%80%d0%b0%d0%bd%d0%b8%d1%86%d0%b5/about-this-site/ | teideal=Big Irish-Russian Dictionary with Transcription by Alexey Shibakov, Electronic Version | sloinne=Shibakov | ainm=Alexey | dáta=2017 | dátarochtana=4ú Iúil 2018 | archivedate=2024-11-12 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20241112064248/http://www.irish-russian.net/%D0%BE%D0%B1-%D1%8D%D1%82%D0%BE%D0%B9-%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B5/about-this-site/ }}</ref> Leis sin, tá ar a laghad cúig theanga Eorpach ann le foclóirí Gaeilge. Idir an dá linn, tá foclóirí Gaeilge ann do gach [[Teangacha Ceilteacha|teanga Ceilteach]], a bhuíochas le: * [[Caoimhín Ó Scanaill]] agus a chuid foclóirí Ceilteacha<ref>{{lua idirlín | url=http://cs.slu.edu/~scannell/pub/gd2ga.pdf | teideal=Foclóir Gàidhlig-Gaeilge | sloinne=Scannell | ainm=Kevin P. | dáta=2016 | dáta-rochtana=4ú Iúil 2018 | dátarochtana=2025-06-06 | archivedate=2019-04-21 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20190421014659/http://cs.slu.edu/~scannell/pub/gd2ga.pdf }}</ref><ref>{{lua idirlín | url=http://cs.slu.edu/~scannell/pub/gv2ga.pdf | teideal=Foclóir Manainnis-Gaeilge | sloinne=Scannell | ainm=Kevin P. | dáta=2016 | dáta-rochtana=4ú Iúil 2018 | dátarochtana=2025-06-06 | archivedate=2019-04-21 | archiveurl=https://web.archive.org/web/20190421014702/http://cs.slu.edu/~scannell/pub/gv2ga.pdf }}</ref> * [[Joe Mitchell]] agus a [[Foclóir Breatnais–Gaeilge Joe Mitchell|''Fhoclóir Breatnais–Gaeilge'']].<ref>{{cite news | url=https://tuairisc.ie/an-chead-fhocloir-breatnaise-gaeilge-le-foilsiu/ | teideal=An chéad fhoclóir Breatnaise-Gaeilge le foilsiú | dáta=29ú Samhain 2017 | suíomh=Tuairisc.ie | dátarochtana=4ú Iúil 2018 }}</ref> * foclóir Gaeilge–[[An Choirnis|Coirnis]] ar líne<ref>[https://glosbe.com/ga/kw Foclóir Gaeilge - Coirnis] ar Glosbe</ref> [[Íomhá:Royal Irish Academy, Academy House, 19 Dawson Street, Dublin 2.jpg|left|thumb|Ceanncheathrú [[Acadamh Ríoga na hÉireann]], foilsitheoir [[Dictionary of the Irish Language|eDIL]] agus tionscadal foclóireachta eile.]] Is acmhainn ollmhór anois é an t-idirlíon le haghaidh foclóirí: * [[teanglann.ie]]: tá foclóirí Uí Dhónaill agus de Bhaldraithe's le fáil ann, i dteannta leis an bh''[[An Foclóir Beag|Foclóir Beag]]'' aonteangach<ref>{{lua idirlín | url = http://www.teanglann.ie | teideal=Teanglann | dátarochtana=4ú Iúil 2018 }}</ref> * [[foclóir.ie]]: ''[[An Foclóir Nua Gaeilge]]'' agus an [[Foclóir Nua Béarla–Gaeilge Fhoras na Gaeilge|''Foclóir Nua Béarla–Gaeilge'']] (FNBG) le [[Foras na Gaeilge]]<ref>{{lua idirlín | url=http://www.focloir.ie | teideal=New Irish-English Dictionary | dáta=2012 | dáta-rochtana=4ú Iúil 2018 }}</ref> ar líne * [[téarma.ie]]: an Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge curtha ar fáil ag Fiontar in [[Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath|OCBÁC]].<ref>{{lua idirlín | url=http://www.tearma.ie | teideal=National Terminology Database | dáta-rochtana=4ú Iúil 2018 }}</ref> * [[intergaelic.com]]: acmhainn do chainteoirí theangacha Gaelacha, curtha ar fáil ag [[Caoimhín Ó Scanaill]] agus [[Michal Boleslav Měchura]]<ref>{{lua idirlín | url = http://www.intergaelic.com | teideal=Intergaelic | sloinne=Scannell | ainm=Kevin P. | sloinne2=Boleslav Měchura | ainm2=Michal | dáta=2015 | dátarochtana=4ú Iúil 2018 }}</ref> (Gàidhlig agus Gaelg) * [[Dictionary of the Irish Language|edil.ie]]: curtha ar líne ag [[Acadamh Ríoga na hÉireann]]<ref>{{lua idirlín | url = http://www.dil.ie/about | teideal=eDIL – History of the Dictionary | suíomh=eDIL | dátarochtana=16ú Iúil 2018 }}</ref> * [[Foclóir Stairiúil na Gaeilge|fng.ie]]: obair ar siúl ar fhoclóir cuimsitheach stairiúil thar an tréimhse 1600–2000.<ref>{{lua idirlín | url=http://www.fng.ie | teideal=Foclóir Stairiúil na Gaeilge | suíomh=Acadamh Ríoga na hÉireann | dátarochtana=4ú Iúil 2018 }}</ref> <!-- taighde pearsanta? '' Those great lexicographers who practiced lexicography in Irish were for the most part learned men who had a particular love for Irish. The precise methodologies employed by most of them remain unknown to us. They had no hesitancy, however, in borrowing from dictionaries that already existed. This point has been skillfully shown with no little humour in many articles written by one of the great lexicographers of the 20th century, [[Tomás de Bhaldraithe]]. In general their research and use of pre-existing sources greatly increased the value and scope of their work. They sometimes erred in selection of specific word versions which they gleaned from their sources, however. On other occasions one cannot be sure that it is not without a degree of humour that they chose to include certain comical versions. It is not clear whether ignorance or wit was responsible for the following examples from some of the aforementioned works – “giolla earbuill, a page or train-bearer”; “lachaim, I duck or dive”; “calaoiseach, a juggler”; “bol, a poet; a cow”. When in future appointing a dictionary editor perhaps the job description should state that a “siollaire” is required – “siollaire, a scanner of every word, a carper, a dictator; a beater, striker, smiter, a dexterous harper also a good singer; siollaire mná, a strong comely woman” – those are the descriptions found in some of the dictionaries for a person deemed a “siollaire”. It will be interesting to note how the word “siollaire" will be employed by those lexicographers who come after us. In any case the journey of over one thousand two hundred years travelled by Irish lexicography from the glossist of Würzburg to the new [[Foras na Gaeilge]] dictionary is one of which we can be justifiably proud.<ref>De Bhaldraithe, T. 1980. ‘Foclóirí agus foclóireacht na Gaeilge’, The Maynooth Review 6.1.:3-15.</ref> --> == Féach freisin == * [[Foclóirí Gaeilge]] * [[An Foclóir Nua Gaeilge|''An Foclóir Nua Gaeilge'']] == Léitheoireacht bhreise == * [[Liam Mac Amhlaigh|Mac Amhlaigh, Liam]] (2010) [https://mural.maynoothuniversity.ie/id/eprint/7075/ "Treonna sean is nua - an fhoclóireacht Nua-Ghaeilge san aonú haois is fiche"]''.'' [[Études Irlandaises|''Études Irlandaises'']], 35 (2). lgh. 51-64. ISSN 0183-973X == Naisc sheachtracha == * [http://www.historyireland.com/book-reviews/focloiri-agus-focloirithe-na-gaeilge/ "Foclóirí agus foclóirithe na Gaeilge"] ar ''[[History Ireland]]'' * ''[https://www.gaois.ie/download/2008-corpus-planning-for-irish-dictionaries-and-terminology.pdf Corpus Planning for Irish, Dictionaries and Terminology]'' le [[Caoilfhionn Nic Pháidín]] * Naisc maidir le [http://www.smo.uhi.ac.uk/gaeilge/focloiri/ foclóireacht na Gaeilge] ar [[Sabhal Mòr Ostaig]] == Tagairtí == {{reflist}} {{Foclóirí na Gaeilge|state=collapsed}} {{DEFAULTSORT:Focloireacht na Gaeilge}} [[Catagóir:Foclóireacht na Gaeilge| ]] [[Catagóir:Foclóireacht|*]] 722ysj0rmjmcmk2fkiig4q691p7pq8f 14 119680 1309891 1269400 2026-04-25T00:24:26Z Alison 570 Alison moved page [[Catagóir:An cripteagrafaíocht]] to [[Catagóir:Cripteagrafaíocht]] without leaving a redirect 1269400 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:Cripteagrafaiocht}} [[Catagóir:Matamaitic fheidhmeach]] [[Catagóir:Ríomhaireacht]] [[Catagóir:Baincéireacht]] [[Catagóir:Rúndacht]] [[Catagóir:Cóid]] jmqs1t20wajf73aqywr19rebtkl0uqk 14 119681 1309884 1269401 2026-04-25T00:20:03Z Alison 570 [[Catagóir:Eolaíochtaí foirmiúla]] 1309884 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:Teoiric na faisneise}} [[Catagóir:Eolaíochtaí foirmiúla]] [[Catagóir:Faisnéis]] [[Catagóir:Matamaitic fheidhmeach]] [[Catagóir:Ríomhaireacht]] [[Catagóir:Staidreamh]] [[Catagóir:Teileachumarsáid]] [[Catagóir:Teoiricí|Faisneis]] 2l7m70rkpyjtdpwrsm71345ektcp0bl 0 120737 1309634 1307567 2026-04-24T20:40:52Z ListeriaBot 25319 Wikidata list updated [V2] 1309634 wikitext text/x-wiki <imagemap>File:2020 EU MAP.svg | 250px | thumb | lang=ga | Léarscáil (inchliceáilte) den AE poly 261 28 273 39 279 59 284 61 286 66 271 97 275 105 275 116 284 122 308 111 320 83 308 75 310 71 302 60 305 54 297 46 298 36 290 32 291 16 282 16 277 22 280 28 275 33 270 32 264 26 [[An Fhionlainn]] poly 260 29 259 38 252 37 252 42 248 41 244 54 238 64 238 72 235 77 237 83 226 83 223 100 227 106 230 111 227 115 229 121 223 127 220 141 229 160 227 163 231 173 238 171 238 168 242 164 250 164 254 135 261 130 262 117 252 115 257 93 270 83 271 66 279 59 273 39 [[an tSualainn]] poly 312 142 307 131 311 123 294 123 279 132 280 142 290 137 295 138 304 141 [[an Eastóin]] poly 310 164 319 155 318 148 313 142 295 140 298 153 288 149 282 142 277 161 295 158 [[an Laitvia]] poly 288 180 295 184 301 184 309 178 307 170 312 168 308 162 294 157 279 161 279 174 289 174 [[an Liotuáin]] poly 300 198 294 182 290 180 270 183 265 184 264 179 250 182 248 186 238 190 238 197 234 199 239 203 241 223 249 225 251 229 255 226 261 230 265 232 268 235 270 237 273 235 276 240 281 237 283 237 289 236 296 242 297 239 297 234 301 223 305 222 304 217 301 214 296 201 [[an Pholainn]] poly 254 250 257 245 261 244 269 236 272 235 276 240 279 238 289 235 297 243 274 250 269 253 269 257 259 254 [[an tSlóvaic]] poly 299 251 291 245 270 252 269 257 258 252 249 268 254 271 260 279 268 278 275 274 290 272 294 258 [[an Ungáir]] poly 355 291 354 280 361 274 355 269 349 272 346 270 343 259 332 248 330 243 328 242 324 247 314 250 312 248 301 250 294 255 292 265 288 271 282 274 288 281 293 284 293 288 296 290 302 287 301 291 308 294 308 297 317 297 322 297 329 295 339 287 347 288 [[an Rómáin]] poly 309 327 312 322 309 318 305 316 305 310 308 305 302 298 304 294 309 295 310 298 328 297 340 287 354 291 350 297 352 301 348 304 355 309 348 314 347 311 340 316 339 317 339 321 329 324 323 321 316 325 [[an Bhulgáir]] poly 308 383 305 376 306 374 293 368 294 359 289 351 289 344 294 339 295 333 301 332 304 328 310 326 317 326 322 322 329 325 340 321 340 316 342 319 340 328 328 329 320 331 325 335 339 340 336 342 348 344 350 348 347 358 344 353 348 352 349 348 343 347 345 344 334 341 335 338 328 335 317 341 313 337 311 342 320 350 332 359 339 365 358 359 340 377 331 380 335 376 337 378 342 373 340 370 345 372 353 362 337 366 328 363 327 367 320 367 326 372 319 374 320 382 334 393 355 393 372 372 372 378 368 383 368 377 364 384 365 390 361 387 355 396 340 400 339 395 329 397 329 393 332 392 320 380 314 384 311 378 [[an Ghréig]] poly 419 384 415 381 421 378 421 373 428 371 435 365 430 374 434 376 424 383 [[an Chipir]] poly 236 248 224 238 221 231 225 227 236 221 240 220 249 225 254 226 260 231 266 230 267 236 261 243 249 245 244 243 [[an tSeicia]] poly 198 263 201 257 204 260 207 258 213 260 224 255 233 248 238 248 241 244 245 244 248 246 255 246 253 250 256 254 250 265 249 268 238 272 229 271 220 268 218 263 210 264 208 266 [[an Ostair]] poly 249 267 253 273 242 279 244 284 236 282 230 281 227 277 229 271 238 272 [[an tSlóivéin]] poly 179 298 180 293 174 292 176 287 173 283 178 282 178 278 176 275 181 274 185 273 189 269 189 273 195 273 197 269 199 272 204 269 207 267 210 265 218 263 220 269 230 271 226 281 219 283 222 289 219 290 220 297 231 304 236 319 247 323 253 325 250 327 274 341 273 349 269 341 260 341 257 348 262 355 261 358 257 360 257 364 251 371 248 369 244 377 244 378 244 386 237 386 237 383 230 381 222 375 219 376 219 370 226 368 238 370 245 367 250 365 253 358 248 346 246 347 241 342 241 341 237 340 234 336 230 332 224 331 184 357 181 355 183 343 182 333 185 333 190 329 193 330 196 339 194 340 193 352 224 331 211 317 209 317 203 309 204 308 202 298 190 292 184 297 [[an Iodáil]] rect 224 394 251 405 [[Málta]] poly 14 333 21 334 24 337 27 339 29 333 36 329 33 325 40 319 39 311 43 312 49 298 57 295 54 292 55 289 43 284 42 281 39 280 36 291 36 292 19 313 24 314 20 317 23 318 19 324 19 327 [[an Phortaingéil]] poly 41 358 38 355 35 355 37 345 32 338 28 338 29 333 37 329 33 326 39 319 39 311 42 312 49 300 56 295 55 292 54 290 43 283 39 280 42 270 39 269 45 266 50 268 51 264 58 266 69 274 71 272 80 279 89 280 95 283 99 287 102 287 114 299 119 301 120 298 124 301 124 304 127 305 135 308 140 309 140 314 145 339 140 337 133 343 126 339 116 349 113 342 120 345 128 337 132 335 136 338 143 335 139 312 136 316 131 317 128 317 114 320 116 322 104 331 100 338 106 345 98 346 92 353 92 356 85 354 76 361 73 357 71 361 66 357 53 354 53 357 46 355 [[an Spáinn]] poly 100 286 111 297 118 300 119 298 126 302 128 302 128 305 139 307 140 301 144 298 152 296 155 300 157 298 165 304 169 305 189 328 195 318 195 306 192 312 188 311 187 327 170 305 178 298 180 294 173 292 176 288 174 284 179 281 176 276 179 272 175 266 170 267 175 262 180 258 178 255 182 256 186 244 190 240 178 234 173 232 169 227 169 225 165 225 162 220 157 216 155 212 151 212 147 218 142 222 137 221 137 224 133 223 125 220 121 218 124 225 121 230 113 227 111 223 107 224 101 223 97 223 97 232 109 241 111 251 115 258 107 284 [[an Fhrainc]] poly 202 178 209 178 211 181 218 182 216 185 218 187 231 181 235 184 231 187 238 189 238 197 235 201 238 203 240 222 236 220 234 224 223 228 221 230 224 238 232 247 224 255 217 258 211 259 207 257 203 261 199 256 189 255 183 256 185 244 190 241 181 235 178 224 181 214 180 207 185 201 190 195 192 187 197 187 199 189 202 186 [[an Ghearmáin]] poly 177 225 174 229 172 235 180 237 180 229 [[an Lucsamburg]] poly 155 210 157 220 166 225 175 232 173 226 178 225 177 215 171 210 164 212 160 209 [[an Bheilg]] poly 191 188 178 189 162 209 167 209 171 207 170 210 179 215 180 207 188 204 184 200 188 198 [[an Ísiltír]] poly 201 177 209 177 222 181 228 176 227 159 219 170 221 177 216 175 214 163 218 158 215 143 202 157 [[an Danmhairg]] poly 102 181 92 179 82 181 79 179 75 173 78 168 89 162 84 159 89 151 98 154 100 153 97 150 104 146 109 147 100 156 108 166 106 174 103 177 [[Éire]] desc bottom-left </imagemap> == Bosca sonraí == Daonra:<ref name=daonra /> * Is lú: [[Málta]], 542,051 * Is mó: [[an Ghearmáin]], 84,358,845 Achar:<ref name=achar /> * Is lú: [[Málta]], 316 km2² * Is mó: [[an Fhrainc]], 638,475 km2² Rialtais: * [[Daonlathas ionadaíoch]] [[Córas Parlaiminteach | parlaiminteach]] (21) * Daonlathas ionadaíoch [[Córas leath-uachtaránachta | leath-uachtaránachta]] (5) * Daonlathas ionadaíoch [[Córas uachtaránachta | uachtaránachta]] (1) == Réamhrá == Is aontas polaitiúil agus eacnamaíoch an t[[Aontas Eorpach]] (AE). Tá seacht mball is fiche (27) den aontas san le atá inniu ann, atá ina bpáirtí i [[Conartha an Aontais Eorpaigh|gconartha bunaidh]] an AE, agus dá bharr faoi ghéillsine ag pribhléidí agus dualgais de bhallraíocht. Faoi réir na gconartha, aontaíonn na rialtais a gcuid ceannais a roinnt trí [[institiúidí an Aontais Eorpaigh]]. Chun roinnt polasaí a ghlacadh, caithfear comhaontú d'aon ghuth a bheith ann sa [[Comhairle an Aontais Eorpaigh|Chomhairle]]. Do pholasaíthe eile, déantar cinntí le [[vótáil tromlaigh cháilithe]]. De bharr na comhroinnte agus na ndualgas [[aontas fornáisiúnta|fornáisiúnta]]) úd, is aontas ar leith é i measc eagraíochtaí idirnáisiúnta. Tá ord dlí bunaithe aige atá idir [[Príomhacht dlí an Aontais Eorpaigh|ina cheangal dlí]] ar gach ballstát (i ndiaidh [[Costa v ENEL|rialaithe cinniúnaigh]] den [[an Chúirt Bhreithiúnais Eorpach|CBE]] sa bhliain 1964). Is bunphrionsabal an aontais ná [[Prionsabal na coimhdeachta]], 'sé sin, ní thugtar cinntí le le chéile más féidir iad a thógáil ar bhonn indibhidiúil. Ceapann gach ballstát [[coimisinéir Eorpach|coimisinéir]] ar an [[An Coimisiún Eorpach|gCoimisiún Eorpach]]. Ní dhéanann siad ionadaíocht dá stáit féin, ach oibríonn siad ar son an AE go léir. Bunaíodh réamhtheachtaithe an AE na, [[Comhphobail Eorpacha]] (CE), sna 1950í ag na sé croí-stát ([[an Bheilg]], [[an Fhrainc]], [[an Iodáil]], [[Lucsamburg]], [[an Ísiltír]] agus [[an Ghearmáin Thiar]]). Tháinig tíortha aontacha eile le [[Méadú an Aontais Eorpaigh|méaduithe]] ina dhiaidh sin. Chun aontú, caithfidh atá á glacadh le ceanglais eacnamaíocha agus polaitiúla aitheanta mar {{h|critéir Chóbanhávan}}, 'sé sin, rialtas daonlathach, [[geilleagar saoriomaíochta]] agus meas ar {{h|forlámhas an dlí}}. Caithfidh fosta gach ballstát a thoiliú a thabhairt, agus caithfidh an t-iarrthóir corpas dlí an AE, aitheanta mar ''[[acquis communautaire]]'', a ghlacadh. Tháinig [[an Ríocht Aontaithe]] isteach san CE sa bhliain 1973, ach tharraing sí amach ar an 31ú Eanáir 2020 ag deireadh [[Brexit]]. Níor tharraing aon stát eile amach, [[#Tarraingt amach|ach amháin]] roinnt spleáchríoch nó ceantar leath-féinrialaitheach. == Ballstáit == Seo a leanas liosta de bhallstáit den AE, cruthaithe le sonraí ó Wikidata. {{Wikidata list | SPARQL = SELECT ?item ?itemLabel ?amTosaigh ?amDeiridh ?oti ?otiDáta { ?item wdt:P463 wd:Q458; # cuid de AE wdt:P31 wd:Q6256; # sample de tír p:P463 ?ballRts. ?ballRts ps:P463 wd:Q458. OPTIONAL { ?ballRts pq:P580 ?amTosaigh } OPTIONAL { ?ballRts pq:P582 ?amDeiridh } # fo-iarratas le haghaidh OTI leis an dáta is déanaí is déanaí { SELECT ?item (MAX(?dáta) AS ?uasDáta) WHERE { ?item p:P2131 ?otiRts. ?otiRts pq:P585 ?dáta. } GROUP BY ?item } # OTI le dáta is déanaí ?item p:P2131 ?otiRts. ?otiRts ps:P2131 ?oti; pq:P585 ?otiDáta. FILTER(?otiDáta = ?uasDáta) # label service SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "ga, en". } } ORDER BY DESC(?itemLabel) | columns = number:#, item:Qid, P297:Cód, label:Tír, ?amTosaigh:Am tosaigh, ?amDeiridh:Am deiridh, P1082:Daonra, P2046:Achar, P38:Airgeadra, ?oti:OTI, ?otiDáta:Dáta OTI, P1081:IFD, P37:Teanga }} {| class='wikitable sortable' ! # ! Qid ! Cód ! Tír ! Am tosaigh ! Am deiridh ! Daonra ! Achar ! Airgeadra ! OTI ! Dáta OTI ! IFD ! Teanga |- | style='text-align:right'| 1 | [[:d:Q27|Q27]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:IE IE] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]] | 1973-01-01 | | 5149139 | 69797 | [[Euro]] | 529244870223 | 2022-01-01 | 0.945 | [[an Ghaeilge]]<br/>[[An Béarla|Béarla]] |- | style='text-align:right'| 2 | [[:d:Q55|Q55]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:NL NL] | [[an Ísiltír]] | 1957-03-25 | | 17942942 | 37378 | [[Euro]] | 991114635529 | 2022-01-01 | 0.931 | [[an Ollainnis]] |- | style='text-align:right'| 3 | [[:d:Q34|Q34]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:SE SE] | [[an tSualainn]] | 1995-01-01 | | 10609460 | 447425.16 | ''[[:d:Q122922|krona na Sualainne]]'' | 585939170124 | 2022-01-01 | 0.947 | [[an tSualainnis]] |- | style='text-align:right'| 4 | [[:d:Q214|Q214]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:SK SK] | [[an tSlóvaic]] | 2004-05-01 | | 5409407 | 49033.720839 | [[Euro]] | 115468803972 | 2022-01-01 | 0.848 | [[an tSlóvaicis]] |- | style='text-align:right'| 5 | [[:d:Q215|Q215]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:SI SI] | [[an tSlóivéin]] | 2004-05-01 | | 2066880 | 20271 | [[Euro]] | 62117768015 | 2022-01-01 | 0.918 | [[an tSlóivéinis]] |- | style='text-align:right'| 6 | [[:d:Q213|Q213]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:CZ CZ] | [[An tSeic|an tSeicia]] | 2004-05-01 | | 10909500 | 78866<br/>78871 | ''[[:d:Q131016|koruna na Seice]]'' | 250681000000 | 2019-01-01 | 0.889 | [[an tSeicis]] |- | style='text-align:right'| 7 | [[:d:Q28|Q28]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:HU HU] | [[an Ungáir]] | 2004-05-01 | | 9603634 | 93011.4 | ''[[:d:Q47190|forint na hUngáire]]'' | 181848022230 | 2021-01-01 | 0.846 | [[an Ungáiris]] |- | style='text-align:right'| 8 | [[:d:Q29|Q29]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:ES ES] | [[an Spáinn]] | 1986-01-01 | | 48592909 | 505990 | [[Euro]] | 1397509272054 | 2022-01-01 | 0.905 | [[an Spáinnis]] |- | style='text-align:right'| 9 | [[:d:Q218|Q218]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:RO RO] | [[an Rómáin]] | 2007-01-01 | | 19053815 | 238397 | ''[[:d:Q131645|leu na Rómáine]]'' | 301261582924 | 2022-01-01 | 0.821 | [[an Rómáinis]] |- | style='text-align:right'| 10 | [[:d:Q145|Q145]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:GB GB] | [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]] | 1973-01-01 | 2020-01-31 | 67326569 | 242495 | [[punt steirling]] | 3070667732359 | 2022-01-01 | 0.929 | [[An Béarla|Béarla]] |- | style='text-align:right'| 11 | [[:d:Q45|Q45]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:PT PT] | [[an Phortaingéil]] | 1986-01-01 | | 10347892 | 92225 | [[Euro]] | 251945377529 | 2022-01-01 | 0.866 | [[an Phortaingéilis]]<br/>''[[:d:Q13330|Mirandese]]'' |- | style='text-align:right'| 12 | [[:d:Q36|Q36]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:PL PL] | [[an Pholainn]] | 2004-05-01 | | 37563071 | 312683 | ''[[:d:Q123213|złoty]]'' | 688176605955 | 2022-01-01 | 0.876 | [[an Pholainnis]] |- | style='text-align:right'| 13 | [[:d:Q40|Q40]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:AT AT] | [[an Ostair]] | 1995-01-01 | | 8979894 | 83858<br/>83878.99 | [[Euro]] | 511685203845 | 2023-01-01 | 0.916 | [[an Ghearmáinis]]<br/>''[[:d:Q36668|teanga chomharthaíochta na hOstaire]]'' |- | style='text-align:right'| 14 | [[:d:Q37|Q37]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:LT LT] | [[an Liotuáin]] | 2004-05-01 | | 2860002 | 65300 | [[Euro]] | 70334299008 | 2022-01-01 | 0.875 | [[an Liotuáinis]] |- | style='text-align:right'| 15 | [[:d:Q211|Q211]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:LV LV] | [[an Laitvia]] | 2004-05-01 | | 1856932 | 64593.76<br/>62226.85 | [[Euro]] | 41153912663 | 2022-01-01 | 0.863 | [[an Laitvis]] |- | style='text-align:right'| 16 | [[:d:Q38|Q38]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:IT IT] | [[an Iodáil]] | 1957-03-25 | | 58850717 | 302068 | [[Euro]] | 2010431598465 | 2022-01-01 | 0.895 | [[an Iodáilis]] |- | style='text-align:right'| 17 | [[:d:Q41|Q41]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:GR GR] | [[an Ghréig]] | 1981-01-01 | | 10482487 | 131957 | [[Euro]] | 219065872466 | 2022-01-01 | 0.887 | [[an Ghréigis]]<br/>''[[:d:Q35392|an Ghréigis Choiteann]]''<br/>''[[:d:Q36510|an Nua-Ghréigis]]'' |- | style='text-align:right'| 18 | [[:d:Q183|Q183]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:DE DE] | [[an Ghearmáin]] | 1958-01-01 | | 83577140 | 357587.77 | [[Euro]] | 4121200000000 | 2023-01-01 | 0.942 | [[an Ghearmáinis]] |- | style='text-align:right'| 19 | [[:d:Q142|Q142]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:FR FR] | [[an Fhrainc]] | 1957-03-25 | | 68605616 | 643801 | [[Euro]]<br/>''[[:d:Q214393|franc CFP]]'' | 2782905325625 | 2022-01-01 | 0.903 | [[an Fhraincis]] |- | style='text-align:right'| 20 | [[:d:Q33|Q33]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:FI FI] | [[an Fhionlainn]] | 1995-01-01 | | 5652881 | 338478.34 | [[Euro]] | 280825957768 | 2022-01-01 | 0.94 | [[an Fhionlainnis]]<br/>[[an tSualainnis]] |- | style='text-align:right'| 21 | [[:d:Q191|Q191]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:EE EE] | [[an Eastóin]] | 2004-05-01 | | 1369995 | 45335 | [[Euro]] | 38100812959 | 2022-01-01 | 0.89 | [[an Eastóinis]] |- | style='text-align:right'| 22 | [[:d:Q35|Q35]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:DK DK] | [[an Danmhairg]] | 1973-01-01 | | 5822863 | 42925.46 | ''[[:d:Q25417|krone na Danmhairge]]'' | 395403906582 | 2022-01-01 | 0.929 | [[an Danmhairgis]] |- | style='text-align:right'| 23 | [[:d:Q224|Q224]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:HR HR] | [[an Chróit]] | 2013-07-01 | | 3871833 | 56594 | [[Euro]] | 70964606465 | 2022-01-01 | 0.858 | [[an Chróitis]] |- | style='text-align:right'| 24 | [[:d:Q229|Q229]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:CY CY] | [[an Chipir]] | 2004-05-01 | | 1344976 | 9242.45 | [[Euro]] | 28439052741 | 2022-01-01 | 0.896 | ''[[:d:Q36510|an Nua-Ghréigis]]''<br/>[[an Tuircis]]<br/>[[an Ghréigis]] |- | style='text-align:right'| 25 | [[:d:Q219|Q219]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:BG BG] | [[an Bhulgáir]] | 2007-01-01 | | 6437360 | 110993.6 | [[Euro]] | 102407653020 | 2023-01-01 | 0.799 | [[an Bhulgáiris]] |- | style='text-align:right'| 26 | [[:d:Q31|Q31]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:BE BE] | [[an Bheilg]] | 1957-03-25 | | 11825551 | 30688 | [[Euro]] | 644782756682 | 2023-01-01 | 0.937 | [[an Ollainnis]]<br/>[[an Fhraincis]]<br/>[[an Ghearmáinis]] |- | style='text-align:right'| 27 | [[:d:Q233|Q233]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:MT MT] | [[Málta]] | 2004-05-01 | | 553214 | 316 | [[Euro]] | 17765270015 | 2022-01-01 | 0.918 | [[an Mháltais]]<br/>[[An Béarla|Béarla]] |- | style='text-align:right'| 28 | [[:d:Q32|Q32]] | [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:LU LU] | [[Lucsamburg]] | 1957-03-25 | | 681973 | 2586.36 | [[Euro]] | 82274812251 | 2022-01-01 | 0.93 | [[an Lucsambuirgis]]<br/>[[an Fhraincis]]<br/>[[an Ghearmáinis]] |} {{Wikidata list end}} == Tagairtí == {{reflist | refs = <ref name=daonra>{{lua idirlín | url = https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/DEMO_GIND__custom_7127262/default/table | teideal=Population change - Demographic balance and crude rates at national level | foilsitheoir = [[Eurostat]] | dátarochtana = 21ú Meitheamh 2024}}</ref> <ref name=achar>{{lua idirlín | url = https://ec.europa.eu/eurostat/databrowser/view/reg_area3__custom_11352231/bookmark/table?lang=en&bookmarkId=fabcfca6-4abb-4a84-ac1c-7bb335af436a | teideal = Area by NUTS 3 region | foilsitheoir = [[Eurostat]] | dátarochtana = 21ú Meitheamh 2024}}</ref> }} 8zgvyahbbbo98mjuwa4acnicc36uyqj 0 120837 1309630 1299350 2026-04-24T20:39:04Z ListeriaBot 25319 Wikidata list updated [V2] 1309630 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Europaeae rei publicae status.svg | thumb | Foilsiúchán Fraincise de Chonarthaí an Aontais Eorpaigh]] Is cnuasach [[conradh|conarthaí idirnáisiúnta]] iad '''Conarthaí an Aontais Eorpaigh''' ([[an tAontas Eorpach|AE]]) idir [[ballstát den Aontas Eorpach|ballstáit]] an AE, a chuireann an AE féin ar bhonn [[bunreacht]]a. Cuireann siad [[forais an Aontais Eorpaigh|forais]] éagsúla an AE ar bun, i dteannta lena sainchúraim, aidhmeanna agus nósanna imeachta. Ní féidir leis an AE a oibriú ach laistigh desna croíchumais bronnta air ag na conarthaí úd. Chun aon leasú ar bith a dhéanamh, caithfear gach uile sínitheoir a bheith ar aon ghuth. Tá dhá bhunchonradh ann a leagan amach conas a oibríonn an AE: * [[Conradh ar an Aontas Eorpach]] - sínithe i dtosach i [[Maastricht]] sa bhliain 1992 ([[Conradh Maastricht]]) * [[Conradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh]] - sínithe i dtosach sa Róimh a bhliain 1957 mar ''Chonradh ag bunú Chomhphobal Eacnamaíochta na hEorpa'' ([[Conradh na Róimhe]]) Tá roinnt fo-chonarthaí eile nasctha leo. Thar na blianta, leasaíodh na conarthaí go minic. Foilsítear leaganacha comhdhlúite an dá chonradh go rialta ag an g[[Coimisiún Eorpach]]. == Brexit == D'ainneoin gur [[Brexit|tharraing an Ríocht Aontaithe siar]] as an AE sa bhliain 2020, tá a hainm fós go hoifigiúil ar roinnt conarthaí (an [[Ionstraim Eorpach Aonair|IEA]], [[conradh Maastricht|Maastricht]], [[conradh Amstardam|Amstardam]], [[conradh Nice|Nice]] agus [[conradh Liospóin|Liospóin]], agus gach conradh idir 1972 agus 2011) agus í ina lánbhall den AE. Tar éis di a tharraingt siar, níl an ríocht féin ina ceangal dlí a thuilleadh acu. Ní féidir an cás seo a athrú ach trí leasú. == Liostaí Wikidata == === Bunchonarthaí === {{Wikidata list | SPARQL = SELECT ?item ?itemLabel ?teideal ?íomhá ?áitLabel ?sín ?feidhm ?amDeiridh ?celex WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q11122. OPTIONAL { ?item wdt:P18 ?íomhá. # ?íomhá wikibase:rank wikibase:NormalRank. } OPTIONAL { ?item wdt:P1476 ?teideal. } OPTIONAL { ?item wdt:P276 ?áit. } OPTIONAL { ?item wdt:P585 ?sín. } OPTIONAL { ?item wdt:P7588 ?feidhm. } OPTIONAL { ?item wdt:P582 ?amDeiridh. } OPTIONAL { ?item wdt:P476 ?celex. } SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "ga,en". } } ORDER BY ASC(?sín) | columns = number:#, P18:Lógó, label:Conradh, P276:Áit, P585:Sínithe, P7588:I bhFeidhm, P582:As feidhm, P476:CELEX }} {| class='wikitable sortable' ! # ! Lógó ! Conradh ! Áit ! Sínithe ! I bhFeidhm ! As feidhm ! CELEX |- | style='text-align:right'| 1 | [[Íomhá:02CFREU-Preamble.jpg|center|128px]] | [[Cairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh]] | | | | | [https://eur-lex.europa.eu/legal-content/ALL/?uri=CELEX:12007P/TXT 12007P/TXT] |- | style='text-align:right'| 2 | [[Íomhá:European Union Greenland Locator.svg|center|128px]] | [[Conradh na Graonlainne]] | [[An Bhruiséil]] | | 1985-02-01 | | [https://eur-lex.europa.eu/legal-content/ALL/?uri=CELEX:11985G/TXT 11985G/TXT] |- | style='text-align:right'| 3 | | [[Conradh ar an Aontas Eorpach]] | | | | | [https://eur-lex.europa.eu/legal-content/ALL/?uri=CELEX:12012M/TXT 12012M/TXT] |- | style='text-align:right'| 4 | [[Íomhá:1951 CECA ECSC.jpg|center|128px]] | [[Conradh Pháras (1951)|Conradh Pháras]] | [[Páras]] | 1951-04-18 | 1952-07-23 | 2002-07-23 | [https://eur-lex.europa.eu/legal-content/ALL/?uri=CELEX:11951K/TXT 11951K/TXT] |- | style='text-align:right'| 5 | [[Íomhá:EEC Treaty (Treaty of Rome) German copy.pdf|center|128px]] | [[Conradh na Róimhe]] | [[an Róimh]] | 1957-03-25 | 1958-01-01 | | [https://eur-lex.europa.eu/legal-content/ALL/?uri=CELEX:11957E/TXT 11957E/TXT] |- | style='text-align:right'| 6 | | [[Conradh Euratom]] | [[an Róimh]] | 1957-03-25 | 1958-01-01 | | [https://eur-lex.europa.eu/legal-content/ALL/?uri=CELEX:11957A/TXT 11957A/TXT] |- | style='text-align:right'| 7 | [[Íomhá:EC-EU-enlargement animation.gif|center|128px]] | [[Conradh Cumaisc]] | ''[[:d:Q239|Cathair na Bruiséile]]'' | 1965-04-08 | 1967-07-01 | | [https://eur-lex.europa.eu/legal-content/ALL/?uri=CELEX:11965F/TXT 11965F/TXT] |- | style='text-align:right'| 8 | | [[Ionstraim Eorpach Aonair]] | [[Lucsamburg (cathair)|Lucsamburg]] | 1986-02-17 | 1987-07-01 | | [https://eur-lex.europa.eu/legal-content/ALL/?uri=CELEX:11986U/TXT 11986U/TXT] |- | style='text-align:right'| 9 | | ''[[:d:Q910554|Dublin Convention]]'' | | 1990-06-15 | 1997-09-01 | | [https://eur-lex.europa.eu/legal-content/ALL/?uri=CELEX:41997A0819(01) 41997A0819(01)] |- | style='text-align:right'| 10 | [[Íomhá:GER — BY — Regensburg - Donaumarkt 1 (Museum der Bayerischen Geschichte; Vertrag von Maastricht) (cropped).JPG|center|128px]] | [[Conradh Maastricht]] | [[Maastricht]] | 1992-02-07 | | | [https://eur-lex.europa.eu/legal-content/ALL/?uri=CELEX:11992M/TXT 11992M/TXT] |- | style='text-align:right'| 11 | [[Íomhá:Амстердамський договір.jpg|center|128px]] | [[Conradh Amstardam]] | [[Amstardam]] | 1997-10-02 | 1999-05-01 | | [https://eur-lex.europa.eu/legal-content/ALL/?uri=CELEX:11997D/TXT 11997D/TXT] |- | style='text-align:right'| 12 | [[Íomhá:Ніццький договір.jpg|center|128px]] | [[Conradh Nice (2003)|Conradh Nice]] | [[Nice]] | 2001-02-26 | 2003-02-01 | | [https://eur-lex.europa.eu/legal-content/ALL/?uri=CELEX:12001C/TXT 12001C/TXT] |- | style='text-align:right'| 13 | | [[Conradh ag bunú Bunreachta don Eoraip]] | [[an Róimh]] | 2004-10-29 | | | [https://eur-lex.europa.eu/legal-content/ALL/?uri=CELEX:12004V/TXT 12004V/TXT] |- | style='text-align:right'| 14 | [[Íomhá:Tratado de Lisboa 13 12 2007 (04).jpg|center|128px]] | [[Conradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh]] | | 2007 | | | [https://eur-lex.europa.eu/legal-content/ALL/?uri=CELEX:12016E/TXT 12016E/TXT] |- | style='text-align:right'| 15 | [[Íomhá:Tratado de Lisboa pt.svg|center|128px]] | [[Conradh Liospóin]] | [[Liospóin]] | 2007-12-13 | 2009-12-01 | | [https://eur-lex.europa.eu/legal-content/ALL/?uri=CELEX:12007L/TXT 12007L/TXT] |} {{Wikidata list end}} === Conarthaí aontachais === {{Wikidata list | SPARQL = SELECT ?item ?íomhá ?itemLabel ?áitLabel ?sín ?feidhm ?celex WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q814924. # Q11122. Q814924 OPTIONAL { ?item wdt:P18 ?íomhá. #?íomhá wikibase:rank wikibase:NormalRank. } OPTIONAL { ?item wdt:P276 ?áit. } OPTIONAL { ?item wdt:P585 ?sín. } OPTIONAL { ?item wdt:P7588 ?feidhm. } OPTIONAL { ?item wdt:P476 ?celex. } SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "ga,en". } } ORDER BY ASC(?sín) | columns = number:#, P18:Lógó, label:Conradh, P276:Áit, P585:Sínithe, P7588:I bhFeidhm, P476:CELEX }} {| class='wikitable sortable' ! # ! Lógó ! Conradh ! Áit ! Sínithe ! I bhFeidhm ! CELEX |- | style='text-align:right'| 1 | [[Íomhá:Treaty of Accession 1972 European Communities map.svg|center|128px]] | [[Conradh Aontachais 1972]] | [[An Bhruiséil]] | 1972 | | [https://eur-lex.europa.eu/legal-content/ALL/?uri=CELEX:11972B/TXT 11972B/TXT] |- | style='text-align:right'| 2 | [[Íomhá:EC10-1981 European Community map enlargement.svg|center|128px]] | [[Conradh Aontachais 1979]] | [[an Aithin]] | 1979-05-28 | | [https://eur-lex.europa.eu/legal-content/ALL/?uri=CELEX:11979H/TXT 11979H/TXT] |- | style='text-align:right'| 3 | [[Íomhá:EC12-1986 European Community map enlargement.svg|center|128px]] | [[Conradh Aontachais 1985]] | [[Maidrid]]<br/>[[Liospóin]] | 1985-06-12 | | [https://eur-lex.europa.eu/legal-content/ALL/?uri=CELEX:11985I/TXT 11985I/TXT] |- | style='text-align:right'| 4 | [[Íomhá:Treaty of Accession 1994 European Union map.svg|center|128px]] | [[Conradh Aontachais 1994]] | [[An Bhruiséil]] | 1994 | | [https://eur-lex.europa.eu/legal-content/ALL/?uri=CELEX:11994N/TXT 11994N/TXT] |- | style='text-align:right'| 5 | [[Íomhá:EU25-2004 European Union map enlargement.svg|center|128px]] | [[Conradh Aontachais 2003]] | [[an Aithin]] | 2003-04-16 | 2004-05-01 | [https://eur-lex.europa.eu/legal-content/ALL/?uri=CELEX:12003T/TXT 12003T/TXT] |- | style='text-align:right'| 6 | [[Íomhá:EU27-2007 European Union map enlargement.svg|center|128px]] | [[Conradh Aontachais 2005]] | ''[[:d:Q334068|Mainistir Neumünster]]'' | 2005-04-25 | 2007-01-01 | [https://eur-lex.europa.eu/legal-content/ALL/?uri=CELEX:12005S/TXT 12005S/TXT] |- | style='text-align:right'| 7 | [[Íomhá:European Union Croatia Locator.svg|center|128px]] | [[Conradh Aontachais 2011]] | [[An Bhruiséil]] | 2011-12-09 | 2013-07-01 | [https://eur-lex.europa.eu/legal-content/ALL/?uri=CELEX:12012J/TXT 12012J/TXT] |} {{Wikidata list end}} == Naisc sheachtracha == * [https://eur-lex.europa.eu/collection/eu-law/treaties.html Conarthaí atá i bhfeidhm faoi láthair] – [[EUR-Lex]] * [https://european-union.europa.eu/principles-countries-history/principles-and-values/founding-agreements_ga Comhaontuithe bunaidh] – [[Europa (tairseach gréasáin)|Europa]] == Tagairtí == {{reflist | refs = }} [[Catagóir:Conarthaí an Aontais Eorpaigh| ]] hhfs1mqg8awgkzbvow0619b1s1ze3cb 0 121013 1309662 1303828 2026-04-24T21:27:00Z Alison 570 [[Catagóir:Oideoirí]] 1309662 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba oideachasóir ceannródaíoch i d[[Tír na mBascach]] le linn an fhichiú haois í '''Elbira Zipitria Irastorza''' (28 Bealtaine 1906 - 28 Nollaig 1982). Le linn tréimhse a raibh an Bhascais faoi chois, rinne Zipitria an teanga a athbheochan trí líonra scoileanna baile a bhunú.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2025/09/elbira-zipitria-irastorza-agus-na-scoileanna-bascaise-ikastola/|teideal=Elbira Zipitria Irastorza agus na scoileanna Bascaise ikastola – An Páipéar|údar=Kerron Ó Luain|dáta=2025-09-19|language=ga-IE|dátarochtana=2025-09-19}}</ref> [[Íomhá:Elbira zipitria gfa 2022 b 02.jpg|clé|mion|Dealbh inniu<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.gipuzkoa.eus/eu/web/multimedia/-/elbira-zipitria-artelana-2|teideal=Elbira Zipitria artelana - Multimedia - Gipuzkoako Foru Aldundia|language=eu-ES|work=Multimedia|dátarochtana=2025-09-19}}</ref>]] [[Íomhá:Zurriola ikastola Hasiera 01.jpg|clé|mion|[[Ikastola]] Zurriola agus múinteoir Mari Tere Elola ]] == Beatha == D’fhás Zipitria aníoss in [[Donostia-San Sebastián|Donostia]] (San Sebastián i [[An Spáinnis|Spáinnis]]). Thug sí faoi chúrsa ábhar oidí nuair a bhí sí 16, agus bhain sí a céim amach in 1926. Ghlac sí post i scoil Koruko Andre Mariaren Ikastetxea, áit ar mhúin sí páistí 6 bhliain d’aois. Bhí spéis aici i gcúrsaí polaitíochta agus cultúrtha chomh maith. Ghlac sí ballraíocht i gcumann na mban i bPáirtí Náisiúnta na mBascach, a raibh sí mar rúnaí de ó 1934 ar aghaidh. Bhí sí mar bhall de [[Euskaltzaleak]], eagraíocht ghnímh ar son na Bascaise, agus Eusko Ikaskuntza, cumann an léinn Bhascaigh. Bhog sí chun na Fraince le linn [[Cogadh Cathartha na Spáinne|Chogadh Cathartha na Spáinne]], ach d’fhill sí ar Donostia i ndiaidh an chogaidh in 1939. === Múinteoireacht === In 1943, thosaigh sí ag múineadh páistí ina dtithe féin ar feadh tamaill. Bhunaigh sí rang beag páistí ina teach féin in 1946. Bhunaigh sí an chéad ''ikastola'', nó scoil bhaile Bascaise, sa bhliain 1956 in Donostia agus, sna blianta ina dhiaidh sin, leathnaigh sí na scoileanna sna cúigí Bascacha eile. Reáchtáladh na ranganna sna scoileanna seo thart ar an mbord cistine agus na páistí suite ann ar nós clainne. D’éirigh chomh maith sin leis an modh seo, gur úsáideadh é chun daoine fásta a mhúineadh ina dhiaidh sin. Bhunaigh comhghleacaithe le Zipitria ar nós Xabier Peña, María Ángeles Garai, Juliana Berrojalbiz agus Tere Rotaetze roinnt mhaith scoileanna ''ikastola'' chomh maith agus mhúin siad iontu. Sna 1960í bunaíodh 71 scoil i mbailte agus cathracha dátheangacha Thír na mBascach, cé go raibh sé mídhleathach a leithéid a dhéanamh. Ach bhí an t-éileamh ann i measc phobal na mBascach agus ní raibh na húdaráis Spáinneacha in ann na scoileanna a chur faoi chois. Chun a náire a sheachaint, bheartaigh na húdaráis stádas dleathúil mar scoileanna eaglaise a thabhairt do na ''ikastolas''. Tugadh cead oifigiúil don scoil ''Orixe Ikastola'' sa bhliain 1970 in Donostia. === Oidhreacht === Chuaigh Zipitria ar scor ó scoil Orixe in 1971 agus í 75 bliain. Bhí sí in ísle bhí in amanna i gcaitheamh a saoil de bharr na géarleanúna a rinneadh uirthi de bharr gur gníomhaire agus [[múinteoir]] Bascaise a bhí inti. Mar sin féin, leag sí dúshraith shuntasach don teanga a bhí mar bhunchloch don athbheochan sa tír. Fuair sí bás in Donostia in 1982.<ref name=":0" /> Tá a múnla féin [[Oideachas|oideachais]], ar a nglaoitear an “oideolaíocht fhorásach”, ag na ''[[Ikastola|ikastolas]]'', atá dírithe ar an gcuraclam Bascaise agus béim láidir ann ar an ilteangachas chomh maith. Tá 114 ''ikastola'' ann faoi láthair, ina bhfuil 4,500 múinteoir ag múineadh, 500 oibrí, agus breis agus 50,000 páiste ag foghlaim. Tá ionchur ag tuismitheoirí na bpáistí sa ghluaiseacht agus an formhór mór acu mar chuid de chomharchumann a reáchtálann na scoileanna. Cé nach bhfaigheann siad maoiniú stáit, aithnítear na ''ikastolas'' mar chuid den chóras scolaíochta poiblí i dTír na mBascach (an chuid atá i stát na Spáinne) sa lá atá inniu ann. == Féach freisin == * ''[[Ikastola|Ikastolak]]'' * [[Tír na mBascach]] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Zipitria, Elbira}} [[Catagóir:Oideoirí]] [[Catagóir:Daoine as Tír na mBascach]] [[Catagóir;Cultúr Thír na mBascach]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1906]] [[Catagóir:Básanna i 1982]] t810homo1fi6xo3oxb6tyvqozpbhu1y 0 121088 1310114 1299853 2026-04-25T08:55:45Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310114 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} Is banna [[Albanach]] [[Miotal trom (ceol)|miotal trom]] é '''[[Gun Ghaol]]''' (<small>[[Gaeilge na hÉireann|GA]]: "gan ghrá"</small>) atá tar éis cáil a bhaint amach mar an gcéad bhanna ''metalcore'' ar domhain a chasann i n[[Gaeilge na hAlban]]. Tá lucht éisteachta mór go maith bainte amach acu lena gcuid ceoil atá lán fuinnimh buile amhail falla fothraim.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.thenational.scot/news/24660880.worlds-first-scottish-gaelic-metalcore-album-launches/|teideal='World's first' Scottish Gaelic metalcore album launches after singer's viral fame|údar=Alasdair Ferguson|dáta=2024-10-18|language=as Béarla|work=[[The National]]|dátarochtana=2025-09-26}}</ref><ref name=":2">{{Lua idirlín|url=https://www.scotsman.com/whats-on/arts-and-entertainment/under-the-radar-gun-ghaol-5272415|teideal=Under the Radar: Gun Ghaol|údar=Olaf Furniss ⁊ Derick Mackinnon|dáta=2025-08-17|language=as Béarla|work=[[The Scotsman]]|dátarochtana=2025-09-26}}</ref><ref name=":6">{{Lua idirlín|url=https://www.heraldscotland.com/news/25356279.scotlands-first-gaelic-metalcore-band-debut-belladrum/|teideal=Scotland's first Gaelic metalcore band to debut at Belladrum|údar=Mark McDougall|dáta=2025-07-31|language=as Béarla|work=[[The Herald (nuachtán Albanach)|The Herald]]|dátarochtana=2025-09-26}}</ref> == Stair == Thosaigh Gun Ghaol amach mar thionscadal aonair de chuid Colin Stone nuair a thosaigh sé ag cur físeáin suas ar na meáin shóisialta mar fhreagairt ar ghairm chun gnímh ó [[An Mód Náisiúnta Ríoga|Mhód Náisiúnta na hAlban]] sa bhliain 2022. Níor fada go raibh na scórtha mílte amharc faighte acu, rud a chuir ina luí air go bhfuil tóir ar a leithéid mar cheol, in Albain agus thar sáile.<ref name=":3">{{Lua idirlín|url=https://www.sundaypost.com/fp/why-thousands-of-listeners-worldwide-are-streaming-gaelic-metalcore/|teideal=Thousands of listeners worldwide are streaming Gaelic metalcore|údar=Ros Crae|dáta=2024-11-03|language=as Béarla|work=[[The Sunday Post]]|dátarochtana=2025-09-26}}</ref><ref name=":0" /><ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://colin-stone.com/blog/scots-gaelic-music-gun-ghaol|teideal=Scots Gaelic music: why Gun Ghaol was created|dáta=30 Lúnasa 2025|language=as Béarla|work=Colin Stone|dátarochtana=2025-09-26}}</ref> Deir Stone go bhfuil a chroí istigh sa chineál seo ceoil ó bhí sé ag fás aníos agus go bhfuil saorghlanadh mothúchánach le fáil san éisteacht leis agus ina chruthú. D'fhoghlaim sé na scileanna le himeacht na mblianta ach níor thaitin an toradh leis go dtí gur thosaigh sé á scríobh i nGaeilge na hAlban, teanga a mháthair. Tugann sé le fios go bhfuil sé ag iarraidh cur le héagsúlacht na seánraí i gceol Ghaeilge na hAlban.<ref name=":1" /> === ''Leum'' === Tháinig céad albam Ghun Ghaol amach i mí Dheireadh Fómhair 2024. Bhí 10 dtraic i ''Leum'' agus b'é Stone a scríobh, a mheasc, agus a mháistrigh é.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Le cloisteáil air bhí toradh chomhoibre le ceoltóirí eile .i. an mbanna rac [[BALACH]] a chananns sa teanga chéanna, an banna miotal ón bh[[An Fhionlainn|Fionnlann]] [[Lowhill]], chomh maith le caimeo ón [[Iomrascáil|iomrascálaí]] [[Mick Foley]] fiú amháin. Tháinig an t-albam amach agus an Mód ar siúl san [[An t-Òban|Óban]]. Le cloisteáil air tá leagan den amhrán cáiliúil faoi thabhairt [[Lia Fàil (Albain)|Lia Fáil]] go hAlbain, "[[Òran na Cloiche]]", arna chanadh ag nia óg Stone.<ref name=":0" /><ref name=":3" /> === Fás agus casadh beo === Fógraíodh in Aibreán 2025 go raibh fás tar éis teacht ar an mbanna agus ceathrar páirteach ann feasta. An t-ilionstraimí Paul Martin ([[Hò-rò]], [[Calum MacPhail]], [[Josie Duncan]], [[Scott C. Park]] srl.) atá ar an ngiotár, le Stuart Bradley ar na drumaí, agus Finlay Cable ar an dord (beirt a bhí páirteach sa bhanna rac mata [[Greater the Divide]] roimhe). Is i n[[Glaschú]] atá an banna lonnaithe.<ref name=":4">{{Lua idirlín|url=https://gunghaol.com/news/gun-ghaol-first-show|teideal=Gun Ghaol announce first show, adds members|dáta=11 Aibreán 2025|language=as Béarla|work=Gun Ghaol|dátarochtana=2025-09-26}}</ref><ref name=":2" /><ref name=":7">{{Lua idirlín|url=https://www.gbhbl.com/ep-review-gun-ghaol-sgrios-self-released/|teideal=EP Review: Gun Ghaol – Sgrios (Self Released)|údar=Carl Fisher|dáta=2025-08-29|language=as Béarla|work=GAMES, BRRRAAAINS & A HEAD-BANGING LIFE|dátarochtana=2025-09-26}}</ref> Bhí Gun Ghaol le feiceáil ag [[Féile Tartan Heart]] i mBaile an Druim, gar d'[[Inbhir Nis|Inbhear Nis]]. Tuairiscíodh gurb iadsan an seit ba throime i rith na féile agus cur i láthair fíochmhar a thugadar uathu ann. Chuir [[BBC Alba]] tuairisc ina dtaobh ar an teilifís.<ref name=":6" /><ref name=":2" /> Eisíodh ''Sgrios'', an chéad EP dar chruthaigh an banna le chéile, i mí Lúnasa 2025. B'é Kieran Smith [[Léiritheoir ceoil|léiritheoir]] an EP, fear atá lonnaithe i n[[Dùn Dèagh]] agus a rinne obair le [[To Kill Achilles]] agus [[Bitterwood]] cheana. Sula raibh teacht ar an EP féin, éisteadh le singlí uaidh na mílte móra babhta ar [[Spotify]], chomh maith le h[[Amazing Radio]] agus an stáisiún [[An Bhreatain Bheag|Breatnach]] [[Radio Wigwam]], agus bhí os cionn 17,000 leantóir ag an mbanna ar [[YouTube]].<ref name=":6" /><ref name=":2" /><ref name=":7" /> Deir an banna gur albam gruama atá ann, m.sh. go mbaineann "Rabhadh" le ceannairí nach bhfuil ag déanamh dada faoi chinedhíothú, ach gur maith an léiriú é sin ar an domhain mar atá.<ref>{{Lua idirlín|url=https://gunghaol.com/news/gun-ghaol-sgrios-release|teideal=Gun Ghaol release 'Sgrios' EP — Gun Ghaol {{!}} Scottish Gaelic metalcore|dáta=28 Lúnasa 2025|language=as [[Béarla]] ⁊ [[Gaeilge na hAlban]]|work=Gun Ghaol|dátarochtana=2025-09-26}}</ref> Dar le léirmheastóir amháin, tá éagsúlacht áirithe idir na hamhráin. Tús pléascadh is ea ''Suidh Sìos'' m.sh., a bhfuil fuaim úr nua-aoiseach leis, le casadh nu-mhiotail ann a thugann preabadh sa bhreis dó. Más í an Ghaeilge a tharraingeos d'aird ar dtús, a deir sé, is í ardchaighdeán an ''metalcore'' a mheallas ar ais thú.<ref name=":7" /> {{Athfhriotal |quote="Tha e na urram dhuinn cluich aig [[Dorn san Aer|Dorn San Aer]] am-bliadhna. Tha am fèis a’ comharrachadh na Gàidhlig anns a h-uile cruth - agus tha sinn air leth toilichte ar ceòl Gàidhlig a thoirt gu daoine ann an Gaobh Dobhair. Tha fios a’m dè an ìre de bhuaidh a bh’ aig [[Rónán Mac Aodha Bhuí|Ronan]]. Tha e cho math tachartas mar seo fhaicinn a’ tachairt na ainm." |source=<ref name=":5" /> |bgcolor=#c6dbf7 |width=30em|author=—Gun Ghaol}} Fógraíodh i mí Iúil 2025 go mbeadh Gun Ghaol ag triall thar [[Sruth na Maoile|Shruth na Maoile]] le casadh ag [[Dorn san Aer]] na bliana. Is í an fhéile seo i nGaeltacht [[Contae Dhún na nGall|Thír Chonaill]] an chéad gig thar sáile dar chas an banna riamh.<ref name=":5">{{Lua idirlín|url=https://gunghaol.com/news/dorn-san-aer-gun-ghaol|teideal=Gun Ghaol to play Dorn San Aer 2025 — Gun Ghaol {{!}} Scottish Gaelic metalcore|dáta=31 Iúil 2025|language=as [[Béarla]] ⁊ [[Gaeilge na hAlban]]|work=Gun Ghaol|dátarochtana=2025-09-26}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/ceol/an-dara-bliain-de-dhiabhlaiocht-ag-dorn-san-aer/|teideal=An dara bliain de dhiabhlaíocht ag 'Dorn San Aer'|dáta=2025-08-13|work=[[NÓS]]|dátarochtana=2025-09-26|archivedate=2025-09-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250907212727/https://nos.ie/cultur/ceol/an-dara-bliain-de-dhiabhlaiocht-ag-dorn-san-aer/}}</ref><ref name=":1" /><ref name=":2" /><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.youtube.com/shorts/7rHDjWCNQgA|teideal=Gaelic metalcore coming to Glasgow and Donegal {{!}} #gaelic #celticmusic #celticmetal|údar=Gun Ghaol|work=[[YouTube]]|dátarochtana=2025-09-26}}</ref> D'eisigh siad seinnliosta saincheaptha don seó.<ref>{{Lua idirlín|url=https://music.apple.com/us/playlist/gun-ghaols-dorn-san-aer-2025-concert-set-list/pl.d8ff4e48837a4930a04d32db59049ba5|teideal=Gun Ghaol's Dorn San Aer 2025 Concert Set List on Apple Music|work=Apple Music|dátarochtana=2025-09-26}}{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Foireann== * Colin Stone (príomhamhránaí)<ref name=":0" /> * Stuart Bradley (drumaí)<ref name=":4" /><ref name=":2" /> * Finlay Cable (dord)<ref name=":4" /><ref name=":2" /> * Paul Martin (giotár)<ref name=":4" /><ref name=":2" /> ==Dioscliosta== ===Albaim=== * ''Leum'' (2024) ===EPanna=== * ''Sgrios'' (2025) ===Singlí=== * "Tóg Dealbh" (2025) * "Air An Oir" (2025) * "DEISEAL" (2025) * "Suidh Sìos" (2025) * "Marbhtach" (2024) * "Clachan" (2024) * "Abair" (2024) * "Toiseach An Deireadh" (2024) * "Bha Thu Ceàrr" (2023) ==Naisc sheachtracha== * Suíomh oifigiúil: [https://gunghaol.com/ gunghaol.com] * Bandcamp: [https://gunghaol.bandcamp.com/music/ gunghaol.bandcamp.com] * Léirmheas: [https://www.gbhbl.com/ep-review-gun-ghaol-sgrios-self-released/ ''"EP Review: Gun Ghaol – Sgrios (Self Released)"''] ==Féach freisin== * [[Mill a h-Uile Rud]] * [[BALACH]] * [[Corr Mhóna (banna ceoil)|Corr Mhóna]] ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Gun Ghaol}} [[Catagóir:Racghrúpaí Albanacha]] [[Catagóir:Racghrúpaí Gaeilge]] [[Catagóir:Racghrúpaí]] [[Catagóir:Miotal trom]] [[Catagóir:Ceol na hAlban]] [[Catagóir:Gaeilge na hAlban]] [[Catagóir:Ceol Ghaeilge na hAlban]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Bannaí a chanann i nGaeilge]] [[Catagóir:Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 2023]] 1to031kxbp87stjlpfkqyk898cfind2 0 121128 1310108 1281410 2026-04-25T05:43:14Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310108 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta |web=[https://www.gaeilnagaillimhe.com/ gaeilnagaillimhe.com] }} Is cumann [[Peil Ghaelach|peile]] é [[Gaeil na Gaillimhe (CLG)|'''Gaeil na Gaillimhe''']] do mhná agus d'fhir a bunaíodh i n[[Gaillimh]] sa bhliain 2016. Is í an [[An Ghaeilge|Ghaeilge]] teanga chumarsáide an chumainn. Tá siad páirteach i sraitheanna agus craobhanna peile na Gaillimhe.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.gaeilnagaillimhe.com/arsceal|teideal=Ár Scéal|work=[[Gaeil na Gaillimhe]]|dátarochtana=2025-09-28}}</ref><ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.meoneile.ie/sport/cruinni%C3%BA-poibl%C3%AD-ag-laochra-loch-lao-faoi-bhuanst%C3%A1das|teideal=Cruinniú Poiblí ag Laochra Loch Lao faoi bhuanstádas|údar=[[Shane Ó Curraighín]]|dáta=19 Eanáir|work=[[Meon Eile]]|dátarochtana=2025-09-28}}</ref>{{Bosca Eolais club CLG | Club CLG = Gaeil na Gaillimhe CLG | Béarla = Gaeil na Gaillimhe | crest = ? | bunaithe = 2016 | contae = Gaillimh | dathanna = cróndearg agus ór | páirc = | roinn = Roinn a 6 i bpeil na mban,<br/>roinn 8 i bpeil na bhfear | peil = Sea | iomáint = Ní hea | pattern_la1 = _goldshoulders | pattern_b1 = _goldcollar | pattern_ra1 = _goldshoulders | leftarm1 = 7B0044 | body1 = 7B0044 | rightarm1 = 7B0044 | shorts1 = 000000 | socks1 = 000000 |pattern_sh=_gold_stripes_adidas|pattern_so=_2 gold stripes}} == Stair == Bunaíodh Gaeil na Gaillimhe ag gcruinniú in [[Áras na nGael]] i mí Eanáir 2016. Ina dhiaidh sin bhí dóthain ban cláraithe cheana le foireann a chur san iomaíocht i gcomórtais oifigiúla an chontae agus beagnach go leor fear. Tugadh le fios go raibh sé i gceist acu dhul i mbun traenála faoi cheann coicíse.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/clg-na-gaeilge-ceim-chun-cinn-tugtha-ag-cumainn-lan-ghaeilge-na-gaillimhe-agus-bheal-feirste/|teideal=CLG na Gaeilge: céim chun cinn tugtha ag cumainn lán-Ghaeilge na Gaillimhe agus Bhéal Feirste|údar=[[Pádraic Ó Ciardha]]|dáta=2016-01-22|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2025-09-28}}</ref><ref name=":0" /> Faoi lár 2017 bhí meascán ilghnéitheach daoine páirteach sa chumann lán-Ghaeilge, idir dhaoine bhí ag staidéar nó ag obair sa chathair agus daoine atá ag cur fúthu ann go fadtéarmach, lena n-áirítear daoine ón n[[An Ghaeltacht|Gaeltacht]], ón t[[An tSeapáin|Seapáin]], agus ó [[Ceanada|Cheanada]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/gaeil-na-gaillimhe-ag-tabhairt-aghaidh-ar-an-todhchai/|teideal=Gaeil na Gaillimhe ag tabhairt aghaidh ar an todhchaí|údar=[[Pádraic Ó Ciardha]]|dáta=2017-05-14|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2025-09-28}}</ref> Bhain na mná céad bua an chumainn i gcluiche craoibhe amach i Meán Fómhair 2018 ar Pháirc Theas na Gaillimhe. "Lá stairiúil" don chlub a thug urlabhraí an chumainn air. Bhí foirne ban agus fear araon acu faoin tráth sin, agus pleananna acu cur le líon na foirne arís.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/saol/sport/an-chead-bhua-i-gcluiche-craoibhe-ag-gaeil-na-gaillimhe/|teideal=An chéad bhua ag Gaeil na Gaillimhe|dáta=2018-09-22|work=[[NÓS]]|dátarochtana=2025-09-28|archivedate=2025-12-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20251209181922/https://nos.ie/saol/sport/an-chead-bhua-i-gcluiche-craoibhe-ag-gaeil-na-gaillimhe/}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.galwaydaily.com/gaeilge/la-stairiul-do-gaeil-na-gaillimhe-clg-le-bua-ag-foireann-na-mban/|teideal=‘Lá Stairiúl do Gaeil na Gaillimhe CLG’ – le bua ag Foireann na mBan|údar=[[Sheila Ní Bheaglaoich]]|dáta=22 Meán Fómhair 2018}}</ref> Chuir an cumann cois [[An Choirib|Coiribe]] ócáid "Foireann le Chéile" in gcomhpháirt le [[Walk the Talk]] sa bhliain chéanna.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.galwaydaily.com/gaeilge/gaeil-na-gaillimhe-eagru-ocaid/|teideal=Gaeil na Gaillimhe ag eagrú ócáid i dteannta ‘Walk the Talk’|údar=[[Sheila Ní Bheaglaoich]]|dáta=06 Iúil 2018}}</ref> Chuireadar Cúl Camp ar siúl i nGaelscoil Mhic Amhlaigh mar a bhí deis ag 80 gasúir imirt trí Ghaeilge, agus arís an bhliain dár gcionn.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.galwaydaily.com/gaeilge/gaeil-na-gaillimhe-cul-camp-lan-ghaeilge/|teideal=Gaeil na Gaillimhe CLG ag eagrú Cúl Camp lán-Ghaeilge|údar=[[Sheila Ní Bheaglaoich]]|dáta=16 Bealtaine 2018}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.gaa.ie/football/news/gaeil-na-gaillimhe-making-progress-in-the-west|teideal=Gaeil na Gaillimhe making progress in the west|údar=[[Cian O’Connell]]|dáta=2020-02-13|language=as Béarla|work=[[Cumann Lúthchleas Gael]]|dátarochtana=2025-09-28}}</ref> Bhuaigh imreoir dá gcuid, Eoghan de Búrca, an teideal mar Laoch na bhFear amach agus foireann dá gcuid ag glacadh páirt i g[[Comórtas Peile Ard Fheis Chonradh na Gaeilge|Comórtas Peile Ard Fheis]] [[Conradh na Gaeilge]] 2019 i [[Contae Mhuineacháin|Muineacháin]].<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://www.galwaydaily.com/gaeilge/imreoiri-agus-baill-nua-a-lorg-ag-gaeil-na-gaillimhe-clg/|teideal=Imreoirí agus Baill Nua á lorg ag Gaeil na Gaillimhe CLG|údar=[[Sheila Ní Bheaglaoich]]|dáta=28 Eanáir 2020}}</ref> Tuairimíodh sa bhliain 2020 gurb iad "ceann dos na h-áiseanna ab fhearr a bhunaíodh sa Ghaillimh le blianta beaga anuas." Bíonn siad san iomaíocht i g[[Comórtas Peile na Gaeltachta]].<ref name=":1" /> Is iad Gaeil na Gaillimhe freisin a chuir fáilte roimh chumann CLG [[Ceiltigh Phittsburgh (CLG)|Cheiltigh Phittsburgh]] ar a dtaisteal go hÉireann i gcomhair chluiche i mí Iúil 2024.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.advertiser.ie/galway/article/142321/cad-mle-filte-for-pittsburgh-celtics-gaa|teideal=Céad míle fáilte for Pittsburgh Celtics GAA|údar=Galway Advertiser, Thu, Jul 18, 2024|work=[[Galway Advertiser]]|dátarochtana=2025-09-28}}</ref> == Gradaim == Bhronn [[Fondúireacht Sheosaimh Mhic Dhonncha]] bonn óir ar Ghaeil na Gaillimhe sa bhliain 2023 i léiriú aitheantais ar a gcuid saothair ag cur na Gaeilge chun cinn sa CLG.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.galwaydaily.com/sport/gaa/galway-gaa-clubs-win-national-awards-for-promoting-irish-language/|teideal=Galway GAA clubs win national awards for promoting Irish Language|údar=[[Briain Kelly]]|dáta=05 Nollaig 2023}}</ref> == Féach freisin == * [[Laochra Loch Lao]] * [[Na Gaeil Óga, CLG|Na Gaeil Óga]] * [[Na Gaeil Aeracha]] == Naisc sheachtracha == * Suíomh oifigiúil: [https://www.gaeilnagaillimhe.com/ gaeilnagaillimhe.com] * Mír de chuid [[Molscéal|Mholscéil]]: [https://molsceal.ie/toradh/alt/?CID=6327088903112 "Gaeil na Gaillimhe"] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Gaeil na Gaillimhe, CLG}} [[Catagóir:Clubanna CLG]] [[Catagóir:Cumainn pheile lán-Ghaeilge]] [[Catagóir:Clubanna Peile Gaelacha]] [[Catagóir:Clubanna CLG i gContae na Gaillimhe]] [[Catagóir:CLG Chontae na Gaillimhe]] mps5sehcrs5ornaatg8hhaxl5k26udx 0 121146 1309803 1287593 2026-04-24T23:12:19Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1309803 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is acadóir Gaeilge as [[an Bhinn Bhorb|an mBinn Bhorb]], [[Contae Thír Eoghain]] é '''Charles Dillon''' (''Charlie'' uaireanta).<ref>{{Lua idirlín|url=https://shop.ria.ie/pages/contributor/charles-dillon|teideal=Charles Dillon|language=en|work=Royal Irish Academy|dátarochtana=2025-09-29}}</ref> Tá sé ina Eagarthóir ar an gclár taighde [[Foclóir Stairiúil na Gaeilge|''Foclóir Stairiúil na Gaeilge'']] in [[Acadamh Ríoga na hÉireann]] ón mbliain 2016 i leith. Chaith sé seal roimhe sin ina léachtóir le Gaeilge in [[Ollscoil na Banríona]], tar éis dó a chéim dochtúireachta a bhaint amach in [[Ollscoil Uladh]]. Tá roinnt mhaith taighde foilsithe aige faoi [[teangeolaíocht|theangeolaíocht]], litríocht agus lámhscríbhinní na Nua-Ghaeilge. Bíonn sé le clos ar na meáin Ghaeilge ag caint faoi na hábhair spéise atá aige.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.co.uk/irish/articles/view/1070/gaeilge/|teideal=BBC - Irish - Club Leabhar Blas|language=ga|work=www.bbc.co.uk|dátarochtana=2025-09-29}}</ref> ==Féach freisin== * ''[[Foclóir Stairiúil na Gaeilge]]'' * [[Foclóir Mháirtín Uí Chadhain]] ==Tagairtí== {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Dillon, Charles}} [[Catagóir:Foclóirithe Gaeilge]] [[Catagóir:Foclóirithe Éireannacha]] [[Catagóir:Foclóirithe]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Uladh]] [[Catagóir:Daoine as Contae Thír Eoghain]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Scoláirí Gaeilge]] {{Síol-beath-ie}} bhxpgoy9u5g6zplr34pd6430j4v35iu 0 121190 1309779 1306992 2026-04-24T22:53:05Z Taghdtaighde 60452 Méid áirithe curtha leis agus roinnt athruithe 1309779 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar |nom=An Focloir Bearla Gaoidheilge |subtitol=ar na chur a neagar le [[Conchubhar Ó Beaglaoich|Conchobhar O Beaglaoich]] mar aon le congnamh [[Aodh Buí Mac Cruitín|Aodh Bhuidhe mac Cuirtin]] agus fós i b[[Páras|Pairis]] 1732 }} Is é '''''An Focloir Bearla Gaoidheilge''''' an chéad fhoclóir [[An Béarla|Béarla]]–[[An Ghaeilge|Gaeilge]] dar cuireadh i gcló riamh.''<ref group="nóta">Féach áfach ''[[Foclóir nó Sanasán Nua]]'' (1643), ''[[Foclóir Lainne agus Gaoidheilge]]'' an [[Risteard Pluincéad|Phluincéidigh]] (1662, lámhscríbhinn), ''Nua-fhoclóir bog chruaidheach'' an [[Proinsias Bhailis|Bhailisigh]] (1706, lámhscríbhinn), ''Archæologia Britannica'' an [[Edward Lhuyd|Laoidigh]] (1707), agus gluais [[An Bhriotáinis|Briotáinis]]–Gaeilge–[[An Laidin|Laidin]] in ''The History of the Druids'' (1726) leis an d[[John Toland|Tuathalánach]].</ref>'' Is sa bhliain 1732 a d'fhoilsigh [[Conchubhar Ó Beaglaoich]] agus [[Aodh Buí Mac Cruitín]] é i b[[Páras]] na [[An Fhrainc|Fraince]].<ref name=":1">[[Alan Harrison|Harrison]] (1986), lgh 67–69.</ref><ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/coip-lamhscriofa-de-foras-feasa-ar-eirinn-diolta-ar-e35000/|teideal=Cóip lámhscríofa de Foras Feasa ar Éirinn díolta ar €35,000|dáta=2025-10-01|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2025-10-01}}</ref> Bhí cóip de ghraiméar Mhic Chruitín san áireamh sa leabhar. Ní léir cén chúnamh eile a thug Mac Cruitín don Bheaglaoich ach tá roinnt lámhscríbhinní ann mar a thugtar foclóir Mhic Cruitín air.<ref name=":1" /> Maítear sa réamhrá go rabhthas ag leanúint eiseamláir Boyer agus Bailey i bhfoclóir Uí Bheaglaoich agus Mhic Cruitín, .i. Abel Boyer a bhí foclóirí mar ''Dictionaire Royal, François-Anglois et Anglois-François'' curtha le chéile aige, agus Nathan Bailey, údar ''An Universal Etymological Dictionary''.<ref name=":1" /> Bhí sé beartaithe foclóir Gaeilge-Béarla a fhoilsiú freisin ach níor tháinig sé sin ar an saol.<ref name=":1" /> === Ar athlámh === Díoladh ar an 1 Deireadh Fómhair 2025 cóip de ‘Fhoclóir Uí Bheaglaoich’. Bhíothas ag súil le €700 ar Fhoclóir Uí Bheaglaoich ag an gceant ach díoladh sa deireadh é ar €1,800.<ref name=":0" /> == Féach freisin == * [[Foclóireacht na Gaeilge]] == Foinsí == * [[Alan Harrison|Harrison, Alan]] (1986). "Nótaí faoi Ghraiméir agus Foclóirí [[An Ghaeilge|Scuitbhéarla]] i mBaile Átha Cliath 1700–1740". I [[Seosamh Watson|Watson, Seosamh]] (eag.) ''Féilscríbhinn [[Tomás de Bhaldraithe|Thomáis de Bhaldraithe]]''. BÁC: Coiste Fhéilscríbhinn Thomáis de Bhaldraithe, [[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|COBÁC]]. lgh 48–69. == Tagairtí == {{reflist}} ====Nótaí==== {{reflist|group=nóta}} {{Foclóirí na Gaeilge|state=collapsed}} {{Síol-teangeolaíocht}} {{DEFAULTSORT:Focloir Ui Bheaglaoich}} [[Catagóir:Foclóirí Béarla]] [[Catagóir:Foclóirí Gaeilge]] [[Catagóir:Stair na Gaeilge]] [[Catagóir:1732]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 1732]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 1730idí]] 6vfb3i5r3x5v88jncyy3ymhfa2wyqgp 1309781 1309779 2026-04-24T22:53:52Z Taghdtaighde 60452 Bhog Taghdtaighde an leathanach [[Foclóir Uí Bheaglaoich]] go [[An Focloir Bearla Gaoidheilge]] 1309779 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar |nom=An Focloir Bearla Gaoidheilge |subtitol=ar na chur a neagar le [[Conchubhar Ó Beaglaoich|Conchobhar O Beaglaoich]] mar aon le congnamh [[Aodh Buí Mac Cruitín|Aodh Bhuidhe mac Cuirtin]] agus fós i b[[Páras|Pairis]] 1732 }} Is é '''''An Focloir Bearla Gaoidheilge''''' an chéad fhoclóir [[An Béarla|Béarla]]–[[An Ghaeilge|Gaeilge]] dar cuireadh i gcló riamh.''<ref group="nóta">Féach áfach ''[[Foclóir nó Sanasán Nua]]'' (1643), ''[[Foclóir Lainne agus Gaoidheilge]]'' an [[Risteard Pluincéad|Phluincéidigh]] (1662, lámhscríbhinn), ''Nua-fhoclóir bog chruaidheach'' an [[Proinsias Bhailis|Bhailisigh]] (1706, lámhscríbhinn), ''Archæologia Britannica'' an [[Edward Lhuyd|Laoidigh]] (1707), agus gluais [[An Bhriotáinis|Briotáinis]]–Gaeilge–[[An Laidin|Laidin]] in ''The History of the Druids'' (1726) leis an d[[John Toland|Tuathalánach]].</ref>'' Is sa bhliain 1732 a d'fhoilsigh [[Conchubhar Ó Beaglaoich]] agus [[Aodh Buí Mac Cruitín]] é i b[[Páras]] na [[An Fhrainc|Fraince]].<ref name=":1">[[Alan Harrison|Harrison]] (1986), lgh 67–69.</ref><ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/coip-lamhscriofa-de-foras-feasa-ar-eirinn-diolta-ar-e35000/|teideal=Cóip lámhscríofa de Foras Feasa ar Éirinn díolta ar €35,000|dáta=2025-10-01|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2025-10-01}}</ref> Bhí cóip de ghraiméar Mhic Chruitín san áireamh sa leabhar. Ní léir cén chúnamh eile a thug Mac Cruitín don Bheaglaoich ach tá roinnt lámhscríbhinní ann mar a thugtar foclóir Mhic Cruitín air.<ref name=":1" /> Maítear sa réamhrá go rabhthas ag leanúint eiseamláir Boyer agus Bailey i bhfoclóir Uí Bheaglaoich agus Mhic Cruitín, .i. Abel Boyer a bhí foclóirí mar ''Dictionaire Royal, François-Anglois et Anglois-François'' curtha le chéile aige, agus Nathan Bailey, údar ''An Universal Etymological Dictionary''.<ref name=":1" /> Bhí sé beartaithe foclóir Gaeilge-Béarla a fhoilsiú freisin ach níor tháinig sé sin ar an saol.<ref name=":1" /> === Ar athlámh === Díoladh ar an 1 Deireadh Fómhair 2025 cóip de ‘Fhoclóir Uí Bheaglaoich’. Bhíothas ag súil le €700 ar Fhoclóir Uí Bheaglaoich ag an gceant ach díoladh sa deireadh é ar €1,800.<ref name=":0" /> == Féach freisin == * [[Foclóireacht na Gaeilge]] == Foinsí == * [[Alan Harrison|Harrison, Alan]] (1986). "Nótaí faoi Ghraiméir agus Foclóirí [[An Ghaeilge|Scuitbhéarla]] i mBaile Átha Cliath 1700–1740". I [[Seosamh Watson|Watson, Seosamh]] (eag.) ''Féilscríbhinn [[Tomás de Bhaldraithe|Thomáis de Bhaldraithe]]''. BÁC: Coiste Fhéilscríbhinn Thomáis de Bhaldraithe, [[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|COBÁC]]. lgh 48–69. == Tagairtí == {{reflist}} ====Nótaí==== {{reflist|group=nóta}} {{Foclóirí na Gaeilge|state=collapsed}} {{Síol-teangeolaíocht}} {{DEFAULTSORT:Focloir Ui Bheaglaoich}} [[Catagóir:Foclóirí Béarla]] [[Catagóir:Foclóirí Gaeilge]] [[Catagóir:Stair na Gaeilge]] [[Catagóir:1732]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 1732]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 1730idí]] 6vfb3i5r3x5v88jncyy3ymhfa2wyqgp 14 121191 1309785 1281876 2026-04-24T22:54:46Z Taghdtaighde 60452 Catagóirí curtha leis agus sórtáil 1309785 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:Focloirithe Gaeilge}} [[Catagóir:Foclóirithe Éireannacha|Gaeilge]] [[Catagóir:Foclóirithe|Gaeilge]] [[Catagóir:Foclóireacht na Gaeilge]] [[Catagóir:Gaeilgeoirí]] ex67jhl80viky14b2jjl0e5bzdp5paw 0 121244 1309903 1282465 2026-04-25T00:31:36Z Alison 570 [[Catagóir:Eolaíochtaí foirmiúla]] 1309903 wikitext text/x-wiki Is éard is '''mianadóireacht sonraí''' ann ná próiseas chun patrúin a bhaint amach agus a aimsiú i dtacair ollmhóra sonraí lena mbaineann foghlaim meaisín, staitisticí agus córais bunachar sonraí. == Naisc sheachtracha == * == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-ríomhaireacht}} [[Catagóir:Eolaíochtaí foirmiúla]] [[Catagóir:Mianadóireacht sonraí]] j4ong1b1ho5tbdxjtjit8x7fdjvo2l9 2 121280 1309636 1298835 2026-04-24T20:58:37Z ListeriaBot 25319 Wikidata list updated [V2] 1309636 wikitext text/x-wiki == Bunchonarthaí + == {{Wikidata list | SPARQL = SELECT ?item ?itemLabel ?teideal ?íomhá ?áitLabel ?sín ?feidhm ?amDeiridh ?celex WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q11122. OPTIONAL { ?item wdt:P18 ?íomhá. # ?íomhá wikibase:rank wikibase:NormalRank. } OPTIONAL { ?item wdt:P1476 ?teideal. } OPTIONAL { ?item wdt:P276 ?áit. } OPTIONAL { ?item wdt:P585 ?sín. } OPTIONAL { ?item wdt:P7588 ?feidhm. } OPTIONAL { ?item wdt:P582 ?amDeiridh. } OPTIONAL { ?item wdt:P476 ?celex. } SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "ga,en". } } ORDER BY ASC(?sín) | columns = number:#, P18:Lógó, label:Conradh, P276:Áit, P585:Sínithe, P7588:I bhFeidhm, P582:As feidhm, P476:CELEX }} {| class='wikitable sortable' ! # ! Lógó ! Conradh ! Áit ! Sínithe ! I bhFeidhm ! As feidhm ! CELEX |- | style='text-align:right'| 1 | [[Íomhá:02CFREU-Preamble.jpg|center|128px]] | [[Cairt um Chearta Bunúsacha an Aontais Eorpaigh]] | | | | | [https://eur-lex.europa.eu/legal-content/ALL/?uri=CELEX:12007P/TXT 12007P/TXT] |- | style='text-align:right'| 2 | [[Íomhá:European Union Greenland Locator.svg|center|128px]] | [[Conradh na Graonlainne]] | [[An Bhruiséil]] | | 1985-02-01 | | [https://eur-lex.europa.eu/legal-content/ALL/?uri=CELEX:11985G/TXT 11985G/TXT] |- | style='text-align:right'| 3 | | [[Conradh ar an Aontas Eorpach]] | | | | | [https://eur-lex.europa.eu/legal-content/ALL/?uri=CELEX:12012M/TXT 12012M/TXT] |- | style='text-align:right'| 4 | [[Íomhá:1951 CECA ECSC.jpg|center|128px]] | [[Conradh Pháras (1951)|Conradh Pháras]] | [[Páras]] | 1951-04-18 | 1952-07-23 | 2002-07-23 | [https://eur-lex.europa.eu/legal-content/ALL/?uri=CELEX:11951K/TXT 11951K/TXT] |- | style='text-align:right'| 5 | [[Íomhá:EEC Treaty (Treaty of Rome) German copy.pdf|center|128px]] | [[Conradh na Róimhe]] | [[an Róimh]] | 1957-03-25 | 1958-01-01 | | [https://eur-lex.europa.eu/legal-content/ALL/?uri=CELEX:11957E/TXT 11957E/TXT] |- | style='text-align:right'| 6 | | [[Conradh Euratom]] | [[an Róimh]] | 1957-03-25 | 1958-01-01 | | [https://eur-lex.europa.eu/legal-content/ALL/?uri=CELEX:11957A/TXT 11957A/TXT] |- | style='text-align:right'| 7 | [[Íomhá:EC-EU-enlargement animation.gif|center|128px]] | [[Conradh Cumaisc]] | ''[[:d:Q239|Cathair na Bruiséile]]'' | 1965-04-08 | 1967-07-01 | | [https://eur-lex.europa.eu/legal-content/ALL/?uri=CELEX:11965F/TXT 11965F/TXT] |- | style='text-align:right'| 8 | | [[Ionstraim Eorpach Aonair]] | [[Lucsamburg (cathair)|Lucsamburg]] | 1986-02-17 | 1987-07-01 | | [https://eur-lex.europa.eu/legal-content/ALL/?uri=CELEX:11986U/TXT 11986U/TXT] |- | style='text-align:right'| 9 | | ''[[:d:Q910554|Dublin Convention]]'' | | 1990-06-15 | 1997-09-01 | | [https://eur-lex.europa.eu/legal-content/ALL/?uri=CELEX:41997A0819(01) 41997A0819(01)] |- | style='text-align:right'| 10 | [[Íomhá:GER — BY — Regensburg - Donaumarkt 1 (Museum der Bayerischen Geschichte; Vertrag von Maastricht) (cropped).JPG|center|128px]] | [[Conradh Maastricht]] | [[Maastricht]] | 1992-02-07 | | | [https://eur-lex.europa.eu/legal-content/ALL/?uri=CELEX:11992M/TXT 11992M/TXT] |- | style='text-align:right'| 11 | [[Íomhá:Амстердамський договір.jpg|center|128px]] | [[Conradh Amstardam]] | [[Amstardam]] | 1997-10-02 | 1999-05-01 | | [https://eur-lex.europa.eu/legal-content/ALL/?uri=CELEX:11997D/TXT 11997D/TXT] |- | style='text-align:right'| 12 | [[Íomhá:Ніццький договір.jpg|center|128px]] | [[Conradh Nice (2003)|Conradh Nice]] | [[Nice]] | 2001-02-26 | 2003-02-01 | | [https://eur-lex.europa.eu/legal-content/ALL/?uri=CELEX:12001C/TXT 12001C/TXT] |- | style='text-align:right'| 13 | | [[Conradh ag bunú Bunreachta don Eoraip]] | [[an Róimh]] | 2004-10-29 | | | [https://eur-lex.europa.eu/legal-content/ALL/?uri=CELEX:12004V/TXT 12004V/TXT] |- | style='text-align:right'| 14 | [[Íomhá:Tratado de Lisboa 13 12 2007 (04).jpg|center|128px]] | [[Conradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh]] | | 2007 | | | [https://eur-lex.europa.eu/legal-content/ALL/?uri=CELEX:12016E/TXT 12016E/TXT] |- | style='text-align:right'| 15 | [[Íomhá:Tratado de Lisboa pt.svg|center|128px]] | [[Conradh Liospóin]] | [[Liospóin]] | 2007-12-13 | 2009-12-01 | | [https://eur-lex.europa.eu/legal-content/ALL/?uri=CELEX:12007L/TXT 12007L/TXT] |} {{Wikidata list end}} == Conarthaí aontachais + == {{Wikidata list | SPARQL = SELECT ?item ?íomhá ?itemLabel ?áitLabel ?sín ?feidhm ?celex WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q814924. # Q11122. Q814924 OPTIONAL { ?item wdt:P18 ?íomhá. #?íomhá wikibase:rank wikibase:NormalRank. } OPTIONAL { ?item wdt:P276 ?áit. } OPTIONAL { ?item wdt:P585 ?sín. } OPTIONAL { ?item wdt:P7588 ?feidhm. } OPTIONAL { ?item wdt:P476 ?celex. } SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "ga,en". } } ORDER BY ASC(?sín) | columns = number:#, P18:Lógó, label:Conradh, P276:Áit, P585:Sínithe, P7588:I bhFeidhm, P476:CELEX }} {| class='wikitable sortable' ! # ! Lógó ! Conradh ! Áit ! Sínithe ! I bhFeidhm ! CELEX |- | style='text-align:right'| 1 | [[Íomhá:Treaty of Accession 1972 European Communities map.svg|center|128px]] | [[Conradh Aontachais 1972]] | [[An Bhruiséil]] | 1972 | | [https://eur-lex.europa.eu/legal-content/ALL/?uri=CELEX:11972B/TXT 11972B/TXT] |- | style='text-align:right'| 2 | [[Íomhá:EC10-1981 European Community map enlargement.svg|center|128px]] | [[Conradh Aontachais 1979]] | [[an Aithin]] | 1979-05-28 | | [https://eur-lex.europa.eu/legal-content/ALL/?uri=CELEX:11979H/TXT 11979H/TXT] |- | style='text-align:right'| 3 | [[Íomhá:EC12-1986 European Community map enlargement.svg|center|128px]] | [[Conradh Aontachais 1985]] | [[Maidrid]]<br/>[[Liospóin]] | 1985-06-12 | | [https://eur-lex.europa.eu/legal-content/ALL/?uri=CELEX:11985I/TXT 11985I/TXT] |- | style='text-align:right'| 4 | [[Íomhá:Treaty of Accession 1994 European Union map.svg|center|128px]] | [[Conradh Aontachais 1994]] | [[An Bhruiséil]] | 1994 | | [https://eur-lex.europa.eu/legal-content/ALL/?uri=CELEX:11994N/TXT 11994N/TXT] |- | style='text-align:right'| 5 | [[Íomhá:EU25-2004 European Union map enlargement.svg|center|128px]] | [[Conradh Aontachais 2003]] | [[an Aithin]] | 2003-04-16 | 2004-05-01 | [https://eur-lex.europa.eu/legal-content/ALL/?uri=CELEX:12003T/TXT 12003T/TXT] |- | style='text-align:right'| 6 | [[Íomhá:EU27-2007 European Union map enlargement.svg|center|128px]] | [[Conradh Aontachais 2005]] | ''[[:d:Q334068|Mainistir Neumünster]]'' | 2005-04-25 | 2007-01-01 | [https://eur-lex.europa.eu/legal-content/ALL/?uri=CELEX:12005S/TXT 12005S/TXT] |- | style='text-align:right'| 7 | [[Íomhá:European Union Croatia Locator.svg|center|128px]] | [[Conradh Aontachais 2011]] | [[An Bhruiséil]] | 2011-12-09 | 2013-07-01 | [https://eur-lex.europa.eu/legal-content/ALL/?uri=CELEX:12012J/TXT 12012J/TXT] |} {{Wikidata list end}} ioz27yuxf88ehxoj1l57haur9fdehel 2 121281 1309599 1308736 2026-04-24T18:01:01Z ListeriaBot 25319 Wikidata list updated [V2] 1309599 wikitext text/x-wiki == Forais / Institiúidí == : '' Féach [[Comhlachtaí an Aontais Eorpaigh agus Euratom]] {{Wikidata list | sparql = SELECT ?item ?itemLabel ?valueLabel WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q748720. OPTIONAL { ?item wdt:P488 ?p1 } OPTIONAL { ?item wdt:P1037 ?p2 } BIND(COALESCE(?p1, ?p2) AS ?value) SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "ga,en". } } ORDER BY (?itemLabel) | columns = number:#, P154:Lógó, label:Institiúid, P571:Bundáta, P159:Ceanncheathrú, P488:Ceannaire, P1342:Líon suíochán }} {| class='wikitable sortable' ! # ! Lógó ! Institiúid ! Bundáta ! Ceanncheathrú ! Ceannaire ! Líon suíochán |- | style='text-align:right'| 1 | [[Íomhá:Council of the EU and European Council.svg|center|128px]] | [[An Chomhairle Eorpach]] | 1974-12-09 | ''[[:d:Q1375164|Europa building]]'' | [[António Costa]] | 27 |- | style='text-align:right'| 2 | [[Íomhá:Logo European Central Bank.svg|center|128px]] | [[Banc Ceannais Eorpach]] | 1998-06-01 | [[Frankfurt]] | [[Christine Lagarde]] | |- | style='text-align:right'| 3 | [[Íomhá:Council of the EU and European Council.svg|center|128px]] | [[Comhairle an Aontais Eorpaigh]] | 1957 | ''[[:d:Q1375164|Europa building]]'' | ''[[:d:Q115639092|Thérèse Blanchet]]'' | 27 |- | style='text-align:right'| 4 | [[Íomhá:Official Emblem of the Court of Justice of the European Union (type 2).svg|center|128px]] | [[Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh|Cúirt Bhreithiúnais Eorpach]] | 1952 | ''[[:d:Q20971786|Palais de la Cour de Justice]]'' | ''[[:d:Q917096|Koen Lenaerts]]'' | |- | style='text-align:right'| 5 | [[Íomhá:ECA-logo.svg|center|128px]] | [[Cúirt Iniúchóirí na hEorpa]] | 1977-10-18 | [[Lucsamburg (cathair)|Lucsamburg]] | | |- | style='text-align:right'| 6 | [[Íomhá:European Parliament logo.svg|center|128px]] | [[Parlaimint na hEorpa]] | 1957-03-25 | ''[[:d:Q2423937|Suíomh Pharlaimint na hEorpa i Strasbourg]]'' | [[Roberta Metsola|Roberta Metsola Tedesco Triccas]] | 720 |- | style='text-align:right'| 7 | [[Íomhá:European Commission.svg|center|128px]] | [[an Coimisiún Eorpach]] | 1958-01-01 | ''[[:d:Q239|Cathair na Bruiséile]]'' | [[Ursula von der Leyen]] | 27 |} {{Wikidata list end}} == Gníomhaireachtaí == : Féach [[Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh]] ?bunDáta ?tírLabel ?lógó | columns = number:#, P154:Lógó, label:Gníomhaireacht, P17:Tír, P571:Bundáta {{Wikidata list | sparql = SELECT ?item ?itemLabel ?labelEn ?labelGa WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q112827555. ?item rdfs:label ?labelEn filter (lang(?labelEn) = "en"). ?item rdfs:label ?labelGa filter (lang(?labelGa) = "ga"). #OPTIONAL { ?item wdt:P571 ?bunDáta. } #OPTIONAL { ?item wdt:P17 ?tír. } #OPTIONAL { ?item wdt:P154 ?lógó. } FILTER NOT EXISTS { ?item wdt:P576 ?abolishedDate. } #SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "ga,en". #} } ORDER BY (?itemLabel) | columns = ?labelEn:Agency, ?labelGa:Gníomhaireacht }} {| class='wikitable sortable' ! Agency ! Gníomhaireacht |- | European Institute for Gender Equality | Institiúid Eorpach um Chomhionannas Inscne |- | European Union Agency for Fundamental Rights | Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chearta Bunúsacha |- | European Chemicals Agency | Gníomhaireacht Eorpach Ceimiceán |- | European Centre for the Development of Professional Training | an Lárionad Eorpach um Fhorbairt na Gairmoiliúna |- | European Medicines Agency | Gníomhaireacht Leigheasra Eorpach |- | European Fisheries Control Agency | Gníomhaireacht Eorpach um Rialú ar Iascach |- | European Securities and Markets Authority | An tÚdarás Eorpach um Urrúis agus Margaí |- | European Banking Authority | An tÚdarás Baincéireachta Eorpach |- | European Union Intellectual Property Office | Oifig Maoine Intleachtúla an Aontais Eorpach |- | Europol | Europol |- | European Union Agency for Criminal Justice Cooperation | Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chomhar Ceartais Choiriúil |- | Translation Centre for the Bodies of the European Union | Ionad Aistriúcháin Chomhlachtaí an Aontais Eorpaigh |- | European Union Agency for Railways | Gníomhaireacht Iarnróid an Aontais Eorpaigh |- | European Training Foundation | an Foras Oiliúna na hEorpa |- | European Union Agency for the Cooperation of Energy Regulators | Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chomhar idir Rialálaithe Fuinnimh |- | European Centre for Disease Prevention and Control | An Lárionad Eorpach um Chosc agus Rialú Galar |- | European Maritime Safety Agency | Gníomhaireacht Eorpach um Shábháilteacht Mhuirí |- | European Food Safety Authority | An tÚdarás Eorpach um Shábháilteacht Bia |- | European Agency for Safety and Health at Work | Gníomhaireacht Eorpach um Shábháilteacht agus Sláinte ag an Obair |- | European Environment Agency | Gníomhaireacht Chomhshaoil Eorpach |- | European Institute of Innovation and Technology | an Institiúid Eorpach um Nuálaíocht agus Teicneolaíocht |- | European Union Agency for Cybersecurity | Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chibearshlándáil |- | European Union Drugs Agency | Gníomhaireacht Drugaí an Aontais Eorpaigh |- | European Union Agency for Law Enforcement Training | Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Oiliúint i bhForfheidhmiú an Dlí |- | European Foundation for the Improvement of Living and Working Conditions | Foras Eorpach chun Dálaí Maireachtála agus Oibre a Fheabhsú |- | Community Plant Variety Office | Oifig an Chomhphobail maidir le Cineálacha Plandaí |- | European Insurance and Occupational Pensions Authority | An tÚdarás Eorpach um Árachas agus Pinsin Cheirde |- | European Union Agency for Asylum | Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Thearmann |- | European Union Agency for the Space Programme | Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um an gClár Spáis |- | European Union Agency for the Operational Management of Large-Scale IT Systems in the Area of Freedom, Security and Justice | Gníomhaireacht de chuid an Aontais Eorpaigh chun Bainistiú Oibríochtúil a dhéanamh ar Chórais Mhórscála TF sa Limistéar Saoirse, Slándála agus Ceartais |- | Single Resolution Board | Bord Réitigh Aonair |- | European Border and Coast Guard Agency | Gníomhaireacht Eorpach um an nGarda Teorann agus Cósta |- | European Labour Authority | An tÚdarás Eorpach Saothair |- | Agency for Support for BEREC | Gníomhaireacht Tacaíochta BEREC |- | Anti-Money Laundering Authority | An tÚdarás um Fhrithsciúradh Airgid |} {{Wikidata list end}} 7oi050j9vxoar43ogfi7gi6ls23a9gn 14 121444 1309981 1284190 2026-04-25T02:06:41Z Alison 570 Catagóir:Treochtaí cultúrtha 1309981 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Idirlíon]] [[Catagóir:Líonraí sóisialta]] [[Catagóir:Cumarsáid]] [[Catagóir:Margaíocht]] [[Catagóir:Treochtaí cultúrtha]] [[Catagóir:Greann]] cfvgvaq529dw3tpber6qb93n4tnf9oc 0 121763 1310074 1287942 2026-04-25T03:57:03Z Alison 570 ++ 1310074 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Oideachasóir agus staraí Francach ba ea '''Charles Pierre de Fredy, Baron de Coubertin''' (ainm breithe: '''Pierre de Frédy'''; 1 Eanáir 1863 – 2 Meán Fómhair 1937), nó '''Pierre de Coubertin''' nó '''Baron de Coubertin''' mar ab fhearr aithne air. Bhí sé ar dhuine de bhunaitheoirí Choiste Idirnáisiúnta na gCluichí Oilimpeacha, agus ba é an dara huachtarán a bhí air. Cuimhnítear air mar athair [[Cluichí Oilimpeacha|Chluichí Oilimpeacha]] na nua-aoise. Bhí sé thar a bheith gníomhach i gcur chun cinn an spóirt i scoileanna na Fraince. Ba de mhuintir uasal Francach é Coubertin, agus bhí an t-oideachas agus an stair ar na hábhair is mó a ndearna sé staidéar orthu mar fhear léinn. Bhain sé céim amach sa dlí agus i ngnóthaí poiblí in [[Institut d'études politiques de Paris|Institiúid Staidéir Pholaitiúil Pháras]] (Sciences Po).<ref>{{Cite web-en|url=http://www.sciencespo.fr/executive-education/128-ans-plus-tard-pierre-de-coubertin-de-retour-sciences-po|title=128 ans plus tard... Pierre de Coubertin de retour à Sciences Po|language=fr|work=Sciences Po Executive Education|access-date=29 January 2018}}</ref> Ba ag an Institiúid a smaoinigh sé an chéad lá riamh ar na Cluichí Oilimpeacha a athbheochan.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.archimag.com/archives-patrimoine/2014/06/26/archives-pierre-coubertin-rejoignent-sciences-po|language=fr|work=Archimag}}</ref> Tá Corn Domhanda Pierre de Coubertin agus Bonn Pierre de Coubertin ainmnithe as. == Tús a shaoil == Rugadh Pierre de Frédy i bPáras ar an 1 Eanáir 1863.{{Sfn|Hill|1996}} Ba é an ceathrú duine clainne é ag an mBarún Charles Louis de Frédy, Baron de Coubertin agus Marie–Marcelle Gigault de Crisenoy. De réir sheanchas a mhuintire, tháinig an sloinne Frédy go dtí an Fhrainc den chéad uair go luath sa 15ú haois. Ba é [[Louis XI na Fraince|Louis XI]] a bhronn an chéad teideal uasal ar shinsear dá gcuid, fear a raibh Pierre de Frédy air freisin, sa bhliain 1477. [[Íomhá:The_young_Pierre_de_Coubertin_with_his_sister.jpg|alt=A portion of a painting showing a young girl in a red jacket and pleated black skirt with her arm draped over the shoulder of a young boy, who is dressed in a blue tunic and black pants and looks back over his shoulder at the viewer.|clé|mion|Pierre de Coubertin ina ghasúr (ar dheis), le duine dá dheirfiúracha, i bpictiúr a phéinteáil a athair, Charles Louis de Frédy, Baron de Coubertin (mionsonra in ''Le Départ'', 1869).]] Ba ríogaí dílis agus ealaíontóir cumasach é a athair, Charles, ar bronnadh duaiseanna ar a chuid pictiúr ag ''salon'' Pháras, cé go mba mhinic é as láthair mar agóid i gcoinne [[Napoléon III|Napoleon III]]. Bhain go leor dá chuid pictiúr leis an [[An Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Eaglais Chaitliceach]], leis an gclasaiceachas, agus leis an uaisleacht.{{Sfn|MacAloon|1981}} In ''Le Roman d'un rallié'', dírbheathaisnéis ficseanaithe le Pierre de Coubertin, tugtar le fios go raibh ruainne teannais sa chaidreamh idir a athair is a mháthair. Ina chuimhní cinn, luann Coubertin an díomá a bhí air nuair a chas sé le Henri, Cunta Chambord, ar cheart dó a bheith ina rí ar an bhFrainc dar le Charles.{{Sfn|MacAloon|1981}} Is iomaí athrú a bhí ag teacht ar an bhFrainc le linn do Coubertin a bheith ag éirí aníos: an [[An Cogadh Franc-Phrúiseach|Cogadh leis an bPrúis]], [[Común Pháras]], agus tús an [[Troisième République (An Fhrainc)|Tríú Poblacht]].{{Sfn|MacAloon|1981}} I mí Dheireadh Fómhair 1874, chláraigh a thuismitheoirí é i scoil nua [[Cumann Íosa|Íosánach]], ''Externat de la rue de Vienne'', a bhí fós á tógáil le linn a chéad chúig bliana ann. Chónaigh sé sa scoil agus bhí sé ar dhuine de na trí dhalta ab fhearr ina rang. Mar ba ghnách i gcóras oideachais na Fraince ag an am, rinne Coubertin staidéar ar stair ársa na Gréige agus na Róimhe, rud a chothaigh meas ann ar na Cluichí Oilimpeacha a bhí ann fadó.<ref name=":0">{{Cite book-en|author=Stanton|first=Richard|title=The Forgotten Olympic Art Competitions|publisher=Trafford|year=2000|isbn=1-55212-606-4|pages=3|language=English}}</ref> Ó chuir Coubertin suim san oideachas, thug sé cuairt ar scoileanna i Sasana. Ba léir dó ann "go gcruthódh spórt eagraithe láidreacht mhorálta agus sóisialta". Nuair a thosaigh sé ag forbairt a chuid smaointe maidir le corpoideachas, ghlac sé inspioráid ó na giomnáisiamaí, na h[[Ionad aclaíochta|ionaid aclaíochta]] a bhí in [[An Aithin|Aithin]] na sean-Ghréige. Dar leis go dtarraingeodh a leithéid daoine le chéile idir shean agus óg, agus idir lucht léinn is lucht oibre. Sa bhliain 1888, bhunaigh Coubertin an ''Comité pour la Propagation des Exercises Physiques,'' nó an ''Comité Jules Simon'' mar is fearr aithne air. === Athbheochan na gCluichí Oilimpeacha === Reáchtáil Coubertin comhdháil ar an 23 Meitheamh 1894 ag an [[Sorbonne]] i bPáras. Roinneadh na rannpháirtithe ina dhá gcoimisiún, ceann le díriú ar amaitéarachas sa spórt agus ceann le hoibriú ar athbheochan na gCluichí Oilimpeacha. Ceapadh rannpháirtí Gréagach, Demetrios Vikelas, mar cheannaire ar an gcoimisiún, agus ina dhiaidh sin ba eisean an chéad Uachtarán ar Choiste Idirnáisiúnta na gCluichí Oilimpeacha. Tháinig C. Herbert ó Chumann Lúthchleasaíochta Amaitéaracha na Breataine agus WM Sloane ó na Stáit Aontaithe i gcabhair ar Coubertin ag treorú iarrachtaí an choimisiúin. Moladh i dtuarascáil an choimisiúin go reáchtálfaí na Cluichí Oilimpeacha gach ceithre bliana agus go n-imreofaí spóirt nua-aimseartha seachas spóirt ársa. Shocraigh siad freisin an dáta agus an suíomh do na chéad Chluichí Oilimpeacha nua-aimseartha: [[Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 1896]] in Aithin na Gréige, agus an dara ceann, [[Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 1900]] i bPáras. Bhí Coubertin i gcoinne an Ghréig a roghnú ar dtús, mar bhí imní air nach raibh ar chumas an stáit thall an comórtas a chur ar siúl, ach chuir Vikelas ina luí air tacú leis an smaoineamh. Glacadh le moltaí an choimisiúin d'aon ghuth ag an gcomhdháil. === Uachtarán ar Choiste Idirnáisiúnta na gCluichí Oilimpeacha === [[Íomhá:International_Olympic_Committee_Headquarters_(2).jpg|mion|Ceanncheathrú Choiste Oilimpeach Idirnáisiúnta.]] [[Íomhá:International_Olympic_Committee_1922.jpg|mion|Baill an Choiste, 1922.]] Ó 1896, bhí Coubertin mar uachtarán ar Choiste Idirnáisiúnta na gCluichí Oilimpeacha agus ba iad [[Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 1900|Cluichí Oilimpeacha Pháras 1900]] na chéad Chluichí a raibh sé i gceannas orthu mar uachtarán. Ba é Coubertin a chruthaigh an peinteatlón nua-aimseartha do na Cluichí Oilimpeacha 1912. D’éirigh sé as mar uachtarán ar an gCoiste tar éis Chluichí Oilimpeacha 1924 i bPáras, a bhí i bhfad ní ba rathúla ná an chéad iarracht sa chathair sin sa bhliain 1900. Tháinig an Beilgeach Henri de Baillet-Latour i gcomharbacht air sa bhliain 1925. Le linn a thréimhse mar uachtarán, d’éirigh le Coubertin comórtais ealaíne a thabhairt isteach mar chuid de na Cluichí Oilimpeacha, rud a bhí sé a mholadh ó bunaíodh an Coiste.<ref name=":0">{{Cite book-en|author=Stanton|first=Richard|title=The Forgotten Olympic Art Competitions|publisher=Trafford|year=2000|isbn=1-55212-606-4|pages=3|language=English}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="" id="CITEREFStanton2000">Stanton, Richard (2000). ''The Forgotten Olympic Art Competitions''. Trafford. p.&nbsp;3. [[Leabharuimhir Chaighdeánach Idirnáisiúnta|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/1-55212-606-4|<bdi>1-55212-606-4</bdi>]].</cite></ref> Ó Coubertin féin a tháinig cuid mhór de mhaoiniú an Choiste. Is é an chaoi ar chaith sé oiread dá airgead air go raibh deacrachtaí airgid aige i ndeireadh a shaoil.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.olympedia.org/athletes/920613|title=Olympedia – Pierre, Baron de Coubertin|work=www.olympedia.org|access-date=16 February 2025}}</ref> Blianta ina dhiaidh sin thug Coubertin cúnamh do [[Beirlín|Bheirlín]] le go gcuirfí na Cluichí ar siúl sa chathair sin i [[Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 1936|1936]]. Mar bhuíochas leis, d'ainmnigh an Ghearmáin é do [[Duais Nobel na Síochána|Dhuais Nobel na Síochána]], ach ba é [[Carl von Ossietzky]], a bhí i gcoinne na [[Naitsíochas|Naitsíoch]], a bhuaigh í.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.nytimes.com/1999/02/21/sports/olympics-evidence-ties-olympic-taint-to-1936-games.html|work=[[The New York Times]]|pages=SP1 & SP3}}</ref> === Bua ag na Cluichí Oilimpeacha === Bhuaigh Coubertin bonn óir na litríochta ag [[Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 1912]] as a dhán "Ode au Sport," an chéad uair a raibh comórtais ealaíne ann mar chuid de na Cluichí.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/de/pierre-baron-de-coubertin-1.html|title=Pierre, Baron de Coubertin Biography and Olympic Results|author=Gjerde|first=Arild|year=2011|publisher=Sports Reference.com|access-date=7 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20200417221855/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/de/pierre-baron-de-coubertin-1.html|archive-date=17 April 2020}}</ref> Chuir Coubertin an dán isteach faoin ainm cleite Georges Hohrod agus M. Eschbach, ainmneacha sráidbhailte gar d'áit bhreithe a mhná céile.<ref>{{Cite book-en|author=Goldblatt|first=David|title=The Games|date=2016|publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]]|location=London|isbn=978-1-4472-9887-8|pages=1–2}}</ref> == Gasógaíocht == Sa bhliain 1911, bhunaigh Pierre de Coubertin an eagraíocht gasógaíochta ilchreidmheach, ''Éclaireurs Français'' (EF), sa Fhrainc.<ref>{{Cite web-en|url=https://histoire-du-scoutisme-laique.fr/les-premieres-annees/14-histoire/les-premieres-annees/90-les-eclaireurs-francais|title=1911 : Les Éclaireurs Français – Histoire du Scoutisme Laïque|work=histoire-du-scoutisme-laique.fr|access-date=20 February 2021}}</ref> == Saol pearsanta == In 1895, phós Pierre de Coubertin Marie Rothan, iníon le cairde lena mhuintir. Bhí mac agus iníon acu, ach tinneas ar an mac, Jacques, (1896–1952) tar éis dó a bheith faoin ngrian rófhada agus é ina ghasúr óg. D’fhulaing a n-iníon Renée (1902–1968) le suaitheadh mothúchánach agus níor phós sí riamh. Bhí Marie agus Pierre mór le beirt nianna leo, ach maraíodh iad sin sa [[An Chéad Chogadh Domhanda|Chéad Chogadh Domhanda]]. Fuair Coubertin bás de dheasca taom croí i [[An Ghinéiv|nGinéiv]], [[An Eilvéis|na hEilvéise]] ar an 2 Meán Fómhair 1937 agus cuireadh é i Reilig Bois-de-Vaux i Lausanne. Cailleadh Marie sa bhliain 1963.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/de/pierre-baron-de-coubertin-1.html|title=Pierre, Baron de Coubertin Bio, Stats, and Results|archive-url=https://web.archive.org/web/20200417221855/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/de/pierre-baron-de-coubertin-1.html|archive-date=17 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web-en|url=http://www.olympic.org/Assets/OSC%20Section/pdf/LRes_16E.pdf|title=Pierre de Coubertin|publisher=[[International Olympic Committee]]|access-date=19 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20110822050314/http://www.olympic.org/Assets/OSC%20Section/pdf/LRes_16E.pdf|archive-date=22 August 2011}}</ref> Tar éis a bháis, tugadh a chroí go hOlympia de réir mar ba mhian leis go gcuirfí é sa [[liagán greanta]] cuimhneacháin a rinne rialtas na Gréige in ómós do Coubertin sa bhliain 1937.<ref>{{Cite web-en|url=https://visitworldheritage.comhttps//visitworldheritage.com/en/eu/coubertin-grove/3ae86e95-7799-4162-9c9e-dfd014d2348a|title=Coubertin Grove {{!}} World Heritage Journeys of Europe|work=visitworldheritage.comhttps|access-date=8 August 2023}}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Coubertin, Pierre}} [[Catagóir:Básanna i 1937]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1863]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Oideoirí Francacha]] [[Catagóir:Staraithe Francacha]] 56zzj8dmu6yazbuneaj1htbwm1awnwt 1310075 1310074 2026-04-25T03:57:43Z Alison 570 Fix ref 1310075 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Oideachasóir agus staraí Francach ba ea '''Charles Pierre de Fredy, Baron de Coubertin''' (ainm breithe: '''Pierre de Frédy'''; 1 Eanáir 1863 – 2 Meán Fómhair 1937), nó '''Pierre de Coubertin''' nó '''Baron de Coubertin''' mar ab fhearr aithne air. Bhí sé ar dhuine de bhunaitheoirí Choiste Idirnáisiúnta na gCluichí Oilimpeacha, agus ba é an dara huachtarán a bhí air. Cuimhnítear air mar athair [[Cluichí Oilimpeacha|Chluichí Oilimpeacha]] na nua-aoise. Bhí sé thar a bheith gníomhach i gcur chun cinn an spóirt i scoileanna na Fraince. Ba de mhuintir uasal Francach é Coubertin, agus bhí an t-oideachas agus an stair ar na hábhair is mó a ndearna sé staidéar orthu mar fhear léinn. Bhain sé céim amach sa dlí agus i ngnóthaí poiblí in [[Institut d'études politiques de Paris|Institiúid Staidéir Pholaitiúil Pháras]] (Sciences Po).<ref>{{Cite web-en|url=http://www.sciencespo.fr/executive-education/128-ans-plus-tard-pierre-de-coubertin-de-retour-sciences-po|title=128 ans plus tard... Pierre de Coubertin de retour à Sciences Po|language=fr|work=Sciences Po Executive Education|access-date=29 January 2018}}</ref> Ba ag an Institiúid a smaoinigh sé an chéad lá riamh ar na Cluichí Oilimpeacha a athbheochan.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.archimag.com/archives-patrimoine/2014/06/26/archives-pierre-coubertin-rejoignent-sciences-po|language=fr|work=Archimag}}</ref> Tá Corn Domhanda Pierre de Coubertin agus Bonn Pierre de Coubertin ainmnithe as. == Tús a shaoil == Rugadh Pierre de Frédy i bPáras ar an 1 Eanáir 1863.{{Sfn|Hill|1996}} Ba é an ceathrú duine clainne é ag an mBarún Charles Louis de Frédy, Baron de Coubertin agus Marie–Marcelle Gigault de Crisenoy. De réir sheanchas a mhuintire, tháinig an sloinne Frédy go dtí an Fhrainc den chéad uair go luath sa 15ú haois. Ba é [[Louis XI na Fraince|Louis XI]] a bhronn an chéad teideal uasal ar shinsear dá gcuid, fear a raibh Pierre de Frédy air freisin, sa bhliain 1477. [[Íomhá:The_young_Pierre_de_Coubertin_with_his_sister.jpg|alt=A portion of a painting showing a young girl in a red jacket and pleated black skirt with her arm draped over the shoulder of a young boy, who is dressed in a blue tunic and black pants and looks back over his shoulder at the viewer.|clé|mion|Pierre de Coubertin ina ghasúr (ar dheis), le duine dá dheirfiúracha, i bpictiúr a phéinteáil a athair, Charles Louis de Frédy, Baron de Coubertin (mionsonra in ''Le Départ'', 1869).]] Ba ríogaí dílis agus ealaíontóir cumasach é a athair, Charles, ar bronnadh duaiseanna ar a chuid pictiúr ag ''salon'' Pháras, cé go mba mhinic é as láthair mar agóid i gcoinne [[Napoléon III|Napoleon III]]. Bhain go leor dá chuid pictiúr leis an [[An Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Eaglais Chaitliceach]], leis an gclasaiceachas, agus leis an uaisleacht.{{Sfn|MacAloon|1981}} In ''Le Roman d'un rallié'', dírbheathaisnéis ficseanaithe le Pierre de Coubertin, tugtar le fios go raibh ruainne teannais sa chaidreamh idir a athair is a mháthair. Ina chuimhní cinn, luann Coubertin an díomá a bhí air nuair a chas sé le Henri, Cunta Chambord, ar cheart dó a bheith ina rí ar an bhFrainc dar le Charles.{{Sfn|MacAloon|1981}} Is iomaí athrú a bhí ag teacht ar an bhFrainc le linn do Coubertin a bheith ag éirí aníos: an [[An Cogadh Franc-Phrúiseach|Cogadh leis an bPrúis]], [[Común Pháras]], agus tús an [[Troisième République (An Fhrainc)|Tríú Poblacht]].{{Sfn|MacAloon|1981}} I mí Dheireadh Fómhair 1874, chláraigh a thuismitheoirí é i scoil nua [[Cumann Íosa|Íosánach]], ''Externat de la rue de Vienne'', a bhí fós á tógáil le linn a chéad chúig bliana ann. Chónaigh sé sa scoil agus bhí sé ar dhuine de na trí dhalta ab fhearr ina rang. Mar ba ghnách i gcóras oideachais na Fraince ag an am, rinne Coubertin staidéar ar stair ársa na Gréige agus na Róimhe, rud a chothaigh meas ann ar na Cluichí Oilimpeacha a bhí ann fadó.<ref name=":0">{{Cite book-en|author=Stanton|first=Richard|title=The Forgotten Olympic Art Competitions|publisher=Trafford|year=2000|isbn=1-55212-606-4|pages=3|language=English}}</ref> Ó chuir Coubertin suim san oideachas, thug sé cuairt ar scoileanna i Sasana. Ba léir dó ann "go gcruthódh spórt eagraithe láidreacht mhorálta agus sóisialta". Nuair a thosaigh sé ag forbairt a chuid smaointe maidir le corpoideachas, ghlac sé inspioráid ó na giomnáisiamaí, na h[[Ionad aclaíochta|ionaid aclaíochta]] a bhí in [[An Aithin|Aithin]] na sean-Ghréige. Dar leis go dtarraingeodh a leithéid daoine le chéile idir shean agus óg, agus idir lucht léinn is lucht oibre. Sa bhliain 1888, bhunaigh Coubertin an ''Comité pour la Propagation des Exercises Physiques,'' nó an ''Comité Jules Simon'' mar is fearr aithne air. === Athbheochan na gCluichí Oilimpeacha === Reáchtáil Coubertin comhdháil ar an 23 Meitheamh 1894 ag an [[Sorbonne]] i bPáras. Roinneadh na rannpháirtithe ina dhá gcoimisiún, ceann le díriú ar amaitéarachas sa spórt agus ceann le hoibriú ar athbheochan na gCluichí Oilimpeacha. Ceapadh rannpháirtí Gréagach, Demetrios Vikelas, mar cheannaire ar an gcoimisiún, agus ina dhiaidh sin ba eisean an chéad Uachtarán ar Choiste Idirnáisiúnta na gCluichí Oilimpeacha. Tháinig C. Herbert ó Chumann Lúthchleasaíochta Amaitéaracha na Breataine agus WM Sloane ó na Stáit Aontaithe i gcabhair ar Coubertin ag treorú iarrachtaí an choimisiúin. Moladh i dtuarascáil an choimisiúin go reáchtálfaí na Cluichí Oilimpeacha gach ceithre bliana agus go n-imreofaí spóirt nua-aimseartha seachas spóirt ársa. Shocraigh siad freisin an dáta agus an suíomh do na chéad Chluichí Oilimpeacha nua-aimseartha: [[Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 1896]] in Aithin na Gréige, agus an dara ceann, [[Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 1900]] i bPáras. Bhí Coubertin i gcoinne an Ghréig a roghnú ar dtús, mar bhí imní air nach raibh ar chumas an stáit thall an comórtas a chur ar siúl, ach chuir Vikelas ina luí air tacú leis an smaoineamh. Glacadh le moltaí an choimisiúin d'aon ghuth ag an gcomhdháil. === Uachtarán ar Choiste Idirnáisiúnta na gCluichí Oilimpeacha === [[Íomhá:International_Olympic_Committee_Headquarters_(2).jpg|mion|Ceanncheathrú Choiste Oilimpeach Idirnáisiúnta.]] [[Íomhá:International_Olympic_Committee_1922.jpg|mion|Baill an Choiste, 1922.]] Ó 1896, bhí Coubertin mar uachtarán ar Choiste Idirnáisiúnta na gCluichí Oilimpeacha agus ba iad [[Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 1900|Cluichí Oilimpeacha Pháras 1900]] na chéad Chluichí a raibh sé i gceannas orthu mar uachtarán. Ba é Coubertin a chruthaigh an peinteatlón nua-aimseartha do na Cluichí Oilimpeacha 1912. D’éirigh sé as mar uachtarán ar an gCoiste tar éis Chluichí Oilimpeacha 1924 i bPáras, a bhí i bhfad ní ba rathúla ná an chéad iarracht sa chathair sin sa bhliain 1900. Tháinig an Beilgeach Henri de Baillet-Latour i gcomharbacht air sa bhliain 1925. Le linn a thréimhse mar uachtarán, d’éirigh le Coubertin comórtais ealaíne a thabhairt isteach mar chuid de na Cluichí Oilimpeacha, rud a bhí sé a mholadh ó bunaíodh an Coiste.<ref name=":0" /> Ó Coubertin féin a tháinig cuid mhór de mhaoiniú an Choiste. Is é an chaoi ar chaith sé oiread dá airgead air go raibh deacrachtaí airgid aige i ndeireadh a shaoil.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.olympedia.org/athletes/920613|title=Olympedia – Pierre, Baron de Coubertin|work=www.olympedia.org|access-date=16 February 2025}}</ref> Blianta ina dhiaidh sin thug Coubertin cúnamh do [[Beirlín|Bheirlín]] le go gcuirfí na Cluichí ar siúl sa chathair sin i [[Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 1936|1936]]. Mar bhuíochas leis, d'ainmnigh an Ghearmáin é do [[Duais Nobel na Síochána|Dhuais Nobel na Síochána]], ach ba é [[Carl von Ossietzky]], a bhí i gcoinne na [[Naitsíochas|Naitsíoch]], a bhuaigh í.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.nytimes.com/1999/02/21/sports/olympics-evidence-ties-olympic-taint-to-1936-games.html|work=[[The New York Times]]|pages=SP1 & SP3}}</ref> === Bua ag na Cluichí Oilimpeacha === Bhuaigh Coubertin bonn óir na litríochta ag [[Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 1912]] as a dhán "Ode au Sport," an chéad uair a raibh comórtais ealaíne ann mar chuid de na Cluichí.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/de/pierre-baron-de-coubertin-1.html|title=Pierre, Baron de Coubertin Biography and Olympic Results|author=Gjerde|first=Arild|year=2011|publisher=Sports Reference.com|access-date=7 March 2012|archive-url=https://web.archive.org/web/20200417221855/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/de/pierre-baron-de-coubertin-1.html|archive-date=17 April 2020}}</ref> Chuir Coubertin an dán isteach faoin ainm cleite Georges Hohrod agus M. Eschbach, ainmneacha sráidbhailte gar d'áit bhreithe a mhná céile.<ref>{{Cite book-en|author=Goldblatt|first=David|title=The Games|date=2016|publisher=[[Macmillan Publishers|Macmillan]]|location=London|isbn=978-1-4472-9887-8|pages=1–2}}</ref> == Gasógaíocht == Sa bhliain 1911, bhunaigh Pierre de Coubertin an eagraíocht gasógaíochta ilchreidmheach, ''Éclaireurs Français'' (EF), sa Fhrainc.<ref>{{Cite web-en|url=https://histoire-du-scoutisme-laique.fr/les-premieres-annees/14-histoire/les-premieres-annees/90-les-eclaireurs-francais|title=1911 : Les Éclaireurs Français – Histoire du Scoutisme Laïque|work=histoire-du-scoutisme-laique.fr|access-date=20 February 2021}}</ref> == Saol pearsanta == In 1895, phós Pierre de Coubertin Marie Rothan, iníon le cairde lena mhuintir. Bhí mac agus iníon acu, ach tinneas ar an mac, Jacques, (1896–1952) tar éis dó a bheith faoin ngrian rófhada agus é ina ghasúr óg. D’fhulaing a n-iníon Renée (1902–1968) le suaitheadh mothúchánach agus níor phós sí riamh. Bhí Marie agus Pierre mór le beirt nianna leo, ach maraíodh iad sin sa [[An Chéad Chogadh Domhanda|Chéad Chogadh Domhanda]]. Fuair Coubertin bás de dheasca taom croí i [[An Ghinéiv|nGinéiv]], [[An Eilvéis|na hEilvéise]] ar an 2 Meán Fómhair 1937 agus cuireadh é i Reilig Bois-de-Vaux i Lausanne. Cailleadh Marie sa bhliain 1963.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/de/pierre-baron-de-coubertin-1.html|title=Pierre, Baron de Coubertin Bio, Stats, and Results|archive-url=https://web.archive.org/web/20200417221855/https://www.sports-reference.com/olympics/athletes/de/pierre-baron-de-coubertin-1.html|archive-date=17 April 2020}}</ref><ref>{{Cite web-en|url=http://www.olympic.org/Assets/OSC%20Section/pdf/LRes_16E.pdf|title=Pierre de Coubertin|publisher=[[International Olympic Committee]]|access-date=19 October 2016|archive-url=https://web.archive.org/web/20110822050314/http://www.olympic.org/Assets/OSC%20Section/pdf/LRes_16E.pdf|archive-date=22 August 2011}}</ref> Tar éis a bháis, tugadh a chroí go hOlympia de réir mar ba mhian leis go gcuirfí é sa [[liagán greanta]] cuimhneacháin a rinne rialtas na Gréige in ómós do Coubertin sa bhliain 1937.<ref>{{Cite web-en|url=https://visitworldheritage.comhttps//visitworldheritage.com/en/eu/coubertin-grove/3ae86e95-7799-4162-9c9e-dfd014d2348a|title=Coubertin Grove {{!}} World Heritage Journeys of Europe|work=visitworldheritage.comhttps|access-date=8 August 2023}}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Coubertin, Pierre}} [[Catagóir:Básanna i 1937]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1863]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Oideoirí Francacha]] [[Catagóir:Staraithe Francacha]] p84muf0t9n78ywk0msx3nisd9jr7yi3 14 122123 1309742 1291339 2026-04-24T22:18:54Z Alison 570 ++ 1309742 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:An Úcráin]] [[Catagóir:Cearta daonna de réir tíre|Úcráin]] [[Catagóir:Polaitíocht na hÚcráine]] fdsa4sqxcxnfvfhyf1ri9z0xbz9coy5 0 122928 1310025 1308104 2026-04-25T03:10:15Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310025 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} Is cumann nua é '''[[Ficsean Tuairimeach Éireann]]'''<ref group="nóta">Ainm Béarla: "Speculative Fiction Ireland", SFI</ref> do léitheoirí, scríbhneoirí agus ealaíontóirí na seánraí [[ficsean eolaíochta]], [[:Catagóir:Fantaisíocht Éireannach|fantaisíocht]], agus [[:Catagóir:Ficsean uafáis Éireannach|uafás]] in [[Éire|Éirinn]], faoi choimirce na foilsitheora [[Temple Dark Books]]. Tá [[blag]] agus irisín leathbhliantúil ar líne ag an gcumann agus tá ballraíocht oscailte do chách ar tháille.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/culture/2025/0908/1532393-future-tense-new-irish-publisher-showcases-speculative-fiction/|teideal=Future tense - new Irish publisher celebrates speculative fiction|údar=[[Teresa Mannion]]|dáta=18 Samhain 2025|language=as Béarla|work=[[RTÉ]]}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.templedarkbooks.com/speculative-fiction-ireland|teideal=Speculative Fiction Ireland (SFI)|language=as Béarla|work=Temple Dark Books|dátarochtana=2026-02-08}}</ref> Dúirt Ronald Geobey, údar fhicsin eolaíochta agus bunaitheoir Temple Dark Books, gur bhunaigh sé an cumann le dhul i ngleic leis an easpa aitheantais a mheas sé a bheith ar scríbhneoirí Éireannacha sna seánraí sin.<ref name=":0" /> ==Féach freisin== * [[Aontas na Scríbhneoirí Gaeilge]] * ''[[Sci-Fi Ireland]]'' (iris) == Naisc Sheachtracha == * Suíomh oifigiúil: [https://www.templedarkbooks.com/speculative-fiction-ireland templedarkbooks.com/speculative-fiction-ireland] (as Béarla) * Blag: [https://www.templedarkbooks.com/sciencefictionireland-sfi-blog templedarkbooks.com/speculative-fiction-ireland-sfi-blog] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250111185159/https://www.templedarkbooks.com/sciencefictionireland-sfi-blog |date=2025-01-11 }}<ref group="nóta">{{Lua idirlín |url=https://www.templedarkbooks.com/sciencefictionireland-sfi-blog |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2026-02-08 |archivedate=2025-01-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20250111185159/https://www.templedarkbooks.com/sciencefictionireland-sfi-blog }}</ref> (as Béarla) ==Tagairtí== {{reflist}} ====Nótaí==== {{reflist|group=nóta}} {{DEFAULTSORT:Ficsean Tuairimeach Eireann}} [[Catagóir:Ficsean tuairimeach Éireannach]] [[Catagóir:Ficsean eolaíochta Éireannach]] [[Catagóir:Fantaisíocht Éireannach]] [[Catagóir:Ficsean uafáis Éireannach]] [[Catagóir:Cumainn liteartha]] [[Catagóir:Cumainn in Éirinn]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Tréimhseacháin Éireannacha]] [[Catagóir:Tréimhseacháin Bhéarla]] [[Catagóir:Leathbhliantáin]] [[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 2025]] [[Catagóir:Bunaithe sna 2020í]] {{Síol-leabhar}} l6vpubk18oyoo6yb8o1062pi7zxl6vs 14 123100 1310032 1298005 2026-04-25T03:13:47Z Alison 570 Ord 1310032 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Litríocht neamhfhicsin de réir tíre]] [[Catagóir:Scríbhneoirí de réir seánra agus náisiúntachta|náisiúntachta]] [[Catagóir:Scríbhneoirí neamhfhicsin|náisiúntachta]] atk5lptej4h8v3htpz6vk20oxofzi2s 14 123105 1310030 1298012 2026-04-25T03:13:14Z Alison 570 Ord 1310030 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Scríbhneoirí de réir teanga]] [[Catagóir:Scríbhneoirí neamhfhicsin|Teanga]] awhzb2p8bnrgqpykh8ede6ej04g114w 0 123161 1310132 1306985 2026-04-25T11:43:10Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310132 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Suíomh Gréasáin}} Is comhéadan ar líne é '''[[Intergaelic]]''' ('''IG''') ar fhoclóirí agus inneall aistriúcháin a chuireann [[Gaeilge na hÉireann]] ar théacsanna atá i n[[Gaeilge na hAlban]] agus i n[[Gaeilge Mhanann]] araon. Is é [[Michal Boleslav Měchura]] a chruthaigh an suíomh agus is é an tOllamh [[Caoimhín Ó Scanaill]] a chruthaigh an t-inneall aistriúcháin agus na foclóirí.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/intergaelic-inneall-aistriuchain-o-ghaeilge-na-halban-go-gaeilge-na-heireann-ar-fail-ar-line/|teideal=‘InterGaelic’ – inneall aistriúcháin ó Ghaeilge na hAlban go Gaeilge na hÉireann ar fáil ar líne|údar=[[Maitiú Ó Coimín]]|dáta=2015-06-03|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2026-01-26}}</ref><ref name=":04">{{Lua idirlín|teideal=Béaloideas na Manainnise ar fáil anois i nGaeilge|url=https://tuairisc.ie/bealoideas-na-manainnise-ar-fail-anois-i-ngaeilge/|work=[[Tuairisc.ie]]|dáta=2016-07-27|dátarochtana=2026-01-29|údar=[[Maitiú Ó Coimín]]}}</ref> Cruthaíodh é chun cabhrú le cainteoirí Ghaeilge na hÉireann meabhair a bhaint as téacsanna i nGaeilge na hAlban.<ref name=":0" /><ref name=":5">{{Luaigh foilseachán|author=[[Eoin P. Ó Murchú]]|url=https://comhar.ie/iris/80/11/tinte-na-farraige-duibhe/|title=Tinte na Farraige Duibhe § Nóta ón Aistritheoir|year=2020|month=Samhain|journal=[[Comhar]]|volume=80|issue=11}}</ref><ref name=":6">{{Lua idirlín|teideal=Idir dhá Ghaeilge – ag aistriú sci-fi go dtí Gaeilge na hÉireann|url=https://tuairisc.ie/idir-dha-ghaeilge-ag-aistriu-sci-fi-ghaeilge-na-halban/|work=[[Tuairisc.ie]]|dáta=2020-11-30|dátarochtana=2026-01-30|údar=[[Eoin P. Ó Murchú]]}}</ref> == Stair == D'eascair an tionscadal as obair a rinne Ó Scanaill chun a [[An Caighdeánaitheoir (bogearra)|Chaighdeánaitheoir]] Gaeilge a chruthú, córas chun téacsanna réamh-[[An Caighdeán Oifigiúil|Chaighdeánacha]] a chur faoi chló nua.<ref name=":02" /><ref name=":12" /> Bhí leagan luath críochnaithe faoin mbliain 2006, ceann de na córais aistriúcháin is luaithe dá raibh ann don Ghaeilge. Córas riailbhunaithe a bhí ann.<ref name=":8">{{Luaigh foilseachán|author=[[Caoilfhionn Lane]]|url=https://leannteangaanreiviu.com/content/staid-reatha-mheaisinaistriuchain-gaeilge/|title=Staid Reatha an Mheaisínaistriúcháin Gaeilge|journal=[[Léann Teanga: An Reiviú]]|year=2019|doi=https://doi.org/10.13025/f843-5w83|pages=lgh 41–53}}</ref> Inneall meaisínaistriúcháin hibrideach is ea an leagan atá taobh thiar d'Intergaelic sa mhéid is go bhfuil idir rialacha agus staidreamh araon i gceist leis.<ref name=":5" /> Is "de bharr na bhféidearthachtaí a bhaineann le táirgí foinse oscailte" a tháinig IG chun cinn. Chruthaigh Michal Boleslav Měchura an suíomh an chéad lá bunaithe ar ''[[Foclóir Gàidhlig–Gaeilge Uí Scanaill|Fhoclóir Gàidhlig–Gaeilge]]'' Uí Scanaill agus ar an inneall aistriúcháin a chuir an tOllamh ar fáil go poiblí.<ref name=":0" /> Bhain Ó Scanaill leas as ailt a foilsíodh i Manainnis san iris stíl mhaireachtála ''[[Nós (iris)|NÓS]]'' taobh le haistriúcháin, chun feabhas a chur ar an inneall aistriúcháin.<ref name=":3" /> == Feidhmeanna == Rud nach ionann agus innill aistriúcháin eile, cuireann Intergaelic an t-aistriúchán in iúl mar leideanna díreach in aice le gach focal nó frása sa bhuntéacs.<ref name=":0" /> Tá [[Comhéadan feidhmchláir|comhéadan ríomhchlárúcháin]] ar siúl ag Ó Scanaill a thugann freagraí mar phéirí frásaí sa dá theanga.<ref>{{Lua idirlín|url=https://github.com/kscanne/caighdean/blob/master/API.md|teideal=API|work=[[GitHub]]}}</ref> === Gàidhlig–Gaeilge === {{Príomhalt|Foclóir Gàidhlig–Gaeilge Uí Scanaill}} Ó seoladh é an chéad lá riamh sa bhliain 2015, tá IG in ann téacsanna i nGaeilge na hAlban a ghlacadh agus Gaeilge na hÉireann a chur orthu.<ref name=":0" /> Ní dhéanann an t-inneall aistriúcháin ar mhalairt slí toisc go mbíonn sé i bhfad níos fusa mar gheall ar chúrsaí teicniúla aistriúchán uathoibríodh a dhéanamh ón teanga níos lú go dtí an teanga níos mó.<ref name=":02">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/focloir-gaidhlig-gaeilge-foilsithe-ag-an-ollamh-kevin-scannell-ar-line/|teideal=Foclóir Gáidhlig-Gaeilge foilsithe ag an Ollamh Kevin Scannell ar líne|údar=[[Maitiú Ó Coimín]]|dáta=2015-04-01|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2026-01-26}}</ref> === Manainnis–Gaeilge === {{Príomhalt|Foclóir Manainnis–Gaeilge Uí Scanaill}} D'fhógair Ó Scanaill sa bhliain 2015 go raibh obair idir lámha aige ar fheidhmeanna a dhéanfadh amhlaidh don Mhanainnis,<ref name=":02" /><ref name=":12">{{Lua idirlín|teideal=An PanGhael thú? Bain triail as seo!|url=https://nos.ie/teic/an-panghael-thu-bain-triail-as-seo/|work=[[NÓS]]|dáta=2015-05-13|dátarochtana=2026-01-29|údar=[[Tomaí Ó Conghaile]]}}</ref> a bhfuil a córas litrithe féin aici atá doiléir do léitheoirí na dteangacha Gaelacha eile.<ref name=":9" /> Go gairid i ndiaidh dó a ''[[Foclóir Manainnis–Gaeilge Uí Scanaill|Fhoclóir Manainnis–Gaeilge]]'' a fhoilsiú sa bhliain 2016, cuireadh feidhm le hIntergaelic í aistriú go Gaeilge na hÉireann.<ref name=":04" /><ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/gaidhlig-ar-google-translate-agus-manainnis-ar-intergaelic/|teideal=Gáidhlig ar Google Translate agus Manainnis ar InterGaelic|údar=[[Maitiú Ó Coimín]]|dáta=2016-02-19|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2026-01-26}}</ref><ref name=":7">{{Lua idirlín|teideal=#AnGhaeltachtDhigiteach – súil siar ar an ‘nGaeltacht’ ar líne in 2016|url=https://tuairisc.ie/anghaeltachtdhigiteach-suil-siar-ar-an-ngaeltacht-ar-line-in-2016/|work=[[Tuairisc.ie]]|dáta=2016-12-21|dátarochtana=2026-01-29|údar=[[Maitiú Ó Coimín]]}}</ref> == Tionchar == Dúirt Ó Scanaill go raibh súil aige margadh nua a oscailt do scríbhneoirí Gàidhlig i measc phobal na Gaeilge trí aistriúcháin nó eagráin anótáilte a éascú.<ref name=":12" /><ref name=":9">{{Lua idirlín|teideal=Foclóir Manainnis-Gaeilge foilsithe ar líne ag an Ollamh Kevin Scannell|url=https://tuairisc.ie/focloir-manainnis-gaeilge-foilsithe-ar-line-ag-an-ollamh-kevin-scannell/|work=[[Tuairisc.ie]]|dáta=2016-02-04|dátarochtana=2026-01-29|údar=[[Maitiú Ó Coimín]]}}</ref> Léirigh sé freisin go bhféadfaí aistriúchán uathoibríodh measartha GD→EN agus GV→EN a chur i gcrích sula raibh an inniúlacht sin ag innill eile ach é a chur i slabhra le hinneall GA→EN.<ref>{{Lua idirlín|url=https://indigenoustweets.blogspot.com/2015/12/riomhaistriuchan-gaidhlig-bearla.html|teideal=Indigenous Tweets: Ríomhaistriúchán Gàidhlig → Béarla|údar=[[Kevin Scannell]]|dáta=2015-12-02|work=[[Indigenous Tweets]]|dátarochtana=2026-02-15}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://indigenoustweets.blogspot.com/2016/02/manx-to-english-machine-translation.html|teideal=Indigenous Tweets: Manx-to-English machine translation|údar=[[Kevin Scannell]]|dáta=2016-02-12|work=[[Indigenous Tweets]]|dátarochtana=2026-02-15}}</ref> Go gairid dá éis sin tháinig feidhm aistriúcháin do Ghaeilge na hAlban ar fáil ó sholáthraí eile freisin.<ref name=":7" /> Baineadh feidhm as an inneall aistriúchán chun ailt ''[[Nós (iris)|NÓS]]'' i nGaeilge Mhanainn a chur in oiriúint mar ábhar foghlamtha do lucht labhartha Ghaeilge na hÉireann. Tá siad ar fáil ar mhicreashuíomh gréasáin de chuid Uí Scanaill.<ref name=":3">{{Lua idirlín|teideal=Ábhar ó NÓS curtha le suíomh d'fhoghlaimeoirí Gaelg|url=https://nos.ie/gniomhaiochas/abhar-o-nos-curtha-le-suiomh-dfhoghlaimeoiri-gaelg/|work=[[NÓS]]|dáta=2018-11-20|dátarochtana=2026-01-29|údar=}}</ref> B'amhlaidh an modh oibre freisin a lig dó an bailiúchán béaloidis ''[[Skeealaght]]'' in oiriúint do lucht labhartha Ghaeilge na hÉireann.<ref name=":04" /> Bhain [[Eoin P. Ó Murchú]] feidhm as Intergaelic mar uirlis réamh-aistriúcháin le luas a chur faoi aistriú an úrscéil [[Ficsean eolaíochta|fhicsean eolaíochta]] ''[[Tinte na Farraige Duibhe]]'' ó Ghaeilge na hAlban. Chonacthas don aistritheoir go raibh "caighdeán an aistriúcháin ríomhchuidithe inchurtha leis an aistriúchán ó bhonn agus go raibh sé 31% níos tapúla". Bhí air "cúram ar leith" a ghlacadh leis an eagarthóireacht dá éis: "Bhí abairtí áirithe a chruthaigh IG nach raibh orm aon athrú a dhéanamh orthu agus cinn eile a raibh athscríobh ó bhonn ag teastáil." B'é sin an t-aistriúchán ab fhaide riamh a rinneadh idir an dá Ghaeilge go bhfios dó.<ref name=":5" /><ref name=":6" /> Bhain Ó Scanaill feidhm as an inneall aistriúcháin agus a [[Frásleabhar Manainnise Uí Scanaill ⁊ Kelly|''Fhrásleabhar'' Manainnise]] á réiteach aige.<ref name=":03">{{Lua idirlín|teideal=Frásleabhar Manainnise-Gaeilge foilsithe ag Kevin Scannell|url=https://nos.ie/gniomhaiochas/teanga/frasleabhar-manainnise-gaeilge-foilsithe-ag-kevin-scannell/|work=[[NÓS]]|dáta=2021-01-05|dátarochtana=2026-01-30}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=":13">{{Luaigh foilseachán|url=https://kevinscannell.com/files/frasleabhar.pdf|title=Díonbhrollach|pages=lch iii|author=[[Kevin Scannell]]|date=3 Eanáir 2021|journal=[[Frásleabhar Manainnise Uí Scanaill ⁊ Kelly|Frásleabhar]]}}</ref> == Glacadh == Tugtar suntas d'Intergaelic i gcomhthéacs an chomhoibrithe idir lucht cainte na dteangacha Gaelach agus i gcomhthéacs na teicneolaíochta teanga.<ref name=":4">{{Lua idirlín|teideal=Mór an feall nach mbíonn níos mó comhoibriú idir Gaeil Éireann is Mhanann|url=https://nos.ie/taisteal/is-mor-an-feall-e-nach-mbionn-nios-comhoibriu-idir-gaeil-eireann-is-mhanann/|work=[[NÓS]]|dáta=2018-04-09|dátarochtana=2026-01-29|údar=[[Maitiú Ó Coimín]]}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|author=[[Ellen Corbett]] ⁊ [[Mykalin Jones]]|url=https://leannteangaanreiviu.com/content/taking-the-deoir-out-of-taighdeoir-ag-cruthu-chuardaitheoir-fotheaghrain-agus-moirfeimi-don-ghaeilge/|title=''Taking the ‘-Deoir’ out of ‘Taighdeoir’'': ag Cruthú Chuardaitheoir Fotheaghráin agus Moirféimí don Ghaeilge|journal=[[Léann Teanga: An Reiviú]]|pages=lgh 1–14|year=2025}}</ref> I bhforbhreathnú ar mheaisínaistriúchán na Gaeilge, deir Lane gur "éirigh go maith" leis an inneall aistriúcháin mar gheall ar an gcosúlacht idir na teangacha.<ref name=":8" /> Shíl aistritheoir amháin gur "aistriúchán measartha garbh ó Ghaeilge na hAlban go Gaeilge a chuireann sé ar fáil",<ref name=":6" /> ach gur chuir sé luas faoin bpróiseas aistriúcháin.<ref name=":5" /> Mhol sé IG a úsáid mar uirlis léitheoireachta seachas mar inneall aistriúcháin ann féin.<ref>{{Lua idirlín|url=https://scribhinnifanacha.blogspot.com/2020/09/inneall-aistriuchain-ad-hoc-usaid-mar.html|teideal=Inneall aistriúcháin ad hoc a úsáid mar chéim réamhaistriúcháin agus úrscéal á aistriú ó Ghaeilge na hAlban go Gaeilge|údar=[[Eoin P. Ó Murchú]]|dáta=2020-09-14|work=Scríbhinní Fánacha|dátarochtana=2026-02-15}}</ref> Maítear, cé nach bhfuil sé "go hiomlán gan smál" go bhfuil sé "is fearr i bhfad" ná inneall aistriúchán mór le rá eile toisc go bhfuil Intergaelic dírithe go sonrach ar na teangacha Gaelacha.<ref name=":2">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/1000000-giolc-intergaelic-agus-sloinnte-gael-suil-siar-ar-ghaeltacht-dhigiteach-na-bliana-2015/|teideal=1,000,000 giolc, InterGaelic agus sloinnte Gael – súil siar ar an ‘Gaeltacht Dhigiteach’ i 2015|údar=[[Maitiú Ó Coimín]]|dáta=2015-12-26|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2026-01-26}}</ref><ref name=":1" /><ref name=":04" /> == Naisc sheachtracha == * Suíomh oifigiúil: [http://www.intergaelic.com/ intergaelic.com] * Sonraí an chomhéadain ríomhchlárúcháin: [https://github.com/kscanne/caighdean/blob/master/API.md github.com/kscanne/caighdean/blob/master/API.md] * Suíomh [[Michal Měchura|Mhichal Měchura]]: [https://www.lexiconista.com/ lexiconista.com] * [https://cadhan.com/nos-gaelg/ Altanna Manainnise ó Nos.ie] == Féach freisin == * [[Foclóir Gàidhlig–Gaeilge Uí Scanaill|''Foclóir Gàidhlig–Gaeilge'' Uí Scanaill]] * [[Foclóir Manainnis–Gaeilge Uí Scanaill|''Foclóir Manainnis–Gaeilge'' Uí Scanaill]] * [[Focloir.ie|Foclóir.ie]] * [[Teanglann.ie]] * [[Potafocal.com]] ==Tagairtí== {{reflist}} {{Foclóirí na Gaeilge|state=collapsed}} {{DEFAULTSORT:Intergaelic}} [[Catagóir:Láithreáin gréasáin na Gaeilge]] [[Catagóir:Láithreáin gréasáin]] [[Catagóir:Aistriúcháin idircheilteacha|*]] [[Catagóir:Aistriúchán uathoibríoch]] [[Catagóir:Foclóirí Gaeilge]] [[Catagóir:Foclóirí Ghaeilge na hAlban]] [[Catagóir:Foclóirí Ghaeilge Mhanann]] [[Catagóir:Foclóirí idircheilteacha]] [[Catagóir:Foclóirí]] [[Catagóir:An Ghaeilge]] [[Catagóir:Gaeilge na hAlban]] [[Catagóir:Gaeilge Mhanann]] [[Catagóir:Foghlaim na Gaeilge]] [[Catagóir:Foghlaim Ghaeilge na hAlban]] [[Catagóir:Foghlaim Ghaeilge Mhanann]] [[Catagóir:Bunachair shonraí foclóireachta]] [[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 2015]] [[Catagóir:Bunaithe sna 2010í]] [[Catagóir:Foclóirí idirghaelacha|*]] [[Catagóir:Próiseáil teanga nádúrtha]] iegrpypdklfszsz3641q2ukbc52i74v 0 123163 1310071 1306987 2026-04-25T03:54:20Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310071 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Leabhar |nom=Foclóir Manainnis–Gaeilge }} Is gluais mór é '''''[[Foclóir Manainnis–Gaeilge Uí Scanaill|Foclóir Manainnis–Gaeilge]]''''' [[Caoimhín Ó Scanaill|Chaoimhín Uí Scanaill]]. Is é an chéad leabhar dá leithéid dar foilsíodh riamh. Tá breis agus 20,000 ceannfhocal ann agus cuireadh comhartha ar na 225 focal [[Gaeilge Mhanann|Manainnise]] is coitianta nach léir a mbrí do chainteoirí Ghaeilge na hÉireann. Is féidir cuardach a dhéanamh ar an bhfoclóir ar an [[Láithreán Gréasáin|láithreán gréasáin]] [[Intergaelic]].<ref name=":1">{{Lua idirlín|teideal=Foclóir Manainnis-Gaeilge foilsithe ar líne ag an Ollamh Kevin Scannell|url=https://tuairisc.ie/focloir-manainnis-gaeilge-foilsithe-ar-line-ag-an-ollamh-kevin-scannell/|work=[[Tuairisc.ie]]|dáta=2016-02-04|dátarochtana=2026-01-29|údar=[[Maitiú Ó Coimín]]}}</ref><ref name=":0">{{Lua idirlín|teideal=Béaloideas na Manainnise ar fáil anois i nGaeilge|url=https://tuairisc.ie/bealoideas-na-manainnise-ar-fail-anois-i-ngaeilge/|work=[[Tuairisc.ie]]|dáta=2016-07-27|dátarochtana=2026-01-29|údar=[[Maitiú Ó Coimín]]}}</ref><ref name=":2" /> Deir an tOllamh Ó Scanaill gur chun cabhrú le cainteoirí [[Gaeilge na hÉireann|Ghaeilge na hÉireann]] an Mhanainnis a fhoghlaim a chruthaigh sé an foclóir agus chun constaicí cumarsáide idir na pobail teanga a ghlanadh sa treo is go ndéanfar "aon mhórphobal amháin" díobh.Deir sé freisin go bhfuil sé ag súil go n-osclóidh sé margaí nua do scríbhneoirí sna teangacha Gaelacha.<ref name=":1" /><ref>{{Lua idirlín|teideal=#AnGhaeltachtDhigiteach – súil siar ar an ‘nGaeltacht’ ar líne in 2016|url=https://tuairisc.ie/anghaeltachtdhigiteach-suil-siar-ar-an-ngaeltacht-ar-line-in-2016/|work=[[Tuairisc.ie]]|dáta=2016-12-21|dátarochtana=2026-01-29|údar=[[Maitiú Ó Coimín]]}}</ref> Foilsíodh an foclóir faoi cheadúnas a ligeann do gach duine ar domhan an téacs a chóipeáil, a leasú agus a fhorbairt saor in aisce, fiú más ar son cuspóirí trádála é, a fhad agus a thugtar an t-aitheantas cuí don té a d'fhoilsigh, go scaiptear an táirge a bhunaítear air faoin gceadúnas céanna, agus ndéantar dornán coinníollacha eile a chomhlíonadh.<ref name=":12">{{Luaigh foilseachán|url=https://kevinscannell.com/files/gd2ga.pdf|title=Cóipcheart|pages=lch ii|author=[[Kevin Scannell]]|date=10 Feabhra 2016|journal=Foclóir Manainnis–Gaeilge}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://creativecommons.org/licenses/by-sa/4.0/|teideal=Deed - Attribution-ShareAlike 4.0 International - Creative Commons|language=as Béarla|work=creativecommons.org|dátarochtana=2026-02-15}}</ref> == A thiomsú == Tionscadal corpasbhunaithe ab ea tiomsú an fhoclóra seo. Thiomsaigh Ó Scanaill corpas dátheangach Manainnis–Gaeilge, rud a bhí dúshlánach go leor, ach deir an tOllamh gur chuir sé "iontas" air an oiread téacsanna a bhí ar fáil sa dá theanga tar éis an tsaoil, ina measc úrscéalta a d'aistrigh [[Brian Stowell]] agus [[Natalie Nic Shím]] ó Ghaeilge na hÉireann.<ref name=":1" /> Sholáthar lucht labhartha na Gaelg téacsanna agus cúnamh dó, go háirithe [[Adrian Cain]], [[Rob Teare]], [[Phil Kelly]], [[Chris Sheard]], [[Caoimhín Ó Donnaíle]], agus [[Ciarán Dunbar]]. Deir Ó Scanaill gur cuid de "chultúr na hathbheochana san oileán an oscailteacht seo".<ref name=":1" /> Tar éis fhoilsiú an fhoclóra, bhain Ó Scanaill leas as ailt a foilsíodh i Manainnis san iris stíl mhaireachtála ''[[Nós (iris)|NÓS]]'' mar aon le haistriúcháin chun feabhas a chur ar an inneall aistriúcháin.<ref name=":2">{{Lua idirlín|teideal=Ábhar ó NÓS curtha le suíomh d'fhoghlaimeoirí Gaelg|url=https://nos.ie/gniomhaiochas/abhar-o-nos-curtha-le-suiomh-dfhoghlaimeoiri-gaelg/|work=[[NÓS]]|dáta=2018-11-20|dátarochtana=2026-01-29|údar=}}</ref> == Glacadh == Tuairiscíodh go raibh an-tóir ar an bhfoclóir ach é a bheith ar fáil don phobal.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/gniomhaiochas/teanga/frasleabhar-manainnise-gaeilge-foilsithe-ag-kevin-scannell/|teideal=Frásleabhar Manainnise-Gaeilge foilsithe ag Kevin Scannell|dáta=2021-01-05|work=[[NÓS]]|dátarochtana=2026-01-30}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Tugtar suntas don fhoclóir i gcomhthéacs an chomhoibrithe idir lucht cainte an dá theanga Gaelach agus i gcomhthéacs na teicneolaíochta teanga.<ref>{{Lua idirlín|teideal=Mór an feall nach mbíonn níos mó comhoibriú idir Gaeil Éireann is Mhanann|url=https://nos.ie/taisteal/is-mor-an-feall-e-nach-mbionn-nios-comhoibriu-idir-gaeil-eireann-is-mhanann/|work=[[NÓS]]|dáta=2018-04-09|dátarochtana=2026-01-29|údar=[[Maitiú Ó Coimín]]}}</ref> ==Féach freisin== * [[Intergaelic|Intergaelic.com]] * [[Frásleabhar Manainnise Uí Scanaill ⁊ Kelly|''Frásleabhar'' Manainnise Uí Scanaill ⁊ Kelly]] * [[Foclóir Gàidhlig–Gaeilge Uí Scanaill|''Foclóir Gàidhlig–Gaeilge'' Uí Scanaill]] * [[Foclóirí Gaeilge#Foclóirí Gaeilge agus teangacha Ceilteacha eile|Foclóirí na Gaeilge § Foclóirí Gaeilge agus teangacha Ceilteacha eile]] ==Naisc sheachtracha== * Íoslódáil: [https://kevinscannell.com/files/gv2ga.pdf ''Foclóir Manainnis-Gaeilge''] * Leagan clóite: [https://www.amazon.com/Focl%C3%B3ir-Manainnis-Gaeilge-Irish-Caoimh%C3%ADn-Scanaill/dp/0997566515 ''Foclóir Manainnis-Gaeilge''] * Cód: [https://github.com/kscanne/gaelg/blob/master/gv2ga.po github.com/kscanne/gaelg/blob/master/gv2ga.po] * [https://cadhan.com/nos-gaelg/ Altanna Manainnise ó Nos.ie] (ar [[Cadhan.com]]) ==Tagairtí== {{Reflist}} {{Foclóirí na Gaeilge|state=collapsed}} {{DEFAULTSORT:Focloir ManainnisGaeilge Chaoimhin Ui Scanaill}} [[Catagóir:Foclóirí Gaeilge|Manainnis Gaeilge]] [[Catagóir:Foclóirí Ghaeilge Mhanann|Manainnis Gaeilge]] [[Catagóir:Foclóirí idircheilteacha|Manainnis Gaeilge]] [[Catagóir:An Ghaeilge]] [[Catagóir:Gaeilge Mhanann|*]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 2010idí]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 2016]] [[Catagóir:Foghlaim Ghaeilge Mhanann|*]] [[Catagóir:Foghlaim na Gaeilge]] [[Catagóir:Foclóirí idirghaelacha]] lk62e7c4rftprrewpzgy4kx0g8q7n3w 0 123165 1310104 1306996 2026-04-25T04:46:30Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310104 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Leabhar |nom=Frásleabhar |titol_original=Lioar Raaghyn }} Is leabhar frásaí trítheangach é '''''[[Frásleabhar Manainnise Uí Scanaill ⁊ Kelly|Frásleabhar]]''''' [[Manainnis|Manainnise]] [[Caoimhín Ó Scanaill|Chaoimhín Uí Scanaill]] ⁊ [[Phil Kelly]]. Bailiúchán mór frásaí Manainnise atá ann agus iad rangaithe faoi cheannfhocail sa teanga chéanna, taobh le haistriúchán ar gach frása díobh i n[[Gaeilge na hÉireann]] agus i m[[An Béarla|Béarla]]. Tá breis agus 1,600 leathanach sa leabhar.<ref name=":0">{{Lua idirlín|teideal=Frásleabhar Manainnise-Gaeilge foilsithe ag Kevin Scannell|url=https://nos.ie/gniomhaiochas/teanga/frasleabhar-manainnise-gaeilge-foilsithe-ag-kevin-scannell/|work=[[NÓS]]|dáta=2021-01-05|dátarochtana=2026-01-30}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=":1">{{Luaigh foilseachán|url=https://kevinscannell.com/files/frasleabhar.pdf|title=Díonbhrollach|pages=lch iii|author=[[Kevin Scannell]]|date=3 Eanáir 2021|journal=[[Frásleabhar Manainnise Uí Scanaill ⁊ Kelly|Frásleabhar]]}}</ref> Mar chuidiú don fhoghlaimeoir atá ag iarraidh dul i dtaithí ar ghnás Ghaeilge Mhanann, cloíonn na haistriúcháin le struchtúr an teanga sin, fiú nuair a bhíonn cor cainte níos nádúrtha ar fáil sa Ghaeilge.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> ==A thiomsú== Tá sé bunaithe ar bhunachair focal agus téarmaíochta eile, go mór mór ''[[Fargher’s English-Manx Dictionary]]'' agus foinsí eile ar an idirlíon, leithéidí [[taggloo.im]]. Rinne Kelly na samplaí Béarla/Manainnise a bhailiú ó fhoclóirí éagsúla agus is é Ó Scanaill a chuir Gaeilge na hÉireann ar na samplaí go léir agus a chuir in eagar faoi cheannfhocail Mhanainnise iad.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Bhain an tOllamh Ó Scanaill feidhm as foclóir [[Tomás de Bhaldraithe|de Bhaldraithe]] (bun-fhoinse chuid mhaith de na frásaí) agus as an inneall aistriúcháin [[Intergaelic]] agus Gaeilge á cur ar na frásaí aige. Bhain sé feidhm as [[Corpas téacs|corpas]] [[Comhréir|parsáilte]] a bhí cruthaithe aige de réir cheanglas na [[Spleáchais Uilíocha|Spleáchas Uilíoch]] <small>[<nowiki/>[[:en:Universal_Dependencies|en]]]</small> chun uirlisí a chruthú leis na frásaí a chlibeáil agus a pharsáil agus is sa chaoi sin a réimnigh sé faoi na ceannfhocail chuí iad.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> ==Féach freisin== * [[InterGaelic.com]] * [[Foclóir Manainnis–Gaeilge Uí Scanaill|''Foclóir Manainnis–Gaeilge'' Uí Scanaill]] * [[Foclóirí Gaeilge#Foclóirí Gaeilge agus teangacha Ceilteacha eile|Foclóirí na Gaeilge § Foclóirí Gaeilge agus teangacha Ceilteacha eile]] * ''[[Skeealaght]]'' ==Naisc sheachtracha== * Íoslódáil: [https://kevinscannell.com/files/frasleabhar.pdf ''Frásleabhar''] * [https://cadhan.com/nos-gaelg/ Altanna Manainnise ó Nos.ie] (ar [[Cadhan.com]]) ==Tagairtí== {{Reflist}} {{Foclóirí na Gaeilge|state=collapsed}} {{Síol-teangeolaíocht}} {{DEFAULTSORT:Frasleabhar Manainnise Ui Scanaill agus Kelly}} [[Catagóir:Leabhair frásaí|Manainnis Gaeilge Bearla]] [[Catagóir:Foclóirí Gaeilge|Manainnis Gaeilge Bearla]] [[Catagóir:Foclóirí Ghaeilge Mhanann|Manainnis Gaeilge Bearla]] [[Catagóir:Foclóirí idircheilteacha|Manainnis Gaeilge Bearla]] [[Catagóir:Foclóirí Béarla]] [[Catagóir:An Ghaeilge]] [[Catagóir:Gaeilge Mhanann|*]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 2020idí]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 2021]] [[Catagóir:Foghlaim Ghaeilge Mhanann|*]] [[Catagóir:Foghlaim na Gaeilge]] [[Catagóir:Tograí idirghaelacha]] [[Catagóir:Foclóirí idirghaelacha]] 2mho6fplhdzejkje2t8e3foz5nbv53u 14 123186 1309960 1298400 2026-04-25T01:40:58Z Alison 570 ++ 1309960 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Inscne|Sochaí]] [[Catagóir:Sochaí de réir topaic|Inscne]] byy57wsr7dhw2d01tht57k8f663cynz 14 123187 1309959 1298401 2026-04-25T01:40:35Z Alison 570 Alison moved page [[Catagóir:Sochaí de réir ábhair]] to [[Catagóir:Sochaí de réir topaic]] without leaving a redirect 1298401 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Catagóirí de réir topaic]] [[Catagóir:Sochaí]] k6a5ts0f77c62z63k48lq4b8kqjvgm2 0 123475 1309533 1308722 2026-04-24T15:03:34Z CommonsDelinker 440 Ag baint [[:Íomhá:مشهد_لقصف_بيت_علي_خامنئي_طهران_في_الضربات_الإسرائيلية_في_28_فبراير_2026.webm|مشهد_لقصف_بيت_علي_خامنئي_طهران_في_الضربات_الإسرائيلية_في_28_فبراير_2026.webm]] amach, scrios [[commons:User:Didym|Didym]] é ón Chómhaoin mar: Copyright violatio 1309533 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} D’ionsaigh Iosrael agus na Stáit Aontaithe Rialtas na hIaráine ar an 28 Feabhra 2026, ionsaí gan choinne a chuir tús le cogadh sa [[An Meánoirthear|Mheánoirthear]].<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/achrann-ag-scaipeadh-sa-mheanoirthear-i-ndiaidh-ionsaithe-stait-aontaithe-mheiricea-agus-iosrael-ar-an-iarain/|teideal=Achrann ag scaipeadh sa mheánoirthear i ndiaidh ionsaithe Stáit Aontaithe Mheiriceá agus Iosrael ar an Iaráin|dáta=2026-03-02|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-03-03}}</ref> D'fhág an Cogadh muintir na hIaráine idir dhá thine Bhealtaine – tine taobh istigh agus tine taobh amuigh. Bhí muintir na hIaráine ina ngialla ag a rialtas féin, aon uair amháin eile, ach fós féin is é an tromluí is measa acu ar tharla dá gcomharsana de bharr ‘cabhair’ an iarthair.<ref name=":02">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-iarain-idir-da-thine-bhealtaine-uaireanta-is-fearr-drochrialtas-na-a-bheith-gan-rialtas-ar-bith/|teideal=An Iaráin idir dá thine Bhealtaine – uaireanta is fearr drochrialtas ná a bheith gan rialtas ar bith|údar=Fachtna Ó Drisceoil|dáta=3 Márta 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-03-04}}</ref> Ag an am céanna bhí Donald Trump sáinnithe idir dhá thine Bhealtaine sa [[Caolas Hormuz|Chaolas Hormuz]].<ref name=":17">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/trump-sainnithe-idir-dha-thine-bhealtaine-sa-chaolas-hormuz/|teideal=Trump sáinnithe idir dhá thine Bhealtaine sa Chaolas Hormuz|údar=Máirtín Ó Duibhir|dáta=18 Márta 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-03-18}}</ref> Tá tábhacht eacnamaíochta thar na bearta ag baint leis an g[[coigeal]] sin ós tríd a sheachadtar sciar suntasach de sholáthairtí ola agus gáis an domhain.<ref name=":15">{{Luaigh foilseachán|title=Ollruathar á dhéanamh as an nua ag Iosrael ar an Liobáin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0318/1563919-ollruathar-a-dheanamh-as-an-nua-ag-iosrael-ar-an-liobain/|date=2026-03-18|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Ar an 7 Aibreán, d’fhógair Trump ‘sos cogaidh’ coicíse.<ref name=":29">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/praghas-na-hola-tite-faoi-bhun-100-aris-tar-eis-fhogra-trump/|teideal=Praghas na hola tite faoi bhun $100 arís tar éis fhógra Trump|údar=Maitiú Ó Coimín|dáta=8 Aibreán 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-08}}</ref> Bhí níos mó ná 2,000 duine maraithe, 28 Feabhra-25 Márta, le hionsaithe ag Iosrael agus na S-A ar an Iaráin. Ina theannta sin, mharaigh Iosrael níos mó ná 1,000 duine sa [[An Liobáin|Liobáin]] agus cuireadh an.ruaig ar na daoine a bhí ina gcónaí i deisceart na tíre, os cionn milliún.<ref>tír bheag atá sa Liobáin, 10,452 km^2, níos lú ná [[Contae an Chláir]], [[Contae Luimnigh]] agus [[Contae Thiobraid Árann|Contae Thiobraid Arainn]] le chéile, agus daonra 6 milliún ann, nó b'fhéidir seacht milliún, na Palaistínigh agus na teifigh as Siria san áireamh</ref> [[Íomhá:President Donald J. Trump on the United States Military Major Combat Operations in Iran.webm|clé|mion|220x220px|Físeán: Fógra de chuid Trump, 28 Feabhra 2026]] [[Íomhá:Operation Epic Fury Update, President Donald J. Trump.webm|clé|mion|220x220px|Físeán: Trump, 1 Márta 2026]] [[Íomhá:132278 cemetery kfar giladi PikiWiki Israel.jpg|clé|mion|220x220px|"Búir Leoin" i Reilig Kfar Giladi san Iosrael]] [[Íomhá:Operation-Roaring-Lion-0014.jpg|clé|mion|220x220px|Sheol Iosrael 200 scairdtrodaire ar an 28 Feabhra 2026, an t-aerfhórsa iomlán (F-16 anseo sa phictiúir seo), ]] [[Íomhá:Epic Fury Strike compilation (997841).webm|clé|mion|220x220px|Físeán: ionsaithe na S-A (díolaim)]] [[Íomhá:Epic Fury Strike compilation (997855).webm|clé|mion|220x220px|Físeán: Díolaim eile de chuid na S-A (tá go leor ann)]] [[Íomhá:President Trump Participates in a Medal of Honor Ceremony.webm|clé|mion|220x220px|Físeán: Trump ar an 2 Márta i searmanas bronnta]] [[Íomhá:Shajareh Tayyebeh school in Minab photos from Mehr (3).jpg|clé|mion|220x220px|[[Ionsaí ar scoil i Minab san Iaráin, 2026|Ionsaí ar scoil i Minab]], 28 Feabhra]] [[Íomhá:Funeral of the martyrs of Minab Primary School for Girls 26.jpg|clé|mion|220x220px|[[Ionsaí ar scoil i Minab san Iaráin, 2026|Tórraimh na gcailíní (cuid) i Minab]] ]] [[Íomhá:Mojtaba Khamenei 2019 (cropped).jpg|clé|mion|272x272px|[[Mojtaba Khamenei]], ceapadh é mar Ayatollah ar an 8 Márta 2026 (anseo in 2019)]] [[Íomhá:Oil Refinery Fires in Tehran, Iran (CIRA 2026-03-07 - nolabels).gif|clé|mion|220x220px|2026-03-07: íomhá ó spás - tinte ó smacht ar fud Tehran nuair a bhuaileadh na scaglanna ola => thit báisteach dhubh agus nimhiúil ; rinne an truailliú an t-aer do-análaithe ar fud na cathrach.]] [[Íomhá:U.S. Central Command - Update from CENTCOM Commander on Operation Epic Fury-.webm|clé|mion|220x220px|Físeán, 3 Márta, aimiréal Brad Cooper, ceannasaí CENTCOM, agus a "huasdátú''"'' (4 nóiméad)]] [[Íomhá:President Trump Gaggles with Press at Joint Base Andrews, Mar. 11, 2026.webm|clé|mion|220x220px|Físeán: Trump, 11 Márta]] [[Íomhá:President Trump and Vice President JD Vance Participate in Signing Time, Mar. 16, 2026.webm|clé|mion|220x220px|16 Márta: Labhair [[J. D. Vance|JD Vance]] don chéad uair, ag 15n 26s]] == Cúlra == Bhí buairt agus imní ann ó na 2000idí go mbeadh an Iaráin in ann buama núicléach a chur le chéile.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Socrú núicléach idir Meiriceá agus An Iaráin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0714/714675-socru-nuicleach-idir-meircea-agus-an-iarain/|date=2015-07-14|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Bhí an Iaráin ag maíomh le fada nach raibh ach spriocanna síochána lena clár núicléach. Ach níor chreid Iosrael riamh an scéal sin. Dúirt na hIaránaigh i gcónaí nach raibh aon airm núicléacha á bhforbairt acu agus gur mar fhoinse fuinnimh amháin a bhí [[úráiniam]] á shaibhriú acu.<ref name=":1">{{Luaigh foilseachán|title=Comhráite sa Ghinéiv faoi chlár núicléach na hIaráine|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0620/1519455-comhraite-sa-ghineiv-faoi-chlar-nuicleach-na-hiaraine/|date=2025-06-20|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Rinneadh [[Socrú núicléach leis an Iaráin|Socrú núicléach leis an Iaráin in 2015]], an [[Socrú núicléach leis an Iaráin|JCPOA]].<ref>''Joint Comprehensive Plan of Action''</ref> D’éirigh na Stáit Aontaithe, faoi stiúir Trump, as an Socrú ar an 8 Bealtaine 2018. Cháin sé an Socrú mar "an margadh is measa riamh". Seach-chogaí a bhí ann go hairithe roimh Meitheamh 2025. Agus buaileadh an Iaráin agus a comhghuaillithe go dona. Theith [[Bashar al-Assad]] [[Cogadh Cathartha na Siria|an tSiria]] sa bhliain 2024. Briseadh [[Cogadh Iosrael-Gaza|Hamas i nGaza]] agus [[Hezbollah]] sa [[An Liobáin|Liobáin]].<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Iran–Israel proxy conflict|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Iran%E2%80%93Israel_proxy_conflict&oldid=1295737217|journal=Wikipedia|date=2025-06-15|language=en}}</ref> {{Príomhalt|Cogadh na Dhá Lá Dhéag 2025}} I dtús 2026, bhí Iosrael agus na Stáit Aontaithe uilechumhachtach sa réigiún == 28 Feabhra 2026 == Ar an 28 Feabhra, chuir Iosrael tús le "blitzkrieg". Thug Iosrael an t-ainm "Búir Leoin" ar an "oibríocht" (i gcuimhne ar [[Yosef Trumpeldor]], a maraíodh ar an 28 Feabhra 1920 i Cath Tel Hai).<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ynet.co.il/news/article/bytb5nxy11g |teideal="שאגת הארי", אחרי "עם כלביא" {{!}} השם והסמליות: "השאגה נשמעת בעולם כולו"|údar=ynet.co.il|dáta=2 Márta 2026}}</ref><ref>Thug Iosrael an t-ainm "Leon ag éirí" (Leabhar na nUimhreacha, caibidil 23, véarsa 24) ar an "oibríocht" [[Cogadh na Dhá Lá Dhéag 2025]]   </ref> Bhí ainm eile ag na Stáit Aontaithe ar an oibríocht, ‘Fiúir Éachtach’ (Epic Fury). Ionsaithe gan choinne, de chuid Iosrael go háirithe, a bhí ann ar an 28 Feabhra. Bhí na Stáit Aontaithe i mbun idirbheartaíochta le Rialtas na hIaráine agus bhí dea-chuma ar an scéal. Ach sárdheis a bhí ann ar an 28 Feabhra; tháinig rialtas na hIaráine le chéile sa ceanncheathrú de chuid an Ayatollah;  bhí barraíocht de thuairim díobh féin acu is cosúil. Ar an gcéad lá, sheol Iosrael 200 scairdtrodaire, gach ceann a bhí acu agus thosaigh na hionsaithe i lár an lae ghil (timpeall 9.45am i dTeheran). Éacht dodhéanta, a cheap na hIaránaigh agus mar sin, ní raibh ceannairí an rialtas ina mbuncair. Mharaigh Iosrael ceannairí polaitiúla agus míleata go leor i lárionad an rialtais:<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.wsj.com/world/middle-east/u-s-and-israel-exact-heavy-toll-on-irans-leaders-8320addf|teideal=Which Iranian Leaders Have Been Killed and Who Survived?|údar=James Benedict, Sune Engel Rasmussen and Benoit Faucon|dáta=2026-03-01|language=en-US|work=The Wall Street Journal|dátarochtana=2026-03-03}}</ref>   * Ayatollah [[Ali Khamenei]].  Maraíodh a iníon agus garmhac chomh maith. Gortaíodh a bhean, Mansoureh Khojasteh Bagherzadeh agus a mhac, Mojtaba Khamenei (ceapadh é mar Ayatollah ar an 8 Márta 2026). * Maorghinearál Mohammad Pakpour, Ardcheannasaí,  [[Cór Gharda na Réabhlóide Ioslamaí]] ([[CGRI]]).<ref>i mBéarla, Islamic Revolutionary Guard Corps (IRGC)</ref> * Aziz Nasirzadeh, Aire Cosanta * Mohammad Mohammadi Golpayegani, Ceann Foirne an Ayatollah * Ali Shamkhani, Rúnaí Comhairle Cosanta na hIaráine * Maorghinearál Abdolrahim Mousavi, Ardcheannasaí, Fórsaí Armtha na hIaráine (an t-údarás míleata is airde) * Briogáidireghinearál Aziz Nasirzadeh, Lóistíocht na bhFórsaí Armtha * Briogáidireghinearál Mohammad Shirazi, Ceann Oifig Míleata an Ayatollah * Briogáidireghinearál Hossein Jabal Amelian, Ceann Taighde Míleata (SPND) * Briogáidireghinearál Gholamreza Rezaian, Ceannasaí Faisnéise, Cór Gharda na Réabhlóide Ioslamaí ([[CGRI]]) * Saleh Asadi, Ceann Faisnéise agus Straitéise san Arm * agus maraíodh b'fhéidir 60 seasca eile i lárionad an rialtais timpeall 9.45am i dTeheran Buaileadh oifig Uachtarán na hIaráine, Masoud Pezeshkian, in Tehran, ach tháinig sé slán as.      Ar an lá céanna, bhuail na S-A timpeall 1,000 sprioc.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.war.gov/News/News-Stories/Article/Article/4418826/hegseth-says-epic-fury-goals-in-iran-are-laser-focused/|teideal=Hegseth Says 'Epic Fury' Goals in Iran Are 'Laser-Focused'|údar=war.gov|dáta=2 Márta 2026|dátarochtana=4 Márta 2026}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ar an 15-17 Márta, feallmharaíodh ceannasaí slándála na hIaráine Ali Larijani agus aire faisnéise na hIaráine Esmail Khatib.<ref name=":15" /> '''Spriocanna''' Ba léir ón ráiteas a thug an tUachtarán Donald Trump maidin na chéad ionsaithe go raibh na Meiriceánaigh i bhfabhar athraithe réimis. D’éirigh lena n-iarrachtaí na ceannairí a mharú ach go gairid ina dhiaidh sin thosaigh siad ag tarraingt siar ón sprioc uaillmhianach maidir le hathrú réimis agus leag siad síos roinnt spriocanna éagsúla eile; scrios iomlán a dhéanamh ar chumas na nIaránach diúracán agus drón a sheoladh agus a mhonarú; agus deireadh a chur lena gclár saibhrithe núicléach.<ref name=":17" /> Bhí sprioc sa bhreis ag Iosrael, [[Hezbollah]] sa [[An Liobáin|Liobáin]] a scrios. == An Iaráin == Ar an 28 Feabhra, bhí na mílte ionsaí ón aer déanta ag na Stáit Aontaithe agus Iosrael ar áiteanna fud fad na hIaráine. Bhí go leor de na buamaí á ndíriú ar dheisceart na hIaráine, an ball is boige den tír ós é is gaire do loingeas aerárthach Mheiriceá a bhí suite i Murascaill na Peirse. Mhaígh na hIosraelaigh gur dírithe ar ionaid mhíleata a bhí na buamaí. Ach ba mhór an damáiste comhthaobhach. Mar shampla, ar an 28 Feabhra, [[Ionsaí ar scoil i Minab san Iaráin, 2026|buaileadh an scoil Shajareh Tayyebeh (An Crann Maith)]] in Minab i gCúige Hormozgan.  Maíonn na meáin san Iaráin gur maraíodh timpeall 168-180 duine, páistí cuid mhór díobh.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=2026 Minab school attack|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=2026_Minab_school_attack&oldid=1343206898|journal=Wikipedia|date=2026-03-12|language=en}}</ref> Bhí 170 cailín, 7 go 12, sa bhunscoil ag an am.Buaileadh ospidéal in aice leis an scoil chomh maith. Bhí an scoil mar bhunáit den [[Cór Gharda na Réabhlóide Ioslamaí]] go dtí 2013.  Ní raibh an sprioc nuashonraithe, is cosúil.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=2026 Minab school airstrike|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=2026_Minab_school_airstrike&oldid=1341572830|journal=Wikipedia|date=2026-03-03|language=en}}</ref> {{Príomhalt|Ionsaí ar scoil i Minab san Iaráin, 2026}} Bhí sé ráite go neamhbhalbh ag Meiriceá agus ag Iosrael go dteastaíonn uathu bonneagar na hIaráine a scriosadh – bonneagar míleata, nó bonneagar sibhialta, nó an dá rud, ní léir. Dúirt ionadaithe an charthanais san Iaráin go ndearnadh damáiste idir 28 Feabhra-9 Márta do 19,000 aonad sibhialtach ó thosaigh an bhuamáil, ar aonaid chónaithe 16,000 acu agus ar aonaid tráchtála na 3,000 eile.<ref name=":3">{{Luaigh foilseachán|title='Luach $5.6 billiún d'airm scaoilte ag Meiriceá leis an Iaráin'|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0310/1562621-luach-5-6-billun-dairm-scaoilte-ag-meiricea-leis-an-iarain/|date=2026-03-10|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Mar le rún sin Mheiriceá agus Iosrael réimeas na hIaráine a threascairt, ní cosúil go bhfuil mórán gluaiseachta faoi ó tá na húdaráis ag teacht roimh aon ghrúpaí frithrialtais a mbeadh sé ar intinn acu teacht le chéile chuige sin.<ref name=":5">{{Luaigh foilseachán|title=Tehran, Béiriút buamáilte go trom arís aréir|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0311/1562774-tehran-beiriut-buamailte-go-trom-aris-areir/|date=2026-03-11|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Bhí a gcuid tithe tréigthe ag breis is 3.2 milliún duine san Iaráin ar an 12 Márta agus iad sa tóir ar bhráite sábháilte ó bhuamaí Iosrael agus na Stát Aontaithe (áisíneacht dídeanaithe na Náisiún Aontaithe a chuir an meastachán maidir le líon na dteifeach ar fáil).<ref name=":8" />  == An Liobáin agus Siria == Thug an Cogadh san Iaráin leithscéal do Iosrael an ruaig a chur an an daonra i ndeisceart an Liobáine. Ní raibh an rún ag Iosrael, a mhaígh an rialtas, ach an ruaig a chur ar an grúpa míleata Hezbollah, eagraíocht a dtacaíonn an Iaráin leis. Ach thug an cogadh san Iaráin leithscéal do Iosrael chun an Liobáin a scrios. Thug Hezbollah a n-aghaidh ar Iosrael; sna chéad laethanta de mhí an Mhárta, scaoileadh diúracáin agus buaileadh bunáiteanna leis na hIosraelaigh in [[Ardáin Ghóláin]] sa tSiria agus i dtuaisceart Iosrael, gan mórán damáiste. Theilg scairdeitleáin na nIosraelach diúracáin le hionaid éagsúla ar fud na tíre gach lá, na comharsanachtaí Siacha go háirithe i ndeisceart na tíre, ach fiú ceantair cónaithe i lár Bhéiriút.  Buamáil thréan a bhí ann ar cheantar dlúthchónaithe lán d'árasáin agus de shiopaí beaga,  Bhuail buamaí Iosrael lár na príomhchathrach, áit nach bhfuil i ngaobhar dhaingean Hezbollah ó dheas de Bhéiriút.<ref name=":16">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/na-scortha-maraithe-no-go-gortaithe-sna-hionsaithe-is-deanai-ar-beirut/|teideal=Na scórtha maraithe nó go gortaithe sna hionsaithe is déanaí ar Beirut|dáta=2026-03-18|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-03-18}}</ref> Bhuamáil Iosrael an bonneagar sibhialta, áiseanna sláinte, bóithre agus droichid ina measc.<ref name=":9">{{Luaigh foilseachán|title=Ionsaithe tréana á ndéanamh ar an Liobáin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0314/1563407-ionsaithe-treana-a-ndeanamh-ar-an-liobain/|date=2026-03-14|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Mhaígh na hIosraelaigh gur ar lucht Hezbollah a bhí a gcuid arm dírithe ach ní raibh a n-amas ró-chruinn.<ref name=":10">{{Luaigh foilseachán|title=Bonneagar na hIaráine á leacú tuilleadh ag Iosrael, Meiriceá|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0313/1563219-bonneagar-na-hiaraine-a-leacu-tuilleadh-ag-iosrael-meiricea/|date=2026-03-13|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Chuir Iosrael saighdiúirí thar teorainn isteach i ndeisceart na Liobáine, [[UNIFIL|áit a raibh saighdiúirí na hÉireann ar dualgas síochána leis na Náisiúin Aontaithe]].<ref name=":0" /> Dúirt Rialtas na Liobáine go raibh 570 duine maraithe ag fórsaí Iosrael sa tír idir 28 Feabhra - 9 Márta agus bhí 760,000 duine curtha as a mbailte.<ref name=":3" /> Tugadh "pionós comhchoiteann" ar easáitiú éigeantach an phobail seo.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/6/israel-extending-gaza-playbook-to-lebanon-charity-warns|teideal=Israel extending ‘Gaza playbook’ to Lebanon, charity warns|údar=Al Jazeera Staff|language=en|work=Al Jazeera|dátarochtana=2026-03-11}}</ref> <ref>{{Lua idirlín|url=https://thewire.in/world/the-world-watches-as-israel-destroys-lebanon-implementing-a-doctrine-of-war-crimes|teideal=The World Watches as Israel Destroys Lebanon, Implementing a Doctrine of War Crimes|language=en|work=The Wire|dátarochtana=2026-03-11}}</ref> D'fhoilsigh [[Human Rights Watch]] tuairisc ag léiriú fianaise gur bhain Iosrael leas as an nimh fosfar bán i gceantair ina bhfuil cónaí ar dhaoine i ndeisceart na Liobáine (mar a tharla le linn DF 2023-Bealtaine 2024) (9 Márta).<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.hrw.org/news/2026/03/09/lebanon-israel-unlawfully-using-white-phosphorus|teideal=Lebanon: Israel Unlawfully Using White Phosphorus {{!}} Human Rights Watch|dáta=2026-03-09|language=en|dátarochtana=2026-03-13}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=22 duine maraithe, 117 leonta ag fórsaí Iosrael i mBéiriút|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/1011/1474867-22-duine-maraithe-117-leonta-ag-forsai-iosrael-i-mbeiriut/|date=2024-10-11|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref>   Maíodh go raibh  coireanna cogaidh agus coireanna in aghaidh na daonnachta á ndéanamh ag na hIosraelaigh.<ref>{{Lua idirlín|url=https://news.un.org/en/story/2026/03/1167098|teideal=Nearly 700,000 displaced in Lebanon as Middle East crisis escalates {{!}} UN News|dáta=2026-03-09|language=en|work=news.un.org|dátarochtana=2026-03-13}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://globalvoices.org/2026/03/12/from-gaza-to-lebanon-and-iran-the-normalization-of-atrocity/|teideal=From Gaza to Lebanon and Iran: The normalization of atrocity|dáta=2026-03-12|language=en|work=Global Voices|dátarochtana=2026-03-13}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.justsecurity.org/133550/illegality-israels-military-campaign-lebanon/|teideal=The Illegality of Israel’s Military Campaign in Lebanon|údar=Adil Ahmad Haque|dáta=2026-03-11|language=en-US|work=Just Security|dátarochtana=2026-03-13}}</ref>    I ndeisceart na Siria, bhuail Iosrael spriocanna ó am go ham, ina measc ionad ceannais agus bunáit mhíleata de chuid réimeas na tíre sin.<ref name=":18">{{Luaigh foilseachán|title=Tuilleadh ionsaithe i Murascaill na Peirse thar oíche|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0320/1564329-tuilleadh-ionsaithe-i-murascaill-na-peirse-thar-oiche/|date=2026-03-20|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Ar an 8 Aibreán, thug Uachtarán Trump le fios nach raibh an Liobáin clúdaithe sa sos cogaidh a tháinig i bhfeidhm ar an 7 Aibreán. Dúirt an tUachtarán Trump gur "achrann eile" é an troid in aghaidh Hezbollah.<ref name=":37">{{Luaigh foilseachán|title="Tá Caolas Hormuz fós dúnta", a deir an Iaráin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0408/1567287-ta-caolas-hormuz-fos-dunta-a-deir-an-iarain/|date=2026-04-08|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> == Tíortha Arabacha == Sna laethanta dár gcionn, bhí ionsaithe déanta ag an Iaráin ar fud an Mheánoirthir, tíortha Arabacha atá fabhrach do Mheiriceá go háirithe.<ref name=":0" /> Scaoil na hIaránaigh sailbhí drón le tíortha comharsanachta gach lá.  Cé nach bhearnaigh ach an corrcheann acu na córais chosanta, is mór an díobháil a rinne siad. Mar shampla  bhuail dhá dhrón Ambasáid na Stát Aontaithe i bpríomhchathair na hAraibe Sádaí, [[Riyadh]], agus scrios ceann dá mbuamaí foirgneamh i mbunáit le hArm Mheiriceá i mBairéin. D’ionsaigh an Iaráin  ionaid bhreosla in Óman agus i gCatar agus  scaglann ola san Araib Shádach srl.<ref>{{Luaigh foilseachán|title='131 cathair san Iaráin ionsaithe ag fórsaí Mheiriceá, Iosrael'|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0302/1561157-131-cathair-san-iarain-ionsaithe-ag-forsai-mheiricea-iosrael/|date=2026-03-02|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> === '''Iaráic''' === Bhris cogadh cathartha amach. Ina theannta sin, mharaigh ionsaithe de chuid na hIaráine daoine san Iaráic, saighdiúirí Francacha san áireamh, a bhí ag troid in aghaidh [[ISIS]] ([[An Stát Ioslamach|Stát Ioslamach]] nó nó [[Daesh]], mar chuid den Oibríocht Chammal. == Iosrael == Bhí aer-ruathair le cloisteáil ar fud na tíre ar fud na tíre ó am go ham, agus ionsaithe sliogáin i dtuaisceart na tíre (roicéid de chuid Hezbollah). Maraíodh cúpla duine. == An Phalaistín == Thug an cogadh san Iaráin leithscéal do lonnaitheoirí Giúdacha ionsaí a dhéanamh ar Phalaistínigh sa [[An Bruach Thiar|Bhruach Thiar]].<ref name=":11">{{Luaigh foilseachán|title=Ceathrar maraithe ag fórsaí Iosrael ar an mBruach Thiar|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0315/1563552-ceathrar-maraithe-ag-forsai-iosrael-ar-an-mbruach-thiar/|date=2026-03-15|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.com/news/articles/c620vwl97vyo|teideal=EU and UK demand Israel stop surge in West Bank settler violence|dáta=2026-03-11|language=en-GB|work=www.bbc.com|dátarochtana=2026-03-12}}</ref> == Cúrsaí eacnamaíochta == Gan trácht ar an scrios agus an marú, bhí deasca eacnamaíochta na corraíola ag cur isteach ar thíortha an domhain, lena n-áirítear na tíortha atá ag cur an chogaidh ar an Iaráin.<ref name=":12">{{Luaigh foilseachán|title=An Iaráin á slacairt an athuair ag fórsaí Iosrael|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0316/1563642-an-iarain-a-slacairt-an-athuair-ag-forsai-iosrael/|date=2026-03-16|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Chuaigh praghsanna ola agus gáis in airde go pras ar na margaí idirnáisiúnta mar gheall ar an réabadh.   $82 a bhí ar bhairille Brent ar an 3 Márta, (ardú de $10 ó 27 Feabhra) agus $98-$115 ar an 9 Márta.  Dúnadh an scaglann ola is mó san Araib Shádach.  Ar an 2 Márta, bhí  thart ar 150 long i dteannta i g[[Caolas Hormuz]] idir an Iaráin agus Óman, tancaeir ola ina measc.  Is tríd an muinceann uisce sin a sheachadtar an cúigiú cuid de sholáthairtí ola an domhain agus an cúigiú cuid de ghás leachtaithe an domhain ach aon lá.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Praghas ola ardaithe agus tancaeir sáinnithe i gCaolas Hormuz|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0302/1561247-pragas-ola-ardaithe-agus-tancaeir-sainnithe-i-gcaolas-hormuz/|date=2026-03-02|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Mhaígh Trump ar an 10 Márta gur luach $5.6 billiún d'airm a bhí caite ag fórsaí Mheiriceá san fheachtas in aghaidh na hIaráine ón 28 Feabhra - 9 Márta.<ref name=":3" /> Ansin mhaígh an Peinteagán gur luach $11 billiún a bhí caite in iomlán ar feadh sé lá.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.thetimes.com/world/middle-east/article/iran-latest-news-today-us-trump-live-6b3qrtql5|teideal=We’re not stopping till the job is done, pledges Trump — as it happened|údar=David Charter, Washington {{!}} Kelly Rissman, US reporter {{!}} David Harding {{!}} Joshua Thurston {{!}} Samer Al-Atrush, Middle East Correspondent|dáta=2026-03-12|language=en|work=www.thetimes.com|dátarochtana=2026-03-12}}</ref> Ar an 11 Márta, d'fhógair an Gníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh go gcuirfí ar an margadh idirnáisiúnta 400 milliún bairille ola ó stoc cúltaca bhallstáit na heagraíochta ( is ionann 400 milliún bairille agus an tríú cuid den stoc cúltaca uile).<ref name=":4">{{Luaigh foilseachán|title=400 milliún bairille ola ón gcúlstoc le cur ar an margadh|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0311/1562798-400-milliun-bairille-ola-on-gculstoc-le-cur-ar-an-margadh/|date=2026-03-11|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref>1.2 billiún bairille ola a bhí i stoc cúltaca na Gníomhaireachta Idirnáisiúnta Fuinnimh ag an am, a bhfuil 32 ballstát ann, agus coinnítear i dtaisce é ar eagla na héigeandála domhanda. </ref> Ina theannta sin, bhí cead tugtha ag Trump do thíortha eile ola a cheannach ó thancaeir Rúiseacha a bhí faoi choinneáil i gcalafoirt éagsúla ar fud an domhain,<ref name=":10" /> trí na smachtbhannaí ar ola na Rúise a mhaolú.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/trump-i-sainn-maidir-le-cogadh-na-hiaraine/|teideal=Trump i sáinn maidir le cogadh na hIaráine|údar=Eoin Ó Murchú|dáta=16 Márta 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-03-17}}</ref> Chuir an beart seo fearg ollmhór ar an Úcráin agus ar an Aontas Eorpach. Ní raibh Caolas Hormuz dúnta go hiomlán - lig na Stáit Aontaithe tancaeir ola na Síne dul isteach is amach le linn an chogaidh.<ref name=":14">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/freagra-patuar-ar-eileamh-trump-go-gcuirfi-longa-cogaidh-chuig-caolas-hormuz/|teideal=Freagra patuar ar éileamh Trump go gcuirfí longa cogaidh chuig Caolas Hormuz|dáta=2026-03-16|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-03-17}}</ref> === Truailliú === Ar an 7/8 Márta 2026, bhuail Iosrael na scaglanna ola ar fud Tehran. Chuaigh na tinte ó smacht agus bhí scamall dubh deataigh os cionn Tehran ag agus súiche brocach ina bhrat ar na sráideanna de bharr ionsaithe a rinneadh ar stórais ola.<ref name=":6">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/stad-ar-bith-ar-ionsaithe-dron-agus-diuracan/|teideal=Stad ar bith ar ionsaithe drón agus diúracán|dáta=2026-03-09|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-03-12}}</ref> Ansin thit báisteach dhubh agus nimhiúil''.''<ref>{{Luaigh foilseachán|title=‘Black rain’ in Tehran — what are the health effects?|url=https://www.nature.com/articles/d41586-026-00800-9|journal=Nature|date=2026-03-11|issn=1476-4687|doi=10.1038/d41586-026-00800-9|language=en|author=Rachel Fieldhouse, Mohana Basu}}</ref> Rinne an truailliú an t-aer do-análaithe ar fud na cathrach, pionós comhchoiteann mar a tharla sa Liobáin agus Gaza.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/08/dark-like-our-future-iranians-describe-scenes-of-catastrophe-after-tehrans-oil-depots-bombed|teideal=‘Dark, like our future’: Iranians describe scenes of catastrophe after Tehran’s oil depots bombed|údar=theguardian.com|dátarochtana=12-03-2026}}</ref> [[Íomhá:Iran propaganda LEGO AI video on 2026 Iran war.webm|clé|mion|220x220px|Físeán: bolscaireacht de chuid na hIaráine, 10 Márta 2026]] [[Íomhá:President Trump Easter Lunch White House April 1 2026.webm|clé|mion|220x220px|Físeán: Trump ar an 1 Aibreán]] [[Íomhá:Members of the Tehran Jewish community navigating the site where the Rafi'-Nia synagogue was destroyed.webm|clé|mion|220x220px|Físeán: scrios Iosrael [[sionagóg]] i dTehran ar an 7 Aibreán<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Destruction of the Rafi'-Nia synagogue|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Destruction_of_the_Rafi%27-Nia_synagogue&oldid=1347796670|journal=Wikipedia|date=2026-04-08|language=en}}</ref>]] == Polaitíocht == Ar an 1 Márta, mhaígh Donald Trump go raibh “diúracáin fadraoin agus airm núicléacha ag an Iaráin a bheadh ina mbagairt uafásach do gach Meiriceánach”.  D’áitigh lucht a cháinte gur as a chonlán fhéin, i gcomhar le hIosrael, a rinne Trump an t-ionsaí agus nach raibh aon chríoch shoiléir oibrithe amach ina aigne aige, agus gur anord níos measa a tharlódh dá bharr sa réigiún. Thug  Rialtas na Breataine cead d'fhórsaí Mheiriceá leas a bhaint as bunáiteanna aeir sa Bhreatain agus iad ar a mbealach chun na Murascaille, “ar chúinsí cosanta”.  Ansin rinneadh  ionsaí dróin ar bhunáit mhíleata leis an mBreatain sa Chipir.<ref name=":0" /> Cáineadh an cogadh go hidirnáisiúnta, agus dhiúltaigh an Spáinn do Mheiriceá úsáid a bhaint as bunáiteanna míleata atá roinnte idir an dá thír.<ref name=":2">{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/7-m%C3%A1rta-2026-t%C3%ADr-eoghain/id1525428808?i=1000753770820|teideal=Nuacht Mhall, (Tír Eoghain)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=7 Márta 2026|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2026-03-09}}</ref> Thug an Ríocht Aontaithe cead. Ar an 8 Márta, ceapadh [[Mojtaba Khamenei]] mar an Ayatollah nua.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.com/news/articles/c78xxg05w0zo|teideal=Who is Mojtaba Khamenei, Iran's new supreme leader?|dáta=2026-03-08|language=en-GB|work=www.bbc.com|dátarochtana=2026-03-09}}</ref> Gortaíodh é ar an 28 Feabhra agus maraíodh a thuistí agus a bhean. Níor tháinig sé os comhair an phobail. == Taidhleoireacht == Ar an 1 Márta, mhaígh an tUachtarán Trump inné go raibh ceannairí na hIaráine i dteagmháil leis chun cúrsaí a phlé ach dúirt Ali Larijani, an t-oifigeach slándála náisiúnta is sinsearaí san Iaráin ag an am, agus a bhí fós beo, nach ndéanfadh an Phoblacht Ioslamach aon idirbheartaíocht leis na Stáit Aontaithe. De réir pobalbhreith de chuid Reuters/Ipsos ag an am, ní raibh ach 27% de Mheiriceánaigh ag tacú le hionsaithe na Stát Aontaithe ar an Iaráin agus marú an cheannaire agus mheas thart ar a leath, duine as gach ceathrar Poblachtánach ina measc, go raibh tóir rómhór ag Trump ar an neart míleata.<ref name=":0" /> I ndiaidh seachtain de chogadh san Mheánoirthear, bhí leithscéal déanta ag Uachtarán na hIaráine, [[Masoud Pezeshkian]], as ionsaithe a rinneadh ar thíortha eile timpeall Mhurascaill na Peirse. Dúirt sé nach ndéanfaí ionsaí ar thír ar bith nach bhfuil ag ionsaí na hIaráine.<ref name=":2" /> Ach lean ionsaithe na hIaráine ar aghaidh. Bhí Pezeshkian gan chumhacht Tuairiscíodh go raibh an Rúis ag cur eolas faisnéise ar fáil don Iaráin. Bhí sé seo ag teacht salach ar fad ar ról Mheiriceá i g[[Ionradh na Rúise ar an Úcráin|Cogadh na hRúise san Úcráin]] <ref name=":10" />. Ar an 17 Márta, thug Donald Trump ropadh faoina chomhghuaillithe in [[Eagraíocht Chonradh an Atlantaigh Thuaidh]] [ECAT] a dhiúltaigh dá iarratas go dtabharfaidís cúnamh do Mheiriceá le Caolas Hormuz a oscailt do loingeas.<ref name=":16" /> Ar an 18 Márta, rinne aerfhórsa Iosrael ruathar ar an ngáscheantar is mó ar domhan ar chósta thiar theas na hIaráine. Ansin bhagair Trump go scriosfaí stáisiúin cumhachta na hIaráine muna "n-osclófaí go hiomlán" Caolas Hormuz . D'ardaigh praghas gáis go suntasach ar fud an domhain agus tháinig scaoll sna margaí dá bharr.<ref name=":20" /> Ar an 23 Márta, mhaígh Trump go raibh "comhráití maithe agus fiúntacha" ann leis an Iaráin. Thug Trump na margaí chun suaimhnis. Ach bhí [[trádáil cos istigh]] ann is cosúil. Tharla bisiú ollmhór ar scaireanna díreach roimh an cúpla focal de chuid Trump.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.wsj.com/livecoverage/stock-market-today-dow-sp-500-nasdaq-03-24-2026/card/mystery-jump-in-oil-trading-ahead-of-trump-post-draws-scrutiny-56sgwdXtlOlonqIKDsL6|teideal=Mystery Jump in Oil Trading Ahead of Trump Post Draws Scrutiny|language=en-US|work=The Wall Street Journal|dátarochtana=2026-03-25}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.cbsnews.com/news/insider-trading-oil-futures-trump-iran-post/|teideal=Oil trades surged just before Trump's post on Iran talks. Some experts are suspicious. - CBS News|dáta=2026-03-24|language=en-US|work=www.cbsnews.com|dátarochtana=2026-03-25}}</ref> Ansin shéan Tehran gur tharla a leithéid de chomhrá ná de chainteanna, ag tabhairt '[[bréagnuacht]]' ar ráiteas Uachtarán na S-A.<ref name=":22">{{Luaigh foilseachán|title=Diúracáin á radadh ar Iosrael, cainteanna Trump séanta ag Tehran|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0324/1564922-diuracain-a-radadh-ar-iosrael-cainteanna-trump-seanta-ag-tehran/|date=2026-03-24|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Caithfidh sé gur ag margaíocht leis féin a bhí Trump, ar Rialtas na hIaráine le teann searbhais. Ar aon chuma, a dúirt na hIaránaigh, níor lú leo ná an sioc dul chun cainte leis an bhfear céanna.<ref name=":23">{{Luaigh foilseachán|title=An spéir ina caor thine sa Mheánoirthear arís ó mhaidin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0325/1565099-an-speir-ina-caor-thine-sa-mheanoirthear-aris-o-mhaidin/|date=2026-03-25|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Fágadh drochbhail ar na margaí aon uair amháin eile (thit na scaireanna arís, agus d'ardaigh praghas an ola). Ar an 6-7 Aibreán, shéan an Teach Bán go raibh Meiriceá ag breithniú airm núicléacha a chaitheamh leis an Iaráin. Rinne Trump bagairtí uafásacha agus labhair LeasUachtarán JD Vance faoi "uirlisí a bheith ag na Fórsaí Armtha nár bhain muid leas astu fós". B'éigean don Réimeas i Washington an "soiléiriú" a dhéanamh níos déanaí.<ref name=":30">{{Luaigh foilseachán|title=Clabhsúr iomlán ar an gcogadh ón Iaráin, ag séanadh sprioc Trump|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0406/1566930-deireadh-leis-an-gcogadh-on-iarain-ag-seanadh-sprioc-trump/|date=2026-04-06|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref name=":31">{{Luaigh foilseachán|title=Meiriceá ag séanadh go scaoilfidh siad airm núicléacha|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0407/1567072-meiricea-ag-seanadh-go-scaoilfidh-siad-airm-nuicleach/|date=2026-04-07|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> === Sos cogaidh === Tar éis 40 lá trodaíochta, dúirt Trump ar a shuíomh meán sóisialta féin, [[Truth Social]], ar an 7 Aibreán go mbeadh sos cogaidh i bhfeidhm ‘ar an dá thaobh’ ar feadh coicíse agus go n-osclófaí Caolas Hormuz “ina iomláine, láithreach bonn agus go sábháilte”.<ref name=":29" /> Ach dheimhnigh Rialtas na hIaráine go raibh smacht aige i gcónaí ar Chaolas Hormuz. Thug sé rabhadh go scriosfar aon long a sheolfar trí Chaolas Hormuz gan chead na hIaráine a fháil ar dtús.<ref name=":32">{{Luaigh foilseachán|title="Tá Caolas Hormuz fós dúnta", a deir an Iaráin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0408/1567287-ta-caolas-hormuz-fos-dunta-a-deir-an-iarain/|date=2026-04-08|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> In ainneoin sos cogaidh, rinne Iosrael sraith mórionsaithe ar an Liobáin ar an 8 Aibreán.<ref name=":33">{{Luaigh foilseachán|title=Sraith mórionsaithe ar an Liobáin inniu, in ainneoin sos cogaidh|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0408/1567240-sraith-morionsaithe-ar-an-liobain-inniu-in-ainneoin-sos-cogaidh/|date=2026-04-08|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Dúirt aireacht sláinte na Liobáine ar maidin gur maraíodh 300 duine. Bhí an Iaráin míshásta nach raibh stop curtha ag Iosrael lena n-ionsaithe ar an Liobáin. Dhún an Iaráin an Caolas arís i bhfianaise ionsaithe Iosrael ar an Liobáin, agus in ainneoin sos cogaidh a bheith aontaithe.<ref name=":37" /> Dúirt Príomhaire na Spáinne, Pedro Sanchez, "Níl an Spáinn chun bualadh bos mór a thabhairt dóibh siúd a chuir an domhan trí thine díreach toisc gur tháinig siad ar an láthair le buicéad."<ref name=":34">{{Luaigh foilseachán|title=Fáilte curtha roimh an sos cogaidh sa mheánoirthear|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0408/1567162-failte-curtha-roimh-an-sos-cogaidh-sa-mheanoirthear-ag-ceannairi/|date=2026-04-08|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> === Coireanna === Dúirt Ardchoimisinéir um Chearta an Duine na Náisiún Aontaithe, Volker Turk, gur coireanna cogaidh a bhí sna hionsaithe ar infreastruchtúir sibhialtach mar go sháraigh siad an sainmhíniú beacht atá ar spriocanna míleata.<ref name=":24">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ionsaithe-trump-ar-infreastruchtuir-fuinnimh-na-hiaraine-curtha-ar-athla/|teideal=Ionsaithe Trump ar infreastruchtúir fuinnimh na hIaráine curtha ar athlá|dáta=2026-03-23|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-03-25}}</ref> D'ionsaigh Iosrael agus na S-A droichid, traein agus bonneagar eile.<ref>Ar an 6 Márta, d'fhógair PríomhAire Iosrael Benjamin Netanyahu go raibh an tír sin tar éis ionsaithe buamála a dhéanamh ar iarnróid agus ar dhroichid "a bhíonn á n-úsáid ag Garda na Réabhlóide (sárfhórsaí Arm na hIaráine).</ref> Coir cogaidh a bhí ina leithéid a mhaígh saineolaithe ar an dlí idirnáisiúnta.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/law/2026/apr/03/us-war-crimes-iran-civilian-infrastructure-international-law-school-strike|teideal=Is the US committing war crimes by targeting Iran’s civilian infrastructure?|údar=Peter Beaumont|dáta=2026-04-03|language=en-GB|work=The Guardian|dátarochtana=2026-04-08}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.hrw.org/news/2026/04/08/questions-and-answers-us-israel-iran-and-the-laws-of-war|teideal=Questions and Answers: US, Israel, Iran, and the Laws of War {{!}} Human Rights Watch|dáta=2026-04-08|language=en|dátarochtana=2026-04-08}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://docs.un.org/en/S/2026/130|teideal=An official letter from the Permanent Representative of Iran to the UN (S/2026/130) formally accused the United States and Israel of committing war crimes through the systematic and intentional destruction of vital civilian infrastructure.|údar=United Nations Security Council|work=docs.un.org|dátarochtana=2026-04-08}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2026/04/iran-president-trumps-apocalyptic-threats-of-large-scale-civilian-devastation-demand-urgent-global-action-to-prevent-atrocity-crimes/|teideal=Iran: President Trump’s apocalyptic threats of large-scale civilian devastation demand urgent global action to prevent atrocity crimes|dáta=2026-04-07|language=en|work=Amnesty International|dátarochtana=2026-04-08}}</ref> [[Íomhá:Donald_Trump_condemns_Pope_Leo_XIV.png|clé|mion|220x220px|Ráiteas de chuid Trump, 12 Aibreán 2026]] I mí Aibreáin 2026, bhí an Pápa faoi ionsaí ag an [[Uachtarán Trump]] agus a chomhghuaillithe as diúltú tacú leis an g[[Cogadh na Stát Aontaithe agus Iosrael in aghaidh na hIaráine|cogadh san Iaráin]]. Bhí rialtas Trump ag iarraidh a chogadh san Iaráin a léiriú mar “chogadh cóir”, cogadh tacaithe ag diagacht Chríostaí. Bhí easaontas láidir déanta ag an bPápa, áfach, ag rá nach n-éisteann Íosa “le paidreacha na ndaoine a théann i mbun cogaidh”. Bhí cáineadh déanta ag an Pápa Leo ar cheannairí a chaitheann billiúin ar chogaí agus dúirt sé go raibh an domhan “á scriosadh ag dornán tíoránach” i ráiteas thar a bheith láidir le linn cuairte ar Chamarún.<ref>{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/18-aibre%C3%A1n-2026-baile-%C3%A1tha-cliath/id1525428808?i=1000762165654|teideal=Nuacht Mhall (Baile Átha Cliath)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=18 Aibreán 2026|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2026-04-18}}</ref> [[Íomhá:The_"Arabella_C"_at_Foynes_(July_2002)_-_geograph.org.uk_-_4719239.jpg|clé|mion|220x220px|lárionaid dáileacháin ola i bh[[Faing]], [[Calafort Faing]]]] [[Íomhá:The_"Thun_Gemini",_Belfast_(September_2018)_-_geograph.org.uk_-_5911750.jpg|clé|mion|220x220px|An tancaeir "Thun Gemini"; ní raibh sí in ann a lastas a dhíluchtú ag lárionaid dáileacháin ola Circle K i nGaillimh. Bhí an taincéir ar ancaire i gCuan na Gaillimhe agus sé mhilliún líotar ola ar bord aici, breosla nach rabhthas ábalta a thabhairt i dtír ag calafort na Gaillimhe.]] == Éire == Bhí  suas le 20,000 as Éireann  ina gcónaí i stáit na Murascaille in 2026. Bhí sé i gceist ag an Rialtas na hÉireann teacht i gcabhair ar shaoránaigh de chuid na hÉireann a bhí ina gcónaí sa Mheánoirthear nó a bhí ar cuairt ar an réigiún.<ref>{{Luaigh foilseachán|title='Níl an réabadh san Iaráin ach ina thús' – Trump, Rubio|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0303/1561364-nil-an-reabadh-san-iarain-ach-ina-thus-trump-rubio/|date=2026-03-03|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Thuirling an chéad eitleán paisinéirí as Dubai go hÉirinn in Aerfort Bhaile Átha Cliath.<ref name=":7">{{Luaigh foilseachán|title=Thuirling an chéad eitleán paisinéirí as Dubai go hÉirinn in Aerfort Bhaile Átha Cliath. Bí seo an chéad eitilt as an taobh sin den domhan ó thosaigh na Stáit Aontaithe agus Iosrael a gcuid ionsaithe ar an Iaráin.|url=https://www.rte.ie/radio/podcasts/22590173-eoghan-corry-eagarthoir-na-hirise-air-travel/|language=ga-IE|author=Eoghan Corry : Eagarthóir na hirise Air & Travel. / RnaG - Nuacht a hAon|date=5 Márta 2026}}</ref> Mhaígh an Taoiseach Micheál Martin nach raibh aerfort na Sionainne á úsáid ag eitleáin de chuid aerfhórsa na Stát Aontaithe a bhí páirteach sa bhfeachtas buamála.<ref name=":13">{{Luaigh foilseachán|title='Níl aerfort na Sionainne á úsáid ag aerfhórsa Mheiriceá'|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0315/1563556-nil-aerfort-na-sionainne-a-usaid-ag-aerfhorsa-mheiricea/|date=2026-03-15|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> D'ardaigh ola tí ó €500 ar 500 lítear i mí Feabhra go €900 ar an 20 Márta. D'ardaigh díosal ó €1.80 an lítear go €2.25 agus bhí peitril é féin tuairim is €2 an lítear.<ref name=":21" /><ref name=":25">{{Luaigh foilseachán|title=Praghas breosla tite i stáisiúin seirbhísí ó mhaidin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0325/1565100-praghas-breosla-tite-i-staisiuin-seirbhisi-o-mhaidin/|date=2026-03-25|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> <ref name=":26">{{Lua idirlín|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2026/03/pacaiste-tacaiochta-fogartha-ag-an-rialtas-le-dul-i-ngleic-le-costas-ola/|teideal=Pacáiste tacaíochta fógartha ag an rialtas le dul i ngleic le costas ola|údar=Eagarthóir|dáta=2026-03-27|language=ga-IE|work=An Páipéar|dátarochtana=2026-03-30}}</ref> Thit praghas breosla tite i stáisiúin seirbhísí ar fud na tíre nuair a laghdaíodh an dleacht mháil a ghearrtar ar pheitreal agus ar dhíosal <ref name=":19">{{Luaigh foilseachán|title=Tarlóirí sásta go bhfaighidh siad 'tacaíocht mhór' ón Rialtas|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0319/1564117-tarloiri-bothair-ag-bagairt-dul-i-muinin-na-hagoidiochta/|date=2026-03-19|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Tháinig 2% d'ardú ar an meán ar phraghsanna do thomhaltóirí sa chéad choicís de mhí an Mhárta, agus ardú de 11% ar phraghsanna fuinnimh i gcaitheamh an achair sin.<ref name=":27">{{Luaigh foilseachán|title=1.8% d'ardú ar phraghsanna sa chéad choicís de Mhárta|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0330/1565859-1-8-dardu-ar-phraghsanna-sa-chead-choicis-de-mharta/|date=2026-03-30|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Bhí feirmeoirí atá ag an ardú as miosúr a tháinig ar phraghas [[Leasachán|leasacháin]].<ref name=":28">{{Luaigh foilseachán|title=Imní go mbeidh feirmeoirí as leasachán gan mhoill|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0330/1565858-imni-go-mbeidh-feirmeoiri-as-leasachan-gan-mhoill/|date=2026-03-30|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Ar an 2 Aibreán, dúirt an Taoiseach Micheál Martin nach raibh aon mheas aige ar chaint dhíblí Trump, go háirithe a ndúirt sé faoin Iaráin "a ath-chlochaoisiú" le buamaí. "Níl glacadh ar bith le caint mar é", arsa an Taoiseach. "Níl muintir na hIaráine freagrach as an gcogadh agus caithfear iad a chosaint [seachas iad a dhealbhú]", a dúirt sé.<ref name=":35">{{Luaigh foilseachán|title=Trump ag bagairt an Iaráin a chlochaoisiú le buamaí|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0402/1566415-trump-ag-bagairt-an-iarain-a-chlochaoisiu-le-buamai/|date=2026-04-02|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Ar an 7-10 Aibreán, [[Aighneas an bhreosla 2026|eagraíodh agóidí ar fud na hÉireann]] i gcoinne an chostais [[breosla]].<ref name=":36">{{Luaigh foilseachán|title=Tá na hagóidí breosla "mícheart" a deir an Taoiseach|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0408/1567197-ta-na-hagoidi-breosla-micheart-a-deir-an-taoiseach/|date=2026-04-08|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> {{Príomhalt|Aighneas an bhreosla 2026}} == Féach freisin == * [[Cogadh Iosrael-Gaza]] * [[Hezbollah]] * [[Cogadh na Dhá Lá Dhéag 2025]] * [[Cór Gharda na Réabhlóide Ioslamaí]] * [[Ionsaí ar scoil i Minab san Iaráin, 2026|Ionsaí ar scoil i Minab, 2026]] == Nuacht == 2 Márta<ref name=":0" /> 3 Márta 4 Márta<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Long chogaidh leis an Iaráin pollta, curtha síos|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0304/1561632-long-chogaidh-leis-an-iarain-pollta-curtha-sios/|date=2026-03-04|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=An Liobáin agus an Iaráin á dtuairgneáil tuilleadh|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0304/1561547-an-liobain-agus-an-iarain-a-dtuairgneail-tuilleadh/|date=2026-03-04|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref name=":02" /> 5 Márta<ref>{{Luaigh foilseachán|title='Rún ag Iosrael múr a dhéanamh de bhonneagar na hIaráine'|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0305/1561750-run-ag-iosrael-mur-a-dheanamh-de-bhonneagar-na-hiaraine/|date=2026-03-05|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Ardú ar phraghas breosla: daoine 'á bhfeannadh'|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0305/1561834-ardu-ar-phraghas-breosla-daoine-a-bhfeannadh/|date=2026-03-05|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref name=":7" /> 6 Márta<ref>{{Lua idirlín|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2026/03/sam-meaite-ar-chogadh-fada-agus-an-iarain-ag-seasamh-an-fhoid/|teideal=SAM meáite ar chogadh fada agus an Iaráin ag seasamh an fhóid|údar=Eoin Ó Murchú (Páirtí Cumannach Éireann)|dáta=2026-03-06|language=ga-IE|work=An Páipéar|dátarochtana=2026-03-06}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Cairteitilt Rialtais ó Ómán go hÉirinn tráthnóna|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0306/1561992-cairteitilt-rialtais-o-oman-go-heirinn-trathnona/|date=2026-03-06|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> 9 Márta<ref name=":6" /><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Iosrael fós ag ionsaí na hIaráine agus Tehran fós ag freagairt|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0309/1562411-iosrael-fos-ag-ionsai-na-hiaraine-agus-tehran-fos-ag-freagairt/|date=2026-03-09|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> 10 Márta<ref name=":3" /><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/imni-faoi-stadas-na-teanga-in-ollscoil-na-gaillimhe-agus-post-mor-eile-fogartha-gan-riachtanas-gaeilge/|teideal=‘An lá is déine ionsaithe fós againn ar an Iaráin’ – Rúnaí Cosanta na Stát Aontaithe|dáta=2026-03-10|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-03-12}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=An Iaráin: 'cogadh beagnach thart' nó 'níl deireadh leis fós'?|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0310/1562572-an-iarain-cogadh-beagnach-thart-ach-nil-deireadh-leis-fos/|date=2026-03-10|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> 11 Márta<ref name=":5" /><ref>{{Lua idirlín|teideal=Ní ligfear ‘an lítear amháin féin ola’ trí Chaolas Hormuz – an Iaráin|url=https://tuairisc.ie/ni-ligfear-an-litear-amhain-fein-ola-tri-chaolas-hormuz-an-iarain/|work=Tuairisc.ie|dáta=2026-03-11|dátarochtana=2026-03-12|language=ga-IE}}</ref><ref name=":4" /> 13 Márta<ref name=":10" /> 12 Márta<ref name=":8">{{Lua idirlín|url=https://sceal.ie/2026/03/a-dtithe-treigthe-ag-breis-is-3-2-milliun-duine-san-iarain/|teideal=A dtithe tréigthe ag breis is 3.2 milliún duine san Iaráin|údar=Tuairisc|dáta=2026-03-12|language=ga-IE|work=Scéal|dátarochtana=2026-03-12}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Ollruathar eile á dhéanamh ag fórsaí Iosrael ar an Iaráin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0312/1563010-ollruathar-eile-a-dheanamh-ag-forsai-iosrael-ar-an-iarain/|date=2026-03-12|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> 13 Márta 14 Márta<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Oileán Kharg tagtha faoi thréanionsaí ó fhórsaí Mheiriceá|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0314/1563462-oilean-kharg-tagtha-faoi-threanionsai-o-fhorsai-mheiricea/|date=2026-03-14|language=ga-IE|author=Nuacht RTE}}</ref><ref name=":9" /> 15 Márta<ref name=":13" /><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Breis ionsaithe á mbeartú ar Oileán Kharg|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0315/1563512-breis-ionsaithe-a-mbeartu-ar-oilean-kharg/|date=2026-03-15|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref name=":11" /> 16 Márta<ref name=":12" /><ref name=":14" /> 17 Márta<ref>{{Luaigh foilseachán|title=An Iaráin in uachtar i gcruinniú an Tí Bháin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0317/1563859-an-iarain-in-uachtar-i-gcruinniu-an-ti-bhain/|date=2026-03-17|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> 18 Márta<ref name=":15" /><ref name=":17" /><ref name=":16" /> 19 Márta<ref name=":20">{{Luaigh foilseachán|title=Trump míshásta faoi ionsaí ar gháscheantar san Iaráin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0319/1564115-trump-mishasta-faoi-ionsai-ar-ghascheantar-san-iarain/|date=2026-03-19|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref name=":19" /> 20 Márta<ref name=":18" /> 23 Márta<ref name=":21">{{Luaigh foilseachán|title=Laghdú ar dhleacht mháil, pheitril & díosail á phlé ag an Rialtas|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0323/1564736-laghdu-ar-dhleacht-mhail-pheitril-diosail-a-phle-ag-an-rialtas/|date=2026-03-23|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Sos 5 lá ar ionsaithe SAM ar stáisiúin leictreachais na hIaráine|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0323/1564755-sos-5-la-ar-ionsaithe-sam-ar-staisiuin-leictreachais-na-hiaraine/|date=2026-03-23|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> <ref name=":24" /> 24 Márta<ref name=":22" /> <ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/iosrael-agus-an-iaraic-a-ruscadh-ag-diuracain-malairt-sceil-ag-na-stait-aontaithe-agus-an-iarain-faoi-chainteanna/|teideal=Iosrael agus an Iaráic á rúscadh ag diúracáin, malairt scéil ag na Stáit Aontaithe agus an Iaráin faoi chainteanna|dáta=2026-03-24|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-03-25}}</ref> 25 Márta<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/25/us-israel-war-on-iran-whats-happening-on-day-26-of-attacks|teideal=US-Israel war on Iran: What’s happening on day 26 of attacks?|údar=Elizabeth Melimopoulos|language=en|work=Al Jazeera|dátarochtana=2026-03-25}}</ref> <ref name=":23" /> <ref name=":25" /> 26 Márta<ref>{{Luaigh foilseachán|title=An Iaráin: caint ar 'léas dóchais' ach leanann an bhuamáil|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0326/1565289-an-iarain-caint-ar-leas-dochais-ach-leanann-an-bhuamail/|date=2026-03-26|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> 27 Márta<ref>{{Luaigh foilseachán|title='1,900 duine maraithe agus 20,000 gortaithe san Iaráin le mí'|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0327/1565454-1-900-duine-maraithe-agus-20-000-gortaithe-san-iarain-le-mi/|date=2026-03-27|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref name=":26" /><ref>{{Lua idirlín|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2026/03/neamhinniulacht-trump-agus-gearu-an-chogaidh-le-teacht/|teideal=Neamhinniúlacht Trump agus géarú an chogaidh le teacht|údar=Cathal Ó Murchú|dáta=2026-03-27|language=ga-IE|work=An Páipéar|dátarochtana=2026-03-30}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ionsaithe-trump-infreastruchtuir-fuinnimh-na-hiaraine-curtha-ar-athla-aris/|teideal=Ionsaithe Trump ar infreastruchtúr fuinnimh na hIaráine curtha ar athlá arís|dáta=2026-03-27|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-03-30}}</ref> 30 Márta<ref>{{Luaigh foilseachán|title=An Iaráin: Trump ag caint ar bhinn a thógáil ar Oileán Kharg|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0330/1565856-an-iarain-trump-ag-caint-ar-bhinn-a-thogail-ar-oilean-kharg/|date=2026-03-30|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref name=":27" /><ref name=":28" /><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/bagairt-deanta-ag-trump-go-scriosfaidh-se-laithreacha-fuinnimh-uile-na-hiaraine-mura-ndeantar-margadh/|teideal=Bagairt déanta ag Trump go ‘scriosfaidh’ sé láithreacha fuinnimh uile na hIaráine mura ndéantar margadh|dáta=2026-03-30|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-03-30}}</ref> 31 Márta<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Tancaer ola in Dubai curtha trí thine ag diúracán ón Iaráin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0331/1566037-tancaer-ola-in-dubai-curtha-tri-thine-ag-diuracan-on-iarain/|date=2026-03-31|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> 1 Aibreán<ref>{{Luaigh foilseachán|title=An Iaráin "ag iarraidh sos cogaidh" – Trump|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0401/1566309-an-iarain-ag-iarraidh-sos-cogaidh-trump/|date=2026-04-01|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> <ref>{{Luaigh foilseachán|title="Easpa breosla eitleáin faoi cheann míosa" - Ceannasaí Ryanair|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0401/1566251-easpa-breosla-eitleain-faoi-cheann-miosa-ceannasai-ryanair/|date=2026-04-01|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> 2 Aibreán<ref name=":35" /> 3 Aibreán 4 Aibreán 5 Aibreán 6 Aibreán<ref name=":31" /><ref name=":30" /> 7 Aibreán<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ta-meath-iosrael-ag-teacht-agus-buaic-a-chumhachta-sroichte-aige/|teideal=Tá meath Iosrael ag teacht agus buaic a chumhachta sroichte aige|údar=Fachtna Ó Drisceoil|dáta=7 Aibreán 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-08}}</ref><ref name=":32" /><ref name=":33" /><ref name=":36" /><ref name=":34" /><ref name=":29" /> 8 Aibreán<ref name=":37" /> == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Cogadh Iosrael–Iaráin]] [[Catagóir:2026]] [[Catagóir:Stair Iosrael]] [[Catagóir:Stair na hIaráine]] [[Catagóir:Cogaí]] [[Catagóir:Cogadh na hIaráine 2026]] [[Catagóir:Dara téarma Donald Trump]] oaydg5jdz2v4nymvyspjbd0ref09qy4 1309637 1309533 2026-04-24T21:10:01Z TGcoa 21229 1309637 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} D’ionsaigh Iosrael agus na Stáit Aontaithe Rialtas na hIaráine ar an 28 Feabhra 2026, ionsaí gan choinne a chuir tús le cogadh sa [[An Meánoirthear|Mheánoirthear]].<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/achrann-ag-scaipeadh-sa-mheanoirthear-i-ndiaidh-ionsaithe-stait-aontaithe-mheiricea-agus-iosrael-ar-an-iarain/|teideal=Achrann ag scaipeadh sa mheánoirthear i ndiaidh ionsaithe Stáit Aontaithe Mheiriceá agus Iosrael ar an Iaráin|dáta=2026-03-02|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-03-03}}</ref> D'fhág an Cogadh muintir na hIaráine idir dhá thine Bhealtaine – tine taobh istigh agus tine taobh amuigh. Bhí muintir na hIaráine ina ngialla ag a rialtas féin, aon uair amháin eile, ach fós féin is é an tromluí is measa acu ar tharla dá gcomharsana de bharr ‘cabhair’ an iarthair.<ref name=":02">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-iarain-idir-da-thine-bhealtaine-uaireanta-is-fearr-drochrialtas-na-a-bheith-gan-rialtas-ar-bith/|teideal=An Iaráin idir dá thine Bhealtaine – uaireanta is fearr drochrialtas ná a bheith gan rialtas ar bith|údar=Fachtna Ó Drisceoil|dáta=3 Márta 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-03-04}}</ref> Ag an am céanna bhí Donald Trump sáinnithe idir dhá thine Bhealtaine sa [[Caolas Hormuz|Chaolas Hormuz]].<ref name=":17">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/trump-sainnithe-idir-dha-thine-bhealtaine-sa-chaolas-hormuz/|teideal=Trump sáinnithe idir dhá thine Bhealtaine sa Chaolas Hormuz|údar=Máirtín Ó Duibhir|dáta=18 Márta 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-03-18}}</ref> Tá tábhacht eacnamaíochta thar na bearta ag baint leis an g[[coigeal]] sin ós tríd a sheachadtar sciar suntasach de sholáthairtí ola agus gáis an domhain.<ref name=":15">{{Luaigh foilseachán|title=Ollruathar á dhéanamh as an nua ag Iosrael ar an Liobáin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0318/1563919-ollruathar-a-dheanamh-as-an-nua-ag-iosrael-ar-an-liobain/|date=2026-03-18|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Ar an 7 Aibreán, d’fhógair Trump ‘sos cogaidh’ coicíse.<ref name=":29">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/praghas-na-hola-tite-faoi-bhun-100-aris-tar-eis-fhogra-trump/|teideal=Praghas na hola tite faoi bhun $100 arís tar éis fhógra Trump|údar=Maitiú Ó Coimín|dáta=8 Aibreán 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-08}}</ref> Bhí níos mó ná 2,000 duine maraithe, 28 Feabhra-25 Márta, le hionsaithe ag Iosrael agus na S-A ar an Iaráin. Ina theannta sin, mharaigh Iosrael níos mó ná 1,000 duine sa [[An Liobáin|Liobáin]] agus cuireadh an.ruaig ar na daoine a bhí ina gcónaí i deisceart na tíre, os cionn milliún.<ref>tír bheag atá sa Liobáin, 10,452 km^2, níos lú ná [[Contae an Chláir]], [[Contae Luimnigh]] agus [[Contae Thiobraid Árann|Contae Thiobraid Arainn]] le chéile, agus daonra 6 milliún ann, nó b'fhéidir seacht milliún, na Palaistínigh agus na teifigh as Siria san áireamh</ref> [[Íomhá:President Donald J. Trump on the United States Military Major Combat Operations in Iran.webm|clé|mion|220x220px|Físeán: Fógra de chuid Trump, 28 Feabhra 2026]] [[Íomhá:Operation Epic Fury Update, President Donald J. Trump.webm|clé|mion|220x220px|Físeán: Trump, 1 Márta 2026]] [[Íomhá:132278 cemetery kfar giladi PikiWiki Israel.jpg|clé|mion|220x220px|"Búir Leoin" i Reilig Kfar Giladi san Iosrael]] [[Íomhá:Operation-Roaring-Lion-0014.jpg|clé|mion|220x220px|Sheol Iosrael 200 scairdtrodaire ar an 28 Feabhra 2026, an t-aerfhórsa iomlán (F-16 anseo sa phictiúir seo), ]] [[Íomhá:Epic Fury Strike compilation (997841).webm|clé|mion|220x220px|Físeán: ionsaithe na S-A (díolaim)]] [[Íomhá:Epic Fury Strike compilation (997855).webm|clé|mion|220x220px|Físeán: Díolaim eile de chuid na S-A (tá go leor ann)]] [[Íomhá:President Trump Participates in a Medal of Honor Ceremony.webm|clé|mion|220x220px|Físeán: Trump ar an 2 Márta i searmanas bronnta]] [[Íomhá:Shajareh Tayyebeh school in Minab photos from Mehr (3).jpg|clé|mion|220x220px|[[Ionsaí ar scoil i Minab san Iaráin, 2026|Ionsaí ar scoil i Minab]], 28 Feabhra]] [[Íomhá:Funeral of the martyrs of Minab Primary School for Girls 26.jpg|clé|mion|220x220px|[[Ionsaí ar scoil i Minab san Iaráin, 2026|Tórraimh na gcailíní (cuid) i Minab]] ]] [[Íomhá:Mojtaba Khamenei 2019 (cropped).jpg|clé|mion|272x272px|[[Mojtaba Khamenei]], ceapadh é mar Ayatollah ar an 8 Márta 2026 (anseo in 2019)]] [[Íomhá:Oil Refinery Fires in Tehran, Iran (CIRA 2026-03-07 - nolabels).gif|clé|mion|220x220px|2026-03-07: íomhá ó spás - tinte ó smacht ar fud Tehran nuair a bhuaileadh na scaglanna ola => thit báisteach dhubh agus nimhiúil ; rinne an truailliú an t-aer do-análaithe ar fud na cathrach.]] [[Íomhá:U.S. Central Command - Update from CENTCOM Commander on Operation Epic Fury-.webm|clé|mion|220x220px|Físeán, 3 Márta, aimiréal Brad Cooper, ceannasaí CENTCOM, agus a "huasdátú''"'' (4 nóiméad)]] [[Íomhá:President Trump Gaggles with Press at Joint Base Andrews, Mar. 11, 2026.webm|clé|mion|220x220px|Físeán: Trump, 11 Márta]] [[Íomhá:President Trump and Vice President JD Vance Participate in Signing Time, Mar. 16, 2026.webm|clé|mion|220x220px|16 Márta: Labhair [[J. D. Vance|JD Vance]] don chéad uair, ag 15n 26s]] == Cúlra == Bhí buairt agus imní ann ó na 2000idí go mbeadh an Iaráin in ann buama núicléach a chur le chéile.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Socrú núicléach idir Meiriceá agus An Iaráin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0714/714675-socru-nuicleach-idir-meircea-agus-an-iarain/|date=2015-07-14|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Bhí an Iaráin ag maíomh le fada nach raibh ach spriocanna síochána lena clár núicléach. Ach níor chreid Iosrael riamh an scéal sin. Dúirt na hIaránaigh i gcónaí nach raibh aon airm núicléacha á bhforbairt acu agus gur mar fhoinse fuinnimh amháin a bhí [[úráiniam]] á shaibhriú acu.<ref name=":1">{{Luaigh foilseachán|title=Comhráite sa Ghinéiv faoi chlár núicléach na hIaráine|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0620/1519455-comhraite-sa-ghineiv-faoi-chlar-nuicleach-na-hiaraine/|date=2025-06-20|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Rinneadh [[Socrú núicléach leis an Iaráin|Socrú núicléach leis an Iaráin in 2015]], an [[Socrú núicléach leis an Iaráin|JCPOA]].<ref>''Joint Comprehensive Plan of Action''</ref> D’éirigh na Stáit Aontaithe, faoi stiúir Trump, as an Socrú ar an 8 Bealtaine 2018. Cháin sé an Socrú mar "an margadh is measa riamh". Seach-chogaí a bhí ann go hairithe roimh Meitheamh 2025. Agus buaileadh an Iaráin agus a comhghuaillithe go dona. Theith [[Bashar al-Assad]] [[Cogadh Cathartha na Siria|an tSiria]] sa bhliain 2024. Briseadh [[Cogadh Iosrael-Gaza|Hamas i nGaza]] agus [[Hezbollah]] sa [[An Liobáin|Liobáin]].<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Iran–Israel proxy conflict|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Iran%E2%80%93Israel_proxy_conflict&oldid=1295737217|journal=Wikipedia|date=2025-06-15|language=en}}</ref> {{Príomhalt|Cogadh na Dhá Lá Dhéag 2025}} I dtús 2026, bhí Iosrael agus na Stáit Aontaithe uilechumhachtach sa réigiún == 28 Feabhra 2026 == Ar an 28 Feabhra, chuir Iosrael tús le "blitzkrieg". Thug Iosrael an t-ainm "Búir Leoin" ar an "oibríocht" (i gcuimhne ar [[Yosef Trumpeldor]], a maraíodh ar an 28 Feabhra 1920 i Cath Tel Hai).<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ynet.co.il/news/article/bytb5nxy11g |teideal="שאגת הארי", אחרי "עם כלביא" {{!}} השם והסמליות: "השאגה נשמעת בעולם כולו"|údar=ynet.co.il|dáta=2 Márta 2026}}</ref><ref>Thug Iosrael an t-ainm "Leon ag éirí" (Leabhar na nUimhreacha, caibidil 23, véarsa 24) ar an "oibríocht" [[Cogadh na Dhá Lá Dhéag 2025]]   </ref> Bhí ainm eile ag na Stáit Aontaithe ar an oibríocht, ‘Fiúir Éachtach’ (Epic Fury). Ionsaithe gan choinne, de chuid Iosrael go háirithe, a bhí ann ar an 28 Feabhra. Bhí na Stáit Aontaithe i mbun idirbheartaíochta le Rialtas na hIaráine agus bhí dea-chuma ar an scéal. Ach sárdheis a bhí ann ar an 28 Feabhra; tháinig rialtas na hIaráine le chéile sa ceanncheathrú de chuid an Ayatollah;  bhí barraíocht de thuairim díobh féin acu is cosúil. Ar an gcéad lá, sheol Iosrael 200 scairdtrodaire, gach ceann a bhí acu agus thosaigh na hionsaithe i lár an lae ghil (timpeall 9.45am i dTeheran). Éacht dodhéanta, a cheap na hIaránaigh agus mar sin, ní raibh ceannairí an rialtas ina mbuncair. Mharaigh Iosrael ceannairí polaitiúla agus míleata go leor i lárionad an rialtais:<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.wsj.com/world/middle-east/u-s-and-israel-exact-heavy-toll-on-irans-leaders-8320addf|teideal=Which Iranian Leaders Have Been Killed and Who Survived?|údar=James Benedict, Sune Engel Rasmussen and Benoit Faucon|dáta=2026-03-01|language=en-US|work=The Wall Street Journal|dátarochtana=2026-03-03}}</ref>   * Ayatollah [[Ali Khamenei]].  Maraíodh a iníon agus garmhac chomh maith. Gortaíodh a bhean, Mansoureh Khojasteh Bagherzadeh agus a mhac, Mojtaba Khamenei (ceapadh é mar Ayatollah ar an 8 Márta 2026). * Maorghinearál Mohammad Pakpour, Ardcheannasaí,  [[Cór Gharda na Réabhlóide Ioslamaí]] ([[CGRI]]).<ref>i mBéarla, Islamic Revolutionary Guard Corps (IRGC)</ref> * Aziz Nasirzadeh, Aire Cosanta * Mohammad Mohammadi Golpayegani, Ceann Foirne an Ayatollah * Ali Shamkhani, Rúnaí Comhairle Cosanta na hIaráine * Maorghinearál Abdolrahim Mousavi, Ardcheannasaí, Fórsaí Armtha na hIaráine (an t-údarás míleata is airde) * Briogáidireghinearál Aziz Nasirzadeh, Lóistíocht na bhFórsaí Armtha * Briogáidireghinearál Mohammad Shirazi, Ceann Oifig Míleata an Ayatollah * Briogáidireghinearál Hossein Jabal Amelian, Ceann Taighde Míleata (SPND) * Briogáidireghinearál Gholamreza Rezaian, Ceannasaí Faisnéise, Cór Gharda na Réabhlóide Ioslamaí ([[CGRI]]) * Saleh Asadi, Ceann Faisnéise agus Straitéise san Arm * agus maraíodh b'fhéidir 60 seasca eile i lárionad an rialtais timpeall 9.45am i dTeheran Buaileadh oifig Uachtarán na hIaráine, Masoud Pezeshkian, in Tehran, ach tháinig sé slán as.      Ar an lá céanna, bhuail na S-A timpeall 1,000 sprioc.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.war.gov/News/News-Stories/Article/Article/4418826/hegseth-says-epic-fury-goals-in-iran-are-laser-focused/|teideal=Hegseth Says 'Epic Fury' Goals in Iran Are 'Laser-Focused'|údar=war.gov|dáta=2 Márta 2026|dátarochtana=4 Márta 2026}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ar an 15-17 Márta, feallmharaíodh ceannasaí slándála na hIaráine Ali Larijani agus aire faisnéise na hIaráine Esmail Khatib.<ref name=":15" /> '''Spriocanna''' Ba léir ón ráiteas a thug an tUachtarán Donald Trump maidin na chéad ionsaithe go raibh na Meiriceánaigh i bhfabhar athraithe réimis. D’éirigh lena n-iarrachtaí na ceannairí a mharú ach go gairid ina dhiaidh sin thosaigh siad ag tarraingt siar ón sprioc uaillmhianach maidir le hathrú réimis agus leag siad síos roinnt spriocanna éagsúla eile; scrios iomlán a dhéanamh ar chumas na nIaránach diúracán agus drón a sheoladh agus a mhonarú; agus deireadh a chur lena gclár saibhrithe núicléach.<ref name=":17" /> Bhí sprioc sa bhreis ag Iosrael, [[Hezbollah]] sa [[An Liobáin|Liobáin]] a scrios. == An Iaráin == Ar an 28 Feabhra, bhí na mílte ionsaí ón aer déanta ag na Stáit Aontaithe agus Iosrael ar áiteanna fud fad na hIaráine. Bhí go leor de na buamaí á ndíriú ar dheisceart na hIaráine, an ball is boige den tír ós é is gaire do loingeas aerárthach Mheiriceá a bhí suite i Murascaill na Peirse. Mhaígh na hIosraelaigh gur dírithe ar ionaid mhíleata a bhí na buamaí. Ach ba mhór an damáiste comhthaobhach. Mar shampla, ar an 28 Feabhra, [[Ionsaí ar scoil i Minab san Iaráin, 2026|buaileadh an scoil Shajareh Tayyebeh (An Crann Maith)]] in Minab i gCúige Hormozgan.  Maíonn na meáin san Iaráin gur maraíodh timpeall 168-180 duine, páistí cuid mhór díobh.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=2026 Minab school attack|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=2026_Minab_school_attack&oldid=1343206898|journal=Wikipedia|date=2026-03-12|language=en}}</ref> Bhí 170 cailín, 7 go 12, sa bhunscoil ag an am.Buaileadh ospidéal in aice leis an scoil chomh maith. Bhí an scoil mar bhunáit den [[Cór Gharda na Réabhlóide Ioslamaí]] go dtí 2013.  Ní raibh an sprioc nuashonraithe, is cosúil.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=2026 Minab school airstrike|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=2026_Minab_school_airstrike&oldid=1341572830|journal=Wikipedia|date=2026-03-03|language=en}}</ref> {{Príomhalt|Ionsaí ar scoil i Minab san Iaráin, 2026}} Bhí sé ráite go neamhbhalbh ag Meiriceá agus ag Iosrael go dteastaíonn uathu bonneagar na hIaráine a scriosadh – bonneagar míleata, nó bonneagar sibhialta, nó an dá rud, ní léir. Dúirt ionadaithe an charthanais san Iaráin go ndearnadh damáiste idir 28 Feabhra-9 Márta do 19,000 aonad sibhialtach ó thosaigh an bhuamáil, ar aonaid chónaithe 16,000 acu agus ar aonaid tráchtála na 3,000 eile.<ref name=":3">{{Luaigh foilseachán|title='Luach $5.6 billiún d'airm scaoilte ag Meiriceá leis an Iaráin'|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0310/1562621-luach-5-6-billun-dairm-scaoilte-ag-meiricea-leis-an-iarain/|date=2026-03-10|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Mar le rún sin Mheiriceá agus Iosrael réimeas na hIaráine a threascairt, ní cosúil go bhfuil mórán gluaiseachta faoi ó tá na húdaráis ag teacht roimh aon ghrúpaí frithrialtais a mbeadh sé ar intinn acu teacht le chéile chuige sin.<ref name=":5">{{Luaigh foilseachán|title=Tehran, Béiriút buamáilte go trom arís aréir|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0311/1562774-tehran-beiriut-buamailte-go-trom-aris-areir/|date=2026-03-11|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Bhí a gcuid tithe tréigthe ag breis is 3.2 milliún duine san Iaráin ar an 12 Márta agus iad sa tóir ar bhráite sábháilte ó bhuamaí Iosrael agus na Stát Aontaithe (áisíneacht dídeanaithe na Náisiún Aontaithe a chuir an meastachán maidir le líon na dteifeach ar fáil).<ref name=":8" />  == An Liobáin agus Siria == Thug an Cogadh san Iaráin leithscéal do Iosrael an ruaig a chur an an daonra i ndeisceart an Liobáine. Ní raibh an rún ag Iosrael, a mhaígh an rialtas, ach an ruaig a chur ar an grúpa míleata Hezbollah, eagraíocht a dtacaíonn an Iaráin leis. Ach thug an cogadh san Iaráin leithscéal do Iosrael chun an Liobáin a scrios. Thug Hezbollah a n-aghaidh ar Iosrael; sna chéad laethanta de mhí an Mhárta, scaoileadh diúracáin agus buaileadh bunáiteanna leis na hIosraelaigh in [[Ardáin Ghóláin]] sa tSiria agus i dtuaisceart Iosrael, gan mórán damáiste. Theilg scairdeitleáin na nIosraelach diúracáin le hionaid éagsúla ar fud na tíre gach lá, na comharsanachtaí Siacha go háirithe i ndeisceart na tíre, ach fiú ceantair cónaithe i lár Bhéiriút.  Buamáil thréan a bhí ann ar cheantar dlúthchónaithe lán d'árasáin agus de shiopaí beaga,  Bhuail buamaí Iosrael lár na príomhchathrach, áit nach bhfuil i ngaobhar dhaingean Hezbollah ó dheas de Bhéiriút.<ref name=":16">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/na-scortha-maraithe-no-go-gortaithe-sna-hionsaithe-is-deanai-ar-beirut/|teideal=Na scórtha maraithe nó go gortaithe sna hionsaithe is déanaí ar Beirut|dáta=2026-03-18|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-03-18}}</ref> Bhuamáil Iosrael an bonneagar sibhialta, áiseanna sláinte, bóithre agus droichid ina measc.<ref name=":9">{{Luaigh foilseachán|title=Ionsaithe tréana á ndéanamh ar an Liobáin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0314/1563407-ionsaithe-treana-a-ndeanamh-ar-an-liobain/|date=2026-03-14|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Mhaígh na hIosraelaigh gur ar lucht Hezbollah a bhí a gcuid arm dírithe ach ní raibh a n-amas ró-chruinn.<ref name=":10">{{Luaigh foilseachán|title=Bonneagar na hIaráine á leacú tuilleadh ag Iosrael, Meiriceá|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0313/1563219-bonneagar-na-hiaraine-a-leacu-tuilleadh-ag-iosrael-meiricea/|date=2026-03-13|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Chuir Iosrael saighdiúirí thar teorainn isteach i ndeisceart na Liobáine, [[UNIFIL|áit a raibh saighdiúirí na hÉireann ar dualgas síochána leis na Náisiúin Aontaithe]].<ref name=":0" /> Dúirt Rialtas na Liobáine go raibh 570 duine maraithe ag fórsaí Iosrael sa tír idir 28 Feabhra - 9 Márta agus bhí 760,000 duine curtha as a mbailte.<ref name=":3" /> Tugadh "pionós comhchoiteann" ar easáitiú éigeantach an phobail seo.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/6/israel-extending-gaza-playbook-to-lebanon-charity-warns|teideal=Israel extending ‘Gaza playbook’ to Lebanon, charity warns|údar=Al Jazeera Staff|language=en|work=Al Jazeera|dátarochtana=2026-03-11}}</ref> <ref>{{Lua idirlín|url=https://thewire.in/world/the-world-watches-as-israel-destroys-lebanon-implementing-a-doctrine-of-war-crimes|teideal=The World Watches as Israel Destroys Lebanon, Implementing a Doctrine of War Crimes|language=en|work=The Wire|dátarochtana=2026-03-11}}</ref> D'fhoilsigh [[Human Rights Watch]] tuairisc ag léiriú fianaise gur bhain Iosrael leas as an nimh fosfar bán i gceantair ina bhfuil cónaí ar dhaoine i ndeisceart na Liobáine (mar a tharla le linn DF 2023-Bealtaine 2024) (9 Márta).<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.hrw.org/news/2026/03/09/lebanon-israel-unlawfully-using-white-phosphorus|teideal=Lebanon: Israel Unlawfully Using White Phosphorus {{!}} Human Rights Watch|dáta=2026-03-09|language=en|dátarochtana=2026-03-13}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=22 duine maraithe, 117 leonta ag fórsaí Iosrael i mBéiriút|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/1011/1474867-22-duine-maraithe-117-leonta-ag-forsai-iosrael-i-mbeiriut/|date=2024-10-11|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref>   Maíodh go raibh  coireanna cogaidh agus coireanna in aghaidh na daonnachta á ndéanamh ag na hIosraelaigh.<ref>{{Lua idirlín|url=https://news.un.org/en/story/2026/03/1167098|teideal=Nearly 700,000 displaced in Lebanon as Middle East crisis escalates {{!}} UN News|dáta=2026-03-09|language=en|work=news.un.org|dátarochtana=2026-03-13}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://globalvoices.org/2026/03/12/from-gaza-to-lebanon-and-iran-the-normalization-of-atrocity/|teideal=From Gaza to Lebanon and Iran: The normalization of atrocity|dáta=2026-03-12|language=en|work=Global Voices|dátarochtana=2026-03-13}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.justsecurity.org/133550/illegality-israels-military-campaign-lebanon/|teideal=The Illegality of Israel’s Military Campaign in Lebanon|údar=Adil Ahmad Haque|dáta=2026-03-11|language=en-US|work=Just Security|dátarochtana=2026-03-13}}</ref>    I ndeisceart na Siria, bhuail Iosrael spriocanna ó am go ham, ina measc ionad ceannais agus bunáit mhíleata de chuid réimeas na tíre sin.<ref name=":18">{{Luaigh foilseachán|title=Tuilleadh ionsaithe i Murascaill na Peirse thar oíche|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0320/1564329-tuilleadh-ionsaithe-i-murascaill-na-peirse-thar-oiche/|date=2026-03-20|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Ar an 8 Aibreán, thug Uachtarán Trump le fios nach raibh an Liobáin clúdaithe sa sos cogaidh a tháinig i bhfeidhm ar an 7 Aibreán. Dúirt an tUachtarán Trump gur "achrann eile" é an troid in aghaidh Hezbollah.<ref name=":37">{{Luaigh foilseachán|title="Tá Caolas Hormuz fós dúnta", a deir an Iaráin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0408/1567287-ta-caolas-hormuz-fos-dunta-a-deir-an-iarain/|date=2026-04-08|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Ar an 23 Aibreán,, d'fhógair an réimeas i Washington DC 'sos cogaidh' sa Liobáin. An lá dár gcionn dúirt Hezbollah nárbh fhiú tráithnín é an 'sos cogaidh' tar éis d'fhórsaí míleata Iosrael beirt a mharú sa Liobáin, srl.<ref name=":38">{{Luaigh foilseachán|title='Ceannairí Eorpacha éadóchasach faoin gcorraíl idirnáisiúnta'|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0424/1569920-ceannairi-eorpacha-eadochasach-faoin-gcorrail-idirnaisiunta/|date=2026-04-24|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> == Tíortha Arabacha == Sna laethanta dár gcionn, bhí ionsaithe déanta ag an Iaráin ar fud an Mheánoirthir, tíortha Arabacha atá fabhrach do Mheiriceá go háirithe.<ref name=":0" /> Scaoil na hIaránaigh sailbhí drón le tíortha comharsanachta gach lá.  Cé nach bhearnaigh ach an corrcheann acu na córais chosanta, is mór an díobháil a rinne siad. Mar shampla  bhuail dhá dhrón Ambasáid na Stát Aontaithe i bpríomhchathair na hAraibe Sádaí, [[Riyadh]], agus scrios ceann dá mbuamaí foirgneamh i mbunáit le hArm Mheiriceá i mBairéin. D’ionsaigh an Iaráin  ionaid bhreosla in Óman agus i gCatar agus  scaglann ola san Araib Shádach srl.<ref>{{Luaigh foilseachán|title='131 cathair san Iaráin ionsaithe ag fórsaí Mheiriceá, Iosrael'|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0302/1561157-131-cathair-san-iarain-ionsaithe-ag-forsai-mheiricea-iosrael/|date=2026-03-02|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> === '''Iaráic''' === Bhris cogadh cathartha amach. Ina theannta sin, mharaigh ionsaithe de chuid na hIaráine daoine san Iaráic, saighdiúirí Francacha san áireamh, a bhí ag troid in aghaidh [[ISIS]] ([[An Stát Ioslamach|Stát Ioslamach]] nó nó [[Daesh]], mar chuid den Oibríocht Chammal. == Iosrael == Bhí aer-ruathair le cloisteáil ar fud na tíre ar fud na tíre ó am go ham, agus ionsaithe sliogáin i dtuaisceart na tíre (roicéid de chuid Hezbollah). Maraíodh cúpla duine. == An Phalaistín == Thug an cogadh san Iaráin leithscéal do lonnaitheoirí Giúdacha ionsaí a dhéanamh ar Phalaistínigh sa [[An Bruach Thiar|Bhruach Thiar]].<ref name=":11">{{Luaigh foilseachán|title=Ceathrar maraithe ag fórsaí Iosrael ar an mBruach Thiar|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0315/1563552-ceathrar-maraithe-ag-forsai-iosrael-ar-an-mbruach-thiar/|date=2026-03-15|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.com/news/articles/c620vwl97vyo|teideal=EU and UK demand Israel stop surge in West Bank settler violence|dáta=2026-03-11|language=en-GB|work=www.bbc.com|dátarochtana=2026-03-12}}</ref> == Cúrsaí eacnamaíochta == Gan trácht ar an scrios agus an marú, bhí deasca eacnamaíochta na corraíola ag cur isteach ar thíortha an domhain, lena n-áirítear na tíortha atá ag cur an chogaidh ar an Iaráin.<ref name=":12">{{Luaigh foilseachán|title=An Iaráin á slacairt an athuair ag fórsaí Iosrael|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0316/1563642-an-iarain-a-slacairt-an-athuair-ag-forsai-iosrael/|date=2026-03-16|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Chuaigh praghsanna ola agus gáis in airde go pras ar na margaí idirnáisiúnta mar gheall ar an réabadh.   $82 a bhí ar bhairille Brent ar an 3 Márta, (ardú de $10 ó 27 Feabhra) agus $98-$115 ar an 9 Márta.  Dúnadh an scaglann ola is mó san Araib Shádach.  Ar an 2 Márta, bhí  thart ar 150 long i dteannta i g[[Caolas Hormuz]] idir an Iaráin agus Óman, tancaeir ola ina measc.  Is tríd an muinceann uisce sin a sheachadtar an cúigiú cuid de sholáthairtí ola an domhain agus an cúigiú cuid de ghás leachtaithe an domhain ach aon lá.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Praghas ola ardaithe agus tancaeir sáinnithe i gCaolas Hormuz|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0302/1561247-pragas-ola-ardaithe-agus-tancaeir-sainnithe-i-gcaolas-hormuz/|date=2026-03-02|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Mhaígh Trump ar an 10 Márta gur luach $5.6 billiún d'airm a bhí caite ag fórsaí Mheiriceá san fheachtas in aghaidh na hIaráine ón 28 Feabhra - 9 Márta.<ref name=":3" /> Ansin mhaígh an Peinteagán gur luach $11 billiún a bhí caite in iomlán ar feadh sé lá.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.thetimes.com/world/middle-east/article/iran-latest-news-today-us-trump-live-6b3qrtql5|teideal=We’re not stopping till the job is done, pledges Trump — as it happened|údar=David Charter, Washington {{!}} Kelly Rissman, US reporter {{!}} David Harding {{!}} Joshua Thurston {{!}} Samer Al-Atrush, Middle East Correspondent|dáta=2026-03-12|language=en|work=www.thetimes.com|dátarochtana=2026-03-12}}</ref> Ar an 11 Márta, d'fhógair an Gníomhaireacht Idirnáisiúnta Fuinnimh go gcuirfí ar an margadh idirnáisiúnta 400 milliún bairille ola ó stoc cúltaca bhallstáit na heagraíochta ( is ionann 400 milliún bairille agus an tríú cuid den stoc cúltaca uile).<ref name=":4">{{Luaigh foilseachán|title=400 milliún bairille ola ón gcúlstoc le cur ar an margadh|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0311/1562798-400-milliun-bairille-ola-on-gculstoc-le-cur-ar-an-margadh/|date=2026-03-11|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref>1.2 billiún bairille ola a bhí i stoc cúltaca na Gníomhaireachta Idirnáisiúnta Fuinnimh ag an am, a bhfuil 32 ballstát ann, agus coinnítear i dtaisce é ar eagla na héigeandála domhanda. </ref> Ina theannta sin, bhí cead tugtha ag Trump do thíortha eile ola a cheannach ó thancaeir Rúiseacha a bhí faoi choinneáil i gcalafoirt éagsúla ar fud an domhain,<ref name=":10" /> trí na smachtbhannaí ar ola na Rúise a mhaolú.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/trump-i-sainn-maidir-le-cogadh-na-hiaraine/|teideal=Trump i sáinn maidir le cogadh na hIaráine|údar=Eoin Ó Murchú|dáta=16 Márta 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-03-17}}</ref> Chuir an beart seo fearg ollmhór ar an Úcráin agus ar an Aontas Eorpach. Ní raibh Caolas Hormuz dúnta go hiomlán - lig na Stáit Aontaithe tancaeir ola na Síne dul isteach is amach le linn an chogaidh i mí an Mhárta.<ref name=":14">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/freagra-patuar-ar-eileamh-trump-go-gcuirfi-longa-cogaidh-chuig-caolas-hormuz/|teideal=Freagra patuar ar éileamh Trump go gcuirfí longa cogaidh chuig Caolas Hormuz|dáta=2026-03-16|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-03-17}}</ref> Rinne na Stáit Aontaithe iarracht chun an Caolas a dhúnadh i mí Aibreáin. Ar an 24 Aibreán, d'admhaigh ceannairí an Aontais Eorpaigh go raibh an ghleacaíocht faoi Chaolas Hormuz géarchéim fuinnimh a adhaint Bhí siad "éadóchasach" faoi lorg na corraíola ar sholáthar ola agus ar phraghsanna, agus ina dhiaidh sin ar an ngeilleagar idirnáisiúnta.<ref name=":38" /> === Truailliú === Ar an 7/8 Márta 2026, bhuail Iosrael na scaglanna ola ar fud Tehran. Chuaigh na tinte ó smacht agus bhí scamall dubh deataigh os cionn Tehran ag agus súiche brocach ina bhrat ar na sráideanna de bharr ionsaithe a rinneadh ar stórais ola.<ref name=":6">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/stad-ar-bith-ar-ionsaithe-dron-agus-diuracan/|teideal=Stad ar bith ar ionsaithe drón agus diúracán|dáta=2026-03-09|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-03-12}}</ref> Ansin thit báisteach dhubh agus nimhiúil''.''<ref>{{Luaigh foilseachán|title=‘Black rain’ in Tehran — what are the health effects?|url=https://www.nature.com/articles/d41586-026-00800-9|journal=Nature|date=2026-03-11|issn=1476-4687|doi=10.1038/d41586-026-00800-9|language=en|author=Rachel Fieldhouse, Mohana Basu}}</ref> Rinne an truailliú an t-aer do-análaithe ar fud na cathrach, pionós comhchoiteann mar a tharla sa Liobáin agus Gaza.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.theguardian.com/world/2026/mar/08/dark-like-our-future-iranians-describe-scenes-of-catastrophe-after-tehrans-oil-depots-bombed|teideal=‘Dark, like our future’: Iranians describe scenes of catastrophe after Tehran’s oil depots bombed|údar=theguardian.com|dátarochtana=12-03-2026}}</ref> [[Íomhá:Iran propaganda LEGO AI video on 2026 Iran war.webm|clé|mion|220x220px|Físeán: bolscaireacht de chuid na hIaráine, 10 Márta 2026]] [[Íomhá:President Trump Easter Lunch White House April 1 2026.webm|clé|mion|220x220px|Físeán: Trump ar an 1 Aibreán]] [[Íomhá:Members of the Tehran Jewish community navigating the site where the Rafi'-Nia synagogue was destroyed.webm|clé|mion|220x220px|Físeán: scrios Iosrael [[sionagóg]] i dTehran ar an 7 Aibreán<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Destruction of the Rafi'-Nia synagogue|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Destruction_of_the_Rafi%27-Nia_synagogue&oldid=1347796670|journal=Wikipedia|date=2026-04-08|language=en}}</ref>]] [[Íomhá:New Lego Video From Iran Losers First!-1920X1080-Avc1-Mp4a.webm|clé|mion|220x220px|Físeán: Bolscaireacht de chuid na hIaráine, 8 Aibréan]] == Polaitíocht == Ar an 1 Márta, mhaígh Donald Trump go raibh “diúracáin fadraoin agus airm núicléacha ag an Iaráin a bheadh ina mbagairt uafásach do gach Meiriceánach”.  D’áitigh lucht a cháinte gur as a chonlán fhéin, i gcomhar le hIosrael, a rinne Trump an t-ionsaí agus nach raibh aon chríoch shoiléir oibrithe amach ina aigne aige, agus gur anord níos measa a tharlódh dá bharr sa réigiún. Thug  Rialtas na Breataine cead d'fhórsaí Mheiriceá leas a bhaint as bunáiteanna aeir sa Bhreatain agus iad ar a mbealach chun na Murascaille, “ar chúinsí cosanta”.  Ansin rinneadh  ionsaí dróin ar bhunáit mhíleata leis an mBreatain sa Chipir.<ref name=":0" /> Cáineadh an cogadh go hidirnáisiúnta, agus dhiúltaigh an Spáinn do Mheiriceá úsáid a bhaint as bunáiteanna míleata atá roinnte idir an dá thír.<ref name=":2">{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/7-m%C3%A1rta-2026-t%C3%ADr-eoghain/id1525428808?i=1000753770820|teideal=Nuacht Mhall, (Tír Eoghain)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=7 Márta 2026|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2026-03-09}}</ref> Thug an Ríocht Aontaithe cead. Ar an 8 Márta, ceapadh [[Mojtaba Khamenei]] mar an Ayatollah nua.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.com/news/articles/c78xxg05w0zo|teideal=Who is Mojtaba Khamenei, Iran's new supreme leader?|dáta=2026-03-08|language=en-GB|work=www.bbc.com|dátarochtana=2026-03-09}}</ref> Gortaíodh é ar an 28 Feabhra agus maraíodh a thuistí agus a bhean. Níor tháinig sé os comhair an phobail. == Taidhleoireacht == Ar an 1 Márta, mhaígh an tUachtarán Trump inné go raibh ceannairí na hIaráine i dteagmháil leis chun cúrsaí a phlé ach dúirt Ali Larijani, an t-oifigeach slándála náisiúnta is sinsearaí san Iaráin ag an am, agus a bhí fós beo, nach ndéanfadh an Phoblacht Ioslamach aon idirbheartaíocht leis na Stáit Aontaithe. De réir pobalbhreith de chuid Reuters/Ipsos ag an am, ní raibh ach 27% de Mheiriceánaigh ag tacú le hionsaithe na Stát Aontaithe ar an Iaráin agus marú an cheannaire agus mheas thart ar a leath, duine as gach ceathrar Poblachtánach ina measc, go raibh tóir rómhór ag Trump ar an neart míleata.<ref name=":0" /> I ndiaidh seachtain de chogadh san Mheánoirthear, bhí leithscéal déanta ag Uachtarán na hIaráine, [[Masoud Pezeshkian]], as ionsaithe a rinneadh ar thíortha eile timpeall Mhurascaill na Peirse. Dúirt sé nach ndéanfaí ionsaí ar thír ar bith nach bhfuil ag ionsaí na hIaráine.<ref name=":2" /> Ach lean ionsaithe na hIaráine ar aghaidh. Bhí Pezeshkian gan chumhacht Tuairiscíodh go raibh an Rúis ag cur eolas faisnéise ar fáil don Iaráin. Bhí sé seo ag teacht salach ar fad ar ról Mheiriceá i g[[Ionradh na Rúise ar an Úcráin|Cogadh na hRúise san Úcráin]] <ref name=":10" />. Ar an 17 Márta, thug Donald Trump ropadh faoina chomhghuaillithe in [[Eagraíocht Chonradh an Atlantaigh Thuaidh]] [ECAT] a dhiúltaigh dá iarratas go dtabharfaidís cúnamh do Mheiriceá le Caolas Hormuz a oscailt do loingeas.<ref name=":16" /> Ar an 18 Márta, rinne aerfhórsa Iosrael ruathar ar an ngáscheantar is mó ar domhan ar chósta thiar theas na hIaráine. Ansin bhagair Trump go scriosfaí stáisiúin cumhachta na hIaráine muna "n-osclófaí go hiomlán" Caolas Hormuz . D'ardaigh praghas gáis go suntasach ar fud an domhain agus tháinig scaoll sna margaí dá bharr.<ref name=":20" /> Ar an 23 Márta, mhaígh Trump go raibh "comhráití maithe agus fiúntacha" ann leis an Iaráin. Thug Trump na margaí chun suaimhnis. Ach bhí [[trádáil cos istigh]] ann is cosúil. Tharla bisiú ollmhór ar scaireanna díreach roimh an cúpla focal de chuid Trump.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.wsj.com/livecoverage/stock-market-today-dow-sp-500-nasdaq-03-24-2026/card/mystery-jump-in-oil-trading-ahead-of-trump-post-draws-scrutiny-56sgwdXtlOlonqIKDsL6|teideal=Mystery Jump in Oil Trading Ahead of Trump Post Draws Scrutiny|language=en-US|work=The Wall Street Journal|dátarochtana=2026-03-25}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.cbsnews.com/news/insider-trading-oil-futures-trump-iran-post/|teideal=Oil trades surged just before Trump's post on Iran talks. Some experts are suspicious. - CBS News|dáta=2026-03-24|language=en-US|work=www.cbsnews.com|dátarochtana=2026-03-25}}</ref> Ansin shéan Tehran gur tharla a leithéid de chomhrá ná de chainteanna, ag tabhairt '[[bréagnuacht]]' ar ráiteas Uachtarán na S-A.<ref name=":22">{{Luaigh foilseachán|title=Diúracáin á radadh ar Iosrael, cainteanna Trump séanta ag Tehran|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0324/1564922-diuracain-a-radadh-ar-iosrael-cainteanna-trump-seanta-ag-tehran/|date=2026-03-24|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Caithfidh sé gur ag margaíocht leis féin a bhí Trump, ar Rialtas na hIaráine le teann searbhais. Ar aon chuma, a dúirt na hIaránaigh, níor lú leo ná an sioc dul chun cainte leis an bhfear céanna.<ref name=":23">{{Luaigh foilseachán|title=An spéir ina caor thine sa Mheánoirthear arís ó mhaidin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0325/1565099-an-speir-ina-caor-thine-sa-mheanoirthear-aris-o-mhaidin/|date=2026-03-25|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Fágadh drochbhail ar na margaí aon uair amháin eile (thit na scaireanna arís, agus d'ardaigh praghas an ola). Ar an 6-7 Aibreán, shéan an Teach Bán go raibh Meiriceá ag breithniú airm núicléacha a chaitheamh leis an Iaráin. Rinne Trump bagairtí uafásacha agus labhair LeasUachtarán JD Vance faoi "uirlisí a bheith ag na Fórsaí Armtha nár bhain muid leas astu fós". B'éigean don Réimeas i Washington an "soiléiriú" a dhéanamh níos déanaí.<ref name=":30">{{Luaigh foilseachán|title=Clabhsúr iomlán ar an gcogadh ón Iaráin, ag séanadh sprioc Trump|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0406/1566930-deireadh-leis-an-gcogadh-on-iarain-ag-seanadh-sprioc-trump/|date=2026-04-06|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref name=":31">{{Luaigh foilseachán|title=Meiriceá ag séanadh go scaoilfidh siad airm núicléacha|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0407/1567072-meiricea-ag-seanadh-go-scaoilfidh-siad-airm-nuicleach/|date=2026-04-07|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> === An chéad sos cogaidh === Tar éis 40 lá trodaíochta, dúirt Trump ar a shuíomh meán sóisialta féin, [[Truth Social]], ar an 7 Aibreán go mbeadh sos cogaidh i bhfeidhm ‘ar an dá thaobh’ ar feadh coicíse agus go n-osclófaí Caolas Hormuz “ina iomláine, láithreach bonn agus go sábháilte”.<ref name=":29" /> Ach dheimhnigh Rialtas na hIaráine go raibh smacht aige i gcónaí ar Chaolas Hormuz. Thug sé rabhadh go scriosfar aon long a sheolfar trí Chaolas Hormuz gan chead na hIaráine a fháil ar dtús.<ref name=":32">{{Luaigh foilseachán|title="Tá Caolas Hormuz fós dúnta", a deir an Iaráin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0408/1567287-ta-caolas-hormuz-fos-dunta-a-deir-an-iarain/|date=2026-04-08|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> In ainneoin sos cogaidh, rinne Iosrael sraith mórionsaithe ar an Liobáin ar an 8 Aibreán.<ref name=":33">{{Luaigh foilseachán|title=Sraith mórionsaithe ar an Liobáin inniu, in ainneoin sos cogaidh|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0408/1567240-sraith-morionsaithe-ar-an-liobain-inniu-in-ainneoin-sos-cogaidh/|date=2026-04-08|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Dúirt aireacht sláinte na Liobáine ar maidin gur maraíodh 300 duine. Bhí an Iaráin míshásta nach raibh stop curtha ag Iosrael lena n-ionsaithe ar an Liobáin. Dhún an Iaráin an Caolas arís i bhfianaise ionsaithe Iosrael ar an Liobáin, agus in ainneoin sos cogaidh a bheith aontaithe.<ref name=":37" /> Dúirt Príomhaire na Spáinne, Pedro Sanchez, "Níl an Spáinn chun bualadh bos mór a thabhairt dóibh siúd a chuir an domhan trí thine díreach toisc gur tháinig siad ar an láthair le buicéad."<ref name=":34">{{Luaigh foilseachán|title=Fáilte curtha roimh an sos cogaidh sa mheánoirthear|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0408/1567162-failte-curtha-roimh-an-sos-cogaidh-sa-mheanoirthear-ag-ceannairi/|date=2026-04-08|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> === Coireanna === Dúirt Ardchoimisinéir um Chearta an Duine na Náisiún Aontaithe, Volker Turk, gur coireanna cogaidh a bhí sna hionsaithe ar infreastruchtúir sibhialtach mar go sháraigh siad an sainmhíniú beacht atá ar spriocanna míleata.<ref name=":24">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ionsaithe-trump-ar-infreastruchtuir-fuinnimh-na-hiaraine-curtha-ar-athla/|teideal=Ionsaithe Trump ar infreastruchtúir fuinnimh na hIaráine curtha ar athlá|dáta=2026-03-23|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-03-25}}</ref> D'ionsaigh Iosrael agus na S-A droichid, traein agus bonneagar eile.<ref>Ar an 6 Márta, d'fhógair PríomhAire Iosrael Benjamin Netanyahu go raibh an tír sin tar éis ionsaithe buamála a dhéanamh ar iarnróid agus ar dhroichid "a bhíonn á n-úsáid ag Garda na Réabhlóide (sárfhórsaí Arm na hIaráine).</ref> Coir cogaidh a bhí ina leithéid a mhaígh saineolaithe ar an dlí idirnáisiúnta.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/law/2026/apr/03/us-war-crimes-iran-civilian-infrastructure-international-law-school-strike|teideal=Is the US committing war crimes by targeting Iran’s civilian infrastructure?|údar=Peter Beaumont|dáta=2026-04-03|language=en-GB|work=The Guardian|dátarochtana=2026-04-08}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.hrw.org/news/2026/04/08/questions-and-answers-us-israel-iran-and-the-laws-of-war|teideal=Questions and Answers: US, Israel, Iran, and the Laws of War {{!}} Human Rights Watch|dáta=2026-04-08|language=en|dátarochtana=2026-04-08}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://docs.un.org/en/S/2026/130|teideal=An official letter from the Permanent Representative of Iran to the UN (S/2026/130) formally accused the United States and Israel of committing war crimes through the systematic and intentional destruction of vital civilian infrastructure.|údar=United Nations Security Council|work=docs.un.org|dátarochtana=2026-04-08}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.amnesty.org/en/latest/news/2026/04/iran-president-trumps-apocalyptic-threats-of-large-scale-civilian-devastation-demand-urgent-global-action-to-prevent-atrocity-crimes/|teideal=Iran: President Trump’s apocalyptic threats of large-scale civilian devastation demand urgent global action to prevent atrocity crimes|dáta=2026-04-07|language=en|work=Amnesty International|dátarochtana=2026-04-08}}</ref> [[Íomhá:Donald_Trump_condemns_Pope_Leo_XIV.png|clé|mion|220x220px|Ráiteas de chuid Trump, 12 Aibreán 2026]] I mí Aibreáin 2026, bhí an Pápa faoi ionsaí ag an [[Uachtarán Trump]] agus a chomhghuaillithe as diúltú tacú leis an g[[Cogadh na Stát Aontaithe agus Iosrael in aghaidh na hIaráine|cogadh san Iaráin]]. Bhí rialtas Trump ag iarraidh a chogadh san Iaráin a léiriú mar “chogadh cóir”, cogadh tacaithe ag diagacht Chríostaí. Bhí easaontas láidir déanta ag an bPápa, áfach, ag rá nach n-éisteann Íosa “le paidreacha na ndaoine a théann i mbun cogaidh”. Bhí cáineadh déanta ag an Pápa Leo ar cheannairí a chaitheann billiúin ar chogaí agus dúirt sé go raibh an domhan “á scriosadh ag dornán tíoránach” i ráiteas thar a bheith láidir le linn cuairte ar Chamarún.<ref>{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/18-aibre%C3%A1n-2026-baile-%C3%A1tha-cliath/id1525428808?i=1000762165654|teideal=Nuacht Mhall (Baile Átha Cliath)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=18 Aibreán 2026|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2026-04-18}}</ref> [[Íomhá:The_"Arabella_C"_at_Foynes_(July_2002)_-_geograph.org.uk_-_4719239.jpg|clé|mion|220x220px|lárionaid dáileacháin ola i bh[[Faing]], [[Calafort Faing]]]] [[Íomhá:The_"Thun_Gemini",_Belfast_(September_2018)_-_geograph.org.uk_-_5911750.jpg|clé|mion|220x220px|An tancaeir "Thun Gemini"; ní raibh sí in ann a lastas a dhíluchtú ag lárionaid dáileacháin ola Circle K i nGaillimh. Bhí an taincéir ar ancaire i gCuan na Gaillimhe agus sé mhilliún líotar ola ar bord aici, breosla nach rabhthas ábalta a thabhairt i dtír ag calafort na Gaillimhe.]] == Éire == Bhí  suas le 20,000 as Éireann  ina gcónaí i stáit na Murascaille in 2026. Bhí sé i gceist ag an Rialtas na hÉireann teacht i gcabhair ar shaoránaigh de chuid na hÉireann a bhí ina gcónaí sa Mheánoirthear nó a bhí ar cuairt ar an réigiún.<ref>{{Luaigh foilseachán|title='Níl an réabadh san Iaráin ach ina thús' – Trump, Rubio|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0303/1561364-nil-an-reabadh-san-iarain-ach-ina-thus-trump-rubio/|date=2026-03-03|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Thuirling an chéad eitleán paisinéirí as Dubai go hÉirinn in Aerfort Bhaile Átha Cliath.<ref name=":7">{{Luaigh foilseachán|title=Thuirling an chéad eitleán paisinéirí as Dubai go hÉirinn in Aerfort Bhaile Átha Cliath. Bí seo an chéad eitilt as an taobh sin den domhan ó thosaigh na Stáit Aontaithe agus Iosrael a gcuid ionsaithe ar an Iaráin.|url=https://www.rte.ie/radio/podcasts/22590173-eoghan-corry-eagarthoir-na-hirise-air-travel/|language=ga-IE|author=Eoghan Corry : Eagarthóir na hirise Air & Travel. / RnaG - Nuacht a hAon|date=5 Márta 2026}}</ref> Mhaígh an Taoiseach Micheál Martin nach raibh aerfort na Sionainne á úsáid ag eitleáin de chuid aerfhórsa na Stát Aontaithe a bhí páirteach sa bhfeachtas buamála.<ref name=":13">{{Luaigh foilseachán|title='Níl aerfort na Sionainne á úsáid ag aerfhórsa Mheiriceá'|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0315/1563556-nil-aerfort-na-sionainne-a-usaid-ag-aerfhorsa-mheiricea/|date=2026-03-15|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> D'ardaigh ola tí ó €500 ar 500 lítear i mí Feabhra go €900 ar an 20 Márta. D'ardaigh díosal ó €1.80 an lítear go €2.25 agus bhí peitril é féin tuairim is €2 an lítear.<ref name=":21" /><ref name=":25">{{Luaigh foilseachán|title=Praghas breosla tite i stáisiúin seirbhísí ó mhaidin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0325/1565100-praghas-breosla-tite-i-staisiuin-seirbhisi-o-mhaidin/|date=2026-03-25|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> <ref name=":26">{{Lua idirlín|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2026/03/pacaiste-tacaiochta-fogartha-ag-an-rialtas-le-dul-i-ngleic-le-costas-ola/|teideal=Pacáiste tacaíochta fógartha ag an rialtas le dul i ngleic le costas ola|údar=Eagarthóir|dáta=2026-03-27|language=ga-IE|work=An Páipéar|dátarochtana=2026-03-30}}</ref> Thit praghas breosla tite i stáisiúin seirbhísí ar fud na tíre nuair a laghdaíodh an dleacht mháil a ghearrtar ar pheitreal agus ar dhíosal <ref name=":19">{{Luaigh foilseachán|title=Tarlóirí sásta go bhfaighidh siad 'tacaíocht mhór' ón Rialtas|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0319/1564117-tarloiri-bothair-ag-bagairt-dul-i-muinin-na-hagoidiochta/|date=2026-03-19|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Tháinig 2% d'ardú ar an meán ar phraghsanna do thomhaltóirí sa chéad choicís de mhí an Mhárta, agus ardú de 11% ar phraghsanna fuinnimh i gcaitheamh an achair sin.<ref name=":27">{{Luaigh foilseachán|title=1.8% d'ardú ar phraghsanna sa chéad choicís de Mhárta|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0330/1565859-1-8-dardu-ar-phraghsanna-sa-chead-choicis-de-mharta/|date=2026-03-30|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Bhí feirmeoirí atá ag an ardú as miosúr a tháinig ar phraghas [[Leasachán|leasacháin]].<ref name=":28">{{Luaigh foilseachán|title=Imní go mbeidh feirmeoirí as leasachán gan mhoill|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0330/1565858-imni-go-mbeidh-feirmeoiri-as-leasachan-gan-mhoill/|date=2026-03-30|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Ar an 2 Aibreán, dúirt an Taoiseach Micheál Martin nach raibh aon mheas aige ar chaint dhíblí Trump, go háirithe a ndúirt sé faoin Iaráin "a ath-chlochaoisiú" le buamaí. "Níl glacadh ar bith le caint mar é", arsa an Taoiseach. "Níl muintir na hIaráine freagrach as an gcogadh agus caithfear iad a chosaint [seachas iad a dhealbhú]", a dúirt sé.<ref name=":35">{{Luaigh foilseachán|title=Trump ag bagairt an Iaráin a chlochaoisiú le buamaí|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0402/1566415-trump-ag-bagairt-an-iarain-a-chlochaoisiu-le-buamai/|date=2026-04-02|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Ar an 7-10 Aibreán, [[Aighneas an bhreosla 2026|eagraíodh agóidí ar fud na hÉireann]] i gcoinne an chostais [[breosla]].<ref name=":36">{{Luaigh foilseachán|title=Tá na hagóidí breosla "mícheart" a deir an Taoiseach|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0408/1567197-ta-na-hagoidi-breosla-micheart-a-deir-an-taoiseach/|date=2026-04-08|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> {{Príomhalt|Aighneas an bhreosla 2026}} == Féach freisin == * [[Cogadh Iosrael-Gaza]] * [[Hezbollah]] * [[Cogadh na Dhá Lá Dhéag 2025]] * [[Cór Gharda na Réabhlóide Ioslamaí]] * [[Ionsaí ar scoil i Minab san Iaráin, 2026|Ionsaí ar scoil i Minab, 2026]] == Nuacht == 2 Márta<ref name=":0" /> 3 Márta 4 Márta<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Long chogaidh leis an Iaráin pollta, curtha síos|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0304/1561632-long-chogaidh-leis-an-iarain-pollta-curtha-sios/|date=2026-03-04|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=An Liobáin agus an Iaráin á dtuairgneáil tuilleadh|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0304/1561547-an-liobain-agus-an-iarain-a-dtuairgneail-tuilleadh/|date=2026-03-04|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref name=":02" /> 5 Márta<ref>{{Luaigh foilseachán|title='Rún ag Iosrael múr a dhéanamh de bhonneagar na hIaráine'|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0305/1561750-run-ag-iosrael-mur-a-dheanamh-de-bhonneagar-na-hiaraine/|date=2026-03-05|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Ardú ar phraghas breosla: daoine 'á bhfeannadh'|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0305/1561834-ardu-ar-phraghas-breosla-daoine-a-bhfeannadh/|date=2026-03-05|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref name=":7" /> 6 Márta<ref>{{Lua idirlín|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2026/03/sam-meaite-ar-chogadh-fada-agus-an-iarain-ag-seasamh-an-fhoid/|teideal=SAM meáite ar chogadh fada agus an Iaráin ag seasamh an fhóid|údar=Eoin Ó Murchú (Páirtí Cumannach Éireann)|dáta=2026-03-06|language=ga-IE|work=An Páipéar|dátarochtana=2026-03-06}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Cairteitilt Rialtais ó Ómán go hÉirinn tráthnóna|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0306/1561992-cairteitilt-rialtais-o-oman-go-heirinn-trathnona/|date=2026-03-06|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> 9 Márta<ref name=":6" /><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Iosrael fós ag ionsaí na hIaráine agus Tehran fós ag freagairt|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0309/1562411-iosrael-fos-ag-ionsai-na-hiaraine-agus-tehran-fos-ag-freagairt/|date=2026-03-09|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> 10 Márta<ref name=":3" /><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/imni-faoi-stadas-na-teanga-in-ollscoil-na-gaillimhe-agus-post-mor-eile-fogartha-gan-riachtanas-gaeilge/|teideal=‘An lá is déine ionsaithe fós againn ar an Iaráin’ – Rúnaí Cosanta na Stát Aontaithe|dáta=2026-03-10|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-03-12}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=An Iaráin: 'cogadh beagnach thart' nó 'níl deireadh leis fós'?|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0310/1562572-an-iarain-cogadh-beagnach-thart-ach-nil-deireadh-leis-fos/|date=2026-03-10|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> 11 Márta<ref name=":5" /><ref>{{Lua idirlín|teideal=Ní ligfear ‘an lítear amháin féin ola’ trí Chaolas Hormuz – an Iaráin|url=https://tuairisc.ie/ni-ligfear-an-litear-amhain-fein-ola-tri-chaolas-hormuz-an-iarain/|work=Tuairisc.ie|dáta=2026-03-11|dátarochtana=2026-03-12|language=ga-IE}}</ref><ref name=":4" /> 13 Márta<ref name=":10" /> 12 Márta<ref name=":8">{{Lua idirlín|url=https://sceal.ie/2026/03/a-dtithe-treigthe-ag-breis-is-3-2-milliun-duine-san-iarain/|teideal=A dtithe tréigthe ag breis is 3.2 milliún duine san Iaráin|údar=Tuairisc|dáta=2026-03-12|language=ga-IE|work=Scéal|dátarochtana=2026-03-12}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Ollruathar eile á dhéanamh ag fórsaí Iosrael ar an Iaráin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0312/1563010-ollruathar-eile-a-dheanamh-ag-forsai-iosrael-ar-an-iarain/|date=2026-03-12|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> 13 Márta 14 Márta<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Oileán Kharg tagtha faoi thréanionsaí ó fhórsaí Mheiriceá|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0314/1563462-oilean-kharg-tagtha-faoi-threanionsai-o-fhorsai-mheiricea/|date=2026-03-14|language=ga-IE|author=Nuacht RTE}}</ref><ref name=":9" /> 15 Márta<ref name=":13" /><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Breis ionsaithe á mbeartú ar Oileán Kharg|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0315/1563512-breis-ionsaithe-a-mbeartu-ar-oilean-kharg/|date=2026-03-15|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref name=":11" /> 16 Márta<ref name=":12" /><ref name=":14" /> 17 Márta<ref>{{Luaigh foilseachán|title=An Iaráin in uachtar i gcruinniú an Tí Bháin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0317/1563859-an-iarain-in-uachtar-i-gcruinniu-an-ti-bhain/|date=2026-03-17|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> 18 Márta<ref name=":15" /><ref name=":17" /><ref name=":16" /> 19 Márta<ref name=":20">{{Luaigh foilseachán|title=Trump míshásta faoi ionsaí ar gháscheantar san Iaráin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0319/1564115-trump-mishasta-faoi-ionsai-ar-ghascheantar-san-iarain/|date=2026-03-19|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref name=":19" /> 20 Márta<ref name=":18" /> 23 Márta<ref name=":21">{{Luaigh foilseachán|title=Laghdú ar dhleacht mháil, pheitril & díosail á phlé ag an Rialtas|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0323/1564736-laghdu-ar-dhleacht-mhail-pheitril-diosail-a-phle-ag-an-rialtas/|date=2026-03-23|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Sos 5 lá ar ionsaithe SAM ar stáisiúin leictreachais na hIaráine|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0323/1564755-sos-5-la-ar-ionsaithe-sam-ar-staisiuin-leictreachais-na-hiaraine/|date=2026-03-23|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> <ref name=":24" /> 24 Márta<ref name=":22" /> <ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/iosrael-agus-an-iaraic-a-ruscadh-ag-diuracain-malairt-sceil-ag-na-stait-aontaithe-agus-an-iarain-faoi-chainteanna/|teideal=Iosrael agus an Iaráic á rúscadh ag diúracáin, malairt scéil ag na Stáit Aontaithe agus an Iaráin faoi chainteanna|dáta=2026-03-24|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-03-25}}</ref> 25 Márta<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.aljazeera.com/news/2026/3/25/us-israel-war-on-iran-whats-happening-on-day-26-of-attacks|teideal=US-Israel war on Iran: What’s happening on day 26 of attacks?|údar=Elizabeth Melimopoulos|language=en|work=Al Jazeera|dátarochtana=2026-03-25}}</ref> <ref name=":23" /> <ref name=":25" /> 26 Márta<ref>{{Luaigh foilseachán|title=An Iaráin: caint ar 'léas dóchais' ach leanann an bhuamáil|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0326/1565289-an-iarain-caint-ar-leas-dochais-ach-leanann-an-bhuamail/|date=2026-03-26|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> 27 Márta<ref>{{Luaigh foilseachán|title='1,900 duine maraithe agus 20,000 gortaithe san Iaráin le mí'|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0327/1565454-1-900-duine-maraithe-agus-20-000-gortaithe-san-iarain-le-mi/|date=2026-03-27|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref name=":26" /><ref>{{Lua idirlín|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2026/03/neamhinniulacht-trump-agus-gearu-an-chogaidh-le-teacht/|teideal=Neamhinniúlacht Trump agus géarú an chogaidh le teacht|údar=Cathal Ó Murchú|dáta=2026-03-27|language=ga-IE|work=An Páipéar|dátarochtana=2026-03-30}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ionsaithe-trump-infreastruchtuir-fuinnimh-na-hiaraine-curtha-ar-athla-aris/|teideal=Ionsaithe Trump ar infreastruchtúr fuinnimh na hIaráine curtha ar athlá arís|dáta=2026-03-27|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-03-30}}</ref> 30 Márta<ref>{{Luaigh foilseachán|title=An Iaráin: Trump ag caint ar bhinn a thógáil ar Oileán Kharg|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0330/1565856-an-iarain-trump-ag-caint-ar-bhinn-a-thogail-ar-oilean-kharg/|date=2026-03-30|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref name=":27" /><ref name=":28" /><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/bagairt-deanta-ag-trump-go-scriosfaidh-se-laithreacha-fuinnimh-uile-na-hiaraine-mura-ndeantar-margadh/|teideal=Bagairt déanta ag Trump go ‘scriosfaidh’ sé láithreacha fuinnimh uile na hIaráine mura ndéantar margadh|dáta=2026-03-30|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-03-30}}</ref> 31 Márta<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Tancaer ola in Dubai curtha trí thine ag diúracán ón Iaráin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0331/1566037-tancaer-ola-in-dubai-curtha-tri-thine-ag-diuracan-on-iarain/|date=2026-03-31|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> 1 Aibreán<ref>{{Luaigh foilseachán|title=An Iaráin "ag iarraidh sos cogaidh" – Trump|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0401/1566309-an-iarain-ag-iarraidh-sos-cogaidh-trump/|date=2026-04-01|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> <ref>{{Luaigh foilseachán|title="Easpa breosla eitleáin faoi cheann míosa" - Ceannasaí Ryanair|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0401/1566251-easpa-breosla-eitleain-faoi-cheann-miosa-ceannasai-ryanair/|date=2026-04-01|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> 2 Aibreán<ref name=":35" /> 3 Aibreán 4 Aibreán 5 Aibreán 6 Aibreán<ref name=":31" /><ref name=":30" /> 7 Aibreán<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ta-meath-iosrael-ag-teacht-agus-buaic-a-chumhachta-sroichte-aige/|teideal=Tá meath Iosrael ag teacht agus buaic a chumhachta sroichte aige|údar=Fachtna Ó Drisceoil|dáta=7 Aibreán 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-08}}</ref><ref name=":32" /><ref name=":33" /><ref name=":36" /><ref name=":34" /><ref name=":29" /> 8 Aibreán<ref name=":37" /> == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Cogadh Iosrael–Iaráin]] [[Catagóir:2026]] [[Catagóir:Stair Iosrael]] [[Catagóir:Stair na hIaráine]] [[Catagóir:Cogaí]] [[Catagóir:Cogadh na hIaráine 2026]] [[Catagóir:Dara téarma Donald Trump]] lpcdozv4s5i28p0g8mxg8ze4m327drx 0 124777 1310125 1304903 2026-04-25T10:24:51Z ~2026-25320-02 73770 1310125 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Sraith leabhar grinn is ea '''''Magik: Storm & Illyana''''', ar a dtugtar freisin '''''Storm & Illyana: Magik''''', nó go simplí '''''Magik'' (iml. 1)''', foilsithe ag [[Marvel Comics]], bunaithe ar an carachtair [[Magik]] agus [[Storm (carachtar)|Storm]], scríofa ag [[Chris Claremont]] agus tarraingthe ag [[John Buscema]].<ref>{{cite magazine|last=Monk|first=Wally|date=1 Nollaig 2019|title=Sunday Classics: ''Magik: Storm and Illyana''|url=https://comic-watch.com/comic-book-reviews/sunday-classics-magik-storm-and-illyana|access-date=1 Nollaig 2019|website=[[Comic Watch]]}}</ref> Foilsíodh an tsraith ó 30 Lúnasa go dtí 29 Samhain, [[1983]] thar cúig eagrán, agus fuair sí fáiltiú dearfach ó léirmheastóirí.<ref>{{cite magazine|title=Review: ''X-Men: Magic – Storm and Illyana''|url=https://theslingsandarrows.com/x-men-magik-storm-and-illyana|last=Plowright|first=Frank|date=1 Nollaig 2019|access-date=1 Nollaig 2019|website=[[Slings & Arrows]]}}</ref><ref>{{cite magazine|title=Comic Review: ''Magik: Illyana and Storm''|url=https://talkingpulp.wordpress.com/2018/10/22/comic-review-magik-illyana-and-storm|author=Talking Pulp|date=22 Deireadh Fómhair 2018|access-date=22 Deireadh Fómhair 2018|website=Talking Pulp}}</ref><ref>{{cite magazine|title=''X-Men: Magic – Storm & Illyana'' Review|url=https://dreager1.com/2014/04/16/xmen-magik-storm-illyana-review|author=D. Reager|date=16 Aibreán 2014|access-date=16 Aibreán 2014|website=DReager1.com}}</ref><ref>{{cite magazine|title=Letterer Ariana Maher recommends ''Magik: Storm & Illyana''|url=https://www.comicsbookcase.com/quarantine-reading-list-i/magik-storm-illyana|last=Maher|first=Ariana|date=29 Bealtaine 2020|access-date=29 Bealtaine 2020|website=Comics Bookcase}}</ref> ==Eagráin bailithe== ===Eisiúintí=== {| Class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Eisiúint !! Teideal !! Dáta Foilsithe !! Tagairtí |- | #1 || "Cailín Beag Caillte" || 30 Lúnasa, [[1983]] || <ref>{{cite magazine|title=''Magik: Storm & Illyana'' #1|url=https://www.marvel.com/comics/issue/123912/rogue_the_savage_land_2025_1|date=30 Lúnasa 1983|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #2 || "Fuil Iarainn Fuar Te!" || 4 Deireadh Fómhair, 1983 || <ref>{{cite magazine|title=''Magik: Storm & Illyana'' #2|url=https://www.marvel.com/comics/issue/123914/rogue_the_savage_land_2025_2|date=4 Deireadh Fómhair 1983|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #3 || "Turasanama" || 1 Samhain, 1983 || <ref>{{cite magazine|title=''Magik: Storm & Illyana'' #3|url=https://www.marvel.com/comics/issue/123915/rogue_the_savage_land_2025_3|date=1 Samhain 1983|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #4 || "Darkleanbh" || 29 Samhain, 1983 || <ref>{{cite magazine|title=''Magik: Storm & Illyana'' #4|url=https://www.marvel.com/comics/issue/123916/rogue_the_savage_land_2025_4|date=29 Samhain 1983|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |} ===Bailiúcháin=== {| class="wikitable sortable" style="text-align:left;" width="100%" ! width="25%" | Teideal ! width="28%" | Ábhar bailithe ! width="10%" | Leathanaigh ! width="15%" | Dáta foilsithe ! width="32%" | ISBN |- | '''''Magik: Storm & Illyana''''' | ''Magik: Storm & Illyana'' #1–4; ''[[Uncanny X-Men]]'' #160 | 128 | 28 Lúnasa, [[2013]] | {{ISBNT|978-0-7851-8455-3}} |} == Naisc sheachtracha == * [https://www.marvel.com/comics/series/17814/xmen_magik_storm_and_illyana_2013 ''Magik: Storm & Illyana''] ag ''[[Marvel.com]]'' == Tagairtí == {{Reflist}} {{Magik}} {{Storm}} [[Catagóir:Magik]] [[Catagóir:Storm]] ns8qjqcn4fvvkfjkeogeclx1cahaiyo 1310128 1310125 2026-04-25T10:27:00Z ~2026-25320-02 73770 1310128 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Sraith leabhar grinn is ea '''''Magik: Storm & Illyana''''', ar a dtugtar freisin '''''Storm & Illyana: Magik''''', nó go simplí '''''Magik'' (iml. 1)''', foilsithe ag [[Marvel Comics]], bunaithe ar an carachtair [[Magik]] agus [[Storm (carachtar)|Storm]], scríofa ag [[Chris Claremont]] agus tarraingthe ag [[John Buscema]].<ref>{{cite magazine|last=Monk|first=Wally|date=1 Nollaig 2019|title=Sunday Classics: ''Magik: Storm and Illyana''|url=https://comic-watch.com/comic-book-reviews/sunday-classics-magik-storm-and-illyana|access-date=1 Nollaig 2019|website=[[Comic Watch]]}}</ref> Foilsíodh an tsraith ó 30 Lúnasa go dtí 29 Samhain, [[1983]] thar cúig eagrán, agus fuair sí fáiltiú dearfach ó léirmheastóirí.<ref>{{cite magazine|title=Review: ''X-Men: Magic – Storm and Illyana''|url=https://theslingsandarrows.com/x-men-magik-storm-and-illyana|last=Plowright|first=Frank|date=1 Nollaig 2019|access-date=1 Nollaig 2019|website=[[Slings & Arrows]]}}</ref><ref>{{cite magazine|title=Comic Review: ''Magik: Illyana and Storm''|url=https://talkingpulp.wordpress.com/2018/10/22/comic-review-magik-illyana-and-storm|author=Talking Pulp|date=22 Deireadh Fómhair 2018|access-date=22 Deireadh Fómhair 2018|website=Talking Pulp}}</ref><ref>{{cite magazine|title=''X-Men: Magic – Storm & Illyana'' Review|url=https://dreager1.com/2014/04/16/xmen-magik-storm-illyana-review|author=D. Reager|date=16 Aibreán 2014|access-date=16 Aibreán 2014|website=DReager1.com}}</ref><ref>{{cite magazine|title=Letterer Ariana Maher recommends ''Magik: Storm & Illyana''|url=https://www.comicsbookcase.com/quarantine-reading-list-i/magik-storm-illyana|last=Maher|first=Ariana|date=29 Bealtaine 2020|access-date=29 Bealtaine 2020|website=Comics Bookcase}}</ref> Lean [[Magik (iml. 2)|''Magik'' Imleabhar 2]] é. ==Eagráin bailithe== ===Eisiúintí=== {| Class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Eisiúint !! Teideal !! Dáta Foilsithe !! Tagairtí |- | #1 || "Cailín Beag Caillte" || 30 Lúnasa, [[1983]] || <ref>{{cite magazine|title=''Magik: Storm & Illyana'' #1|url=https://www.marvel.com/comics/issue/123912/rogue_the_savage_land_2025_1|date=30 Lúnasa 1983|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #2 || "Fuil Iarainn Fuar Te!" || 4 Deireadh Fómhair, 1983 || <ref>{{cite magazine|title=''Magik: Storm & Illyana'' #2|url=https://www.marvel.com/comics/issue/123914/rogue_the_savage_land_2025_2|date=4 Deireadh Fómhair 1983|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #3 || "Turasanama" || 1 Samhain, 1983 || <ref>{{cite magazine|title=''Magik: Storm & Illyana'' #3|url=https://www.marvel.com/comics/issue/123915/rogue_the_savage_land_2025_3|date=1 Samhain 1983|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #4 || "Darkleanbh" || 29 Samhain, 1983 || <ref>{{cite magazine|title=''Magik: Storm & Illyana'' #4|url=https://www.marvel.com/comics/issue/123916/rogue_the_savage_land_2025_4|date=29 Samhain 1983|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |} ===Bailiúcháin=== {| class="wikitable sortable" style="text-align:left;" width="100%" ! width="25%" | Teideal ! width="28%" | Ábhar bailithe ! width="10%" | Leathanaigh ! width="15%" | Dáta foilsithe ! width="32%" | ISBN |- | '''''Magik: Storm & Illyana''''' | ''Magik: Storm & Illyana'' #1–4 agus ''[[Uncanny X-Men]]'' #160 | 128 | 28 Lúnasa, [[2013]] | {{ISBNT|978-0-7851-8455-3}} |} == Naisc sheachtracha == * [https://www.marvel.com/comics/series/17814/xmen_magik_storm_and_illyana_2013 ''Magik: Storm & Illyana''] ag ''[[Marvel.com]]'' == Tagairtí == {{Reflist}} {{Magik}} {{Storm}} [[Catagóir:Magik]] [[Catagóir:Storm]] 2j5u6m9cfeiy1r60xyu63klgyakbsio 0 124779 1310126 1304901 2026-04-25T10:25:17Z ~2026-25320-02 73770 1310126 wikitext text/x-wiki #ATHSHEOLADH [[Magik: Storm & Illyana]] osw6xas6w7xyrjxodjqqia05kdf5wcs 0 124917 1309586 1305573 2026-04-24T17:51:54Z Alison 570 We don't translate names of publications unless they're translated into Irish. These are English language publications and titles. As Gaeilge = factually incorrect and misleading. They were never published with these titles 1309586 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{Glanadh-mar|teidil foilseachán i mBéarla, ldh.}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Sraith leabhar grinn is ea '''''Laura Kinney: Sabretooth''''' foilsithe ag [[Marvel Comics]], bunaithe ar an carachtar [[Wolverine (Laura Kinney)|Laura Kinney / Sabretooth]] agus suite i dtodhchaí malartach an tsraith imeachtaí ''[[X-Men: Age of Revelation]]'', scríofa ag [[Erica Schultz]], agus tarraingthe ag [[Valentina Pinti]] agus [[Elena Casagrande]]. Foilsíodh an tsraith ó 8 Deireadh Fómhair go dtí 3 Nollaig, [[2025]] thar trí eagrán, agus fuair sí fáiltiú dearfach ó léirmheastóirí.<ref>{{cite magazine|url=https://comic-watch.com/comic-book-reviews/laura-kinney-sabretooth-1-family-affairs|title=''Laura Kinney Sabretooth'' #1 : Family Affairs|last=Hutchinson|first=Ross|date=8 Deireadh Fómhair 2025|website=[[Comic Watch]]|access-date=8 Deireadh Fómhair 2025}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://aiptcomics.com/2025/10/08/laura-kinney-sabretooth-1-review|title=''Laura Kinney: Sabretooth'' #1 is a daring and mysterious start|last=Brooke|first=David|date=8 Deireadh Fómhair 2025|website=[[AIPT Comics]]|access-date=8 Deireadh Fómhair 2025}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://www.youdontreadcomics.com/comics/2025/11/8/laura-kinney-sabertooth-2-review|title=''Laura Kinney: Sabertooth'' #2 // Review|last=Bickerstaff|first=Russ|date=8 Samhain 2025|website=[[You Don't Read Comics]]|access-date=8 Samhain 2025}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://nerdinitiative.com/2025/12/03/laura-kinney-sabretooth-3-mother-knows-best|title=''Laura Kinney: Sabretooth'' #3 – Mother Knows Best|author=Lauren|date=3 Nollaig 2025|website=[[Nerd Initiative]]|access-date=3 Nollaig 2025}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://bleedingcool.com/comics/laura-kinney-sabretooth-3-preview-arakko-apocalypse-showdown|title=''Laura Kinney: Sabretooth'' #3 Preview: Arakko Apocalypse Showdown|author2=LOLtron|last1=Terror|first1=Jude|date=29 Samhain 2025|website=[[Bleeding Cool]]|access-date=29 Samhain 2025}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://comic-watch.com/news/exclusive-preview-x-years-later-sabretooth-stalks-arakko-home-of-apocalypse-in-laura-kinney-sabretooth-3|title=Exclusive Preview: X Years Later: Sabretooth Stalks Arakko, Home of Apocalypse in ''Laura Kinney: Sabretooth'' #3|last=Burdette|first=Chad|date=27 Samhain 2025|website=[[Comic Watch]]|access-date=27 Samhain 2025}}</ref> ==Eagráin bailithe== ===Eisiúintí=== {| Class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Eisiúint !! Teideal !! Dáta Foilsithe !! Tagairtí |- | #1 || "An Sabretooth Úrnua! X Blianta Ina Dhiaidh Sin…" || 8 Deireadh Fómhair, [[2025]] || <ref>{{cite magazine|title=''Laura Kinney: Sabretooth'' #1|url=https://www.marvel.com/comics/issue/130542/laura_kinney_sabretooth_2025_1|date=8 Deireadh Fómhair 2025|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #2 || "Sabretooth ag Sealgaireacht a Teaghlaigh! X Blianta Ina Dhiaidh Sin…" || 5 Samhain, 2025 || <ref>{{cite magazine|title=''Laura Kinney: Sabretooth'' #2|url=https://www.marvel.com/comics/issue/130543/laura_kinney_sabretooth_2025_2|date=5 Samhain 2025|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #3 || "Ruathar ar Arakko! X Blianta Ina Dhiaidh Sin…" || 3 Nollaig, 2025 || <ref>{{cite magazine|title=''Laura Kinney: Sabretooth'' #3|url=https://www.marvel.com/comics/issue/130544/laura_kinney_sabretooth_2025_3|date=3 Nollaig 2025|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |} ===Bailiúcháin=== {| class="wikitable sortable" style="text-align:left;" width="100%" ! width="29%" | Teideal ! width="28%" | Ábhar bailithe ! width="13%" | Dáta foilsithe ! width="19%" | ISBN |- | '''''[[X-Men: Age of Revelation]] – Overture''''' | ''X-Men: Age of Revelation'' #0, ''X-Men: Age of Revelation Overture'' #1, ''[[Amazing X-Men]]'' #1–3, ''[[Binary]]'' #1–3, ''[[Cloak or Dagger]]'' #1–3, ''[[Iron & Frost]]'' #1–3, agus ''Laura Kinney: Sabretooth'' #1–3 | 6 Bealtaine, [[2026]] | {{ISBNT|978-1-3025-3609-1}} |} ==Naisc sheachtracha== * [https://www.marvel.com/comics/series/44572/laura_kinney_sabretooth_2025_present ''Laura Kinney: Sabretooth''] ag ''[[Marvel.com]]'' ==Tagairtí== {{Reflist}} {{Sabretooth}} {{Wolverine}} {{X-Men: Age of Revelation}} [[Catagóir:Sabretooth]] [[Catagóir:Wolverine]] [[Catagóir:X-Men: Age of Revelation]] 6bxdu4u9jf7e48d4iok6n0gwh0g6iqp 2 124967 1309570 1309487 2026-04-24T16:48:20Z Marcas.oduinn 33120 1309570 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]] # [[Cath Cairn Chonaill]] # [[Ceart Claidib Cormaic]] # [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] #* [[Murchad mac Brain Mut]]=[[Murchadh mac Brain]] # [[Donn Bó]] == Cath Cairn Chonaill == Cath Cairn Chonaill (Cairnd, Cairnn) == Achoimre [[Diarmait mac Áedo Sláine]], [[Guaire Aidne mac Colmáin]] == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /><ref name=celtPreamble /> * [[British Library]], [[Egerton 1782]] (leabaithe i 'Mionannála') (Eg. 1782) * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Lebor na hUidre]] (LU) * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Laighneach]] (''interp'') (LL) * LCnaT, [[Leabhar Buí Leacáin]] (sliocht) (LBL) === Eagráin agus aistriúcháin * Béarla: {{cite journal | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = ''The Battle of Carn Conaill'' | publisher = [[Zeitschrift für celtische Philologie]] | year = 1901 | volume = 3 | pages = 204-219, 572-573}} [LU le leaganacha as LL agus Eg. 1782]. * Béarla: {{cite book | first = Standish Hayes | last = O'Grady | authorlink = Standish Hayes O'Grady | title = Silva Gadelica, Iml. 1 | location = Londain | publisher = | year = 1892 | pages = 396-401 }} [Eg. 1782]. * NuaGhaeilge: {{cite book | first = Cormac | last = Ó Cadhlaigh | authorlink = Cormac Ó Cadhlaigh | title = Guaire an Oinigh | location = Baile Átha Cliath | publisher = [[Oifig an tSoláthair]] | year = 1939 | pages = 49-58, 175-176, 188}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Cath-cairnn/Cath-cairnn-index.html Cath Cairnn Chonaill] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Cath_Cairnd_Chonaill Cath Cairnd Chonaill] ar CODECS * [https://celt.ucc.ie/published/G100042/ The Battle of Carnn Chonaill] ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Cath-cairnn/Cath-cairnn-index.html | teideal = Cath Cairn Chonaill | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Cath-cairnn/Cath-cairnn-sources.html | teideal = Cath Cairn Chonaill - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Cath Cairn Chonaill | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=celtPreamble>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/published/G100042/text001.html | teideal = The Battle of Carnn Chonaill - Preamble | foilsitheoir = [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 14w2blcsqbv5ybl5ya0gn7l1z3rszjc 1309583 1309570 2026-04-24T17:40:51Z Marcas.oduinn 33120 /* Cath Cairn Chonaill */ 1309583 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]] # [[Cath Cairn Chonaill]] # [[Ceart Claidib Cormaic]] # [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] #* [[Murchad mac Brain Mut]]=[[Murchadh mac Brain]] # [[Donn Bó]] == Cath Cairn Chonaill == Cath Cairn Chonaill (Cairnd, Cairnn) == Achoimre [[Diarmait mac Áedo Sláine]], [[Guaire Aidne mac Colmáin]] == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /><ref name=celtPreamble /> * [[British Library]], [[Egerton 1782]] (leabaithe i 'Mionannála') (Eg. 1782) * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Lebor na hUidre]] (LU) * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Laighneach]] (''interp'') (LL) * LCnaT, [[Leabhar Buí Leacáin]] (sliocht) (LBL) === Eagráin agus aistriúcháin * Béarla: {{cite journal | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = ''The Battle of Carn Conaill'' | publisher = [[Zeitschrift für celtische Philologie]] | year = 1901 | volume = 3 | pages = 204-219, 572-573}} [LU le leaganacha as LL agus Eg. 1782]. * Béarla: {{cite book | first = Standish Hayes | last = O'Grady | authorlink = Standish Hayes O'Grady | title = Silva Gadelica, Iml. 1 | location = Londain | publisher = | year = 1892 | pages = 396-401 }} [Eg. 1782]. * NuaGhaeilge: {{cite book | first = Cormac | last = Ó Cadhlaigh | authorlink = Cormac Ó Cadhlaigh | title = Guaire an Oinigh | location = Baile Átha Cliath | publisher = [[Oifig an tSoláthair]] | year = 1939 | pages = 49-58, 175-176, 188}} === Léirmheas * {{cite journal | first = Ruairí | last = Ó hUiginn | authorlink = | title = Reviews: The Mythological Cycle of Medieval Irish Literature (Carey); Revisiting the Cycle of the Kings (Murray) | location = | publisher = [Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath|IALBÀC]] | year = 2022 | volume = 34 | pages = 192–198 | doi = 10.58480/SCS-j93sk-64jvy}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Cath-cairnn/Cath-cairnn-index.html Cath Cairnn Chonaill] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Cath_Cairnd_Chonaill Cath Cairnd Chonaill] ar CODECS * [https://celt.ucc.ie/published/G100042/ The Battle of Carnn Chonaill] ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Cath-cairnn/Cath-cairnn-index.html | teideal = Cath Cairn Chonaill | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Cath-cairnn/Cath-cairnn-sources.html | teideal = Cath Cairn Chonaill - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Cath Cairn Chonaill | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=celtPreamble>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/published/G100042/text001.html | teideal = The Battle of Carnn Chonaill - Preamble | foilsitheoir = [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ bb8kb2ihufu3u3euknvzf2vt00a0ovo 1309602 1309583 2026-04-24T18:03:32Z Marcas.oduinn 33120 /* Cath Cairn Chonaill */ 1309602 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]] # [[Cath Cairn Chonaill]] # [[Ceart Claidib Cormaic]] # [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] #* [[Murchad mac Brain Mut]]=[[Murchadh mac Brain]] # [[Donn Bó]] == Cath Cairn Chonaill == Is scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] é '''Cath Cairn Chonaill''' (Sean/MeánGhaeilge ''Cairnd, Cairnn''), atá idir scéal catha agus fáthscéal maidir le ríogacht, mórchroí agus breithiúnas diaga. == Achoimre '' A complaint over a cow escalates into a battle between [[Diarmait mac Áedo Sláine]], [[Guaire Aidne mac Colmáin]]. Guaire is defeated and a peace settlement is reached. == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /><ref name=celtPreamble /> * [[British Library]], [[Egerton 1782]] (leabaithe i 'Mionannála') (Eg. 1782) * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Lebor na hUidre]] (LU) * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Laighneach]] (''interp'') (LL) * LCnaT, [[Leabhar Buí Leacáin]] (sliocht) (LBL) === Eagráin agus aistriúcháin * Béarla: {{cite journal | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = ''The Battle of Carn Conaill'' | publisher = [[Zeitschrift für celtische Philologie]] | year = 1901 | volume = 3 | pages = 204-219, 572-573}} [LU le leaganacha as LL agus Eg. 1782]. * Béarla: {{cite book | first = Standish Hayes | last = O'Grady | authorlink = Standish Hayes O'Grady | title = Silva Gadelica, Iml. 1 | location = Londain | publisher = | year = 1892 | pages = 396-401 }} [Eg. 1782]. * NuaGhaeilge: {{cite book | first = Cormac | last = Ó Cadhlaigh | authorlink = Cormac Ó Cadhlaigh | title = Guaire an Oinigh | location = Baile Átha Cliath | publisher = [[Oifig an tSoláthair]] | year = 1939 | pages = 49-58, 175-176, 188}} === Léirmheas * {{cite journal | first = Ruairí | last = Ó hUiginn | authorlink = | title = Reviews: The Mythological Cycle of Medieval Irish Literature (Carey); Revisiting the Cycle of the Kings (Murray) | location = | publisher = [Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath|IALBÀC]] | year = 2022 | volume = 34 | pages = 192–198 | doi = 10.58480/SCS-j93sk-64jvy}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Cath-cairnn/Cath-cairnn-index.html Cath Cairnn Chonaill] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Cath_Cairnd_Chonaill Cath Cairnd Chonaill] ar CODECS * [https://celt.ucc.ie/published/G100042/ The Battle of Carnn Chonaill] ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Cath-cairnn/Cath-cairnn-index.html | teideal = Cath Cairn Chonaill | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Cath-cairnn/Cath-cairnn-sources.html | teideal = Cath Cairn Chonaill - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Cath Cairn Chonaill | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=celtPreamble>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/published/G100042/text001.html | teideal = The Battle of Carnn Chonaill - Preamble | foilsitheoir = [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 0wj73uxaznupwy5g6wdz5re5u86w4xm 1309621 1309602 2026-04-24T20:18:25Z Marcas.oduinn 33120 /* Cath Cairn Chonaill */ 1309621 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]] # [[Cath Cairn Chonaill]] # [[Ceart Claidib Cormaic]] # [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] #* [[Murchad mac Brain Mut]]=[[Murchadh mac Brain]] # [[Donn Bó]] == Cath Cairn Chonaill == Is scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] é '''Cath Cairn Chonaill''' (Sean/MeánGhaeilge ''Cairnd, Cairnn''), atá idir scéal catha agus fáthscéal maidir le ríogacht, mórchroí agus breithiúnas diaga. == Achoimre '' A complaint over a cow escalates into a battle between [[Diarmaid mac Aodha Sláine]], [[Guaire Aidhne mac Colmáin]]. Guaire is defeated and a peace settlement is reached. == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /><ref name=celtPreamble /> * [[British Library]], [[Egerton 1782]] (leabaithe i 'Mionannála') (Eg. 1782) * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Lebor na hUidre]] (LU) * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Laighneach]] (''interp'') (LL) * LCnaT, [[Leabhar Buí Leacáin]] (sliocht) (LBL) === Eagráin agus aistriúcháin * Béarla: {{cite journal | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = ''The Battle of Carn Conaill'' | publisher = [[Zeitschrift für celtische Philologie]] | year = 1901 | volume = 3 | pages = 204-219, 572-573}} [LU le leaganacha as LL agus Eg. 1782]. * Béarla: {{cite book | first = Standish Hayes | last = O'Grady | authorlink = Standish Hayes O'Grady | title = Silva Gadelica, Iml. 1 | location = Londain | publisher = | year = 1892 | pages = 396-401 }} [Eg. 1782]. * NuaGhaeilge: {{cite book | first = Cormac | last = Ó Cadhlaigh | authorlink = Cormac Ó Cadhlaigh | title = Guaire an Oinigh | location = Baile Átha Cliath | publisher = [[Oifig an tSoláthair]] | year = 1939 | pages = 49-58, 175-176, 188}} === Léirmheas * {{cite journal | first = Ruairí | last = Ó hUiginn | authorlink = | title = Reviews: The Mythological Cycle of Medieval Irish Literature (Carey); Revisiting the Cycle of the Kings (Murray) | location = | publisher = [Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath|IALBÀC]] | year = 2022 | volume = 34 | pages = 192–198 | doi = 10.58480/SCS-j93sk-64jvy}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Cath-cairnn/Cath-cairnn-index.html Cath Cairnn Chonaill] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Cath_Cairnd_Chonaill Cath Cairnd Chonaill] ar CODECS * [https://celt.ucc.ie/published/G100042/ The Battle of Carnn Chonaill] ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Cath-cairnn/Cath-cairnn-index.html | teideal = Cath Cairn Chonaill | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Cath-cairnn/Cath-cairnn-sources.html | teideal = Cath Cairn Chonaill - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Cath Cairn Chonaill | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=celtPreamble>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/published/G100042/text001.html | teideal = The Battle of Carnn Chonaill - Preamble | foilsitheoir = [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 297dujbmb0uy29s621kgd40srrff1sp 1309627 1309621 2026-04-24T20:33:03Z Marcas.oduinn 33120 /* Cath Chairn Chonaill */ 1309627 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]] # [[Cath Cairn Chonaill]] # [[Ceart Claidib Cormaic]] # [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] #* [[Murchad mac Brain Mut]]=[[Murchadh mac Brain]] # [[Donn Bó]] == Cath Chairn Chonaill == Is scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] é '''Cath Chairn Chonaill''' (Sean/MeánGhaeilge ''Cairnd, Cairnn''), atá idir scéal catha agus fáthscéal maidir le ríogacht, mórchroí agus breithiúnas diaga. Tá dhá athleagan éagsúla den scéal i measc ceithre lámhscríbhinn. == Achoimre '' A complaint over a cow escalates into a battle between [[Diarmaid mac Aodha Sláine]], [[Guaire Aidhne mac Colmáin]]. Guaire is defeated and a peace settlement is reached. == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /><ref name=celtPreamble /> * [[British Library]], [[Egerton 1782]] (leabaithe i 'Mionannála') (Eg. 1782) * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Lebor na hUidre]] (LU) * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Laighneach]] (''interp'') (LL) * LCnaT, [[Leabhar Buí Leacáin]] (sliocht) (LBL) === Eagráin agus aistriúcháin * Béarla: {{cite journal | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = ''The Battle of Carn Conaill'' | publisher = [[Zeitschrift für celtische Philologie]] | year = 1901 | volume = 3 | pages = 204-219, 572-573}} [LU le leaganacha as LL agus Eg. 1782]. * Béarla: {{cite book | first = Standish Hayes | last = O'Grady | authorlink = Standish Hayes O'Grady | title = Silva Gadelica, Iml. 1 | location = Londain | publisher = | year = 1892 | pages = 396-401 }} [Eg. 1782]. * NuaGhaeilge: {{cite book | first = Cormac | last = Ó Cadhlaigh | authorlink = Cormac Ó Cadhlaigh | title = Guaire an Oinigh | location = Baile Átha Cliath | publisher = [[Oifig an tSoláthair]] | year = 1939 | pages = 49-58, 175-176, 188}} === Léirmheas * {{cite journal | first = Ruairí | last = Ó hUiginn | authorlink = | title = Reviews: The Mythological Cycle of Medieval Irish Literature (Carey); Revisiting the Cycle of the Kings (Murray) | location = | publisher = [Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath|IALBÀC]] | year = 2022 | volume = 34 | pages = 192–198 | doi = 10.58480/SCS-j93sk-64jvy}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Cath-cairnn/Cath-cairnn-index.html Cath Cairnn Chonaill] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Cath_Cairnd_Chonaill Cath Cairnd Chonaill] ar CODECS * [https://celt.ucc.ie/published/G100042/ The Battle of Carnn Chonaill] ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Cath-cairnn/Cath-cairnn-index.html | teideal = Cath Cairn Chonaill | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Cath-cairnn/Cath-cairnn-sources.html | teideal = Cath Cairn Chonaill - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Cath Cairn Chonaill | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=celtPreamble>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/published/G100042/text001.html | teideal = The Battle of Carnn Chonaill - Preamble | foilsitheoir = [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 6lw9zd6n3d712cuj6ex2vombwz2192x 1309628 1309627 2026-04-24T20:35:26Z Marcas.oduinn 33120 /* ISO */ 1309628 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]] # [[Cath Chairn Chonaill]] # [[Ceart Claidib Cormaic]] # [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] #* [[Murchad mac Brain Mut]]=[[Murchadh mac Brain]] # [[Donn Bó]] == Cath Chairn Chonaill == Is scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] é '''Cath Chairn Chonaill''' (Sean/MeánGhaeilge ''Cairnd, Cairnn''), atá idir scéal catha agus fáthscéal maidir le ríogacht, mórchroí agus breithiúnas diaga. Tá dhá athleagan éagsúla den scéal i measc ceithre lámhscríbhinn. == Achoimre '' A complaint over a cow escalates into a battle between [[Diarmaid mac Aodha Sláine]], [[Guaire Aidhne mac Colmáin]]. Guaire is defeated and a peace settlement is reached. == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /><ref name=celtPreamble /> * [[British Library]], [[Egerton 1782]] (leabaithe i 'Mionannála') (Eg. 1782) * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Lebor na hUidre]] (LU) * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Laighneach]] (''interp'') (LL) * LCnaT, [[Leabhar Buí Leacáin]] (sliocht) (LBL) === Eagráin agus aistriúcháin * Béarla: {{cite journal | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = ''The Battle of Carn Conaill'' | publisher = [[Zeitschrift für celtische Philologie]] | year = 1901 | volume = 3 | pages = 204-219, 572-573}} [LU le leaganacha as LL agus Eg. 1782]. * Béarla: {{cite book | first = Standish Hayes | last = O'Grady | authorlink = Standish Hayes O'Grady | title = Silva Gadelica, Iml. 1 | location = Londain | publisher = | year = 1892 | pages = 396-401 }} [Eg. 1782]. * NuaGhaeilge: {{cite book | first = Cormac | last = Ó Cadhlaigh | authorlink = Cormac Ó Cadhlaigh | title = Guaire an Oinigh | location = Baile Átha Cliath | publisher = [[Oifig an tSoláthair]] | year = 1939 | pages = 49-58, 175-176, 188}} === Léirmheas * {{cite journal | first = Ruairí | last = Ó hUiginn | authorlink = | title = Reviews: The Mythological Cycle of Medieval Irish Literature (Carey); Revisiting the Cycle of the Kings (Murray) | location = | publisher = [Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath|IALBÀC]] | year = 2022 | volume = 34 | pages = 192–198 | doi = 10.58480/SCS-j93sk-64jvy}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Cath-cairnn/Cath-cairnn-index.html Cath Cairnn Chonaill] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Cath_Cairnd_Chonaill Cath Cairnd Chonaill] ar CODECS * [https://celt.ucc.ie/published/G100042/ The Battle of Carnn Chonaill] ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Cath-cairnn/Cath-cairnn-index.html | teideal = Cath Cairn Chonaill | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Cath-cairnn/Cath-cairnn-sources.html | teideal = Cath Cairn Chonaill - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Cath Cairn Chonaill | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=celtPreamble>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/published/G100042/text001.html | teideal = The Battle of Carnn Chonaill - Preamble | foilsitheoir = [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ bg1vrhh9gvr9t6290fjv7ludrzeudsi 1309663 1309628 2026-04-24T21:27:27Z Marcas.oduinn 33120 /* Cath Chairn Chonaill */ 1309663 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]] # [[Cath Chairn Chonaill]] # [[Ceart Claidib Cormaic]] # [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] #* [[Murchad mac Brain Mut]]=[[Murchadh mac Brain]] # [[Donn Bó]] == Cath Chairn Chonaill == Is scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] é '''Cath Chairn Chonaill''' (Sean/MeánGhaeilge ''Cairnd, Cairnn''), atá idir scéal catha agus fáthscéal maidir le ríogacht, mórchroí agus breithiúnas diaga. Is iad príomh-phearsana an scéil [[Diarmaid mac Aodha Sláine]] agus [[Guaire Aidhne mac Colmáin]]. Tagann [[Colm Cille]] ar an bhfód chomh maith Tá dhá athleagan éagsúla den scéal i measc ceithre lámhscríbhinn. == Achoimre Rinne Sinech Cró, máthair altrama Dhiarmada, gearáin toisc go mbeireadh na Connachta a ba-sa. Tharla cath ansin idir Dhiarmaid agus Guaire. Cloíodh Guaire agus rinneadh síocháin. == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /><ref name=celtPreamble /> * [[British Library]], [[Egerton 1782]] (leabaithe i 'Mionannála') (Eg. 1782) * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Lebor na hUidre]] (LU) * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Laighneach]] (''interp'') (LL) * LCnaT, [[Leabhar Buí Leacáin]] (sliocht) (LBL) === Eagráin agus aistriúcháin * Béarla: {{cite journal | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = ''The Battle of Carn Conaill'' | publisher = [[Zeitschrift für celtische Philologie]] | year = 1901 | volume = 3 | pages = 204-219, 572-573}} [LU le leaganacha as LL agus Eg. 1782]. * Béarla: {{cite book | first = Standish Hayes | last = O'Grady | authorlink = Standish Hayes O'Grady | title = Silva Gadelica, Iml. 1 | location = Londain | publisher = | year = 1892 | pages = 396-401 }} [Eg. 1782]. * NuaGhaeilge: {{cite book | first = Cormac | last = Ó Cadhlaigh | authorlink = Cormac Ó Cadhlaigh | title = Guaire an Oinigh | location = Baile Átha Cliath | publisher = [[Oifig an tSoláthair]] | year = 1939 | pages = 49-58, 175-176, 188}} === Léirmheas * {{cite journal | first = Ruairí | last = Ó hUiginn | authorlink = | title = Reviews: The Mythological Cycle of Medieval Irish Literature (Carey); Revisiting the Cycle of the Kings (Murray) | location = | publisher = [Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath|IALBÀC]] | year = 2022 | volume = 34 | pages = 192–198 | doi = 10.58480/SCS-j93sk-64jvy}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Cath-cairnn/Cath-cairnn-index.html Cath Cairnn Chonaill] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Cath_Cairnd_Chonaill Cath Cairnd Chonaill] ar CODECS * [https://celt.ucc.ie/published/G100042/ The Battle of Carnn Chonaill] ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Cath-cairnn/Cath-cairnn-index.html | teideal = Cath Cairn Chonaill | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Cath-cairnn/Cath-cairnn-sources.html | teideal = Cath Cairn Chonaill - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Cath Cairn Chonaill | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=celtPreamble>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/published/G100042/text001.html | teideal = The Battle of Carnn Chonaill - Preamble | foilsitheoir = [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 1ib58fk4bri8l9ok57pg5k9yl9hhbof 1309693 1309663 2026-04-24T21:49:25Z Marcas.oduinn 33120 1309693 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]] # [[Cath Chairn Chonaill]] # [[Ceart Claidib Cormaic]] # [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] #* [[Murchad mac Brain Mut]]=[[Murchadh mac Brain]] # [[Donn Bó]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ fbhtqiq75hodmhrftuzjiijxo3rig42 1309699 1309693 2026-04-24T21:50:57Z Marcas.oduinn 33120 /* ISO */ 1309699 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]] # [[Ceart Claidib Cormaic]] # [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] #* [[Murchad mac Brain Mut]]=[[Murchadh mac Brain]] # [[Donn Bó]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ nmgl09ymayj0yc6zzayww1nnqrcfv93 1309704 1309699 2026-04-24T21:55:26Z Marcas.oduinn 33120 /* Ceart */ 1309704 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]] # [[Ceart Claidib Cormaic]] # [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] #* [[Murchad mac Brain Mut]]=[[Murchadh mac Brain]] # [[Donn Bó]] == Ceart == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ bk3azsnujwb6nq783phocgi7ci5ubp1 1309714 1309704 2026-04-24T21:58:25Z Marcas.oduinn 33120 /* Ceart Claidib Cormaic */ 1309714 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]] # [[Ceart Claidib Cormaic]] # [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] #* [[Murchad mac Brain Mut]]=[[Murchadh mac Brain]] # [[Donn Bó]] == Ceart Claidib Cormaic == '''Ceart Claímh Chormaic''' (Sean-Ghaeilge: '''Ceart Claidib Cormaic''') == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 495rsfc0ym7xckg3h7ef7rebitmhd9q 1310088 1309714 2026-04-25T04:14:47Z Marcas.oduinn 33120 /* Cert Claidib Cormaic */ 1310088 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]] # [[Ceart Claidib Cormaic]] # [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] #* [[Murchad mac Brain Mut]]=[[Murchadh mac Brain]] # [[Donn Bó]] == Cert Claidib Cormaic == '''Ceart Claímh Chormaic''' (Sean-Ghaeilge: '''Cert Claidib Cormaic''') == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin Edited and translated into English by Whitley Stokes, The Irish Ordeals, Cormac’s Adventure in the Land of Promise, and the Decision as to Cormac’s Sword, Irische Texte, Ser. III.1, 1891, pp. 199-202, 217-221. Modern Irish version by Tomás Ó Floinn and Proinsias Mac Cana, Scéalaíocht na Ríthe, (Baile Átha Cliath: Sáirséal agus Dill, 1956; repr. Indreabhán: Cló Iar-Chonnacht, 2010), pp. 71-75 == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Ceart-claidib/Ceart-claidib-index.html Ceart Claidib Cormaic] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS Scél na Fír Flatha, Echtra Chormaic i Tír Tairngire 7 Cert Claidib Chormaic == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Ceart-claidib/Ceart-claidib-index.html | teideal = Ceart Claidib Cormaic | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 25-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Ceart-claidib/Ceart-claidib-sources.html | teideal = Ceart Claidib Cormaic - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 25-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ btzextjlqa310t7rqsdty8i1xsadztx 1310102 1310088 2026-04-25T04:30:44Z Marcas.oduinn 33120 /* Cert Claidib Cormaic */ 1310102 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]] # [[Ceart Claidib Cormaic]] # [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] #* [[Murchad mac Brain Mut]]=[[Murchadh mac Brain]] # [[Donn Bó]] == Cert Claidib Cormaic == '''Ceart Claímh Chormaic''' (Sean-Ghaeilge: '''Cert Claidib Cormaic''') == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin * {{cite journal | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = The Irish Ordeals, Cormac’s Adventure in the Land of Promise, and the Decision as to Cormac’s Sword | location = Leipzig | publisher = Irische Texte | year = 1891 | volume = III.1 | pages = 199-202, 217-221}} * {{cite book | first = Tomás | last = Ó Floinn | authorlink = Tomás Ó Floinn | title = Scéalaíocht na Ríthe | location = Baile Átha Cliath | publisher = Sáirséal agus Dill | year = 1956 | pages = 71-75}} ([[Proinsias Mac Cana]]; Indreabhán: Cló Iar-Chonnacht, 2010) == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Ceart-claidib/Ceart-claidib-index.html Ceart Claidib Cormaic] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Ceart-claidib/Ceart-claidib-index.html | teideal = Ceart Claidib Cormaic | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 25-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Ceart-claidib/Ceart-claidib-sources.html | teideal = Ceart Claidib Cormaic - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 25-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Scél na Fír Flatha, Echtra Chormaic i Tír Tairngire 7 Cert Claidib Chormaic | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ tju6gosjescidg7ss07bf67k2b3qkxy 1310105 1310102 2026-04-25T04:50:23Z Marcas.oduinn 33120 /* Cert Claidib Cormaic */ 1310105 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]] # [[Ceart Claidib Cormaic]] # [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] #* [[Murchad mac Brain Mut]]=[[Murchadh mac Brain]] # [[Donn Bó]] == Cert Claidib Cormaic == '''Ceart Claímh Chormaic''' (Sean-Ghaeilge: '''Cert Claidib Cormaic''') == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Leabhar Bhaile an Mhóta]], ([https://www.isos.dias.ie/libraries/RIA/RIA_MS_23_P_12/english/index.html ISoS] * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Buí Leacáin]] ([https://www.isos.dias.ie/libraries/TCD/TCD_MS_1318/english/index.html ISoS]) === Eagráin === Aistriúcháin * {{cite journal | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = The Irish Ordeals, Cormac’s Adventure in the Land of Promise, and the Decision as to Cormac’s Sword | journal = Irische Texte | location = Leipzig | publisher = Hirzel | year = 1891 | volume = III.1 | pages = 199-202, 217-221}} * {{cite book | first = Eogha | last = Ó Comhraí | authorlink = Eoghan Ó Comhraí | title = On the Manners and Customs of the Ancient Irish | location = Londain | publisher = Williams and Norgate | year = 1873 | volume = 2 | pages = 322-324}} (W. K. O’Sullivan) * {{cite book | first = Tomás | last = Ó Floinn | authorlink = Tomás Ó Floinn | title = Scéalaíocht na Ríthe | location = Baile Átha Cliath | publisher = Sáirséal agus Dill | year = 1956 | pages = 71-75}} ([[Proinsias Mac Cana]]; Indreabhán: Cló Iar-Chonnacht, 2010) == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Ceart-claidib/Ceart-claidib-index.html Ceart Claidib Cormaic] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Ceart_claidib_Cormaic Ceart claidib Cormaic] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Ceart-claidib/Ceart-claidib-index.html | teideal = Ceart Claidib Cormaic | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 25-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Ceart-claidib/Ceart-claidib-sources.html | teideal = Ceart Claidib Cormaic - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 25-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Scél na Fír Flatha, Echtra Chormaic i Tír Tairngire 7 Cert Claidib Chormaic | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 9u8tm13oixdmorr3rkpf7sk1bhp5qm4 1310106 1310105 2026-04-25T04:59:52Z Marcas.oduinn 33120 /* Cert Claidib Cormaic */ 1310106 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]] # [[Ceart Claidib Cormaic]] # [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] #* [[Murchad mac Brain Mut]]=[[Murchadh mac Brain]] # [[Donn Bó]] == Cert Claidib Cormaic == '''Ceart Claímh Chormaic''' (Sean-Ghaeilge: '''Cert Claidib Cormaic''') == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Leabhar Bhaile an Mhóta]], ([https://www.isos.dias.ie/libraries/RIA/RIA_MS_23_P_12/english/index.html ISoS] * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Buí Leacáin]] ([https://www.isos.dias.ie/libraries/TCD/TCD_MS_1318/english/index.html ISoS]) === Eagráin agus aistriúcháin * Béarla: {{cite journal | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = The Irish Ordeals, Cormac’s Adventure in the Land of Promise, and the Decision as to Cormac’s Sword | journal = Irische Texte | location = Leipzig | publisher = Hirzel | year = 1891 | volume = III.1 | pages = 199-202, 217-221}} * Béarla: {{cite book | first = Eogha | last = Ó Comhraí | authorlink = Eoghan Ó Comhraí | title = On the Manners and Customs of the Ancient Irish | location = Londain | publisher = Williams and Norgate | year = 1873 | volume = 2 | pages = 322-324}} (W. K. O’Sullivan) * NuaGhaeilge: {{cite book | first = Tomás | last = Ó Floinn | authorlink = Tomás Ó Floinn | title = Scéalaíocht na Ríthe | location = Baile Átha Cliath | publisher = Sáirséal agus Dill | year = 1956 | pages = 71-75}} ([[Proinsias Mac Cana]]; Indreabhán: Cló Iar-Chonnacht, 2010) == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Ceart-claidib/Ceart-claidib-index.html Ceart Claidib Cormaic] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Ceart_claidib_Cormaic Ceart claidib Cormaic] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Ceart-claidib/Ceart-claidib-index.html | teideal = Ceart Claidib Cormaic | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 25-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Ceart-claidib/Ceart-claidib-sources.html | teideal = Ceart Claidib Cormaic - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 25-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Scél na Fír Flatha, Echtra Chormaic i Tír Tairngire 7 Cert Claidib Chormaic | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 3tdevx9i0pso1jf02oafivr3p59gtti 1310112 1310106 2026-04-25T08:16:11Z Marcas.oduinn 33120 /* Cert Claidib Cormaic */ 1310112 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]] # [[Ceart Claidib Cormaic]] # [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] #* [[Murchad mac Brain Mut]]=[[Murchadh mac Brain]] # [[Donn Bó]] == Cert Claidib Cormaic == '''Ceart Claímh Chormaic''' (Sean-Ghaeilge: '''Cert Claidib Cormaic''') == Achoimre Socht mac Fíthil == Foinsí. === Lámhscríbhinní * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Leabhar Bhaile an Mhóta]], ([https://www.isos.dias.ie/libraries/RIA/RIA_MS_23_P_12/english/index.html ISoS] * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Buí Leacáin]] ([https://www.isos.dias.ie/libraries/TCD/TCD_MS_1318/english/index.html ISoS]) === Eagráin agus aistriúcháin * Béarla: {{cite journal | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = The Irish Ordeals, Cormac’s Adventure in the Land of Promise, and the Decision as to Cormac’s Sword | journal = Irische Texte | location = Leipzig | publisher = Hirzel | year = 1891 | volume = III.1 | pages = 199-202, 217-221}} * Béarla: {{cite book | first = Eogha | last = Ó Comhraí | authorlink = Eoghan Ó Comhraí | title = On the Manners and Customs of the Ancient Irish | location = Londain | publisher = Williams and Norgate | year = 1873 | volume = 2 | pages = 322-324}} (W. K. O’Sullivan) * NuaGhaeilge: {{cite book | first = Tomás | last = Ó Floinn | authorlink = Tomás Ó Floinn | title = Scéalaíocht na Ríthe | location = Baile Átha Cliath | publisher = Sáirséal agus Dill | year = 1956 | pages = 71-75}} ([[Proinsias Mac Cana]]; Indreabhán: Cló Iar-Chonnacht, 2010) == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Ceart-claidib/Ceart-claidib-index.html Ceart Claidib Cormaic] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Ceart_claidib_Cormaic Ceart claidib Cormaic] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Ceart-claidib/Ceart-claidib-index.html | teideal = Ceart Claidib Cormaic | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 25-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Ceart-claidib/Ceart-claidib-sources.html | teideal = Ceart Claidib Cormaic - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 25-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Scél na Fír Flatha, Echtra Chormaic i Tír Tairngire 7 Cert Claidib Chormaic | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ n4a53fauq7s78d1ga88pyj15w3ode07 1310115 1310112 2026-04-25T09:05:01Z Marcas.oduinn 33120 /* Cert Claidib Cormaic */ 1310115 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]] # [[Ceart Claidib Cormaic]] # [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] #* [[Murchad mac Brain Mut]]=[[Murchadh mac Brain]] # [[Donn Bó]] == Cert Claidib Cormaic == '''Ceart Claímh Chormaic''' (Sean-Ghaeilge: '''Cert Claidib Cormaic''') == Achoimre Bhí claíomh den scoth ag Socht mac Fíthil, le dornchla ór, crios d'airgead agus faightear olghéar. Claíomh Chú Chulainn ba ea é, dar le Socht. Bhí dúil le Duibhdreann mac Uirghreann, reachtaire, insan chlaíomh, ach dhiúltaigh Socht dó. Ag fleadh tráth, caochadh Socht le hól. Agus é ar meisce, thóg Duibhdreann an claíomh chuig ceard an rí, a scríobh ainm an reachtaire laistigh den dornchla. == Foinsí. === Lámhscríbhinní * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Leabhar Bhaile an Mhóta]], ([https://www.isos.dias.ie/libraries/RIA/RIA_MS_23_P_12/english/index.html ISoS] * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Buí Leacáin]] ([https://www.isos.dias.ie/libraries/TCD/TCD_MS_1318/english/index.html ISoS]) === Eagráin agus aistriúcháin * Béarla: {{cite journal | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = The Irish Ordeals, Cormac’s Adventure in the Land of Promise, and the Decision as to Cormac’s Sword | journal = Irische Texte | location = Leipzig | publisher = Hirzel | year = 1891 | volume = III.1 | pages = 199-202, 217-221}} * Béarla: {{cite book | first = Eogha | last = Ó Comhraí | authorlink = Eoghan Ó Comhraí | title = On the Manners and Customs of the Ancient Irish | location = Londain | publisher = Williams and Norgate | year = 1873 | volume = 2 | pages = 322-324}} (W. K. O’Sullivan) * NuaGhaeilge: {{cite book | first = Tomás | last = Ó Floinn | authorlink = Tomás Ó Floinn | title = Scéalaíocht na Ríthe | location = Baile Átha Cliath | publisher = Sáirséal agus Dill | year = 1956 | pages = 71-75}} ([[Proinsias Mac Cana]]; Indreabhán: Cló Iar-Chonnacht, 2010) == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Ceart-claidib/Ceart-claidib-index.html Ceart Claidib Cormaic] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Ceart_claidib_Cormaic Ceart claidib Cormaic] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Ceart-claidib/Ceart-claidib-index.html | teideal = Ceart Claidib Cormaic | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 25-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Ceart-claidib/Ceart-claidib-sources.html | teideal = Ceart Claidib Cormaic - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 25-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Scél na Fír Flatha, Echtra Chormaic i Tír Tairngire 7 Cert Claidib Chormaic | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ nnh4s453qshxoumn0rx26l4amiobb38 1310118 1310115 2026-04-25T09:47:25Z Marcas.oduinn 33120 /* Cert Claidib Cormaic */ 1310118 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]] # [[Ceart Claidib Cormaic]] # [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] #* [[Murchad mac Brain Mut]]=[[Murchadh mac Brain]] # [[Donn Bó]] == Cert Claidib Cormaic == Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Ceart Claímh Chormaic''' (Sean-Ghaeilge: '''Cert Claidib Cormaic'''). Insítear conas a == Achoimre Bhí claíomh den scoth ag Socht mac Fíthil, le dornchla ór, crios d'airgead agus faightear olghéar. Claíomh Chú Chulainn ba ea é, dar le Socht. Bhí dúil le Duibhdreann mac Uirghreann, reachtaire, insan chlaíomh, ach dhiúltaigh Socht dó. Ag fleadh tráth, caochadh Socht le hól. Agus é ar meisce, thóg Duibhdreann an claíomh chuig ceard an rí, a scríobh ainm an reachtaire laistigh den dornchla. D’éiligh an reachtaire an claíomh ansin ar scáth an dlí. Le nochtadh a ainm sa dornchla, aistríodh sealbh agus cionta an chlaímh ó Shocht go Duibhdreann. Ach d'inis Socht gur bhfuair sé an claíomh i muineál a sheanathar. D'admhaigh Duibhdreann agus an céard an scéal ansin. Ach plot twist [[Conn Céadchathach]] [[Tibraite Tírech]] == Foinsí === Lámhscríbhinní * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Leabhar Bhaile an Mhóta]], ([https://www.isos.dias.ie/libraries/RIA/RIA_MS_23_P_12/english/index.html ISoS] * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Buí Leacáin]] ([https://www.isos.dias.ie/libraries/TCD/TCD_MS_1318/english/index.html ISoS]) === Eagráin agus aistriúcháin * Béarla: {{cite journal | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = The Irish Ordeals, Cormac’s Adventure in the Land of Promise, and the Decision as to Cormac’s Sword | journal = Irische Texte | location = Leipzig | publisher = Hirzel | year = 1891 | volume = III.1 | pages = 199-202, 217-221}} * Béarla: {{cite book | first = Eogha | last = Ó Comhraí | authorlink = Eoghan Ó Comhraí | title = On the Manners and Customs of the Ancient Irish | location = Londain | publisher = Williams and Norgate | year = 1873 | volume = 2 | pages = 322-324}} (W. K. O’Sullivan) * NuaGhaeilge: {{cite book | first = Tomás | last = Ó Floinn | authorlink = Tomás Ó Floinn | title = Scéalaíocht na Ríthe | location = Baile Átha Cliath | publisher = Sáirséal agus Dill | year = 1956 | pages = 71-75}} ([[Proinsias Mac Cana]]; Indreabhán: Cló Iar-Chonnacht, 2010) == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Ceart-claidib/Ceart-claidib-index.html Ceart Claidib Cormaic] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Ceart_claidib_Cormaic Ceart claidib Cormaic] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Ceart-claidib/Ceart-claidib-index.html | teideal = Ceart Claidib Cormaic | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 25-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Ceart-claidib/Ceart-claidib-sources.html | teideal = Ceart Claidib Cormaic - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 25-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Scél na Fír Flatha, Echtra Chormaic i Tír Tairngire 7 Cert Claidib Chormaic | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ qmp4vlzba45wz92gk9hdhtxpg7e4i1r 1310131 1310118 2026-04-25T11:27:36Z Marcas.oduinn 33120 /* Cert Claidib Cormaic */ 1310131 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]] # [[Ceart Claidib Cormaic]] # [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] #* [[Murchad mac Brain Mut]]=[[Murchadh mac Brain]] # [[Donn Bó]] == Cert Claidib Cormaic == Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Ceart Claímh Chormaic''' (Sean-Ghaeilge: '''Cert Claidib Cormaic'''). Insítear conas a == Achoimre Bhí claíomh den scoth ag Socht mac Fíthil, le dornchla ór, crios d'airgead agus faightear olghéar. Claíomh Chú Chulainn ba ea é, dar le Socht. Bhí dúil le Duibhdreann mac Uirghreann, reachtaire, insan chlaíomh, ach dhiúltaigh Socht dó. Ag fleadh tráth, caochadh Socht le hól. Agus é ar meisce, thóg Duibhdreann an claíomh chuig ceard an rí, a scríobh ainm an reachtaire laistigh den dornchla. D’éiligh an reachtaire an claíomh ansin ar scáth an dlí. Le nochtadh a ainm sa dornchla, aistríodh sealbh agus cionta an chlaímh ó Shocht go Duibhdreann. Ach d'inis Socht gur bhfuair sé an claíomh i muineál a sheanathar. D'admhaigh Duibhdreann agus an céard an scéal ansin. Ach plot twist [[Conn Céadchathach]] [[Tipraiti Tireach]] == Foinsí === Lámhscríbhinní * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Leabhar Bhaile an Mhóta]], ([https://www.isos.dias.ie/libraries/RIA/RIA_MS_23_P_12/english/index.html ISoS] * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Buí Leacáin]] ([https://www.isos.dias.ie/libraries/TCD/TCD_MS_1318/english/index.html ISoS]) === Eagráin agus aistriúcháin * Béarla: {{cite journal | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = The Irish Ordeals, Cormac’s Adventure in the Land of Promise, and the Decision as to Cormac’s Sword | journal = Irische Texte | location = Leipzig | publisher = Hirzel | year = 1891 | volume = III.1 | pages = 199-202, 217-221}} * Béarla: {{cite book | first = Eogha | last = Ó Comhraí | authorlink = Eoghan Ó Comhraí | title = On the Manners and Customs of the Ancient Irish | location = Londain | publisher = Williams and Norgate | year = 1873 | volume = 2 | pages = 322-324}} (W. K. O’Sullivan) * NuaGhaeilge: {{cite book | first = Tomás | last = Ó Floinn | authorlink = Tomás Ó Floinn | title = Scéalaíocht na Ríthe | location = Baile Átha Cliath | publisher = Sáirséal agus Dill | year = 1956 | pages = 71-75}} ([[Proinsias Mac Cana]]; Indreabhán: Cló Iar-Chonnacht, 2010) == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Ceart-claidib/Ceart-claidib-index.html Ceart Claidib Cormaic] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Ceart_claidib_Cormaic Ceart claidib Cormaic] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Ceart-claidib/Ceart-claidib-index.html | teideal = Ceart Claidib Cormaic | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 25-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Ceart-claidib/Ceart-claidib-sources.html | teideal = Ceart Claidib Cormaic - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 25-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Scél na Fír Flatha, Echtra Chormaic i Tír Tairngire 7 Cert Claidib Chormaic | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 5by7evcvwxpft1he5zg0b3s73uevf6f 10 125164 1309840 1309169 2026-04-24T23:40:21Z Taghdtaighde 60452 1309840 wikitext text/x-wiki {{Navbox |name = Foclóirí na Gaeilge |title = [[:Foclóirí Gaeilge|Foclóirí Gaeilge]] |listclass = hlist |state = {{{state<includeonly>|autocollapse</includeonly>}}} |group1 = [[An Ghaeilge|Aonteangach]] |list1 = * [[An Foclóir Nua Gaeilge]] * [[Croidhe Cainnte Chiarraighe]] * [[An Foclóir Beag]] * [[Foclóir Mháirtín Uí Chadhain]] * [[Foclóir Stairiúil na Gaeilge]] * [[Foclóir nó Sanasán Nua]] |group2 = [[An tSean-Ghaeilge|An Luath-Ghaeilge]] |list2 = * [[Droichead DIL]] * [[Foclóir nó Sanasán Nua]] * [[Dictionary of the Irish Language|DIL]] * [[Sanas Cormaic]] * [[Sanas Uí Dhuibhdábhoireann]] |group3 = [[An Béarla|An Béarla]] |list3 = * [[An Foclóir Aiteach]] * [[Foclóir Gaedhilge agus Béarla (1927)|Foclóir Gaedhilge agus Béarla]] * [[Foclóir Nua Béarla–Gaeilge Fhoras na Gaeilge|An Foclóir Nua Béarla–Gaeilge]] * [[Foclóir Uí Bheaglaoich|An Focloir Bearla Gaoidheilge]] |group4 = [[An Bhreatnais|An Bhreatnais]] |list4 = * [[Foclóir Breatnais–Gaeilge Joe Mitchell|Foclóir Breatnais–Gaeilge]] |group5 = [[An Bhriotáinis|An Bhriotáinis]] |list5 = * [[Foclóir Gaeilge–Briotáinis Andouard ⁊ Uí Chiosáin|Foclóir Gaeilge–Briotáinis]] |group6 = [[An Fhraincis|An Fhraincis]] |list6 = * [[Foclóir Gaedhilge agus Frainncise de hAe|Foclóir Gaedhilge agus Frainncise]] |group7 = [[Gaeilge Mhanann]] |list7 = * [[Foclóir Manainnis–Gaeilge Uí Scanaill|Foclóir Manainnis–Gaeilge]] * [[Frásleabhar Manainnise Uí Scanaill ⁊ Kelly|Frásleabhar]] |group8 = [[Gaeilge na hAlban]] |list8 = * [[Foclóir Gàidhlig–Gaeilge Uí Scanaill|Foclóir Gàidhlig–Gaeilge]] |group9 = [[An Laidin]] |list9 = * [[Foclóir Lainne ⁊ Gaoidheilge]] |group10 = Suíomhanna idirlíne |list10 = * [[Focloir.ie|focloir.ie]] * [[Croidhe Cainnte Chiarraighe|focla.ie]] * [[Foclóir Mháirtín Uí Chadhain|focloiruichadhain.ria.ie]] * [[Droichead DIL]] * [[Intergaelic|intergaelic.com]] * [[Teanglann|teanglann.ie]] * [http://www.potafocal.com/ potafocal.com] * [[Téarma.ie|tearma.ie]] * [[Dictionary of the Irish Language|dil.ie]] * [[Vicífhoclóir|vicífhoclóir.org]] |group11 = Gaolmhar |list11 = * [[Foclóireacht na Gaeilge]] * [[Vicífhoclóir]] | belowclass = hlist | below = * {{Icon|Category}} [[:Catagóir:Foclóirí Gaeilge|Catagóir]] }}<noinclude> {{Doiciméadú|content= {{collapsible option}} [[Catagóir:Foclóirí Gaeilge|τ]] [[Catagóir:Navbox|Focloiri na Gaeilge]] }} </noinclude> k8nc5gi110al9cwdu7go38k6dzxaaip 0 125522 1309812 1309077 2026-04-24T23:17:42Z Taghdtaighde 60452 Mionathruithe 1309812 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Suíomh Gréasáin}} Is gluais [[An tSean-Ghaeilge|Luath-Ghaeilge]] ar líne é '''[[Droichead DIL]]'''. Déanann sé iontrálacha ar shuíomh [[Dictionary of the Irish Language|DIL]] a mhapáil le [[Hipearnasc|hipearnascanna]] ar cheannfhocail [[Niall Ó Dónaill#Saothair|Fhoclóir Uí Dhónaill]] ar [[Teanglann|Teanglann.ie]], toisc gurb iad sin "príomhfhoclóir" na Luath- agus na [[Nua-Ghaeilge]] na linne faoi seach. Is é [[Caoimhín Ó Scanaill]] a chuir ar fáil é.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://cadhan.com/droichead/|teideal=Droichead DIL: Brollach|údar=[[Caoimhín Ó Scanaill]]|work=[[cadhan.com]]|dátarochtana=2026-04-20}}</ref> Tá an gluais bunaithe ar ''Innéacs Nua-Ghaeilge don “Dictionary of the Irish language”'',<ref name=":0" /> leabhar a thiomsaigh [[Tomás de Bhaldraithe]] mar an gcéad chuid den tsraith ''Deascán Foclóireachta'', a foilsíodh faoi scáth ''[[Foclóir na Nua-Ghaeilge|Fhoclóir na Nua-Ghaeilge]]''.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=[[Katie Ní Loingsigh]]|url=https://doras.dcu.ie/27997/|title=Tiomsú agus rangú i mbunachar sonraí ar chnuasach nathanna Gaeilge as saothar Pheadair Uí Laoghaire <nowiki>[Tráchtas Dochtúireachta, Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath]</nowiki>|month=Samhain|year=2016|pages=lch 70}}</ref> Chrom an Scanallach ar a leasú agus a chur ar fáil ar an ngréasán ar mhaithe le "droichead" a sholáthar idir an dá fhoclóir "do scoláirí na Gaeilge nó d'aon duine a bhfuil suim aige/aici i [[sanasaíocht]] na Gaeilge".<ref name=":0" /> Chaith [[Caoimhín Ó Scanaill]] dua le cuid mhaith leasaithe a chur i bhfeidhm ar an ''Innéacs''. Luaitear ranna cainte na bhfocal Nua-Ghaeilge. I gcás na bhfocal ilchiallacha, sonraítear an ciall ceart le huimhir. De dheasca riachtanais na suíomhanna a bhí i gceist, san áit ar thug de Bhaldraithe an focal Nua-Ghaeilge ba ghaire don fhocal Luath-Ghaeilge (m.sh. ''[[Geata|geafta]] : gepta''), is é an nasc chuig an bpríomhcheannfhocal san FGB a fhaightear i nDroichead DIL.<ref name=":0" /> ==Nascanna amach== * Suíomh oifigiúil: [https://cadhan.com/droichead/ cadhan.com/droichead] * Cód: [https://github.com/kscanne/droichead github.com/kscanne/droichead] * Léirmheasanna ar an ''Innéacs Nua-Ghaeilge'': [https://www.jstor.org/stable/20554768][https://www.jstor.org/stable/20554796] ==Féach freisin== * ''[[Foclóir na Nua-Ghaeilge]]'' * [[DIL]] * [[Foclóireacht na Gaeilge]] * [[Foclóirí Gaeilge]] ==Léitheoireacht bhreise== * [[Tomás de Bhaldraithe|de Bhaldraithe, T.]] (1981<ref group="nóta">Luann Ó Scanaill 1977 leis ([https://cadhan.com/droichead/ Droichead DIL]).</ref>). ''Innéacs Nua-Ghaeilge don “Dictionary of the Irish language”''. BÁC: [[Acadamh Ríoga na hÉireann]]. ==Tagairtí== {{Reflist}} ====Nótaí==== {{reflist|group=nóta}} {{Foclóirí na Gaeilge}} {{DEFAULTSORT:Droichead DIL}} [[Catagóir:Foclóirí Gaeilge]] [[Catagóir:Foclóirí aonteangacha Gaeilge]] [[Catagóir:Foclóirí stairiúla na Gaeilge]] [[Catagóir:Foclóirí stairiúla]] [[Catagóir:Sanasaíocht na Gaeilge]] [[Catagóir:Acadamh Ríoga na hÉireann]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 1981]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 1980idí]] {{síol}} 0unfaaamda8rzw0gkdlm7brcccxy3q8 1309868 1309812 2026-04-25T00:08:53Z Taghdtaighde 60452 Nasc curtha leis 1309868 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Suíomh Gréasáin}} Is gluais [[An tSean-Ghaeilge|Luath-Ghaeilge]] ar líne é '''[[Droichead DIL]]'''. Déanann sé iontrálacha ar shuíomh [[Dictionary of the Irish Language|DIL]] a mhapáil le [[Hipearnasc|hipearnascanna]] ar cheannfhocail [[Niall Ó Dónaill#Saothair|Fhoclóir Uí Dhónaill]] ar [[Teanglann|Teanglann.ie]], toisc gurb iad sin "príomhfhoclóir" na Luath- agus na [[Nua-Ghaeilge]] na linne faoi seach. Is é [[Caoimhín Ó Scanaill]] a chuir ar fáil é.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://cadhan.com/droichead/|teideal=Droichead DIL: Brollach|údar=[[Caoimhín Ó Scanaill]]|work=[[cadhan.com]]|dátarochtana=2026-04-20}}</ref> Tá an gluais bunaithe ar ''Innéacs Nua-Ghaeilge don “Dictionary of the Irish language”'',<ref name=":0" /> leabhar a thiomsaigh [[Tomás de Bhaldraithe]] mar an gcéad chuid den tsraith ''Deascán Foclóireachta'', a foilsíodh faoi scáth ''[[Foclóir na Nua-Ghaeilge|Fhoclóir na Nua-Ghaeilge]]''.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=[[Katie Ní Loingsigh]]|url=https://doras.dcu.ie/27997/|title=Tiomsú agus rangú i mbunachar sonraí ar chnuasach nathanna Gaeilge as saothar Pheadair Uí Laoghaire <nowiki>[Tráchtas Dochtúireachta, Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath]</nowiki>|month=Samhain|year=2016|pages=lch 70}}</ref> Chrom an Scanallach ar a leasú agus a chur ar fáil ar an ngréasán ar mhaithe le "droichead" a sholáthar idir an dá fhoclóir "do scoláirí na Gaeilge nó d'aon duine a bhfuil suim aige/aici i [[sanasaíocht]] na Gaeilge".<ref name=":0" /> Chaith [[Caoimhín Ó Scanaill]] dua le cuid mhaith leasaithe a chur i bhfeidhm ar an ''Innéacs''. Luaitear ranna cainte na bhfocal Nua-Ghaeilge. I gcás na bhfocal ilchiallacha, sonraítear an ciall ceart le huimhir. De dheasca riachtanais na suíomhanna a bhí i gceist, san áit ar thug de Bhaldraithe an focal Nua-Ghaeilge ba ghaire don fhocal Luath-Ghaeilge (m.sh. ''[[Geata|geafta]] : gepta''), is é an nasc chuig an bpríomhcheannfhocal san FGB a fhaightear i nDroichead DIL.<ref name=":0" /> ==Nascanna amach== * Suíomh oifigiúil: [https://cadhan.com/droichead/ cadhan.com/droichead] * Cód: [https://github.com/kscanne/droichead github.com/kscanne/droichead] * Léirmheasanna ar an ''Innéacs Nua-Ghaeilge'': [https://www.jstor.org/stable/20554768][https://www.jstor.org/stable/20554796] ==Féach freisin== * ''[[Foclóir na Nua-Ghaeilge]]'' * [[DIL]] * ''[[Foclóir nó Sanasán Nua]]'' * [[Foclóireacht na Gaeilge]] * [[Foclóirí Gaeilge]] ==Léitheoireacht bhreise== * [[Tomás de Bhaldraithe|de Bhaldraithe, T.]] (1981<ref group="nóta">Luann Ó Scanaill 1977 leis ([https://cadhan.com/droichead/ Droichead DIL]).</ref>). ''Innéacs Nua-Ghaeilge don “Dictionary of the Irish language”''. BÁC: [[Acadamh Ríoga na hÉireann]]. ==Tagairtí== {{Reflist}} ====Nótaí==== {{reflist|group=nóta}} {{Foclóirí na Gaeilge}} {{DEFAULTSORT:Droichead DIL}} [[Catagóir:Foclóirí Gaeilge]] [[Catagóir:Foclóirí aonteangacha Gaeilge]] [[Catagóir:Foclóirí stairiúla na Gaeilge]] [[Catagóir:Foclóirí stairiúla]] [[Catagóir:Sanasaíocht na Gaeilge]] [[Catagóir:Acadamh Ríoga na hÉireann]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 1981]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 1980idí]] {{síol}} 155h5aa606uco3rdh1hosz4yliwqzv1 0 125557 1310012 1309437 2026-04-25T02:52:58Z Alison 570 ++ 1310012 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Intleachtóir, iriseoir agus smaointeoir ildánach as [[Béal Feirste]] ba ea '''Deasún Fennell'''<ref>{{Lang-en|Desmond Fennell}}</ref> ([[29 Meitheamh]] [[1929]] – [[16 Iúil]] [[2021]]).<ref>{{Lua idirlín|url=https://rip.ie/death-notice/condolences/dr-desmond-fennell-dublin-malahide-449849|teideal=Condolence Book for Dr. Desmond FENNELL (Malahide, Dublin) {{!}} rip.ie|language=en|work=rip.ie|dátarochtana=2026-04-22}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/21983794/|teideal=Bás Deasún Fennell|údar=Tús Áite / RnaG|dáta=19 Iúil 2021|language=ga-IE|work=RTE Radio RnaG|dátarochtana=2026-04-23}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/slan-agus-cead-leat-a-dheasuin-a-chara-na-gcarad/|teideal=Slán agus céad leat, a Dheasúin, a chara na gcarad|údar=Seosamh Ó Cuaig|dáta=20 Iúil 2021|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-23}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://president.ie/index.php/ga/media-library/news-releases/statement-from-president-higgins-on-the-death-of-desmond-fennell|teideal=Media Library News Releases|údar=Office of the President of Ireland|language=ga|work=president.ie|dátarochtana=2026-04-23}}</ref><ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://rip.ie/death-notice/dr-desmond-fennell-dublin-malahide-449849|teideal=Death Notice of Dr. Desmond FENNELL (Malahide, Dublin) {{!}} rip.ie|language=en|work=rip.ie|dátarochtana=2026-04-22}}</ref> Scríobh sé go leor leabhra a bhain le cúrsaí na tíre agus cúrsaí fealsúnachta. Rinne sé go leor colún agus aistí do nuachtáin agus d’irisí éagsúla agus ba mhinic é ina rannpháirtí ar chláracha raidió agus teilifíse. Chaith sé sealanna le múinteoireacht agus léachtóireacht. Bhí spéis faoi leith aige i gcúrsaí Gaeilge agus Gaeltachta agus tuairimí láidre – conspóideacha go minic– aige ina dtaobh.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=5115|teideal=FENNELL, Deasún (1929–2021)|údar=ainm.ie|dáta=2026}}</ref> == Saol == Rugadh Fennell i 1929 ar Bhóthar Aontroma i mBéal Feirste. Tógadh i mBaile Átha Cliath é ó bhí sé trí bliana d’aois agus d'fhreastail sé ar [[Coláiste Belvedere|Choláiste Belvedere]]. === 1960idí === Sa mbliain 1963 phós Fennell Mary Troy, múinteoir Béarla agus diagaire as Luimneach. Bhí cúigear clainne acu, Oisín, Cillian, Natasha, Sorcha agus Kate.<ref name=":0" /> Bhí sé mar chuid de ghlúin gníomhaithe teanga a d’aistrigh siar go ceantair Ghaeltachta sna 1960idí agus 1970idí le cabhrú le caomhnú agus cothú na teanga ann.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/news/an-scribhneoir-agus-gniomhai-teanga-deasun-fennell-ar-shli-na-firinne/|teideal=An scríbhneoir agus gníomhaí teanga Deasún Fennell ar shlí na fírinne|language=ga|work=NÓS|dátarochtana=2026-04-23}}</ref> I 1968 d’aistrigh Fennell, a bhean agus a gclann chuig [[Maínis]] ([[Iorras Aithneach]]) i gConamara. Bhí tionchar mór ag Fennell ar shaol na Gaeltachta agus chuaigh go leor dá chuid fealsúnachta i bhfeidhm ar [[Gluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta|Ghluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/sceal-beatha-cuigear-gael-eile-curtha-le-ainm-ie/|teideal=Scéal beatha cúigear Gael eile curtha le Ainm.ie|údar=Nuacht RTÉ|dáta=2026-04-22|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-22}}</ref> Tharraing alt leis a foilsíodh san ''Irish Times'' ar an 21 Eanáir 1969 neart cainte. San alt sin, chuir sé i leith dhíograiseoirí na Gaeilge gur úsáid siad an Ghaeltacht go príomha mar áit le Gaeilge a fhoghlaim, nó le saoire samhraidh a chaitheamh ach nach raibh siad sásta cur fúthu sa nGaeltacht (sna 1960idí).<ref name=":2">{{Lua idirlín|url=https://comhar.ie/iris/81/8/deasun-fennell-1929-2021-guth-ag-glaoch-san-fhasach/|teideal=Deasún Fennell (1929 - 2021) Guth ag glaoch san fhásach|údar=Comhar / Donncha Ó hÉallaithe|dáta=2021|language=ga-IE|work=Comhar|dátarochtana=2026-04-23}}</ref> Chonaic sé an staid bocht ina raibh an Ghaeltacht thart timpeall air: an Ghaeilge an láidir ach an staid eacnamaíochta lag. Thuig sé nach díograiseoirí teanga gnáthmhuintir na Gaeltachta. === 1970 - 1990idí === Ba é a tháinig aníos leis an smaoineamh, a spreag Gluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta le Saor-Raidió Chonamara a chur ar an aer le linn seachtain na Cásca 1970, gníomh as ar eascair Raidió na Gaeltachta. Tháinig Fennell ar an tuairim nach raibh aon ní cóir i ndán don Ghaeilge mar theanga phobail sa Ghaeltacht agus nach dtabharfaí slán teanga mhionlaithe muna dteastódh ón mionlach féin a dteanga a thabhairt slán.<ref name=":3">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/eagraiocht-teanga-nua-darb-ainm-eire-saor-molta-ag-deasun-fennell/|teideal=Eagraíocht teanga nua darb ainm ‘Éire Saor’ molta ag Deasún Fennell|údar=Seán Tadhg Ó Gairbhí|dáta=16 Feabhra 2015|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-23}}</ref> Ba é 'Iosrael in Iarchonnacht’ an smaoineamh mór, agus eagraíocht, a bhí ag Fennell leis an Ghaeilge a shlánú. Bunaigh Fennell eagraíocht in 1969 ar ar tugadh ‘Iar-Chonnachta 1985’ ar a raibh [[Seosamh Ó Cuaig]] ina Rúnaí, an t-aon duine Gaeltachta, a thug tacaíocht phoiblí don fhís uaillmhianach a bhí ag Deasún Fennell. Ghlac roinnt daoine leis gur ag maslú mhuintir na Gaeltachta a bhí Deasún Fennell nuair a thug sé le fios go raibh pobal Chonamara tinn agus gur theastaigh díograiseoirí Gaeilge ó lasmuigh a mhealladh isteach le borradh a chur faoin gceantar.<ref name=":2" /> Bhíodh colún aige a mbíodh an-éileamh agus an-tionchar aige sa ''Sunday Press'' (1968 - 1972, agus arís 1980 - 1990idí luath), mar a gcuireadh sé a chuid smaointe faoi chúrsaí polaitíochta agus cultúir i láthair leis an neamheagla ba dhual dó. Mhol sé go ndéanfaí Éire a athshamhlú mar náisiún a bhí neamhspleách ó thaobh an chultúir, na smaointeoireachta agus na heacnamaíochta. Idir 1976 agus 1982 bhí Fennell ina léachtóir le hEolaíocht Pholaitiúil agus ina theagascóir staire i g[[Ollscoil na Gaillimhe|Coláiste na hOllscoile, Gaillimh]]. Chuaigh sé go Baile Átha Cliath ina dhiaidh sin agus bhí sé ina léachtóir le Scríbhneoireacht an Bhéarla in [[Institiúid Teicneolaíochta Bhaile Átha Cliath]]. === Ar scor === Chaith Fennell scór bliain, ó 1997 go 2017, ina chónaí in Anguillara na hIodáile, baile atá ar bhruach locha. Timpeall 1997 a thit sé i ngrá le Miriam Duggan (múinteoir as Baile Átha Cliath) a bhí ina pháirtí aige ar feadh ceithre bliana fichead (nó 2003-2021 a deirtear uaireanta<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Desmond Fennell|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Desmond_Fennell&oldid=1325907110|journal=Wikipedia|date=2025-12-05|language=en}}</ref>). Bhí sé colscartha óna bhean ón mbliain 2003.<ref name=":0" /> In 2015, mhol Fennell go mbunófaí eagraíocht nua darb ainm Éire Saor chun ‘cúis na Gaeilge’ a chur chun cinn.<ref name=":3" /><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/20731759/|teideal=Donncha Ó hÉallaithe, Gníomhaí Teangan Cóilín Ó Cearbhail, President of the Gaelic League|údar=Moladh Deasún Fennell i gcóir eagraíocht Gaeilge nua Éire Saor.|dáta=2015-02-19|language=ga-IE|work=RTE Radio / Cormac ag a Cúig|dátarochtana=2026-04-23}}</ref>. Mhaígh sé sna hailt i dTuairisc.ie go raibh teipthe ar an iarracht an Ghaeilge a athbheochan agus go raibh gá le cur chuige nua – bunú Éire Shaor, eagraíocht nua cainteoirí líofa Gaeilge.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/scribhneoiri/deasunfennell/|teideal=Ailt, Tuairisc.ie|údar=Deasún Fennell|dáta=2016-05-18|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-23}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/omos-tabharfar-siar-go-mainis-thu-ait-a-gcaoinfear-thu-go-hard-slan-fagtha-le-desmond-fennell-morsmaointeoir-gaelach/|teideal=ÓMÓS: ‘Tabharfar siar go Maínis thú, áit a gcaoinfear thú go hard’ – slán fágtha le Desmond Fennell, mórsmaointeoir Gaelach|dáta=2021-07-19|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-23}}</ref> Maireann a dheirfiúr Rosemary, a chlann Oisín, Cilian, Natasha, Sorcha, agus Kate, a mhac céile Ron, a iníon chéile Cathy, agus a gharchlann Sorcha, Jessica, Thal, Maya, Zach agus Anú.<ref name=":1" /> == Saothar == Rinne sé scagadh ar go leor ceisteanna éagsúla a bhain le réimse leathan ábhar, ina measc an náisiúnachas, an coilíneachas, an chríochdheighilt, sibhialtacht an iarthair, an nualiobrálachas, an cumannachas agus an Caitliceachas. I measc na saothar is mó aige tá ''Mainly in Wonde''r (1959), faoina chuid taistil sa Chianoirthear agus ''The Changing Face of Catholic Ireland'' (1968). Foilsíodh a leabhar, Nice people and rednecks: Ireland in the 1980s sa mbliain 1986. Sa leabhar ''The Third Stroke Did It: The Staggered End of European Civilisation'' (2012), d’áitigh sé gurb é an bás a bhí i ndán do chultúr tomhaltachais an iarthair toisc a bhaoithe is a bhí sé. Sna 1960idí agus sna 1970idí mhol sé cur chuige nua i leith aontú na hÉireann agus athbheochan na Gaeilge agus cheistigh sé gnéithe den náisiúnachas traidisiúnta i saothair amhail ''Beyond Nationalism: The Struggle against Provinciality in the Modern World'',  ''Sketches of the New Ireland''. == Féach freisin == * [[Gluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta]] * [[Bob Quinn]] * [[Risteárd Ó Glaisne]] * [[Seosamh Ó Cuaig]] == Naisc sheachtracha == * Toner Quinn, a chuir eagar ar an leabhar, ''[https://web.archive.org/web/20240228190823/https://abbeybookshop.ie/product/desmond-fennell-his-life-and-work/ Desmond Fennell: His life and work]'' (2021)<ref>{{Lua idirlín|url=https://abbeybookshop.ie/product/desmond-fennell-his-life-and-work/|teideal=Desmond Fennell: His Life and Work – Abbey Bookshop|language=en-GB|work=abbeybookshop.ie|dátarochtana=2026-04-23}}</ref> * Toner Quinn agus Jerry White (Eag), ''[https://tonerquinn.com/books/ The Radical Thinking of Desmond Fennell]'' (2025) <ref>{{Lua idirlín|url=https://tonerquinn.com/books/|teideal=Books|dáta=2025-09-06|language=en|work=Toner Quinn|dátarochtana=2026-04-23}}</ref>ISBN 9781739577445 == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Fennell, Deasún}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1929]] [[Catagóir:Gluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta]] [[Catagóir:Cumannaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine i bhfad amach ar an eite dheis]] [[Catagóir:Intleachtóirí]] [[Catagóir:Fealsúna polaitiúla]] [[Catagóir:Fealsúna Éireannacha]] [[Catagóir:Fealsúna Éireannacha an 20ú haois]] [[Catagóir:Iriseoirí Gaeilge]] [[Catagóir:Daoine as Béal Feirste]] [[Catagóir:Scríbhneoirí as Béal Feirste]] [[Catagóir:Básanna in 2021]] [[Catagóir:Iriseoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Poblachtánaigh na hÉireann]] [[Catagóir:Gníomhaithe Gaeilge]] [[Catagóir:Lucht Ollscoil na Gaillimhe]] [[Catagóir:Alumni COBÁC]] [[Catagóir:Alumni Choláiste Belvedere]] [[Catagóir:Scoláirí Gaeilge]] 42kb16ry36gp1qearxhw5iyhzhe3juw 0 125561 1309505 1309460 2026-04-24T12:20:43Z ~2026-16722-18 72895 1309505 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Sraith leabhar grinn is ea '''''Emma Frost: Higher Learning''''' (''Emma Frost: Ardfhoghlaim''), foilsithe ag [[Marvel Comics]] mar chéad stua scéil [[Emma Frost (iml. 1)|''Emma Frost'' (iml. 1)]], bunaithe ar an carachtar [[Emma Frost]], scríofa ag [[Karl Bollers]] agus tarraingthe ag [[Randall Green]] agus [[Greg Horn]].<ref>{{cite magazine|url=https://earthsmightiestblog.com/emma-frost-1-6-2003-higher-learning|title=Comic Book Biography: Greg Horn|last=Offenberger|first=Rik|date=13 Meitheamh 2003|website=First Comics News|access-date=13 Meitheamh 2003}}</ref> Foilsíodh an tsraith ó 9 Iúil go dtí 17 Nollaig, [[2003]] thar sé eagrán, agus fuair sí fáiltiú dearfach ó léirmheastóirí.<ref>{{cite magazine|url=https://earthsmightiestblog.com/emma-frost-1-6-2003-higher-learning|title=Review – ''Emma Frost'' #1–6 (2003–2004): ''Higher Learning''|last=Berkeley|first=Ekko|date=1 Meán Fómhair 2004|website=Earth's Mightiest Blog|access-date=1 Meán Fómhair 2004}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://insidepulse.com/2003/12/04/7639|title=''Emma Frost'' #5 Review|last=Baker|first=Jesse|date=4 Nollaig 2003|website=Inside Pulse|access-date=4 Nollaig 2003}}</ref> Lean ''[[Emma Frost: Mind Games]]'' é. ==Eagráin bailithe== ===Eisiúintí=== {| Class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Eisiúint !! Teideal !! Dáta Foilsithe !! Tagairtí |- | #1 || "Higher Learning, Cuid 1 de 6" || 9 Iúil, [[2003]] || <ref>{{cite magazine|title=''Emma Frost'' (iml. 1) #1|url=https://www.marvel.com/comics/issue/4710/emma_frost_2003_1|date=9 Iúil 2003|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #2 || "Higher Learning, Cuid 2 de 6" || 13 Lúnasa, 2003 || <ref>{{cite magazine|title=''Emma Frost'' (iml. 1) #2|url=https://www.marvel.com/comics/issue/14404/emma_frost_2003_2|date=13 Lúnasa 2003|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #3 || "Higher Learning, Cuid 3 de 6" || 10 Meán Fómhair, 2003 || <ref>{{cite magazine|title=''Emma Frost'' (iml. 1) #3|url=https://www.marvel.com/comics/issue/14405/emma_frost_2003_3|date=10 Meán Fómhair 2003|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #4 || "Higher Learning, Cuid 4 de 6" || 22 Deireadh Fómhair, 2003 || <ref>{{cite magazine|title=''Emma Frost'' (iml. 1) #4|url=https://www.marvel.com/comics/issue/312/emma_frost_2003_4|date=22 Deireadh Fómhair 2003|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #5 || "Higher Learning, Cuid 5 de 6" || 26 Samhain, 2003 || <ref>{{cite magazine|title=''Emma Frost'' (iml. 1) #5|url=https://www.marvel.com/comics/issue/367/emma_frost_2003_5|date=26 Samhain 2003|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #6 || "Higher Learning, Cuid 6 de 6" || 17 Nollaig, 2003 || <ref>{{cite magazine|title=''Emma Frost'' (iml. 1) #6|url=https://www.marvel.com/comics/issue/346/emma_frost_2003_6|date=17 Nollaig 2003|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |} ===Bailiúcháin=== {| class="wikitable sortable" style="text-align:left;" width="100%" ! width="35%" | Teideal ! width="23%" | Ábhar bailithe ! width="20%" | Dáta foilsithe ! width="22%" | ISBN |- | '''''Marvel Age: Emma Frost: Ardfhoghlaim''''' | ''Emma Frost'' (iml. 1) #1–6 | 1 Meán Fómhair, [[2004]] | {{ISBNT|978-0-7851-1434-5}} |- | '''''Emma Frost Ultimate Collection''''' | ''Emma Frost'' (iml. 1) #1–18 | 1 Meitheamh, [[2011]] | {{ISBNT|978-0-7851-5510-2}} |} == Naisc sheachtracha == * [https://www.marvel.com/comics/collection/1323/marvel_age_emma_frost_higher_learning_digest ''Emma Frost: Higher Learning''] ag ''[[Marvel.com]]'' == Tagairtí == {{Reflist}} {{Emma Frost}} [[Catagóir:Emma Frost]] hdrkogluzr6r77rw60e866ch7q4watu 0 125563 1309504 1309459 2026-04-24T12:20:08Z ~2026-16722-18 72895 1309504 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Sraith leabhar grinn is ea '''''Emma Frost: Mind Games''''' (''Emma Frost: Cluichí Intinne''), foilsithe ag [[Marvel Comics]] mar dara stua scéil [[Emma Frost (iml. 1)|''Emma Frost'' (iml. 1)]], bunaithe ar an carachtar [[Emma Frost]], scríofa ag [[Karl Bollers]] agus tarraingthe ag [[Carlo Pagulayan]]. Foilsíodh an tsraith ó 28 Eanáir go dtí 9 Meitheamh, [[2004]] thar sé eagrán, agus fuair sí fáiltiú dearfach ó léirmheastóirí.<ref>{{cite magazine|url=https://insidepulse.com/2004/06/13/6737|title=''Emma Frost'' #12 Review|last=Burnside|first=Iain|date=13 Meitheamh 2004|website=Inside Pulse|access-date=13 Meitheamh 2004}}</ref> Lean ''[[Emma Frost: Bloom]]'' é. ==Eagráin bailithe== ===Eisiúintí=== {| Class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Eisiúint !! Teideal !! Dáta Foilsithe !! Tagairtí |- | #7 || "Mind Games, Cuid 1 de 6" || 28 Eanáir, [[2004]] || <ref>{{cite magazine|title=''Emma Frost'' (iml. 1) #7|url=https://www.marvel.com/comics/issue/4850/emma_frost_2003_7|date=28 Eanáir 2004|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #8 || "Luck Be a Lady – Mind Games, Cuid 2 de 6" || 11 Feabhra, 2004 || <ref>{{cite magazine|title=''Emma Frost'' (iml. 1) #8|url=https://www.marvel.com/comics/issue/329/emma_frost_2003_8|date=11 Feabhra 2004|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #9 || "Outrageous Fortune – Mind Games, Cuid 3 de 6" || 10 Márta, 2004 || <ref>{{cite magazine|title=''Emma Frost'' (iml. 1) #9|url=https://www.marvel.com/comics/issue/403/emma_frost_2003_9|date=10 Márta 2004|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #10 || "A Simple Plan – Mind Games, Cuid 4 de 6" || 14 Aibreán, 2004 || <ref>{{cite magazine|title=''Emma Frost'' (iml. 1) #10|url=https://www.marvel.com/comics/issue/466/emma_frost_2003_10|date=14 Aibreán 2004|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #11 || "Dirty Laundry – Mind Games, Cuid 5 de 6" || 12 Bealtaine, 2004 || <ref>{{cite magazine|title=''Emma Frost'' (iml. 1) #11|url=https://www.marvel.com/comics/issue/631/emma_frost_2003_11|date=12 Bealtaine 2004|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #12 || "Going Mental – Mind Games, Cuid 6 de 6" || 9 Meitheamh, 2004 || <ref>{{cite magazine|title=''Emma Frost'' (iml. 1) #12|url=https://www.marvel.com/comics/issue/694/emma_frost_2003_12|date=9 Meitheamh 2004|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |} ===Bailiúcháin=== {| class="wikitable sortable" style="text-align:left;" width="100%" ! width="35%" | Teideal ! width="23%" | Ábhar bailithe ! width="20%" | Dáta foilsithe ! width="22%" | ISBN |- | '''''Marvel Age: Emma Frost: Cluichí Intinne''''' | ''Emma Frost'' (iml. 1) #7–12 | 2 Feabhra, [[2005]] | {{ISBNT|978-0-7851-1413-0}} |- | '''''Emma Frost Ultimate Collection''''' | ''Emma Frost'' (iml. 1) #1–18 | 1 Meitheamh, [[2011]] | {{ISBNT|978-0-7851-5510-2}} |} == Naisc sheachtracha == * [https://www.marvel.com/comics/collection/1520/emma_frost_vol_2_mind_games_digest ''Emma Frost: Mind Games''] ag ''[[Marvel.com]]'' == Tagairtí == {{Reflist}} {{Emma Frost}} [[Catagóir:Emma Frost]] en4rhtkry6r5t0qck5hmfum1p4okb5n 1309612 1309504 2026-04-24T18:37:19Z Alison 570 Béarla ldt. 1309612 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Sraith leabhar grinn is ea '''''Emma Frost: Mind Games''''' (''Emma Frost: Cluichí Intinne''), foilsithe ag [[Marvel Comics]] mar dara stua scéil [[Emma Frost (iml. 1)|''Emma Frost'' (iml. 1)]], bunaithe ar an carachtar [[Emma Frost]], scríofa ag [[Karl Bollers]] agus tarraingthe ag [[Carlo Pagulayan]]. Foilsíodh an tsraith ó 28 Eanáir go dtí 9 Meitheamh, [[2004]] thar sé eagrán, agus fuair sí fáiltiú dearfach ó léirmheastóirí.<ref>{{cite magazine|url=https://insidepulse.com/2004/06/13/6737|title=''Emma Frost'' #12 Review|last=Burnside|first=Iain|date=13 Meitheamh 2004|website=Inside Pulse|access-date=13 Meitheamh 2004}}</ref> Lean ''[[Emma Frost: Bloom]]'' é. ==Eagráin bailithe== ===Eisiúintí=== {| Class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Eisiúint !! Teideal !! Dáta Foilsithe !! Tagairtí |- | #7 || "Mind Games, Cuid 1 de 6" || 28 Eanáir, [[2004]] || <ref>{{cite magazine|title=''Emma Frost'' (iml. 1) #7|url=https://www.marvel.com/comics/issue/4850/emma_frost_2003_7|date=28 Eanáir 2004|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #8 || "Luck Be a Lady – Mind Games, Cuid 2 de 6" || 11 Feabhra, 2004 || <ref>{{cite magazine|title=''Emma Frost'' (iml. 1) #8|url=https://www.marvel.com/comics/issue/329/emma_frost_2003_8|date=11 Feabhra 2004|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #9 || "Outrageous Fortune – Mind Games, Cuid 3 de 6" || 10 Márta, 2004 || <ref>{{cite magazine|title=''Emma Frost'' (iml. 1) #9|url=https://www.marvel.com/comics/issue/403/emma_frost_2003_9|date=10 Márta 2004|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #10 || "A Simple Plan – Mind Games, Cuid 4 de 6" || 14 Aibreán, 2004 || <ref>{{cite magazine|title=''Emma Frost'' (iml. 1) #10|url=https://www.marvel.com/comics/issue/466/emma_frost_2003_10|date=14 Aibreán 2004|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #11 || "Dirty Laundry – Mind Games, Cuid 5 de 6" || 12 Bealtaine, 2004 || <ref>{{cite magazine|title=''Emma Frost'' (iml. 1) #11|url=https://www.marvel.com/comics/issue/631/emma_frost_2003_11|date=12 Bealtaine 2004|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #12 || "Going Mental – Mind Games, Cuid 6 de 6" || 9 Meitheamh, 2004 || <ref>{{cite magazine|title=''Emma Frost'' (iml. 1) #12|url=https://www.marvel.com/comics/issue/694/emma_frost_2003_12|date=9 Meitheamh 2004|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |} ===Bailiúcháin=== {| class="wikitable sortable" style="text-align:left;" width="100%" ! width="35%" | Teideal ! width="23%" | Ábhar bailithe ! width="20%" | Dáta foilsithe ! width="22%" | ISBN |- | '''''Marvel Age: Emma Frost: Mind Games''''' | ''Emma Frost'' (iml. 1) #7–12 | 2 Feabhra, [[2005]] | {{ISBNT|978-0-7851-1413-0}} |- | '''''Emma Frost Ultimate Collection''''' | ''Emma Frost'' (iml. 1) #1–18 | 1 Meitheamh, [[2011]] | {{ISBNT|978-0-7851-5510-2}} |} == Naisc sheachtracha == * [https://www.marvel.com/comics/collection/1520/emma_frost_vol_2_mind_games_digest ''Emma Frost: Mind Games''] ag ''[[Marvel.com]]'' == Tagairtí == {{Reflist}} {{Emma Frost}} [[Catagóir:Emma Frost]] 106fx08i0vombnyobtrozruzgdk2xeq 0 125565 1309692 1309471 2026-04-24T21:49:24Z Alison 570 ++ 1309692 wikitext text/x-wiki {{Glanadh-mar|Uathaistriuchán}} {{WD Bosca Sonraí Duine}} Rugadh '''Miguel Ferrando Rocher''' in Alcoy ar an 13 Meán Fómhair 1985. Is innealtóir teileachumarsáide, ollamh ollscoile, stiúrthóir stáitse agus drámadóir Spáinneach é. Tá a shaothar gairmiúil bainteach leis an innealtóireacht teileachumarsáide, leis an teagasc ollscoile agus leis an amharclannaíocht. == Beathaisnéis == [[Íomhá:AIRBUS_Doctoral_Thesis_Award_–_Miguel_Ferrando_Rocher.jpg|mion|Miguel Ferrando Rocher ag searmanas bronnta gradaim.]] Bhain sé dochtúireacht amach in innealtóireacht teileachumarsáide in Universitat Politècnica de València. Faoi láthair, tá sé ina ''Profesor Titular de Universidad'' i réimse Theoiric na Comharthaíochta agus na Cumarsáide ag Escola Politècnica Superior de Gandia. <ref>{{Cite web-en|url=https://www.upv.es/ficha-personal/miferroc|title=Ficha personal|work=www.upv.es|access-date=2025-05-11}}</ref> In 2025, áiríodh é i mbunachar sonraí foilsithe ag Ollscoil Stanford agus Elsevier maidir le táscairí caighdeánaithe luaíochta eolaíochta. De réir na sonraí sin, bhí sé sa 2% is airde de thaighdeoirí ina réimse. <ref>{{Cite web-en|url=https://elsevier.digitalcommonsdata.com/datasets/btchxktzyw/8|title=Data for: “Updated science-wide author databases of standardized citation indicators (2025 release)”|last=Ioannidis|first=John P. A.|language=en|work=Elsevier Data Repository|access-date=2025-10-22}}</ref> <ref>{{Cite web-en|url=https://topscinet.com/scientist_profile/Ferrando-Rocher,%20Miguel/2014/?stype=single_year|title=Stanford World’s Top 2 % Scientists 2025 – Miguel Ferrando-Rocher|language=en|work=TopSciNet|access-date=2025-10-22}}</ref> Tá oiliúint aige freisin i réimse na n-ealaíon taibhiúcháin, go háirithe sa stiúradh stáitse agus sa drámadóireacht. Rinne sé obair dheiridh faoi stiúir Carles Alberola, le rannpháirtíocht Paula Usero. <ref>{{Cite web-en|url=https://www.youtube.com/watch?v=hpgcgG0u9J4|title=Taller final dirigit per Miguel Ferrando, tutoritzat per Carles Alberola i protagonitzat per Paula Usero.}}</ref> In 2013, bhunaigh sé an compántas amharclainne Groc Teatre. Tá sé ar dhuine dá stiúrthóirí ealaíne. <ref>{{Cite web-en|url=https://www.levante-emv.com/cultura/2019/05/13/miguel-ferrando-publico-soberano-quiere-13974343.html|title=Miguel Ferrando: 'El público es el soberano y quiere irse a casa con una buena historia'|last=valència|first=begoña jorques {{!}}|date=2019-05-13|language=es|work=Levante-EMV|access-date=2025-05-11}}</ref> == Oibreacha teatracha suntasacha == * L'Innocent' (2026), saothar a thagann as ábhar a bhaineann le cás Pablo Ibar * ''Genovese'' <ref>{{Cite web-en|url=https://www.premiosmax.com/prensa/332/la-compania-valenciana-groc-teatre-gana-con-genovese-el-premio-max-del-publico-2019/|title=La compañía valenciana Groc Teatre gana, con ‘Genovese’, el Premio Max del Público 2019}}</ref> (2017), Duais MAX an Phobail 2019 * ''Tourmalet'' <ref>{{Cite web-en|url=https://www.youtube.com/watch?v=HXQxc3gyGv8|title=Tourmalet}}</ref> (2018), Gradam Escènia Foios 2019 * ''Aurea'' (2019), tionscadal roghnaithe i gclár Graners de Creació de chuid Ayuntamiento de Valencia <ref>{{Cite web-en|url=https://www.consorcimuseus.gva.es/centro-del-carmen/convocatorias/graners-de-creacio-residencias-artisticas-2019-2022-2/?lang=es|title=GRANERS DE CREACIÓ. RESIDENCIAS ARTÍSTICAS 2019-2022|language=es-ES|work=Centre del carme|access-date=2025-05-11}}</ref> <ref>{{Cite web-en|url=https://www.artezblai.com/seleccionados-16-proyectos-de-artes-escenicas-que-participaran-en-el-primer-periodo-de-graners-de-creacio-2019-2022/|title=16 proyectos de artes escénicas en el Graners de Creació 2019-2022|last=Artezblai|date=2018-07-30|language=es|work=Artezblai|access-date=2025-05-11}}</ref> * ''An Neamhchiontach'' (2021) == Duaiseanna == === Amharclann === * Duais MAX an Phobail 2019 as ''Genovese'' <ref>{{Cite web-en|url=https://www.levante-emv.com/urban/2019/05/10/groc-teatre-gana-premio-max-13975020.html|title=Groc Teatre gana el Premio Max del Público 2019|last=Urban /València|date=2019-05-10|language=es|work=Levante-EMV|access-date=2025-05-11}}</ref> * Gradam Escènia Foios don saothar is fearr, 2019, as ''Tourmalet'' <ref>{{Cite web-en|url=https://www.hortanoticias.com/el-festival-escenia-cerro-su-xvii-edicion-premiando-el-teatro-novel/|title=El festival ‘Escènia’ va tancar la seua XVII edició premiant el teatro novel}}</ref> === Innealtóireacht === * Gradam URSI 2017 don taighdeoir óg is fearr sa Spáinn <ref>{{Cite web-en|url=https://www.eleconomista.es/telecomunicaciones-tecnologia/noticias/8628450/09/17/Un-nuevo-concepto-de-antena-ofrece-wifi-de-alta-velocidad-en-trenes-y-aviones.html|title=Un nuevo concepto de antena ofrece wifi de alta velocidad en trenes y aviones}}</ref> <ref>{{Citation |last=UPV Radiotelevisió (oficial) |title=Miguel Ferrando, premio Jóvenes Científicos URSI 2017 - Noticia @UPVTV, 29-09-2017 |date=2017-10-02 |url=https://www.youtube.com/watch?v=6ZSl9ahUyhM |access-date=2025-05-11}}</ref> * Gradam AIRBUS Defence and Space don tráchtas dochtúireachta is fearr i réimse antennas gníomhacha do shatailítí cumarsáide <ref>{{Cite web-en|url=https://www.coit.es/premio-airbus-defence-and-space-la-mejor-tesis-doctoral-en-antenas-activas-para-satelites-de-2|title=Premio AIRBUS DEFENCE AND SPACE a la Mejor Tesis Doctoral en Antenas Activas para Satélites de Comunicaciones.|language=es|work=www.coit.es|access-date=2025-05-11}}</ref> * Duais Urghnách Dochtúireachta ó Universitat Politècnica de València * Ambasadóir de chuid chlár IEEE Young Professionals <ref>{{Cite web-en|url=https://web.ua.es/es/actualidad-universitaria/2022/enero2022/17-23/el-profesor-de-la-ua-miguel-ferrando-unico-espanol-seleccionado-como-embajador-mundial-del-programa-de-jovenes-profesionales-del-ieee.html|title=Actualidad Universitaria|last=Alicante|first=Unidad de Comunicación Universidad de|language=es|work=Actualidad Universitaria|access-date=2025-05-11}}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} == Naisc sheachtracha == * [https://www.youtube.com/watch?v=6ZSl9ahUyhM Miguel Ferrando, buaiteoir Ghradam Eolaithe Óga URSI 2017 - Nuacht @UPVTV, 29-09-2017] * [https://www.youtube.com/watch?v=5g1hNF0ZvRY Duais MAX 2019 do ''Genovese''] * [https://www.elindependiente.com/economia/tecnologia/2025/04/09/europa-vuelve-llegar-tarde-guerra-espacio-jeff-bezos-elon-musk/ Tá an Eoraip mall arís sa rás spáis idir Jeff Bezos agus Elon Musk] * [https://www.lasprovincias.es/culturas/cultura-ciencia-entra-20190807192745-nt.html Tagann cultúr leis an eolaíocht isteach] {{DEFAULTSORT:Ferrando Rocher, Miguel}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1985]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Drámadóirí Spáinneacha]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Múinteoirí Spáinneacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Spáinneacha]] 7grhdn924vyeh7ojco5istjn77m598e 1309805 1309692 2026-04-24T23:12:53Z Mirna Garcia 73714 1309805 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} '''Miguel Ferrando Rocher''' a rugadh in Alcoy ar an 13 Meán Fómhair 1985, is innealtóir teileachumarsáide, ollamh ollscoile, stiúrthóir stáitse agus drámadóir Spáinneach é. Tá a shaothar gairmiúil bainteach leis an innealtóireacht teileachumarsáide, leis an teagasc ollscoile agus leis na healaíona taibhiúcháin. == Beathaisnéis == [[Íomhá:AIRBUS_Doctoral_Thesis_Award_–_Miguel_Ferrando_Rocher.jpg|mion|Miguel Ferrando Rocher ag searmanas bronnta gradaim.]] Bhain Ferrando Rocher dochtúireacht amach in innealtóireacht teileachumarsáide in Universitat Politècnica de València. Tá sé ina ''Profesor Titular de Universidad'' i réimse Theoiric na Comharthaíochta agus na Cumarsáide ag Escola Politècnica Superior de Gandia, de chuid Universitat Politècnica de València.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.upv.es/ficha-personal/miferroc|title=Ficha personal|work=Universitat Politècnica de València|access-date=2025-05-11}}</ref> In 2025, bhí sé san áireamh i mbunachar sonraí arna fhoilsiú ag Ollscoil Stanford agus Elsevier maidir le táscairí caighdeánaithe luaíochta eolaíochta. De réir na sonraí sin, bhí sé i measc an 2% is mó luaite de thaighdeoirí ina réimse.<ref>{{Cite web-en|url=https://elsevier.digitalcommonsdata.com/datasets/btchxktzyw/8|title=Data for: “Updated science-wide author databases of standardized citation indicators (2025 release)”|last=Ioannidis|first=John P. A.|language=en|work=Elsevier Data Repository|access-date=2025-10-22}}</ref> Tá oiliúint aige freisin i réimse na n-ealaíon taibhiúcháin, go háirithe sa stiúradh stáitse agus sa drámadóireacht. Rinne sé obair dheiridh faoi stiúir Carles Alberola, le rannpháirtíocht Paula Usero.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.youtube.com/watch?v=hpgcgG0u9J4|title=Taller final dirigit per Miguel Ferrando, tutoritzat per Carles Alberola i protagonitzat per Paula Usero|work=YouTube|access-date=2025-05-11}}</ref> In 2013, bhunaigh sé an compántas amharclainne Groc Teatre. Tá sé ar dhuine dá stiúrthóirí ealaíne.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.levante-emv.com/cultura/2019/05/13/miguel-ferrando-publico-soberano-quiere-13974343.html|title=Miguel Ferrando: 'El público es el soberano y quiere irse a casa con una buena historia'|last=Jorques|first=Begoña|date=2019-05-13|language=es|work=Levante-EMV|access-date=2025-05-11}}</ref> == Saothair amharclainne roghnaithe == * ''L'Innocent'' (2026), saothar bunaithe ar chás Pablo Ibar. * ''Genovese'' (2017), saothar de chuid Groc Teatre a bhuaigh Duais MAX an Phobail 2019.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.premiosmax.com/prensa/332/la-compania-valenciana-groc-teatre-gana-con-genovese-el-premio-max-del-publico-2019/|title=La compañía valenciana Groc Teatre gana, con ‘Genovese’, el Premio Max del Público 2019|work=Premios Max|access-date=2025-05-11}}</ref> * ''Tourmalet'' (2018), saothar a bhuaigh Gradam Escènia Foios 2019.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.youtube.com/watch?v=HXQxc3gyGv8|title=Tourmalet|work=YouTube|access-date=2025-05-11}}</ref> * ''Aurea'' (2019), tionscadal roghnaithe i gclár Graners de Creació de chuid Ayuntamiento de Valencia.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.consorcimuseus.gva.es/centro-del-carmen/convocatorias/graners-de-creacio-residencias-artisticas-2019-2022-2/?lang=es|title=GRANERS DE CREACIÓ. RESIDENCIAS ARTÍSTICAS 2019-2022|language=es-ES|work=Centre del Carme|access-date=2025-05-11}}</ref><ref>{{Cite web-en|url=https://www.artezblai.com/seleccionados-16-proyectos-de-artes-escenicas-que-participaran-en-el-primer-periodo-de-graners-de-creacio-2019-2022/|title=16 proyectos de artes escénicas en el Graners de Creació 2019-2022|last=Artezblai|date=2018-07-30|language=es|work=Artezblai|access-date=2025-05-11}}</ref> * ''An Neamhchiontach'' (2021). == Duaiseanna agus aitheantais == === Amharclann === * Duais MAX an Phobail 2019 as ''Genovese'', le Groc Teatre.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.levante-emv.com/urban/2019/05/10/groc-teatre-gana-premio-max-13975020.html|title=Groc Teatre gana el Premio Max del Público 2019|date=2019-05-10|language=es|work=Levante-EMV|access-date=2025-05-11}}</ref> * Gradam Escènia Foios don saothar is fearr, 2019, as ''Tourmalet''.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.hortanoticias.com/el-festival-escenia-cerro-su-xvii-edicion-premiando-el-teatro-novel/|title=El festival ‘Escènia’ cerró su XVII edición premiando el teatro novel|work=Horta Noticias|access-date=2025-05-11}}</ref> === Innealtóireacht === * Gradam URSI 2017 don taighdeoir óg is fearr sa Spáinn.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.eleconomista.es/telecomunicaciones-tecnologia/noticias/8628450/09/17/Un-nuevo-concepto-de-antena-ofrece-wifi-de-alta-velocidad-en-trenes-y-aviones.html|title=Un nuevo concepto de antena ofrece wifi de alta velocidad en trenes y aviones|work=El Economista|access-date=2025-05-11}}</ref><ref>{{Citation |last=UPV Radiotelevisió |title=Miguel Ferrando, premio Jóvenes Científicos URSI 2017 - Noticia @UPVTV, 29-09-2017 |date=2017-10-02 |url=https://www.youtube.com/watch?v=6ZSl9ahUyhM |access-date=2025-05-11}}</ref> * Gradam AIRBUS Defence and Space don tráchtas dochtúireachta is fearr i réimse na n-antennas gníomhacha do shatailítí cumarsáide.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.coit.es/premio-airbus-defence-and-space-la-mejor-tesis-doctoral-en-antenas-activas-para-satelites-de-2|title=Premio AIRBUS DEFENCE AND SPACE a la Mejor Tesis Doctoral en Antenas Activas para Satélites de Comunicaciones|language=es|work=COIT|access-date=2025-05-11}}</ref> * Duais Urghnách Dochtúireachta ó Universitat Politècnica de València. * Ambasadóir de chuid chlár IEEE Young Professionals.<ref>{{Cite web-en|url=https://web.ua.es/es/actualidad-universitaria/2022/enero2022/17-23/el-profesor-de-la-ua-miguel-ferrando-unico-espanol-seleccionado-como-embajador-mundial-del-programa-de-jovenes-profesionales-del-ieee.html|title=El profesor de la UA Miguel Ferrando, único español seleccionado como embajador mundial del programa de jóvenes profesionales del IEEE|language=es|work=Universidad de Alicante|access-date=2025-05-11}}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} == Naisc sheachtracha == * [https://www.youtube.com/watch?v=6ZSl9ahUyhM Miguel Ferrando, buaiteoir Ghradam Eolaithe Óga URSI 2017 - Nuacht @UPVTV, 29-09-2017] * [https://www.youtube.com/watch?v=5g1hNF0ZvRY Duais MAX 2019 do ''Genovese''] * [https://www.elindependiente.com/economia/tecnologia/2025/04/09/europa-vuelve-llegar-tarde-guerra-espacio-jeff-bezos-elon-musk/ Tá an Eoraip mall arís sa rás spáis idir Jeff Bezos agus Elon Musk] * [https://www.lasprovincias.es/culturas/cultura-ciencia-entra-20190807192745-nt.html Tagann cultúr leis an eolaíocht isteach] {{DEFAULTSORT:Ferrando Rocher, Miguel}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1985]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Drámadóirí Spáinneacha]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Múinteoirí Spáinneacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Spáinneacha]] 56830dgy4ddcyx4u7jn5ucetgni76l6 2 125567 1309703 1309495 2026-04-24T21:54:55Z Maris Dreshmanis 73752 Update babel to lv|ru-4 (remove en-3, de-1) 1309703 wikitext text/x-wiki {{#babel:lv|ru-4}} == Maris Dreshmanis == Open data researcher. Contributor to [[d:Wikidata:WikiProject Occupations|WikiProject Occupations]] on Wikidata. * '''[[d:User:Maris Dreshmanis|Wikidata contributions]]''' — 37,400+ edits * '''GSCO''' — Global Standard Classification of Occupations (27 national registries + ESCO, 57,000+ occupation entries, 26,991 Wikidata items, 152,000+ multilingual labels across 53 languages) * '''[[d:Wikidata:WikiProject Occupations|WikiProject Occupations]]''' — coordinating occupation label enrichment in 27 source languages [[Category:Wikipedians]] 1tm661nfud90u9uzogktjy8qwfpriv4 0 125569 1309506 2026-04-24T12:22:37Z ~2026-16722-18 72895 Leathanach cruthaithe le '{{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Sraith leabhar grinn is ea '''''Emma Frost: Bloom''''', foilsithe ag [[Marvel Comics]] mar thríú stua scéil [[Emma Frost (iml. 1)|''Emma Frost'' (iml. 1)]], bunaithe ar an carachtar [[Emma Frost]], scríofa ag [[Karl Bollers]] agus tarraingthe ag [[Adriana Melo]], [[Will Conrad]], agus [[Dennis Crisostomo]]. Foilsíodh an tsraith ó 21 Iúil go dtí 8 Nollaig, [[2004]] thar sé eagrán, agus fuair sí fáilti...' 1309506 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Sraith leabhar grinn is ea '''''Emma Frost: Bloom''''', foilsithe ag [[Marvel Comics]] mar thríú stua scéil [[Emma Frost (iml. 1)|''Emma Frost'' (iml. 1)]], bunaithe ar an carachtar [[Emma Frost]], scríofa ag [[Karl Bollers]] agus tarraingthe ag [[Adriana Melo]], [[Will Conrad]], agus [[Dennis Crisostomo]]. Foilsíodh an tsraith ó 21 Iúil go dtí 8 Nollaig, [[2004]] thar sé eagrán, agus fuair sí fáiltiú dearfach ó léirmheastóirí.<ref>{{cite magazine|url=https://insidepulse.com/2004/08/16/20233|title=''Emma Frost'' #14 Review|last=Hatton|first=James|date=16 Lúnasa 2004|website=[[Inside Pulse]]|access-date=16 Lúnasa 2004}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://insidepulse.com/2004/12/12/30044|title=''Emma Frost'' #18 Review|last=Hatton|first=James|date=12 Nollaig 2004|website=[[Inside Pulse]]|access-date=12 Nollaig 2004}}</ref> ==Eagráin bailithe== ===Eisiúintí=== {| Class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Eisiúint !! Teideal !! Dáta Foilsithe !! Tagairtí |- | #13 || "Bloom Cuid 1: Hard Knocks" || 21 Iúil, [[2004]] || <ref>{{cite magazine|title=''Emma Frost'' (iml. 1) #13|url=https://www.marvel.com/comics/issue/4851/emma_frost_2003_13|date=21 Iúil 2004|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #14 || "Bloom Cuid 2: Mutie" || 11 Lúnasa, 2004 || <ref>{{cite magazine|title=''Emma Frost'' (iml. 1) #14|url=https://www.marvel.com/comics/issue/561/emma_frost_2003_14|date=11 Lúnasa 2004|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #15 || "Bloom Cuid 3: Mutie" || 15 Meán Fómhair, 2004 || <ref>{{cite magazine|title=''Emma Frost'' (iml. 1) #15|url=https://www.marvel.com/comics/issue/802/emma_frost_2003_15|date=15 Meán Fómhair 2004|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #16 || "Bloom Cuid 4" || 13 Deireadh Fómhair, 2004 || <ref>{{cite magazine|title=''Emma Frost'' (iml. 1) #16|url=https://www.marvel.com/comics/issue/880/emma_frost_2003_16|date=13 Deireadh Fómhair 2004|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #17 || "Bloom Cuid 5: Better Days" || 10 Samhain, 2004 || <ref>{{cite magazine|title=''Emma Frost'' (iml. 1) #17|url=https://www.marvel.com/comics/issue/44/emma_frost_2003_17|date=10 Samhain 2004|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #18 || "Bloom Conclusion" || 8 Nollaig, 2004 || <ref>{{cite magazine|title=''Emma Frost'' (iml. 1) #18|url=https://www.marvel.com/comics/issue/1442/emma_frost_2003_18|date=8 Nollaig 2004|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |} ===Bailiúcháin=== {| class="wikitable sortable" style="text-align:left;" width="100%" ! width="35%" | Teideal ! width="23%" | Ábhar bailithe ! width="20%" | Dáta foilsithe ! width="22%" | ISBN |- | '''''Marvel Age: Emma Frost: Bloom''''' | ''Emma Frost'' (iml. 1) #13–18 | 8 Meitheamh, [[2005]] | {{ISBNT|978-0-7851-1473-4}} |- | '''''Emma Frost Ultimate Collection''''' | ''Emma Frost'' (iml. 1) #1–18 | 1 Meitheamh, [[2011]] | {{ISBNT|978-0-7851-5510-2}} |} == Naisc sheachtracha == * [https://www.marvel.com/comics/collection/1948/emma_frost_vol_3_bloom_digest ''Emma Frost: Bloom''] ag ''[[Marvel.com]]'' == Tagairtí == {{Reflist}} {{Emma Frost}} [[Catagóir:Emma Frost]] edgr20v317ummizpk3jeilef4nl6ffh 0 125570 1309507 2026-04-24T12:23:55Z ~2026-16722-18 72895 Ag athdhíriú go [[Emma Frost (iml. 1)]] 1309507 wikitext text/x-wiki #ATHSHEOLADH [[Emma Frost (iml. 1)]] a0vms7rf74qpb78ur9pj36cx0k7quz7 0 125571 1309508 2026-04-24T12:24:25Z ~2026-16722-18 72895 Ag athdhíriú go [[Emma Frost: Higher Learning]] 1309508 wikitext text/x-wiki #ATHSHEOLADH [[Emma Frost: Higher Learning]] paozrpt49kc2elqigmq8yaf9mb28rs3 0 125572 1309509 2026-04-24T12:24:56Z ~2026-16722-18 72895 Ag athdhíriú go [[Emma Frost: Mind Games]] 1309509 wikitext text/x-wiki #ATHSHEOLADH [[Emma Frost: Mind Games]] q6m2r2szzev3p8ts1hwtb3veltm7t8c 0 125573 1309510 2026-04-24T12:25:31Z ~2026-16722-18 72895 Ag athdhíriú go [[Emma Frost: Bloom]] 1309510 wikitext text/x-wiki #ATHSHEOLADH [[Emma Frost: Bloom]] bh7ll9itpfa7qrg0bghk5c1e19f2uvq 0 125574 1309511 2026-04-24T12:29:43Z ~2026-24984-99 73757 Leathanach cruthaithe le '{{WD Bosca Sonraí Duine}} Imreoir [[sacar|sacair]] [[an Ailgéir|Ailgéarach]] is ea '''Riyad Karim Mahrez'''. Rugadh ar an [[21 Feabhra]] [[1991]] é i Sarcelles, an Fhrainc. Bhí sé ina imreoir lárnach do [[Leicester City F.C.|Leicester City]], áit ar bhuaigh sé an [[Premier League|Príomhroinn]] i séasúr 2015–16. I 2018, bhog sé go [[Manchester City F.C.|Manchester City]], áit ar bhuaigh sé iliomad teidil intíre agus an Liga Champions UEFA|Srai...' 1309511 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Imreoir [[sacar|sacair]] [[an Ailgéir|Ailgéarach]] is ea '''Riyad Karim Mahrez'''. Rugadh ar an [[21 Feabhra]] [[1991]] é i Sarcelles, an Fhrainc. Bhí sé ina imreoir lárnach do [[Leicester City F.C.|Leicester City]], áit ar bhuaigh sé an [[Premier League|Príomhroinn]] i séasúr 2015–16. I 2018, bhog sé go [[Manchester City F.C.|Manchester City]], áit ar bhuaigh sé iliomad teidil intíre agus an [[Liga Champions UEFA|Sraith na Seaimpíní UEFA]] i séasúr 2022–23. In 2023, d’aistrigh sé go [[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]. Ar leibhéal idirnáisiúnta, imríonn sé do [[tír sacair náisiúnta na hAilgéire|foireann náisiúnta na hAilgéire]] agus bhuaigh sé an [[Africa Cup of Nations|Corn Náisiún na hAfraice]] in 2019. Is eol dó a scileanna dribleála, a rialú liathróide, agus a chumas deiseanna agus spriocanna a chruthú ó na sciatháin. == Naisc sheachtracha == {{Reflist}} * [https://www.premierleague.com/players/8983/Riyad-Mahrez/overview Próifíl Premier League] * [https://www.mancity.com/players/riyad-mahrez Próifíl Manchester City] {{Síol-beath-eachtra}} {{Síol-peileadóirsacair-ga}} {{DEFAULTSORT:Mahrez, Riyad}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1991]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Daoine Ailgéir]] [[Catagóir:Imreoirí Leicester City F.C.]] [[Catagóir:Imreoirí Manchester City F.C.]] [[Catagóir:Imreoirí Al-Ahli Saudi FC]] hgt4yyac8o3ipwsiol0qyj17lpy6zv4 1309512 1309511 2026-04-24T12:30:03Z ~2026-24984-99 73757 1309512 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Imreoir [[sacar|sacair]] [[an Ailgéir|Ailgéarach]] is ea '''Riyad Karim Mahrez'''. Rugadh ar an [[21 Feabhra]] [[1991]] é i Sarcelles, an Fhrainc. Bhí sé ina imreoir lárnach do [[Leicester City F.C.|Leicester City]], áit ar bhuaigh sé an [[Premier League|Príomhroinn]] i séasúr 2015–16. I 2018, bhog sé go [[Manchester City F.C.|Manchester City]], áit ar bhuaigh sé iliomad teidil intíre agus an [[Liga Champions UEFA|Sraith na Seaimpíní UEFA]] i séasúr 2022–23. In 2023, d’aistrigh sé go [[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]. Ar leibhéal idirnáisiúnta, imríonn sé do [[tír sacair náisiúnta na hAilgéire|foireann náisiúnta na hAilgéire]] agus bhuaigh sé an [[Africa Cup of Nations|Corn Náisiún na hAfraice]] in 2019. Is eol dó a scileanna dribleála, a rialú liathróide, agus a chumas deiseanna agus spriocanna a chruthú ó na sciatháin. == Naisc sheachtracha == {{Reflist}} * [https://www.premierleague.com/players/8983/Riyad-Mahrez/overview Próifíl Premier League] * [https://www.mancity.com/players/riyad-mahrez Próifíl Manchester City] {{Síol-beath-eachtra}} {{DEFAULTSORT:Mahrez, Riyad}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1991]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Daoine Ailgéir]] [[Catagóir:Imreoirí Leicester City F.C.]] [[Catagóir:Imreoirí Manchester City F.C.]] [[Catagóir:Imreoirí Al-Ahli Saudi FC]] 3mp39uygokdn5r9131f87jebbd7f04z 1309513 1309512 2026-04-24T12:30:29Z ~2026-24984-99 73757 1309513 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Imreoir [[sacar|sacair]] [[an Ailgéir|Ailgéarach]] is ea '''Riyad Karim Mahrez'''. Rugadh ar an [[21 Feabhra]] [[1991]] é i Sarcelles, an Fhrainc. Bhí sé ina imreoir lárnach do [[Leicester City F.C.|Leicester City]], áit ar bhuaigh sé an [[Premier League|Príomhroinn]] i séasúr 2015–16. I 2018, bhog sé go [[Manchester City F.C.|Manchester City]], áit ar bhuaigh sé iliomad teidil intíre agus an [[Liga Champions UEFA|Sraith na Seaimpíní UEFA]] i séasúr 2022–23. In 2023, d’aistrigh sé go [[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]. Ar leibhéal idirnáisiúnta, imríonn sé do [[tír sacair náisiúnta na hAilgéire|foireann náisiúnta na hAilgéire]] agus bhuaigh sé an [[Africa Cup of Nations|Corn Náisiún na hAfraice]] in 2019. Is eol dó a scileanna dribleála, a rialú liathróide, agus a chumas deiseanna agus spriocanna a chruthú ó na sciatháin. == Naisc sheachtracha == {{Reflist}} * [https://www.premierleague.com/players/8983/Riyad-Mahrez/overview Próifíl Premier League] * [https://www.mancity.com/players/riyad-mahrez Próifíl Manchester City] {{Síol-peileadóirsacair-ga}} {{DEFAULTSORT:Mahrez, Riyad}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1991]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Daoine Ailgéir]] [[Catagóir:Imreoirí Leicester City F.C.]] [[Catagóir:Imreoirí Manchester City F.C.]] [[Catagóir:Imreoirí Al-Ahli Saudi FC]] ggf3z1u223jpwnpyjfabenprkk5re0s 1309514 1309513 2026-04-24T12:30:43Z ~2026-24984-99 73757 1309514 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Imreoir [[sacar|sacair]] [[an Ailgéir|Ailgéarach]] is ea '''Riyad Karim Mahrez'''. Rugadh ar an [[21 Feabhra]] [[1991]] é i Sarcelles, an Fhrainc. Bhí sé ina imreoir lárnach do [[Leicester City F.C.|Leicester City]], áit ar bhuaigh sé an [[Premier League|Príomhroinn]] i séasúr 2015–16. I 2018, bhog sé go [[Manchester City F.C.|Manchester City]], áit ar bhuaigh sé iliomad teidil intíre agus an [[Liga Champions UEFA|Sraith na Seaimpíní UEFA]] i séasúr 2022–23. In 2023, d’aistrigh sé go [[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]. Ar leibhéal idirnáisiúnta, imríonn sé do [[tír sacair náisiúnta na hAilgéire|foireann náisiúnta na hAilgéire]] agus bhuaigh sé an [[Africa Cup of Nations|Corn Náisiún na hAfraice]] in 2019. Is eol dó a scileanna dribleála, a rialú liathróide, agus a chumas deiseanna agus spriocanna a chruthú ó na sciatháin. == Naisc sheachtracha == {{Reflist}} * [https://www.premierleague.com/players/8983/Riyad-Mahrez/overview Próifíl Premier League] * [https://www.mancity.com/players/riyad-mahrez Próifíl Manchester City] {{DEFAULTSORT:Mahrez, Riyad}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1991]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Daoine Ailgéir]] [[Catagóir:Imreoirí Leicester City F.C.]] [[Catagóir:Imreoirí Manchester City F.C.]] [[Catagóir:Imreoirí Al-Ahli Saudi FC]] 7p3xpydyf2pdkns9gsei6gfnkee6u68 1309611 1309514 2026-04-24T18:08:50Z Alison 570 ++ 1309611 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Imreoir [[sacar|sacair]] [[an Ailgéir|Ailgéarach]] is ea '''Riyad Karim Mahrez'''. Rugadh ar an [[21 Feabhra]] [[1991]] é i Sarcelles, an Fhrainc. Bhí sé ina imreoir lárnach do [[Leicester City F.C.|Leicester City]], áit ar bhuaigh sé an [[Premier League|Príomhroinn]] i séasúr 2015–16. I 2018, bhog sé go [[Manchester City F.C.|Manchester City]], áit ar bhuaigh sé iliomad teidil intíre agus an [[Liga Champions UEFA|Sraith na Seaimpíní UEFA]] i séasúr 2022–23. In 2023, d’aistrigh sé go [[Al-Ahli Saudi FC|Al-Ahli]]. Ar leibhéal idirnáisiúnta, imríonn sé do [[tír sacair náisiúnta na hAilgéire|foireann náisiúnta na hAilgéire]] agus bhuaigh sé an [[Africa Cup of Nations|Corn Náisiún na hAfraice]] in 2019. Is eol dó a scileanna dribleála, a rialú liathróide, agus a chumas deiseanna agus spriocanna a chruthú ó na sciatháin. == Naisc sheachtracha == * [https://www.premierleague.com/players/8983/Riyad-Mahrez/overview Próifíl Premier League] * [https://www.mancity.com/players/riyad-mahrez Próifíl Manchester City] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-peileadóirsacair}} {{DEFAULTSORT:Mahrez, Riyad}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1991]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Imreoirí sacair na hAilgéire]] [[Catagóir:Imreoirí Leicester City F.C.]] [[Catagóir:Imreoirí Manchester City F.C.]] [[Catagóir:Imreoirí Al-Ahli Saudi FC]] iw8cf69xrbrq1f0l49o1sb6gnluoj16 0 125575 1309519 2026-04-24T13:37:41Z ~2026-16722-18 72895 Leathanach cruthaithe le '{{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Sraith leabhar grinn is ea '''''Iron & Frost''''' foilsithe ag [[Marvel Comics]], bunaithe ar an carachtair [[Iron Man|Tony Stark / Iron King]] agus [[Emma Frost]] agus suite i dtodhchaí malartach an tsraith imeachtaí ''[[X-Men: Age of Revelation]]'', scríofa ag [[Cavan Scott]], agus tarraingthe ag [[Ruairi Coleman]] agus [[Ryan Brown]].<ref>{{cite magazine|url=https://www.cavletter.com/introducing-my-next-mar...' 1309519 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Sraith leabhar grinn is ea '''''Iron & Frost''''' foilsithe ag [[Marvel Comics]], bunaithe ar an carachtair [[Iron Man|Tony Stark / Iron King]] agus [[Emma Frost]] agus suite i dtodhchaí malartach an tsraith imeachtaí ''[[X-Men: Age of Revelation]]'', scríofa ag [[Cavan Scott]], agus tarraingthe ag [[Ruairi Coleman]] agus [[Ryan Brown]].<ref>{{cite magazine|url=https://www.cavletter.com/introducing-my-next-marvel-project-iron-frost|title=Introducing my next Marvel project, ''Iron & Frost''|author-link=Cavan Scott|last=Scott|first=Cavan|date=16 Iúil 2025|website=The Cavletter|access-date=16 Iúil 2025}}</ref> Foilsíodh an tsraith ó 15 Deireadh Fómhair go dtí 10 Nollaig, [[2025]] thar trí eagrán, agus fuair sí fáiltiú dearfach ó léirmheastóirí.<ref>{{cite magazine|url=https://aiptcomics.com/2025/10/15/iron-frost-1-review|title=''Iron & Frost'' #1 sets up an interesting relationship dynamic between Tony Stark and Emma Frost|last=Brooke|first=David|date=15 Deireadh Fómhair 2025|website=[[AIPT Comics]]|access-date=15 Deireadh Fómhair 2025}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://comic-watch.com/news/x-years-later-emma-frost-has-come-looking-for-tony-stark-in-iron-frost-2|title=X Years Later, Emma Frost Has Come Looking For Tony Stark in ''Iron & Frost'' #2|last=Burdette|first=Chad|date-7 Samhain 2025|website=[[Comic Watch]]|access-date=7 Samhain 2025}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://aiptcomics.com/2025/11/12/iron-frost-2-review|title=''Iron & Frost'' #2 review: the White Queen comes face-to-face with the Iron King|last=Jones|first=Joe|date=12 Samhain 2025|website=[[AIPT Comics]]|access-date=12 Samhain 2025}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://comic-watch.com/news/comic-watch-exclusive-x-years-later-the-iron-king-reigns-supreme-and-time-is-running-out-for-emma-in-iron-frost-3|title=Comic Watch Exclusive: X Years Later: The Iron King Reigns Supreme — And Time Is Running Out For Emma in ''Iron & Frost'' #3|last=Burdette|first=Chad|date-4 Nollaig 2025|website=[[Comic Watch]]|access-date=4 Nollaig 2025}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://screenrant.com/iron-man-mutant-upgrade-iron-king-darth-vader-era|title=Iron Man Is "More Machine Than Man" Like Darth Vader In His New Era|last=Tardive|first=Ambrose|date=3 Samhain 2025|website=[[Screen Rant]]|access-date=3 Samhain 2025}}</ref> ==Eagráin bailithe== ===Eisiúintí=== {| Class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Eisiúint !! Teideal !! Dáta Foilsithe !! Tagairtí |- | #1 || "Fuar Chomh Sioc, Crua Chomh Hiarann! X Blianta Ina Dhiaidh Sin…" || 15 Deireadh Fómhair, [[2025]] || <ref>{{cite magazine|title=''Iron & Frost'' #1|url=https://www.marvel.com/comics/issue/130701/iron_frost_2025_1|date=15 Deireadh Fómhair 2025|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #2 || "Fáilte Go Dtí An Tearmann! X Blianta Ina Dhiaidh Sin…" || 12 Samhain, 2025 || <ref>{{cite magazine|title=''Iron & Frost'' #2|url=https://www.marvel.com/comics/issue/130702/iron_frost_2025_2|date=12 Samhain 2025|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #3 || "Gan Croí. Gan Dóchas. Gan Todhchaí. X Blianta Ina Dhiaidh Sin…" || 10 Nollaig, 2025 || <ref>{{cite magazine|title=''Iron & Frost'' #3|url=https://www.marvel.com/comics/issue/130703/iron_frost_2025_3|date=10 Nollaig 2025|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |} ===Bailiúcháin=== {| class="wikitable sortable" style="text-align:left;" width="100%" ! width="29%" | Teideal ! width="28%" | Ábhar bailithe ! width="13%" | Dáta foilsithe ! width="19%" | ISBN |- | '''''[[X-Men: Age of Revelation]] – Overture''''' | ''X-Men: Age of Revelation'' #0, ''X-Men: Age of Revelation Overture'' #1, ''[[Amazing X-Men]]'' #1–3, ''[[Binary]]'' #1–3, ''[[Cloak or Dagger]]'' #1–3, ''Iron & Frost'' #1–3, agus ''[[Laura Kinney: Sabretooth]]'' #1–3 | 6 Bealtaine, [[2026]] | {{ISBNT|978-1-3025-3609-1}} |} ==Naisc sheachtracha== * [https://www.marvel.com/comics/series/44600/iron_and_frost_2025_present ''Iron & Frost''] ag ''[[Marvel.com]]'' ==Tagairtí== {{Reflist}} {{Iron Man}} {{Emma Frost}} {{X-Men: Age of Revelation}} [[Catagóir:Iron Man]] [[Catagóir:Emma Frost]] [[Catagóir:X-Men: Age of Revelation]] h8hty9qx71a0xxslwyz4gbkresssv0w 1309520 1309519 2026-04-24T13:38:10Z ~2026-16722-18 72895 1309520 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Sraith leabhar grinn is ea '''''Iron & Frost''''' foilsithe ag [[Marvel Comics]], bunaithe ar an carachtair [[Iron Man|Tony Stark / Iron King]] agus [[Emma Frost]] agus suite i dtodhchaí malartach an tsraith imeachtaí ''[[X-Men: Age of Revelation]]'', scríofa ag [[Cavan Scott]], agus tarraingthe ag [[Ruairi Coleman]] agus [[Ryan Brown]].<ref>{{cite magazine|url=https://www.cavletter.com/introducing-my-next-marvel-project-iron-frost|title=Introducing my next Marvel project, ''Iron & Frost''|author-link=Cavan Scott|last=Scott|first=Cavan|date=16 Iúil 2025|website=The Cavletter|access-date=16 Iúil 2025}}</ref> Foilsíodh an tsraith ó 15 Deireadh Fómhair go dtí 10 Nollaig, [[2025]] thar trí eagrán, agus fuair sí fáiltiú dearfach ó léirmheastóirí.<ref>{{cite magazine|url=https://aiptcomics.com/2025/10/15/iron-frost-1-review|title=''Iron & Frost'' #1 sets up an interesting relationship dynamic between Tony Stark and Emma Frost|last=Brooke|first=David|date=15 Deireadh Fómhair 2025|website=[[AIPT Comics]]|access-date=15 Deireadh Fómhair 2025}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://comic-watch.com/news/x-years-later-emma-frost-has-come-looking-for-tony-stark-in-iron-frost-2|title=X Years Later, Emma Frost Has Come Looking For Tony Stark in ''Iron & Frost'' #2|last=Burdette|first=Chad|date-7 Samhain 2025|website=[[Comic Watch]]|access-date=7 Samhain 2025}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://aiptcomics.com/2025/11/12/iron-frost-2-review|title=''Iron & Frost'' #2 review: the White Queen comes face-to-face with the Iron King|last=Jones|first=Joe|date=12 Samhain 2025|website=[[AIPT Comics]]|access-date=12 Samhain 2025}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://comic-watch.com/news/comic-watch-exclusive-x-years-later-the-iron-king-reigns-supreme-and-time-is-running-out-for-emma-in-iron-frost-3|title=Comic Watch Exclusive: X Years Later: The Iron King Reigns Supreme — And Time Is Running Out For Emma in ''Iron & Frost'' #3|last=Burdette|first=Chad|date=4 Nollaig 2025|website=[[Comic Watch]]|access-date=4 Nollaig 2025}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://screenrant.com/iron-man-mutant-upgrade-iron-king-darth-vader-era|title=Iron Man Is "More Machine Than Man" Like Darth Vader In His New Era|last=Tardive|first=Ambrose|date=3 Samhain 2025|website=[[Screen Rant]]|access-date=3 Samhain 2025}}</ref> ==Eagráin bailithe== ===Eisiúintí=== {| Class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Eisiúint !! Teideal !! Dáta Foilsithe !! Tagairtí |- | #1 || "Fuar Chomh Sioc, Crua Chomh Hiarann! X Blianta Ina Dhiaidh Sin…" || 15 Deireadh Fómhair, [[2025]] || <ref>{{cite magazine|title=''Iron & Frost'' #1|url=https://www.marvel.com/comics/issue/130701/iron_frost_2025_1|date=15 Deireadh Fómhair 2025|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #2 || "Fáilte Go Dtí An Tearmann! X Blianta Ina Dhiaidh Sin…" || 12 Samhain, 2025 || <ref>{{cite magazine|title=''Iron & Frost'' #2|url=https://www.marvel.com/comics/issue/130702/iron_frost_2025_2|date=12 Samhain 2025|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #3 || "Gan Croí. Gan Dóchas. Gan Todhchaí. X Blianta Ina Dhiaidh Sin…" || 10 Nollaig, 2025 || <ref>{{cite magazine|title=''Iron & Frost'' #3|url=https://www.marvel.com/comics/issue/130703/iron_frost_2025_3|date=10 Nollaig 2025|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |} ===Bailiúcháin=== {| class="wikitable sortable" style="text-align:left;" width="100%" ! width="29%" | Teideal ! width="28%" | Ábhar bailithe ! width="13%" | Dáta foilsithe ! width="19%" | ISBN |- | '''''[[X-Men: Age of Revelation]] – Overture''''' | ''X-Men: Age of Revelation'' #0, ''X-Men: Age of Revelation Overture'' #1, ''[[Amazing X-Men]]'' #1–3, ''[[Binary]]'' #1–3, ''[[Cloak or Dagger]]'' #1–3, ''Iron & Frost'' #1–3, agus ''[[Laura Kinney: Sabretooth]]'' #1–3 | 6 Bealtaine, [[2026]] | {{ISBNT|978-1-3025-3609-1}} |} ==Naisc sheachtracha== * [https://www.marvel.com/comics/series/44600/iron_and_frost_2025_present ''Iron & Frost''] ag ''[[Marvel.com]]'' ==Tagairtí== {{Reflist}} {{Iron Man}} {{Emma Frost}} {{X-Men: Age of Revelation}} [[Catagóir:Iron Man]] [[Catagóir:Emma Frost]] [[Catagóir:X-Men: Age of Revelation]] agc6c7z22jvtvqr9stxaxayd8b2xpme 1309521 1309520 2026-04-24T13:38:37Z ~2026-16722-18 72895 1309521 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Sraith leabhar grinn is ea '''''Iron & Frost''''' foilsithe ag [[Marvel Comics]], bunaithe ar an carachtair [[Iron Man|Tony Stark / Iron King]] agus [[Emma Frost]] agus suite i dtodhchaí malartach an tsraith imeachtaí ''[[X-Men: Age of Revelation]]'', scríofa ag [[Cavan Scott]], agus tarraingthe ag [[Ruairi Coleman]] agus [[Ryan Brown]].<ref>{{cite magazine|url=https://www.cavletter.com/introducing-my-next-marvel-project-iron-frost|title=Introducing my next Marvel project, ''Iron & Frost''|author-link=Cavan Scott|last=Scott|first=Cavan|date=16 Iúil 2025|website=The Cavletter|access-date=16 Iúil 2025}}</ref> Foilsíodh an tsraith ó 15 Deireadh Fómhair go dtí 10 Nollaig, [[2025]] thar trí eagrán, agus fuair sí fáiltiú dearfach ó léirmheastóirí.<ref>{{cite magazine|url=https://aiptcomics.com/2025/10/15/iron-frost-1-review|title=''Iron & Frost'' #1 sets up an interesting relationship dynamic between Tony Stark and Emma Frost|last=Brooke|first=David|date=15 Deireadh Fómhair 2025|website=[[AIPT Comics]]|access-date=15 Deireadh Fómhair 2025}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://comic-watch.com/news/x-years-later-emma-frost-has-come-looking-for-tony-stark-in-iron-frost-2|title=X Years Later, Emma Frost Has Come Looking For Tony Stark in ''Iron & Frost'' #2|last=Burdette|first=Chad|date=7 Samhain 2025|website=[[Comic Watch]]|access-date=7 Samhain 2025}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://aiptcomics.com/2025/11/12/iron-frost-2-review|title=''Iron & Frost'' #2 review: the White Queen comes face-to-face with the Iron King|last=Jones|first=Joe|date=12 Samhain 2025|website=[[AIPT Comics]]|access-date=12 Samhain 2025}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://comic-watch.com/news/comic-watch-exclusive-x-years-later-the-iron-king-reigns-supreme-and-time-is-running-out-for-emma-in-iron-frost-3|title=Comic Watch Exclusive: X Years Later: The Iron King Reigns Supreme — And Time Is Running Out For Emma in ''Iron & Frost'' #3|last=Burdette|first=Chad|date=4 Nollaig 2025|website=[[Comic Watch]]|access-date=4 Nollaig 2025}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://screenrant.com/iron-man-mutant-upgrade-iron-king-darth-vader-era|title=Iron Man Is "More Machine Than Man" Like Darth Vader In His New Era|last=Tardive|first=Ambrose|date=3 Samhain 2025|website=[[Screen Rant]]|access-date=3 Samhain 2025}}</ref> ==Eagráin bailithe== ===Eisiúintí=== {| Class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Eisiúint !! Teideal !! Dáta Foilsithe !! Tagairtí |- | #1 || "Fuar Chomh Sioc, Crua Chomh Hiarann! X Blianta Ina Dhiaidh Sin…" || 15 Deireadh Fómhair, [[2025]] || <ref>{{cite magazine|title=''Iron & Frost'' #1|url=https://www.marvel.com/comics/issue/130701/iron_frost_2025_1|date=15 Deireadh Fómhair 2025|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #2 || "Fáilte Go Dtí An Tearmann! X Blianta Ina Dhiaidh Sin…" || 12 Samhain, 2025 || <ref>{{cite magazine|title=''Iron & Frost'' #2|url=https://www.marvel.com/comics/issue/130702/iron_frost_2025_2|date=12 Samhain 2025|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #3 || "Gan Croí. Gan Dóchas. Gan Todhchaí. X Blianta Ina Dhiaidh Sin…" || 10 Nollaig, 2025 || <ref>{{cite magazine|title=''Iron & Frost'' #3|url=https://www.marvel.com/comics/issue/130703/iron_frost_2025_3|date=10 Nollaig 2025|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |} ===Bailiúcháin=== {| class="wikitable sortable" style="text-align:left;" width="100%" ! width="29%" | Teideal ! width="28%" | Ábhar bailithe ! width="13%" | Dáta foilsithe ! width="19%" | ISBN |- | '''''[[X-Men: Age of Revelation]] – Overture''''' | ''X-Men: Age of Revelation'' #0, ''X-Men: Age of Revelation Overture'' #1, ''[[Amazing X-Men]]'' #1–3, ''[[Binary]]'' #1–3, ''[[Cloak or Dagger]]'' #1–3, ''Iron & Frost'' #1–3, agus ''[[Laura Kinney: Sabretooth]]'' #1–3 | 6 Bealtaine, [[2026]] | {{ISBNT|978-1-3025-3609-1}} |} ==Naisc sheachtracha== * [https://www.marvel.com/comics/series/44600/iron_and_frost_2025_present ''Iron & Frost''] ag ''[[Marvel.com]]'' ==Tagairtí== {{Reflist}} {{Iron Man}} {{Emma Frost}} {{X-Men: Age of Revelation}} [[Catagóir:Iron Man]] [[Catagóir:Emma Frost]] [[Catagóir:X-Men: Age of Revelation]] bxnmjlewdpo0mw5jp71fqj2iwiza02s 1309585 1309521 2026-04-24T17:51:17Z Alison 570 We don't translate names of publications unless they're translated into Irish. These are English language publications and titles. As Gaeilge = factually incorrect and misleading. They were never published with these titles 1309585 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{Glanadh-mar|teidil foilseachán i mBéarla, ldh.}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Sraith leabhar grinn is ea '''''Iron & Frost''''' foilsithe ag [[Marvel Comics]], bunaithe ar an carachtair [[Iron Man|Tony Stark / Iron King]] agus [[Emma Frost]] agus suite i dtodhchaí malartach an tsraith imeachtaí ''[[X-Men: Age of Revelation]]'', scríofa ag [[Cavan Scott]], agus tarraingthe ag [[Ruairi Coleman]] agus [[Ryan Brown]].<ref>{{cite magazine|url=https://www.cavletter.com/introducing-my-next-marvel-project-iron-frost|title=Introducing my next Marvel project, ''Iron & Frost''|author-link=Cavan Scott|last=Scott|first=Cavan|date=16 Iúil 2025|website=The Cavletter|access-date=16 Iúil 2025}}</ref> Foilsíodh an tsraith ó 15 Deireadh Fómhair go dtí 10 Nollaig, [[2025]] thar trí eagrán, agus fuair sí fáiltiú dearfach ó léirmheastóirí.<ref>{{cite magazine|url=https://aiptcomics.com/2025/10/15/iron-frost-1-review|title=''Iron & Frost'' #1 sets up an interesting relationship dynamic between Tony Stark and Emma Frost|last=Brooke|first=David|date=15 Deireadh Fómhair 2025|website=[[AIPT Comics]]|access-date=15 Deireadh Fómhair 2025}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://comic-watch.com/news/x-years-later-emma-frost-has-come-looking-for-tony-stark-in-iron-frost-2|title=X Years Later, Emma Frost Has Come Looking For Tony Stark in ''Iron & Frost'' #2|last=Burdette|first=Chad|date=7 Samhain 2025|website=[[Comic Watch]]|access-date=7 Samhain 2025}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://aiptcomics.com/2025/11/12/iron-frost-2-review|title=''Iron & Frost'' #2 review: the White Queen comes face-to-face with the Iron King|last=Jones|first=Joe|date=12 Samhain 2025|website=[[AIPT Comics]]|access-date=12 Samhain 2025}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://comic-watch.com/news/comic-watch-exclusive-x-years-later-the-iron-king-reigns-supreme-and-time-is-running-out-for-emma-in-iron-frost-3|title=Comic Watch Exclusive: X Years Later: The Iron King Reigns Supreme — And Time Is Running Out For Emma in ''Iron & Frost'' #3|last=Burdette|first=Chad|date=4 Nollaig 2025|website=[[Comic Watch]]|access-date=4 Nollaig 2025}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://screenrant.com/iron-man-mutant-upgrade-iron-king-darth-vader-era|title=Iron Man Is "More Machine Than Man" Like Darth Vader In His New Era|last=Tardive|first=Ambrose|date=3 Samhain 2025|website=[[Screen Rant]]|access-date=3 Samhain 2025}}</ref> ==Eagráin bailithe== ===Eisiúintí=== {| Class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Eisiúint !! Teideal !! Dáta Foilsithe !! Tagairtí |- | #1 || "Fuar Chomh Sioc, Crua Chomh Hiarann! X Blianta Ina Dhiaidh Sin…" || 15 Deireadh Fómhair, [[2025]] || <ref>{{cite magazine|title=''Iron & Frost'' #1|url=https://www.marvel.com/comics/issue/130701/iron_frost_2025_1|date=15 Deireadh Fómhair 2025|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #2 || "Fáilte Go Dtí An Tearmann! X Blianta Ina Dhiaidh Sin…" || 12 Samhain, 2025 || <ref>{{cite magazine|title=''Iron & Frost'' #2|url=https://www.marvel.com/comics/issue/130702/iron_frost_2025_2|date=12 Samhain 2025|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #3 || "Gan Croí. Gan Dóchas. Gan Todhchaí. X Blianta Ina Dhiaidh Sin…" || 10 Nollaig, 2025 || <ref>{{cite magazine|title=''Iron & Frost'' #3|url=https://www.marvel.com/comics/issue/130703/iron_frost_2025_3|date=10 Nollaig 2025|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |} ===Bailiúcháin=== {| class="wikitable sortable" style="text-align:left;" width="100%" ! width="29%" | Teideal ! width="28%" | Ábhar bailithe ! width="13%" | Dáta foilsithe ! width="19%" | ISBN |- | '''''[[X-Men: Age of Revelation]] – Overture''''' | ''X-Men: Age of Revelation'' #0, ''X-Men: Age of Revelation Overture'' #1, ''[[Amazing X-Men]]'' #1–3, ''[[Binary]]'' #1–3, ''[[Cloak or Dagger]]'' #1–3, ''Iron & Frost'' #1–3, agus ''[[Laura Kinney: Sabretooth]]'' #1–3 | 6 Bealtaine, [[2026]] | {{ISBNT|978-1-3025-3609-1}} |} ==Naisc sheachtracha== * [https://www.marvel.com/comics/series/44600/iron_and_frost_2025_present ''Iron & Frost''] ag ''[[Marvel.com]]'' ==Tagairtí== {{Reflist}} {{Iron Man}} {{Emma Frost}} {{X-Men: Age of Revelation}} [[Catagóir:Iron Man]] [[Catagóir:Emma Frost]] [[Catagóir:X-Men: Age of Revelation]] 08qcdekc6oj2k1ecg0l2sfi1emxpw72 1310120 1309585 2026-04-25T10:18:06Z ~2026-25376-39 73769 1310120 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Sraith leabhar grinn is ea '''''Iron & Frost''''' foilsithe ag [[Marvel Comics]], bunaithe ar an carachtair [[Iron Man|Tony Stark / Iron King]] agus [[Emma Frost]] agus suite i dtodhchaí malartach an tsraith imeachtaí ''[[X-Men: Age of Revelation]]'', scríofa ag [[Cavan Scott]], agus tarraingthe ag [[Ruairi Coleman]] agus [[Ryan Brown]].<ref>{{cite magazine|url=https://www.cavletter.com/introducing-my-next-marvel-project-iron-frost|title=Introducing my next Marvel project, ''Iron & Frost''|author-link=Cavan Scott|last=Scott|first=Cavan|date=16 Iúil 2025|website=The Cavletter|access-date=16 Iúil 2025}}</ref> Foilsíodh an tsraith ó 15 Deireadh Fómhair go dtí 10 Nollaig, [[2025]] thar trí eagrán, agus fuair sí fáiltiú dearfach ó léirmheastóirí.<ref>{{cite magazine|url=https://aiptcomics.com/2025/10/15/iron-frost-1-review|title=''Iron & Frost'' #1 sets up an interesting relationship dynamic between Tony Stark and Emma Frost|last=Brooke|first=David|date=15 Deireadh Fómhair 2025|website=[[AIPT Comics]]|access-date=15 Deireadh Fómhair 2025}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://comic-watch.com/news/x-years-later-emma-frost-has-come-looking-for-tony-stark-in-iron-frost-2|title=X Years Later, Emma Frost Has Come Looking For Tony Stark in ''Iron & Frost'' #2|last=Burdette|first=Chad|date=7 Samhain 2025|website=[[Comic Watch]]|access-date=7 Samhain 2025}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://aiptcomics.com/2025/11/12/iron-frost-2-review|title=''Iron & Frost'' #2 review: the White Queen comes face-to-face with the Iron King|last=Jones|first=Joe|date=12 Samhain 2025|website=[[AIPT Comics]]|access-date=12 Samhain 2025}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://comic-watch.com/news/comic-watch-exclusive-x-years-later-the-iron-king-reigns-supreme-and-time-is-running-out-for-emma-in-iron-frost-3|title=Comic Watch Exclusive: X Years Later: The Iron King Reigns Supreme — And Time Is Running Out For Emma in ''Iron & Frost'' #3|last=Burdette|first=Chad|date=4 Nollaig 2025|website=[[Comic Watch]]|access-date=4 Nollaig 2025}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://screenrant.com/iron-man-mutant-upgrade-iron-king-darth-vader-era|title=Iron Man Is "More Machine Than Man" Like Darth Vader In His New Era|last=Tardive|first=Ambrose|date=3 Samhain 2025|website=[[Screen Rant]]|access-date=3 Samhain 2025}}</ref> ==Eagráin bailithe== ===Eisiúintí=== {| Class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Eisiúint !! Teideal !! Dáta Foilsithe !! Tagairtí |- | #1 || "Cold As Frost, Hard As Iron! X Years Later…" || 15 Deireadh Fómhair, [[2025]] || <ref>{{cite magazine|title=''Iron & Frost'' #1|url=https://www.marvel.com/comics/issue/130701/iron_frost_2025_1|date=15 Deireadh Fómhair 2025|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #2 || "Welcome to Sanctuary! X Years Later…" || 12 Samhain, 2025 || <ref>{{cite magazine|title=''Iron & Frost'' #2|url=https://www.marvel.com/comics/issue/130702/iron_frost_2025_2|date=12 Samhain 2025|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #3 || "No Heart. No Hope. No Future. X Years Later…" || 10 Nollaig, 2025 || <ref>{{cite magazine|title=''Iron & Frost'' #3|url=https://www.marvel.com/comics/issue/130703/iron_frost_2025_3|date=10 Nollaig 2025|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |} ===Bailiúcháin=== {| class="wikitable sortable" style="text-align:left;" width="100%" ! width="29%" | Teideal ! width="28%" | Ábhar bailithe ! width="13%" | Dáta foilsithe ! width="19%" | ISBN |- | '''''[[X-Men: Age of Revelation]] – Overture''''' | ''X-Men: Age of Revelation'' #0, ''X-Men: Age of Revelation Overture'' #1, ''[[Amazing X-Men]]'' #1–3, ''[[Binary]]'' #1–3, ''[[Cloak or Dagger]]'' #1–3, ''Iron & Frost'' #1–3, agus ''[[Laura Kinney: Sabretooth]]'' #1–3 | 6 Bealtaine, [[2026]] | {{ISBNT|978-1-3025-3609-1}} |} ==Naisc sheachtracha== * [https://www.marvel.com/comics/series/44600/iron_and_frost_2025_present ''Iron & Frost''] ag ''[[Marvel.com]]'' ==Tagairtí== {{Reflist}} {{Iron Man}} {{Emma Frost}} {{X-Men: Age of Revelation}} [[Catagóir:Iron Man]] [[Catagóir:Emma Frost]] [[Catagóir:X-Men: Age of Revelation]] kgwzmnqq4la2dj7u6xnhb289pbepxhx 14 125576 1309522 2026-04-24T13:39:04Z ~2026-16722-18 72895 Leathanach cruthaithe le '[[Catagóir:X-Men]]' 1309522 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:X-Men]] g9kednwbji8mhk6j0erhnu7bpzytf80 0 125577 1309523 2026-04-24T13:39:55Z ~2026-16722-18 72895 Ag athdhíriú go [[Iron & Frost]] 1309523 wikitext text/x-wiki #ATHSHEOLADH [[Iron & Frost]] ci59eix1lto5tpf4ccwpoof8vkqslyf 0 125578 1309538 2026-04-24T15:14:42Z Wmsiurtain87 73755 Chruthaigh mé leathanach nua do Richard Lyttle 1309538 wikitext text/x-wiki Urramach Phreispitéireach Úinitéireach, Náisiúnaí agus ghníomhaí Rialtais Dúchais ab ea Richard Lyttle (1866-1905)<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.dib.ie/biography/lyttle-richard-a4981|teideal=Lyttle, Richard|údar=Díolaim Beathaisnéisí na hÉireann}}</ref> {{WD Bosca Sonraí Duine|name=Richard Lyttle|religio=Preispitéireach Neamh-Aontaithe|data_naixement=6 Márta 1866|lloc_naixement=Droim Mor, Contae an Dúin|data_defuncio=22 Deireadh Fómhair|lloc_defuncio=Briostó, Sasana}} == Óige agus oideachas == Rugadh Richard Lyttle i n[[Droim Mór]], Contae an Dúin, in 1866 agus tógadh i bhfeirm an teaghlaigh é sa cheantar céanna. Ba iad Richard Lyttle agus Mary (née McWilliam) ina thuismitheoirí. Bhí deirfiúr amháin aige, a fuair bás go hóg.<ref name=":0" /> I ndiaidh seal ag Colaiste na Lorgan, Contae Ard Mhacha, bhí a chuid airde dírithe ar an eaglais, ag déanamh staidéir i [[Manchain]], Sasana ag An Cholaiste Úinitéireach agus ansin i gColaiste Eoin, áit a fuair sé scolaireacht. D'fhill sé go hÉirinn agus a chuid staidéir déanta aige, ag imirt rugbaí do Lurgan Harriers. Imreoir chumasach a bhí ann agus tugadh deis do imirt do fhoireann naisiúnta na hÉireann ach níor ghlac sé leis mar nach raibh an tsláinte go maith aige.<ref name=":1">{{Luaigh foilseachán|author=Thompson, Hugh|date=1986|title=Rev. Richard Lyttle: a home rule protestant|journal=Familia|volume=ii|issue=2}}</ref> Agus é ag déanamh staidéir i Manchain, ghlac sé páirt sa ghluaiseacht náisiúnach na hÉireann, cé gurbh aontachtaithe a bhí ina mhuintir.<ref name=":0" /> == Saol agus Gairm Bheatha == In 1889, ghlac sé le gairm chun na mainistreachta i [[Mónaidh Riabhach|Monadh Riabhach]]. Ba mhaith le muintir na háite é in ainneoin a chuid polaitaíochta agus bhíodh sé gníomhach i gcúrsaí eaglaise i rith a mhinistreachta. Chomh maith leis sin, ghlac sé leis an fhreaghracht as na heaglaise Úinitéireach i Ráth Bhearach i gContae an Dúin agus i g[[Carraig Fhearghais|Carraig Fheargais]] i gContae Aontroma.<ref name=":1" /> == Dúil i Stair agus i gCultúr Éireannach == Bhí dúil mhór ag Lyttle i gcúrsaí cultúrtha agus bhí sé ar dhuine de bhunaitheoirí an chraoibh 'Irish Women's Association' i Monadh Riabhach, agus de thairbhe seo, fuair sé aithne ar [[Alice Milligan]] agus [[Ethna Carberry]].<ref name=":0" /> D'eagraigh Lyttle agus an cumann turas chuig uaigh Betsy Gray agus thug siad cuairteanna chuig uaigheanna na ndaoine a throid san [[Éirí Amach 1798 in Éirinn|éirí amach in 1798]] fosta. Chomh maith leis sin, le cuidiú Lyttle, bunaíodh craobh [[Conradh na Gaeilge|Chonradh na Gaeilge]] sa cheantar.<ref name=":0" /> == Cúrsaí pholaitíochta agus Rialtais Dúchais == Bhí tuairimí laidir ag Lyttle i [[Rialtas Dúchais]] agus bhíodh sé i mbun feachtais ar son iarrthóirí Rialtais Dúchais, T.W. Russell i dTír Eoghain Theas<ref name=":0" />, James Wood sa Dún Thoir<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Farr, Berkley|date=2008|title=James Wood: East Down's Liberal MP|journal=Journal of Liberal History|issue=58}}</ref> agus P.C. Dougan i d[[Tír Eoghain Thiar (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Tír Eoghain Thoir]]<ref name=":2">{{Luaigh foilseachán|author=McMillan, William|date=1969|title=The Ministry of Richard Lyttle 1889-1905|journal=A History of the Moneyreagh Congregation 1719-1969}}</ref> ina measc. Thacaíodh sé feirmeoirí tionóntacha go mór agus labhraíodh sé ar a son ag cruinnithe poiblí.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> Scríobhadh sé neart litreacha chuig nuachtáin agus bhí cáil air as a tuairimí diongbhailte - bhíodh comhfhreagas achrannach idir Lyttle agus na nuachtáin aontachtacha ''Belfast Newsletter'' agus ''Northern Whig'' go mion minic. In 1899, scríobh sé paimfléad ar [[Dara Cogadh na mBórach|Chogadh na mBórach]] darbh ainm ''<nowiki/>'The origin of the fight with the Boers''',<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Lyttle, Richard|date=1899|title=Origin of the Fight with the Boers}}</ref> ag fáil leirmheasanna maithe sna nuachtáin náisiúnacha.<ref name=":1" /> == Bás == Bhí an tsláinte go dona ag Lyttle i rith a shaoil agus i Mí Dheireadh Fómhair 1905, fuair Lyttle bás go tobann agus é ar a bhealach abhaile ó chomhdháil Úinitéireach i [[Briostó|mBriostó]], Sasana. Bhí sé 39 bliain d'aois.<ref name=":2" /> De réir tuairiscí na linne, bhí slua ollmór ar na sráideanna ó Bhéal Feirste go Monadh Riabhach agus a chorp ag dul chuig an tórramh.<ref name=":1" /> Tógadh 'Lyttle Memorial School' i Monadh Riabhach in ómós dó.<ref name=":0" /> Tá sé curtha i Monadh Riabhach.<ref name=":2" /> blsewzmqcy9teyvtvagxmtuz4ncw5f4 1309542 1309538 2026-04-24T15:24:15Z Wmsiurtain87 73755 Chuir mé catagóirí ann 1309542 wikitext text/x-wiki Urramach Phreispitéireach Úinitéireach, Náisiúnaí agus ghníomhaí Rialtais Dúchais ab ea Richard Lyttle (1866-1905)<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.dib.ie/biography/lyttle-richard-a4981|teideal=Lyttle, Richard|údar=Díolaim Beathaisnéisí na hÉireann}}</ref> {{WD Bosca Sonraí Duine|name=Richard Lyttle|religio=Preispitéireach Neamh-Aontaithe|data_naixement=6 Márta 1866|lloc_naixement=Droim Mor, Contae an Dúin|data_defuncio=22 Deireadh Fómhair|lloc_defuncio=Briostó, Sasana}} == Óige agus oideachas == Rugadh Richard Lyttle i n[[Droim Mór]], Contae an Dúin, in 1866 agus tógadh i bhfeirm an teaghlaigh é sa cheantar céanna. Ba iad Richard Lyttle agus Mary (née McWilliam) ina thuismitheoirí. Bhí deirfiúr amháin aige, a fuair bás go hóg.<ref name=":0" /> I ndiaidh seal ag Colaiste na Lorgan, Contae Ard Mhacha, bhí a chuid airde dírithe ar an eaglais, ag déanamh staidéir i [[Manchain]], Sasana ag An Cholaiste Úinitéireach agus ansin i gColaiste Eoin, áit a fuair sé scolaireacht. D'fhill sé go hÉirinn agus a chuid staidéir déanta aige, ag imirt rugbaí do Lurgan Harriers. Imreoir chumasach a bhí ann agus tugadh deis do imirt do fhoireann naisiúnta na hÉireann ach níor ghlac sé leis mar nach raibh an tsláinte go maith aige.<ref name=":1">{{Luaigh foilseachán|author=Thompson, Hugh|date=1986|title=Rev. Richard Lyttle: a home rule protestant|journal=Familia|volume=ii|issue=2}}</ref> Agus é ag déanamh staidéir i Manchain, ghlac sé páirt sa ghluaiseacht náisiúnach na hÉireann, cé gurbh aontachtaithe a bhí ina mhuintir.<ref name=":0" /> == Saol agus Gairm Bheatha == In 1889, ghlac sé le gairm chun na mainistreachta i [[Mónaidh Riabhach|Monadh Riabhach]]. Ba mhaith le muintir na háite é in ainneoin a chuid polaitaíochta agus bhíodh sé gníomhach i gcúrsaí eaglaise i rith a mhinistreachta. Chomh maith leis sin, ghlac sé leis an fhreaghracht as na heaglaise Úinitéireach i Ráth Bhearach i gContae an Dúin agus i g[[Carraig Fhearghais|Carraig Fheargais]] i gContae Aontroma.<ref name=":1" /> == Dúil i Stair agus i gCultúr Éireannach == Bhí dúil mhór ag Lyttle i gcúrsaí cultúrtha agus bhí sé ar dhuine de bhunaitheoirí an chraoibh 'Irish Women's Association' i Monadh Riabhach, agus de thairbhe seo, fuair sé aithne ar [[Alice Milligan]] agus [[Ethna Carberry]].<ref name=":0" /> D'eagraigh Lyttle agus an cumann turas chuig uaigh Betsy Gray agus thug siad cuairteanna chuig uaigheanna na ndaoine a throid san [[Éirí Amach 1798 in Éirinn|éirí amach in 1798]] fosta. Chomh maith leis sin, le cuidiú Lyttle, bunaíodh craobh [[Conradh na Gaeilge|Chonradh na Gaeilge]] sa cheantar.<ref name=":0" /> == Cúrsaí pholaitíochta agus Rialtais Dúchais == Bhí tuairimí laidir ag Lyttle i [[Rialtas Dúchais]] agus bhíodh sé i mbun feachtais ar son iarrthóirí Rialtais Dúchais, T.W. Russell i dTír Eoghain Theas<ref name=":0" />, James Wood sa Dún Thoir<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Farr, Berkley|date=2008|title=James Wood: East Down's Liberal MP|journal=Journal of Liberal History|issue=58}}</ref> agus P.C. Dougan i d[[Tír Eoghain Thiar (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Tír Eoghain Thoir]]<ref name=":2">{{Luaigh foilseachán|author=McMillan, William|date=1969|title=The Ministry of Richard Lyttle 1889-1905|journal=A History of the Moneyreagh Congregation 1719-1969}}</ref> ina measc. Thacaíodh sé feirmeoirí tionóntacha go mór agus labhraíodh sé ar a son ag cruinnithe poiblí.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> Scríobhadh sé neart litreacha chuig nuachtáin agus bhí cáil air as a tuairimí diongbhailte - bhíodh comhfhreagas achrannach idir Lyttle agus na nuachtáin aontachtacha ''Belfast Newsletter'' agus ''Northern Whig'' go mion minic. In 1899, scríobh sé paimfléad ar [[Dara Cogadh na mBórach|Chogadh na mBórach]] darbh ainm ''<nowiki/>'The origin of the fight with the Boers''',<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Lyttle, Richard|date=1899|title=Origin of the Fight with the Boers}}</ref> ag fáil leirmheasanna maithe sna nuachtáin náisiúnacha.<ref name=":1" /> == Bás == Bhí an tsláinte go dona ag Lyttle i rith a shaoil agus i Mí Dheireadh Fómhair 1905, fuair Lyttle bás go tobann agus é ar a bhealach abhaile ó chomhdháil Úinitéireach i [[Briostó|mBriostó]], Sasana. Bhí sé 39 bliain d'aois.<ref name=":2" /> De réir tuairiscí na linne, bhí slua ollmór ar na sráideanna ó Bhéal Feirste go Monadh Riabhach agus a chorp ag dul chuig an tórramh.<ref name=":1" /> Tógadh 'Lyttle Memorial School' i Monadh Riabhach in ómós dó.<ref name=":0" /> Tá sé curtha i Monadh Riabhach.<ref name=":2" /> {{DEFAULTSORT:Lyttle, Richard}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1866]] [[Catagóir:Básanna i 1905]] [[Catagóir:Gníomhaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Rialtas Dúchais in Éirinn]] [[Catagóir:Náisiúnaithe Éireannacha]] <references /> [[Catagóir:Reiligiún]] amx6ulcsla5e5koqy5ueopp6333ew2y 1309544 1309542 2026-04-24T15:28:10Z Wmsiurtain87 73755 Dheisigh mé an bosca sonraí 1309544 wikitext text/x-wiki Urramach Phreispitéireach Úinitéireach, Náisiúnaí agus ghníomhaí Rialtais Dúchais ab ea Richard Lyttle (1866-1905)<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.dib.ie/biography/lyttle-richard-a4981|teideal=Lyttle, Richard|údar=Díolaim Beathaisnéisí na hÉireann}}</ref> {{WD Bosca Sonraí Duine2|name=Richard Lyttle|data_naixement=6 Márta 1866|lloc_naixement=Droim Mór, Contae an Dúin|data_defuncio=22 Deireadh Fómhair, 1905|lloc_defuncio=Briostó, Sasana}} == Óige agus oideachas == Rugadh Richard Lyttle i n[[Droim Mór]], Contae an Dúin, in 1866 agus tógadh i bhfeirm an teaghlaigh é sa cheantar céanna. Ba iad Richard Lyttle agus Mary (née McWilliam) ina thuismitheoirí. Bhí deirfiúr amháin aige, a fuair bás go hóg.<ref name=":0" /> I ndiaidh seal ag Colaiste na Lorgan, Contae Ard Mhacha, bhí a chuid airde dírithe ar an eaglais, ag déanamh staidéir i [[Manchain]], Sasana ag An Cholaiste Úinitéireach agus ansin i gColaiste Eoin, áit a fuair sé scolaireacht. D'fhill sé go hÉirinn agus a chuid staidéir déanta aige, ag imirt rugbaí do Lurgan Harriers. Imreoir chumasach a bhí ann agus tugadh deis do imirt do fhoireann naisiúnta na hÉireann ach níor ghlac sé leis mar nach raibh an tsláinte go maith aige.<ref name=":1">{{Luaigh foilseachán|author=Thompson, Hugh|date=1986|title=Rev. Richard Lyttle: a home rule protestant|journal=Familia|volume=ii|issue=2}}</ref> Agus é ag déanamh staidéir i Manchain, ghlac sé páirt sa ghluaiseacht náisiúnach na hÉireann, cé gurbh aontachtaithe a bhí ina mhuintir.<ref name=":0" /> == Saol agus Gairm Bheatha == In 1889, ghlac sé le gairm chun na mainistreachta i [[Mónaidh Riabhach|Monadh Riabhach]]. Ba mhaith le muintir na háite é in ainneoin a chuid polaitaíochta agus bhíodh sé gníomhach i gcúrsaí eaglaise i rith a mhinistreachta. Chomh maith leis sin, ghlac sé leis an fhreaghracht as na heaglaise Úinitéireach i Ráth Bhearach i gContae an Dúin agus i g[[Carraig Fhearghais|Carraig Fheargais]] i gContae Aontroma.<ref name=":1" /> == Dúil i Stair agus i gCultúr Éireannach == Bhí dúil mhór ag Lyttle i gcúrsaí cultúrtha agus bhí sé ar dhuine de bhunaitheoirí an chraoibh 'Irish Women's Association' i Monadh Riabhach, agus de thairbhe seo, fuair sé aithne ar [[Alice Milligan]] agus [[Ethna Carberry]].<ref name=":0" /> D'eagraigh Lyttle agus an cumann turas chuig uaigh Betsy Gray agus thug siad cuairteanna chuig uaigheanna na ndaoine a throid san [[Éirí Amach 1798 in Éirinn|éirí amach in 1798]] fosta. Chomh maith leis sin, le cuidiú Lyttle, bunaíodh craobh [[Conradh na Gaeilge|Chonradh na Gaeilge]] sa cheantar.<ref name=":0" /> == Cúrsaí pholaitíochta agus Rialtais Dúchais == Bhí tuairimí laidir ag Lyttle i [[Rialtas Dúchais]] agus bhíodh sé i mbun feachtais ar son iarrthóirí Rialtais Dúchais, T.W. Russell i dTír Eoghain Theas<ref name=":0" />, James Wood sa Dún Thoir<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Farr, Berkley|date=2008|title=James Wood: East Down's Liberal MP|journal=Journal of Liberal History|issue=58}}</ref> agus P.C. Dougan i d[[Tír Eoghain Thiar (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Tír Eoghain Thoir]]<ref name=":2">{{Luaigh foilseachán|author=McMillan, William|date=1969|title=The Ministry of Richard Lyttle 1889-1905|journal=A History of the Moneyreagh Congregation 1719-1969}}</ref> ina measc. Thacaíodh sé feirmeoirí tionóntacha go mór agus labhraíodh sé ar a son ag cruinnithe poiblí.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> Scríobhadh sé neart litreacha chuig nuachtáin agus bhí cáil air as a tuairimí diongbhailte - bhíodh comhfhreagas achrannach idir Lyttle agus na nuachtáin aontachtacha ''Belfast Newsletter'' agus ''Northern Whig'' go mion minic. In 1899, scríobh sé paimfléad ar [[Dara Cogadh na mBórach|Chogadh na mBórach]] darbh ainm ''<nowiki/>'The origin of the fight with the Boers''',<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Lyttle, Richard|date=1899|title=Origin of the Fight with the Boers}}</ref> ag fáil leirmheasanna maithe sna nuachtáin náisiúnacha.<ref name=":1" /> == Bás == Bhí an tsláinte go dona ag Lyttle i rith a shaoil agus i Mí Dheireadh Fómhair 1905, fuair Lyttle bás go tobann agus é ar a bhealach abhaile ó chomhdháil Úinitéireach i [[Briostó|mBriostó]], Sasana. Bhí sé 39 bliain d'aois.<ref name=":2" /> De réir tuairiscí na linne, bhí slua ollmór ar na sráideanna ó Bhéal Feirste go Monadh Riabhach agus a chorp ag dul chuig an tórramh.<ref name=":1" /> Tógadh 'Lyttle Memorial School' i Monadh Riabhach in ómós dó.<ref name=":0" /> Tá sé curtha i Monadh Riabhach.<ref name=":2" /> {{DEFAULTSORT:Lyttle, Richard}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1866]] [[Catagóir:Básanna i 1905]] [[Catagóir:Gníomhaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Rialtas Dúchais in Éirinn]] [[Catagóir:Náisiúnaithe Éireannacha]] <references /> [[Catagóir:Reiligiún]] fwtxnjj3ic5bbtrh4khb42sqym7ntb0 1309545 1309544 2026-04-24T15:29:54Z Wmsiurtain87 73755 Chuir mé a reiligiún sa bhosca sonraí 1309545 wikitext text/x-wiki Urramach Phreispitéireach Úinitéireach, Náisiúnaí agus ghníomhaí Rialtais Dúchais ab ea Richard Lyttle (1866-1905)<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.dib.ie/biography/lyttle-richard-a4981|teideal=Lyttle, Richard|údar=Díolaim Beathaisnéisí na hÉireann}}</ref> {{WD Bosca Sonraí Duine2|name=Richard Lyttle|data_naixement=6 Márta 1866|lloc_naixement=Droim Mór, Contae an Dúin|data_defuncio=22 Deireadh Fómhair, 1905|lloc_defuncio=Briostó, Sasana|religio=Preispitéireach Úinitéireach}} == Óige agus oideachas == Rugadh Richard Lyttle i n[[Droim Mór]], Contae an Dúin, in 1866 agus tógadh i bhfeirm an teaghlaigh é sa cheantar céanna. Ba iad Richard Lyttle agus Mary (née McWilliam) ina thuismitheoirí. Bhí deirfiúr amháin aige, a fuair bás go hóg.<ref name=":0" /> I ndiaidh seal ag Colaiste na Lorgan, Contae Ard Mhacha, bhí a chuid airde dírithe ar an eaglais, ag déanamh staidéir i [[Manchain]], Sasana ag An Cholaiste Úinitéireach agus ansin i gColaiste Eoin, áit a fuair sé scolaireacht. D'fhill sé go hÉirinn agus a chuid staidéir déanta aige, ag imirt rugbaí do Lurgan Harriers. Imreoir chumasach a bhí ann agus tugadh deis do imirt do fhoireann naisiúnta na hÉireann ach níor ghlac sé leis mar nach raibh an tsláinte go maith aige.<ref name=":1">{{Luaigh foilseachán|author=Thompson, Hugh|date=1986|title=Rev. Richard Lyttle: a home rule protestant|journal=Familia|volume=ii|issue=2}}</ref> Agus é ag déanamh staidéir i Manchain, ghlac sé páirt sa ghluaiseacht náisiúnach na hÉireann, cé gurbh aontachtaithe a bhí ina mhuintir.<ref name=":0" /> == Saol agus Gairm Bheatha == In 1889, ghlac sé le gairm chun na mainistreachta i [[Mónaidh Riabhach|Monadh Riabhach]]. Ba mhaith le muintir na háite é in ainneoin a chuid polaitaíochta agus bhíodh sé gníomhach i gcúrsaí eaglaise i rith a mhinistreachta. Chomh maith leis sin, ghlac sé leis an fhreaghracht as na heaglaise Úinitéireach i Ráth Bhearach i gContae an Dúin agus i g[[Carraig Fhearghais|Carraig Fheargais]] i gContae Aontroma.<ref name=":1" /> == Dúil i Stair agus i gCultúr Éireannach == Bhí dúil mhór ag Lyttle i gcúrsaí cultúrtha agus bhí sé ar dhuine de bhunaitheoirí an chraoibh 'Irish Women's Association' i Monadh Riabhach, agus de thairbhe seo, fuair sé aithne ar [[Alice Milligan]] agus [[Ethna Carberry]].<ref name=":0" /> D'eagraigh Lyttle agus an cumann turas chuig uaigh Betsy Gray agus thug siad cuairteanna chuig uaigheanna na ndaoine a throid san [[Éirí Amach 1798 in Éirinn|éirí amach in 1798]] fosta. Chomh maith leis sin, le cuidiú Lyttle, bunaíodh craobh [[Conradh na Gaeilge|Chonradh na Gaeilge]] sa cheantar.<ref name=":0" /> == Cúrsaí pholaitíochta agus Rialtais Dúchais == Bhí tuairimí laidir ag Lyttle i [[Rialtas Dúchais]] agus bhíodh sé i mbun feachtais ar son iarrthóirí Rialtais Dúchais, T.W. Russell i dTír Eoghain Theas<ref name=":0" />, James Wood sa Dún Thoir<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Farr, Berkley|date=2008|title=James Wood: East Down's Liberal MP|journal=Journal of Liberal History|issue=58}}</ref> agus P.C. Dougan i d[[Tír Eoghain Thiar (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Tír Eoghain Thoir]]<ref name=":2">{{Luaigh foilseachán|author=McMillan, William|date=1969|title=The Ministry of Richard Lyttle 1889-1905|journal=A History of the Moneyreagh Congregation 1719-1969}}</ref> ina measc. Thacaíodh sé feirmeoirí tionóntacha go mór agus labhraíodh sé ar a son ag cruinnithe poiblí.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> Scríobhadh sé neart litreacha chuig nuachtáin agus bhí cáil air as a tuairimí diongbhailte - bhíodh comhfhreagas achrannach idir Lyttle agus na nuachtáin aontachtacha ''Belfast Newsletter'' agus ''Northern Whig'' go mion minic. In 1899, scríobh sé paimfléad ar [[Dara Cogadh na mBórach|Chogadh na mBórach]] darbh ainm ''<nowiki/>'The origin of the fight with the Boers''',<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Lyttle, Richard|date=1899|title=Origin of the Fight with the Boers}}</ref> ag fáil leirmheasanna maithe sna nuachtáin náisiúnacha.<ref name=":1" /> == Bás == Bhí an tsláinte go dona ag Lyttle i rith a shaoil agus i Mí Dheireadh Fómhair 1905, fuair Lyttle bás go tobann agus é ar a bhealach abhaile ó chomhdháil Úinitéireach i [[Briostó|mBriostó]], Sasana. Bhí sé 39 bliain d'aois.<ref name=":2" /> De réir tuairiscí na linne, bhí slua ollmór ar na sráideanna ó Bhéal Feirste go Monadh Riabhach agus a chorp ag dul chuig an tórramh.<ref name=":1" /> Tógadh 'Lyttle Memorial School' i Monadh Riabhach in ómós dó.<ref name=":0" /> Tá sé curtha i Monadh Riabhach.<ref name=":2" /> {{DEFAULTSORT:Lyttle, Richard}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1866]] [[Catagóir:Básanna i 1905]] [[Catagóir:Gníomhaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Rialtas Dúchais in Éirinn]] [[Catagóir:Náisiúnaithe Éireannacha]] <references /> [[Catagóir:Reiligiún]] 88kkj3wsuso92uhjwrzmjuy4xgimqsv 1309581 1309545 2026-04-24T17:29:32Z Alison 570 Alison moved page [[Richard lyttle]] to [[Richard Lyttle]] without leaving a redirect 1309545 wikitext text/x-wiki Urramach Phreispitéireach Úinitéireach, Náisiúnaí agus ghníomhaí Rialtais Dúchais ab ea Richard Lyttle (1866-1905)<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.dib.ie/biography/lyttle-richard-a4981|teideal=Lyttle, Richard|údar=Díolaim Beathaisnéisí na hÉireann}}</ref> {{WD Bosca Sonraí Duine2|name=Richard Lyttle|data_naixement=6 Márta 1866|lloc_naixement=Droim Mór, Contae an Dúin|data_defuncio=22 Deireadh Fómhair, 1905|lloc_defuncio=Briostó, Sasana|religio=Preispitéireach Úinitéireach}} == Óige agus oideachas == Rugadh Richard Lyttle i n[[Droim Mór]], Contae an Dúin, in 1866 agus tógadh i bhfeirm an teaghlaigh é sa cheantar céanna. Ba iad Richard Lyttle agus Mary (née McWilliam) ina thuismitheoirí. Bhí deirfiúr amháin aige, a fuair bás go hóg.<ref name=":0" /> I ndiaidh seal ag Colaiste na Lorgan, Contae Ard Mhacha, bhí a chuid airde dírithe ar an eaglais, ag déanamh staidéir i [[Manchain]], Sasana ag An Cholaiste Úinitéireach agus ansin i gColaiste Eoin, áit a fuair sé scolaireacht. D'fhill sé go hÉirinn agus a chuid staidéir déanta aige, ag imirt rugbaí do Lurgan Harriers. Imreoir chumasach a bhí ann agus tugadh deis do imirt do fhoireann naisiúnta na hÉireann ach níor ghlac sé leis mar nach raibh an tsláinte go maith aige.<ref name=":1">{{Luaigh foilseachán|author=Thompson, Hugh|date=1986|title=Rev. Richard Lyttle: a home rule protestant|journal=Familia|volume=ii|issue=2}}</ref> Agus é ag déanamh staidéir i Manchain, ghlac sé páirt sa ghluaiseacht náisiúnach na hÉireann, cé gurbh aontachtaithe a bhí ina mhuintir.<ref name=":0" /> == Saol agus Gairm Bheatha == In 1889, ghlac sé le gairm chun na mainistreachta i [[Mónaidh Riabhach|Monadh Riabhach]]. Ba mhaith le muintir na háite é in ainneoin a chuid polaitaíochta agus bhíodh sé gníomhach i gcúrsaí eaglaise i rith a mhinistreachta. Chomh maith leis sin, ghlac sé leis an fhreaghracht as na heaglaise Úinitéireach i Ráth Bhearach i gContae an Dúin agus i g[[Carraig Fhearghais|Carraig Fheargais]] i gContae Aontroma.<ref name=":1" /> == Dúil i Stair agus i gCultúr Éireannach == Bhí dúil mhór ag Lyttle i gcúrsaí cultúrtha agus bhí sé ar dhuine de bhunaitheoirí an chraoibh 'Irish Women's Association' i Monadh Riabhach, agus de thairbhe seo, fuair sé aithne ar [[Alice Milligan]] agus [[Ethna Carberry]].<ref name=":0" /> D'eagraigh Lyttle agus an cumann turas chuig uaigh Betsy Gray agus thug siad cuairteanna chuig uaigheanna na ndaoine a throid san [[Éirí Amach 1798 in Éirinn|éirí amach in 1798]] fosta. Chomh maith leis sin, le cuidiú Lyttle, bunaíodh craobh [[Conradh na Gaeilge|Chonradh na Gaeilge]] sa cheantar.<ref name=":0" /> == Cúrsaí pholaitíochta agus Rialtais Dúchais == Bhí tuairimí laidir ag Lyttle i [[Rialtas Dúchais]] agus bhíodh sé i mbun feachtais ar son iarrthóirí Rialtais Dúchais, T.W. Russell i dTír Eoghain Theas<ref name=":0" />, James Wood sa Dún Thoir<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Farr, Berkley|date=2008|title=James Wood: East Down's Liberal MP|journal=Journal of Liberal History|issue=58}}</ref> agus P.C. Dougan i d[[Tír Eoghain Thiar (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Tír Eoghain Thoir]]<ref name=":2">{{Luaigh foilseachán|author=McMillan, William|date=1969|title=The Ministry of Richard Lyttle 1889-1905|journal=A History of the Moneyreagh Congregation 1719-1969}}</ref> ina measc. Thacaíodh sé feirmeoirí tionóntacha go mór agus labhraíodh sé ar a son ag cruinnithe poiblí.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> Scríobhadh sé neart litreacha chuig nuachtáin agus bhí cáil air as a tuairimí diongbhailte - bhíodh comhfhreagas achrannach idir Lyttle agus na nuachtáin aontachtacha ''Belfast Newsletter'' agus ''Northern Whig'' go mion minic. In 1899, scríobh sé paimfléad ar [[Dara Cogadh na mBórach|Chogadh na mBórach]] darbh ainm ''<nowiki/>'The origin of the fight with the Boers''',<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Lyttle, Richard|date=1899|title=Origin of the Fight with the Boers}}</ref> ag fáil leirmheasanna maithe sna nuachtáin náisiúnacha.<ref name=":1" /> == Bás == Bhí an tsláinte go dona ag Lyttle i rith a shaoil agus i Mí Dheireadh Fómhair 1905, fuair Lyttle bás go tobann agus é ar a bhealach abhaile ó chomhdháil Úinitéireach i [[Briostó|mBriostó]], Sasana. Bhí sé 39 bliain d'aois.<ref name=":2" /> De réir tuairiscí na linne, bhí slua ollmór ar na sráideanna ó Bhéal Feirste go Monadh Riabhach agus a chorp ag dul chuig an tórramh.<ref name=":1" /> Tógadh 'Lyttle Memorial School' i Monadh Riabhach in ómós dó.<ref name=":0" /> Tá sé curtha i Monadh Riabhach.<ref name=":2" /> {{DEFAULTSORT:Lyttle, Richard}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1866]] [[Catagóir:Básanna i 1905]] [[Catagóir:Gníomhaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Rialtas Dúchais in Éirinn]] [[Catagóir:Náisiúnaithe Éireannacha]] <references /> [[Catagóir:Reiligiún]] 88kkj3wsuso92uhjwrzmjuy4xgimqsv 1309584 1309581 2026-04-24T17:49:22Z Alison 570 ++ 1309584 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Urramach Phreispitéireach Úinitéireach, Náisiúnaí agus ghníomhaí Rialtais Dúchais ab ea Richard Lyttle (1866-1905)<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.dib.ie/biography/lyttle-richard-a4981|teideal=Lyttle, Richard|údar=Díolaim Beathaisnéisí na hÉireann}}</ref> == Óige agus oideachas == Rugadh Richard Lyttle i n[[Droim Mór]], Contae an Dúin, in 1866 agus tógadh i bhfeirm an teaghlaigh é sa cheantar céanna. Ba iad Richard Lyttle agus Mary (née McWilliam) ina thuismitheoirí. Bhí deirfiúr amháin aige, a fuair bás go hóg.<ref name=":0" /> I ndiaidh seal ag Colaiste na Lorgan, Contae Ard Mhacha, bhí a chuid airde dírithe ar an eaglais, ag déanamh staidéir i [[Manchain]], Sasana ag An Cholaiste Úinitéireach agus ansin i gColaiste Eoin, áit a fuair sé scolaireacht. D'fhill sé go hÉirinn agus a chuid staidéir déanta aige, ag imirt rugbaí do Lurgan Harriers. Imreoir chumasach a bhí ann agus tugadh deis do imirt do fhoireann naisiúnta na hÉireann ach níor ghlac sé leis mar nach raibh an tsláinte go maith aige.<ref name=":1">{{Luaigh foilseachán|author=Thompson, Hugh|date=1986|title=Rev. Richard Lyttle: a home rule protestant|journal=Familia|volume=ii|issue=2}}</ref> Agus é ag déanamh staidéir i Manchain, ghlac sé páirt sa ghluaiseacht náisiúnach na hÉireann, cé gurbh aontachtaithe a bhí ina mhuintir.<ref name=":0" /> == Saol agus Gairm Bheatha == In 1889, ghlac sé le gairm chun na mainistreachta i [[Mónaidh Riabhach|Monadh Riabhach]]. Ba mhaith le muintir na háite é in ainneoin a chuid polaitaíochta agus bhíodh sé gníomhach i gcúrsaí eaglaise i rith a mhinistreachta. Chomh maith leis sin, ghlac sé leis an fhreaghracht as na heaglaise Úinitéireach i Ráth Bhearach i gContae an Dúin agus i g[[Carraig Fhearghais|Carraig Fheargais]] i gContae Aontroma.<ref name=":1" /> == Dúil i Stair agus i gCultúr Éireannach == Bhí dúil mhór ag Lyttle i gcúrsaí cultúrtha agus bhí sé ar dhuine de bhunaitheoirí an chraoibh 'Irish Women's Association' i Monadh Riabhach, agus de thairbhe seo, fuair sé aithne ar [[Alice Milligan]] agus [[Ethna Carberry]].<ref name=":0" /> D'eagraigh Lyttle agus an cumann turas chuig uaigh Betsy Gray agus thug siad cuairteanna chuig uaigheanna na ndaoine a throid san [[Éirí Amach 1798 in Éirinn|éirí amach in 1798]] fosta. Chomh maith leis sin, le cuidiú Lyttle, bunaíodh craobh [[Conradh na Gaeilge|Chonradh na Gaeilge]] sa cheantar.<ref name=":0" /> == Cúrsaí pholaitíochta agus Rialtais Dúchais == Bhí tuairimí laidir ag Lyttle i [[Rialtas Dúchais]] agus bhíodh sé i mbun feachtais ar son iarrthóirí Rialtais Dúchais, T.W. Russell i dTír Eoghain Theas<ref name=":0" />, James Wood sa Dún Thoir<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Farr, Berkley|date=2008|title=James Wood: East Down's Liberal MP|journal=Journal of Liberal History|issue=58}}</ref> agus P.C. Dougan i d[[Tír Eoghain Thiar (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Tír Eoghain Thoir]]<ref name=":2">{{Luaigh foilseachán|author=McMillan, William|date=1969|title=The Ministry of Richard Lyttle 1889-1905|journal=A History of the Moneyreagh Congregation 1719-1969}}</ref> ina measc. Thacaíodh sé feirmeoirí tionóntacha go mór agus labhraíodh sé ar a son ag cruinnithe poiblí.<ref name=":1" /><ref name=":2" /> Scríobhadh sé neart litreacha chuig nuachtáin agus bhí cáil air as a tuairimí diongbhailte - bhíodh comhfhreagas achrannach idir Lyttle agus na nuachtáin aontachtacha ''Belfast Newsletter'' agus ''Northern Whig'' go mion minic. In 1899, scríobh sé paimfléad ar [[Dara Cogadh na mBórach|Chogadh na mBórach]] darbh ainm ''<nowiki/>'The origin of the fight with the Boers''',<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Lyttle, Richard|date=1899|title=Origin of the Fight with the Boers}}</ref> ag fáil leirmheasanna maithe sna nuachtáin náisiúnacha.<ref name=":1" /> == Bás == Bhí an tsláinte go dona ag Lyttle i rith a shaoil agus i Mí Dheireadh Fómhair 1905, fuair Lyttle bás go tobann agus é ar a bhealach abhaile ó chomhdháil Úinitéireach i [[Briostó|mBriostó]], Sasana. Bhí sé 39 bliain d'aois.<ref name=":2" /> De réir tuairiscí na linne, bhí slua ollmór ar na sráideanna ó Bhéal Feirste go Monadh Riabhach agus a chorp ag dul chuig an tórramh.<ref name=":1" /> Tógadh 'Lyttle Memorial School' i Monadh Riabhach in ómós dó.<ref name=":0" /> Tá sé curtha i Monadh Riabhach.<ref name=":2" /> == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Lyttle, Richard}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1866]] [[Catagóir:Básanna i 1905]] [[Catagóir:Gníomhaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Rialtas Dúchais in Éirinn]] [[Catagóir:Náisiúnaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Reiligiún]] suictjpnx7u2egzw5t1k4b1q48xuuog 3 125579 1309582 2026-04-24T17:30:23Z Alison 570 Fáilte! 1309582 wikitext text/x-wiki == Fáilte! == Haigh, a Wmsiurtain87, agus tá [[Vicipéid:Réamhrá|fáilte romhat]] chuig an Vicipéid! Go raibh maith agat as [[Special:Contributions/Wmsiurtain87|do chuid dréachtaí]] a sheoladh isteach. Tá súil agam go mbainfidh tú taitneamh as d'am anseo! Tá sé éasca ailt nua a chruthú, agus téigh go dtí an [[Vicipéid:Halla baile|Halla Baile]] chun caint leis na [[Vicipéid:Vicipéideoirí|Vicipéideoirí]] eile (más mian leat é sin a dhéanamh), nó téigh go dtí an [[Vicipéid:Lárionad comhphobail|Lárionad Comhphobail]] chun breathnú ar na heachtraí Vicipéide is déanaí. Tá breis eolais fóinteach in ár [[Vicipéid:Réamhrá|reamhrá]], freisin. Más é do thoil é, [[Vicipéid:Sínigh é|sínigh do chuid theachtaireachtaí]] ar leathanaigh phlé le ceithre thilde a chlóscríobh (<nowiki>~~~~</nowiki>); ciallaíonn sé sinn go hionsáfar d'ainm úsáideora agus an dáta go huathoibríoch. Má tá cabhair ag teastail uait, féach ar [[Vicipéid:Cabhair]], nó cuir ceist dom armo leathanach phlé. Uair amháin eile, fáilte romhat!<!-- Template:Welcome --> - [[Úsáideoir:Alison|<span style="color:#FF823D;font-family: comic sans ms">'''A<font color= "#FF7C0A">l<font color= "#FFB550">is</font>o</font>n'''</span>]] ^{[[Plé_úsáideora:Alison|plé]]} 17:30, 24 Aibreán 2026 (UTC) 3zso5hvzgdmpieugnstye69jl9426ib 14 125580 1309610 2026-04-24T18:07:34Z Alison 570 Nua 1309610 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Imreoirí sacair de réir tíre|Ailgéir]] [[Catagóir:Daoine Ailgéaracha de réir slí bheatha]] 1wxaww9hzwrbn70zl2vpc7wounwjc2l 14 125581 1309614 2026-04-24T19:20:51Z Alison 570 Nua 1309614 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Múinteoirí]] [[Catagóir:Oideoirí de réir náisiúntachta]] n351vo7rbdub7cphpeudepp71dvxbd9 14 125582 1309616 2026-04-24T19:41:21Z MacTire02 1640 Bhog MacTire02 an leathanach [[Catagóir:Cleachtais frithiomaíocha]] go [[Catagóir:Cleachtais fhrithiomaíocha]]: gramadach 1309616 wikitext text/x-wiki #athsheoladh [[:Catagóir:Cleachtais fhrithiomaíocha]] dxjcsqxu49ai97yawps8rolchbjzqjo 0 125583 1309632 2026-04-24T20:39:29Z TGcoa 21229 Bhog TGcoa an leathanach [[Gleacaíocht Ealaíonta]] go [[Gleacaíocht]] 1309632 wikitext text/x-wiki #athsheoladh [[Gleacaíocht]] 97uhlb9dyzalicp294olr8ckys1m3ns 14 125584 1309638 2026-04-24T21:15:05Z Alison 570 Nua 1309638 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Daoine de réir gairme agus náisiúntachta]] [[Catagóir:Oideachas de réir tíre]] [[Catagóir:Oideoirí]] i2tula84qe985ccxc3dj1s60dw9ol0d 14 125585 1309664 2026-04-24T21:29:19Z Alison 570 Nua 1309664 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Oideoirí de réir náisiúntachta|Meiriceá]] [[Catagóir:Daoine Meiriceánacha de réir slí bheatha]] [[Catagóir:Scoláirí agus lucht acadúil Meiriceánacha]] h5iwh1gxfxb15e83oisxw9hrsmvrw1c 14 125586 1309665 2026-04-24T21:30:00Z Alison 570 NUa 1309665 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Scoláirí de réir náisiúntachta|Meiriceá]] [[Catagóir:Daoine Meiriceánacha de réir slí bheatha]] 6i4914woefjuqqxgxrpadhr4n4g2f0z 14 125587 1309669 2026-04-24T21:32:37Z Alison 570 Nua 1309669 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Oideoirí de réir náisiúntachta|Rúis]] [[Catagóir:Daoine Rúiseacha de réir slí bheatha]] [[Catagóir:Scoláirí agus lucht acadúil Rúiseacha]] 7gh9wpn4xb80o73fmmsuqvb6e3gingi 14 125588 1309670 2026-04-24T21:33:12Z Alison 570 Nua 1309670 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Scoláirí de réir náisiúntachta|Rúis]] [[Catagóir:Daoine Rúiseacha de réir slí bheatha]] hkyn8b83q3vex6b7uxoq9lq478e2e2o 14 125589 1309675 2026-04-24T21:35:39Z TGcoa 21229 Leathanach cruthaithe le '[[Catagóir:Éin]] [[Catagóir:Cóstaí]] [[Catagóir:Riasc]]' 1309675 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Éin]] [[Catagóir:Cóstaí]] [[Catagóir:Riasc]] 4r8t6ql6vabvjtdww1rlem3y4qfdwrd 14 125590 1309676 2026-04-24T21:35:52Z Alison 570 Nua 1309676 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Oideoirí de réir náisiúntachta|Albain]] [[Catagóir:Daoine Albanacha de réir slí bheatha]] [[Catagóir:Scoláirí agus lucht acadúil Albanacha]] 5agjfg568rm4b36bhjuzj6kuuy75pac 14 125591 1309677 2026-04-24T21:36:31Z Alison 570 Nua 1309677 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Scoláirí de réir náisiúntachta|Albain]] [[Catagóir:Daoine Albanacha de réir slí bheatha]] emp9tir8f7oqadd43gzpj8qx0z418xs 14 125592 1309681 2026-04-24T21:40:35Z Alison 570 Nua 1309681 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Oideoirí de réir náisiúntachta|Fionlainn]] [[Catagóir:Daoine Fionlannacha de réir slí bheatha]] [[Catagóir:Scoláirí agus lucht acadúil Fionlannacha]] 1tfyqfz7myvwf83xrro6g48pe0jm0ck 14 125593 1309682 2026-04-24T21:41:15Z Alison 570 Nua 1309682 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Scoláirí de réir náisiúntachta|Fionnlainn]] [[Catagóir:Daoine Fionlannacha de réir slí bheatha]] bcidf9zubp5dlwq0xezjnv80mtcopgf 14 125594 1309686 2026-04-24T21:45:24Z Alison 570 Nua 1309686 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Síolta beathaisnéise|Rúis]] [[Catagóir:Síolta na Rúise]] aoelz1ifkyorbjbnxie111sob2eme6w 10 125595 1309688 2026-04-24T21:46:23Z Alison 570 Nua 1309688 wikitext text/x-wiki {{Fmbox | name = Síol-beath-ru | subst = <includeonly>{{subst:substcheck}}</includeonly> | small = {{{small|}}} | type = editnotice | color = gray | style = clear:both; margin-top:10px; | image = {{Bio icon|Russia|30}} | text = ''Is [[Vicipéid:Síol|síol]] faoi dhuine [[Muintir na Rúise|Rúiseach]] é an t-alt seo. [{{SERVER}}{{localurl:{{NAMESPACE}}:{{PAGENAME}}|action=edit}} Cuir leis], chun cuidiú leis an Vicipéid. <br>''Má tá alt níos forbartha le fáil i dteanga eile, is féidir leat aistriúchán [[Gaeilge]] a dhéanamh. | cat = Síolta }}<includeonly>[[Catagóir:Síolta a bhaineann le daoine as an Rúis|Ru]]</includeonly><noinclude>[[Catagóir:Teimpléid de réir tíre|Ru]]</noinclude> f3i808l3mx8784lo3e8uj6u04g3ihgc 14 125596 1309689 2026-04-24T21:46:42Z TGcoa 21229 Leathanach cruthaithe le '[[Catagóir:Éin na hEorpa]] [[Catagóir:Fána na hÉireann]]' 1309689 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Éin na hEorpa]] [[Catagóir:Fána na hÉireann]] b5uugg59lfbaulahbxh1zo9039zn6ab 14 125597 1309695 2026-04-24T21:50:07Z Alison 570 Nua 1309695 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Múinteoirí de réir náisiúntachta|Spáinn]] [[Catagóir:Daoine Spáinneacha de réir slí bheatha]] [[Catagóir:Oideoirí Spáinneacha]] t0brcm96w6yry4zlwatto8b82pcj5ri 14 125598 1309696 2026-04-24T21:50:12Z TGcoa 21229 Leathanach cruthaithe le '[[Catagóir:Éin]] [[Catagóir:An Eoráise]]' 1309696 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Éin]] [[Catagóir:An Eoráise]] bgnzkiz3jwm57g6rd4sierktwg7990w 0 125599 1309697 2026-04-24T21:50:17Z Marcas.oduinn 33120 Cruthaithe 1309697 wikitext text/x-wiki Is scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] é '''Cath Chairn Chonaill''' (Sean/MeánGhaeilge ''Cairnd, Cairnn''), atá idir scéal catha agus fáthscéal maidir le ríogacht, mórchroí agus breithiúnas diaga. Is iad príomh-phearsana an scéil [[Diarmaid mac Aodha Sláine]] agus [[Guaire Aidhne mac Colmáin]]. Tagann [[Colm Cille]] ar an bhfód chomh maith Tá dhá athleagan éagsúla den scéal i measc ceithre lámhscríbhinn. == Achoimre == Rinne Sinech Cró, máthair altrama Dhiarmada, gearáin toisc go mbeireadh na Connachta a ba-sa. Tharla cath ansin idir Dhiarmaid agus Guaire. Cloíodh Guaire agus rinneadh síocháin. == Foinsí == === Lámhscríbhinní === Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /><ref name=celtPreamble /> * [[British Library]], [[Egerton 1782]] (leabaithe i 'Mionannála') (Eg. 1782) * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Lebor na hUidre]] (LU) * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Laighneach]] (''interp'') (LL) * LCnaT, [[Leabhar Buí Leacáin]] (sliocht) (LBL) === Eagráin agus aistriúcháin === * Béarla: {{cite journal | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = ''The Battle of Carn Conaill'' | publisher = [[Zeitschrift für celtische Philologie]] | year = 1901 | volume = 3 | pages = 204-219, 572-573}} [LU le leaganacha as LL agus Eg. 1782]. * Béarla: {{cite book | first = Standish Hayes | last = O'Grady | authorlink = Standish Hayes O'Grady | title = Silva Gadelica, Iml. 1 | location = Londain | publisher = | year = 1892 | pages = 396-401 }} [Eg. 1782]. * NuaGhaeilge: {{cite book | first = Cormac | last = Ó Cadhlaigh | authorlink = Cormac Ó Cadhlaigh | title = Guaire an Oinigh | location = Baile Átha Cliath | publisher = [[Oifig an tSoláthair]] | year = 1939 | pages = 49-58, 175-176, 188}} === Léirmheas == * {{cite journal | first = Ruairí | last = Ó hUiginn | authorlink = | title = Reviews: The Mythological Cycle of Medieval Irish Literature (Carey); Revisiting the Cycle of the Kings (Murray) | location = | publisher = [Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath|IALBÀC]] | year = 2022 | volume = 34 | pages = 192–198 | doi = 10.58480/SCS-j93sk-64jvy}} == Naisc sheachtracha == * [https://iso.ucc.ie/Cath-cairnn/Cath-cairnn-index.html Cath Cairnn Chonaill] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Cath_Cairnd_Chonaill Cath Cairnd Chonaill] ar CODECS * [https://celt.ucc.ie/published/G100042/ The Battle of Carnn Chonaill] ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] == Tagairtí == {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Cath-cairnn/Cath-cairnn-index.html | teideal = Cath Cairn Chonaill | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Cath-cairnn/Cath-cairnn-sources.html | teideal = Cath Cairn Chonaill - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Cath Cairn Chonaill | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=celtPreamble>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/published/G100042/text001.html | teideal = The Battle of Carnn Chonaill - Preamble | foilsitheoir = [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] 3aw14lruhjem9mzjjr11uu819yaauke 1309698 1309697 2026-04-24T21:50:29Z Marcas.oduinn 33120 /* Léirmheas */ 1309698 wikitext text/x-wiki Is scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] é '''Cath Chairn Chonaill''' (Sean/MeánGhaeilge ''Cairnd, Cairnn''), atá idir scéal catha agus fáthscéal maidir le ríogacht, mórchroí agus breithiúnas diaga. Is iad príomh-phearsana an scéil [[Diarmaid mac Aodha Sláine]] agus [[Guaire Aidhne mac Colmáin]]. Tagann [[Colm Cille]] ar an bhfód chomh maith Tá dhá athleagan éagsúla den scéal i measc ceithre lámhscríbhinn. == Achoimre == Rinne Sinech Cró, máthair altrama Dhiarmada, gearáin toisc go mbeireadh na Connachta a ba-sa. Tharla cath ansin idir Dhiarmaid agus Guaire. Cloíodh Guaire agus rinneadh síocháin. == Foinsí == === Lámhscríbhinní === Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /><ref name=celtPreamble /> * [[British Library]], [[Egerton 1782]] (leabaithe i 'Mionannála') (Eg. 1782) * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Lebor na hUidre]] (LU) * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Laighneach]] (''interp'') (LL) * LCnaT, [[Leabhar Buí Leacáin]] (sliocht) (LBL) === Eagráin agus aistriúcháin === * Béarla: {{cite journal | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = ''The Battle of Carn Conaill'' | publisher = [[Zeitschrift für celtische Philologie]] | year = 1901 | volume = 3 | pages = 204-219, 572-573}} [LU le leaganacha as LL agus Eg. 1782]. * Béarla: {{cite book | first = Standish Hayes | last = O'Grady | authorlink = Standish Hayes O'Grady | title = Silva Gadelica, Iml. 1 | location = Londain | publisher = | year = 1892 | pages = 396-401 }} [Eg. 1782]. * NuaGhaeilge: {{cite book | first = Cormac | last = Ó Cadhlaigh | authorlink = Cormac Ó Cadhlaigh | title = Guaire an Oinigh | location = Baile Átha Cliath | publisher = [[Oifig an tSoláthair]] | year = 1939 | pages = 49-58, 175-176, 188}} === Léirmheas === * {{cite journal | first = Ruairí | last = Ó hUiginn | authorlink = | title = Reviews: The Mythological Cycle of Medieval Irish Literature (Carey); Revisiting the Cycle of the Kings (Murray) | location = | publisher = [Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath|IALBÀC]] | year = 2022 | volume = 34 | pages = 192–198 | doi = 10.58480/SCS-j93sk-64jvy}} == Naisc sheachtracha == * [https://iso.ucc.ie/Cath-cairnn/Cath-cairnn-index.html Cath Cairnn Chonaill] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Cath_Cairnd_Chonaill Cath Cairnd Chonaill] ar CODECS * [https://celt.ucc.ie/published/G100042/ The Battle of Carnn Chonaill] ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] == Tagairtí == {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Cath-cairnn/Cath-cairnn-index.html | teideal = Cath Cairn Chonaill | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Cath-cairnn/Cath-cairnn-sources.html | teideal = Cath Cairn Chonaill - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Cath Cairn Chonaill | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=celtPreamble>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/published/G100042/text001.html | teideal = The Battle of Carnn Chonaill - Preamble | foilsitheoir = [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] b0apbeioki8qvo0vqjbr0ip7q5faeou 1310103 1309698 2026-04-25T04:33:57Z Alison 570 +WD 1310103 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} Is scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] é '''Cath Chairn Chonaill''' (Sean/MeánGhaeilge ''Cairnd, Cairnn''), atá idir scéal catha agus fáthscéal maidir le ríogacht, mórchroí agus breithiúnas diaga. Is iad príomh-phearsana an scéil [[Diarmaid mac Aodha Sláine]] agus [[Guaire Aidhne mac Colmáin]]. Tagann [[Colm Cille]] ar an bhfód chomh maith Tá dhá athleagan éagsúla den scéal i measc ceithre lámhscríbhinn. == Achoimre == Rinne Sinech Cró, máthair altrama Dhiarmada, gearáin toisc go mbeireadh na Connachta a ba-sa. Tharla cath ansin idir Dhiarmaid agus Guaire. Cloíodh Guaire agus rinneadh síocháin. == Foinsí == === Lámhscríbhinní === Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /><ref name=celtPreamble /> * [[British Library]], [[Egerton 1782]] (leabaithe i 'Mionannála') (Eg. 1782) * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Lebor na hUidre]] (LU) * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Laighneach]] (''interp'') (LL) * LCnaT, [[Leabhar Buí Leacáin]] (sliocht) (LBL) === Eagráin agus aistriúcháin === * Béarla: {{cite journal | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = ''The Battle of Carn Conaill'' | publisher = [[Zeitschrift für celtische Philologie]] | year = 1901 | volume = 3 | pages = 204-219, 572-573}} [LU le leaganacha as LL agus Eg. 1782]. * Béarla: {{cite book | first = Standish Hayes | last = O'Grady | authorlink = Standish Hayes O'Grady | title = Silva Gadelica, Iml. 1 | location = Londain | publisher = | year = 1892 | pages = 396-401 }} [Eg. 1782]. * NuaGhaeilge: {{cite book | first = Cormac | last = Ó Cadhlaigh | authorlink = Cormac Ó Cadhlaigh | title = Guaire an Oinigh | location = Baile Átha Cliath | publisher = [[Oifig an tSoláthair]] | year = 1939 | pages = 49-58, 175-176, 188}} === Léirmheas === * {{cite journal | first = Ruairí | last = Ó hUiginn | authorlink = | title = Reviews: The Mythological Cycle of Medieval Irish Literature (Carey); Revisiting the Cycle of the Kings (Murray) | location = | publisher = [Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath|IALBÀC]] | year = 2022 | volume = 34 | pages = 192–198 | doi = 10.58480/SCS-j93sk-64jvy}} == Naisc sheachtracha == * [https://iso.ucc.ie/Cath-cairnn/Cath-cairnn-index.html Cath Cairnn Chonaill] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Cath_Cairnd_Chonaill Cath Cairnd Chonaill] ar CODECS * [https://celt.ucc.ie/published/G100042/ The Battle of Carnn Chonaill] ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] == Tagairtí == {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Cath-cairnn/Cath-cairnn-index.html | teideal = Cath Cairn Chonaill | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Cath-cairnn/Cath-cairnn-sources.html | teideal = Cath Cairn Chonaill - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Cath Cairn Chonaill | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=celtPreamble>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/published/G100042/text001.html | teideal = The Battle of Carnn Chonaill - Preamble | foilsitheoir = [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] 113rwfiqnpdah4sdm4w5xutrejzds6i 14 125600 1309700 2026-04-24T21:52:08Z Alison 570 Nua 1309700 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Oideoirí de réir náisiúntachta|Spáinn]] [[Catagóir:Daoine Spáinneacha de réir slí bheatha]] [[Catagóir:Scoláirí agus lucht acadúil Spáinneacha]] r019mf2f34wngux4pa374nsu9gmerk6 14 125601 1309701 2026-04-24T21:52:53Z Alison 570 Nua 1309701 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Scoláirí de réir náisiúntachta|Spáinn]] [[Catagóir:Daoine Spáinneacha de réir slí bheatha]] 8s9qpe752t59fs7315rxa4mlx59pk06 14 125602 1309702 2026-04-24T21:54:46Z Alison 570 NUa 1309702 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Daoine de réir gairme agus náisiúntachta]] [[Catagóir:Spásairí]] [[Catagóir:Taiscéalaithe de réir náisiúntachta]] 74dtt1ppxwkr3bwz7qjrhcimtpdxg89 14 125603 1309720 2026-04-24T22:00:53Z Alison 570 Nua 1309720 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Daoine de réir treoshuímh pholaitiúil agus náisiúntachta]] [[Catagóir:Feimineachas de réir tíre]] [[Catagóir:Feiminigh]] f1wnfuqhakvq2ti5w0943vdwcjjbsy1 1309997 1309720 2026-04-25T02:26:56Z Alison 570 Catagóir:Daoine de réir dearcadh polaitiúil agus náisiúntachta 1309997 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Daoine de réir dearcadh polaitiúil agus náisiúntachta]] [[Catagóir:Feimineachas de réir tíre]] [[Catagóir:Feiminigh]] t7h6kk140vyhd60y49qxeoem8mccpct 14 125604 1309721 2026-04-24T22:00:58Z TGcoa 21229 Leathanach cruthaithe le '[[Catagóir:Éin]]' 1309721 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Éin]] lo5wprxtvuxbvrqkpwlg3m3nr3m15cu 14 125605 1309723 2026-04-24T22:03:03Z Alison 570 Nua 1309723 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Cearta na mban de réir tíre]] [[Catagóir:Feimineachas]] [[Catagóir:Gluaiseachtaí sóisialta de réir tíre]] [[Catagóir:Polaitíocht aitheantais de réir tíre]] oal7dqy2ssujqzjvn5xg2rc7yybrff0 14 125606 1309724 2026-04-24T22:05:11Z Alison 570 Nua 1309724 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Cearta daonna de réir tíre]] [[Catagóir:Cearta na mban]] [[Catagóir:Comhionannas inscne de réir tíre]] [[Catagóir:Mná de réir tíre]] [[Catagóir:Saincheisteanna sóisialta de réir tíre]] 3y165kff21doia4x2scykg3dkoqdu9h 1309725 1309724 2026-04-24T22:05:57Z Alison 570 +1 1309725 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Cearta daonna de réir tíre]] [[Catagóir:Cearta na mban]] [[Catagóir:Comhionannas inscne de réir tíre]] [[Catagóir:Mná de réir tíre]] [[Catagóir:Saincheisteanna sóisialta de réir tíre]] [[Catagóir:Stair na mban de réir tíre]] oezvj3yuixrn3jjabg62c79abqffo7h 14 125607 1309731 2026-04-24T22:07:19Z Alison 570 Nua 1309731 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Daoine de réir tíre]] [[Catagóir:Inscne de réir tíre]] [[Catagóir:Mná]] [[Catagóir:Sochaí de réir tíre]] 0flp8zcxqhrklbdh1gh40hl13f3d0h4 14 125608 1309732 2026-04-24T22:08:07Z Alison 570 Nua 1309732 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Catagóirí de réir tíre]] [[Catagóir:Daoine de réir suímh]] rvmvlw36fnxmr6ylfz3l4v4au05yq5u 14 125609 1309733 2026-04-24T22:08:09Z TGcoa 21229 Leathanach cruthaithe le '[[Catagóir:Éin na hÉireann]] [[Catagóir:Lapairí]] [[Catagóir:Éin na hÁise]] [[Catagóir:Éin na hEorpa]] [[Catagóir:Numenius]]' 1309733 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Éin na hÉireann]] [[Catagóir:Lapairí]] [[Catagóir:Éin na hÁise]] [[Catagóir:Éin na hEorpa]] [[Catagóir:Numenius]] ptuu2c6hn9yqzhu1gsjdngz36ed20yt 14 125610 1309734 2026-04-24T22:09:26Z Alison 570 Nua 1309734 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Gnéasacht de réir tíre]] [[Catagóir:Inscne de réir suímh]] [[Catagóir:Sochaí de réir tíre]] h7rzpcr7rovjkh70qnwn4nh6wv2ahd1 14 125611 1309735 2026-04-24T22:10:38Z Alison 570 Nua 1309735 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Catagóirí de réir tíre]] [[Catagóir:Gnéasacht de réir suímh]] [[Catagóir:Sochaí de réir tíre]] m9r23id1ptqzuo3q5yj0amung1se7kg 14 125612 1309736 2026-04-24T22:11:22Z Alison 570 Nua 1309736 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Catagóirí de réir suímh]] [[Catagóir:Gnéasacht]] g9ee24wwb3j2kxej7vtb2wh5wcuxzaf 14 125613 1309737 2026-04-24T22:12:27Z Alison 570 Nua 1309737 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Gnéasacht de réir suímh]] [[Catagóir:Inscne]] [[Catagóir:Sochaí de réir suímh]] 3e0tgxdbi9qpm9h1fzbsbrmos3gibd4 14 125614 1309739 2026-04-24T22:14:39Z Alison 570 Nua 1309739 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Cearta daonna de réir suímh]] [[Catagóir:Polaitíocht de réir tíre]] [[Catagóir:Saincheisteanna sóisialta de réir tíre]] sdhm3xqj8koeb0bgxi7ycwg8x255djj 14 125615 1309740 2026-04-24T22:15:50Z Alison 570 Nua 1309740 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Catagóirí de réir tíre]] [[Catagóir:Saincheisteanna sóisialta]] [[Catagóir:Sochaí de réir tíre]] jv2lto8xidlrpqfflkdql6msbvxg29c 14 125616 1309741 2026-04-24T22:17:05Z Alison 570 Nua 1309741 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Catagóirí de réir suímh]] [[Catagóir:Cearta daonna]] s07yyzbmxop4t5ayjzf5u2fky2ycggd 14 125617 1309743 2026-04-24T22:20:16Z Alison 570 Nua 1309743 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Mná de réir tíre]] [[Catagóir:Stair shóisialta de réir tíre]] [[Catagóir:Stair de réir topaic agus tíre]] 26wkj2uvstxwg957sdhlyj87hb6rjd5 14 125618 1309745 2026-04-24T22:21:48Z Alison 570 Nua 1309745 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Catagóirí de réir topaic agus tíre]] [[Catagóir:Stair de réir tíre]] [[Catagóir:Stair de réir topaic]] s9epjinpf8pd8w7nt0esf2atdeiezc5 14 125619 1309746 2026-04-24T22:22:47Z Alison 570 Nua 1309746 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Catagóirí de réir topaic]] [[Catagóir:Réimsí staire]] [[Catagóir:Stair]] ou7r2lbvl1q7wosx81f9t983km7o0uj 1310100 1309746 2026-04-25T04:30:04Z Alison 570 Ord 1310100 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Catagóirí de réir topaic]] [[Catagóir:Réimsí staire|Topaic]] [[Catagóir:Stair|Topaic]] e365u52ad430g6fhfs69lt2w8lbmd7u 14 125620 1309747 2026-04-24T22:23:38Z Alison 570 Nua 1309747 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Foréimsí de réir disciplín acadúil]] [[Catagóir:Stair]] 2yas5q5uu71gag0n5l3m5bll6lercw2 14 125621 1309748 2026-04-24T22:24:44Z Alison 570 NUa 1309748 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Sochaí de réir tíre]] [[Catagóir:Stair de réir topaic agus tíre]] [[Catagóir:Stair shóisialta]] tdep88t8wcnh07ph6o4rl24pzcs0s9x 14 125622 1309749 2026-04-24T22:26:37Z Alison 570 Nua 1309749 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Cearta daonna de réir tíre]] [[Catagóir:Comhionannas inscne]] [[Catagóir:Inscne de réir tíre]] ame25fl3tme1pccx3a7r9pxxugwt3yd 14 125623 1309750 2026-04-24T22:28:22Z Alison 570 Nua 1309750 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Gluaiseachtaí de réir tíre]] [[Catagóir:Gluaiseachtaí sóisialta]] [[Catagóir:Saincheisteanna sóisialta de réir tíre]] [[Catagóir:Sochaí de réir tíre]] 8k0zzg8f5zvzhl8v0klteesumielj3x 14 125624 1309751 2026-04-24T22:29:30Z Alison 570 Nua 1309751 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Gluaiseachtaí]] [[Catagóir:Gníomhaíochas de réir tíre]] [[Catagóir:Sochaí de réir tíre]] ivw36efkv7kzxl8k6tom816gnwjq8dc 14 125625 1309752 2026-04-24T22:30:12Z Alison 570 Nua 1309752 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Gníomhaíochas]] [[Catagóir:Sochaí de réir tíre]] j3761kx9lg9jmkczq4q4ol0w0goxk32 14 125626 1309753 2026-04-24T22:33:12Z Alison 570 Nua 1309753 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Athrú sóisialta]] [[Catagóir:Gníomhaíocht dhaonna]] [[Catagóir:Gníomhaíochas]] [[Catagóir:Réimse poiblí]] [[Catagóir:Tacaíocht]] li773fu9asexp7upuxmr37kt46db8dz 1309754 1309753 2026-04-24T22:34:19Z Alison 570 -1 1309754 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Athrú sóisialta]] [[Catagóir:Gníomhaíocht dhaonna]] [[Catagóir:Réimse poiblí]] [[Catagóir:Tacaíocht]] 79ine7g5kj8l667qwn6klu7jvkt06w4 14 125627 1309755 2026-04-24T22:35:01Z Alison 570 Nua 1309755 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Athrú]] [[Catagóir:Sochaí]] jsnudh7ynz6x3md52hrizjn6esgtcv2 14 125628 1309756 2026-04-24T22:35:29Z Alison 570 Nua 1309756 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Coincheapa]] 3b5hrkwknmlvlmzgnzfvhqji322g0z8 14 125629 1309757 2026-04-24T22:36:34Z Alison 570 Nua 1309757 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Sochaí]] cn3zmlc27ei6zv9mbjx1jvynfe0a1kp 14 125630 1309758 2026-04-24T22:37:46Z Alison 570 Nua 1309758 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Teoiric eagraíochta]] fi28lt6yz944cmkchgtmgeow1oe89j4 14 125631 1309759 2026-04-24T22:38:31Z Alison 570 NUa 1309759 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Eagraíochtaí]] [[Catagóir:Teoiricí sóisialta]] 2s21hwgf7ffxrvl5pdfowacl1j9vixg 1309762 1309759 2026-04-24T22:40:04Z Alison 570 Ord 1309762 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Eagraíochtaí]] [[Catagóir:Teoiricí sóisialta|eagraíocht]] tq09azp5dbnt96ce0w7iqywq92ra4ti 14 125632 1309760 2026-04-24T22:39:19Z Alison 570 Nua 1309760 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Eolaíochtaí sóisialta]] [[Catagóir:Teoiricí]] jnla3rt66i97ql6g0khcz38wadus1pj 14 125633 1309763 2026-04-24T22:41:29Z Alison 570 Nua 1309763 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Eipistéimeolaíocht na heolaíochta]] [[Catagóir:Teoiricí|eolaíocht]] [[Catagóir:Modh eolaíoch]] 2t69g3pr6atgbdzxbbsqs4cjgpy12g4 14 125634 1309764 2026-04-24T22:42:39Z Alison 570 Nua 1309764 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Eipistéimeolaíocht|eolaíocht]] [[Catagóir:Fealsúnacht na heolaíochta]] s9pv0tzf0pq0gg9octsvp8gvz2metm5 0 125635 1309765 2026-04-24T22:43:51Z Taghdtaighde 60452 Leathanach cruthaithe le '{{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar |name=Foclóir nó Sanasán Nua |title_orig=Focloir no Sanasan Nua<ref name=":0" group="nóta" /> |subtitol=in a mínighthear cáil eigin dfoclaibh cruaiḋe na gaoidheilge, ar na sgriobhadh ar urd aibġitre le brathair bochd tuata d[[Proinsiasaigh|ord S. Fronsias]] [[Mícheál Ó Cléirigh|Michéul o cleirigh]] a g[[Coláiste Naomh Antaine|coláisde na mbrathar neirean̄ach]] a [[Lobháin]] }} Is é '''''Foclói...' 1309765 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar |name=Foclóir nó Sanasán Nua |title_orig=Focloir no Sanasan Nua<ref name=":0" group="nóta" /> |subtitol=in a mínighthear cáil eigin dfoclaibh cruaiḋe na gaoidheilge, ar na sgriobhadh ar urd aibġitre le brathair bochd tuata d[[Proinsiasaigh|ord S. Fronsias]] [[Mícheál Ó Cléirigh|Michéul o cleirigh]] a g[[Coláiste Naomh Antaine|coláisde na mbrathar neirean̄ach]] a [[Lobháin]] }} Is é '''''[[Foclóir nó Sanasán Nua]]''''' le [[Mícheál Ó Cléirigh|Michél Ó Cléirigh]] an chéad [[Foclóir|fhoclóir]] [[An Ghaeilge|Gaeilge]] dar gcuireadh i gcló riamh.<ref name=":3">[[Alan Harrison|Harrison]] (1986), lgh 51–52.</ref> Mínítear ann focail ársa a bhí imithe i léig agus focail doiléire le leaganacha [[Nua-Ghaeilge]]. Cuireadh i gcló i [[Lováin|Lobháin]] i 1643 é.<ref group="nóta" name=":0">Ní raibh na síntí fada le feiceáil i gceannteidil an leabhair féin ach ní annamh iad a fheiceáil agus é faoi chaibidil ag an lucht léinn (féach Harrison 1986 lgh 51–52, Harrison 1988 lgh 34–35, [https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1409 Ó CLÉIRIGH, Lughaidh (c.1580–c.1630)]; cuir i gcomparáid áfach [https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1410 Ó CLÉIRIGH, Michél (c.1592–1643)] agus [https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1320 LHUYD, Edward (1660–1709)])</ref><ref name=":0">[[Alan Harrison|Harrison]] (1988), lgh 34–35.</ref> == Cúlra == Tháinig béim nua ar an bhfocal scríofa i measc lucht léinn na Gaeilge i ndiaidh mheathlú na [[Bairdne|scoileanna]].<ref>[[Alan Harrison|Harrison]] (1988), lch 30.</ref> Cuid mhaith de na daoine ar mhian leo Gaeilge a scríobh ón 17ú haois i leith, ní raibh an oiliúint acu sa [[Gaeilge Chlasaiceach|teanga liteartha]] ba dhual do scríobhaí, dá bhrí sin bhíodh tóir acu seo ar ghraiméir agus foclóirí, áiseanna a raibh saineolas dá chuid féin ag baint lena gcruthú.<ref name=":2" /> Bhí na daoine a bhunaigh [[Coláiste Naomh Antaine|Coláiste San Antaine]] i Lobháin na [[An Bheilg|Beilge]] (1603–1606) ach go háirithe chun tosaigh i ngluaiseacht seo na [[Teangeolaíocht|teangeolaíochta]].<ref name=":2">[[Alan Harrison|Harrison]] (1988), lch 31.</ref> Ba mhó an cúram a thug na Proinsiasaigh do theagasc na Gaeilge scríofa ná aon dream eile ag an am.<ref>[[Alan Harrison|Harrison]] (1988), lch 32.</ref> Bhain líon mór de na hÉireannaigh a chuaigh go dtí an Coláiste sin leis an clanna traidisiúnta léinn.<ref name=":2" /> Bhí muintir Uí Chléirigh ina n-ollúna ag [[Cenél Conaill|Cineál Conaill]] agus ba i gColáiste San Antaine a chuaigh Michél Ó Cléirigh isteach san ord, uair éigin roimh 1623.<ref name=":4">{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1410|teideal=Ó CLÉIRIGH, Michél (c.1592–1643)|údar=[[Diarmuid Breathnach]] ⁊ [[Máire Ní Mhurchú]]|work=[[ainm.ie]]}}</ref> Sa bhliain 1637, d'fhill Ó Cléirigh ar Lobháin tar éis dó breis agus deich mbliana a chaitheamh ina thír dúchais ag bailiú [[Naomhsheanchas|naomhsheanchais]] agus ábhar staire chun ''[[Annála Ríoghachta Éireann]]'' a scríobh.<ref name=":4" /> B'fhéidir gur as bheith ag plé leis na sean-téacsanna sin a d'eascair ''Foclóir nó Sanasán Nua''.<ref name=":3" /> Foilsíodh i 1637 é agus ba é an t-aon leabhar dá chuid a chonaic sé féin i gcló.<ref name=":4" /> Bhí ''[[In Cath Catharda]]'' ina fhoinse thábhachtach ag Ó Cléirigh agus is as an téacs sin ar bhain sé cuid mhaith de na ceannfhocail a mhíníonn sé as sin dar le [[Uáitéar Mac Gearailt|Mac Gearailt]]. Cuid de na samplaí úsáide a thugann Ó Cléirigh, is athfhriotail ó ''In Cath Catharda'' atá iontu. Tugann sé míniú ar chuid mhaith de ''hapax legomena'' an téacs sin .i. na focail nach bhfeictear áit ar bith eile.<ref name=":1">[[Uáitéar Mac Gearailt|Mac Gearailt]] (2022), lgh 73–74.</ref> ==Oidhreacht== Bhíodh an-tóir ag scríobhaithe ar fhoclóir Uí Chléirigh – cé gur cuireadh i gcló é is iomaí cóip de atá ar marthain i lámhscríbhinní freisin. Thuairimigh [[Alan Harrison|Harrison]] go raibh an dúil seo ag lucht a léite san fhoclóir mar gheall gur chabhraigh na focail ársa agus doiléire a bhí mínithe ann le lucht a léite agus téacsanna ársa á scrúdú acu.<ref name=":0" /> === Foclóir an Phluincéidigh === {{Príomhalt|Foclóir Lainne ⁊ Gaoidheilge}} Bhain [[Risteard Pluincéad]] leas as foclóir Uí Chléirigh agus a shaothar mór an ''[[Foclóir Lainne ⁊ Gaoidheilge]]'' á thiomsú aige i m[[Baile Átha Troim]]. Chríochnaigh sé a fhoclóir siúd sa bhliain 1662.<ref name=":3" /><ref name=":0" /> ===Foclóir Gaeilge an Bhailisigh=== Chuir [[Proinsias Bhailis]] (a rugadh c. 1654),<ref group="nóta">Tugann [[Alan Harrison|Harrison]] 'Bhailis' ar an bhfear céanna. Bhíodh idir 'Walsh', 'Bhailis', agus 'Uailis' a thabhairt air i gcáipéisí a linne ([[Alan Harrison|Harrison]], 1986, lch 60).</ref> dhá fhoclóir i dtoll a chéile. Sa bhreis ar an bh''[[Foclóir Laidnbhearlghaoidhilge]]'', a chaith sé cúig bhliana déag air agus a chríochnaigh [[Tadhg Ó Neachtain]] tar éis a bháis, sa bhliain 1706 chríochnaigh an Bhailiseach féin ceann eile: "Nua-fhoclóir bog chruaidheach ina gcuirthear cruadhfhocail ar cháil éigin d'fhoclaibh chonnaircle nó boga na Gaoidheilge." Foclóir Uí Chléirigh agus é iompaithe droim ar ais a bhí ann sin.<ref group="nóta">CT H.3.12 (1331); cóip eile a rinne [[Seán Ó hÉideáin]] i 1739 ar marthain in [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]] 23 D 21 (1) ([[Alan Harrison|Harrison]] 1986, lch 60).</ref><ref>[[Alan Harrison|Harrison]] (1986), lch 60. "Nua-fhoclóir bog chruaidheach ina gcuirthear cruadhfhocail ar cháil éigin d'fhoclaibh chonnaircle nó boga na Gaoidheilge. Arna scriobhadh ar urd aibghitre leis an Athair Fronsias Ualis, léughthóir diadhachta, anno 1706. . . ."</ref> === Foclóir an Laoidigh === Bhain [[Edward Lhuyd]] leas as Sanasán Uí Chléirigh agus é ag tiomsú foclóra a d'fhoilsigh sé in ''Archaeologia Britannica'' (1707).<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1320|teideal=LHUYD, Edward (1660–1709)|údar=[[Diarmuid Breathnach]] ⁊ [[Máire Ní Mhurchú]]|work=[[ainm.ie]]|dátarochtana=}}</ref> === Eile === Bhain an fealsamh [[John Toland|Seán Ó Tuathaláin]] leas as ''Foclóir nó Sanasán Nua'' agus é i mbun a chuid taighde.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1388|teideal=TOLAND, John (1670–1722)|údar=[[Diarmuid Breathnach]] ⁊ [[Máire Ní Mhurchú]]|work=[[ainm.ie]]|dátarochtana=}}</ref> Agus é ag tiontú ''In Cath Catharda'' go Béarla, bhí [[Whitley Stokes]] ag braith oiread nár bheag ar fhoclóir Uí Chléirigh.<ref name=":1" /> ==Naisc sheachtracha== * [https://archive.org/details/bim_early-english-books-1641-1700_focloir-no-sanasan-nua-_oclery-michael_1643/ ''Focloir no Sanasan Nua''] ==Féach freisin== * ''[[Aibidil Gaoidheilge agus Caiticiosma|Aibidil Gaoidheilge ⁊ Caiticiosma]]'' (1571) * [[Focloir.ie]] * ''[[Croidhe Cainnte Chiarraighe]]'' * ''[[Foclóir Stairiúil na Gaeilge]]'' * [[Foclóireacht na Gaeilge]] * [[Foclóirí Gaeilge]] ==Foinsí== * [[Alan Harrison|Harrison, Alan]] (1986). "Nótaí faoi Ghraiméir agus Foclóirí [[An Ghaeilge|Scuitbhéarla]] i mBaile Átha Cliath 1700–1740". I [[Seosamh Watson|Watson, Seosamh]] (eag.) ''Féilscríbhinn [[Tomás de Bhaldraithe|Thomáis de Bhaldraithe]]''. BÁC: Coiste Fhéilscríbhinn Thomáis de Bhaldraithe, [[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|COBÁC]]. lgh 48–69. * [[Alan Harrison|Harrison, Alan]] (1988). ''Ag Cruinniú Meala''. BÁC: [[An Clóchomhar|An Clóchomhar Tta]]. * [[Uáitéar Mac Gearailt|Gearailt, Uáitéar Mac]]. "''[[In Cath Catharda]]'': translation in translation in late Middle Irish and Early Modern Irish". in [[Ken Ó Donnchú|Donnchú, Ken Ó]] (eag.) (2022). ''Tintúd–Aistriú''. Corcaigh: [[Cló Torna]]. lgh 50–119. ==Léitheoireacht bhreise== * [[Liam Mac Amhlaigh|Amhlaigh, Liam Mac]] (2008). ''[[iarchive:focloirifocloiri0000maca|Foclóirí & Foclóirithe na Gaeilge]]''. [[Baile Átha Cliath|BÁC]]: [[Cois Life]]. * [[Ealeanor Knott|Knott, Eleanor]] (1944). "'O'Clery's glossary' and its forerunners. A note on glossary-making in medieval Ireland." in [[Sylvester O'Brien|O'Brien, Sylvester]] (eag.) ''Measgra i gcuimhne Mhichíl Uí Chléirigh''. BÁC: Assisi. ==Tagairtí== {{Reflist}} ====Nótaí==== {{reflist|group=nóta}} {{Foclóirí na Gaeilge}} {{DEFAULTSORT:Focloir no Sanasan Nua}} [[Catagóir:Foclóirí aonteangacha Gaeilge]] [[Catagóir:Foclóirí Gaeilge]] [[Catagóir:Foclóirí]] [[Catagóir:Sanasaíocht na Gaeilge]] [[Catagóir:Stair na Gaeilge]] [[Catagóir:An Ghaeilge]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 1643]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 1640idí]] [[Catagóir:1643]] r14qzybfugipr1rhqt8zxrv48iznu78 1309873 1309765 2026-04-25T00:14:40Z Taghdtaighde 60452 Beagán curtha leis 1309873 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar |name=Foclóir nó Sanasán Nua |title_orig=Focloir no Sanasan Nua<ref name=":0" group="nóta" /> |subtitol=in a mínighthear cáil eigin dfoclaibh cruaiḋe na gaoidheilge, ar na sgriobhadh ar urd aibġitre le brathair bochd tuata d[[Proinsiasaigh|ord S. Fronsias]] [[Mícheál Ó Cléirigh|Michéul o cleirigh]] a g[[Coláiste Naomh Antaine|coláisde na mbrathar neirean̄ach]] a [[Lobháin]] }} Is é '''''[[Foclóir nó Sanasán Nua]]''''' le [[Mícheál Ó Cléirigh|Michél Ó Cléirigh]] an chéad [[Foclóir|fhoclóir]] [[An Ghaeilge|Gaeilge]] dar gcuireadh i gcló riamh.<ref name=":3">[[Alan Harrison|Harrison]] (1986), lgh 51–52.</ref> Mínítear ann focail ársa a bhí imithe i léig agus focail doiléire le leaganacha [[Nua-Ghaeilge]]. Cuireadh i gcló i [[Lováin|Lobháin]] i 1643 é.<ref group="nóta" name=":0">Ní raibh na síntí fada le feiceáil i gceannteidil an leabhair féin ach ní annamh iad a fheiceáil agus é faoi chaibidil ag an lucht léinn (féach Harrison 1986 lgh 51–52, Harrison 1988 lgh 34–35, [https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1409 Ó CLÉIRIGH, Lughaidh (c.1580–c.1630)]; cuir i gcomparáid áfach [https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1410 Ó CLÉIRIGH, Michél (c.1592–1643)] agus [https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1320 LHUYD, Edward (1660–1709)])</ref><ref name=":0">[[Alan Harrison|Harrison]] (1988), lgh 34–35.</ref> [[Íomhá:The Irish College - Leuven, Belgium (33700318832).jpg|mion|Is i g[[Coláiste Naomh Antaine|coláiste na nÉireannach]] i [[Lobháin]] a d'fhoilsigh Ó Cléirigh a Fhoclóir sa bhliain 1643]] == Cúlra == Tháinig béim nua ar an bhfocal scríofa i measc lucht léinn na Gaeilge i ndiaidh mheathlú na [[Bairdne|scoileanna]].<ref>[[Alan Harrison|Harrison]] (1988), lch 30.</ref> Cuid mhaith de na daoine ar mhian leo Gaeilge a scríobh ón 17ú haois i leith, ní raibh an oiliúint acu sa [[Gaeilge Chlasaiceach|teanga liteartha]] ba dhual do scríobhaí, dá bhrí sin bhíodh tóir acu seo ar ghraiméir agus foclóirí, áiseanna a raibh saineolas dá chuid féin ag baint lena gcruthú.<ref name=":2" /> Bhí na daoine a bhunaigh [[Coláiste Naomh Antaine|Coláiste San Antaine]] i Lobháin na [[An Bheilg|Beilge]] (1603–1606) ach go háirithe chun tosaigh i ngluaiseacht seo na [[Teangeolaíocht|teangeolaíochta]].<ref name=":2">[[Alan Harrison|Harrison]] (1988), lch 31.</ref> Ba mhó an cúram a thug na Proinsiasaigh do theagasc na Gaeilge scríofa ná aon dream eile ag an am.<ref>[[Alan Harrison|Harrison]] (1988), lch 32.</ref> Bhain líon mór de na hÉireannaigh a chuaigh go dtí an Coláiste sin leis an clanna traidisiúnta léinn.<ref name=":2" /> Bhí muintir Uí Chléirigh ina n-ollúna ag [[Cenél Conaill|Cineál Conaill]] agus ba i gColáiste San Antaine a chuaigh Michél Ó Cléirigh isteach san ord, uair éigin roimh 1623.<ref name=":4">{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1410|teideal=Ó CLÉIRIGH, Michél (c.1592–1643)|údar=[[Diarmuid Breathnach]] ⁊ [[Máire Ní Mhurchú]]|work=[[ainm.ie]]}}</ref> Sa bhliain 1637, d'fhill Ó Cléirigh ar Lobháin tar éis dó breis agus deich mbliana a chaitheamh ina thír dúchais ag bailiú [[Naomhsheanchas|naomhsheanchais]] agus ábhar staire chun ''[[Annála Ríoghachta Éireann]]'' a scríobh.<ref name=":4" /> B'fhéidir gur as bheith ag plé leis na sean-téacsanna sin a d'eascair ''Foclóir nó Sanasán Nua''.<ref name=":3" /> Foilsíodh i 1637 é agus ba é an t-aon leabhar dá chuid a chonaic sé féin i gcló.<ref name=":4" /> Bhí ''[[In Cath Catharda]]'' ina fhoinse thábhachtach ag Ó Cléirigh agus is as an téacs sin ar bhain sé cuid mhaith de na ceannfhocail a mhíníonn sé as sin dar le [[Uáitéar Mac Gearailt|Mac Gearailt]]. Cuid de na samplaí úsáide a thugann Ó Cléirigh, is athfhriotail ó ''In Cath Catharda'' atá iontu. Tugann sé míniú ar chuid mhaith de ''hapax legomena'' an téacs sin .i. na focail nach bhfeictear áit ar bith eile.<ref name=":1">[[Uáitéar Mac Gearailt|Mac Gearailt]] (2022), lgh 73–74.</ref> ==Oidhreacht== Bhíodh an-tóir ag scríobhaithe ar fhoclóir Uí Chléirigh – cé gur cuireadh i gcló é is iomaí cóip de atá ar marthain i lámhscríbhinní freisin. Thuairimigh [[Alan Harrison|Harrison]] go raibh an dúil seo ag lucht a léite san fhoclóir mar gheall gur chabhraigh na focail ársa agus doiléire a bhí mínithe ann le lucht a léite agus téacsanna ársa á scrúdú acu.<ref name=":0" /> === Foclóir an Phluincéidigh === {{Príomhalt|Foclóir Lainne ⁊ Gaoidheilge}} Bhain [[Risteard Pluincéad]] leas as foclóir Uí Chléirigh agus a shaothar mór an ''[[Foclóir Lainne ⁊ Gaoidheilge]]'' á thiomsú aige i m[[Baile Átha Troim]]. Chríochnaigh sé a fhoclóir siúd sa bhliain 1662.<ref name=":3" /><ref name=":0" /> ===Foclóir Gaeilge an Bhailisigh=== Chuir [[Proinsias Bhailis]] (a rugadh c. 1654),<ref group="nóta">Tugann [[Alan Harrison|Harrison]] 'Bhailis' ar an bhfear céanna. Bhíodh idir 'Walsh', 'Bhailis', agus 'Uailis' a thabhairt air i gcáipéisí a linne ([[Alan Harrison|Harrison]], 1986, lch 60).</ref> dhá fhoclóir i dtoll a chéile. Sa bhreis ar an bh''[[Foclóir Laidnbhearlghaoidhilge]]'', a chaith sé cúig bhliana déag air agus a chríochnaigh [[Tadhg Ó Neachtain]] tar éis a bháis, sa bhliain 1706 chríochnaigh an Bhailiseach féin ceann eile: "Nua-fhoclóir bog chruaidheach ina gcuirthear cruadhfhocail ar cháil éigin d'fhoclaibh chonnaircle nó boga na Gaoidheilge." Foclóir Uí Chléirigh agus é iompaithe droim ar ais a bhí ann sin.<ref group="nóta">CT H.3.12 (1331); cóip eile a rinne [[Seán Ó hÉideáin]] i 1739 ar marthain in [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]] 23 D 21 (1) ([[Alan Harrison|Harrison]] 1986, lch 60).</ref><ref>[[Alan Harrison|Harrison]] (1986), lch 60. "Nua-fhoclóir bog chruaidheach ina gcuirthear cruadhfhocail ar cháil éigin d'fhoclaibh chonnaircle nó boga na Gaoidheilge. Arna scriobhadh ar urd aibghitre leis an Athair Fronsias Ualis, léughthóir diadhachta, anno 1706. . . ."</ref> === Foclóir an Laoidigh === Bhain [[Edward Lhuyd]] leas as Sanasán Uí Chléirigh agus é ag tiomsú foclóra a d'fhoilsigh sé in ''Archaeologia Britannica'' (1707).<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1320|teideal=LHUYD, Edward (1660–1709)|údar=[[Diarmuid Breathnach]] ⁊ [[Máire Ní Mhurchú]]|work=[[ainm.ie]]|dátarochtana=}}</ref> === Eile === Bhain an fealsamh [[John Toland|Seán Ó Tuathaláin]] leas as ''Foclóir nó Sanasán Nua'' agus é i mbun a chuid taighde.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1388|teideal=TOLAND, John (1670–1722)|údar=[[Diarmuid Breathnach]] ⁊ [[Máire Ní Mhurchú]]|work=[[ainm.ie]]|dátarochtana=}}</ref> Agus é ag tiontú ''In Cath Catharda'' go Béarla, bhí [[Whitley Stokes]] ag braith oiread nár bheag ar fhoclóir Uí Chléirigh.<ref name=":1" /> ==Naisc sheachtracha== * [https://archive.org/details/bim_early-english-books-1641-1700_focloir-no-sanasan-nua-_oclery-michael_1643/ ''Focloir no Sanasan Nua''] ==Féach freisin== * ''[[Aibidil Gaoidheilge agus Caiticiosma|Aibidil Gaoidheilge ⁊ Caiticiosma]]'' (1571) * [[Droichead DIL]] * [[Focloir.ie]] * ''[[Croidhe Cainnte Chiarraighe]]'' * ''[[Foclóir Stairiúil na Gaeilge]]'' * [[Foclóireacht na Gaeilge]] * [[Foclóirí Gaeilge]] ==Foinsí== * [[Alan Harrison|Harrison, Alan]] (1986). "Nótaí faoi Ghraiméir agus Foclóirí [[An Ghaeilge|Scuitbhéarla]] i mBaile Átha Cliath 1700–1740". I [[Seosamh Watson|Watson, Seosamh]] (eag.) ''Féilscríbhinn [[Tomás de Bhaldraithe|Thomáis de Bhaldraithe]]''. BÁC: Coiste Fhéilscríbhinn Thomáis de Bhaldraithe, [[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|COBÁC]]. lgh 48–69. * [[Alan Harrison|Harrison, Alan]] (1988). ''Ag Cruinniú Meala''. BÁC: [[An Clóchomhar|An Clóchomhar Tta]]. * [[Uáitéar Mac Gearailt|Gearailt, Uáitéar Mac]]. "''[[In Cath Catharda]]'': translation in translation in late Middle Irish and Early Modern Irish". in [[Ken Ó Donnchú|Donnchú, Ken Ó]] (eag.) (2022). ''Tintúd–Aistriú''. Corcaigh: [[Cló Torna]]. lgh 50–119. ==Léitheoireacht bhreise== * [[Liam Mac Amhlaigh|Amhlaigh, Liam Mac]] (2008). ''[[iarchive:focloirifocloiri0000maca|Foclóirí & Foclóirithe na Gaeilge]]''. [[Baile Átha Cliath|BÁC]]: [[Cois Life]]. * [[Ealeanor Knott|Knott, Eleanor]] (1944). "'O'Clery's glossary' and its forerunners. A note on glossary-making in medieval Ireland." in [[Sylvester O'Brien|O'Brien, Sylvester]] (eag.) ''Measgra i gcuimhne Mhichíl Uí Chléirigh''. BÁC: Assisi. ==Tagairtí== {{Reflist}} ====Nótaí==== {{reflist|group=nóta}} {{Foclóirí na Gaeilge}} {{DEFAULTSORT:Focloir no Sanasan Nua}} [[Catagóir:Foclóirí aonteangacha Gaeilge]] [[Catagóir:Foclóirí Gaeilge]] [[Catagóir:Foclóirí]] [[Catagóir:Sanasaíocht na Gaeilge]] [[Catagóir:Stair na Gaeilge]] [[Catagóir:An Ghaeilge]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 1643]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 1640idí]] [[Catagóir:1643]] ht7e0civfncqzrznm9xjqst3vt4fev8 14 125636 1309766 2026-04-24T22:44:00Z Alison 570 Nua 1309766 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Brainsí fealsúnachta]] [[Catagóir:Idirghníomhaíochtaí disciplíní acadúla]] [[Catagóir:Staidéir eolaíochta]] 3jsgj8ltb8hd6dxwr187qt767ltac3f 14 125637 1309767 2026-04-24T22:44:44Z Alison 570 Catagóir:Disciplíní acadúla 1309767 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Disciplíní acadúla]] bbg5opghxvbiaskqy722wqjwr2s8gb2 0 125638 1309768 2026-04-24T22:45:53Z Taghdtaighde 60452 Leathanach cruthaithe le '{{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar |nom=Foclóir Lainne ⁊ Gaoidheilge |titol_original=Vocabularium Latinum et Hibernum |subtitol=ar na sgríoḃaḋ ré bráṫair boċt d[[Proinsiasaigh|ord .S. Foinsias]], aḋon [[Risteard Pluincéad|Risdeard Pluincéad]] a mainisteir [[Baile Átha Troim|Ḃaile Áṫa troim]] }} Is é '''''[[Foclóir Lainne ⁊ Gaoidheilge]]''''' an chéad fhoclóir dátheangach Gaeilge dar cuireadh ar fáil do lucht na teanga...' 1309768 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar |nom=Foclóir Lainne ⁊ Gaoidheilge |titol_original=Vocabularium Latinum et Hibernum |subtitol=ar na sgríoḃaḋ ré bráṫair boċt d[[Proinsiasaigh|ord .S. Foinsias]], aḋon [[Risteard Pluincéad|Risdeard Pluincéad]] a mainisteir [[Baile Átha Troim|Ḃaile Áṫa troim]] }} Is é '''''[[Foclóir Lainne ⁊ Gaoidheilge]]''''' an chéad fhoclóir dátheangach Gaeilge dar cuireadh ar fáil do lucht na teanga riamh. Is é [[Risteard Pluincéad]] a thiomsaigh an foclóir mór seo agus scríobh sé amach de láimh é. Tugann sé le fios gur i Mainistir [[Baile Átha Troim|Bhaile Átha Troim]] ar chríochnaigh sé an saothar sa bhliain 1662.<ref group="nóta">Níl síneadh fada i teidil [https://www.isos.dias.ie/libraries/MARSH/MS_Z_4_2_5/english/catalogue.html na lámhscríbhinne] atá i Leabharlann Marsh. Cuir i gcomparáid [https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1379 PLUINCÉAD, Risteard (fl.1662)]</ref><ref name="Ainm">{{Cite web-en|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1379|title=PLUINCÉAD, Risteard (fl.1662) {{!}} ainm.ie|author=[[Diarmuid Breathnach]] ⁊ [[Máire Ní Mhurchú]]|access-date=2024-02-19|work=[[Ainm.ie|An Bunachar Náisiúnta Beathaisnéisí Gaeilge]] ([[Ainm.ie]])}}</ref><ref name=":3">[[Alan Harrison|Harrison]] (1986), lgh 52.</ref> [[Íomhá:Marsh's Library gate.jpg|mion|Tá cóip d'''Fhoclóir Lainne ⁊ Gaoidheilge'' ar marthain i [[Leabharlann Marsh]] ]] Bhain Pluincéad leas as [[Foclóir nó Sanasán Nua|foclóir Uí Chléirigh]] agus é á thiomsú. Chríochnaigh sé an obair sa bhliain 1662.<ref name=":3" /><ref name=":0">[[Alan Harrison|Harrison]] (1988), lch 35.</ref> Is cosúil go bhfuil cuid mhór dá chuid cumadóireachta féin san fhoclóir ach má tá féin, deir de Bhaldraithe go bhfuil sé iomlán d’fhocail údarásacha is de chaint a linne.<ref name="Ainm" /> Léiríonn réamhrá an Phluincéadaigh gurbh é a chuspóir "an Ghaeilge a chur ar fáil d’Éireannaigh a bhí ag déanamh faillí inti, nó éirithe aisti ar fad, agus feabhas is cumas na teanga a léiriú dóibh".<ref name="Ainm" /> == Oidhreacht == Tá cóip den fhoclóir anois i [[Leabharlann Marsh]] i mBaile Átha Cliath. Thug [[Narcissus Marsh]], Ardeaspag Ard Mhacha, an foclóir ar iasacht d'[[Edward Lhuyd]] tuairim is leathchéad tar éis a scríofa.<ref name=":0" /> Is air seo a bhunaigh seisean an foclóir a d'fhoilsigh sé in ''Archæologia Britannica''.<ref>[[Alan Harrison|Harrison]] (1988), lch 68.</ref> Tugann de Bhaldraithe neart samplaí de na focail a bhfuil glacadh leo sa teanga anois i ngeall ar an gcóipeáil bhotúnach a rinne Lhuyd. 'Dialón' atá ag Pluincéad ach rinne Lhuyd 'dialon' de agus is mar sin atá 'dialann' againn; tá glactha le 'sorcóir' ar ‘''cylinder''’: 'roireoir' a bhí ag Pluincéad trí dhearmad pinn, b’fhéidir, in áit 'roileoir' ach rinne Lhuyd 'soircuior' de.<ref name="Ainm" /> Níl an Pluincéadach ar liosta na bhfoinsí in ''[[Dictionary of the Irish Language|DIL]]''. Fágann sé sin go bhfuil focail dá chuid nach bhfuil sa saothar mór sin. Is cosúil nár cheadaigh [[Pádraig Ua Duinnín#Obair Foclóireachta an Duinnínigh|Pádraig Ua Duinnín]] é ach chomh beag.<ref name="Ainm" /> Is é breithiúnas de Bhaldraithe go mbaineann tábhacht leis an bhfoclóir "ó thaobh stair na teanga is na foclóireachta, ó thaobh na staire sóisialaí, agus ó thaobh a bhfuil le foghlaim ag lucht forbartha na teanga sa lá inniu".<ref name="Ainm" /> ==Naisc sheachtracha== * [https://www.isos.dias.ie/libraries/MARSH/MS_Z_4_2_5/english/catalogue.html ''Foclóir Lainne agus Gaoidheilge''] ==Féach freisin== * ''[[Foclóir nó Sanasán Nua]]'' (1643) * ''[[Focloir Laidnbhearlghaoidhilge]]'' [[Proinsias Bhailis|Bhailis]] ⁊ [[Tadhg Ó Neachtain|Uí Neachtain]] (1730) * ''[[Foclóir Stairiúil na Gaeilge]]'' * [[Foclóireacht na Gaeilge]] * [[Foclóirí Gaeilge]] ==Foinsí== * [[Alan Harrison|Harrison, Alan]] (1986). "Nótaí faoi Ghraiméir agus Foclóirí [[An Ghaeilge|Scuitbhéarla]] i mBaile Átha Cliath 1700–1740". I [[Seosamh Watson|Watson, Seosamh]] (eag.) ''Féilscríbhinn [[Tomás de Bhaldraithe|Thomáis de Bhaldraithe]]''. BÁC: Coiste Fhéilscríbhinn Thomáis de Bhaldraithe, [[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|COBÁC]]. lgh 48–69. * [[Alan Harrison|Harrison, Alan]] (1988). ''Ag Cruinniú Meala''. BÁC: [[An Clóchomhar|An Clóchomhar Tta]]. ==Tagairtí== {{Reflist}} ====Nótaí==== {{reflist|group=nóta}} ==Léitheoireacht bhreise== * [[Liam Mac Amhlaigh|Amhlaigh, Liam Mac]] (2008). ''[[iarchive:focloirifocloiri0000maca|Foclóirí & Foclóirithe na Gaeilge]]''. [[Baile Átha Cliath|BÁC]]: [[Cois Life]]. {{Foclóirí na Gaeilge}} {{DEFAULTSORT:Focloir Lainne agus Gaoidheilge}} [[Catagóir:Foclóirí Gaeilge]] [[Catagóir:Foclóirí Laidine]] [[Catagóir:Foclóirí]] [[Catagóir:Foclóireolaíocht]] [[Catagóir:Sanasaíocht na Gaeilge]] [[Catagóir:Stair na Gaeilge]] [[Catagóir:An Ghaeilge]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 1662]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 1660idí]] [[Catagóir:1662]] nfvp7tgbwn3ru2ub2ewspndkudb62ed 14 125639 1309769 2026-04-24T22:46:47Z Alison 570 Nua 1309769 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Eolaíocht sa tsochaí]] 9tjj0m0m7qtvuy8iwzd8cfewmxqe6q8 14 125640 1309770 2026-04-24T22:47:26Z Alison 570 Nua 1309770 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Eolaíocht|Sochaí]] [[Catagóir:Sochaí|Eolaíocht]] 3adbcy93i11be3zuxpah738hzjoht2x 14 125641 1309773 2026-04-24T22:49:21Z Alison 570 Nua 1309773 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Córais aicmithe]] [[Catagóir:Eolaíocht leabharlainne]] [[Catagóir:Eolairí]] [[Catagóir:Meiteashonraí]] klrfn75kiz9j1shipb6a5d69jzalfln 14 125642 1309774 2026-04-24T22:50:36Z Alison 570 Nua 1309774 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Saothair thagartha]] ohw4e2rdaqhaeuqikrgffvfwf49iha9 14 125643 1309776 2026-04-24T22:51:36Z Alison 570 Nua 1309776 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Ábhair oideachais]] [[Catagóir:Litríocht neamhfhicsin]] [[Catagóir:Tagairt]] p2vq534p9ujomgty32non1r834eo0fg 0 125644 1309777 2026-04-24T22:51:45Z TGcoa 21229 Leathanach cruthaithe le '[[Íomhá:Digital nomad telecommuting work on laptop computer.jpg|mion|220x220px]] Oibrí easaoránach é an '''fánaí digiteach''' de ghnáth, ag fánaíocht go digiteach ó chaifé go caifé, ó [[ionad comhoibre]] go ionad comhoibre. agus ó chathair go cathair. D'éirigh an modh oibre coitianta le linn [[COVID-19|Covid-19]] sna 2020idí luath. Caifé nó ionad comhoibre agus líonraithe atá an láthair oibre go minic. == Dúshláin == Tá an modh oibre s...' 1309777 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Digital nomad telecommuting work on laptop computer.jpg|mion|220x220px]] Oibrí easaoránach é an '''fánaí digiteach''' de ghnáth, ag fánaíocht go digiteach ó chaifé go caifé, ó [[ionad comhoibre]] go ionad comhoibre. agus ó chathair go cathair. D'éirigh an modh oibre coitianta le linn [[COVID-19|Covid-19]] sna 2020idí luath. Caifé nó ionad comhoibre agus líonraithe atá an láthair oibre go minic. == Dúshláin == Tá an modh oibre sin éirithe chomh coitianta sin anois go bhfuil cosc curtha air scun scan ag caiféanna áirithe (mar shampla fógra ar dhoras: ríomhaire glúine agus líne dhearg tríd). I dtithe caife eile, seo an margadh neamhscríofa, ach intuigthe: cupán caife nó tae amháin in aghaidh an uair an chloig mar ‘chíos’ ar láthair oibre agus [[wifi]] saor in aisce nuair nach mbíonn sé gnóthach, greim bia lena chois le linn am bricfeasta, lóin nó dinnéir.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/bhi-me-ag-suil-le-bheith-i-mfhanai-digiteach-aris-ach-ta-an-saol-sa-chaife-athraithe/|teideal=Bhí mé ag súil le bheith i m’fhánaí digiteach arís, ach tá an saol sa chaifé athraithe|údar=Alex Hijmans|dáta=14 Márta 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-24}}</ref> Deirtear uaireanta nach bhfuil an stíl bheatha fánaí digiteach inmharthana go fadtréimhseach. Mothaím uaim comhghleacaithe, comhghleacaithe dáiríre. Comhghleacaithe de chineál iad na daoine a a chastar orm san ionad comhoibre, agus áit den scoth atá ann chun aithne a chur ar dhaoine, ach ní bhíonn siad ag obair sa chomhlacht céanna nó fiú amháin sa réimse chéanna agus lena chois sin is daoine ón iasacht iad an chuid is mó acu, rud a fhágann go mbíonn an fánaí digiteach sáinnithe i mbolgán na n-''ex-pats,'' na hoibrithe easaoránacha.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/tuairisc-on-eoraip-ni-cathair-mar-a-tuairisc-i-an-fhanaiocht-dhigiteach/|teideal=TUAIRISC ÓN EORAIP: Ní cathair mar a tuairisc í an fhánaíocht dhigiteach|údar=Alex Hijmans|dáta=18 Aibreán 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-24}}</ref> == Féach freisin == * [[Ionad comhoibre]] == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:Obair]] [[Catagóir:Stíleanna maireachtála]] [[Catagóir:Oibrithe easaoránacha]] db34igen9mkje6eo8nckkgfl0pqeyir 14 125645 1309778 2026-04-24T22:52:57Z Alison 570 Nua 1309778 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Foilsitheoireacht]] [[Catagóir:Teagasc]] p82q12xunnyhkscfsvhn4ghi62r6vy2 14 125646 1309780 2026-04-24T22:53:52Z Alison 570 Nua 1309780 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Cumarsáid dhaonna]] [[Catagóir:Oideachas]] fmu1vb9jeks4hotolsr1ygl55xzur3t 0 125647 1309782 2026-04-24T22:53:53Z Taghdtaighde 60452 Bhog Taghdtaighde an leathanach [[Foclóir Uí Bheaglaoich]] go [[An Focloir Bearla Gaoidheilge]] 1309782 wikitext text/x-wiki #athsheoladh [[An Focloir Bearla Gaoidheilge]] oubcsj0c13qehc2yvnep3i6258zcred 14 125648 1309783 2026-04-24T22:54:34Z Taghdtaighde 60452 Leathanach cruthaithe le '{{DEFAULTSORT:Focloireacht na Gaeilge}} [[Catagóir:An Ghaeilge]] [[Catagóir:Foclóireacht]]' 1309783 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:Focloireacht na Gaeilge}} [[Catagóir:An Ghaeilge]] [[Catagóir:Foclóireacht]] e85x2l3tvzj2gd6jmfmxekg8q1c65cu 14 125649 1309784 2026-04-24T22:54:44Z Alison 570 Nua 1309784 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Cumarsáid|Duine]] [[Catagóir:Gníomhaíocht dhaonna]] ekftn15fiqwca7c9ngm4v9axz4e2qbw 14 125650 1309787 2026-04-24T22:56:31Z Alison 570 Nua 1309787 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Bainistíocht sonraí]] [[Catagóir:Sonraí]] 56mrhwpg0gzxdkxodp64gltig8kk9ig 14 125651 1309788 2026-04-24T22:58:10Z Alison 570 Nua 1309788 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Aisghabháil faisnéise]] [[Catagóir:Bainistíocht teicneolaíochta faisnéise]] [[Catagóir:Eolaíocht an eolais]] [[Catagóir:Sonraí]] meak11as31f0n6kz785u7b15ttvkhbg 1309811 1309788 2026-04-24T23:16:18Z Alison 570 Ord 1309811 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Aisghabháil faisnéise]] [[Catagóir:Bainistíocht teicneolaíochta faisnéise|sonraí]] [[Catagóir:Eolaíocht an eolais]] [[Catagóir:Sonraí]] p4ntapsgj78refe6wtqvkckn0sxius4 14 125652 1309790 2026-04-24T23:00:39Z Alison 570 Nua 1309790 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Córais atá dírithe ar eolas]] [[Catagóir:Eolaíocht an eolais]] 41a7wg5we9f68oqw9a0e1dau2zk1ne4 14 125653 1309791 2026-04-24T23:01:20Z Alison 570 Nua 1309791 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Bainistíocht eolais]] kv2n6bgr6i90aj82gtw5yeoaiy26hgu 14 125654 1309794 2026-04-24T23:02:52Z Alison 570 Nua 1309794 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Bainistíocht de réir cineáil|Eolas]] [[Catagóir:Bainistíocht teicneolaíochta faisnéise|Eolas]] [[Catagóir:Eolas]] bwnnmxqnbs7dgic8tva67lggypoc99h 14 125655 1309795 2026-04-24T23:03:52Z Alison 570 Nua 1309795 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Bainistíocht]] [[Catagóir:Catagóirí de réir cineáil]] gfpnpfpdakcvqq4gdbcm4kc884kufi9 14 125656 1309796 2026-04-24T23:05:39Z Alison 570 Nua 1309796 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Ceannaireacht]] [[Catagóir:Gnó]] 2kb4mlo0zuq46xk1qoykqv6mp5e76r5 14 125657 1309797 2026-04-24T23:07:23Z Alison 570 Nua 1309797 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Coincheapa polaitiúla]] [[Catagóir:Cultúr eagraíochtúil]] [[Catagóir:Rialú (sóisialta agus polaitiúil)]] ol1aszh91f326krd9iml2nrihidsaxg 14 125658 1309798 2026-04-24T23:08:49Z Alison 570 Nua 1309798 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Coincheapa cumhachta]] [[Catagóir:Coincheapa polaitiúla]] [[Catagóir:Tionchar sóisialta]] ti8qnir2x1aqy07owqumlk792jxh801 14 125659 1309800 2026-04-24T23:10:18Z Alison 570 NUa 1309800 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Coincheapa polaitiúla]] [[Catagóir:Cumhacht (sóisialta agus polaitiúil)]] sq33qoljxcx7mu4hwjt03f9vff5cb0w 14 125660 1309802 2026-04-24T23:11:45Z Alison 570 Nua 1309802 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Teoiricí eolaíochta polaitiúla]] [[Catagóir:Teoiricí sóisialta]] [[Catagóir:Tionchar sóisialta]] 6y5vsylp2ozy2vueolepo3j7ff17usn 14 125661 1309806 2026-04-24T23:12:53Z Alison 570 Nua 1309806 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Eolaíocht pholaitiúil]] [[Catagóir:Teoiricí eolaíochta|polaitiúil]] 4b49vm1nd4osqdupd3ggc0kkr8enrmu 14 125662 1309808 2026-04-24T23:14:55Z Alison 570 Nua 1309808 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Bainistíocht de réir cineáil|teicneolaíochta faisnéise]] [[Catagóir:Bainistíocht faisnéise|teicneolaíocht]] [[Catagóir:Eolaíocht an eolais]] [[Catagóir:Teicneolaíocht faisnéise]] is43mr717x45ztwr819kerrnd3e7r9q 14 125663 1309815 2026-04-24T23:18:23Z Alison 570 Catagóir:Riarachán Vicipéid 1309815 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Riarachán Vicipéid]] 1xr1kmjpvrpzu8nf45vx7q6g3e56wx5 14 125664 1309821 2026-04-24T23:22:15Z Alison 570 Nua 1309821 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Beartas cosanta]] [[Catagóir:Cineálacha taidhleoireachta|Míleta]] [[Catagóir:Fórsaí armtha]] hyzi4r18jzse42lv4lirfriygeq3ylh 0 125665 1309823 2026-04-24T23:22:19Z Taghdtaighde 60452 Bhog Taghdtaighde an leathanach [[John Toland]] go [[Seán Ó Tuathaláin]] 1309823 wikitext text/x-wiki #athsheoladh [[Seán Ó Tuathaláin]] iedjthvygt7viv5arpdtp5lyc8uncpl 14 125666 1309824 2026-04-24T23:23:04Z Alison 570 Nua 1309824 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Catagóirí de réir cineáil]] [[Catagóir:Taidhleoireacht]] ep1jbrhv3ggt77p7yawrnz2hqppbks1 14 125667 1309826 2026-04-24T23:24:07Z Alison 570 Nua 1309826 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Cogadh agus polaitíocht]] [[Catagóir:Polasaí poiblí]] hr3jjmskgdbphwgkzkzgvgk0xubr8pc 0 125668 1309828 2026-04-24T23:24:17Z Taghdtaighde 60452 Ag athdhíriú go [[Institiúid Teangeolaíochta Éireann]] 1309828 wikitext text/x-wiki #athsheoladh [[Institiúid Teangeolaíochta Éireann]] qwwd9tbqahf8kaay2v90gfrnvt59vfs 14 125669 1309831 2026-04-24T23:25:32Z Alison 570 Nua 1309831 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Cogadh]] [[Catagóir:Polaitíocht de réir saincheiste]] [[Catagóir:Socheolaíocht mhíleata]] qhrwydmp2loh565h9owrq0ee2y08woo 14 125670 1309832 2026-04-24T23:27:11Z Alison 570 Nua 1309832 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Catagóirí de réir saincheiste]] [[Catagóir:Polaitíocht]] c5npd1usgi6u6tlqll4wohmos3xph7d 14 125671 1309833 2026-04-24T23:28:10Z Alison 570 Nua 1309833 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Catagóirí de réir paraiméadar|Saincheist]] [[Catagóir:Saincheisteanna sóisialta]] rcna8dhi4cz79yznvkvi9ak6igppt1a 14 125672 1309834 2026-04-24T23:30:12Z Alison 570 Nua 1309834 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Córais faisnéise]] [[Catagóir:Bainistíocht de réir cineáil]] ajqw3dcype2njdxv72kvjjbvw2xmxyt 14 125673 1309837 2026-04-24T23:36:03Z Alison 570 Nua 1309837 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Córais theicneolaíochta]] [[Catagóir:Eolaíocht an eolais]] [[Catagóir:Faisnéis]] [[Catagóir:Ríomhaireacht]] [[Catagóir:Ríomhaireacht ghnó]] [[Catagóir:Teicneolaíocht faisnéise]] pnp9ta0zhxx35m13pd3mjzryogjnqe8 14 125674 1309838 2026-04-24T23:38:05Z Alison 570 Nua 1309838 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Innealtóireacht córas]] [[Catagóir:Teicneolaíocht]] ibno8z9b198yxs24gim7tj87e65d2d5 14 125675 1309839 2026-04-24T23:40:15Z Alison 570 Nua 1309839 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Córais|Innealtóireacht]] [[Catagóir:Disciplíní innealtóireachta|Córas]] [[Catagóir:Smaointeoireacht chórasach]] rvxwni8cpdkr00vys52j7karry5qds0 14 125676 1309841 2026-04-24T23:41:21Z Alison 570 Nua 1309841 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Aonáin]] [[Catagóir:Struchtúr]] 7qmgt9k7vm30ipx8n28d4spwrc3hs74 14 125677 1309842 2026-04-24T23:43:01Z Alison 570 Nua 1309842 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Aicmithe príomhábhair]] om4hfukfeu8pm9adliuq35p9f0sbd2r 0 125678 1309848 2026-04-24T23:45:49Z Taghdtaighde 60452 Ag athdhíriú go [[Foclóir Lainne ⁊ Gaoidheilge]] 1309848 wikitext text/x-wiki #athsheoladh [[ Foclóir Lainne ⁊ Gaoidheilge]] 53nyohxdccki3wu7vv8sl4hd4n7r1m9 14 125679 1309849 2026-04-24T23:47:54Z Alison 570 Nua 1309849 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Aonáin]] 48w9ilmp1pf8gfggkr0f5zym7y6r9l7 0 125680 1309852 2026-04-24T23:50:30Z Taghdtaighde 60452 Ag athdhíriú go [[Foclóir Lainne ⁊ Gaoidheilge]] 1309852 wikitext text/x-wiki #athsheoladh [[ Foclóir Lainne ⁊ Gaoidheilge ]] rs1eyncgo81td6njfekui0wzsfodp4i 14 125681 1309853 2026-04-24T23:51:02Z Alison 570 Nua 1309853 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Gnó]] [[Catagóir:Ríomhaireacht agus an tsochaí]] ioe7356c4fabpxosd9ibf6xu8em42u7 14 125682 1309854 2026-04-24T23:53:07Z Alison 570 Nua 1309854 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Cibearspás]] [[Catagóir:Leictreonaic agus an tsochaí]] [[Catagóir:Ríomhaireacht]] [[Catagóir:Teicneolaíocht sa tsochaí]] 3iwqu5sosoph2n8kygmjkfz40pcr49c 14 125683 1309855 2026-04-24T23:56:53Z Alison 570 Nua 1309855 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Réaltacht mhalartach]] [[Catagóir:Teicneolaíocht faisnéise]] rfhl3izrsx6guoehudxvvdx1wrykk2q 14 125684 1309856 2026-04-24T23:57:43Z Alison 570 Nua 1309856 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Réaltacht|Malartach]] e50jfib4tq41mcz0fk2bxbcazi0r7xg 0 125685 1309860 2026-04-24T23:59:53Z Taghdtaighde 60452 Ag athdhíriú go [[Foclóir nó Sanasán Nua]] 1309860 wikitext text/x-wiki #athsheoladh [[Foclóir nó Sanasán Nua]] eq7fn2iq2cblaz0cv7i1dg65ew5sct6 0 125686 1309862 2026-04-25T00:00:22Z Taghdtaighde 60452 Ag athdhíriú go [[Foclóir nó Sanasán Nua]] 1309862 wikitext text/x-wiki #athsheoladh [[Foclóir nó Sanasán Nua]] eq7fn2iq2cblaz0cv7i1dg65ew5sct6 0 125687 1309863 2026-04-25T00:00:43Z Taghdtaighde 60452 Ag athdhíriú go [[Niall Ó Dónaill]] 1309863 wikitext text/x-wiki #athsheoladh [[Niall Ó Dónaill]] rhw6suz4wjlp9y7q4lkhf9jr5wph87f 14 125688 1309864 2026-04-25T00:04:21Z Alison 570 Nua 1309864 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Anailís córas]] ghfuugifimxouo84hvwdw79qguz7c2b 14 125689 1309865 2026-04-25T00:06:02Z Alison 570 Nua 1309865 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Anailís|Córas]] [[Catagóir:Teoiric córas]] mw23o4jsmbdaga6cn78h9a4ibghncfu 14 125690 1309867 2026-04-25T00:07:39Z Alison 570 Nua 1309867 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Modheolaíocht fhealsúnachta]] [[Catagóir:Modhanna réitigh fadhbanna]] [[Catagóir:Scileanna smaointeoireachta criticiúla]] km6ty1m30bs6hjehfw4rn31hcfw8qg4 14 125691 1309869 2026-04-25T00:10:22Z Alison 570 Nua 1309869 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Córais]] [[Catagóir:Eolaíocht chórais]] [[Catagóir:Teoiricí socheolaíochta|Córas]] bx6kdn7sa7wtep8rmqamaw09axsl88l 14 125692 1309870 2026-04-25T00:11:36Z Alison 570 Nua 1309870 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Córais]] [[Catagóir:Eolaíochtaí feidhmeacha|Córas]] [[Catagóir:Eolaíochtaí foirmiúla|Córas]] sm9xzzha4li4as8kyc3z21bf4pe4msl 14 125693 1309871 2026-04-25T00:12:58Z Alison 570 Nua 1309871 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Brainsí eolaíochta]] 9xb9wtstyo7n9pngppsudg1mawcnhhz 1309876 1309871 2026-04-25T00:15:45Z Alison 570 Ord 1309876 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Brainsí eolaíochta|Foirmiúil]] t2rlh5ahoh30ixc2y8hzgkdd119borc 14 125694 1309872 2026-04-25T00:13:49Z Alison 570 Nua 1309872 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Catagóirí de réir réimse]] [[Catagóir:Eolaíocht]] h1gjd8lgodecir8wi40wdewk3r90urw 14 125695 1309907 2026-04-25T00:35:54Z Alison 570 Nua 1309907 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Cumarsáid]] [[Catagóir:Teoiric rialaithe]] hxv10lf32ijxtnwpwijw43n4uqcetru 14 125696 1309908 2026-04-25T00:37:38Z Alison 570 NUa 1309908 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Córais dhinimiciúla]] [[Catagóir:Matamaitic fheidhmeach]] hhmhbosqfgnu3bwruqo1fcwsmmxt0cq 14 125697 1309910 2026-04-25T00:40:46Z Alison 570 Nua 1309910 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Staidéir eolaíochta]] [[Catagóir:Stair na fealsúnachta]] [[Catagóir:Stair na heolaíochta]] fv92lva6xbb1stk6fyhh0ri4dajt0e0 14 125698 1309913 2026-04-25T00:44:27Z Alison 570 Nua 1309913 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Meicnic|Clasaiceach]] [[Catagóir:Stair na fisice]] egocv9gxt7dlxbux9seiioyjs5unqfe 14 125699 1309914 2026-04-25T00:45:23Z Alison 570 Nua 1309914 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Fisic]] [[Catagóir:Stair na heolaíochta de réir disciplín]] 16pfjsurda49hw2cbesqriynzxni5fd 1309920 1309914 2026-04-25T00:50:49Z Alison 570 Ord 1309920 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Fisic]] [[Catagóir:Stair na heolaíochta de réir disciplín|Fisic]] iyfxowdvxippfkh6r9oqs2ymi3pmpr6 14 125700 1309917 2026-04-25T00:47:29Z Alison 570 Nua 1309917 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Disciplíní na heolaíochta]] [[Catagóir:Stair de réir topaic|Eolaíocht]] [[Catagóir:Stair na heolaíochta|Disciplín]] dhyl9pt63w7gjp7wr7897y5su08ixkw 14 125701 1309918 2026-04-25T00:48:50Z Alison 570 Nua 1309918 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Ceimic]] [[Catagóir:Stair na heolaíochta de réir disciplín|Ceimic]] ofpsfh28i9jrnyo07uz11p3tvvj7qqg 14 125702 1309919 2026-04-25T00:50:13Z Alison 570 Nua 1309919 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Fealsúnacht]] [[Catagóir:Stair de réir topaic|Fealsúnacht]] 0cbr785d58r6hnf23i288fil421h4dg 14 125703 1309921 2026-04-25T00:51:36Z Alison 570 Nua 1309921 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Fisic mhatamaiticiúil]] [[Catagóir:Meicnic]] [[Catagóir:Réimsí matamaitice]] q2uup1ttxv2uc7gfpvfs9sf9ggblnk7 14 125704 1309922 2026-04-25T00:52:28Z Alison 570 Nua 1309922 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Matamaitic]] [[Catagóir:Foréimsí de réir disciplín acadúil|matamaitic]] o6c1puy2hcjtv5rsxchu65dz5e7nbgr 14 125705 1309931 2026-04-25T00:57:26Z Alison 570 Nua 1309931 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Réimsí anailíse matamaiticiúla]] [[Catagóir:Réimsí matamaitice]] g232lusi1gy4obm8abksw0cag0sjlcf 14 125706 1309933 2026-04-25T00:59:41Z Alison 570 Nua 1309933 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Calcalas]] [[Catagóir:Seichimh agus sraitheanna]] e7bhcijqub27zhkugxjkmx4wkfqdkpa 14 125707 1309934 2026-04-25T01:00:39Z Alison 570 Nua 1309934 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Anailís mhatamaiticiúil]] [[Catagóir:Struchtúir mhatamaiticiúla]] g7zlh9kwgb6i434dycwbgd646bplv8m 14 125708 1309935 2026-04-25T01:02:04Z Alison 570 Nua 1309935 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Coincheapa matamaitice]] [[Catagóir:Réada matamaiticiúla]] [[Catagóir:Struchtúr|Mata]] lzpgp712jbixwk2gpist49y991n8ps8 14 125709 1309936 2026-04-25T01:03:39Z Alison 570 NUa 1309936 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Coincheapa matamaitice]] [[Catagóir:Fealsúnacht na matamaitice]] [[Catagóir:Teoiric réada teibí]] bkzb3mjp376v1hjxdx27v9xmmobqat0 14 125710 1309937 2026-04-25T01:04:45Z Alison 570 Nua 1309937 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Brainsí fealsúnachta|Matamaitic]] [[Catagóir:Matamaitic]] [[Catagóir:Modheolaíocht]] hl9uoe8walgs8jc8sc10jb0hbt7dtdf 14 125711 1309939 2026-04-25T01:06:13Z Alison 570 Nua 1309939 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Anailís|Matamaitic]] [[Catagóir:Réimsí matamaitice]] 6dc6ti5kpg1t1nhlez3d5flrk7rmxgr 14 125712 1309946 2026-04-25T01:18:49Z Alison 570 Nua 1309946 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Catagóirí de réir cineáil|Teicneolaíocht]] [[Catagóir:Teicneolaíocht]] 4ojm95ip49eb00qa5jo91d387n6llfk 14 125713 1309947 2026-04-25T01:19:54Z Alison 570 Nua 1309947 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Anailís mhatamaiticiúil]] hujh0elja553jt34y5czr6zviizpbd9 14 125714 1309948 2026-04-25T01:21:23Z Alison 570 Nua 1309948 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Modheolaíocht|Réitigh fadhbanna]] [[Catagóir:Réiteach fadhbanna]] hhl238uj8dazzp8vy92o5ibbiv9w8q9 14 125715 1309949 2026-04-25T01:23:09Z Alison 570 Nua 1309949 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Coincheapa fealsúnachta]] [[Catagóir:Modheolaíocht|Fealsúnacht]] j6oeye6vo7bx2c84ujtcw6fu8mlp5rs 14 125716 1309950 2026-04-25T01:24:57Z Alison 570 Nua 1309950 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Coincheapa de réir disciplín|Fealsúnacht]] [[Catagóir:Fealsúnacht]] m84w0ky4a8unwfipw8gjqz4vk1edw2z 14 125717 1309952 2026-04-25T01:27:09Z Alison 570 Nua 1309952 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Scileanna saoil|Smaointeoireacht chriticiúil]] [[Catagóir:Smaointeoireacht chriticiúil]] bj2shmy4fvbu3ccxope84gbytiu4xxt 14 125718 1309954 2026-04-25T01:31:26Z Alison 570 Nua 1309954 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Sochaí|Teicneolaíocht]] [[Catagóir:Teicneolaíocht|Sochaí]] dysk573tx2cftgfuplqo2q420gw9lhv 14 125719 1309955 2026-04-25T01:32:56Z Alison 570 Nua 1309955 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Leictreonaic|Sochaí]] [[Catagóir:Teicneolaíocht sa tsochaí]] jsqsjclmnd6wng41xg85o509abs33a5 14 125720 1309956 2026-04-25T01:35:39Z Alison 570 Nua 1309956 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Polaitíocht aitheantais]] [[Catagóir:Polaitíocht de réir tíre|Polaitíocht aitheantais]] fg7so7hey60sb3vjiwiyoq2w7rv88sw 14 125721 1309957 2026-04-25T01:37:42Z Alison 570 Nua 1309957 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Caidreamh tromlaigh-mionlaigh]] [[Catagóir:Mionlaigh]] [[Catagóir:Polaitíocht agus cine]] [[Catagóir:Polaitíocht chultúrtha|Aitheantas]] ekqj7z5qbky4ffgqukphz1h7onmi3t3 14 125722 1309958 2026-04-25T01:38:52Z Alison 570 Nua 1309958 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Cine agus sochaí]] [[Catagóir:Polaitíocht de réir saincheiste|Cine]] 1yna0pbxmu6xb8e5ztftth5vjmyszip 14 125723 1309961 2026-04-25T01:41:20Z Alison 570 Nua 1309961 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Cine de réir topaic|Sochaí]] [[Catagóir:Sochaí de réir topaic|Cine]] o7x77qlxanazm0e4mrrinv6wjg3js8i 14 125724 1309962 2026-04-25T01:43:01Z Alison 570 Nua 1309962 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Catagóirí de réir topaic]] [[Catagóir:Cine]] ht3fi9sy3vfxfnvzgao0fgbk3vws5ev 14 125725 1309966 2026-04-25T01:45:51Z Alison 570 Nua 1309966 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Daoine de réir treoshuímh pholaitiúil|Náisiúntacht]] [[Catagóir:Daoine polaitiúla de réir náisiúntachta|Treoshuímh pholaitiúil]] b75u9dur9u9339i5gpb3ruaa0x2cpif 1309995 1309966 2026-04-25T02:25:19Z Alison 570 Catagóir:Daoine de réir dearcadh polaitiúil 1309995 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Daoine de réir dearcadh polaitiúil|Náisiúntacht]] [[Catagóir:Daoine polaitiúla de réir náisiúntachta|Treoshuímh pholaitiúil]] hhn08vjqk1vlgpdurujbqo868na63vg 1309996 1309995 2026-04-25T02:26:43Z Alison 570 Alison moved page [[Catagóir:Daoine de réir treoshuímh pholaitiúil agus náisiúntachta]] to [[Catagóir:Daoine de réir dearcadh polaitiúil agus náisiúntachta]] without leaving a redirect 1309995 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Daoine de réir dearcadh polaitiúil|Náisiúntacht]] [[Catagóir:Daoine polaitiúla de réir náisiúntachta|Treoshuímh pholaitiúil]] hhn08vjqk1vlgpdurujbqo868na63vg 14 125726 1309967 2026-04-25T01:47:19Z Alison 570 Nua 1309967 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Daoine de réir gairme agus náisiúntachta|Polaitiúl]] [[Catagóir:Daoine polaitiúla|Náisiún]] [[Catagóir:Polaitíocht de réir tíre]] mxmypt3kzjy326xbxgd9l120vdnjheg 14 125727 1309974 2026-04-25T01:57:08Z Alison 570 Nua 1309974 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Aois na Faisnéise]] [[Catagóir:Córais shóisialta]] [[Catagóir:Ríomhaireacht agus an tsochaí]] [[Catagóir:Sochaí iarthionsclaíoch|Faisnéis]] [[Catagóir:Teicneolaíocht sa tsochaí]] [[Catagóir:Tionchar sóisialta]] kbrevo8ntvyey6l1jsqlwkz5opmkmic 14 125728 1309975 2026-04-25T02:00:19Z Alison 570 Nua 1309975 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:20ú haois]] [[Catagóir:21ú haois]] [[Catagóir:Faisnéis]] [[Catagóir:Réanna stairiúla]] [[Catagóir:Ríomhaireacht agus an tsochaí]] [[Catagóir:Ríomhaireacht de réir tréimhse]] [[Catagóir:Sibhialtacht dhomhanda]] [[Catagóir:Stair chomhaimseartha]] [[Catagóir:Teicneolaíocht de réir tréimhse]] [[Catagóir:Tionchar sóisialta]] [[Catagóir:Treochtaí cultúrtha]] 2zg7sfqouymajam5vval5iuejl6xwdi 14 125729 1309976 2026-04-25T02:01:34Z Alison 570 Nua 1309976 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Domhan]] [[Catagóir:Sibhialtachtaí|Domhanda]] p08kyw2be1scxhoqmr2huj8p47kxqxt 14 125730 1309978 2026-04-25T02:03:54Z Alison 570 Nua 1309978 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Ré nua-aimseartha]] [[Catagóir:Réanna stairiúla]] [[Catagóir:Réimsí staire]] [[Catagóir:Tréimhse nua-aimseartha déanach]] 39lhgnj0xf68lo6ow3xa815022pt795 1310099 1309978 2026-04-25T04:29:48Z Alison 570 Ord 1310099 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Ré nua-aimseartha|Comhaimseartha]] [[Catagóir:Réanna stairiúla|Comhaimseartha]] [[Catagóir:Réimsí staire|Comhaimseartha]] [[Catagóir:Tréimhse nua-aimseartha déanach|Comhaimseartha]] 27jxupcsjstcl59ddvjdu8whkwuu2f0 14 125731 1309979 2026-04-25T02:04:41Z Alison 570 Nua 1309979 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Cultúr]] a5io877ac2qo140vmqprqiabrfnlaa1 14 125732 1309986 2026-04-25T02:11:38Z Alison 570 Nua 1309986 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Síceolaíocht shóisialta]] [[Catagóir:Sochaí]] [[Catagóir:Teoiric córas|Sóisialta]] p5bsujexxwahkklsgchng0ltsyllyxr 14 125733 1309988 2026-04-25T02:17:33Z Alison 570 Nua 1309988 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Dlí maoine]] [[Catagóir:Tithíocht]] [[Catagóir:Úinéireacht]] hxxj3usghbr2vdmhrbvfamkd9c28u4b 14 125734 1309989 2026-04-25T02:19:06Z Alison 570 Nua 1309989 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Dlí]] h0ed34ytw1ml9vmych193tbk98tnsd5 1309990 1309989 2026-04-25T02:19:52Z Alison 570 Catagóir:Dlí réadmhaoine 1309990 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Dlí réadmhaoine]] ff5jfcndhjvft2szd9zqerh68jhllba 1309992 1309990 2026-04-25T02:21:27Z Alison 570 ++ 1309992 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Dlí]] [[Catagóir:Tithíocht]] ri3lw3hd9numzbospoccm47zgempgix 14 125735 1309993 2026-04-25T02:22:08Z Alison 570 Catagóir:Réadmhaoin 1309993 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Réadmhaoin]] 9wbx5dg2ek1sxpawsjokke3io6o4j80 14 125736 1309994 2026-04-25T02:23:26Z Alison 570 Nua 1309994 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Foirgnimh agus struchtúir]] [[Catagóir:Foirgníocht]] [[Catagóir:Geilleagar]] [[Catagóir:Teicneolaíocht sa tsochaí]] nlg2w5p0mkcnh1ccfwgxrieo5r0frxx 14 125737 1309999 2026-04-25T02:29:34Z Alison 570 Nua 1309999 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Athrú sóisialta]] [[Catagóir:Gluaiseachtaí|Sóisialta]] [[Catagóir:Gníomhaíocht de réir saincheiste]] cai0eth4hhv4fbskfxt56juf5pouy98 1310000 1309999 2026-04-25T02:30:28Z Alison 570 Catagóir:Gníomhaíochas 1310000 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Athrú sóisialta]] [[Catagóir:Gluaiseachtaí|Sóisialta]] [[Catagóir:Gníomhaíochas de réir saincheiste]] mduzpzro0w8q553bqx6t1wscavj6ngt 14 125738 1310001 2026-04-25T02:30:57Z Alison 570 Nua 1310001 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Catagóirí de réir saincheiste]] [[Catagóir:Gníomhaíochas|Sancheiste]] 4v35hv1axh9k25g32da109rerv3rfbr 14 125739 1310003 2026-04-25T02:38:12Z Alison 570 Nua 1310003 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Oideoirí de réir náisiúntachta|Sasana]] [[Catagóir:Daoine Sasanacha de réir slí bheatha]] [[Catagóir:Scoláirí agus lucht acadúil na Sasana]] f90opezi1qgorc1923izs2y1fyrolem 14 125740 1310004 2026-04-25T02:39:01Z Alison 570 Nua 1310004 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Scoláirí de réir náisiúntachta|Sasana]] [[Catagóir:Daoine Sasanacha de réir slí bheatha]] ahntjzcg4pcxixms7fapj6vungscz6l 14 125741 1310006 2026-04-25T02:43:08Z Alison 570 Nua 1310006 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Daoine de réir dearcadh polaitiúil agus náisiúntachta]] [[Catagóir:Cumannachas de réir tíre]] [[Catagóir:Cumannaithe]] [[Catagóir:Sóisialaigh de réir náisiúntachta]] 3oreedq7iu28tqksyc2lrjdj2xyi6i4 1310023 1310006 2026-04-25T03:07:43Z Alison 570 [[Catagóir:Sóisialaithe de réir náisiúntachta]] 1310023 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Daoine de réir dearcadh polaitiúil agus náisiúntachta]] [[Catagóir:Cumannachas de réir tíre]] [[Catagóir:Cumannaithe]] [[Catagóir:Sóisialaithe de réir náisiúntachta]] 55anz19wekiizu9cx6t3wnnsrfst9hk 14 125742 1310008 2026-04-25T02:44:40Z Alison 570 Nua 1310008 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Cumannaithe de réir násiúntachta|Rúis]] [[Catagóir:Polaiteoirí na Rúise]] kqzxbs4n5u6flj3858zykqbk7gw9kyt 14 125743 1310009 2026-04-25T02:46:23Z Alison 570 Nua 1310009 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Feiminigh de réir náisiúntachta|Rúis]] [[Catagóir:Daoine Rúiseacha]] 04aes0yr5aevbqyxekohc7e1ve6b278 14 125744 1310010 2026-04-25T02:48:04Z Alison 570 Nua 1310010 wikitext text/x-wiki {{Catcómhaoin|Aviators from Russia|Eitleoirí Rúiseacha}} [[Catagóir:Eitleoirí de réir náisiúntachta|Rúis]] [[Catagóir:Daoine Rúiseacha de réir slí bheatha|Eit]] s0zr0fw14grtmaadrtmwghaaez7bk53 14 125745 1310013 2026-04-25T02:53:53Z Alison 570 Nua 1310013 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Fealsúna Éireannacha]] 8n03uviyg9nz6yokvxol73x4l91be8l 14 125746 1310014 2026-04-25T02:56:34Z Alison 570 Nua 1310014 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Fealsúnaithe de réir réimse|Polaitiúil]] [[Catagóir:Fealsúnacht polaitíochta]] [[Catagóir:Scríbhneoirí polaitiúla]] 4m76tk0y2ljhy0z6lb15z1unhcayayw 1310046 1310014 2026-04-25T03:31:06Z Alison 570 + 1310046 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Fealsúna de réir réimse|Polaitiúil]] [[Catagóir:Fealsúnacht polaitíochta]] [[Catagóir:Scríbhneoirí polaitiúla]] flpz3a43rq9olh0tpeemu4ifmjjugjt 14 125747 1310015 2026-04-25T02:58:17Z Alison 570 Nua 1310015 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Gairmithe polaitiúla]] [[Catagóir:Litríocht pholaitiúil]] [[Catagóir:Scríbhneoirí de réir réimse ábhair neamhfhicsin|Polaitiúil]] rgeg2meazx4hhg3r1cxpiubdzvsj788 1310026 1310015 2026-04-25T03:10:28Z Alison 570 Catagóir:Scríbhneoirí neamhfhicsin de réir réimse ábhair 1310026 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Gairmithe polaitiúla]] [[Catagóir:Litríocht pholaitiúil]] [[Catagóir:Scríbhneoirí neamhfhicsin de réir réimse ábhair|Polaitiúil]] td8dfn5djfemds5ln4tyww87269401j 14 125748 1310016 2026-04-25T03:00:31Z Alison 570 Nua 1310016 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Ealaín pholaitiúil]] [[Catagóir:Foilseacháin pholaitiúla]] [[Catagóir:Litríocht de réir seánra|Polaitiúil]] [[Catagóir:Saothair faoi pholaitíocht]] gy9n0h5riblkgjdntka7j9s1vohz8bo 14 125749 1310017 2026-04-25T03:02:28Z Alison 570 Nua 1310017 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Cumannachas]] [[Catagóir:Polaitíocht na heite clé de réir tíre]] [[Catagóir:Sóisialachas de réir tíre]] rfchnnflw1jojen85rn66m946b7r8en 14 125750 1310018 2026-04-25T03:03:55Z Alison 570 Nua 1310018 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Gluaiseachtaí polaitiúla de réir tíre]] [[Catagóir:Polaitíocht na heite clé de réir tíre]] [[Catagóir:Sóisialachas]] amlkus5ybg36cwdyy4zihm9o6ms18wa 14 125751 1310019 2026-04-25T03:05:07Z Alison 570 Nua 1310019 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Gluaiseachtaí de réir tíre|Polaitiúil]] [[Catagóir:Gluaiseachtaí polaitiúla]] [[Catagóir:Polaitíocht de réir tíre]] eigyumr8a6hzai322st6wiijocsev6r 14 125752 1310020 2026-04-25T03:06:42Z Alison 570 Nua 1310020 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Daoine de réir dearcadh polaitiúil agus náisiúntachta]] [[Catagóir:Sóisialachas de réir tíre]] [[Catagóir:Sóisialaigh]] agpmnxya9x6q49begl2mjwz1jinztof 1310021 1310020 2026-04-25T03:07:15Z Alison 570 Catagóir:Sóisialaithe 1310021 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Daoine de réir dearcadh polaitiúil agus náisiúntachta]] [[Catagóir:Sóisialachas de réir tíre]] [[Catagóir:Sóisialaithe]] jxyukqczb2bthoctn0ahli4ckk9hb6a 1310022 1310021 2026-04-25T03:07:33Z Alison 570 Alison moved page [[Catagóir:Sóisialaigh de réir náisiúntachta]] to [[Catagóir:Sóisialaithe de réir náisiúntachta]] without leaving a redirect 1310021 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Daoine de réir dearcadh polaitiúil agus náisiúntachta]] [[Catagóir:Sóisialachas de réir tíre]] [[Catagóir:Sóisialaithe]] jxyukqczb2bthoctn0ahli4ckk9hb6a 14 125753 1310028 2026-04-25T03:11:18Z Alison 570 NUa 1310028 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Scríbhneoirí de réir réimse ábhair|Neamhfhicsin]] [[Catagóir:Scríbhneoirí neamhfhicsin]] sqeww1llxqiqclh4faxwtj2uaynkfxy 1310031 1310028 2026-04-25T03:13:26Z Alison 570 Ord 1310031 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Scríbhneoirí de réir réimse ábhair|Neamhfhicsin]] [[Catagóir:Scríbhneoirí neamhfhicsin|réimse ábhair]] c8j3uaulpfwejw0n4vmoeewsphn5r7n 14 125754 1310029 2026-04-25T03:12:28Z Alison 570 Nua 1310029 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Catagóirí de réir topaic|Scríbhneoirí]] [[Catagóir:Scríbhneoirí]] jfxqufhkgu3xchaz92p7oqmq731xsgn 14 125755 1310033 2026-04-25T03:14:27Z Alison 570 Nua 1310033 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Scríbhneoirí de réir náisiúntachta|Seánra]] [[Catagóir:Scríbhneoirí de réir seánra|Náisiúntachta]] 87hfdecqm8j8dc7aprt76xp972h8jz5 14 125756 1310034 2026-04-25T03:16:19Z Alison 570 Nua 1310034 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Daoine i ngairmeacha rialtais|Polaitiúil]] [[Catagóir:Daoine polaitiúla]] [[Catagóir:Gairmeacha polaitiúla]] b3kgnengey8nu7th3ub9lwy3nze7vz2 14 125757 1310035 2026-04-25T03:17:22Z Alison 570 Nua 1310035 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Daoine polaitiúla]] [[Catagóir:Gairmeacha de réir cineáil|Polaitiúil]] ifji1aidsazv01kpbioadxifayywev2 14 125758 1310036 2026-04-25T03:18:42Z Alison 570 Nua 1310036 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Daoine de réir gairme]] [[Catagóir:Fostaíocht]] sepfhlmfmqxgc1cd7ywf8njjzm5b3dh 14 125759 1310037 2026-04-25T03:20:52Z Alison 570 Nua 1310037 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Córais aicmithe de réir ábhair]] [[Catagóir:Fostaíocht]] [[Catagóir:Socheolaíocht na hoibre]] [[Catagóir:Tacsanomaíocht eacnamaíoch]] eqy3zjcj16cucvjjpahmty7jm2ofugp 1310038 1310037 2026-04-25T03:22:55Z Alison 570 Córais aicmithe de réir cineáil 1310038 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Córais aicmithe de réir cineáil]] [[Catagóir:Fostaíocht]] [[Catagóir:Socheolaíocht na hoibre]] [[Catagóir:Tacsanomaíocht eacnamaíoch]] 6jm691wpjveoqybyk3i2g85v4ef1373 1310041 1310038 2026-04-25T03:25:32Z Alison 570 ábhar 1310041 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Córais aicmithe de réir ábhar]] [[Catagóir:Fostaíocht]] [[Catagóir:Socheolaíocht na hoibre]] [[Catagóir:Tacsanomaíocht eacnamaíoch]] bcco16ikzdaoqi0hggq9ez3av2fehhu 14 125760 1310039 2026-04-25T03:23:45Z Alison 570 Nua 1310039 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Catagóirí de réir topaic]] [[Catagóir:Córais aicmithe|Cineál]] nyzfbi1ca40j7desa4fpnjcwe2v40qq 1310040 1310039 2026-04-25T03:25:19Z Alison 570 Alison moved page [[Catagóir:Córais aicmithe de réir cineáil]] to [[Catagóir:Córais aicmithe de réir ábhar]] without leaving a redirect 1310039 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Catagóirí de réir topaic]] [[Catagóir:Córais aicmithe|Cineál]] nyzfbi1ca40j7desa4fpnjcwe2v40qq 14 125761 1310042 2026-04-25T03:27:51Z Alison 570 Nua 1310042 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Daoine ó Bhéal Feirste]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha]] px4xkr8ndpf4gtvmu9l59yra5gsv3ic 14 125762 1310043 2026-04-25T03:29:33Z Alison 570 Nua 1310043 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Brainsí fealsúnachta]] [[Catagóir:Fealsúnaithe]] [[Catagóir:Scoláirí de réir réimse]] 13x7mso7cycabwz79e8e6ohxfp7911f 1310044 1310043 2026-04-25T03:30:42Z Alison 570 ++ 1310044 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Brainsí fealsúnachta]] [[Catagóir:Fealsúna]] [[Catagóir:Scoláirí de réir réimse]] hsjlnjxx4tivgyqlyosnz7jfws6x9s4 1310045 1310044 2026-04-25T03:30:54Z Alison 570 Alison moved page [[Catagóir:Fealsúnaithe de réir réimse]] to [[Catagóir:Fealsúna de réir réimse]] without leaving a redirect 1310044 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Brainsí fealsúnachta]] [[Catagóir:Fealsúna]] [[Catagóir:Scoláirí de réir réimse]] hsjlnjxx4tivgyqlyosnz7jfws6x9s4 14 125763 1310047 2026-04-25T03:32:03Z Alison 570 Nua 1310047 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Catagóirí de réir réimse]] [[Catagóir:Scoláirí]] [[Catagóir:Scoláirí agus acadóirí de réir ábhair]] filcx9hg5rgdwbpkznx76xqlqdz2vde 14 125764 1310048 2026-04-25T03:33:28Z Alison 570 Nua 1310048 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Daoine de réir gairm|Rialtas]] [[Catagóir:Gairmeacha rialtais]] r9s2zvavgpfwlbnp56lmwmwy5q282a9 1310049 1310048 2026-04-25T03:33:35Z Alison 570 e 1310049 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Daoine de réir gairme|Rialtas]] [[Catagóir:Gairmeacha rialtais]] pr2cx0uuko0q7uzlyc0etcz5r8pf0uz 14 125765 1310050 2026-04-25T03:34:24Z Alison 570 Nua 1310050 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Gairmeacha de réir cineái|Rialtas]] [[Catagóir:Rialtas]] is9ltmfjc32pyc5ezyq02cr9qilhu6u 1310051 1310050 2026-04-25T03:34:31Z Alison 570 l 1310051 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Gairmeacha de réir cineáil|Rialtas]] [[Catagóir:Rialtas]] ayu07a64jwbz1r6n7akrv7p6ygoszqb 14 125766 1310055 2026-04-25T03:39:15Z Alison 570 Nua 1310055 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Oideoirí de réir náisiúntachta|Iodáil]] [[Catagóir:Daoine Iodálacha de réir slí bheatha]] [[Catagóir:Scoláirí agus lucht acadúil na hIodáile]] 2vb0jt47yvaaxpfe9t9snobde9dh4bg 14 125767 1310056 2026-04-25T03:40:04Z Alison 570 Nua 1310056 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Scoláirí de réir náisiúntachta|Iodáil]] [[Catagóir:Daoine Iodálacha de réir slí bheatha]] e1ev6ot2376jv6cz01gwqempikoa7zn 14 125768 1310062 2026-04-25T03:46:00Z Alison 570 Nua 1310062 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Oideoirí de réir náisiúntachta|Frainc]] [[Catagóir:Daoine Francacha de réir slí bheatha]] [[Catagóir:Scoláirí agus lucht acadúil na Fraince]] 4o0bgpnvmle5iokqdbpxhk6pbk2pi3c 14 125769 1310063 2026-04-25T03:46:40Z Alison 570 Nua 1310063 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Scoláirí de réir náisiúntachta|Frainc]] [[Catagóir:Daoine Francacha de réir slí bheatha]] kkezdg77rw4p2y74kr534o9h04bxlkc 14 125770 1310065 2026-04-25T03:48:19Z Alison 570 Nua 1310065 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Aistritheoirí de réir náisiúntachta|Sasana]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Sasanacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí neamhfhicsin Sasanacha]] [[Catagóir:Teangeolaithe Sasanacha]] 5t1qs4f9o3xndz9zfgtw29o7xwrzxxn 14 125771 1310066 2026-04-25T03:49:07Z Alison 570 Nua 1310066 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Litríocht neamhfhicsin na Sasana]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Sasanacha de réir seánra]] [[Catagóir:Scríbhneoirí neamhfhicsin de réir náisiúntachta|Sasana]] jojcgha82cvu6be60rzew1am7mybs67 14 125772 1310067 2026-04-25T03:50:23Z Alison 570 Nua 1310067 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Scríbhneoirí de réir náisiúntachta agus seánra|Sasana]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Sasanacha]] 7ircxzlgoovm51kicbv3jkvlmmc5oxb 14 125773 1310068 2026-04-25T03:51:06Z Alison 570 Nua 1310068 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Litríocht neamhfhicsin de réir tíre|Sasana]] [[Catagóir:Litríocht na Sasana|Neamhfhicsean]] qo38xq696u5bwiodhitv3z3n9mltrnx 1310069 1310068 2026-04-25T03:52:03Z Alison 570 Litríocht Shasana 1310069 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Litríocht neamhfhicsin de réir tíre|Sasana]] [[Catagóir:Litríocht Shasana|Neamhfhicsean]] h5q95i5qid1nyfqhqmm94k8e0qqy7fn 14 125774 1310072 2026-04-25T03:54:56Z Alison 570 Nu 1310072 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Oideoirí de réir náisiúntachta|Gearmáin]] [[Catagóir:Daoine Gearmánacha de réir slí bheatha]] [[Catagóir:Scoláirí agus lucht acadúil na Ghearmáin]] pmjw39yo7e22gluydi12hr33o8iag97 14 125775 1310073 2026-04-25T03:55:43Z Alison 570 Nua 1310073 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Scoláirí de réir náisiúntachta|Gearmáin]] [[Catagóir:Daoine Gearmánacha de réir slí bheatha]] b5bluqsopyjj5s93xxolt66ikvcunib 14 125776 1310077 2026-04-25T03:59:38Z Alison 570 Nua 1310077 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Staraithe de réir náisiúntachta|Frainc]] [[Catagóir:Daoine Francacha de réir slí bheatha|St]] adqep5uqronmgx1jertxm2fbvfeab80 14 125777 1310083 2026-04-25T04:08:30Z Alison 570 Nua 1310083 wikitext text/x-wiki {{Catcómhaoin|1662 books|Leabhair a foilsíodh sa bhliain 1662}} [[Catagóir:Leabhair de réir bliana]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 1660idí| ]] [[Catagóir:1662]] fsdclartdqjs7tk6344v8wdadw3i2dq 14 125778 1310084 2026-04-25T04:10:13Z Alison 570 Nua 1310084 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Leabhair de réir bliana|1660idí]] [[Catagóir:1660idí]] 4s20v0yeqwem2rl33hi3udhsg0di0ep 14 125779 1310085 2026-04-25T04:11:04Z Alison 570 Nua 1310085 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:17ú haois]] [[Catagóir:Deichniúra]] kbb1yvcqmvioh78ph0o1g8b3weysvt9 14 125780 1310086 2026-04-25T04:12:39Z Alison 570 Nua 1310086 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Foclóirí de réir teanga|Laidin]] [[Catagóir:Leabhair faoi Laidin]] [[Catagóir:Leabhair i Laidin]] qwys55u9bzuenme1opw128m2gmbkip3 14 125781 1310087 2026-04-25T04:14:06Z Alison 570 Nua 1310087 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:An Laidin]] [[Catagóir:Leabhair faoi theangacha|Laidin]] btgbryhkauurbbp2zbaqlcs7iovm7cd 14 125782 1310089 2026-04-25T04:15:11Z Alison 570 Nua 1310089 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Leabhair teangeolaíochta]] [[Catagóir:Teangacha]] 8qep8wcdpbk8ezix28uk482taagmfx1 14 125783 1310090 2026-04-25T04:17:16Z Alison 570 Nua 1310090 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Leabhair eolaíochtaí sóisialta|Teanga]] [[Catagóir:Leabhair neamhfhicsin de réir disciplín|Teanga]] [[Catagóir:Saothair acadúla faoin teangeolaíocht]] rftd2ncmv3wbpyo96zs16r1f7yn61h8 14 125784 1310091 2026-04-25T04:18:25Z Alison 570 Nua 1310091 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Leabhair neamhfhicsin]] [[Catagóir:Saothair de réir disciplín acadúil]] jsqth4hlrgpkh2ncyurcw275rdg8m1l 14 125785 1310092 2026-04-25T04:20:08Z Alison 570 Nua 1310092 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Disciplíní acadúla]] [[Catagóir:Saothair neamhfhicsin|disciplín acadúil]] [[Catagóir:Saothair de réir topaic|disciplín acadúil]] r2zpfeu76m786kzln1khtf0l80ls69v 14 125786 1310093 2026-04-25T04:20:58Z Alison 570 Nua 1310093 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Catagóirí de réir topaic]] [[Catagóir:Saothair chruthaitheacha|Topaic]] j4y8vfyps9ydrytvkuaadz7sdbmxe4l 14 125787 1310094 2026-04-25T04:22:44Z Alison 570 Nua 1310094 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Leabhair de réir teanga|Laidin]] [[Catagóir:Litríocht na Laidine]] [[Catagóir:Téacsanna na Laidine]] alkybyy02fifdy7pdj4qybszrbamo8o 14 125788 1310095 2026-04-25T04:24:43Z Alison 570 Nua 1310095 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:An Laidin]] [[Catagóir:Litríocht de réir teanga|Laidin]] [[Catagóir:Stair na litríochta|Laidin]] [[Catagóir:Stair litríocht na hEorpa|Laidin]] 9tyqrsta99dppphbmv9zl31btc3pu8c 14 125789 1310096 2026-04-25T04:26:49Z Alison 570 Nua 1310096 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Litríocht Eorpach]] [[Stair na hEorpa de réir topaic|Litríocht]] [[Catagóir:Stair chultúrtha na hEorpa|Litríocht]] [[Catagóir:Stair na litríochta|Eoraip]] 9lbyd0wld3dwod3qcmc806uoz7qwuh0 1310097 1310096 2026-04-25T04:27:00Z Alison 570 Catagóir: 1310097 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Litríocht Eorpach]] [[Catagóir:Stair na hEorpa de réir topaic|Litríocht]] [[Catagóir:Stair chultúrtha na hEorpa|Litríocht]] [[Catagóir:Stair na litríochta|Eoraip]] p9tged1o86436g18bknwjr0mtytconl 14 125790 1310098 2026-04-25T04:28:22Z Alison 570 Nua 1310098 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Litríocht]] [[Catagóir:Stair chultúrtha|Litríocht]] e0xd32rzkv1aslzomezy8t6e5pjzwex 14 125791 1310101 2026-04-25T04:30:24Z Alison 570 Nua 1310101 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Réimsí staire|Cultúr]] [[Catagóir:Stair de réir topaic|Cultúr]] [[Catagóir:Staidéir chultúrtha]] p0e0ko0kjdoulr3p83iyz6ssqap4z10 0 125792 1310121 2026-04-25T10:22:49Z ~2026-25320-02 73770 Ag athdhíriú go [[X-Men: Curse of the Mutants – Storm & Gambit]] 1310121 wikitext text/x-wiki #ATHSHEOLADH [[X-Men: Curse of the Mutants – Storm & Gambit]] t15h145w2vfm31lfqq5cry0cwh7xk6k 0 125793 1310122 2026-04-25T10:23:17Z ~2026-25320-02 73770 Ag athdhíriú go [[X-Men: Curse of the Mutants – Storm & Gambit]] 1310122 wikitext text/x-wiki #ATHSHEOLADH [[X-Men: Curse of the Mutants – Storm & Gambit]] t15h145w2vfm31lfqq5cry0cwh7xk6k 0 125794 1310123 2026-04-25T10:23:31Z ~2026-25320-02 73770 Ag athdhíriú go [[X-Men: Curse of the Mutants – Storm & Gambit]] 1310123 wikitext text/x-wiki #ATHSHEOLADH [[X-Men: Curse of the Mutants – Storm & Gambit]] t15h145w2vfm31lfqq5cry0cwh7xk6k 0 125795 1310124 2026-04-25T10:23:42Z ~2026-25320-02 73770 Ag athdhíriú go [[X-Men: Curse of the Mutants – Storm & Gambit]] 1310124 wikitext text/x-wiki #ATHSHEOLADH [[X-Men: Curse of the Mutants – Storm & Gambit]] t15h145w2vfm31lfqq5cry0cwh7xk6k 0 125796 1310127 2026-04-25T10:25:33Z ~2026-25320-02 73770 Ag athdhíriú go [[Magik: Storm & Illyana]] 1310127 wikitext text/x-wiki #ATHSHEOLADH [[Magik: Storm & Illyana]] osw6xas6w7xyrjxodjqqia05kdf5wcs 0 125797 1310130 2026-04-25T10:45:00Z ~2026-25320-02 73770 Leathanach cruthaithe le '{{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Sraith leabhar grinn is ea '''''Magik'' (iml. 2)''', foilsithe ag [[Marvel Comics]], bunaithe ar an carachtar [[Magik]], ina bhfuil na stuaí scéil ''[[Magik: Unleashed]]'' agus ''[[Magik: Shadows of Resistance]]'', scríofa ag [[Ashley Allen]].<ref>{{cite magazine|url=https://comicbookmovie.com/comics/marvel-comics/magik-is-unleashed-in-marvel-comics-series---first-look-reveals-new-darkchylde-design-and-more-a2...' 1310130 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Sraith leabhar grinn is ea '''''Magik'' (iml. 2)''', foilsithe ag [[Marvel Comics]], bunaithe ar an carachtar [[Magik]], ina bhfuil na stuaí scéil ''[[Magik: Unleashed]]'' agus ''[[Magik: Shadows of Resistance]]'', scríofa ag [[Ashley Allen]].<ref>{{cite magazine|url=https://comicbookmovie.com/comics/marvel-comics/magik-is-unleashed-in-marvel-comics-series---first-look-reveals-new-darkchylde-design-and-more-a214576|title=MAGIK Is Unleashed In Marvel Comics Series – First Look Reveals New Darkchylde Design And More|last=Wilding|first=Josh|date=17 Samhain 2024|website=Comic Book Movie|access-date=17 Samhain 2024}}</ref> Foilsíodh an tsraith ó 8 Eanáir go dtí 17 Meán Fómhair, [[2025]] thar deich n-eagrán, agus fuair sí fáiltiú dearfach ó léirmheastóirí.<ref>{{cite magazine|url=https://www.waivio.com/@namiks/magik-volume-one-review-demons-both-physical-and-emotional|title=''Magik'' Volume One Review: Demons both physical and emotional|author=Namik S.|date=10 Eanáir 2025|website=Waivio|access-date=10 Eanáir 2025}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://aiptcomics.com/2026/02/18/magik-shadows-of-resistance-tpb-review|title=''Magik'' Vol. 2: ''Shadows of Resistance'' TPB review|last=Jones|first=Jonathan|date=18 Feabhra 2026|website=[[AIPT Comics]]|access-date=18 Feabhra 2026}}</ref> Lean ''[[Magik & Colossus]]'' é. ==Stáirsí scéil== ===''Unleashed''=== {{main|Magik: Unleashed}} ===''Shadows of Resistance''=== {{main|Magik: Shadows of Resistance}} ==Bailiúchán== {| class="wikitable sortable" style="text-align:left;" width="100%" ! width="32%" | Teideal ! width="20%" | Ábhar bailithe ! width="23%" | Dáta foilsithe ! width="25%" | ISBN |- | '''''Magik: Scaoilte''''' | ''Magik'' (iml. 2) #1–5 | 9 Meán Fómhair, [[2025]] | {{ISBNT|978-1-3029-6161-9}} |- | '''''Magik: Scáthanna Friotaíochta''''' | ''Magik'' (iml. 2) #6–10 | 17 Feabhra, [[2026]] | {{ISBNT|978-1-3029-6162-6}} |} == Naisc sheachtracha == * [https://www.marvel.com/comics/series/41981/magik_2025_present ''Magik'' (iml. 2)] ag ''[[Marvel.com]]'' == Tagairtí == {{Reflist}} {{Magik}} [[Catagóir:Magik]] hp68zqsek09hk55tf0q99p1k8iiq942 1 125798 1310133 2026-04-25T11:48:13Z Marcas.oduinn 33120 /* Ainmneacha molta */ mír nua 1310133 wikitext text/x-wiki == Ainmneacha molta == # Is léir dom gur ginideach é 'Tiprait'''i'''', féach [https://iso.ucc.ie/Ceart-claidib/Ceart-claidib-text.html#Section_20 Ceart Claidib Cormaic]... # ... agus gur fearr '[https://dil.ie/40953 Tírech]' # Is léir dom freisin nach bhfuil nasc sanasaíoch idir 'tobar' agus 'Tiobraide' Mar sin, molaim: * Sean-Ghaeilge; <s>[[Tipraiti Tireach]]</s> -> [[Tipraite Tírech]] * NuaGhaeilge: <s>[[Tiobraid Tíreach]]</s> -> [[Tiobraide Tíreach]] [[Úsáideoir:Marcas.oduinn|Marcas]] ([[Plé úsáideora:Marcas.oduinn|plé]]) 11:48, 25 Aibreán 2026 (UTC) tloyl33fbdmjbt8zhufov9z56narzuk