Vicipéid gawiki https://ga.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%ADomhleathanach MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter Meán Speisialta Plé Úsáideoir Plé úsáideora Vicipéid Plé Vicipéide Íomhá Plé íomhá MediaWiki Plé MediaWiki Teimpléad Plé teimpléid Cabhair Plé cabhrach Catagóir Plé catagóire TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 2403 1310351 1307818 2026-04-26T18:49:58Z Peadar Flanagan 69459 1310351 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is é '''Contae Lú,'''<ref name="Logainm">{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/100021|title=Contae Lú/Louth {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-22|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}</ref> suite i dtuaisceart [[Cúige Laighean|Chúige Laighean]], an contae is lú in Éirinn. (''The Wee County'' an leasainm Béarla air.) Is é [[Dún Dealgan]] príomhbhaile an chontae. Le 110,894 duine ina gcónaí ann, is é Lú an 19ú contae is mó ó thaobh an daonra de. Cé go bhfuil sé suite i gCúige Laighean sa lá inniu, bhí sé i gCúige Uladh go dtí an bhlian 1596. == Bailte i gContae Lú == * [[Baile Átha Fhirdhia]] * [[Droichead an Chnoic]] * [[Droichead Átha]] * [[Dún Dealgan]] == Sráidbhailte == * [[Áth na gCasán]] * [[Baile Mhic Scanláin]], [[Baile Trá]], [[Baile an Ghearlánaigh]], [[Baile Sheinicín]], [[Baile na gCloch]], [[Baile an Tallúnaigh]] * [[Na Creagacha Dubha]], [[Ceann Chlochair]], [[Collann]] * [[Druim-caradh]], [[Droim Ineasclainn]], [[Dún Léire]] * [[An Grianfort]] * [[Lú, Contae Lú|Lú]] * [[Ó Méith]] * [[Tearmann Feichín]], [[Tigh an úir]], [[Tulaigh Álainn]] == Barúntachtaí == * [[Baile Átha Fhirdhia, Barúntacht|Baile Átha Fhirdhia]] * [[Droichead Átha, Barúntacht|Droichead Átha]], [[Dún Dealgan Íochtarach]], [[Dún Dealgan Uachtarach]] * [[Fir Arda]] * [[Lú, Barúntacht|Lú]] == Bailte fearainn == * [[Baile Hagaird]] * [[Na Toim]] == Tíreolaíocht == * [[Abhainn Chaisleán Dhún Dealgan]], [[Abhainn Átha Féan]] * [[An Bhóinn]] * [[Cé Giles]], [[Ceann Chlochair]], [[Cuaille]], [[An Casán]] * [[Caisleán Dairbhre]] * [[Gleann na bhFiach]], [[Geata San Labhrás]] * [[Halla an Toinlígh]] * [[Linn Duachaill]] * [[An Níth]] * [[Sliabh Feá]] * [[Tarbhealach na Bóinne]] == Cultúr == * [[Coláiste Rís]], [[Coláiste De La Salle, Dún Dealgan|Coláiste De La Salle]], [[Comhairle Chontae Lú]] * [[Institiúid Teicneolaíochta Dhún Dealgan]] * [[An Mhainistir Mhór]], [[Mainistir Bhuithe]] * [[Páirc Dhroichead Átha]], * [[Stáisiún Dún Dealgan Uí Cleirigh]], [[Stáisiún Droichead Átha Mac Giolla Bhríde]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Contaetha na hÉireann}} {{síol}} [[Catagóir:Contae Lú| ]] 81jnzzxp1xwxufuy5u2jhy2cadgf247 0 2440 1310265 1280029 2026-04-26T15:11:51Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310265 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Sagart, [[file]] agus staraí de chuid an [[17ú haois]] ba ea '''Seathrún Céitinn'''.<ref>i mBéarla, ''Geoffrey Keating''</ref><ref name='Ainm'>{{Cite web-en|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1304|title=CÉITINN, Seathrún (c.1580–c.1644) {{!}} ainm.ie|author=[[Diarmuid Breathnach]] agus [[Máire Ní Mhurchú]]|access-date=2024-02-19|language=ga|work=[[Ainm.ie|An Bunachar Náisiúnta Beathaisnéisí Gaeilge]] (Ainm.ie)}}</ref> Rugadh é i g[[Contae Thiobraid Árann]] timpeall na bliana 1569 agus cailleadh timpeall na bliana 1644. Tá a uaigh le fáil i reilig na Tiobraide i bparóiste Bhéal Átha Lúbaigh. Ba de shliocht na seanghall an Céitinneach agus scríobh se [[Foras Feasa ar Éirinn]]. [[Íomhá:Bordeaux Saint Pierre.jpg|thumb|220x220px|Eaglais St Pierre: cuid de sheanchathair [[Bordeaux]] mar a bhí le linn an Chéitinnigh.|clé]] [[Íomhá:A general history of Ireland, viz Fleuron N030899-16.png|clé|mion|223x223px|''[[Foras Feasa ar Éirinn]],,'' Aistriúchán le Dermo'd O Connor, 1738]] [[Íomhá:Foras feasa ar Éirinn - Keating; Comyn, Dinneen.djvu|clé|mion|354x354px|Irish Texts Society le D. Nutt, 1902 (comhad DJVU)]] == Saol == Síleadh go dtí le déanaí gur rugadh an Céitinneach ar an mBuirghéisigh in aice le Cathair Dhún Iascaigh i gContae Thiobraid Árann, ach de réir na taighde is nua is dócha gur i gCaisleán Bhaile na Móna i bparóiste Inis Leamhnachta a rugadh é.<ref>[http://www.nui.ie/eigse/pdf/vol35/eigse35.pdf "A review of some placename material from ''Foras Feasa ar Éirinn''"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210603150520/http://www.nui.ie/eigse/pdf/vol35/eigse35.pdf |date=2021-06-03 }}, Diarmuid Ó Murchadha, ''Éigse'', A Journal of Irish Studies, Vol. XXXV, lch 81. National University of Ireland, 2005.</ref> Is dealraitheach go ndeachaigh sé ar scoil filíochta agus seanchais agus gur tugadh scolaíocht dó sa Ghaeilge agus sa Laidin. Is dócha go ndearnadh sagart de ina dhiaidh sin de réir shean-nós na hÉireann. I Mí na Samhna 1603 bhí sé ar dhuine den daichead mac léinn a thug a n-aghaidh ar an [[An Fhrainc|bhFrainc]] faoi chúram an Athar Diarmaid Mac Cárthaigh chun staidéar a dhéanamh i m[[Bordeaux]], áit a raibh an Cairdinéal François de Sourdis, Ardeaspag Bordeaux, tar éis coláiste [[Éire]]annach a bhunú. B'fhéidir gur thug sé tamall in Rheims freisin. Bhain sé céim Dhochtúir [[Diagacht]]a amach agus d'fhill ar Éirinn timpeall na bliana 1603. Ceapadh é mar shagart paróiste i gCnoc Rafann i gContae Thiobraid Árann, in aice leis an gCathair. [[Íomhá:Knockgraffon Motte, New Inn, County Tipperary.jpg|thumb|220x220px|Cuid de [[Cnoc Rafann|Chnoc Rafann]], mar a raibh an Céitinneach ina shagart paróiste.|clé]] Bhí an-chlú air mar sheanmóirí, agus deirtear gur chuir seanmóin dá chuid olc ar bhean uasal a ghearáin sin le Donncha Ó Briain, Iarla Tuamhan, rud a thug ar an gCéitinneach dul ar a choimeád tuairim na bliana 1618. Fuair sé dídean óna chairde gaoil, agus b'fhéidir gur bhogaigh an tóir timpeall na bliana 1624, nuair a cailleadh an tIarla. Bheartaigh sé ar leabhar a scríobh a bhréagnódh rudaí a bhí ráite faoi Éirinn ag eachtrannaigh, agus shiúil sé Éire ar thóir cáipéisí agus lámhscríbhinní chun cóipeanna a dhéanamh díobh. Bhí doicheall roimhe uaireanta toisc gur de shliocht Normannach é agus gur Mhuimhneach é. ''Foras Feasa ar Éirinn'' an toradh a bhí ar an saothar sin agus tháinig éileamh air. Bhain an Céitinneach leis na Sean-Ghaill, agus ghlac sé leis gur ag uaisle [[Caitliceach]]a na nGael agus na Sean-Ghall a bhí an t-údarás ceart in Éirinn. Ghlac sé leis na Stíobhartaigh toisc gur de shliocht leath-Ghaelach iad, tuairim a bhí coitianta i measc aos dána na tíre. == Saothar == B'fhile é an Céitinneach, ach tríd an bprós is mó a tharraing sé clú air féin. Chríochnaigh sé ''Foras Feasa ar Éirinn'' timpeall na bliana 1634. Is éard atá ann meascán saibhir de sheantraidisiúin a bhaineann le stair, le bréagstair agus le finscéalta na tíre, agus an t-iomlán scríofa go greanta ealaíonta. Ar nós a lán saothar [[Gaeilge]] eile scaipeadh é i bhfoirm lámhscríbhinne, agus b'fhada gur cuireadh i gcló é. Saothar nótáilte eile dá chuid ba ea ''Trí Bhior-Ghaoithe an Bháis''. Rinne sé iarracht an bhréagársaíocht a sheachaint agus stíl shoiléir shíodúil a shaothrú, cé go bhfuil lorg an léinn ar a shaothar. Ní dóichí rud ná gurb í soiléireacht úd a stíle a chuir na mílte á léamh le fonn. Aithnítear an Céitinneach mar dhuine de na filí Gaeilge is fearr den 17ú haois. Deirtear go bhfuair sé scolaíocht sa seanléann agus tá a rian sin ar ghreantacht a cuid [[filíocht]]a. Mar ba ghnách ag an am, bhain sé tairbhe as an dán díreach agus as foirmeacha níos scaoilte. Ar na dánta a luaitear leis tá ''Óm sceol ar ardmhagh Fáil'' agus ''A Bhean lán de Stuaim''. == Foinsí == * Cunningham, Bernadette ([[2000]]). ''The World of Geoffrey Keating: history, myth and religion in seventeenth century Ireland''. [[Baile Átha Cliath]]. * De Brún, Pádraig, Ó Buachalla, Breandán agus Ó Concheanainn, Tomás (eag.) (1975). ''Nua-Dhuanaire, Cuid 1''. Institiúid Ardléinn Bhaile Átha Cliath, Baile Átha Cliath. * Keating, Geoffrey. ''[[Foras Feasa ar Éirinn]]: the history of Ireland''. D. Comyn and P.S. Dinneen (eag.) 4 imleabhar. [[Cumann na Scríbheann nGaedhilge]], Londain [[1902]]-14. * Keating, Geoffrey. ''Trí bior-ghaoithe an bháis: The three shafts of death ''. Robert Atkinson (eag.), LL.D. [[Acadamh Ríoga na hÉireann]], Baile Átha Cliath, [[1890]]. * Geoffrey Keating ''Stories from Keating's History of Ireland'' edited, with introduction, notes, and vocabulary by Osborn Bergin. Royal Irish Academy (Baile Átha Cliath: [[1981]]) * Keating, Geoffrey. ''Dánta, Amhráin is Caointe (Poems, Songs and Elegies)''. Rev. John C. MacErlean, S.J. (eag.), The Gaelic League, Baile Átha Cliath [[1900]]. * Keating, Geoffrey. ''Eochairsciath an Aifrinn: An explanatory defence of the mass''. Patrick O'Brien (eag.), Baile Átha Cliath: [[1898]]. == Féach freisin == * [[Aodh Mac Cathmhaoil]], [[Brian Mac Giolla Phádraig]], [[Dáibhí Ó Bruadair]], [[Fear Flatha Ó Gnímh]], [[Giolla Brighde Ó hEódhasa]], [[Pádraig Ó Duincín]], [[Piaras Feiritéar]], [[Uilliam Nuinseann]] * ''[[Foras Feasa ar Éirinn]]'' == Tagairtí == {{reflist}} == Naisc sheachtracha == * [http://www.ucc.ie/celt/published/G100054/ Coláiste na hOllscoile Corcaigh] — ''Foras Feasa ar Éirinn'' {{DEFAULTSORT:Ceitinn, Seathrun}} [[Catagóir:Stair na hÉireann]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Staraithe Éireannacha]] [[Catagóir:Staraithe na Gaeilge]] [[Catagóir:Daoine as Contae Thiobraid Árann]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1580]] [[Catagóir:Básanna i 1644]] [[Catagóir:Filí na hÉireann]] 3j0602d9gh162fa0s1jh6w6m7c1wnfm 0 2813 1310370 1287480 2026-04-26T22:47:20Z Taghdtaighde 60452 Beagán curtha leis 1310370 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Teanga}} Is í an '''Laidin''' an teanga a labhraítí i Latium (Lazio) fadó agus a chuaigh chun fairsinge sna sálaí ag saighdiúirí na hImpireachta Rómhánaí. Tá an Laidin ina theanga oifigiúil sa [[Cathair na Vatacáine|Vatacáin]] i gcónaí. Thairis sin, craolann Raidió na Fionlainne nuacht as Laidin gach seachtain ón mbliain 1989 ar aghaidh. [[Íomhá:Latin dictionary.jpg|mion|clé|Foclóir laidine]] == Stair == Ceann de na teangacha Iodálda is ea an Laidin, agus í á scríobh leis an aibítir Laidineach, atá bunaithe ar an aibítir Shean-Iodálda. As aibítir [[An Ghréigis|Ghréigise]] a d'eascair an aibítir sin. Creidtear gur tháinig an Laidin, nó an chanúint Iodálda, go dtí Latium thart ar ocht nó naoi gcéad bliain roimh bhreith Chríost. Aduaidh a tháinig lucht labhartha na Laidine, agus mar sin, d'fhág na teangacha Ceilteacha agus an Eatrúiscis - seanteanga neamh-Ind-Eorpach na hIodáile - a sliocht ar an Laidin is sine dá bhfuil ann. Tháinig an teanga chun cinn i gceantar tíre na Laidineach timpeall ar chathair [[an Róimh|na Róimhe]], agus leathnaigh sí amach de réir mar a ghlac na Rómhánaigh seilbh ar leithinis na h[[an Iodáil|Iodáile]] agus na tailte go léir timpeall ar an [[An Mheánmhuir|Meánmhuir]]. Breacadh an teanga síos an chéad uair timpeall ar 550 bliain r. Chr., agus b'aistriúcháin ón [[an Ghréigis|nGréigis]] a bhí sa chuid ba mhó de litríocht na Laidine ar feadh tamaill fhada. Scríobhadh an chuid is tábhachtaí de litríocht na Laidine sa teanga shaorga ealaíonta ar a dtugtar an Laidin Chlasaiceach. Ba iad an dá chéad bliain timpeall ar bhreith Chríost ré órga na Laidine Clasaicí, nuair a bhí an [[Impireacht na Róimhe|Impireacht]] in ard a réime. San am sin a mhair scríbhneoirí cáiliúla ar nós [[Cicearó|Chicearó]] agus [[Iúil Caesar|Chaesair]] agus [[Veirgil]] agus [[Tacatas|Thacatais]], chomh maith leis an bhfile [[Óivid]]. San am céanna, bhí an chosmhuintir ag labhairt ghnáthchaint Laidine, a bhí sách difriúil leis an teanga Chlasaiceach ó thaobh na gramadaí agus an stór focal de. San Iarthar, ghlac na [[An Chríostaíocht|Críostaithe]] leis an teanga mar theanga liotúirgeach, agus cuireadh an [[An Bíobla|Bíobla]] ar fáil as Laidin. Is í an [[Vulgáid]] an t-aistriúchán Laidine den Bhíobla a bhí in úsáid ag an Eaglais go dtí go ndeachaigh lucht an Reifirméisin siar go dtí na foinsí [[An Ghréigis|Gréigise]] agus [[An Eabhrais|Eabhraise]]. Rinne manaigh ar fud na h[[An Eoraip|Eorpa]] agus i dtíortha na [[An Mheánmhuir|Meánmhara]] staidéar ar an teanga. Mar theanga labhartha, áfach, chuaigh athruithe difriúla i bhfeidhm ar an Laidin i réigiúin éagsúla, agus d'iompaigh na canúintí ina dteangacha éagsúla, ar a dtugtar [[teangacha Rómánsacha]]. I measc na dteangacha a d'fhorbair as an Laidin, áirítear teangacha náisiúnta mar an [[An Fhraincis|Fhraincis]], an [[An Iodáilis|Iodáilis]], an [[An Spáinnis|Spáinnis]], an [[An Rómáinis|Rómáinis]] agus an [[An Phortaingéilis|Phortaingéilis]]; chomh maith le sraith mionteangacha a labhraítear in Iarthar na hEorpa, Catalóinis agus Sairdínis san áireamh. == Tréithe == Teanga tháite nó infhillte is ea an Laidin. Cuirtear iarmhíreanna le tamhain na bhfocal chun inscne, uimhir agus tuiseal a chur in iúl sna haidiachtaí, na hainmfhocail agus na forainmneacha. Tá cúig [[díochlaonadh|dhíochlaonadh]] ag na hainmfhocail, agus ceithre réimniú ag na briathra. Is iad sé thuiseal na n-ainmfhocal ná: # [[Tuiseal ainmneach|ainmneach]] (an bhunfhoirm), # [[tuiseal ginideach|ginideach]] (a úsáidtear chun úinéireacht nó baint éigin eile a chur in iúl), # [[tuiseal tabharthach|tabharthach]] (a úsáidtear le cuspóir neamhdhíreach an bhriathair a chur in iúl), # [[tuiseal cuspóireach|cuspóireach]] (a úsáidtear le cuspóir díreach an bhriathair a chur in iúl), # [[tuiseal ochslaíoch|ochslaíoch]] (a úsáidtear chun scaradh, foinse, cúis nó ionstraim a thaispeáint) agus # [[tuiseal gairmeach|gairmeach]] (a úsáidtear nuair atáthar ag cur ceiliúir nó forráin ar dhuine nó ar rud). Ina theannta sin, tá [[tuiseal áitreabhach]] ag roinnt ainmfhocal a úsáidtear lena léiriú cá bhfuil an duine nó an rud suite. In áit an tuisil seo, áfach, is gnách dul i dtuilleamaí réamhfhocail éigin, ar nós ''in'', a éilíonn go n-úsáidfear an tuiseal ochslaíoch ar a lorg. Iarsma seanársa ón bprótaitheanga Ind-Eorpach is ea an t-áitreabhach, agus ní féidir, de ghnáth, ach logainmneacha a dhíochlaonadh san áitreabhach. Fiú i laethanta na Laidine Clasaicí, bhí daoine ann nach mbacfadh leis an áitreabhach ar aon nós, an tImpire [[Ágastas]], mar shampla, agus iad ag scríobh ''in Rōmā'' (in áit ''Rōmae'') = sa Róimh. [[Íomhá:Mario Kleff Book of Kells Folio 02.jpg|mion|[[Leabhar Cheanannais]]]] == An Ghaeilge == Bhí tionchar nach beag ag Laidin ar an Ghaeilge.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=From póg to obair, how Gaeilge borrowed everyday words from Latin|url=https://www.rte.ie/brainstorm/2025/0224/1498089-gaeilge-latin-vocabulary-loanwords/|date=2025-02-24|language=en}}</ref> Mar shampla * '''[[Críostaíocht]]''': aifreann ''offerenda'', beannacht ''benedictio,'' aingeal ''angelus'', aspal ''apostolus'', diabhal ''diabolus,'' ifreann ''infernus'', sagart ''sacerdos''. easpag ''episcopus'', manach ''monachus'', eaglais ''ecclesia'', teampall ''templum'', díseart ''desertum,'' paidir  ''pater noster.'' * [[Beatha|'''Saol''']]: pobal ''populus'', obair ''opera'',   saol ''saeculum'',   pian ''poena'' ‘píonos’,  trioblóid ''tribulatio'',  reilig ''reliquiae'',   long  ''navis longa'' (long fhada)    póg  ''pax.'' * '''[[Oideachas]]''': leabhar ''liber''  litir ''littera,'',  léann ''legendum'', scríobh ''scribo'',  scoil ''schola'',  ceacht ''acceptum'' (faighte). * '''[[Am]]''': uair ''hora'', maidin ''matutinus'', tráthnóna ''nona'' (9ú uair), Céadaoin - tagann aoin as ''ieiunium'' (an chéad troscadh), Déardaoin (idir dá aoin), Aoine ''ieiunium.'' == Féach freisin == * [[An Laidinis]] * ''[[Foclóir Lainne ⁊ Gaoidheilge]]'' an [[Risteard Pluincéad|Phluincéadaigh]] (1662) * ''[[Focloir Laidnbhearlghaoidhilge]]'' [[Proinsias Bhailis|Bhailis]] ⁊ [[Tadhg Ó Neachtain|Uí Neachtain]] (1730) == Tagairtí == {{Reflist}} {{IdirVicí|cód=la}} {{DEFAULTSORT:Laidin, An}} [[Catagóir:Teangacha Rómánsacha]] [[Catagóir:Teangacha na hEorpa]] [[Catagóir:Teangacha marbha]] [[Catagóir:Cathair na Vatacáine]] [[Catagóir:An tSean-Róimh]] [[Catagóir:An Laidin]] [[Catagóir:Stair na Gaeilge]] h58lrtxacp6huwgqhylm18ldvgafggu 0 4495 1310451 1242395 2026-04-27T02:24:47Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310451 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} Is banna [[rac-ceol|rac-cheoil]] as [[Éirinn]] é '''U2'''. Is iad [[Bono]] (Paul David Hewson) ([[amhránaí]]), [[The Edge]] (David Howell Evans) ([[giotár]]), Adam Clayton ([[dordghiotár]]) agus [[Larry Mullen]] ([[Foireann drumaí|drumaí]]) baill an ghrúpa. Bunaíodh U2 i 1976, i m[[Baile Átha Cliath]] agus tá breis is 120 milliún albam díolta acu ar fud an domhain. [[Íomhá:MountTempleClock.jpg|mion|Mount Temple, BÁC|clé]] [[Íomhá:Bono as The Fly Cleveland 1992.jpg|mion|"The Fly" , Cleveland, OH 26 Márta 1992, Zoo TV Tour|clé]] [[Íomhá:Joshuatree.JPG|mion|Joshua Tree, 1994|clé]] [[Íomhá:U2 brussels 2005-06-10.jpg|thumb|U2 ar an stáitse i rith an ''Vertigo Tour'' ins an Bheilg - 2005|clé]][[Íomhá:U2 at Apple keynote event 9-9-14.jpg|clé|mion|9-9-2014]] [[Íomhá:U2 on Joshua Tree Tour 2017 Brussels 8-1-17.jpg|clé|mion|U2,Joshua Tree Tour 2017, Brussels 8-1-17]] == Stair == === Tús agus briseadh isteach sna cairteacha (1976-1980) === Tháinig an banna le chéile den chéad uair ar an 25 Meán Fómhair 1976 i gcistin an drumadóra, Larry Mullen. Bhí seachtar ann, na buachaillí ó Mount Temple a d'fhreagair fógra a chuir Mullen ar crochadh sa scoil. Ghlac siad an t-ainm ''Feedback'' dóibh féin. Tar éis bliain go leith de chleachtadh, d'aithraigh siad a ainm go ''The Hype'' agus bhuaigh siad £500 i seó tallainne os cionn Jackie Hayden as CBS Records. Rinne siad a chéad "demo" ceart leis an airgead sin. Is é Steve Rapid, ball den bhanna punc Radiators From Space, a chum an t-ainm ''U2'' dóibh. I Meán Fómhair 1979, chuaigh a chéad EP ''U2-3'' isteach sna cairteacha ag uimhir a haon in Éirinn. Chuaigh siad ar thuras gearr go [[Sasana]] chun cúpla ceolchoirm a dhéanamh. === ''Boy'', ''October'' agus ''War'' (1980-1984) === Shínigh U2 le Island Records i mí Mhárta 1980. Cuireadh ''Boy'' ar díol i Meán Fómhair na bliana sin. Meastar gurb é ''[[Boy (albam)|Boy]]'' ceann de na ''debut'' is fearr i stair an rac-cheoil. Chuaigh úrscéal Lord of the Flies i bhfeidhm go mór ar U2 agus feictear é seo san albam. Tá pictiúr do Peter Rowen, deartháir charad de chuid Bono, Guggi ar chlúdach an albaim. Tá amhráin ar nós ''I Will Follow'' agus ''Out of Control'' ar an albam ''Boy'', amhráin a sheinneann U2 go fóill ina gcuid ceolchoirmeacha. Cuireadh ''[[October (albam)|October]]'' amach i 1981. Tá téama láidir (an [[Críostaíocht|Chríostaíocht]]) le feiceáil san albam seo. Ní haon ionadh é ansin go raibh Bono, Edge agus Larry Mullen ina mbaill de ghrúpa Críostaí darbh ainm "Shalom" ag an am seo. Is é "October" an t-aon albam rac-Chríostaí a d'eisigh U2 agus níor éirigh go rómhaith leis an albam sna cairteacha. Rinne U2 fístéip cheoil don amhrán ''Gloria'' ag an am seo. Meiert Avis a stiúir í. Eisíodh ''[[War (albam)|War]]'' amach i Feabhra 1983. === ''The Unforgettable Fire'' agus Live Aid (1984–85) === Tháinig ''[[The Unforgettable Fire]]'' amach i Deireadh Fómhair 1984. === ''The Joshua Tree'' agus ''Rattle and Hum'' (1986–89) === Tháinig ''[[The Joshua Tree]]'' amach i Márta 1987 agus tháinig ''[[Rattle and Hum]]'' amach i Deireadh Fómhair 1988. === ''Achtung Baby'', Zoo TV, agus ''Zooropa'' (1990–93) === Tháinig ''[[Achtung Baby]]'' amach i Samhain 1991 agus tháinig ''[[Zooropa]]'' amach i Iúil 1993. === Passengers, ''Pop'', agus PopMart (1994–99) === Tháinig ''[[Pop (albam)|Pop]]'' amach i Márta 1997. === ''All That You Can't Leave Behind'' agus ''How to Dismantle an Atomic Bomb'' (2000–06) === Tháinig ''[[All That You Can't Leave Behind]]'' amach i Deireadh Fómhair 2000 agus tháinig ''[[How to Dismantle an Atomic Bomb]]'' amach i Samhain 2004. === ''No Line on the Horizon'' agus U2 360° Tour (2006–2011) === Tháinig ''[[No Line on the Horizon]]'' amach i mí Feabhra 2009, an dara halbam déag ó stiuidió U2. Tá tuairimí polaitiúla de chuid Bono le haithint san albam seo. Ba cheart aird agus aitheantas a thabhairt do na tuairimí seo mar ghné lárnach den saothar. Tá dearcadh Bono ar fhadhbanna na [[An Liobáin|Liobáine]] soiléir ón teideal ''Cedars of Lebanon'' a dhéanann tagairt do bhrat na tíre.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/ceol/u2-no-line-on-the-horizon/|teideal=U2 - No Line on the Horizon|údar=Mícheál Johnny Ó Meachair|dáta=2009-05-02|language=ga-IE|work=NÓS|dátarochtana=2024-05-05|archivedate=2024-06-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240623172100/https://nos.ie/cultur/ceol/u2-no-line-on-the-horizon/}}</ref> === ''Songs of Innocence'' agus Innocence + Experience Tour (2011–2015) === === The Joshua Tree Tour 2017 agus ''Songs of Experience'' (2016–) === == Gaeilge == Rinne an clár [[Adhmhaidin]] ar [[RTÉ Raidió na Gaeltachta|Raidió na Gaeltachta]] agallamh le U2 sna 1980idí. Rinne siad a ndícheall cé go raibh meirg ar a gcuid Gaeilge. Dúirt Bono go raibh caitheamh ina dhiaidh aige nár fhoghlaim sé tuilleadh Gaeilge agus é ina dhalta scoile.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-la-ar-thug-bono-agus-an-edge-agallamh-gaeilge-do-raidio-na-gaeltachta/|teideal=Léamhthuiscint 04 – U2 i gConamara (Cartlann 2017)|údar=Máirtín Ó Catháin|dáta=12 Eanáir 2017|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-05-05}}</ref> In 2012, thóg [[Coláiste Lurgan|TG Lurgan]] amach "Beautiful Day" nó "[https://www.youtube.com/watch?v=WNz710ZEHUk Glac an Saol go Réidh]" de chuid [[U2]].<ref>{{Luaigh foilseachán|title="Beautiful Day" as Gaeilge - Físeán Focail|url=https://www.youtube.com/watch?v=WNz710ZEHUk|language=en|author=TG Lurgan / U2|date=2012}}</ref> == Albaim == {| class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! rowspan=2 |Bliain ! rowspan=2 |Albam ! colspan=15 |Buaicphointí ar an gCairt |- valign="top" ! width="80" | <small>[[Éire|ÉIRE]]<small> ! width="80" | <small>[[An Astráil|AST]]<small> ! width="80" | <small>[[Ceanada|CEAN]]<small> ! width="80" | <small>[[An Eilvéis|EIL]]<small> ! width="80" | <small>[[An Fhrainc|FRA]]<small> ! width="80" | <small>[[An Ghearmáin|GEA]]<small> ! width="80" | <small>[[An Nua-Shéalainn|N-S]]<small> ! width="80" | <small>[[An Ríocht Aontaithe|RA]]<small> ! width="80" | <small>[[Stáit Aontaithe|SAM]]<small> ! width="80" | <small>[[An tSualainn|SUA]]<small> |- |1980 |align=left|'''''[[Boy (albam)|Boy]]''''' | 13* || 35 || 4 || — || — || — || 13 || 52 || 63 || 38 |- |1981 |align=left|'''''[[October (albam)|October]]''''' | 17* || 34 || — || — || — || — || 6 || 11 || 104 || 40 |- |1983 |align=left|'''''[[War (albam)|War]]''''' | 16* || 9 || 4 || — || 4 || 59 || 5 || 1 || 12 || 2 |- |1984 |align=left|'''''[[The Unforgettable Fire]]''''' | 53* || 1 || 5 || 24 || — || 14 || 1 || 1 || 12 || 6 |- |1987 |align="left"|'''''[[The Joshua Tree]]''''' | 1 || 3 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 |- |1988 |align=left|'''''[[Rattle and Hum]]''''' | 1 || 1 || 1 || 1 || 8 || 1 || 1 || 1 || 1 || 2 |- |1991 |align=left|'''''[[Achtung Baby]]''''' | 1 || 1 || 1 || 3 || 1 || 4 || 1 || 2 || 1 || 3 |- |1993 |align=left|'''''[[Zooropa]]''''' | 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 |- |1997 |align=left|'''''[[Pop (albam)|Pop]]''''' | 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 |- |2000 |align=left|'''''[[All That You Can't Leave Behind]]''''' | 1 || 1 || 1 || 2 || 1 || 1 || 1 || 1 || 3 || 1 |- |2004 |align=left|'''''[[How to Dismantle an Atomic Bomb]]''''' | 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 |- |2009 |align=left|'''''[[No Line on the Horizon]]''''' | 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 1 || 2 |- |2014 |align=left|'''''[[Songs of Innocence]]''''' | 2 || 7 || 5 || 3 || 1 || 2 || 6 || 6 || 9 || 2 |- |2017 |align=left|'''''[[Songs of Experience]]''''' | 1 || — || — || — || — || 2 || 9 || — || — || — |- |2023 |'''''[[Songs of Surrender]]''''' | | | | | | | | | | |} == SE == * ''[[U2:3]]'' (1979) * ''[[Wide Awake in America]]'' (1986) == Camchuairteanna == * U2-3 Tour (1979–1980) * 11 O'Clock Tick Tock Tour (1980) * Boy Tour (1980–1981) * October Tour (1981–1982) * War Tour (1982–1983) * The Unforgettable Fire Tour (1984–1985) *The Joshua Tree Tour (1987) * Lovetown Tour (1989–1990) * Zoo TV Tour (1992–1993) * PopMart Tour (1997–1998) * Elevation Tour (2001) * Vertigo Tour (2005–2006) * U2 360° Tour (2009–2011) * Innocence + Experience Tour (2015) * The Joshua Tree Tour 2017 (2017) * Experience + Innocence Tour (2018) == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Racghrúpaí Éireannacha]] [[Catagóir:U2| ]] [[Catagóir:Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 1976]] 2hpa9bbj18sfd1uhfau1e2jnf78ob72 0 4576 1310452 1308572 2026-04-27T02:52:33Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310452 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Is úrscéal [[Béarla]] le [[James Joyce]] é '''''Ulysses''''' (''Uiliséas'' teideal an aistriúcháin Ghaeilge). Áirítear i measc na n-úrscéalta is fearr a scríobhadh sa Bhéarla riamh é. Tá teideal an leabhair bunaithe ar an leagan breac-[[Laidin]]e ar ainm an laoich sin i n[[Gréigis]] Odysseus ([[Odaiséas]] na Gaeilge).<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/dath-ealaionta-nua-dfhili-na-ngael-smaoisghlas-tus-ulysses-i-ngaeilge-do-la-bloom/|teideal=‘Dath ealaíonta nua d’fhilí na nGael: smaoisghlas’ – tús ‘Ulysses’ i nGaeilge do Lá Bloom|dáta=2023-06-16|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-06-16}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/is-beag-focal-no-iomha-no-ainm-a-ligeann-joyce-thairis-gan-ceol-a-bhaint-as/|teideal=Is beag focal nó íomhá nó ainm a ligeann Joyce thairis gan ceol a bhaint as…|údar=Colm Tóibín|dáta=2022-05-10|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-06-16}}</ref> [[Íomhá:James Joyce Ulysses 1st Edition 1922 GB.jpg|clé|mion|Ba í [[Sylvia Beach]], úinéir an tsiopa leabhar Shakespeare and Company i b[[Páras]] a d’fhoilsigh é ina iomláine ar an 2 Feabhra 1922]][[Íomhá:Joyce circe manuscript.jpg|clé|mion|Lámhscríbhinn de chuid Joyce]] == Stair == Is i bPáras in 1921 a chríochnaigh Joyce ''Ulysses'' agus is léir an tionchar a bhí g na h''avant-gardists'' ar Joyce, mar sh. [[Ezra Pound]], [[Gertrude Stein]], [[Picasso]] a bhíodh ag crochadh thart sna caiféanna i Montparnasse ag an am.''<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/anseo-i-bparas-ata-go-leor-de-ruin-bloomsday/|teideal=Anseo i bPáras atá go leor de rúin Bloomsday|údar=Éilís Neary|dáta=2021-06-16|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-06-16}}</ref>'' Foilsíodh an sárshaothar nua-aoiseach den chéad uair i bhfoirm sraithe sa ''Little Review'' idir 1918 agus 1920, rud a thug deis do na húdaráis i Meiriceá agus i Sasana cosc a chur ar an úrscéal sular éirigh le Joyce é a chríochnú fiú.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.listennotes.com/podcasts/nuacht-mhall/5-feabhra-2022-baile-átha-pVRC2xX3PBr/|teideal=5 Feabhra 2022 (Baile Átha Cliath) - Nuacht Mhall (podcast)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=2022|language=ga|work=Listen Notes|dátarochtana=2022-02-14}}</ref> [[Íomhá:Review of Ulysses.pdf|clé|mion|28 Bealtaine 1922: Léirmheas sa New York Times. 'James Joyce's Amazing Chronicle']] Ar dtús, cuireadh cosc ar an leabhar toisc gur samhlaíodh go raibh sé an-ghraosta go deo, Faoi dheireadh, foilsíodh ''Ulysses'' sa bhliain 1922; ba í [[Sylvia Beach]], úinéir an tsiopa leabhar Shakespeare and Company i b[[Páras]] a d’fhoilsigh é ina iomláine ar an 2 Feabhra 1922. Níor cuireadh cosc ar ''Ulysses'' in Éirinn, ach ní raibh an leabhar le díol in Éirinn roimh na 1960idí.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Book censorship in the Republic of Ireland|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Book_censorship_in_the_Republic_of_Ireland&oldid=1052315269|journal=Wikipedia|date=2021-10-28|language=en}}</ref> == Plota == Tá beagnach míle leathanach in Ulysses agus tá thart ar 265,000 focal roinnte ar 18 n-eipeasóid ann. Tá teideal gach caibidil ionann le teideal gach caibidil san [[Odaisé]], leabhar miotaseolaíochta na [[sean-Ghréig]]e. Tagann ‘Ulysses’, leagan Laidine den ainm Odysseus, ó mhiotais na Gréige. Tá creatlach an scéil bunaithe ar scéal Odysseus, fear a chuaigh ag taisteal timpeall agus ar bhain a lán timpistí de sular fhill sé ar an mbaile. [[Íomhá:Ulysses Plaque Dublin.JPG|clé|mion|plaic i mBÁC: eipeasóid 7]] Tá eachtraí uile an leabhair bunaithe ar lá amháin sa bhliain [[1904]] (An [[16 Meitheamh]]), agus le tamall de bhlianta anuas tugtar '[[Bloomsday]]' ar an lá sin, i gcuimhne ar [[Leopold Bloom]], príomhcharachtar an leabhair is déantar imeachtaí an leabhair agus an t-údar féin a cheiliúradh i m[[Baile Átha Cliath]] agus cathracha eile. Tosaíonn an scéal sa Túr Martello i gCuas an Ghainimh in aice Dhún Laoghaire. (Tá músaem saor in aisce ann anois). Buck Mulligan agus Stephen Dedalus (Ó A Portrait of the Artist as a Young Man) a chastar leis na léitheoirí ar dtús. In Eipeasóid 4 feictear Leopold Bloom, duine de phríomhcharachtair an leabhair, fear de shliocht leath-Ghiúdach. [[Íomhá:Ulysses p. 189 plainsong.svg|clé|mion|Lch 189, amhrán]] In Eipeasóid 18 feictear Molly Bloom ag smaoineamh siar ar a saol agus buaic nó súnás nó orgasam á bhaint aici ag deireadh thiar. Tugtar ‘sruth comhfheasachta’ nó ‘stream of consciousness’ ar an bprós seo nach bhfuil mórán poncaíochta ann. Dar le roinnt ba óna bhean, Nóra Barnacle, a d’fhoghlaim Joyce an cleas seo. == Ciútaí liteartha == Úsáideann an téacs réimse mór stíleanna agus teicnící liteartha ceannródaíocha. == Aistriúcháin == Bhíothas den tuairim nach raibh Ulysses gona tagairtí doiléire agus 30,000 focal éagsúla inaistrithe. [[Íomhá:Plaque Ici James Joyce Achevé Ulysse Rue Cardinal Lemoine - Paris V (FR75) - 2021-07-28 - 1.jpg|clé|mion|Rue Cardinal Lemoine - Paris V]] === Gearmáinis === [[Íomhá:Poldy.png|clé|mion|Leopold Bloom, le Joyce]] Ba é Georg Goyert sa bhliain [[1927]] a d’aistrigh ar dtús Ulysses go teanga eile, an [[Ghearmáinis]]. "Gravitätisch kam der dicke Buck Mulligan..." is mar a d'aistrigh sé tús na céad abairte. Ní thagann na haidiachtaí ceann i ndiaidh a chéile. Chloígh Goyert go dlúth leis an gcuid inaistrithe den téacs ach rinne sé roinnt earráidí. Cáineadh é as gan saothar ealaíne a dhéanamh den aistriúchán a chuirfeadh ealaíontacht an bhunsaothair in iúl don léitheoir. 40 bliain ina dhiaidh sin thug Hans Wollschläger faoi aistriúchán nua a dhéanamh. "Stattlich und feist erschien Buck Mulligan...' is ea mar a d'aistrigh Wollschläger an tús. Tagann na haidiachtaí i dtosach báire.<ref>{{Lua idirlín|url=https://twitter.com/FMJONeill|teideal=https://twitter.com/FMJONeill|údar=Fergus Ó Néill|dáta=2017|language=ga-IE|work=Twitter|dátarochtana=2023-06-16}}</ref> Bhí na haidiachtaí "stately" agus "plump" ní ba chruinne ó thaobh na brí de ag Goyert ach rithim agus tuin na teanga an sprioc ag Wollschläger. Ina iomláine deirtear gur fearr mar íomhá an bhunsaothair i scáthán na Gearmáinise an t-aistriúchán a rinne Wollschläger. === Gaeilge === ‘[[Foillseacháin Inis Gleoire|Foilseacháin Inis Gleoire]]’ a d’fhoilsigh leagan Gaeilge de réir a chéile i mBéal Feirste, dream ar deacair teacht ar aon eolas ina dtaobh.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/leabhair/ulysses-lig-ort-gur-leigh-tu-an-leabhar/|teideal=Ulysses: Lig ort gur léigh tú an leabhar!|údar=[[Eoin P. Ó Murchú]]|language=ga|work=NÓS|dátarochtana=2020-06-17}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> '<nowiki/>''Uiliséas''' is teideal don aistriúchán Gaeilge sin. Tháinig imleabhair de na caibidlí éagsúla amach idir na blianta [[1987]] agus 1991.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Uiliséas Caibidil a trí-déag /|url=https://catalogue.nli.ie/Record/vtls000021775|publisher=Foillseacháin Inis Gleoire,|date=1989|author=James Joyce}} </ref> Ba ea iad [[James Henry (aistritheoir)|Séamas Ó hInnéirghe]], Breasal Uilsean, Séamas Ó Mongáin agus Breasal Ó hInneirge a d'aistrigh ón mBéarla é. Mar seo a thosaíonn sé sa Ghaeilge: ''Go hosgardha, tháinig Buck beathuighthe Mulligan ó cheann an staighre, ag breith scála sobail leis ar a raibh scáthán agus altán ina luí crosach. Bhí a ghléas-fhallaing bhúidhe gan chrios spréidhte in airde go réidh ina dhiaidh ar aithleá séimh na maidine. Thóg sé an scála in airde agus thúscan'': Introibo ad altare Dei. ''Ina sheasamh, ghliúcuigh sé síos an caischéimire dorchcha agus scáirt sé amach go garbh-ghlórach: -Gabh aníos...'' Caighdeánú déanta ag [[Alan Titley]]. ''Go hoscartha, tháinig Buck beathaithe Mulligan ó cheann an staighre, ag breith scála sobail leis ar a raibh scáthán agus altán ina luí crosach. Bhí a ghléasfhallaing bhuí gan chrios spréite in airde go réidh ina dhiaidh ar aithleá séimh na maidne. Thóg sé an scála in airde agus thúschan: Introibo ad altare Dei.'' Seo críoch an leabhair: ''sea agus na sráideanna aite uilig agus na tithe bándearga gorma buí agus na hinscighmí róis agus na fóirdris agus na crobhanna dearga agus na cachtais agus Giobráltar le linn mo ghirseoige mar a raibh mé i mo bhláth an tsléibhe sea nuair a chuir mé an rós i mo chiabh mar a ndéanadh na cailíní Andalúsaíacha nó an gcaithfidh mé dearg sea agus an chaoi ar phóg sé mé faoin mhúr Múrach agus smaoin mé d'aile nach cuma seisean ná duine eile agus ansin d'iarr mé air le mo shúile chun iarrata athuair agus sea agus d'iarr sé orm ansin go n-abróinn sea le sea a rá mo bhláth an tsléibhe thug mé i mo bhaclainn ar dtús é sea agus tharraing síos chugam é go raibh sé in ann mo chíocha a aireachtáil faoin bholtnas go léir sea agus bhí a chroí ag rith ar séarsa agus sea dúirt mé sea déanfaidh mé sea.'' * Aistriúchán ar thús ‘Ulysses’ ag Máire Ní Fhinneadha.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/tus-ulysses-i-ngaeilge-seo-amach-an-boc-beathaithe-staidiuil-mulligan/|teideal=Tús ‘Ulysses’ i nGaeilge – ‘Seo amach an Boc beathaithe stáidiúil Mulligan…’|údar=Máire Ní Fhinneadha|dáta=2022-06-16|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-06-16}}</ref> ==== IMRAM ==== Chuir [[Eoin P. Ó Murchú]] eagar ar na haistriúcháin Ghaeilge a rinneadh ar shaothar Joyce mar chuid dá thaighde PhD. Bhí na sleachta seo as Ulysses mar chuid de sheó IMRAM ’Sea,’Sea,’Sea sa bhliain 2019.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/sea-seasea-ulysses-as-gaeilge-ag-imram/|teideal=’Sea, ’Sea,’Sea …- Ulysses as Gaeilge ag IMRAM|údar=Méabh Ní Thuathaláin|dáta=18 Deireadh Fómhair 2019|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-06-16}}</ref> == Tagairtí == {{reflist}} {{rialú údaráis}} [[Catagóir:Úrscéalta Éireannacha]] [[Catagóir:James Joyce]] [[Catagóir:Aistriúcháin]] r4a90t3apfzqvsji45pak1o1yllptna 0 4875 1310491 1288999 2026-04-27T11:08:48Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310491 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Teanga}} Is teanga Cheilteach í '''an Choirnis''' (''Kernowek'') i ngrúpa na dteangacha Breatnacha. D'éag sí san 18ú/19ú haois ach tháinig gluaiseacht athbheochana ar an bhfód san [[20ú haois|fhichiú haois]]. Tá an Choirnis ar cheann de na teangacha Ceilteacha is laige sa lá atá inniu ann. Níl aon chainteoir traidisiúnta dúchais fágtha ann agus níl ach fíorbheagán daoine ann a bhfuil ardscileanna sa teanga acu.<ref name=":3">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ni-fior-an-sceal-faoi-chainteoir-duchais-deireanach-na-coirnise-leabhar-nua/|teideal=Ní fíor an scéal faoi ‘chainteoir dúchais deireanach’ na Coirnise -leabhar nua|údar=[[Maitiú Ó Coimín]]|dáta=17 Meán Fómhair 2025|language=ga-IE|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2025-09-18}}</ref> Mar sin féin, tá spéis as an nua sa teanga sa Chorn le tamall de bhlianta anuas agus daoine á foghlaim arís. Sa daonáireamh in 2021 luaigh beagnach 600 duine go raibh siad líofa sa teanga agus meastar go bhfuil dornán mílte eile ann a bhfuil cur amach éigin acu uirthi.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/gniomhaiochas/teanga/an-chead-naiolann-choirnise-faoi-lan-seoil-i-gcorn-na-breataine/|teideal=An chéad naíolann Choirnise faoi lán seoil i gCorn na Breataine|údar=NÓS|dáta=2023-10-26|language=ga-IE|work=[[NÓS]]|dátarochtana=2023-10-26|archivedate=2023-12-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231207171004/https://nos.ie/gniomhaiochas/teanga/an-chead-naiolann-choirnise-faoi-lan-seoil-i-gcorn-na-breataine/}}</ref> [[Íomhá:DSCN1948PenrynPrayerBookRebellionMemorial.jpg|mion|clé|Leac chuimhneacháin [[Éirí Amach an Leabhair Urnaithe]], gar do Choláiste Glasney, [[Pennrynn]], [[Corn na Breataine]]|293x293px]] [[Íomhá:Cornish place names - geograph.org.uk - 866093.jpg|clé|mion|220x220px|Logainmneacha]] [[Íomhá:Bilingual English-Cornish sign at Penzance Train Station - Waiting room and cafe.jpg|clé|mion|220x220px|Stáisiún Penzance inniu]] [[Íomhá:Dolly Pentreath by John Opie.jpg|clé|mion|265x265px|[[Dorothy Pentreath]] le  John Opie (1761-1807)]] == Stair agus dul i léig == [[Íomhá:Cornish-placenames-20220817.pdf|clé|mion|Logainmneacha|220x220px]] Tugadh buille tubaisteach don teanga sa bhliain 1549, nuair a rinne Rialtas [[Éadbhard VI Shasana]] iarracht úsáid Leabhar na hUrnaí Coitinne as Béarla a chur i bhfeidhm i g[[Corn na Breataine]], in ainneoin nach raibh Béarla ag cuid mhaith de na daoine ansin. Thosaigh éirí amach i gcoinne an rialtais agus cuireadh faoi chois é go brúidiúil. Maraíodh suas le 22% de dhaonra fireann Chorn na Breataine le linn na gcaismirtí, rud a chuir dlús mór le meath na teanga sa cheantar sin. Deirtear go minic gurbh é Cheston Marchant ó Gwithian an cainteoir dúchais Coirnise aonteangach deireanach, fear a fuair bás sa bhliain 1665.<ref name=":1" /> Agus gurbh í [[Dolly Pentreath|Dorothy Pentreath]] an cainteoir dúchais deireanach agus d'éag sí siúd sa bhliain 1777. Tá leac chuimhneacháin sa reilig ina bhfuil Pentreath curtha ar a gcuirtear síos uirthi mar “an duine deireanach a rinne comhrá i dteanga ársa an Choirn”. Ba as ceantar tuaithe in aice leis an mbaile beag iascaigh Porthenys i bhfíor-iardheisceart an Choirn í Pentreath. Meastar gur sa réigiún sin is faide a mhair an teanga mar theanga phobail.<ref name=":3" /> Ach rinne an staraí Kensa Broadhurst staidéar ar lucht labhartha na Coirnise dá leabhar ''The Cornish Language in the Nineteenth Century'' agus deir sí go raibh an teanga fós á labhairt ag “líon beag bídeach” cainteoirí dúchais sa 19ú haois.“ Cainteoirí dátheangacha a bhí iontu agus ba é an Béarla an phríomhtheanga a bhí acu ach bhí an Choirnis acu freisin. Bhí daoine fós á múineadh dá gclann, agus bhí daoine ag déanamh taighde uirthi. Bhí sí á múineadh sna hollscoileanna sa Fhrainc sa 19ú haois chomh maith.<ref name=":3" /> == Athbheochan == Níl muintir [[Corn na Breataine|Chorn na Breataine]] ar aon bharúil ar an gcineál Coirnise ab fhearr a athbheochan, áfach. Tá trí leagan den Choirnis athbheoite á n-úsáid inniu, mar atá, an Choirnis Choitianta (''Kernewek Kemmyn''), an Choirnis Aonchineálaithe nó ''Kernewek Unys'', agus an Choirnis Chomhaimseartha. Is í an Choirnis Aonchineálaithe an leagan is sine acu, agus é bunaithe ar Choirnis na ndrámaí mistéireacha ón gcúigiú agus ón séú haois déag. Maidir leis an gCoirnis Chomhaimseartha, tarraingíonn sí ar theanga na gcainteoirí deireanacha dúchais, agus í drogallach go maith roimh fhocail nuachumtha. Is í an Choirnis Choitianta an ceann is deireanaí acu. Tá sí bunaithe ar theanga na ndrámaí céanna agus an Choirnis Aonchineálaithe, ach in áit úsáid a bhaint as an litriú comhaimseartha, tá litriú dá cuid féin ag an gCoirnis Choitianta atá bunaithe ar an bhfuaimniú, de réir mar a thuigeann cumadóir na Coirnise Coitianta é. Mar sin, is é an litriú an difríocht is suntasaí idir an dá chineál Coirnise seo. Tháinig an Choirnis Choitianta in úsáid go forleathan i ngluaiseacht athbheochana na Coirnise sna 1990idí, ach san am céanna, is iomaí locht a fuair teangeolaithe oilte uirthi. Inniu, tá [[Nicholas Williams]], an teangeolaí Sasanach atá lonnaithe i m[[Baile Átha Cliath]] agus é ina fhile Coirnise sular tharraing sé Gaeilge líofa air féin, ar an duine is mó a dhéananns tromaíocht ar an gCoirnis Choitianta. Is é a bharúil féin ná gur fearr an Choirnis Aonchineálaithe a fhorbairt agus a fheabhsú, ós rud é go bhfuil sí bunaithe ar an litriú traidisiúnta. Dar leis, ba chóir don ghluaiseacht athbheochana díriú ar an teanga thraidisiúnta, seachas teanga shaorga dá cuid féin - agus is é an meas atá aige ar an gCoirnis Choitianta gur teanga shaorga atá ann. Thug Williams a leagan féin amach den Choirnis Aonchineálaithe - an Choirnis Aonchineálaithe Leasaithe, nó ''Kernowek Unys Amendys.'' Tá sé le fáil ina chuid téacsleabhar (ar nós ''Clappya Kernowek'', a foilsíodh an chéad uair sa bhliain 1997) agus foclóirí (go háirithe ''Gerlyver Sawsnek-Kernowek'', a tháinig i gcló sa bhliain 2000). Níl an Choirnis seo ródhifriúil leis an gCoirnis Aonchineálaithe, ach is minic a roghnaíonns sí focail iasachta ón m[[An Béarla|Béarla]] a bhí in úsáid sa teanga thraidisiúnta, in áit na bhfocal sean-Choirnise nó fiú [[An Bhreatnais|Breatnaise]] a úsáideanns lucht athbheochana na teanga go minic leis an m[[Béarlachas]] a sheachaint. Sa bhreis ar an téacsleabhar agus ar an bhfoclóir, tá aistriúchán [[An Bíobla|Bíobla]] foilsithe ag Williams lena leagan féin den Choirnis a chraobhscaoileadh. Maíodh go ndearnadh os cionn milliún cuardach ar fhoclóir Coirnise ar líne i gcaitheamh na bliana 2024 agus go gcuireadh os cionn 650 iarratas ar aistriúcháin ar Fhoireann Aistriúcháin Coirnise Chomhairle Chorn na Breataine i rith na tréimhse chéanna.<ref name=":4">{{Lua idirlín|teideal=An Choirnis ar comhchéim leis an nGaeilge i gcairt Eorpach|url=https://tuairisc.ie/an-choirnis-ar-comhcheim-leis-an-ngaeilge-i-gcairt-eorpach/|work=[[Tuairisc.ie]]|dáta=2025-12-02|dátarochtana=2025-12-02|údar=[[Maitiú Ó Coimín]]}}</ref> Sa bhliain 2025 dhaingnigh rialtas na [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|RA]] Cuid III den [[An Chairt Eorpach um Theangacha Réigiúnacha nó Mionlaigh|CETRM]] i dtaobh na Coirnise, rud a chuir ar chomhchéim í leis na teangacha Ceilteacha eile na dlínse sin.<ref name=":4" /><ref>{{Lua idirlín|teideal=Cornish gains equal language status with Welsh|url=https://nation.cymru/news/cornish-gains-equal-language-status-with-welsh/|work=[[Nation.Cymru]]|dáta=2025-11-29|dátarochtana=2025-12-02|language=en|údar=Stephen Price}}</ref> === Caighdeán scríofa nua === Ar 9 Bealtaine 2008, glacadh le caighdeán scríofa nua don Choirnis ag cruinniú de chuid Pháirtíocht Theanga na Coirnise.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=http://www.magakernow.org.uk/index.aspx?articleid=38861|teideal=Single Written Form / Cóip cartlainne|údar=Magakernow|dátarochtana=2008-05-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20071223034707/http://www.magakernow.org.uk/index.aspx?articleid=38861|archivedate=2007-12-23}}</ref> Foireann [[teangeolaíocht|teangeolaithe]] a d'fhorbair an caighdeán seo, agus an teangeolaí [[An Iorua|Ioruach]], Trond Trosterud, i gceannas orthu. Rinneadh an obair seo faoi choimirce Pháirtíocht Theanga na Coirnise.<ref name=":2">{{Lua idirlín|url=https://www.telegraph.co.uk/news/uknews/1997718/Cornish-language-makes-a-comeback.html|teideal=Cornish language makes a comeback|dáta=2008-05-21|language=en|work=[[The Telegraph]]|dátarochtana=2023-10-26}}</ref> === Tumoideachas === Osclaíodh an chéad naíolann Choirnise sa bhliain 2023, Skol Veythrin Sen Jowan. Is sa bhaile Cambron (Camborne) in iarthar Kernow atá an réamhscoil suite agus í nasctha leis an bhunscoil áitiúil Bhéarla.<ref name=":0" /> Bíonn scéimeanna Coirnise á n-eagrú i mbunscoileanna na tíre chomh maith. Faoin mbliain 2025 bhí os cionn agus 6,000 dalta bunscoile cláraithe i scéimeanna dá leithéid arna eagrú ag an gComhairle. Bhí breis agus 200 duine eile cláraithe leis na ranganna Coirnise a chuireann siad ar fáil. Ag an am céanna, tá frustrachas ar lucht stocaireachta na teanga mar gheall ar srianta áirithe ar a mhúineadh sna scoileanna agus ar easpa tacaíochta ó fhorais Stáit.<ref name=":4" /> === Cultúr === Bunaíodh irisleabhar Coirnise, ''[[Gweles]]'', in 2021 agus baineann an ceoltóir Breatnach [[Gwenno Saunders|Gwenno]] úsáid as an teanga, a fuair sí óna hathair, ina cuid amhrán.<ref name=":2" /> == Tagairtí == {{reflist}} == Naisc Sheachtracha == * [https://www.academia.edu/5323710/A_Brief_History_of_the_Cornish_Language_its_Revival_and_its_Current_Status <nowiki>Ferdinand, Siarl (2013). Brief History of the Cornish language, its Revival and its Current Situation. ''E-Keltoi'', Vol. 2, 2 Dec. pp. 199-227</nowiki>] * [http://www.magakernow.org.uk/index.aspx?articleid=39262 Suíomh gréasáin Pháirtíocht Theanga na Coirnise] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070823185551/http://www.magakernow.org.uk/index.aspx?articleid=39262 |date=2007-08-23 }} {{Teangacha Ceilteacha}} {{DEFAULTSORT:Coirnis, An}} [[Catagóir:An Choirnis| ]] [[Catagóir:Cultúr Chorn na Breataine|*]] [[Catagóir:Teangacha na hEorpa]] [[Catagóir:Teangacha na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Ríocht Aontaithe]] [[Catagóir:Teangacha Ceilteacha]] [[Catagóir:Corn na Breataine|*]] 90cbx9z4e6c6u73b5o002hqhkx21mdj 0 5326 1310298 1307807 2026-04-26T16:35:14Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1310298 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba rí ar ríocht [[Sean-Ghréig|sean-Ghréigeach]] [[Ríocht na Macadóine|na Macadóine]] é '''Alastar Mór''' (Sean-Ghréigis: Ἀλέξανδρος ὁ Μέγας, Aléxandros ho Mégas, 20/21 Iúil 356 RC – 10/11 Meitheamh 323 RC.) Ba mhac le [[Pilib II na Macadóine|Pilib II]] é agus comharba air. Tháinig sé i gcoróin sa bhliain 336 RC agus é 20 bliain d'aois. Bhí sé i mbun feachtas míleata ar fud [[Iarthair na hÁise]] agus [[An Éigipt|na hÉigipte]] ar feadh na coda ba mhó dá réimeas. Tar éis dó an choróin a bhaint amach, thosaigh sé feachtas in aghaidh na bPeirseach sa bhliain 334 RC a mhair aon bhliain déag. Bhunaigh sé ceann de na h-impireachtaí ba mhó a bhí ann riamh, inar leath cultúr agus tionchar na nGréagach ar fud an domhain chlasaicigh. Ghabh Alastar smacht ar [[an Éigipt]], chloígh sé na Peirsigh i gcath Gaugamela, agus bhain sé coróin na Peirse amach, sular lean sé ar aghaidh go dtí [[an India]]. Fuair sé bás agus é ina fhear óg sa bhliain 323 RCh.<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.wdl.org/en/item/11739/ |teideal=Kingdoms of the Successors of Alexander: After the Battle of Ipsus, B.C. 301 |dátarochtana=2013-07-27 |archivedate=2015-09-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150905133907/http://www.wdl.org/en/item/11739/ }}</ref> == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-beath-gr}} {{Síol-beath-eg}} {{DEFAULTSORT:Alastar Mór}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 356 RC]] [[Catagóir:Básanna i 323 RC]] [[Catagóir:An tSean-Ghréig]] [[Catagóir:Daoine Gréagacha]] [[Catagóir:Déithe Gréagacha]] [[Catagóir:Farónna]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe Eorpacha]] amj8v4ngk9zm8nxaiiq51e2kezoyjtz 0 5677 1310269 1264460 2026-04-26T15:50:25Z Conradder 34685 /* Daoine a rugadh ar an lá seo */ 1310269 wikitext text/x-wiki {{Aibreán}} Is é an '''26 Aibreán''' an 116ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 117ú lá i mbliain bhisigh. Tá 249 lá fágtha sa bhliain. == Féilte == * [[An Tansáin]] - Lá Aontais (1964) * Lá Fhéile [[Pápa Anacletus]] * Lá Fhéile [[Pápa Marcellinus]] == Daoine a rugadh ar an lá seo == * [[121]] — [[Marcas Áiréilias]], Impire Rómhánach (b [[180]]) * [[1785]] — [[John James Audubon]], maisitheoir agus nádúraí (b.[[1851]]) * [[1798]] — [[Eugène Delacroix|Ferdinand Victor Eugène Delacroix]], péintéir Francach (b. [[1863]]) * [[1873]] — [[Eamon Rice]], polaiteoir Éireannach (b. [[1937]]) * [[1894]] — [[Rudolf Hess]], polaiteoir Gearmánach agus Naitsí (b. [[1987]]) * [[1898]] — [[Vicente Aleixandre]], file Spáinneach (b. [[1984]]) * [[1900]] — [[Charles Francis Richter]], seismeolaí Meiriceánach (b. [[1985]]) * [[1925]] — [[Jørgen Ingmann]], ceoltóir Danmhargach (b. [[2015]]) * [[1927]] — [[Jack Douglas]], aisteoir Briotanach (b. [[1993]]) * [[1930]] — [[Domhnall Ó Lubhlaí]], múinteoir agus údar Éireannach (b. [[2013]]) * [[1933]] — [[Arno Allan Penzias]], fisiceoir Meiriceánach (b. [[2024]]) * [[1938]] — [[Nino Benvenuti]], dornálaí Iodálach (B. [[2025]]) * [[1945]] — [[Séamus Kirk]], polaiteoir Éireannach de chuid Fianna Fáil * [[1948]] — [[Derek Davis]], craoltóir Éireannach (b. [[2015]]) * [[1952]] — [[Seán Ó Ceallaigh (Fine Gael)|Seán Ó Ceallaigh]], polaiteoir, iománaí, agus imreoir peil Ghaelach * [[1961]] — [[Anthony Cumia]], iar-aisteoir agus pearsa theilifíse Meiriceánach * [[1965]] — [[Kevin James]], aisteoir Meiriceánach * [[1970]] — [[Melania Trump]], Céad-Bhean na Stát Aontaithe * [[1974]] — [[Nalini Priyadarshni]], file agus scríbhneoir Indiach * [[1976]] — [[Jonathan Edwards]], polaiteoir Breatnach * [[1985]] — [[John Isner]], imreoir leadóige Meiriceánach == Daoine a fuair bás ar an lá seo == * [[757]] — [[Pápa Stiofán II]] (r. ~[[714]]) * [[1821]] — [[Liam Mac Néill|William Neilson]], scoláire Preispitéireach i gCúige Uladh go luath san 19ú haois (r. [[1774]]) * [[1865]] — [[John Wilkes Booth]], feallmharfóir [[Abraham Lincoln]] (r.[[1838]]) * [[1910]] — [[Bjørnstjerne Bjørnson]], scríbhneoir Ioruach (r. [[1832]]) * [[1920]] — [[Srinivasa Ramanujan]], matamaiticeoir Indiach (r. [[1887]]) * [[1930]] — [[James Killane]], polaiteoir Éireannach (r. [[1874]]) * [[1939]] — [[Patrick McGoldrick]], polaiteoir Éireannach (r. [[1865]]) * [[1940]] — [[Carl Bosch]], Ceimicí (r. [[1874]]) * [[1943]] — [[Walter L. Cole]], polaiteoir Éireannach (r. [[1866]]) * [[1950]] — [[R. A. Stewart Macalister|Robert Alexander Stewart MacAlister]], seandálaí Éireannach (r. [[1870]]) * [[1951]] — [[Arnold Sommerfeld]], fisiceoir Gearmánach (r. [[1868]]) * [[1972]] — [[Mark Deering]], polaiteoir Éireannach (r. [[1900]]) * [[1976]] — [[Sid James]], Aisteoir (r. [[1913]]) * [[1981]] — [[Madge Evans]], ban-aisteoir (R. [[1909]]) * [[1986]] — [[Bessie Love]], ban-aisteoir Meiriceánach (r. [[1898]]) * [[1986]] — [[Broderick Crawford]], aisteoir Meiriceánach (r. [[1911]]) * [[1987]] — [[Oliver J. Flanagan]], polaiteoir Éireannach (r. [[1920]]) * [[1989]] — [[Lucille Ball]], aisteoir agus fuirseoir (b.[[1911]]) * [[1999]] — [[Jill Dando]], iriseoir agus léitheoir Sasanach (r. [[1961]]) * [[2003]] — [[Yun Hyon-seok]], gníomhaí Cóiréach ar son chearta an duine (r. [[1984]]) * [[2006]] — [[Yuval Ne'eman]], fisiceoir teoiriciúil, eolaí, agus polaiteoir Iosraelach (r. [[1925]]) * [[2013]] — [[George Jones]], ceoltóir Meiriceánach (r. [[1931]]) == Tarluithe eile == * [[1900]] - Scrios tine i g[[Ceanada]] cuid de [[Ottawa]] agus [[Hull, Ceanada|Hull]] agus d'fhág sé dhá mhíle dhéag duine gan dídean. * [[1903]] - Bunaíodh [[Club Atlético de Madrid|Atlético Madrid]] * [[1923]] - Phós [[Seoirse VI na Ríochta Aontaithe|Diúc Eabhrac]] agus [[Banríon Elizabeth An Ríonmháthair|Elizabeth Bowes-Lyon]] in [[Abtheach Westminster]] * [[1937]] - Scrios buama de chuid na [[An Ghearmáin|Gearmáine]] [[Gernika]] sa [[An Spáinn|Spáinn]]. * [[1962]] - Shroich an chéad róicéid [[an Ghealach]]. * [[1986]] - Tharla tubaiste [[Searnóbail]] inar maraíodh 32 duine agus inar seoladh radaighníomhaíocht amach san atamaiféar. * [[2005]] - D'fhág trúpaí na [[An tSiria|Siria]] an [[An Liobáin|Liobáin]] tar éis 29 bliain i gcumhacht. * [[2015]] - Rinneadh [[Nursultan Nazarbayev]] a atoghadh ina Uachtarán [[An Chasacstáin|na Casacstáine]] * [[2023]] - Bhí [[Múinteoir|múinteoirí]] agus [[Státseirbhís Thuaisceart Éireann|státseirbhísigh]] ar [[stailc]] i d[[Tuaisceart Éireann]] * [[2025]] - Tharla an t[[sochraid]] do [[Pápa Proinsias|Phápa Proinsias]] <!--idirvici--> [[Catagóir:Dátaí|0426]] [[Catagóir:Míonna|Aibreán, 26]] 5le77ylliramziphmh2m9atalquuf5j 1310273 1310269 2026-04-26T16:07:06Z Conradder 34685 /* Tarluithe eile */ 1310273 wikitext text/x-wiki {{Aibreán}} Is é an '''26 Aibreán''' an 116ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 117ú lá i mbliain bhisigh. Tá 249 lá fágtha sa bhliain. == Féilte == * [[An Tansáin]] - Lá Aontais (1964) * Lá Fhéile [[Pápa Anacletus]] * Lá Fhéile [[Pápa Marcellinus]] == Daoine a rugadh ar an lá seo == * [[121]] — [[Marcas Áiréilias]], Impire Rómhánach (b [[180]]) * [[1785]] — [[John James Audubon]], maisitheoir agus nádúraí (b.[[1851]]) * [[1798]] — [[Eugène Delacroix|Ferdinand Victor Eugène Delacroix]], péintéir Francach (b. [[1863]]) * [[1873]] — [[Eamon Rice]], polaiteoir Éireannach (b. [[1937]]) * [[1894]] — [[Rudolf Hess]], polaiteoir Gearmánach agus Naitsí (b. [[1987]]) * [[1898]] — [[Vicente Aleixandre]], file Spáinneach (b. [[1984]]) * [[1900]] — [[Charles Francis Richter]], seismeolaí Meiriceánach (b. [[1985]]) * [[1925]] — [[Jørgen Ingmann]], ceoltóir Danmhargach (b. [[2015]]) * [[1927]] — [[Jack Douglas]], aisteoir Briotanach (b. [[1993]]) * [[1930]] — [[Domhnall Ó Lubhlaí]], múinteoir agus údar Éireannach (b. [[2013]]) * [[1933]] — [[Arno Allan Penzias]], fisiceoir Meiriceánach (b. [[2024]]) * [[1938]] — [[Nino Benvenuti]], dornálaí Iodálach (B. [[2025]]) * [[1945]] — [[Séamus Kirk]], polaiteoir Éireannach de chuid Fianna Fáil * [[1948]] — [[Derek Davis]], craoltóir Éireannach (b. [[2015]]) * [[1952]] — [[Seán Ó Ceallaigh (Fine Gael)|Seán Ó Ceallaigh]], polaiteoir, iománaí, agus imreoir peil Ghaelach * [[1961]] — [[Anthony Cumia]], iar-aisteoir agus pearsa theilifíse Meiriceánach * [[1965]] — [[Kevin James]], aisteoir Meiriceánach * [[1970]] — [[Melania Trump]], Céad-Bhean na Stát Aontaithe * [[1974]] — [[Nalini Priyadarshni]], file agus scríbhneoir Indiach * [[1976]] — [[Jonathan Edwards]], polaiteoir Breatnach * [[1985]] — [[John Isner]], imreoir leadóige Meiriceánach == Daoine a fuair bás ar an lá seo == * [[757]] — [[Pápa Stiofán II]] (r. ~[[714]]) * [[1821]] — [[Liam Mac Néill|William Neilson]], scoláire Preispitéireach i gCúige Uladh go luath san 19ú haois (r. [[1774]]) * [[1865]] — [[John Wilkes Booth]], feallmharfóir [[Abraham Lincoln]] (r.[[1838]]) * [[1910]] — [[Bjørnstjerne Bjørnson]], scríbhneoir Ioruach (r. [[1832]]) * [[1920]] — [[Srinivasa Ramanujan]], matamaiticeoir Indiach (r. [[1887]]) * [[1930]] — [[James Killane]], polaiteoir Éireannach (r. [[1874]]) * [[1939]] — [[Patrick McGoldrick]], polaiteoir Éireannach (r. [[1865]]) * [[1940]] — [[Carl Bosch]], Ceimicí (r. [[1874]]) * [[1943]] — [[Walter L. Cole]], polaiteoir Éireannach (r. [[1866]]) * [[1950]] — [[R. A. Stewart Macalister|Robert Alexander Stewart MacAlister]], seandálaí Éireannach (r. [[1870]]) * [[1951]] — [[Arnold Sommerfeld]], fisiceoir Gearmánach (r. [[1868]]) * [[1972]] — [[Mark Deering]], polaiteoir Éireannach (r. [[1900]]) * [[1976]] — [[Sid James]], Aisteoir (r. [[1913]]) * [[1981]] — [[Madge Evans]], ban-aisteoir (R. [[1909]]) * [[1986]] — [[Bessie Love]], ban-aisteoir Meiriceánach (r. [[1898]]) * [[1986]] — [[Broderick Crawford]], aisteoir Meiriceánach (r. [[1911]]) * [[1987]] — [[Oliver J. Flanagan]], polaiteoir Éireannach (r. [[1920]]) * [[1989]] — [[Lucille Ball]], aisteoir agus fuirseoir (b.[[1911]]) * [[1999]] — [[Jill Dando]], iriseoir agus léitheoir Sasanach (r. [[1961]]) * [[2003]] — [[Yun Hyon-seok]], gníomhaí Cóiréach ar son chearta an duine (r. [[1984]]) * [[2006]] — [[Yuval Ne'eman]], fisiceoir teoiriciúil, eolaí, agus polaiteoir Iosraelach (r. [[1925]]) * [[2013]] — [[George Jones]], ceoltóir Meiriceánach (r. [[1931]]) == Tarluithe eile == * [[1564]] - Baisteadh [[William Shakespeare]] i [[Stratford-upon-Avon]] * [[1865]] - Sháinnigh trúpaí aontais [[John Wilkes Booth]] agus maraíodh é * [[1900]] - Scrios tine i g[[Ceanada]] cuid de [[Ottawa]] agus [[Hull, Ceanada|Hull]] agus d'fhág sé dhá mhíle dhéag duine gan dídean. * [[1903]] - Bunaíodh [[Club Atlético de Madrid|Atlético Madrid]] * [[1923]] - Phós [[Seoirse VI na Ríochta Aontaithe|Diúc Eabhrac]] agus [[Banríon Elizabeth An Ríonmháthair|Elizabeth Bowes-Lyon]] in [[Abtheach Westminster]] * [[1937]] - Scrios buama de chuid na [[An Ghearmáin|Gearmáine]] [[Gernika]] sa [[An Spáinn|Spáinn]]. * [[1962]] - Shroich an chéad róicéid [[an Ghealach]]. * [[1964]] - Bunaíodh [[An Tansáin|Poblacht Aontaithe na Tansáine]] nuair a chumaisc [[An Tangainíc]] le [[Sainsibeár]] * [[1986]] - Tharla [[Tubaiste Shearnóbail|tubaiste Searnóbail]] inar maraíodh 32 duine agus inar seoladh radaighníomhaíocht amach san atamaiféar. * [[2005]] - D'fhág trúpaí na [[An tSiria|Siria]] an [[An Liobáin|Liobáin]] tar éis 29 bliain i gcumhacht. * [[2015]] - Rinneadh [[Nursultan Nazarbayev]] a atoghadh ina Uachtarán [[An Chasacstáin|na Casacstáine]] * [[2023]] - Bhí [[Múinteoir|múinteoirí]] agus [[Státseirbhís Thuaisceart Éireann|státseirbhísigh]] ar [[stailc]] i d[[Tuaisceart Éireann]] * [[2025]] - Tharla an t[[sochraid]] do [[Pápa Proinsias|Phápa Proinsias]] <!--idirvici--> [[Catagóir:Dátaí|0426]] [[Catagóir:Míonna|Aibreán, 26]] gt59l44z0fwa5l1w3zd480xbwjdd5du 0 5685 1310485 1264555 2026-04-27T09:27:42Z Conradder 34685 /* Tarluithe eile */ 1310485 wikitext text/x-wiki {{Aibreán}} Is é an '''27 Aibreán''' an 117ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 118ú lá i mbliain bhisigh. Tá 248 lá fágtha sa bhliain. == Féilte == * [[An Afraic Theas]] - Lá na Saoirse * [[Siarra Leon]] - Lá na Poblachta * [[Tóga]] - Lá na Saoirse == Daoine a rugadh ar an lá seo == * [[1758]] — [[Mary Wollstonecraft]], scríbhneoir Sasanach (b.[[1797]]) * [[1791]] — [[Samuel Morse]], ceapadóir (b. [[1872]]) * [[1822]] — [[Ulysses S. Grant]], 18ú uachtarán Stáit Aontaithe Mheiriceá (b.[[1885]]) * [[1824]] — [[Herbert Spencer]], fealsamh agus socheolaí Sasanach (b. [[1903]]) * [[1827]] — [[Mary Ward]], eolaí agus ealaíontóir Éireannach (b. [[1869]]) * [[1875]] — [[Maurice de Broglie]], fisiceoir Francach (b. [[1960]]) * [[1887]] — [[Harry Boland|Énrí Ó Beóláin]], poblachtánach agus polaiteoir Éireannach (b. [[1922]]) * [[1920]] — [[Edwin Morgan]], file agus aistritheoir Albanach (b. [[2010]]) * [[1932]] — [[Anouk Aimée]], ban-aisteoir Francach (b. [[2024]]) * [[1932]] — [[Casey Kasem]], aisteoir Meiriceánach (b. [[2014]]) * [[1932]] — [[Pik Botha]], polaiteoir as an Afraic Theas (b. [[2018]]) * [[1938]] — [[Bob Foster]], dornálaí Meiriceánach (b. [[2015]]) * [[1938]] — [[Teresa Mullen]], lúthchleasaí parailimpeach Éireannach (b. [[1989]]) * [[1939]] — [[João Bernardo Vieira]], uachtarán na Ghuine-Bhissau (b.[[2009]]) * [[1945]] — [[Donnchadh Mac Fhionnlaoich]], polaiteoir Éireannach de chuid Fine Gael * [[1951]] — [[Viviane Reding]], polaiteoir Lucsamburgach * [[1956]] — [[Jeff Probyn]], imreoir rugbaí Sasanach * [[1957]] — [[Jim Wells]], polaiteoir i dTuaisceart Éireann * [[1960]] — [[Manning Galloway]], dornálaí Meiriceánach * [[1962]] — [[Gabriel Orozco]], Ealaíontóir Mheicsiceo * [[1963]] — [[Brendan O'Hara]], polaiteoir Albanach * [[1969]] — [[Cory Booker]], polaiteoir Meiriceánach * [[1976]] — [[Sally Hawkins]], ban-aisteoir Sasanach * [[1985]] — [[Horacio Zeballos]], imreoir leadóige Airgintíneach * [[1986]] — [[Jenna Coleman]], ban-aisteoir Sasanach * [[1987]] — [[Gerry Carroll]], polaiteoir as Béal Feirste * [[1987]] — [[William Moseley]], aisteoir Sasanach * [[1988]] — [[Lizzo]], amhránaí Meiriceánach * [[1995]] — [[Nick Kyrgios]], imreoir leadóige Astrálach * [[1999]] — [[Leanne Kiernan]], imreoir sacair * [[2005]] — [[Abbie Larkin]], imreoir sacair Éireannach == Daoine a fuair bás ar an lá seo == * [[1073]] — [[Pápa Alastar II]], pápa (r. [[1010í]]) * [[1390]] — [[Roibeard II, Rí na Scot|Roibeard II, Rí na nAlbanach]], Rí na nAlbanach ó 1371 go dtí a bhás (r. [[1316]]) * [[1521]] — [[Fernão de Magalhães|Ferdinand Magellan]], taiscéalaí (r.[[15ú haois|1480]]) * [[1605]] — [[Pápa Leon XI]], (r.[[1535]]) * [[1882]] — [[Ralph Waldo Emerson]], fealsamh, scríbhneoir aistí, agus file Meiriceánach (r. [[1803]]) * [[1886]] — [[Henry Hobson Richardson]], ailtire Meiriceánach (r. [[1838]]) * [[1937]] — [[Antonio Gramsci]], fealsamh Iodálach Marxach (r. [[1891]]) * [[1987]] — [[Maurice Gibson]], breitheamh as Béal Feirste (r. [[1913]]) * [[1893]] — John Ballance - 14ú Príomh-aire na Nua-Shéalainne (r. [[1839]]) * [[1929]] — [[Aibhistín de Staic]], réabhlóidí Éireannach (r.[[1879]]) * [[1953]] — [[Maud Gonne]], gníomhaí agus aisteoir (r.[[1866]]) * [[1972]] — [[Kwame Nkrumah]], uachtarán Ghána (r.[[1909]]) * [[2009]] — [[Greg Page]], dornálaí Meiriceánach (r. [[1958]]) * [[2015]] — [[Gene Fullmer]], dornálaí Meiriceánach (r. [[1931]]) * [[2020]] — [[Eavan Boland]], file Éireannach (r. [[1944]]) == Tarluithe eile == * [[1509]] - Chuir [[Pápa Iúil II]] [[Poblacht na Veinéise]] faoi urghaire. * [[1908]] - Reáchtáil [[Londain]] na [[Cluichí Oilimpeacha]] den chéad uair. * [[1919]] - Chríochnaigh ollstailc "[[Sóivéid Luimnigh]]" * [[1941]] - [[Dara Cogadh Domhanda]]: chuaigh trúpaí [[Gearmáin na Naitsithe|Ghearmánacha]] isteach [[an Aithin]] * [[1945]] - Ghabh páirtiseáin Iodálacha [[Benito Mussolini]] i n[[Dongo]] nuair a thriail sé éalú i mbréagriocht mar shaighdiúir Gearmánach * [[1961]] - Bhain [[Siarra Leon]] neamhspleáchas amach ó Chomlathas na Bretaine. * [[1981]] - Thug [[Xerox PARC]] an [[Luchóg|luch ríomhaire]] * [[1984]] - Tháinig deiridh le léigear ag Ambasáid na [[An Libia|Libia]] i [[Londain]] 11 lá tar éis lámhachán Yvonne Fletcher. * [[1992]] - Chuaigh [[An Rúis]] agus dhá iarphoblacht Sóivéadach dhéag eile sa [[An Ciste Airgeadaíochta Idirnáisiúnta|Chiste Airgeadaíochta Idirnáisiúnta]] agus i b[[Banc an Domhain]] * [[1992]] - Forógraíodh [[An tSeirbia agus Montainéagró|Poblacht Chónaidhme na Iúgslaive]] * [[1994]] - Tháinig daoine bána agus dorcha amach agus vótáil [[Nelson Mandela]] mar Uachtarán an [[Afraic Theas]]. * [[2006]] - Cuireadh tús le tógáil Tuar na Saoirse i [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]] san áit a raibh na ''Twin Towers'' suite. * [[2007]] - Fuair [[Seandálaíocht|seandálaithe]] [[Iosrael|Iosraelacha]] amach tuama an [[Héaród Mór]] [[Catagóir:Dátaí|0427]] [[Catagóir:Míonna|Aibreán, 27]] 0gdqgmp9kym4c48dpm38rdmbw43jq5x 0 6634 1310320 1242532 2026-04-26T17:02:34Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310320 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Amhránaí agus cumadóir [[Éire]]annach ba ea '''Sinéad Marie Bernadette O'Connor''' ([[8 Nollaig]] [[1966]] – [[26 Iúil]] [[2023]])<ref name="IT">{{Lua idirlín|teideal=Sinéad O’Connor, acclaimed Dublin singer, dies aged 56 |url=https://www.irishtimes.com/culture/music/2023/07/26/sinead-oconnor-acclaimed-dublin-singer-dies-aged-56/|Dáta=26 Iúil 2023|Dátarochtana=26 Iúil 2023|foilsitheoir=[[The Irish Times]]}}</ref> a raibh meas tuillte aici timpeall an domhain mar gheall ar a cumas ceoil ó na [[1980idí]] ar aghaidh. Ba bhean í a raibh an-tóir ar fud an domhain ar a cuid ceoil.<ref name="RTÉ">{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0726/1396684-an-t-amhranai-sinead-oconnor-tar-eis-bhais/|teideal=An t-amhránaí Sinéad O'Connor tar éis bháis|údar=Nuacht RTÉ|dáta=26 Iúil 2023|foilsitheoir=[[RTÉ]]|dátarochtana=26 Iúil 2023|Dáta=26 Iúil 2023|Dátarochtana=26 Iúil 2023}}</ref> Bhí aithne uirthi chomh maith mar gheall ar a ceann bearrtha, a háilleacht is a cuid tuairimí conspóideacha Ag aois an-óg a d'aimsigh Sinéad an spotsholas agus d'úsáid sí an aird le solas a chaitheamh ní hamháin ar a cuid ceoil ach ar go leor eile ar nós an tslí ar caitheadh le mná in Éirinn chomh maith le [[mí-úsáid ghnéis]], teifigh, [[ciníochas]], an tabú a bhain leis an ngalar [[SEIF|SIDA]] agus neart eile.<ref name=":1">{{Luaigh foilseachán|title=Fís nua do mhná na tíre seo: Oidhreacht Shinéad O' Connor|url=https://www.rte.ie/gaeilge/2023/0728/1397097-fis-nua-do-mhna-na-tire-seo-oidhreacht-shinead-o-connor/|date=2023-07-28|language=ga-IE|author=Raidió na Gaeltachta / Philip King}}</ref> Ach is as feabhas a cuid ceoil agus as a guth binn mín is fearr agus is faide a bheidh cuimhne ar Shinéad.<ref name=":0" /><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/search/query/Sin%C3%A9ad%20O%27Connor/|teideal=Searching for "Sinéad O'Connor" {{!}} RTE.ie|language=en|work=www.rte.ie|dátarochtana=2023-08-16}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/culture/sinead-oconnor/|teideal=Sinéad O'Connor celebrated|dáta=2023-07-26|language=en|work=RTE.ie|dátarochtana=2023-08-16}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/archives/profiles/oconnor-sinead/|teideal=RTÉ Archives {{!}} Sinéad O'Connor|work=www.rte.ie|dátarochtana=2023-08-16}}</ref> [[Íomhá:Sinead O'Connor 1987.jpg|clé|mion|175x175px|Sinead O'Connor 1987]] [[Íomhá:Sinead O'Connor 1988.jpg|clé|mion|1988]] == Ceol == Ba léir go raibh dúchas láidir ceoil inti go hóg ina saol. Agus Sinéad ar an mheánscoil, spreag a múinteoir Gaeilge í le ceithre hamhrán a thaifeadadh – dhá cheann a chum sí féin ina measc. Uaidh sin, thuill sí clú agus cáil as a cuid ceoil ní amháin mar amhránaí ach mar léiritheoir ceoil chomh maith.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://ccea.org.uk/downloads/docs/ccea-asset-im/Resource/Sin%C3%A9ad%20O%26%23039%3BConnor.pdf|teideal=Beatha le bua|údar=CEA / ccea.org.uk|dátarochtana=2023|archivedate=2024-06-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240619011337/https://ccea.org.uk/downloads/docs/ccea-asset-im/Resource/Sin%C3%A9ad%20O%26%23039%3BConnor.pdf}}</ref> Leoga, agus gan í ach fiche bliain d’aois, léirigh sí a céad albam ''The Lion and the Cobra''. Is léiriú ceart é ‘Troy’, an chéad singil a raghnaíodh as an albam sin, ar an drochbhail a tugadh uirthi le linn a hóige.<ref name=":2">{{Lua idirlín|url=https://www.meoneile.ie/anailis/sinead-o-connor-phleasc-a-solas-frid-na-scamaill|teideal=Sinéad O’Connor - phléasc a solas fríd na scamaill < Meon Eile|údar=Michelle Nic Pháidín|dáta=31 Iúil 2023|language=ga-IE|work=www.meoneile.ie|dátarochtana=2024-03-03}}</ref> Bhain sí clú agus cáil amach a chéaduair leis an amhrán Mandinka i 1987 ón albam sin. D’éirigh go maith leis seo agus le halbaim eile a d’eisigh sí ina dhiaidh sin (féach uirthi in 1989 ar an [[The Late Late Show (RTÉ)|Late Late]]).<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/archives/2019/0203/1026732-sinead-oconnor-a-capella/|teideal="I am stretched on your grave"|údar=Sinéad O'Connor A Cappella|dáta=1989|language=en|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2023-08-16}}</ref> Bhain an t-amhránaí clú idirnáisiúnta amach lena dara halbam, ''I Do Not Want What I Haven’t Got'', a seoladh in 1990 agus ar a raibh an leagan uathúil sin de ''Nothing Compares to U'' (amhrán de chuid [[Prince]]),<ref>{{Luaigh foilseachán|title='Nothing Compares 2 U' {{!}} The Late Late Show {{!}} RTÉ One|url=https://www.youtube.com/watch?v=5KuGUP-C9Ko|language=en|author=Shuhada' Sadaqa|date=2019}}</ref> an t-amhrán is mó a tharraing aitheantas uirthi. Is ar a máthair a bhíodh sí ag smaointiú agus í á cheol, a dúirt sí (maraíodh a máthair go tobann i dtimpiste bóthair in 1985). Is cinnte gur sin an chúis ar chaoin sí nuair bhí siad ag scannánú an amhráin (blianta ina dhiaidh sin, dúirt sí gurbh iad a deora a tharraing daoine chuici ach nuair a bhí sí ag streacháilt i ndaríre is beag aird a bhí ag daoine uirthi).<ref name=":2" /> Bhí bua ar leith ag Sinéad maidir le liricí nach gcuireann aon fhiacail ann a chumadh.<ref>Sampla den scoth é curfá ‘The Value of Ignorance’: "All those nights with my arse in your face and your words in my dreams. Now I know what the value of ignorance means"</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/sinead-oconnor-udar-splancfhicsin/|teideal=Sinéad O’Connor, údar splancfhicsin|údar=Alex Hijmans|dáta=10 Márta 2018|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-07-26}}</ref> Thaifead Sinéad deich n-albam stiúideo ar fad lena linn. Bhí sí ábalta aon chineál ceoil a chasadh – [[reggae]], pop, traidisiúnta, agus roc...<ref name=":0" /> [[Íomhá:Gualtieri Sicaminò - Chiesa di Santa Maria Annunziata - 2023-09-01 10-45-57 011.JPG|clé|mion|cuma timpeall 1993, "Chiesa di Santa Maria Annunziata" san Iodáil]] === Gaeilge === Cé gur i mBéarla atá na hamhráin is mó cáil a chan Sinéad O’Connor, bhí dáimh ar leith aici leis an nGaeilge freisin.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/ceol/na-hamhrain-ghaeilge-a-chan-sinead-oconnor/|teideal=Na hamhráin Ghaeilge a chan Sinéad O'Connor|údar=NÓS|dáta=2023-07-29|language=ga-IE|dátarochtana=2023-08-16|archivedate=2023-10-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20231004075739/https://nos.ie/cultur/ceol/na-hamhrain-ghaeilge-a-chan-sinead-oconnor/}}</ref> In 2002 d’eisigh Sinéad albam dar teideal ''Sean-Nós Nua'' ar a bhfuil dhá amhrán as Gaeilge mar atá [[Báidín Fheilimí]] agus [[Oró Sé do Bheatha 'Bhaile]]. Rinne sí seo le ‘claochlú, bás agus athbhreith an chultúir Ghaelaigh’ a léiriú, dar léi.<ref name=":0" /> Léirigh a fear céile ag an am, [[Donal Lunny]], cuid dá halbam ''Sean Nós Nua.''<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-donal-lunny.aspx|teideal=Donal Lunny|údar=Éamonn Ó Dónaill|dáta=2002|language=ga-IE|work=Beo!|dátarochtana=2023-07-26}}</ref>Chomh maith leis sin, bhí ‘[[Mná na hÉireann]]’ agus ‘[[Róisín Dubh]]’ i measc na n-amhrán a bhí aici agus ar an gcéad albam uaithi, ''The Lion and the Cobra'', tá an t-amhránaí clúiteach [[Enya]] le cloisteáil ag rá Salm 91 ar an traic ‘Never Get Old’.[[Íomhá:Sinéad O’Connor (cropped).jpg|clé|mion|2008]] == Beatha == Rugadh Sinéad O'Connor ar an 8u lá de mhí na Nollag 1966 - lá Mhuire gan Smál<ref>Ba dheas mar sin gurbh í a bhí i ról na Maighdine Muire sa scannán The Butcher Boy.</ref> - i m[[Baile Átha Cliath]]. I n[[Gleann na gCaorach]] i ndeisceart an chontae a tógadh í. Bhí cúigear sa chlann. Ba í a máthair mhór Kitty O’Grady a bhí ina máthair bhaistí aici agus bhí dáimh láidir idir an bheirt bhan - is deas na cuimhní a bhí ag Sinéad ar bheith istigh i dteach Kitty ina hóige. Bhí saol beag corrach aici ina hóige. agus saol crua aici ó mhí-úsáid gnéis. Scar a tuismitheoirí nuair a bhí sí ocht mbliana d’aois agus tharla i dtrioblóid í anois is arís ina dhiaidh sin. Mhaigh sí gur bhuail an mháthair í, gur fhulaing sí mí-úsáid ghnéis agus gur tógadh i dteach an uafáis í. B’iomaí sin uair, a dúirt Sinéad, gur thug a máthair drochbhail uirthi. Dúirt sí gur fhág a máthair ar feadh coicíse sa ghairdín í agus gan í ábalta dul isteach sa teach le titim na hoíche - is mar gheall air seo a bhí fuath aici ar an chlapsholas agus í ina duine fásta.<ref name=":2" /> Chuaigh sí le cónaí lena hathair nuair a bhí sí 10 mbliana d’aois. Ag an am seo, bhíodh Sinéad ag goid ó shiopaí. De bharr í a bheith ag goid, cuireadh isteach in ionad ceartúcháin an Ghrianáin í<ref>An "Grianán Training Centre "  i mBÁC agus Order of Our Lady of Charity i mbun</ref> nuair a bhí sí 15 bliain d'aois ar feadh 18 mhí.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Magdalene Laundries in Ireland|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Magdalene_Laundries_in_Ireland&oldid=1164315349|journal=Wikipedia|date=2023-07-08|language=en}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=agallamh|url=https://books.google.fr/books?id=GJ2P1hu6nToC&pg=PA54&dq=%22such+panic+and+terror+and+agony%22&redir_esc=y#v=onepage&q=%22such%20panic%20and%20terror%20and%20agony%22&f=false|publisher=|date=1990-04|language=en|author=SPIN Media LLC|journal="if you were bad, they sent you upstairs to sleep in the old folks' home. You're in there in the pitch black, you can smell the shit and the puke and everything, and these old women are moaning in their sleep ... I have never—and probably will never—experience such panic and terror and agony over anything."}}</ref> Bhíodh an t-ionad seo ina neachtlann Magdalene lá den tsaol agus cé gur dhúirt Sinéad go raibh na mná rialta tíoránta uaireanta, is anseo a tugadh a céad ghiotár dí, rud a spreag í le dul i mbun gairme a chuirfeadh í ar stáitse an domhain. Ní raibh fuath aici ar a máthair áfach agus briseadh a croí nuair a maraíodh a máthair i dtimpiste bóthair in 1985.<ref name=":2" /> [[Íomhá:Sinéad O'Connor (9781906584) (cropped).jpg|clé|mion|Ramsbottom Music Festival, 2013.]] === Gníomhaí === [[Íomhá:Photo - Festival de Cornouaille 2014 - Sinéad O’Connor en concert le 26 juillet - 015.jpg|clé|mion|2014]]Bhí clú agus cáil uirthi mar ghníomhaí agus reibiliúnach. Bean dheisbhéalach ab ea Sinéad a labhair amach faoi ábhair éagsúla.<ref name="RTÉ" /> Thug Sinéad aghaidh ar ábhair nach raibh daoine eile sásta nó cróga go leor aghaidh a thabhairt orthu. Ní raibh aon chur i gcéill i gceist le Sinéad, ar eagla nach ndíolfaí a cuid ceoil.<ref name=":1" /> Ba chuimhin léi i dtús ama lucht bainistíochta ag iarraidh uirthi a cuid gruaige a fhás, smideadh a chur uirthi agus sciortaí gairide a chaitheamh, ach níor bhac sí leo.<ref name=":2" /> Ach bhí impleachtaí diúltachta agus dearfacha aige sin uirthi. * '''''Saturday Night Live'''.'' Labhair sí amach in aghaidh mí-úsáide san Eaglais Chaitliceach in Éirinn sna 1980/1990dí, agus labhair sí amach roimh daoine eile. Mar shampla, ar 3 D.F. 1993, agus amhrán dar teideal “War” á cheol aici i Meiriceá ar an chlár ''[[Saturday Night Live]]'', stróic sí grianghraf den [[Pápa Eoin Pól II|Phápa Eoin Pól II]]. Dúirt sí gur mar gheall ar an mhí-úsáid ghnéis a bhí ar siúl san Eaglais a rinne sí é. Tharraing an gníomh droch-chlú uirthi ach tá go leor a rá le laethanta anuas go raibh sí fadbheathnaitheach. * '''Mother Bernadette Mary'''. Agus í ar an [[The Late Late Show (RTÉ)|Late Late Show]] ar RTÉ ag deireadh na 1990í, dúirt Sinéad O'Connor gur mhian léi a bheith ina sagart [[Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Caitliceach]] ach amháin nach raibh cead aici.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/archives/2019/0329/1039381-female-priest-sinead-oconnor/|teideal=Female Priest Sinéad O'Connor|údar=Late LateShow|dáta=1999|language=en|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2023-08-16}}</ref> Ach oirníodh ina sagart í le grúpa Caitliceach neamhspleách agus thug sí an t-ainm Mother Bernadette Mary uirthi féin.<ref name=":0" /> * '''Cráifeachas'''. Cé nár aontaigh Sinéad O'Connor leis an easpa sonais a bhí sa chreideamh Caitliceach, ní raibh sí chomh diúltach sin faoi mar go ndeachaigh sí chun na Fraince le bheith oirnithe ina sagart. Ba Mhoslamach í ag an am a fuair sí bás. Chaith sí na blianta ag déanamh staidear ar an diagacht agus bhí an-chuid eolais aici faoi. * Sa bhliain 1990 d’fhógair sí nach mbeadh sí sásta ceol i Meiriceá dá gcasfaí amhrán náisiúnta Mheiriceá roimh cheann dá cuid ceolchoirmeacha ansin. === Saol casta === Thug Sinéad aghaidh ar ábhair nach raibh daoine eile sásta nó cróga go leor aghaidh a thabhairt orthu agus bhí impleachtaí diúltachta agus dearfacha aige sin uirthi. Léirigh sí neart thar na beartaibh ach go háirithe agus í ag streachailt le galar intinne,<ref name=":1" /> Bhí Sinéad pósta roinnt babhtaí agus bhí ceathrar clainne uirthi. Rinne [[Ioslamachas|Ioslamaí]] de O’Connor in 2018 agus d’athraigh sí a hainm go Shuhada' Sadaqat, ach choinnigh léi mar cheoltóir faoina hainm breithe. [[Íomhá:Under a Purple Star (16716732879) (cropped).jpg|clé|mion|timpeall 2015]] === Tragóid === Bhí Sinéad ag streachailt le fadhbanna meabhairshláinte le fada. Sa bhliain 2015, bhí coirmeacha ceoil ar fud mhór-roinn na hEorpa curtha ar ceal aici ar chomhairle dochtúra.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Seónna ar ceal ag Sinéad O'Connor spíonta|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0722/716391-seo/|date=2015-07-22|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Cailleadh duine den chlann, a mac Shane, go tragóideach sa bhliain 2022, chuir an t-ógánach (17) [[lámh ina bhás féin]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.dailymail.co.uk/news/article-12341453/Sinead-OConnors-heartbreaking-final-video-Stars-emotional-clip-toll-teenage-sons-suicide-took-posted-days-died-aged-56.html|teideal=Sinead O'Connor's clip about son's suicide posted days before death|údar=Katherine Lawton|dáta=2023-07-26|work=Mail Online|dátarochtana=2023-07-26}}</ref> An ceoltóir [[Donal Lunny]] ab ea a athair.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.independent.co.uk/arts-entertainment/music/news/sinead-oconnor-shane-father-donal-lunny-b1989823.html|teideal=Sinead O’Connor sends moving message to son Shane’s father|dáta=2022-01-10|language=en|work=The Independent|dátarochtana=2023-07-26}}</ref> Thángthas ar chorp Shinéad O’Connor ina hárasán i Londain ar 26 Iúil 2023, in aois a sé bliana déag agus dhá scór.<ref name="IT" /><ref name="RTÉ" /> Fuair sí "bás le hadhairt", a dúirt an cróinéir ar an 9 Eanáir 2024, ach níor thug sé na sonraí beachta amach.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishstar.com/culture/entertainment/sinad-oconnors-cause-death-confirmed-31841954|teideal=Sinéad O'Connor's cause of death confirmed by coroner after autopsy|údar=Fionnuala Boyle|dáta=2024-01-09|language=en|work=Irish Star|dátarochtana=2024-03-03}}</ref> Ar 8 Lúnasa, bhailigh na mílte daoine ar shráideanna Bhré, Contae Chill Mhantáin, chun Sinéad a chaoineadh. Tháinig an tsochraid fríd an bhaile tar éis seirbhís phríobháideach, a rinne Ard-Iomám Ionad Ioslamach na hÉireann, an Dr Umar Al-Qadri.<ref>{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/12-l%C3%BAnasa-2023-d%C3%BAn-na-ngall/id1525428808?i=1000624240843|teideal=‎Nuacht Mhall: (Dún na nGall)|údar=Conradh na Gaeilge Londain|dáta=12 Lúnasa 2023|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2023-08-16}}</ref> Stop an tsochraid lasmuigh den teach a mbíodh Sinéad O’Connor ina cónaí ar feadh 15 bliain.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/na-milte-cruinnithe-cois-cladaigh-i-mbre-le-slan-a-fhagail-le-sinead-oconnor/|teideal=Na mílte cruinnithe cois cladaigh i mBré le slán a fhágáil le Sinéad O’Connor|dáta=2023-08-08|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-08-16}}</ref> Bhí ceol Bob Marley agus a amhrán ‘Natural Mystic’ le cloisteáil ó veain a bhí ar cheann na sochraide. == Saothar == === Albaim === ==== Albaim Stiúideo ==== * ''[[The Lion and the Cobra]]'' (1987) * ''[[I Do Not Want What I Haven't Got]]'' (1990) * ''[[Am I Not Your Girl?]]'' (1992) * ''[[Universal Mother]]'' (1994) * ''[[Gospel Oak]]'' EP (1997) * ''[[So Far...The Best Of Sinéad O'Connor]]'' (1997) * ''[[Faith and Courage]]'' (2000) * ''[[Sean-Nós Nua]]'' (2002) * ''[[She Who Dwells in the Secret Place of the Most High Shall Abide Under the Shadow of the Almighty]]'' (2003) * ''[[Collaborations]]'' (2005) * ''[[Throw Down Your Arms]]'' (2005) (Bailiúchán dena leagan féin d'amhráin cáiliúla [[reggae]]) * ''[[Theology]] (2007) * ''[[How About I Be Me (And You Be You)?]]'' (2012) * ''[[I'm Not Bossy, I'm the Boss]]'' (2014) ==== Albaim Díolama ==== * ''[[So Far... The Best of Sinéad O'Connor]]'' (1997) * ''[[Sinéad O'Connor (Best Of)]]'' (2000 * ''[[She Who Dwells in the Secret Place of the Most High Shall Abide Under the Shadow of the Almighty]]'' (2003) * ''Collaborations'' (2005) * ''Essential'' (2005) ==== Albaim Beo ==== * ''[[Live at the Sugar Club]]'' (2008) ==== SLí ==== * ''[[Gospel Oak EP]]'' (1997) === Singlí === * "Troy" (1987) * "Drink Before the War" (1987) * "Mandinka" (1987) * "I Want Your (Hands on Me)" le [[MC Lyte]] (1988) * "Jerusalem" (1988) * "Jump in the River" (1989) * "Nothing Compares 2 U" (1990) * "The Emperor's New Clothes" (1990) * "Three Babies" (1990) * "I Am Stretched on Your Grave" (1990) * "My Special Child" (1991) * "Silent Night" (1991) * "Success Has Made a Failure of our Home" (1992) * "Don't Cry For Me, Argentina" (1992) * "You Made Me the Thief of Your Heart" le [[Gavin Friday]] (1994) * "Thank You For Hearing Me" (1994) * "Fire on Babylon" (1994) * "Famine"/"All Apologies" (1995) * "This is to Mother You" (1997) * "This is a Rebel Song" (1997) * "Chiquitita" (1998) * "No Man's Woman" (2000) * "Jealous" (2000) * "Troy (The Phoenix From the Flame)" (2002) * "[[Oró Sé do Bheatha 'Bhaile]]" (2002) * "My Lagan Love" (2002) * "A Hundred Thousand Angels" (2003) * "Marcus Garvey" (2005) * "Throw Down Your Arms" (2005) * "I Don't Know How to Love Him" (2007) * "We People (Who Are Darker Than Blue)" (2007) * "The Wolf is Getting Married" (2012) * "4th and Vine" (2013) * "Old Lady" (2013) * "Take Me To Church" (2014) * "8 Good Reasons" (2014) == Naisc sheachtracha == * [http://www.sinead-oconnor.com Suíomh oifigiúil] * Celochoirm ''Sinéad O’Connor – Live at Vicar Stree''t ar RTÉ: taifeadadh beo in [[Vicar Street]] sa bhliain 2002, bhí banna ceoil Shinéid in éineacht léi don léiriú seo. Chas sí na hamhráin aitheanta Molly Malone, My Lagan Love, Nothing Compares 2 U agus Fire On Babylon ar an gclár.<ref>{{Lua idirlín|url=https://about.rte.ie/ie/2023/07/27/rte-le-homos-a-thabhairt-do-shaol-shinead-oconnor-ar-an-teilifis-ar-an-raidio-agus-ar-line/|teideal=RTÉ le hómós a thabhairt do shaol Shinéad O’Connor ar an Teilifís, ar an Raidió agus ar Líne – About RTÉ|work=about.rte.ie|dátarochtana=2023-08-16}}</ref> * ''The Meaning of Life'' le Gay Byrne (2009). '''L'''abhair Sinéad O’Connor faoin tionchar a bhí ag an tógáil chráifeach a bhí aici ar a saol agus faoi theacht chun cinn a cuid spioradáltachta féin.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/player/series/the-meaning-of-life-with-gay-byrne/SI0000001819?epguid=IH000239885|teideal=Meaning of Life|údar=Gay Byrne|dáta=2009|dátarochtana=2023}}</ref> * ''For One Night Only'' (2012) ar RTÉ. Ar an gclár seo thug Sinéad O’Connor Gay Byrne ar aistear ceoil a chuimsigh a gairm bheatha éagsúil. Labhair sí go hoscailte faoin gcaoi a raibh sí ag streachailt le dúlagar, lena creideamh, faoin áit ónár eascair a grá don cheol, faoina caidreamh lena máthair, faoin trioblóid a tarraingíodh uirthi mar gheall nach raibh faitíos uirthi labhairt amach srl.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/player/series/for-one-night-only/SI0000000612?epguid=IH000279899|teideal=For One Night Only|údar=RTÉ Player|dáta=2012|dátarochtana=2023}}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:O'Connor, Sinéad]}} [[Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha]] [[Catagóir:Básanna in 2023]] [[Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1966]] [[Catagóir:Amhránaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Mná déghnéasacha‎]] [[Catagóir:Mná Éireannacha]] [[Catagóir:Amhránaithe Gaeilge]] [[Catagóir:Sagairt]] [[Catagóir:Moslamaigh]] lpl96tb5ewgdjjuuq64xyfexirhis13 0 7196 1310442 1207435 2026-04-26T23:53:33Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1310442 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is cathair san [[An Iaráic|Iaráic]] í '''Najaf''' (ón [[Araibis]] النجف) , timpeall 160 km ó dheas ón bpríomhchathair [[Bagdad]]. [[Íomhá:Meshed ali usnavy (PD).jpg|thumb|right|300px|Mosc ''Meshed Ali'' i Najaf]] Ba é a daonra measta i [[2003]] ná 585,600 duine. Is í príomhchathair an chúige den ainm céanna. Is í ceann de na cathracha is naofa i gcreideamh [[Shi'a]] [[Ioslam]] agus ceanncheathrú na cumhachta polaitiúla Shi'a san Iaráic. {{Síol-tír}} [[Catagóir:An Iaráic]] [[Catagóir:Cathracha san Áise]] qprmor6rv0p4sq7wlqs8surqgy0emk4 0 7831 1310479 1247492 2026-04-27T08:35:46Z TGcoa 21229 1310479 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is stát in iardheisceart [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] é '''Nua-Mheicsiceo, New Mexico''' nó '''Nuevo México''' as [[Spáinnis]], an cúigiú stát is mó sa tír ó thaobh achair de. Is é [[Santa Fe, Nua-Mheicsiceo|Santa Fe]] an phríomhchathair, an ceann is sine sa tír, agus is í [[Albuquerque, Nua-Mheicsiceo|Albuquerque]] an chathair is mó. Tá teorainneacha ag Nua-Mheicsiceo le [[Texas]], [[Oklahoma]], [[Colorado]], [[Arizona]], agus [[Utah]], agus le [[Meicsiceo]] ar dheas. [[Béarla]] an príomhtheanga don chuid is mó de dhaonra Nua-Mheicsiceo (64%). Is í [[Spáinnis]] an príomhtheanga do nach mór 29% de dhaonra Nua-Mheicsiceo. [[Navajo]] an príomhtheanga do thart ar 4% de dhaonra Nua-Mheicsiceo. ==Contaetha i Nua-Mheicsiceo== == Íomhánna == <gallery> Image:KiMo Albuquerque.jpg|<center>Albuquerque</center> Image:Loretto Chapel, Santa Fe NM.jpg|<center>Santa Fe</center> Image:Jemez River, Santa Ana Pueblo NM.jpg|<center>Abhainn Jemez</center> </gallery> == Naisc sheachtracha == * [http://state.nm.us/ New Mexico.us] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060228061440/http://www.state.nm.us/ |date=2006-02-28 }} - Suíomh idirlín oifigiúil {{Nua-Mheicsiceo}} {{Stáit Aontaithe Mheiriceá}} {{stumpa}} [[Catagóir:Stáit Mheiriceá]] [[Catagóir:Nua-Mheicsiceo| ]] s4acaasb3pu5rq8c4iju7y7m1pmwcoe 0 8074 1310377 1306387 2026-04-26T22:50:51Z Taghdtaighde 60452 Catagóirí curtha leis 1310377 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba shagart, [[Úrscéalaí|urscéalaí]], [[Drámaíocht|drámadóir]], [[aistritheoir]] agus [[ollamh]] [[Éire]]annach é '''Breandán Ó Doibhlin''' nó '''Brendan Devlin''' (a rugadh i [[Rúscaigh, Contae Thír Eoghain|Rúscaigh]] i d[[Contae Thír Eoghain|Tír Eoghain]] ar an 19 Bealtaine [[1931]] agus a d'éag i mBÁC ar an 19 Meán Fómhair 2023), i measc na scríbhneoirí agus na gcriticeoirí Gaeilge ba chumasaí agus ba nuálaí lena linn.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/breandan-o-doibhlin-scribhneoir-agus-smaointeoir-ildanach-ilteangach-ar-shli-na-firinne/|teideal=Breandán Ó Doibhlin, scríbhneoir agus smaointeoir ildánach ilteangach, ar shlí na fírinne|dáta=2023-09-20|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-09-20}}</ref> Bhí sé ina Ollamh le [[Fraincis]] i [[Maigh Nuad]] agus bhí an-bhaint aige le scoil chritice nua sa [[Gaeilge|Ghaeilge]]. ''Néal Maidine agus Tine Oíche'' ([[1964]]) agus ''An Branar gan Cur'' ([[1979]]) na saothair is cáiliúla dá chuid. D’fhág a lorg go láidir ar léann agus litríocht na Gaeilge. Thug sé cead a cinn don teanga a rogha rud a rá go healaíonta agus í ina seasamh go teann ar a dúchas. Comaoin ar scríbhneoirí an ealaín agus an dua a chaith sé le fiúntas na léirmheastóireachta a aithint mar cheird thábhachtach. Agus a bhuíochas dá chuid taighde is stocaireachta tá [[Coláiste na nÉireannach i bPáras|Coláiste na nÉireannach]] ag na hÉireannaigh i bPáras.<ref name=":2">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/na-gaeil-a-dimigh-uainn-in-2023/|teideal=Na Gaeil a d’imigh uainn in 2023|dáta=2023-12-27|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-12-27}}</ref> == Saol == [[Íomhá:P1010808 Paris V Rue des Irlandais Collège des Irlandais reductwk.JPG|mion|Bhí an Doibhlineach ina Uachtarán ar Choláiste na nÉireannach i b[[Páras]]. ]] Ba i Rúscaigh, [[Contae Thír Eoghain]], i 1931 a rugadh an Doibhlineach. Bhí sé thar a bheith bródúil as cúlra Maigh Eoch a mháthar agus as an nGaeilge Mhaigh Eoch a thug sí dó (cailleadh a mháthair i 1973).<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/fear-coirithe-na-rod-ba-e-misean-an-doibhlinigh-misneach-a-mhuscailt-i-measc-na-ngael/|teideal=‘Fear cóirithe na ród’ – Ba é misean an Doibhlinigh misneach a mhúscailt i measc na nGael|údar=Tracey Ní Mhaonaigh|dáta=25 Meán Fómhair 2023|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-10-02}}</ref> Ba i gColáiste Cholm Cille i n[[Doire]]. a fuair sé meánscolaíocht. Fuair Ó Doibhlin oiliúint mar [[Sagart|shagart]] i g[[Coláiste Phádraig, Má Nuad|Coláiste Phádraig Mhá Nuad]], agus ollscolaíocht sa [[An Róimh|Róimh]] (agus sa [[Sorbonne Université|Sorbonne]] i bPáras sna 1960idí).<ref>{{Luaigh foilseachán|title=An Moinsíneoir Breandán Ó Doibhlin adhlactha|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0922/1406722-an-moinsineoir-breandan-o-doibhlin-a-adhlacadh/|date=2023-09-22|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Chríochnaigh sé a chuid staidéir sagartóireachta, agus oirníodh é ar an 5 Márta 1955. === Má Nuad === Tar éis dó iar-chéimeanna a chur i gcrích i b[[Páras]] agus i m[[Baile Átha Cliath]], ceapadh an Doibhlineach mar [[Ollamh]] le [[An Fhraincis|Fraincis]] i g[[Coláiste Phádraig Mhá Nuad]] sa bhliain 1958 agus d'fhan sé sa phost sin go dtí 1996. Bhí sé ina Leas-Uachtarán ar an gColáiste ó 1979 go 1982. Ba cheannródaí i gcritic na Gaeilge é Breandán Ó Doibhlin.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.bbc.co.uk/irish/articles/view/954/gaeilge/|teideal=BBC - Irish - Breandán Ó Doibhlin|language=ga|work=www.bbc.co.uk|dátarochtana=2020-04-13}}</ref> Bhunaigh sé an Scoil Chritice Mhá Nuad sna [[1960í|seascaidí]] in éineacht le scoláirí eile, a chuir corr i gcinniúint [[Léirmheas Leabhar|léirmheastóireacht]] [[litríocht na Gaeilge]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.youtube.com/watch?v=GYF_RZOmhZI|teideal=Breandán Ó Doibhlin, a shaothar fein,2009,BBC,Má Nuad,Ollamh,Maynooth,Irish,literature|údar=BBC|dáta=2007|dátarochtana=2020}}</ref>.  I sraith alt a foilsíodh in Irisleabhar Mhá Nuad sna 1960í, bhain sé fónamh as modhanna criticeoireachta Fhrainciseoirí an nouvelle critique – leithéidí [[Roland Barthes]] – le scríbhneoirí nua-aoiseacha na Gaeilge a léirmheas. Cuireadh beocht nua in ''Irisleabhar Mhá Nuad'' faoina stiúir agus rinneadh í a ateilgean ina hiris chruthanta léannta, agus cur chuige úrnua Eorpach i bhfeidhm, inar cuireadh ar fáil do phobal na Gaeilge aistí anailíseacha teoiriciúla ar ghnéithe de [[litríocht na Gaeilge]].<ref name=":0" /> Thuill an scoil aitheantas mar acmhainn tábhachtach léirmheastóireachta.  (Breathnaigh ar an ghearrthóg seo ina labhraíonn Breandán Ó Doibhlin faoina shaothar féin agus faoi Scoil Chritic Mhá Nuad).<ref name=":1">{{Luaigh foilseachán|title=Breandán Ó Doibhlin,Comhairle do scríbhneoir,2009,BBC,Má Nuad,Ollamh,Maynooth,Irish,literature|url=https://www.youtube.com/watch?v=hPTL6O-z5F8|language=ga-IE|author=TG Foghlaim ar Youtube|date=2010 ?}}</ref> === Sa Fhrainc === Ní bhfuair sé oiliúint ghairmiúil mar léachtóir Fraincise go dtí 1963, nuair a bhronn [[Rialtas na Fraince]] scoláireacht air a lig dó tréimhse a chaitheamh in institiúid ar leith de chuid an Sorbonne. Bhí tábhacht sa bhreis ag baint leis an scoláireacht seo toisc gurbh í a chuir i dtreo Choláiste na nÉireannach i bPáras de chéaduair é agus lóistín á lorg aige.<ref>baineadh geit as nuair a fuair sé amach go raibh an foirgneamh in úsáid mar chliarscoil ag na Polannaigh. </ref> Ba é an diúltú a tugadh dó sa choláiste an lá sin a spreag feachtas fada arbh é an ''Centre Culturel Irlandais'' a thoradh. Níor fhill sé ar an gcoláiste go dtí 1975 agus é ar saoire shabóideach ó Mhaigh Nuad, ach bhí a chuid réamhoibre déanta an uair seo aige. D’éirigh leis leaba a fháil ann an uair seo agus chaith sé féin agus [[Liam Swords]] tamall ann agus ''revanche'' (mar a dúirt an Doibhlineach féin) á phleanáil acu`. D’éirigh leo, ar deireadh, teacht ar an gcáipéisíocht chuí inar leagadh amach stair theideal an Choláiste agus cé go raibh bóthar fada rompu go fóill agus go leor cainte le déanamh, d’éirigh an Doibhlineach a fhís a réadú – d’éirigh leis, i gcomhar le cairde dílse, ionad cultúrtha a chur ar bun do na hÉireannaigh, tearmann i bPáras dóibh siúd a bhí imithe ón mbaile ach ar theastaigh uathu ceangal a choinneáil leis.<ref name=":0" /> Ceapadh Ó Doibhlin mar [[Uachtarán]] (Recteur) ar Choláiste na nÉireannach i b[[Páras]] sa bhliain 1984. == Litríocht == Fáisceadh Scoil Chritice Mhá Nuad as an tuiscint a fuair Ó Doibhlin nuair a scríobh sé a chéad úrscéal, ''Néal Maidine agus Tine Oíche'' (1964), nach raibh treoir léitheoireachta nó scoil chritice ar bith ann don Ghaeilge.  Chonacthas don Doibhlinneach gur chuir sé sin bac ar léitheoirí litríocht na Gaeilge. [[Íomhá:Vimar - Fables de La Fontaine - 01-07. La Besace.jpg|mion|''Fabhalscéalta La Fontaine'']]Níos déanaí, scríobh sé ''An Branar gan Cur ([[1979]])'', ''Aistí Critice agus Cultúir'', ''Iníon Mhaor an Uachta'', ''Gargantua'', Manuail de Litríocht na Gaeilge Iml 1-5, srl. D'aistrigh sé cuid mhór ábhair ón Fhraincis go Gaeilge, ina measc saothar le [[François Rabelais|Rabelais]] agus [[Jean de La Fontaine|La Fontaine]]<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Fabhalscéalta La Fontaine|url=http://catalogue.library.ulster.ac.uk/items/877570|publisher=Coiscéim|date=1997|location=Baile Átha Cliath|language=Irish|author=Jean de La Fontaine, Breandán Ó Doibhlin}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201202211017/https://catalogue.library.ulster.ac.uk/items/877570 |date=2020-12-02 }}</ref>. Tháinig Festschrift amach i 1996-1997, ''Féilscríbhinn an Doibhlinigh'' san [[Irisleabhar Mhá Nuad]] (383 lch). ==Sleachta cáiliúla dá chuid== * ''Creidim sna Gaeil agus sna mionphobail go léir ar imríodh ansmacht agus cos ar bolg orthu, a briseadh agus a bascadh agus a náiríodh, a díbríodh as dúiche agus as tír le bheith ina sclábhaithe agus ina saighdiúirí scillinge, ar goideadh gach rud uathu, go fiú a n-ainm agus a dteanga. Ná déanaimis dearmad gur ar dhaoine a rinneadh an slad, gurb é is daonlathas ann an slad a chúiteamh agus flaitheas a chur ar ais i seilbh na ndaoine.'' * ''Óir diúltú don bhás is ea an cruthú, agus ní hann dó gan dóchas na beatha. Féadann an scríbhneoir, agus déanann sé, aghaidh a thabhairt ar mhíthuiscint agus dearmad agus tarcaisne, agus ar a bhás corpartha féin; ach má dhéanann, is de bharr go bhfuil an chinnteacht ag lonnú ann go dtiocfaidh an lá a nglacfaidh glúin nach bhfeicfidh sé lena shaothar agus nach dual dó an t-éag ar fad.'' == Ómós == Bhronn Poblacht na Fraince de ghradam air ''Chevalier de l’Ordre National du Mérite'' in 1979, agus ''Commandeur de la Légion d’Honneur'' in 2001 as a shaothar ar son caidreamh cultúrtha idir an Fhrainc agus Éire.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/news/legion-d-honneur-for-monsignor-1.337895|teideal=Legion d'Honneur for monsignor|údar=Patsy McGarry|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2020-04-13}}</ref> Rinneadh Pearsa den Teaghlach Pápúil de in 1997. Scríobh Tadhg Ó Dúshláine dán in ómós dó :<ref name=":0" /><blockquote>"Is tú fós againn lóchrann na critice Damhna na lúcháire is ár n-ábhar dóchais. Sólás is misneach as saothar do phinn; An Fuascailteoir a ghnóthaíonn dúinn Ár n-áit i measc na náisiún Is tógáil ár gcinn".</blockquote> == Saothar == Tá oidhreacht bhuan againn ina shaothar ón úrscéal ceannródaíoch sin i dtús na seascaidí, ''Néal Maidine agus Tine Oíche'' go dtí ''Sliocht ar Thír na Scáth'' in 2018.<ref name=":2" /> === Ficsin === * ''Néal Maidine agus Tine Oíche'' ([[1964]]), úrscéal, allagóire bíobalta ar an oidhreacht chreidimh agus chultúir<ref>deir sé go neamhbhalbh leis an léitheoir nár cheart dó tabhairt faoin saothar in aon chor más ábhar pléisiúrtha léitheoireachta atá uaidh ó tá talamh nua á bhriseadh ann agus iarracht á déanamh daoine a chur ar bhóthar a leasa !</ref> * ''An Branar gan Cur'' ([[1979]]), úrscéal<ref>Nuair a bhaineann sé úsáid as an dara pearsa uatha sa leabhar seo, seift a oibríonn go fíormhaith, cuireann sé iachall ar an léitheoir páirt lárnach a ghlacadh sa scéal agus machnamh a dhéanamh ar imeallachas an duine agus ar imeallachas pobail, más olc maith leo é.</ref> * ''Sliocht ar Thír na Scáth'' (2018)), úrscéal<ref>ní hamháin go gcuireann sé tírdhreach Lár Uladh timpeall na bliana 1600 i láthair an léitheora ach siúlann an léitheoir tríd i mbróga an phríomhcharachtair. Cuireann an t-údar dúshlán roimhe ar an mbealach sin a dhá shúil a oscailt agus aitheantas ceart a thabhairt don réabadh agus don ár a rinneadh, ní hamháin ar na daoine, ach ar theanga agus ar chultúr na nGael leis.</ref> * ''Iníon Mhaor an Uachta'', dráma<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.litriocht.com/siopa/inion-mhaor-an-uachta/?lang=en|teideal=Iníon Mhaor an Uachta {{!}} Litríocht|language=ga-IE|dátarochtana=2023-09-20}}</ref> (Dráma thrí ngníomh é seo atá suite le linn Phlandáil Chúige Uladh, díreach roimh Éirí Amach 1641) === Aistriúcháin === D'aistrigh an Doibhlineach go Gaeilge [[François Rabelais|Rabelais]], [[Montaigne]], [[Blaise Pascal|Pascal]], [[La Fontaine]], [[Saint-Exupéry]], [[Charles Péguy]], [[Georges Bernanos]], mar aon le duanaire d'fhilíocht liriciúil na Fraincise. * Fabhalscéalta La Fontaine, Breandán Ó Doibhlin a d’aistrigh, Coiscéim, 1997. * An Bíobla. D'aistrigh sé [[Leabhar Íseáia|Leabhar Íseáia Fáidh]] ón [[An Eabhrais|Eabhrais]] go Gaeilge do Bhíobla Mhá Nuad. * Caiticiosma na [[Cathair na Vatacáine|Vatacáine]]. Bhí an Doibhlineach ina eagarthóir agus [[Aistriúchán|aistritheoir]] (ón bhFraincis) le tiontú Gaeilge Chaiticiosma na [[Cathair na Vatacáine|Vatacáine]]. * Gargantua<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.litriocht.com/siopa/gargantua/?lang=en|teideal=Gargantua {{!}} Litríocht|údar=Breandán Ó Doibhlin|language=ga-IE|dátarochtana=2023-09-20}}</ref> Sárshaothar grinn is ea an leabhar seo, a d’fhág ainm an údair - [[François Rabelais|Rabelais]] - ina aidiacht i mórán de theangaí Iarthar na hEorpa. === Eile === * Aistí Critice agus Cultúir, * Manuail de Litríocht na Gaeilge. Faisicil 1 - Ar imeall an Choncais, 1500 ar aghaidh<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.feasta.ie/2004/marta/alt5.html|teideal=Feasta - alt 5|work=www.feasta.ie|dátarochtana=2020-04-13}}{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref> * Manuail de Litríocht na Gaeilge. Faisicil 2 * Manuail de Litríocht na Gaeilge. Faisicil 3 * Manuail de Litríocht na Gaeilge. Faisicil 4 * Manuail de Litríocht na Gaeilge. Faisicil 5 == Féach freisin == * [[Coláiste na nÉireannach i bPáras]] == Naisc sheachtracha == * Breathnaigh ar [https://www.youtube.com/watch?v=hPTL6O-z5F8 an ghearrthóg seo] ina labhraíonn Breandán Ó Doibhlin faoina shaothar féin agus faoi Scoil Chritic Mhá Nuad).<ref name=":1" /> == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Doibhlin, Breandan O}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1931]] [[Catagóir:Daoine as Contae Thír Eoghain]] [[Catagóir:Cultúr na Fraince]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]] [[Catagóir:Aistritheoirí Gaeilge]] [[Catagóir:Foclóirithe Gaeilge]] [[Catagóir:Foclóirithe Éireannacha]] [[Catagóir:Básanna in 2023]] [[Catagóir:Smaointeoireacht chriticiúil]] [[Catagóir:Sagairt Chaitliceacha sa 20ú haois]] [[Catagóir:Scoláirí Gaeilge]] 4gn03c5pb2usjxfcghbgaer5fu8he5u 14 9173 1310426 37536 2026-04-26T23:38:37Z Taghdtaighde 60452 Catagóirí athraithe 1310426 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Imeachtaí]] [[Catagóir:Riosca]] [[Catagóir:Stair de réir topaic]] [[Catagóir:Slándáil]] [[Catagóir:Dlí idirnáisiúnta]] [[Catagóir:Slándáil náisiúnta]] [[Catagóir:Cosaint Shibhialta]] [[Catagóir:Cúiseanna báis]] b2oqa31nmmm2v7brrpn0y47a04n7kq9 0 10297 1310281 1275230 2026-04-26T16:19:36Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310281 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ceoltóir]] agus [[amhránaí]] de shliocht Éireannach ba ea '''Shane Patrick Lysaght MacGowan ('''[[25 Nollaig]] [[1957]] i Kent - [[30 Samhain]] [[2023]]). Bhain sé cáil amach ar dtú sna [[1980idí]] mar phríomhamhránaí an bhanna ceoil The Pogues. Ba sa bhliain 1982 i Londain a tháinig na Pogues le chéile agus aithníodh MacGowan mar dhuine de na liriceoirí ba chumasaí riamh i réimse an cheoil chomhaimseartha.<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|title=An t-amhránaí mór le rá Shane MacGowan tar éis bháis|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/1130/1419378-an-t-amhranai-mor-le-ra-shane-macgowan-tar-eis-bhais/|date=2023-11-30|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://president.ie/index.php/ga/media-library/news-releases/statement-by-president-higgins-on-the-death-of-shane-macgowan|teideal=Death of Shane MacGowan / Media Library News Releases|údar=Office of the President of Ireland|dáta=30 Samhain 2023|language=ga-IE|work=president.ie|dátarochtana=2023-11-30}}</ref> An stíl cheoil a bhíodh aige ná meascán idir [[ceol traidisiúnta na hÉireann]] agus an [[punc-rac]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/ceol/gra-don-gceol/|teideal=Grá don gceol? An 'rogha' ó na lipéidí inniu|údar=Micheál Mac an Bheatha|language=en-US|work=NÓS|dátarochtana=2020-12-16}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> B’iad liricí tnúthánacha, spleodracha MacGowan agus an cleamhnas a dheineadar idir an punc agus ceol traidisiúnta na hÉireann ba mhó a thuill cáil do na Pogues. Thuill MacGowan aitheantas thar aon ní eile as a chumas diamhair mar chumadóir amhrán.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/shane-macgowan-amhranai-the-pogues-agus-duine-de-sharchumadoiri-amhran-an-fichiu-haois-ar-shli-na-firinne/|teideal=Shane MacGowan, amhránaí The Pogues agus duine de shárchumadóirí amhrán an fichiú haois, ar shlí na fírinne|dáta=2023-11-30|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-11-30}}</ref> [[Íomhá:The Pogues 1.jpg|220x220px|thumb|Shane MacGowan agus [[The Pogues]] sa bhliain [[2006]].|clé]] == Saol == Rugadh MacGowan ar Lá Nollag, [[25 Nollaig]] [[1957]], i d[[Tunbridge Wells]], [[Kent]], [[Sasana]]. [[Íomhá:ShaneMacGowan.jpg|clé|mion|2006]] Ba as Baile Átha Cliath a athair agus Tiobradach a bhí ina mháthair. Tógadh é ar dtús ar an [[an tAonach|Aonach]], i g[[Contae Thiobraid Árann]]. Bhí sé sáite ansin sa cheol, sa stair agus sa [[Poblachtánachas in Éirinn|phoblachtánachas]]. Dúirt sé gur fhoghlaim sé amhrán amháin gach aon lá ó mhuintir a mháthar agus gur seasta ar bhord na cistine agus é trí bliana d’aois a bhí sé nuair a thug sé a chéad taispeántas poiblí mar amhránaí.<ref name=":1" /> D'fhill MacGowan go Sasana in aois ''sé'' bliana dó. Dála mórán de na carachtair ina chuid amhrán, éan corr ab ea é go minic i Sasana agus é idir dhá shaol agus idir dhá chultúr. Tugadh scoláireacht dó le freastal ar scoil mór le rá in Westminster. Ach tugadh bata agus bóthar dó agus é sa dara bliain as drugaí a bheith ina sheilbh aige, léiriú ar an saol gan ord ná eagar a bheadh roimhe.<ref name=":1" /> Ba mar Shane O’Hooligan a chuir daoine aithne air i saol an phunc i Londain sna 1970idí. I 1977, agus in aois 18 bliain dó, bhunaigh MacGowan an banna ceoil punc The Nips in éindí lena chailín Shanne Bradley.[[Íomhá:Shane MacGowan 2008.jpg|clé|mion|2008 ag Féile Hal Willner, Rogue’s Gallery. Pirate Ballads, Sea Songs and Chanteys. Analog ]] === 1980idí === Bhain sé an-iomrá amach sna 1980idí lena bhanna [[The Pogues]], mar amhránaí. Nuair a scoir na Nips in 1982, bhunaigh MacGowan, James Fearnley, Peter ‘Spider’ Stacey agus Jem Finer banna nua, Pogue Mahone, a chuir rompu nasc a dhéanamh idir an punc agus ceol traidisiúnta na hÉireann. Athraíodh ainm an ghrúpa go dtí The Pogues dhá bhliain ina dhiaidh sin, agus bhain MacGowan an-iomrá amach sna 1980idí lena bhanna. D’athraigh banna nua MacGowan a n-ainm go dtí na Pogues ar chúiseanna éagsúla, ina measc an doicheall a bhí ag lucht cinsireachta an BBC roimh Pogue Mahone nuair a cuireadh ar a súile dóibh an bhrí a bhí le Póg Mo Thóin.[[Íomhá:Shane.macgowan.moscow.jpg|clé|mion|Milk club, [[Moscó]], 29.08.2010 leis na Pogues]]Is é ''Red Roses for Me'' an chéad albam a chuir na Pogues amach, a tháinig amach i 1984, agus bhí amhráin mar ''Dark Streets of London'', ''Waxie's Dargle'' agus ''Boys from the County Hell'' i measc na n-amhrán a bhioraigh cluasa agus a mheall lucht leanúna, go háirithe Éireannaigh óga i Sasana.<ref name=":0" /> Fuair na Pogues ardmholadh as a seónna beo fíochmhara agus bhí cur i láthair spleodrach ag MacGowan ar stáitse, beag beann ar éinne. D’iompaigh sé an ‘Ceol Gaelach’ a bhí i réim i dtithe tábhairne Londan san 1980idí bunoscionn ar fad. Chuir sé séala an phuncracaire ar an gceol sin.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/bhi-draiocht-agus-tiomaint-ar-leith-ag-baint-le-shane-macgowan/|teideal=Bhí draíocht agus tiomáint ar leith ag baint le Shane MacGowan|údar=Seosaimhín Ní Bheaglaoich|dáta=5 Nollaig 2023|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-12-07}}</ref> [[Íomhá:Shane macgowan.jpg|clé|mion|2011]] Bhí tuilleadh amhrán leis ar an dara halbam ''Rum Sodomy & the Lash'', a tháinig amach i 1985, a raibh an-tóir air ar fud an domhain, go háirithe ar an leagan de ''Dirty Old Town'' a eisíodh mar shingil. Bhí an pobal an-tógtha freisin leis an mbailéad Raibiléiseach ''The Irish Rover'' a thaifead sé leis na [[The Dubliners|Dubliners]] i 1987. Tháinig an albam, ''If I Should Fall From Grace With God'', amach i 1988.[[Íomhá:The Popes, photo (cropped) by Phil Polgaze.gif|clé|mion|Shane MacGowan agus The Popes, sna 1990idí]] Ba é MacGowan a scríobh an chuid is mó de na hamhráin a thaifead na Pogues sa ré sin agus ceann dá aistí, ''Fairytale of New York'', tá sé ar cheann de na hamhráin Nollag is aitheanta sa phopcheol. In 1987, cuireadh geall leis nach bhféadfadh sé amhrán Nollag a scríobh agus d'fhreagair sé an dúshlán gan stró le ''Fairytale of New York'' a thaifead sé i gcomhghléas le [[Kirsty MacColl]] – iníon le [[Ewan MacColl]], an té a scríobh ''Dirty Old Town''.<ref name=":0" /> Ar na hamhráin eile is mó a mheall lucht éisteachta agus lucht critice, bhí ‘''The Sick Bed of .Cuchulainn''’, ‘''Sally MacLennane''’, ‘''The Body of an American''’, agus ‘''The Broad Majestic Shannon''’ ‘''If I Should Fall From Grace With God''’. === 1990idí === Ba é ''Hell’s Ditch'', a eisíodh i 1990, a gcúigiú halbam agus an ceann deireanach ag na Pogues le MacGowan. Tugtha don ól, caitheadh amach as an mbanna é in 1991. Chuir an banna cúig albam amach sular scar siad ón amhránaí. Ansin bhain MacGowan cáil amach mar phríomhamhránaí lena bhanna féin, The Popes. Bhog MacGowan go dtí Tiobraid Árann, agus cuireadh dhá albam amach, ''The Snake'' and ''The Crock of Gold'', a raibh macallaí go leor orthu ó ré órga an amhránaí.<ref name=":1" /> Tháinig na Pogues agus MacGowan le chéile arís in 2001 agus lean siad orthu go dtí 2014. === Pearsanta === Bhí míchlú áirithe ar MacGowan le linn a shaoil, mar gheall ar a iompar agus de bharr go raibh sé tugtha don ól agus drugaí. Rugadh mac dó in 1991. Bhris MacGowan a [[Peilbheas|pheilbheas]] sa bhliain 2015 agus bhí sé ag brath ar chathaoir rothaí ó shin.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.sussexlive.co.uk/news/sussex-news/pogues-singer-shane-macgowans-quiet-7921506|teideal=The quiet life of Shane McGowan who hated living in 'terrible' Brighton|údar=Jasmine Carey|dáta=2022-12-12|language=en|work=Sussex Live|dátarochtana=2023-11-30}}</ref> Bhí cúpla mí caite ag Shane MacGowan in [[Ospidéal Ollscoile Naomh Uinseann|Ospidéal Naomh Uinseann]] i mBaile Átha Cliath le linn 2023. Ní raibh ach seachtain caite ó scaoileadh amach as an ospidéal ém nuair a bhásaigh sé ar [[30 Samhain]] [[2023]].<ref>{{Luaigh foilseachán|title=An t-amhránaí mór le rá Shane MacGowan tar éis bháis|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/1130/1419378-an-t-amhranai-mor-le-ra-shane-macgowan-tar-eis-bhais/|date=2023-11-30|language=ga}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.mirror.co.uk/3am/celebrity-news/shane-macgowans-cause-death-days-31566139|teideal=Shane MacGowan's cause of death after The Pogues star discharged from hospital|údar=Emma Dooney|dáta=2023-11-30|language=en|work=The Mirror|dátarochtana=2023-11-30}}</ref> Bhí sé 65 bliain d'aois agus bhí sé tinn le hatha fhada. Fuair sé bás le hadhairt ina bhaile féin agus bhí a bhean chéile Victoria Mary Clarke agus a theaghlach lena thaobh nuair a shíothlaigh sé.<ref name=":0" /> Bhuail [[einceifealaíteas víreasach]] MacGowan in 2022. [[Íomhá:Boy from the County Hell by Brian Whelan.jpg|clé|mion|449x449px|Scigphictiúr 'Boy from the County Hell' le Brian Whelan, sna 2000idí]] ==== Torramh ==== San [[An tAonach|Aonach]] i gcontae Thiobraid Árann 8 Nollaig 2023 a dúradh aifreann sochraide Shane MacGowan.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/is-tu-ar-laoch-ar-ngile-mear-omos-tugtha-do-shane-macgowan-ag-a-aifreann-sochraide-san-aonach/|teideal=‘Is tú ár laoch, ár ngile mear’ – ómós tugtha do Shane MacGowan ag a aifreann sochraide san Aonach|dáta=2023-12-08|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-12-10}}</ref> Sular tugadh a chorp ann, chuaigh an tsochraid trí lár dheisceart Bhaile Átha Cliath le deis a thabhairt do dhaoine a mbeannacht a chur lena anam.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Sochraid Shane MacGowan: 'ceannródaí nár ghlac le gnásanna'|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/1208/1420874-sochraid-shane-macgowan-ceannrodai-nar-ghlac-le-gnais/|date=2023-12-08|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Chomh maith le pobal an cheoil a thug gean dó, bhí maithe agus móruaisle shaol na siamsaíochta agus an tsaoil phoiblí ag a shochraid. Créamadh MacGowan i ndiaidh an Aifrinn Éagnairce agus scaipeadh a chuid luaithrigh sa [[An tSionainn|tSionainn]] == Gaeilge == Cuireadh [[An Ghaeilge|Gaeilge]] ar chuid de na hamhráin is mó ag na Pogues.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/buinneach-ort-a-pheistinni-fiu-mo-chac-thu-a-bheistin-nollaig-shona-mo-thoin-gaeilge-curtha-ar-na-pogues-dimram/|teideal=‘Buinneach ort a phéistín/Ní fiú mo chac thú a bhéistín’/Nollaig Shona mo thóin!’ – Gaeilge curtha ar na Pogues|údar=Seán Tadhg Ó Gairbhí|dáta=2015|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2020-12-16}}</ref> B’iad [[Liam Ó Muirthile]] agus [[Gabriel Rosenstock]] a chuir Gaeilge ar liricí amhráin ar nós ''A Rainy Night in Soho'', agus ''A Fairytale of New York''. Is iad an t-amhránaí agus an file [[Marcus Mac Conghail]], agus an banna ceoil Feirsteach, The Pogoes, a chas den chéad uair ar stáitse na leaganacha seo de na hamhráin cháiliúla. == Oidhreacht == Bhí MacGowan sa Táin le fada mar gheall ar a chuid liricí tnúthánacha spleodracha atá lán le híomhánna gléineacha, carachtair bheoga, fiántas agus filíocht. Dúirt an tUachtarán [[Mícheál D. Ó hUigínn|Micheál D. Ó hUiginn]] faoi gur “Cheangail a chuid focal na hÉireannaigh ar fud na cruinne lena gcultúr agus lena stair, ag cuimsiú an oiread sin mothúcháin dhaonna ar na bealaí is fileata.”<ref>{{Lua idirlín|url=https://president.ie/index.php/ga/media-library/news-releases/statement-by-president-higgins-on-the-death-of-shane-macgowan|teideal=Media Library News Releases|údar=Office of the President of Ireland|language=ga|work=president.ie|dátarochtana=2023-12-03}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/2-nollaig-2023-ard-mhacha/id1525428808?i=1000637285502|teideal=‎Nuacht Mhall: (Ard Mhacha)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=2 Nollaig 2023|language=en-CA|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2023-12-03}}</ref> Bhí cuid de mháistrí eile a cheirde, ina measc [[Bob Dylan]], [[Nick Cave]] agus [[Bruce Springsteen]], faoi gheasa ag a ghlór garbh suaithinseach agus ag na buanna ar fad a léirigh sé ina shaothar, saothar a tharraing as tobar na litríochta, na staire, na miotaseolaíochta, an chreidimh agus scéal na n-imirceach as Éireann. Dúirt Bruce Springsteen faoi MacGowan in 2020, : “Creidim go láidir go mbeidh dearmad déanta ar ár bhformhór faoi cheann 100 bliain eile ach go mbeidh cuimhne i gcónaí ar cheol Shane agus go mbeidh daoine fós á chanadh. Tá sé go domhain sa nádúr ann – sin mar atá.”<ref name=":1" /> Sa scannán faisnéise a rinne Julien Temple faoi, ''Crock of Gold'', mhaígh MacGowan go magúil gur chuir Dia (arbh Éireannach é, a dúirt an t-amhránaí) ar an saol seo é le ceol na hÉireann a tharrtháil. Tá tionchar an scríbhneora [[Brendan Behan]] le cloisteáil uaireanta ina chuid oibre. == Naisc sheachtracha == * [http://www.shanemacgowan.com Suíomh oifigiúil Shane MacGowan] * [http://www.pogues.com Suíomh oifigiúil The Pogues]{{Dead link|date=Iúil 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:MacGowan, Shane}} [[Catagóir:Punc|MacGowan, Shane]] [[Catagóir:Daoine as Contae Thiobraid Árann|MacGowan, Shane]] [[Catagóir:Daoine as Londain|MacGowan, Shane]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1957|MacGowan, Shane]] [[Catagóir:Pobal Éireannach na Breataine]] [[Catagóir:Básanna in 2023]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hÉireann]] [[Catagóir:Amhránaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Amhránaithe popcheoil]] 1gle1aa727cvgxfgm0a4sso61933ct0 0 11591 1310493 1266026 2026-04-27T11:14:46Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310493 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is í '''an Chorsaic''' ([[Corsaicis]]: ''Corsica'', [[An Fhraincis|Fraincis]]: ''Corse'') an ceathrú h[[oileán]] is mó sa [[an Mheánmhuir|Mheánmhuir]] (i ndiaidh na [[An tSicil|Sicile]], an [[An tSairdín|tSairdín]] agus na [[An Chipir|Cipire]]). Tá sí suite amuigh ó [[Cósta|chósta]] thoir na h[[An Iodáil|Iodáile]] agus thoir theas ón [[An Fhrainc|Fhrainc]], agus taobh ó thuaidh d'oileán na [[An tSairdín|Sardíne]].<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-corsica-oilean-faoi-run.aspx|teideal=Corsica – Oileán faoi Rún|údar=Diarmuid Johnson|dáta=|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2020-08-23}}</ref> === Daonra === Bhí 339,000 [[duine]] ina gcónaí ar an oileán sa bhliain 2019.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.christiesrealestate.com/localguide/corsica-france-mediterranean-island-coastal|teideal=Living in Corsica: Things to Do and See in Corsica, France {{!}} Christie's International Real Estate|language=en|work=www.christiesrealestate.com|dátarochtana=2023-10-05|archivedate=2023-04-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230404020143/https://www.christiesrealestate.com/localguide/corsica-france-mediterranean-island-coastal}}</ref> Is iad Ajaccio agus [[Bastia]] an dá [[Cathair (lonnaíocht)|chathair]] is mó san oileán. === Stair === Rugadh [[Napoléon Bonaparte|Napoleon Bonaparte]] ann sa bhliain 1769, i b[[príomhchathair]] an oileáin, [[Ajaccio]]. An teach ina raibh a mhuintir ina chónaí san am, is é sin ''Maison Bonaparte'', is [[músaem]] é inniu. [[Íomhá:Corscia-pont D84 sur l'Erco.jpg|clé|mion|Droichead ar an D84 (abhainn Erco)]] === Teangacha === Is í an [[An Fhraincis|Fhraincis]] is mó a labhraítear san oileán inniu, ach tá a dteanga féin ag muintir na Corsaice, an Chorsaicis, cé nach bhfuil sí ó dhúchas ach ag céatadán beag ag bunadh an oileáin inniu. Is iad na canúintí úd ''Gallurese'' agus ''Sassarese'' i dTuaisceart na Sairdíne na [[Teanga (cumarsáid)|teangacha]] is mó gaol leis an gCorsaicis, agus deir cuid de na [[Teangeolaíocht|teangeolaithe]] go bhfuil siad - an teanga ''Gallurese'' ach go háirithe - níos cóngaraí don Chorsaicis ná don tSairdínis. Tá cosúlachtaí go leor idir cás na [[An Ghaeilge|Gaeilge]] in Éirinn agus cás na Corsaicise sa gCorsaic.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/gniomhaiochas/teanga/namhaid-na-poblachta-an-fheiniulacht-teanga/|teideal=‘Namhaid na Poblachta an fhéiniúlacht teanga’ Stádas oifigiúil diúltaithe don Chorsaicis ag Macron|údar=Maitiú Ó Coimín|language=en-US|work=NÓS|dátarochtana=2020-08-23}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Riaracháin === Áirítear an Chorsaic ar réigiún de chuid na Fraince, cé gurb é an stádas atá ag an oileán sa dlí ná ''collectivité territoriale'', is é sin, "tiomsaitheacht chríche". Ciallaíonn sin mar shampla go bhfuil "dáil" nó "[[parlaimint]]" na Corsaice, an ''Assamblea di Corsica'', níos cumhachtaí ná mar a bhíonn na tionóil réigiúnacha sa Fhrainc de ghnáth. Náisiúnaithe den uile chineál is ea formhór na bhfeisirí i dTionól na Corsaice. Tá stádas theanga na Corsaicise ar cheann de na ceisteanna móra atá ag déanamh imní dóibh, chomh maith le talamh a bheith á cheannach ar an mórchóir ag eachtrannaigh.<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|title="Saghas éigin neamhspleáchais" don Chorsaic á mholadh ag Macron|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0928/1407870-saghas-eigin-neamhspleachais-don-chorsaic-a-mholadh-ag-macron/|date=2023-09-28|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Thug Stát na Fraince cluas bhodhar nó alabhodhar riamh dóibh, áfach, i dtaca leis an dá cheist seo. Chuaigh roinnt náisiúnaithe i muinín an fhornirt ag amanna éagsúla ó na 1950í, tráth a fuair go leor tíortha eile neamhspleáchas ón bhFrainc, ach cur chuige éadairbheach a bhí riamh ann. [[Íomhá:Cyrnotheba-corsica-map-eur-nm-moll.jpg|mion|clé|alt=|suite amuigh ó [[Cósta|chósta]] thoir na h[[An Iodáil|Iodáile]] agus thoir theas ón [[An Fhrainc|Fhrainc]]]] Sna blianta 1975-2018 bhí an t-oileán roinnte ina dhá chúige, mar atá, ''Haute-Corse'' ("Uachtar na Corsaice") agus ''Corse-du-Sud'' ("Corsaic Theas"), agus ba í Bastia [[príomhchathair]] Haute-Corse. Tháinig deireadh leis an deighilt seo sa bhliain 2018, áfach, agus is aon aonad riaracháin amháin é an t-oileán arís. ==== Leasú ==== Sa bhliain 2023 i dTionól na Corsaice in Aiaccu, bhí sé molta ag Uachtarán na Fraince [[Emmanuel Macron]] "saghas éigin neamhspleáchais" a lamháil don Chorsaic, ach gur chuid den Fhrainc a bheadh sa Chorsaic i gcónaí faoin "saghas éigin neamhspleáchais" a bhí i gceist aige. D'iarr an tUachtarán Macron ar pholaiteoirí sa Chorsaic agus i Rialtas na Fraince dlí nua a dhréachtú i gcomhar le chéile le dúil stádas bunreachtúil na Corsaice a leasú.<ref name=":0" /> == Féach freisin == * [[Réigiúin na Fraince]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Chorsaic, An}} [[Catagóir:Réigiúin na Fraince]] [[Catagóir:Oileáin sa Mheánmhuir]] rvkpbms0d8pai4wmz3boqykmkwbvgir 0 11793 1310303 1308562 2026-04-26T16:38:05Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1310303 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Impireacht Rómhánach|Impire Rómhánach]] ab ea '''Gaius Iulius Caesar Germanicus''' nó '''Caligula,''' a leasainm ([[31 Lúnasa]] [[12]] - [[24 Eanáir]] [[41]]). [[Íomhá:Caligae from side.jpg|clé|mion|177x177px|Caliga nó Caligae<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|title=Caligae|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Caligae&oldid=995225160|journal=Wikipedia|date=2020-12-19|language=en}}</ref>]] ==Saol== Thóg a athair, [[Gearmánacas]], é i n[[Dúiche na Réine]], agus tugadh an leasainm air nuair a bhí sé ina gasúir (ó ''caliga'' nó ''caligae'', nó buatais bheag<ref name=":0" />).<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.examinations.ie/|teideal=LAIDIN - AISTRIÚCHÁN AR SCÉIM MHARCÁLA|údar=Coimisiún na Scrúduithe Stáit / Irish State Examinations Commission|dáta=AN ARDTEISTIMÉIREACHT 2010|dátarochtana=2021|archivedate=2001-05-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20010521135007/http://www.examinations.ie/}}</ref> ===Réim=== Tháinig Caligula i gcomharbacht ar [[Tiberius]], in aois 77 dó, nuair a bhásaigh an t-impire. [[Íomhá:Denarius of Gaius (YORYM 2000 1956) obverse.jpg|clé|mion|177x177px|Denarius Gaius]] Thosaigh rialú Caligula go maith, rialtóir uasal measartha a bhí ann. Ach nuair a bhí an chéad bhliain dá thréimhse ina impire ag druidim chun deireanais, tháinig [[tinneas]] air. Deir na staraithe go raibh Caligula as a mheabhair ina dhiaidh sin. Mar shampla: * Bhí ráflaí ann ag an am go raibh sé ag [[Comhriachtain|bualadh craicinn]] lena chuid deirfiúracha agus [[teach striapachais]] a bhí sa phálás i ndáiríre. * Chuaigh sé ar fheachtais mhíleata an-amaideach chuig an nGearmáin agus chuig an mBreatain. Bhuaileadh taomanna feirge é. * D'ordaigh Caligula go dtógfaí dealbha de ar fud na hImpireachta. Cuireadh olc ar na [[An Giúdachas|Giúdaigh]] nuair a tógadh dealbh i lár an teampaill in [[Iarúsailéim]]. ===Dúnmharú=== Mharaigh cuid den [[Garda Praetóireach|Gharda Praetóireach]] Caligula [[an Róimh|sa Róimh]] ar [[24 Eanáir]] [[41]]. Maraíodh a bhean chéile, Caesonia agus a iníon Julia Drusilla chomh maith. Bhí Cassius Chaerea i mbun na ceannaircí. Bhí cuid eile na bPraetóireach thar a bheith míshásta le Chaerea, agus cuireadh chun báis é. Tháinig uncail Caligula, Claudius, i gcomharbacht air. == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-beath-it}} {{Síol-beath-eg}} {{Síol-creid}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 12]] [[Catagóir:Básanna i 41]] [[Catagóir:Daoine a feallmharaíodh]] [[Catagóir:Farónna]] [[Catagóir:Impirí Rómhánacha]] [[Catagóir:Sagairt]] gzvecwnk53pz0zu4l3h41gj8j7u0nc5 0 11796 1310339 1269413 2026-04-26T17:53:25Z Aquavitae123 40780 Feabhsaithe beaga ar stíl an 2ú paragraif. 1310339 wikitext text/x-wiki {{Glanadh}} {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} [[Íomhá:Anfiteatro de Pula, Croacia, 2017-04-16, DD 07-11 PAN.jpg|mion|[[Amfaitéatar]] Rómhánach in [[Pula]], sa [[An Chróit|Chróit]] ]] Is gnách '''Impireacht na Róimhe''' a thabhairt ar thréimhse an rialtais uathlathaigh i stair na sibhialtachta sean-Rómhánaí. Tháinig ré na hImpireachta i ndiaidh na [[Poblacht Rómhánach|Poblachta Rómhánaí]], a mhair an leathmhílaois ón mbliain 510 r. Chr. go dtí an aois dheireanach r. Chr. Ba é ba chúis le deireadh na Poblachta ná an lagú a tháinig ar fhorais agus ar thraidisiúin na Poblachta de dheasca na coimhlinte idir [[Gaius Marius]] agus [[Lucius Cornelius Sulla]], agus, ina dhiaidh sin, de dheasca an [[Cogadh Cathartha na Róimhe|chogaidh chathartha]] idir [[Iúil Caesar]] agus [[Gnaeus Pompeius Magnus|Pompeius]]. Is féidir tús na hImpireachta a dhátáil go héagsúil. Deir daoine áirithe gur tháinig deireadh leis an bPoblacht nuair a bhain Iúil Caesar amach an bhuandeachtóireacht (44 r.Chr.), ach is féidir a mhaíomh freisin gurbh é an lá ceart an lá ar chloígh Octavianus, oidhre Chaesar, a chuid naimhde i gCath Actium ar an 2 Meán Fómhair 31 r.Chr., nó an lá ar bhronn [[Seanad na Róimhe]] an t-ainm úd [[Ágastas]] air. Go bunúsach, is é is brí leis an nath Laidine ''Imperium Romanum'' ná "na tailte atá faoi smacht ag an Róimh" - is é sin le rá go dtagraíonn an focal úd ''imperium'' (cumhacht, údarás pearsanta) do na críocha sin atá faoi cheannas na Róimhe. Is ionann críocha na hImpireachta agus na críocha úd go léir ina dtugtar aird ar ''imperium'' an Impire. Ó ré Ágastais go dtí an t-am ar thit an chuid Iartharach den Impireacht as a chéile faoi thionchar Imirce Mhór na Náisiún, ba í an Róimh an ríocht ba mhó cumhachta, daonra agus achair in Iarthar na hEoráise agus i dTuaisceart na hAfraice. Thosaigh an Róimh ag dul i bhfairsinge i bhfad sular tháinig an mhonarcacht i leaba na poblachta, agus shroich sí barr a fairsinge i ré an Impire Traianus, nuair a cloíodh an Dáicia (i [[An Rómáin|Rómáin]] an lae inniu) sa bhliain 106. San am sin, bhí timpeall is 5,900,000 ciliméadar cearnacha de thailte faoi smacht na Róimhe. D'fhág an Róimh a sliocht ar chultúr, ar dhlí, ar theicneolaíocht, ar ealaíona, ar theangacha, ar reiligiún, ar rialtas, ar fhórsaí armtha, agus ar ailtireacht na sibhialtachtaí a tháinig i gcomharbas uirthi, agus is féidir a rá go gcaitheann an Róimh a scáth orainn inniu féin. Scar dhá leath na hImpireachta - leath na Róimhe agus leath Chathair [[Constantinople|Chonstaintín]] - as a chéile, agus an bheirt acu ag tabhairt "Impireacht na Róimhe" orthu féin. Go traidisiúnta, glactar leis gur tháinig deireadh le hImpireacht na Róimhe ar an 4 Meán Fómhair 476, nuair a cuireadh Impire deireanach Iarthar na Róimhe, Romulus Augustus nó "Augustulus", as cumhacht, gan aon duine a ghlacfadh an ríchathaoir ina dhiaidh. Mar sin, chuaigh Impireacht Iarthar na Róimhe in éag i rith na cúigiú haoise, ach mhair an leath Oirthearach - an [[Impireacht Bhiosántach]], mar is gnách a thabhairt uirthi inniu - go dtí an bhliain 1453, nuair a chuir na Turcaigh Otamánacha de dhroim an tsaoil í. Choinnigh na Biosántaigh cultúr agus dlí na sibhialtachta Gréagaí agus Rómhánaí beo ina measc, chomh maith leis an gCríostaíocht Heilléineach agus Cheartchreidmheach, ach níor mhair an Laidin ina mbéal, nó b'fhearr leo an Ghréigis, a bhí á labhairt go fairsing mar chineál [[francbhéarla]] in Oirthear na hImpireachta le fada. == Forbairt na hImpireachta == Go traidisiúnta, aithníonn na staraithe dhá thréimhse i stair na hImpireachta, is é sin, an Phrionsacht (nó ''principatus'', ón bhfocal ''princeps'', is é sin, "an chéad saoránach"), a mhair ó ré Ágastais go dtí Géarchéim na Tríú hAoise, agus an Tiarnacht (bunaithe ar an bhfocal ''dominatus'', a thagann ó ''dominus'', tiarna), a thosaigh nuair a tháinig Diocletianus i gcumhacht agus a chuaigh in éag le hImpireacht na Róimhe Iartharaí. I mblianta na Prionsachta, coinníodh cuma na poblachta ar an impireacht, agus na forais phoblachtacha i bhfeidhm i gcónaí. Nuair a tháinig an Tiarnacht ar an bhfód, áfach, níor spáráladh ar thaispeántas feiceálach na cumhachta, ar chorónacha óir ná ar dheasghnáthaí impiriúla. Níos deireanaí, shocraigh na staraithe nach raibh an scéal chomh simplí sin: fágadh foirmeacha stairiúla áirithe ó laethanta na poblachta Rómhánaí beo thar na haoiseanna go dtí an Impireacht Bhiosántach féin, agus chuirtí an mhórgacht impiriúil ar taispeántas go galánta i dtús ré na himpireachta féin. == An Chéad Impire: Ágastas == Ba é [[Ágastas]] (Gaius Julius Caesar Octavianus roimh an bhliain 27 r. Chr) an chéad [[Impire Rómhánach]]. Bhí sé i réim ó 16 Eanáir 27 RC go dtí 19 Lúnasa AC 14. Tháinig Ágastas i gcomharbas ar [[Iúil Caesar]]. Chuir Ágastas deireadh leis na cogaí cathartha a bhí á gcur sa Róimh ó laethanta Iúil Caesar anuas, agus bhunaigh sé rítheaghlach na [[Séasar]]. Thug sé le tuiscint nach raibh sé ach ag iarraidh Poblacht na Róimhe a thabhairt ar ais agus a atógáil, ach le fírinne, is é an rud a rinne sé ná an phoblacht sin a iompú ina himpireacht oidhreachtúil. Bhí sé an-mhaith i mbun riaracháin, agus tháinig rath ar an Róimh. Bhunaigh sé an [[Garda Praetóireach.|Garda Praetóireach]] mar ghardaí pearsanta an impire. Fuair sé bás ar [[19 Lúnasa]] [[14|AD 14]]. == Rítheaghlach Iúil agus Claudius == === Tibir === Ba é [[Tibir]] (Tiberius) an dara himpire. Tháinig Tibir i gcomharbacht ar Ágastas (leanbh uchtaithe de chuid Ágastais ab ea Tibir). Rialaigh sé ó 17 Lúnasa 14 go dtí 16 Márta 37. === Caligula === Tháinig [[Caligula]] i gcomharbacht ar Tiberius ar 16 Márta 37. Nuair a bhí an chéad bhliain dá thréimhse ina Impire ag druidim chun deireanais, tháinig tinneas air, agus deir na staraithe go raibh sé as a mheabhar ina dhiaidh sin. Bhí ráflaí ann ag an am go raibh sé ag bualadh craicinn lena chuid deirfiúracha agus gaireadh bandia dá dheirfiúr Drusilla nuair a fuair sí bás go tobann sa bhliain [[38]]. D'ordaigh Caligula go dtógfaí dealbha di ar fud na hImpireachta, rud a chuir olc ar na Giúdaigh nuair a d'ordaigh sé go dtógfaí ceann díobh i lár an teampaill in [[Iarúsailéim]], de réir scríbhneoireacht Fhíoló Chathair Alastair. Fuair Caligula bás sula bhféadfaí an dealbh sin a thógáil, áfach. Bhí achrann ann idir é féin agus an [[Seanad na Róimhe|Seanad]], agus tháinig rudaí go cnámh na huillinne nuair a d'fhógair Caligula go bhfágfadh sé an Róimh agus go gcuirfeadh sé faoi go buan i [[Cathair Alastair|gCathair Alastair]] san Éigipt, áit ina raibh súil aige go ndéanfaí adhradh dó mar dhia beo. Géarchéim pholaitiúil a bhí ann don Seanad, toisc go gcuirfeadh a leithéid seo a gcuid cumhachtaí, cumhacht [[Garda Praetóireach|an Gharda Phraetóirigh]] agus cumhacht pholaitiúil na Róimhe féin i mbaol lagaithe. Níor bhain Caligula Cathair Alastair amach. Cuireadh deireadh lena réimeas ar 24 Eanáir AC 41, nuair a feallmharaíodh é ag an nGarda Praetóireach, a bhí faoi cheannas [[Cassius Chaerea]]. === Cláidias === Ba uncail le Caligula agus garmhac dheirfiúr Ágastais é [[Cláidias]] (Claudius). Cuireadh i réim é ag an nGarda Praetóireach, seachas an [[Seanad na Róimhe|Seanad]], ar an 24 Eanáir 41, an lá céanna a maraíodh Caligula. Bhí sé an-mhaith i mbun riaracháin. Ba é lena linn féin mar Impire a tosaíodh gabháltas rathúil na Rómhánach ar an mBreatain. Fuair sé bás ar 13 Deireadh Fómhair 54. === Nearó === Ba é [[Nearó]], nó Nero Claudius Caesar Augustus Germanicus, a saolaíodh faoin ainm ''Lucius Domitius Ahenobarbus'', ar a dtugtaí Nero Claudius Caesar Drusus Germanicus freisin, ([[15 Nollaig]] [[37]] - [[9 Meitheamh]] [[68]]) an cúigiú hImpire ar Impireacht na Róimhe. Tá clú air mar gheall ar an bhfinscéal gur sheinn sé ar an bhfidil agus [[an Róimh]] ag dul trí thine. Thairis sin, bhí sé ar dhuine de na hImpirí ba mhó a rinne géarleanúint ar na Críostaithe i stair na hImpireachta. Bhí sé i réim ó 13 Deireadh Fómhair 54 go dtí 9 Meitheamh 68. == Ceannaircí agus Bliain an Cheathrair Impirí == Thosaigh cogadh cathartha san impireacht. Chuir Nearó lámh ina bhás féin sa bhliain 68. Sa bhliain 69, bhí an Impireacht faoi smacht ag [[Galba]], [[Otho]], [[Vitellius]] agus [[Vespasian|Veaspáisian]] i ndiaidh a chéile. Mar sin, tugtar ''Bliain an Cheathrair Impirí'' ar 69. == Rítheaghlach Flavius == === Veaspáisian === Nuair a tháinig deireadh le Bliain an Cheathrair Impiri, bhí an Impireacht faoi smacht ag [[Vespasian]]us, agus d'éirigh leis deireadh a chur leis an gcogadh cathartha. === Titus === Ba mhac le Vespasianus é [[Titus]]. Chuir sé deireadh le héirí amach na nGiúdach sa bhliain 70. Nuair a cailleadh Vespasianus sa bhliain 79, tháinig Titus i gcomharbacht air. Ar an 24 Lúnasa sa bhliain sin, bhrúcht Sliabh ''Vesuvius'' agus cailleadh a lán daoine sa cheantar máguaird. Tháinig tinneas ar Titus sa bhliain 81, agus fuair sé bás. === Domitianus === Ba dheartháir le Titus é [[Domitianus]]. Ba rialtóir tiarnúil é. Feallmharaíodh Domitianus sa bhliain 96. == Rítheaghlach Antoninus == === Nerva === Nuair a maraíodh Domitianus, gaireadh Impire de Nerva. Comhairleoir de chuid Domitianus a bhí ann. Bhí sé 65 bliana d'aois nuair a tháinig sé i gcoróin sa bhliain 96, agus fuair sé bás i mí Eanáir 98. === Traianus === Rugadh Traianus sa Spáinn. Ginearál den scoth a bhí ann, agus cheap Nerva Traianus mar chomharba sular cailleadh é. Gaireadh "Optimus Princeps" (an rialtóir is fearr) de. === Hadrianus === Spáinneach ba ea [[Hadrianus]], agus bhí gaol aige le Traianus. Phós sé Vibia Sabina, garneacht de chuid Traianus, agus tháinig sé i gcomharbacht ar Traianus. Riarthóir maith a bhí ann. === Antoninus Pius === Roghnaigh Hadrianus Antoninus Pius mar chomharba, agus tháinig sé i gcoróin sa bhliain 138 Bhí an Róimh faoi shíocháin le linn a ré. Cailleadh Antoninus Pius sa bhliain 161. === Marcus Aurelius agus Lucius Verus === Bhí gaol ag Marcus Aurelius agus Lucius Verus le Hadrianus agus Antoninus Pius, agus d'uchtaigh Antoninus iad. Tháinig siad i gcomharbacht air, ach tháinig tinneas ar Verus sa bhliain 169 agus fuair sé bás. Fealsamh Stóch ab ea Marcus Aurelius. Bhí cogaí á gcur ar theorainn na himpireachta le linn a ré, mar bhíodh na "barbaraigh" ag sárú teorainneacha. === Commodus === Ba mhac le Marcus Aurelius é Commodus. Dar leis na staraithe, tháinig deireadh le ré órga an ''Pax Romana'' le linn a ré. Feallmharaíodh Commodus sa bhliain 192. == Rítheaghlach Severus == Gaireadh impire de Septimus Severus sa bhliain 193. Bhí a lán iarrthóirí ann, agus bhí cogaí cathartha á gcur san impireacht ó 193 go 197, ach nuair a tháinig deireadh leis na cogaí, bhí an impireacht faoi smacht ag Septimus Severus. Bhunaigh sé rítheaghlach nua, a mhair ó 193 go 235, cé go raibh a lán géarchéimeanna polaitiúla ar siúl. == Géarchéim na Tríú hAoise == Ar éigean nár tháinig deireadh leis an Impireacht le linn na tréimhse seo (idir 235 agus 284). Bhí cogaí, géarchéimeanna eacnamaíochta, plánna agus galair ar siúl. == Críochdheighilt na hImpireachta == === Dióicléitiánas === D'éirigh le Dióicléitiánas (Diocletianus) deireadh a chur le Géarchéim na Tríú hAoise. Tháinig sé i gcoróin sa bhliain 284. Cheap sé go raibh an impireacht rómhór, agus mar sin chuir sé tús le críochdheighilt na himpireachta. Tharraing sé siar ó chúrsaí an rialtais sa bhliain 305, agus fuair sé bás sa bhliain 311. === Clann Chonstaintín === Chuir Constaintín I (Constaintín Mór, a saolaíoch faoin ainm ''Flavius Valerius Constantinus'') deireadh leis na cogaí cathartha a bhí á gcur san impireacht. Ba é Constaintín I an chéad impire a d'iompaigh ina Chríostaí, agus bhí líon na gCríostaithe ag dul i méid as sin amach. Bhunaigh sé príomhchathair nua in impireacht an Oirthir, Cathair Chonstaintín. As sin amach, ba í an Róimh príomhchathair an Iarthair agus ba í Cathair Chonstaintín príomhchathair an Oirthir. Cailleadh Constaintín sa bhliain 337. === Rítheaghlach Valentinianus === Tháinig Valentinianus Mór i gcoróin sa bhliain 364, agus bhunaigh sé ríshliocht nua. Cailleadh Valentinianus sa bhliain 375. Tháinig meath ar an impireacht arís i ndiaidh a lae, agus brú ar theoireannacha na himpireachta. Ba é ríshliocht Valentinianus a bhí ag rialú an Iarthair ó 364 go 392 agus ag ríalú an Oirthir ó 364 go 378. === Athaontú faoi Theodosius === Ba é Theodosius Mór an t-impire deireanach a bhí ag rialú na hImpireachta uile, idir oirthear agus iarthar. Fuair sé bás sa bhliain 395, agus tháinig meath ar an iarthar arís i ndiaidh a lae. Chreach Alaric, rí na nGotach, cathair na Róimhe sa bhliain 410. == Deireadh na Róimhe Iartharaí == Go traidisiúnta, glactar leis gur tháinig deireadh le hImpireacht na Róimhe ar an 4 Meán Fómhair 476, nuair a cuireadh Impire deireanach Iarthar na Róimhe, Romulus Augustus nó "Augustulus", as cumhacht, gan aon duine a ghlacfadh an ríchathaoir ina dhiaidh. Gaireadh Rí na hIodáile de shaighdiúir barbarach, Odoacer. == Impireacht an Oirthir - an Impireacht Bhiosántach == Chuaigh Impireacht Iarthar na Róimhe in éag i rith na cúigiú haoise, ach mhair an leath Oirthearach - an Impireacht Bhiosántach, mar is gnách a thabhairt uirthi inniu - go dtí an bhliain 1453, nuair a chuir na Turcaigh Otamánacha de dhroim an tsaoil í. Choinnigh na Biosántaigh cultúr agus dlí na sibhialtachta Gréagaí agus Rómhánaí beo ina measc, chomh maith leis an gCríostaíocht Heilléineach agus Cheartchreidmheach. Ach níor mhair an Laidin ina mbéal, nó b'fhearr leo an Ghréigis, a bhí á labhairt go fairsing mar chineál francbhéarla in Oirthear na hImpireachta le fada. == Teanga == Ba í an Laidin príomhtheanga na Róimhe féin, agus ar fud an iarthair, ach bhí an Ghréigis tábhachtach san Impireacht freisin. Bhí an-mheas ag na Rómhánaigh ar stair agus cultúr na nGréagach cé go raibh an Ghréig faoi chois acu, agus bhí an Ghréigis á labhairt go fairsing mar chineál francbhéarla in Oirthear na hImpireachta. Ba í an Ghréigis príomhtheanga na mBiosántach. == Oidhreacht == Bhí tionchar ollmhór ag Impireacht na Róimhe ar stair an domhain, mar shampla teanga, litríocht, rialtas, dlíthe, ailtireacht, innealtóireacht, leigheas, spórt, ealaíona, eolaíocht. == Féach freisin == * [[Poblacht na Róimhe]] * [[An tSean-Róimh]] * [[An tSean-Ghréig]] == Tagairtí == {{Reflist}} * [https://slideplayer.com/slide/14717667/90/images/19/Aml%C3%ADne+RCh.+AD.jpg/ Amlíne] [[Catagóir:Impireacht na Róimhe| ]] [[Catagóir:An tSean-Róimh|*]] [[Catagóir:Stair na hIodáile]] [[Catagóir:Iar-thíortha na hEorpa]] [[cs:Starověký Řím#Císařství]] [[Catagóir:Impireachtaí]] sxay8f7gvdwj508f1xj50l8rhvs1gja 0 14109 1310400 1189642 2026-04-26T23:12:49Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310400 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Amhrán|image=[[Íomhá:Sleev10.jpg]]}}[[Amhrán]] is ea "'''Theme from ''Harry's Game'''''", nó "'''''Harry's Game'''''", a d'eisigh an grúpa ceoil [[Clannad]] sa bhliain [[1982]].<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Clannad - Theme From "Harry's Game" (Top of the Pops, 1982)|url=https://www.youtube.com/watch?v=yMaoSRr2oOQ|language=ga-IE|author=Top of the Pops|date=1982}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Clannad - Theme From Harry's Game (TOTP 1982)|url=https://www.youtube.com/watch?v=iZ373WoGRmo|language=ga-IE|author=BBC|date=1982}}</ref> Ba é an chéad amhrán ón albam "''Magical Ring''" é. Tá na liricí uilig i n[[Gaeilge]]. [[Íomhá:Sleev10.jpg|mion|clé|Clúdach an cheirnín, [[1982]] ]] === Stair === [[Íomhá:Clannad on stage at Leeds Folk Festival, UK, 1982 (photograph by Tony Rees).jpg|clé|mion|Clannad ar an stáitse, 1982|194x194px]] Sa bhliain 1975, foilsíodh an t-[[úrscéal]] ''Harry’s Game'' le Gerald Seymour. Nuair a beartaíodh an leabhar a chóiriú don teilifís seacht mbliana níos déanaí, chuaigh an scríbhneoir sa tóir ar rian le bheith mar cheol aitheantais na sraithe nua.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/ceol/40-bliain-o-bhi-amhran-gaeilge-ar-top-of-the-pops/|teideal=40 bliain ó bhí amhrán Gaeilge ar Top of the Pops…|údar=Seán Ó Dubhchon|dáta=28ú Samhain 2022|language=ga-IE|work=NÓS|dátarochtana=2022-11-30}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Bhí aithne aige ar shaothar [[Clannad|Chlannad]], banna ceoil as Tír Chonaill a bhí aitheanta in Éirinn, agus a bhí ag déanamh dul chun cinn sa [[An Ghearmáin|Ghearmáin]] agus san [[An Eilvéis|Eilvéis]] ag an am. Chuaigh sé i dteagmháil le Clannad agus chum an grúpa amhrán nua. Níor ghlac sé i bhfad ar an mbanna an rian a chumadh agus a thaifead. Is ón seanfhocal Chonnacht ‘Imeoidh a dtiocfaidh s’ a dtáinig ariamh’ a tháinig go leor den inspioráid do liricí an amhráin, agus bhí an phortaireacht thraidisiúnta go mór ina thionchar ar an gcurfá ‘fol lol the doh fol the day, fol the doh fol the day’...<ref name=":0" /> Seoladh an t-amhrán chuig léiritheoirí ''Harry’s Game.'' Ba iad an lipéad ceoil RCA a d’eisigh ‘Theme From Harry’s Game’ mar shingil. Ní raibh aon siúl leis an rath a bhain an rian amach, ná an lorg a d’fhágfadh sé. Ba sa Ghearmáin a bhí Clannad nuair a fuair siad an scéala go raibh ''Top of the Pops'' sa tóir orthu. I ndiaidh do ‘Theme From ''Harry’s Game''’ dul isteach i gcairteacha na Breataine ag uimhir 46, léim sé go huimhir 11 an tseachtain dár gcionn. An tseachtain dár gcion, d’éirigh le ‘Theme From ''Harry’s Game''’ uimhir 5 a bhaint amach, i ndiaidh dóibh casadh ar ''Top of the Pops'' ar 11 Samhain 1982.<ref name=":0" /> Bronnadh duais Ivor Novello ar Clannad don amhrán. === Albam === Amhrán Gaeilge amháin eile seachas ''Theme From Harry's Game'' a ndeachaigh go barr na cairteanna sa [[Breatain|Bhreatain]] ná "Saltwater" le Chicane agus [[Máire Brennan]], amhránaí Clannad. == Naisc == * [http://www.lyricsondemand.com/c/clannadlyrics/themefromharrysgamelyrics.html Liricí] == Féach freisin == * [[Top of the Pops]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Clannad]] [[Catagóir:Amhráin Ghaeilge]] s9pta4eor77fh478ouugvyxq2oujbvl 0 14266 1310397 1298666 2026-04-26T23:10:08Z Taghdtaighde 60452 Catagóirí athraithe agus mionathruithe 1310397 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba státaire, [[Abhcóide|dlíodóir]], teoiriceoir polaitiúil agus [[Fealsúnacht|fealsamh]] [[An tSean-Róimh|Rómhánach]] é '''Marcus Tullius Cicero'''<ref>''Tully'' an leagan a úsáideann sean-údair Bhéarla</ref> ([[3 Eanáir]], [[106 RC]] - [[7 Nollaig]], [[43 RC]]). Glactar go forleathan leis mar dhuine de na príomh-óráidithe [[Laidin]]e agus de na [[Scríbhneoir|scríbhneoirí]] móra sa teanga, agus is clasaicigh iad a chuid aistí.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.aistriulitriochta.ie/tainseamh-chatilina/|teideal=Táinseamh Chatilína|údar=Dómhnall Ó Mathghamhna, 1928 (athfhoilsiú: Risteárd Mac Annraoi, 2020)|dáta=|language=ga|work=Aistriú Litríochta|dátarochtana=2020-12-07}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.litriocht.com/táirge/tainseamh-chatilina/|teideal=Táinseamh Chatilína|údar=Marcas Túillias Cicearó agus Risteárd Mac Annraoi|dáta=2020-11-14|language=ga|work=Litríocht|dátarochtana=2020-12-07}}</ref> Tá sé ina bhun-údar ag an bprós Rómhánach; dá bharr sin tá a chuid saothar pinn mar bhunús ag formhór litríocht na hEorpa le dhá mhíle bliain. Níorbh fhéidir a stíl a shárú ar ghontacht, ar shoiléireacht, ar áilneach, ar oiriúnacht. Is gnéithe buana den oidhreacht a d'fhág Cicearó iad oiriúnú na Laidine chun coincheapa [[Fealsúnacht|fealsúnachta]] a tháinig ó na [[An tSean-Ghréig|Gréagaigh]] a chur in iúl agus, go háirithe, an ról atá ag an [[dlí nádúrtha]] i smaointeoireacht an [[Iarthar na hEorpa|Iarthair]] maidir leis an [[moráltacht]], leis an dlí agus leis an b[[polaitíocht]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/UCDSchoolofLaw/posts/2930898146934490|teideal=M Tullius Cicero (106 - 43 av. J.-C.)|údar=Scoil Dlí COBÁC|dáta=|language=ga|work=www.facebook.com|dátarochtana=2020-12-07}}</ref> == Saol == Rugadh Marcus Tullius Cicearó ar [[3 Eanáir]], [[106 RC]] in Arpinum (Arpino an lae inniu), baile cnoic deas 100 [[ciliméadar]] (70 míle) aneas ón [[An Róimh|Róimh]]. Bhain sé le treibh Cornelia. Tagann a shloinne pearsanta ón Laidin do chickpea, ''cicer''. I gcúrsaí polaitíochta bhí Cicearó ag dul go tréan ar son na Poblachta agus in aghaidh na [[deachtóireacht]]<nowiki/>a. [[Íomhá:Cicerón denuncia a Catilina, por Cesare Maccari.jpg|clé|mion|Táinseamh Chatilína, le Cesare Maccari, 1882–88]] === Táinseamh Chatilína === Nuair a rinne [[Lucius Sergius Catilina]] iarracht cumhacht a shealbhú agus deireadh a chur le poblacht na Róimhe, ba é Cicearó a chuir faoi chois an chomhcheilg seo le feabhas a reitrice agus a óráidíochta. [[Íomhá:Fulvia y Marco Antonio, o La venganza de Fulvia (Museo del Prado).jpg|clé|mion|''The Vengeance of Fulvia'' le Francisco Maura y Montaner, 1888]] Chreid Cicearó go gcuimhneofaí go deo air as an Róimh a thabhairt slán ó dhream creachadóirí is rachmasóirí den uasalaicme.<ref name=":0" /> Chonaiceadar siúd lena gcumhacht féin a bhuanú is bunreacht na cathrach a threascairt. Is le beart a chuid óráidíochta mar atá le fáil i dTáinseamh Chatilina, d’éirigh le Cicearó a gcomhcheilg i gcoinne na Stát a thabhairt chun solais is lucht na comhcheilge a chur chun báis.[[File:Svedomsky-Fulvia.jpg|thumb|220x220px|clé|Fulvia ag útamáil le ceann Cicearó]] === Iúil Caesar === Ní raibh Cicearó róchairdiúil le [[Iúil Caesar|Caesar]] ach an oiread, ó nár thaitin deachtóireacht [[Iúil Caesar|Caesar]] leis, mar phoblachtánach. === Bású === Le linn an chogaidh chathartha i ndiaidh bhás Caesar, chuir Cicearó in aghaidh Marcus Antonius. Faraor d'fhág a dhearcadh polaitiúil san fhaopach é agus mar sin, feallmharaíodh é, ar ordú ó Antonius. Baineadh an [[Ceann|cloigeann]] de ar 7 Nollaig 43 RC, agus in aois 63 bliain dó ag an am [[Íomhá:M. Tullii Ciceronis De oratore liber.jpg|clé|mion|''De oratore'' le Cicearó, 1400idí]] == Fealsúnacht == Ba é Cicearó a chuir príomhscoileanna na fealsúnachta Gréagaí in aithne do mhuintir na Róimhe, agus ba spreagadh dó teanga na bhfealsún Gréagach téarmaí nua a chumadh le haghaidh lucht labhartha na Laidine. Chuir Chicearó coincheap “Humanitas” (cineáltas [[An Daonnachas|daonna]] agus caoinbhéasa morálta) leis na seansuáilcí Rómhánacha “Pietas” ([[diagacht]]) agus “Gravitas” ([[dínit]]),<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.yumpu.com/en/document/read/14900704/teastas-soisearach|teideal=Teastas Sóisearach -TREOIRLÍNTE DO MHÚINTEOIRÍ|údar=education.ie|dáta=|language=ga|work=yumpu.com|dátarochtana=2020-12-07}}</ref> == Tionchar == Bhí tionchar Chicearó ar fhorbairt agus ar stíl a [[Teanga (cumarsáid)|theanga]] chomh mór millteanach is go n-úsáideann a lán teangacha Eorpacha i gcónaí téarmaí Laidine a tháinig ó pheann Chicearó: focail de chuid Chicearó iad ''humanitas'' (daonnacht), ''qualitas'' (cáilíocht), ''quantitas'' (cainníocht) agus ''essentia'' (eisint, bunbhrí, bunchiall, éirim an scéil), mar shampla. [[Íomhá:CiceroBust.jpg|thumb|220px|Dealbh de Cicearó atá déanta as marmar|clé]]Deirtear gurbh iad litreacha Chicearó, ar tháinig [[Francesco Petrarca]], an file Iodálach a dtugtar "athair an daonnachais" air, orthu, - gurbh iad na litreacha seo a chuir tús leis an ''[[An Renaissance|Renaissance]]'' san Iodáil. Dúirt an scoláire Polannach [[Tadeusz Zieliński]] gurbh é an rud a bhí i gceist leis an ''Renaissance'' ná gur chuir na daoine suim nua i saothar Chicearó, agus nár tháinig athbheochan na seanársaíochta clasaicí - an chultúir shean-Rómhánaigh agus shean-Ghréagaigh - ach sna sálaí ag athbheochan Chicearó. Chuaigh saothar Chicearó i bhfeidhm ar smaointeoirí na hochtú haoise déag ach go háirithe, cosúil le Montesquieu, [[David Hume]], agus [[John Locke]]. Inniu féin is é saothar Chicearó an fhoinse is cuimsithí dá bhfuil againn ar imeachtaí agus ar chultúr na sean-Róimhe roimh ré na n-impirí. == An t-Ainm "Marcus Tullius Cicero" as Gaeilge == Tugtar "Tuil Sigir", "Tuil Sicir", "Tuil Cicer", "Tul Cicer" agus "Tuilsigir" air i ndánta éagsúla<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Gregory Darwin|title=On Greek and Latin names in Early Modern Irish syllabic verse|date=2021|url=https://www.diva-portal.org/smash/get/diva2:1618565/FULLTEXT01.pdf|language=Béarla|pages=lth. 17-18, lth. 29, lth. 31}}</ref> == Féach freisin == * Scrúdaigh ár n-Ollamh W.N. Osborough an chaoi ar luadh saothair de chuid Chicearó agus de chuid údar clasaiceach eile ag na breithiúna, i measc na n-ábhar a phléitear ina leabhar, ''Literature, Judges and the Law'' (Four Courts Press, 2008).<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Literature, Judges and the Law|url=https://books.google.fr/books/about/Literature_Judges_and_the_Law.html?id=xlEqAQAAIAAJ&redir_esc=y|publisher=Four Courts Press|date=2008|language=en|author=W. N. Osborough}}</ref> == Tagairtí == {{reflist}} {{Teimpléad:Litríocht na Sean-Róimhe}} <!---Idirvicí---> {{DEFAULTSORT:Cicearo}} [[Catagóir:Scríbhneoirí na Sean-Róimhe]] [[Catagóir:Polaiteoirí na Sean-Róimhe]] [[Catagóir:Seanadóirí na Poblachta Rómhánaí]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 106 RC]] [[Catagóir:Básanna i 43 RC]] [[Catagóir:Stair an dlí]] 4xvv1o74lqp35a9mseic897mwwul4z3 0 14700 1310373 1259088 2026-04-26T22:50:12Z Taghdtaighde 60452 Catagóirí curtha leis agus mionathruithe 1310373 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Staraí agus príomhúdar ''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'' ab ea '''Mícheál Ó Cléirigh''' (t. 1590 – 1643).<ref name='Ainm'>{{Cite web-en|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1410|title=Ó CLÉIRIGH, Michél (c.1592–1643) {{!}} ainm.ie|author=[[Diarmuid Breathnach]] agus [[Máire Ní Mhurchú]]|access-date=2024-02-19|language=ga|work=[[Ainm.ie|An Bunachar Náisiúnta Beathaisnéisí Gaeilge]] (Ainm.ie)}}</ref> Scríobh sé na h''Annála'' in éineacht le [[Cú Choigríche Ó Cléirigh]], [[Fearghas Ó Maol Chonaire|Fearfeasa Ó Maol Chonaire]] agus [[Cú Choigríche Ó Duibhgeannáin]]. Duine den teaghlach clúiteach staraithe ó Chill Bhairdne i d[[Tír Chonaill]]. Tadhg an t-ainm a baisteadh air, agus tugadh Tadhg an tSléibhe go coitianta air, nó gur thóg sé an t-ainm Mícheál nuair a chuaigh sé sna [[Bráithre Proinsiasacha]] i g[[Coláiste Naomh Antaine]] i [[Lobháin]]. Faoi stiúir an ghairdiain, [[Aodh Buí Mac an Bhaird]] (1580-1635), cuireadh go [[Éire|hÉirinn]] ag bailiú seanchais ó lámhscríbhinní é, agus le cúnamh óna chomhleacaithe, Cú Choigcríche Ó Cléirigh, Fearfeasa Ó Maolchonaire, Lughaidh Ó Duibhgeannáin, chuir sé i dtoll a chéile ''An Reim Rioghroidhe'' i 1630, ''[[Leabhar Gabhála na hÉireann|An Leabhar Gabhála]]'' i 1631, agus an t-ollsaothar ar a tugadh ''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'' (1636). D’oibrigh sé freisin ar an [[naomhsheanchas]] agus ar fhoclóir a foilsíodh i 1643. Cailleadh i Lobháin é c.1643. Déantar léiriú ficseanúil ar Mhícheál Ó Cléirigh i Lobháin san úrscéal [[An Cléireach|''An Cléireach'']] ([[Leabhar Breac]] 2007) le [[Darach Ó Scolaí]]. == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Cleirigh, Michael O}} [[Catagóir:Stair na hÉireann]] [[Catagóir:Staraithe na Gaeilge]] [[Catagóir:Staraithe Éireannacha]] [[Catagóir:Staraithe]] [[Catagóir:Foclóirithe Gaeilge]] [[Catagóir:Foclóirithe Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1590]] [[Catagóir:Básanna i 1643]] [[Catagóir:Daoine as Contae Dhún na nGall]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Proinsiasaigh]] [[Catagóir:Staraithe Éireannacha ón 17ú haois]] du26rp1m6abfgcgz8f4wjf2mfzpdrld 0 15212 1310374 1269976 2026-04-26T22:50:29Z Taghdtaighde 60452 Catagóirí curtha leis agus mionathruithe 1310374 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Fear de bhunadh na m[[An Blascaod Mór|Blascaod]] ab ea '''Tomás Ó Criomhthain''' ({{IPA|t̪ˠɔmˠaːsˠ oː kɾˠɪhɪn̠ʲ|pron}}),<ref>An t-Oileánach, an cúigiú cló, Comhlacht Oideachas na hÉireann, 1969</ref> ([[21 Nollaig]] [[1856]] – [[7 Márta]] [[1937]]), duine de mhórscríbhneoirí a linne.<ref name='Ainm'>{{Cite web-en|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=713|title=Ó CRIOMHTHAIN, Tomás (1855–1937) {{!}} ainm.ie|author=[[Diarmuid Breathnach]] agus [[Máire Ní Mhurchú]]|access-date=2024-02-19|language=ga|work=[[Ainm.ie|An Bunachar Náisiúnta Beathaisnéisí Gaeilge]] (Ainm.ie)}}</ref> Rugadh é sa bhliain 1856, agus chaith sé formhór a shaoil ar an [[oileán]]. Scríobh sé dhá [[leabhar]], ''Agallamh na hInse'' agus ''[[An tOileánach]]'', agus aistríodh go teangacha éagsúla iad ó shin. Is clasaicí dír[[Beathaisnéis|bheathaisnéis]]<nowiki/>eacha iad na leabhair a thug léargas bríomhar ealaíonta ar [[Beatha|shaol]] na ndaoine a mhair sna [[na Blascaodaí|Blascaodaí]] lena linn. Cé go bhfuil cáil ar dhírbheathaisnéisí eile de chuid na [[Gaeltacht]]a, tugtar an chraobh de ghnáth do Ó Criomhthain. == Saol == [[Íomhá:Ireland 1957 Birth Centenary of Tomas O'Crohan.jpg|clé|mion]] Ba é Tomás an duine deireanach de sheisear clainne, agus déantar iontas fós féin den chur síos atá aige ar a bheith ag diúl as cíoch a mháthar agus é ceithre bliana d'aois. Ní bhfuair sé mórán [[Scoil|scol]]<nowiki/>aíochta mar nár fhan [[múinteoir]]í i bhfad riamh ar an oileán agus de réir a thuairisce bhí saol breá aige ina gharsún ag seilg agus ag iascach. [[Pósadh|Phós]] sé Máire Ní Chatháin sa bhliain [[1878]], agus cé go raibh deichniúr leanbh aici bhásaigh go leor díobh go hóg, agus ní raibh saol fada aici féin. == Leabhair == Spreag Brian Ó Ceallaigh as [[Cill Airne]] Tomás chun cín lae a scríobh na blianta tar éis [[an Chéad Chogadh Domhanda]] - chruthaigh sé don oileánach go bhféadfadh tuairiscí faoi shaol na ngnáthdhaoine i gceantar iargúlta a bheith spéisiúil trí shampla de scéalta le [[Maxim Gorky]] agus [[Pierre Loti]] a thabhairt dó le léamh. Scríobh Ó Criomhthain litreacha gach lá chuig Ó Ceallaigh, agus ba as na cuntais sin a cuireadh an leabhar ''An tOileánach'' le chéile. Thosaigh Tomás ag moladh do dhaoine óga dul i mbun scríbhneoireachta chomh maith. Sa bhliain 1923, bhí triúr i mbun pinn:- é féin, Míchael Ó Gaoithín agus Eibhlín (Neilí) Ní Shúilleabháin. [[Íomhá:Tomás Ó Criomhthain.png|mion|clé]] == Bás agus oidhreacht == Fuair Tomás Ó Criomhthain bás sa bhliain 1937, agus maireann a cháil agus a oidhreacht go dtí inniu féin. D'ainneoin go raibh sé rí-shoiléir go raibh saol deacair, crua ag oileánaigh an ama sin, tugadh faoi ndeara freisin an saibhreas [[Béaloideas|seanchais]] agus [[Cultúr|cultúir]] a bhí go smior ina gcuid urlabhraíochta.  Ina dhiaidh sin, chuir [[Muiris Ó Súilleabháin]] peann le pár agus thug '''Fiche Bliain Ag Fás''<nowiki/>' chugainn. Ina dhiaidh sin aríst a tháinig dír[[Beathaisnéis|bheathaisneis]] [[Peig Sayers|Pheig Sayers]].  Áirítear '<nowiki/>''An tOileánach''' ar an saothar ceannródaíoch áfach, an ceann ba thábhachtaí toisc an aird a tharraing sé seans.  == Saothar == * ''[[Allagar na hInse]]'', ISBN 1-85791-131-8 * ''[[An tOileánach]]'', Cló Talbóid 2002, ISBN 0-86167-956-3 [[Íomhá:The village, An Blascaod Mór - geograph.org.uk - 56728.jpg|clé|mion|An Blascaod Mór]] == Naisc sheachtracha == [http://tuairisc.ie/tigh-an-chriomhthanaigh-ar-an-mblascaod-mor-le-hoscailt-do-chuairteoiri-i-samhradh-2017/ Tuairisc 2016-12-16: Tigh An Chriomhthanaigh ar an mBlascaod Mór le hoscailt do chuairteoirí i samhradh 2017] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Criomthain, Tomas O}} [[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Na Blascaodaí]] [[Catagóir:Foclóirithe Gaeilge]] [[Catagóir:Foclóirithe Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Contae Chiarraí]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1856]] [[Catagóir:Básanna i 1937]] [[Catagóir:Seanchaithe Éireannacha]] 4s9m072bbhjqb2ogaefbeq9qiqbry9n 0 15395 1310462 1261816 2026-04-27T06:03:38Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310462 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} [[Tír]] Arabach is ea '''Éimin''', atá lonnaithe sa [[An Meánoirthear|Mheánoirthear]] in iardheisceart na [[An Áise|hÁise]]. Tá teorainn aici leis [[an Araib Shádach]] thuas agus [[Óman]] thoir. Is é [[Sanaa]] an [[Príomhchathair|phríomhchathair]]. === Corraíl shibhialta === Lárionad [[sceimhlitheoireacht]]<nowiki/>a Ioslamacha is ea Éimin ó na [[1990idí]] ar aghaidh. Mar shampla, sa bhliain 2015, mhaígh [[Al-Qaeda|Al Qaeda]] i Éimin gurb iad a bhí taobh thiar de na hionsaithe sceimhlitheoireachta ar oifigí na hirise, [[Charlie Hebdo]] i bPáras na Fraince.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Al Qaeda taobh thiar d'ionsaithe Phárais|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0114/672461-an-iris-fhrancach-charlie-hebdo-curtha-ar-an-margadh/|date=2015-01-14|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref> In Éimin, is minic a choinnítear cailíní sa bhaile mar gheall ar imní i dtaobh sábháilteachta.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishaid.ie/media/irishaid/aboutus/abetterworldirelandspolicyforinternationaldevelopment/Domhan-Nos-Fearr-2019.pdf|teideal=Domhan Níos Fearr|údar=Cúnamh Éireann|dáta=2019|dátarochtana=2022}}</ref> === Cogadh Cathartha in Éimin, 2014 - inniu === Thosaigh seach-chogadh in Éimin i ndeireadh na bliana 2014.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/20758517/|teideal=An trodaíocht ag leanúint ar aghaidh i bPoblacht Éimin|údar=An ceannfort Frank Reidy / Adhmhaidin RnaG|dáta=2015|language=ga|work=RTE Radio / RnaG|dátarochtana=2022-07-23}}</ref> Chuaigh cúrsaí ó smacht agus an teannas idir an [[An Araib Shádach|Araib Shádach]] (agus a comhghuaillithe cumhachtacha, [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|na Stáit Aontaithe]] agus an [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Ríocht Aontaithe]] go háirithe) agus an [[An Iaráin|Iaráin]] (agus na réabhlóidithe [[Houthi]]) ag géarú. D'éirigh an choimhlint go gasta 'an ghéarchéim daonna is measa ar domhan', de réir na [[Na Náisiúin Aontaithe|Náisiúin Aontaithe]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://crisisrelief.un.org/yemen-worst-humanitarian-crisis-in-the-world|teideal=Yemen: The worst humanitarian crisis in the world|údar=crisisrelief.un.org|language=en|work=crisisrelief.un.org|dátarochtana=2022-07-23}}</ref> Idir 2014 agus 2021, fuair timpeall 277,000 bás, de réir [[Clár um Fhorbairt na Náisiúin Aontaithe]] (154,000 de bharr na cogaíochta; básanna indíreacha, an gorta go háirithe,<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/21144169/|teideal=Achainí déanta ag Na Náisiúin Aontaithe, ag Oxfam agus ag eagraíochtaí carthanachta eile ag iarraidh fóirint ar an ngorta atá ag bagairt ar An Éimin|údar=Sorcha Nic Mhathúna, Oxfam Ireland|dáta=Márta 2017|language=en|work=RTE Radio / RnaG|dátarochtana=2022-07-23}}</ref> 233,000).<ref>{{Lua idirlín|url=https://arabdevelopmentportal.com/sites/default/files/publication/undp-yemen_impactofwar_web_0.pdf|teideal=ASSESSING THE IMPACT OF WAR IN YEMENː Pathways for Recovery|údar=Clár um Fhorbairt na Náisiúin Aontaithe / Taylor Hanna {{!}} David K. Bohl {{!}} Jonathan D. Moyer|dáta=2021|dátarochtana=2022}}{{Dead link|date=Aibreán 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=United Nations Development Programme|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=United_Nations_Development_Programme&oldid=1097470794|journal=Wikipedia|date=2022-07-10|language=en}}</ref><ref>Clár Forbartha na Náisiúin Aontaithe</ref> Is ar na leanaí is measa a thiteann an choimhlint. Tá an chomhghuaillíocht freagrach as an gcuid is mó de na básanna. Agus le linn na 2010idí, bhí an Bhreatain agus Stáit Aontaithe Mheiriceá ar an dá thír a dhíol an líon is mó d’airm leis an Araib Shádach.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/gniomhaiochas/polaitiocht/na-salaimis-ar-lamha-le-fuil-na-neimineach/|teideal=Ná salaímis ár lámha le fuil na nÉimineach Tuairisc ó Mhanainn|údar=Isla Callister|dáta=2019|language=ga-IE|work=NÓS|dátarochtana=2022-07-23}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Bhí siad ag armáil agus ag tacú le taobh amháin agus bhí gasúir ag fáil bháis chuile lá agus ní raibh suim dá laghad ag an domhan mór é sin a chur amach ar na leathanaigh nuachta.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ni-feidir-leis-na-naisiuin-aontaithe-faic-a-dheanamh-mura-bhfuil-iosrael-sasta-comhaontu-leo/|teideal=‘Ní féidir leis na Náisiúin Aontaithe faic a dhéanamh mura bhfuil Iosrael sásta comhaontú leo’|údar=Méabh Ní Thuathaláin|dáta=22 Samhain 2023|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-02-26}}</ref> {{Main|Cogadh Cathartha in Éimin}} === Géarchéim na Mara Rua, 2023- === Sa [[An Mhuir Rua|Mhuir Rua]], lean reibiliúnaithe Houthi Éimin lena mbagairtí ar loingseoireacht tráchtála in ainneoin foláirimh ó na Stáit Aontaithe agus a gcomhghuaillithe.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/sileann-fear-na-buile-gurb-e-fein-fear-na-ceille-100-la-dionsaithe-ar-gaza/|teideal=‘Síleann fear na buile gurb é féin fear na céille’ – 100 lá d’ionsaithe ar Gaza|údar=Bertie Ó hAinmhire|dáta=14 Eanáir 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-02-26}}</ref> {{Main|Géarchéim na Mara Rua}} == Féach freisin == * [[Cogadh Cathartha in Éimin]] == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Éimin]] mtrkoupoot1mttgkeja24mv10wpy2tf 0 16942 1310305 1255713 2026-04-26T16:38:58Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1310305 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Banríon]] ab ea '''Cléópátra<ref name='Tearma'>{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Cleopatra/|title=“Cleopatra” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-07-27}}</ref> <abbr>VII</abbr> ''Philopator''''' (as [[Gréigis]], Κλεοπάτρα Φιλοπάτωρ; 69 RCR. – 30 RCR). Rialaigh sí [[an tSean-Éigipt]] in aice lena hathair, agus ansin lena deartháireacha, agus sa deireadh ina haonar. == Saol == De réir nós na [[An Éigipt|nÉigipteach]], bhí Cléópátra pósta ar a deartháir. Bhí caidreamh collaíochta aici le h[[Iúil Caesar]] nuair a thaistil sé go dtí an Éigipt sa bhliain 48 RCR, áfach. Rugadh mac di le Caesar, ar ar bhaist sí an t-ainm Caesarion, agus bhí Caesar sásta an atharthacht a admháil. Mar sin féin, níor fhág sé aon oidhreacht ag Caesarion ina thiomna. Ní rithfeadh leis riamh Cléópátra a phósadh, ach an oiread, nó bheadh a chnaipe déanta mar pholaiteoir sa [[Róimh]] dá bpósfadh. Tar éis a bháis, bhí triúr páiste ag Cléópátra in éineacht le [[Marcas Antaine]]. Nuair a bhuaigh [[Octáivian]] orthu ag cath Actium, theith Cléópátra. Fuair Antaine bás faoina lámh féin agus deirtear gur sháigh sé é féin sa [[Bolg|bholg]] lena [[Claíomh|chlaíomh]] gearr Rómhánach. Chuir Cléópátra lámh ina bás féin freisin. Níor mhínigh a lia a cúis báis ach de réir na tuairime choitianta, lig sí d'[[asp]] nó [[cobra]] í a priocadh. Is léir gur mharaigh [[Octáivian]] Caesarion, in aois ocht mbliana déag dó agus é ag teitheadh sa bhliain chéanna. == Seandálaíocht == Níor thángthas ar thuama Chléópátra riamh. == Naisc sheachtracha == == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-beath-eg}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 69 RC]] [[Catagóir:Básanna i 30 RC]] [[Catagóir:Farónna]] qv4gt6j761nj9eh8laod7sb7z5zwpuo 0 18991 1310384 1200082 2026-04-26T22:52:08Z Taghdtaighde 60452 Catagóirí curtha leis agus mionathruithe 1310384 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Scoláire aithnidiúil [[An Ghaeilge|Gaeilge]] agus eagarthóir ba ea an tAthair '''Láimhbheartach Mac Cionnaith'''.<ref name='Ainm'>{{Cite web-en|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=150|title=MAC CIONNAITH, Láimhbheartach (1870–1956) {{!}} ainm.ie|author=[[Diarmuid Breathnach]] agus [[Máire Ní Mhurchú]]|access-date=2024-02-19|language=ga|work=[[Ainm.ie|An Bunachar Náisiúnta Beathaisnéisí Gaeilge]] (Ainm.ie)}}</ref> Chuir sé eagar "''English Irish Phrase Dictionary''" sa bhliain 1911 agus ar fhoclóir Gaedhilge-Béarla in 1935. Saolaíodh an tÍosánach Mhic Cionnaith sa bhliain 1870 i g[[Cluain Tarbh|Cluain Tairbh]] i m[[Baile Átha Cliath]]. D'éag sé in 1956. == Saothar == * ''English-Irish Phrase Dictionary'' (1911) * ''Dánta do chum Aonghus Fionn Ó Dálaigh'' (1919) * ''Iomarbháigh na bhfileadh'' (1918-20) * ''The Social Teachings of James Connolly'' (1920) * ''Dán Dé'' (1922) * ''Life and Work of Rev. Aloysius Cullen S.J.'' (1924) * ''Philip Bocht Ó hUiginn'' (1931) * ''English-Irish Dictionary'' (1935) * ''Dioghluim Dána'' (1938) * ''Athdioghluim Dána'' (1939-40) * ''Bardic Syntactical Tracts'' (1944) * ''Leabhar Méig Shamhradháin'' (1947) * ''Leabhar Í Eadhra'' (1951) == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Cionnaith, Laimhbheartach Mac}} [[Catagóir:Foclóirithe Éireannacha]] [[Catagóir:Foclóirithe Gaeilge]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1870]] [[Catagóir:Básanna i 1956]] [[Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Gaeilgeoirí]] [[Catagóir:Scoláirí Gaeilge]] c7mu7ux6yj4d16gh6mn69kyms30z6x1 14 19238 1310440 1103302 2026-04-26T23:51:24Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis agus sórtáil 1310440 wikitext text/x-wiki {{Catcómhaoin|Spans of time}} {{DEFAULTSORT:Croineolaiocht}} [[Catagóir:Stair]] [[Catagóir:Am]] [[Catagóir:Scríobh na staire]] 2rq2bhaigzv5c9ha69c2g1orxm5lr38 14 19251 1310405 654561 2026-04-26T23:22:13Z Taghdtaighde 60452 Catagóirí athraithe 1310405 wikitext text/x-wiki {{Catcómhaoin|Maps of empires}} [[Catagóir:Stair de réir topaic]] [[Catagóir:Coilíneachas]] oyh2wj331ixquu1x6tdt5brfflimtki 14 19262 1310438 1215329 2026-04-26T23:49:57Z Taghdtaighde 60452 Catagóirí athraithe agus sórtáil 1310438 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:Caisleain}} [[Catagóir:Foirgnimh agus struchtúir]] [[Catagóir:Séadchomharthaí agus cuimhneacháin]] mkiubuf3jm6gvbc7v2uqg5lyxhkbvbm 14 21161 1310415 669239 2026-04-26T23:30:53Z Taghdtaighde 60452 Catagóirí athraithe 1310415 wikitext text/x-wiki {{Catcómhaoin|History of Christianity|Stair na Criostaíochta}} {{DEFAULTSORT:Stair na Criostaiochta}} [[Catagóir:Críostaíocht]] [[Catagóir:Stair de réir topaic]] nx4g2ylyfebo73q8z4p9k3r309zwkwa 0 22699 1310468 1309327 2026-04-27T08:11:11Z ~2026-25590-73 73803 https://youtube.com/@thaihoangofficial-q1s?si=qjRNHanWku_cEwJL 1310468 wikitext text/x-wiki {(https://youtube.com/@thaihoangofficial-q1s?si=CLfxSUiosg8yHqgg}} Is [[Láithreán Gréasáin|suíomh gréasáin]] comhroinnte [[físeán]] é '''YouTube'''. Is féidir le húsáideoirí físeáin a uaslódáil agus a chomhroinnt, chomh maith le féachaint ar na físeáin chéanna. Bíonn an chuid is mó de na físeáin á gcruthú ag na húsáideoirí féin agus bíonn gearrthóga [[scannán]], gearrthóga [[teilifís]]e agus físeáin [[ceol|cheoil]] ina measc, chomh maith le h[[Ábhar|ábhar]] amaitéarach amhail fís[[blag|bhlag]]anna agus ábhar bunaidh físeán na n-úsáideoirí féin. Is áis é atá saor in aisce. Ní gá clárú ar an [[Suíomh idirlín|suíomh]] le féachaint ar na físeáin, cé gur gá clárú le breathnú ar fhíseáin shrianta áirithe. Is fochuideachta de chuid [[Google]] é. Tá ceanncheathrú an chomhlachta suite in San Bruno, [[California]]. [[Íomhá:Me at the zoo https://youtube.com/@thaihoangofficial-q1s?si=qMO0Bv2Ilh0Zr00q (screenshot).png|clé|mion|220x220px|An chéad ghearrthóg físe riamh ar YouTube "Me at the zoo", 23 Aibreán 2005 le bunaitheoir Jawed Karim]] [[Íomhá:901cherryave.jpg|mion|left|Ceanncheathrú YouTube in [[San Bruno]], [[California]].|220x220px]] [[Íomhá:Youtube founders.jpg|clé|mion|Na bunaitheoirí Chad Hurley, Steve Chen, agus Jawed Karim sna 2000idí|220x220px]] [[Íomhá:Before The Pride Parade - The YouTube Bus (4737412075).jpg|clé|mion|220x220px|An "YouTube Bus" ag [[Bród Átha Cliath|Bród]] 2010 (The Pride Parade) i mBAC]] [[Íomhá:Rainbow YouTube (4173858167).jpg|clé|mion|220x220px|An "YouTube Bus" ag [[Bród Átha Cliath|Bród]] 2010 (The Pride Parade) i mBAC]] == Teicneolaíocht == Úsáideann YouTube [[teicneolaíocht]] [[HTML]]5 chun réimse leathan d'ábhair físeáin a thaispeáint. Bhain an comhlacht úsáid as Adobe Flash Video cheana. == Stair == Chuir iarfhostaithe de chuid [[PayPal]] tús le YouTube sa bhliain 2005. D'fhorbair [[Meiriceá]]naigh darb ainm Steve Chen, Chad Hurley agus Jawed Karim YouTube i rith 2005, chun comhroinnt físeán a éascú ar an [[idirlíon]]. Cheannaigh [[Google]] YouTube ar $1.65 billiún i [[Samhain]] 2006. Thuairiscigh anailísí de chuid Bank of America sa bhliain 2015 gur fiú $70 billiún an suíomh YouTube ag an am sin<ref>[http://tuairisc.ie/youtube-a-aistriu-go-gaeilge-agus-meitheal-aistriuchain-curtha-ar-bun/ tuairisc.ie, 22 Nollaig 2016]</ref>. == Srianta == I mí Aibreáin 2026, d'fhógair Youtube go bhfuil tuismitheoirí agus caomhnóirí in ann srian ama a chur ar an sruthú "YouTube Shorts", nó é a chasadh as uilig, i gcuntas atá faoina maoirseacht. San "ionad teaghlaigh" san aip is féidir an rogha ar an lear ama atá ceadaithe sa ló a dhéanamh, síos chomh fada le "0 nóiméad". Nuair a bheidh an teorainn sroichte ag an ngasúr tiocfaidh teachtaireacht ar an scáileán ag rá go bhfuil deireadh leis an sruthú an chuid eile den lá.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Deis srian ama a chur ar ghasúir fógartha ag YouTube|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0420/1569221-deis-srian-ama-a-chur-ar-ghasuir-fogartha-ag-youtube/|date=2026-04-20|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> == Conspóidí == === Bréagnuacht === Sa bhliain 2024, cheadaigh Youtube fógraí bréagacha maidir le cúrsaí toghcháin in Éirinn.<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|title=Fógraí bréagacha maidir leis an tír seo ceadaithe ag TikTok|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0604/1452875-fograi-breagacha-maidir-leis-an-tir-seo-ceadaithe-ag-tiktok/|date=2024-06-04|language=ga-IE|author=Nuacht TG4}}</ref> Ba le fonn córas scagtha Youtube a thástáil a chuir an eagraíocht [[Global Witness]] sé fhógra dhéag chuig an meán sóisialta a raibh eolas bréagach iontu. Vótáil ar líne agus i dtéacs teileafóin; an aois vótála; agus cead vótála ag inimircigh in Éirinn – mar dhea – na hábhair a cuireadh i láthair sna fógraí. Ghlac YouTube le péire acu ach tharraing Global Witness siar iad sular foilsíodh iad.<ref name=":0" /> ==Féach freisin== * [[An Ghaeilge ar Youtube]] == Naisc sheachtracha == * [https://ie.youtube.com Príomhleathanach na hÉireann ar YouTube] * [https://www.youtube.com Príomhshuíomh YouTube] * [https://foghlaim1916.blogspot.com/ Cuntais YouTube atá ag postáil ábhar i nGaeilge] ==Tagairtí== {{reflist}} [[Catagóir:Láithreáin gréasáin]] [[Catagóir:Láithreáin líonraithe shóisialta]] [[Catagóir:Láithreáin siamsaíochta]] [[Catagóir:YouTube]] r0hxxzxa3bo32j47e3la51j509s36cc 1310469 1310468 2026-04-27T08:12:11Z ~2026-25590-73 73803 /* https://youtube.com/@thaihoangofficial-q1s?si=EMZXjQJcLqpoMhxU */https://youtube.com/@thaihoangofficial-q1s?si=KVZ31NYOnIreHaUN 1310469 wikitext text/x-wiki {(https://youtube.com/@thaihoangofficial-q1s?si=CLfxSUiosg8yHqgg}} Is [[Láithreán Gréasáin|suíomh gréasáin]] comhroinnte [[físeán]] é '''YouTube'''. Is féidir le húsáideoirí físeáin a uaslódáil agus a chomhroinnt, chomh maith le féachaint ar na físeáin chéanna. Bíonn an chuid is mó de na físeáin á gcruthú ag na húsáideoirí féin agus bíonn gearrthóga [[scannán]], gearrthóga [[teilifís]]e agus físeáin [[ceol|cheoil]] ina measc, chomh maith le h[[Ábhar|ábhar]] amaitéarach amhail fís[[blag|bhlag]]anna agus ábhar bunaidh físeán na n-úsáideoirí féin. Is áis é atá saor in aisce. Ní gá clárú ar an [[Suíomh idirlín|suíomh]] le féachaint ar na físeáin, cé gur gá clárú le breathnú ar fhíseáin shrianta áirithe. Is fochuideachta de chuid [[Google]] é. Tá ceanncheathrú an chomhlachta suite in San Bruno, [[California]]. [[Íomhá:Me at the zoo https://youtube.com/@thaihoangofficial-q1s?si=qMO0Bv2Ilh0Zr00q (screenshot).png|clé|mion|220x220px|An chéad ghearrthóg físe riamh ar YouTube "Me at the zoo", 23 Aibreán 2005 le bunaitheoir Jawed Karim]] [[Íomhá:901cherryave.jpg|mion|left|Ceanncheathrú YouTube in [[San Bruno]], [[California]].|220x220px]] [[Íomhá:Youtube founders.jpg|clé|mion|Na bunaitheoirí Chad Hurley, Steve Chen, agus Jawed Karim sna 2000idí|220x220px]] [[Íomhá:Before The Pride Parade - The YouTube Bus (4737412075).jpg|clé|mion|220x220px|An "YouTube Bus" ag [[Bród Átha Cliath|Bród]] 2010 (The Pride Parade) i mBAC]] [[Íomhá:Rainbow YouTube (4173858167).jpg|clé|mion|220x220px|An "YouTube Bus" ag [[Bród Átha Cliath|Bród]] 2010 (The Pride Parade) i mBAC]] == Teicneolaíocht == Úsáideann YouTube [[teicneolaíocht]] [[HTML]]5 chun réimse leathan d'ábhair físeáin a thaispeáint. Bhain an comhlacht úsáid as Adobe Flash Video cheana. == Stair == Chuir iarfhostaithe de chuid [[PayPal]] tús le YouTube sa bhliain 2005. D'fhorbair [[Meiriceá]]naigh darb ainm Steve Chen, Chad Hurley agus Jawed Karim YouTube i rith 2005, chun comhroinnt físeán a éascú ar an [[idirlíon]]. Cheannaigh [[Google]] YouTube ar $1.65 billiún i [[Samhain]] 2006. Thuairiscigh anailísí de chuid Bank of America sa bhliain 2015 gur fiú $70 billiún an suíomh YouTube ag an am sin<ref>[http://tuairisc.ie/youtube-a-aistriu-go-gaeilge-agus-meitheal-aistriuchain-curtha-ar-bun/ tuairisc.ie, 22 Nollaig 2016]</ref>. == Srianta == I mí Aibreáin 2026, d'fhógair Youtube go bhfuil tuismitheoirí agus caomhnóirí in ann srian ama a chur ar an sruthú "YouTube Shorts", nó é a chasadh as uilig, i gcuntas atá faoina maoirseacht. San "ionad teaghlaigh" san aip is féidir an rogha ar an lear ama atá ceadaithe sa ló a dhéanamh, síos chomh fada le "0 nóiméad". Nuair a bheidh an teorainn sroichte ag an ngasúr tiocfaidh teachtaireacht ar an scáileán ag rá go bhfuil deireadh leis an sruthú an chuid eile den lá.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Deis srian ama a chur ar ghasúir fógartha ag YouTube|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0420/1569221-deis-srian-ama-a-chur-ar-ghasuir-fogartha-ag-youtube/|date=2026-04-20|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> == Conspóidí == === Bréagnuacht === Sa bhliain 2024, cheadaigh Youtube fógraí bréagacha maidir le cúrsaí toghcháin in Éirinn.<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|title=Fógraí bréagacha maidir leis an tír seo ceadaithe ag TikTok|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0604/1452875-fograi-breagacha-maidir-leis-an-tir-seo-ceadaithe-ag-tiktok/|date=2024-06-04|language=ga-IE|author=Nuacht TG4}}</ref> Ba le fonn córas scagtha Youtube a thástáil a chuir an eagraíocht [[Global Witness]] sé fhógra dhéag chuig an meán sóisialta a raibh eolas bréagach iontu. Vótáil ar líne agus i dtéacs teileafóin; an aois vótála; agus cead vótála ag inimircigh in Éirinn – mar dhea – na hábhair a cuireadh i láthair sna fógraí. Ghlac YouTube le péire acu ach tharraing Global Witness siar iad sular foilsíodh iad.<ref name=":0" /> ==Féach freisin== * [[An Ghaeilge ar Youtube]] == Naisc sheachtracha == * [https://ie.youtube.com Príomhleathanach na hÉireann ar YouTube] * [https://www.youtube.com Príomhshuíomh YouTube] * [https://foghlaim1916.blogspot.com/ Cuntais YouTube atá ag postáil ábhar i nGaeilge] ==https://youtube.com/@thaihoangofficial-q1s?si=EMZXjQJcLqpoMhxU== {{reflist}} [[Catagóir:Láithreáin gréasáin]] [[Catagóir:Láithreáin líonraithe shóisialta]] [[Catagóir:Láithreáin siamsaíochta]] [[Catagóir:YouTube]] 1w93sge4k00rq7eun16dmm0lgw1k5xb 1310470 1310469 2026-04-27T08:13:09Z ~2026-25590-73 73803 /* https://youtube.com/@thaihoangofficial-q1s?si=TfW0B9ERQv_pE-cn */https://youtube.com/@thaihoangofficial-q1s?si=ik9P2uqs9NyVzXkJ 1310470 wikitext text/x-wiki {(https://youtube.com/@thaihoangofficial-q1s?si=CLfxSUiosg8yHqgg}} Is [[Láithreán Gréasáin|suíomh gréasáin]] comhroinnte [[físeán]] é '''YouTube'''. Is féidir le húsáideoirí físeáin a uaslódáil agus a chomhroinnt, chomh maith le féachaint ar na físeáin chéanna. Bíonn an chuid is mó de na físeáin á gcruthú ag na húsáideoirí féin agus bíonn gearrthóga [[scannán]], gearrthóga [[teilifís]]e agus físeáin [[ceol|cheoil]] ina measc, chomh maith le h[[Ábhar|ábhar]] amaitéarach amhail fís[[blag|bhlag]]anna agus ábhar bunaidh físeán na n-úsáideoirí féin. Is áis é atá saor in aisce. Ní gá clárú ar an [[Suíomh idirlín|suíomh]] le féachaint ar na físeáin, cé gur gá clárú le breathnú ar fhíseáin shrianta áirithe. Is fochuideachta de chuid [[Google]] é. Tá ceanncheathrú an chomhlachta suite in San Bruno, [[California]]. [[Íomhá:Me at the zoo https://youtube.com/@thaihoangofficial-q1s?si=qMO0Bv2Ilh0Zr00q (screenshot).png|clé|mion|220x220px|An chéad ghearrthóg físe riamh ar YouTube "Me at the zoo", 23 Aibreán 2005 le bunaitheoir Jawed Karim]] [[Íomhá:901cherryave.jpg|mion|left|Ceanncheathrú YouTube in [[San Bruno]], [[California]].|220x220px]] [[Íomhá:Youtube founders.jpg|clé|mion|Na bunaitheoirí Chad Hurley, Steve Chen, agus Jawed Karim sna 2000idí|220x220px]] [[Íomhá:Before The Pride Parade - The YouTube Bus (4737412075).jpg|clé|mion|220x220px|An "YouTube Bus" ag [[Bród Átha Cliath|Bród]] 2010 (The Pride Parade) i mBAC]] [[Íomhá:Rainbow YouTube (4173858167).jpg|clé|mion|220x220px|An "YouTube Bus" ag [[Bród Átha Cliath|Bród]] 2010 (The Pride Parade) i mBAC]] == Teicneolaíocht == Úsáideann YouTube [[teicneolaíocht]] [[HTML]]5 chun réimse leathan d'ábhair físeáin a thaispeáint. Bhain an comhlacht úsáid as Adobe Flash Video cheana. == Stair == Chuir iarfhostaithe de chuid [[PayPal]] tús le YouTube sa bhliain 2005. D'fhorbair [[Meiriceá]]naigh darb ainm Steve Chen, Chad Hurley agus Jawed Karim YouTube i rith 2005, chun comhroinnt físeán a éascú ar an [[idirlíon]]. Cheannaigh [[Google]] YouTube ar $1.65 billiún i [[Samhain]] 2006. Thuairiscigh anailísí de chuid Bank of America sa bhliain 2015 gur fiú $70 billiún an suíomh YouTube ag an am sin<ref>[http://tuairisc.ie/youtube-a-aistriu-go-gaeilge-agus-meitheal-aistriuchain-curtha-ar-bun/ tuairisc.ie, 22 Nollaig 2016]</ref>. == Srianta == I mí Aibreáin 2026, d'fhógair Youtube go bhfuil tuismitheoirí agus caomhnóirí in ann srian ama a chur ar an sruthú "YouTube Shorts", nó é a chasadh as uilig, i gcuntas atá faoina maoirseacht. San "ionad teaghlaigh" san aip is féidir an rogha ar an lear ama atá ceadaithe sa ló a dhéanamh, síos chomh fada le "0 nóiméad". Nuair a bheidh an teorainn sroichte ag an ngasúr tiocfaidh teachtaireacht ar an scáileán ag rá go bhfuil deireadh leis an sruthú an chuid eile den lá.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Deis srian ama a chur ar ghasúir fógartha ag YouTube|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0420/1569221-deis-srian-ama-a-chur-ar-ghasuir-fogartha-ag-youtube/|date=2026-04-20|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> == Conspóidí == === Bréagnuacht === Sa bhliain 2024, cheadaigh Youtube fógraí bréagacha maidir le cúrsaí toghcháin in Éirinn.<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|title=Fógraí bréagacha maidir leis an tír seo ceadaithe ag TikTok|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0604/1452875-fograi-breagacha-maidir-leis-an-tir-seo-ceadaithe-ag-tiktok/|date=2024-06-04|language=ga-IE|author=Nuacht TG4}}</ref> Ba le fonn córas scagtha Youtube a thástáil a chuir an eagraíocht [[Global Witness]] sé fhógra dhéag chuig an meán sóisialta a raibh eolas bréagach iontu. Vótáil ar líne agus i dtéacs teileafóin; an aois vótála; agus cead vótála ag inimircigh in Éirinn – mar dhea – na hábhair a cuireadh i láthair sna fógraí. Ghlac YouTube le péire acu ach tharraing Global Witness siar iad sular foilsíodh iad.<ref name=":0" /> ==Féach freisin== * [[An Ghaeilge ar Youtube]] ==https://youtube.com/@thaihoangofficial-q1s?si=TfW0B9ERQv_pE-cn== * [https://ie.youtube.com Príomhleathanach na hÉireann ar YouTube] * [https://www.youtube.com Príomhshuíomh YouTube] * [https://foghlaim1916.blogspot.com/ Cuntais YouTube atá ag postáil ábhar i nGaeilge] ==https://youtube.com/@thaihoangofficial-q1s?si=EMZXjQJcLqpoMhxU== {{reflist}} [[Catagóir:Láithreáin gréasáin]] [[Catagóir:Láithreáin líonraithe shóisialta]] [[Catagóir:Láithreáin siamsaíochta]] [[Catagóir:YouTube]] gquwglda11zf3gpy0lfi2eu3pf29gac 1310471 1310470 2026-04-27T08:14:00Z NDG 68597 Reverted edits by [[Special:Contribs/~2026-25590-73|~2026-25590-73]] ([[User talk:~2026-25590-73|talk]]) to last version by TGcoa: unnecessary links or spam 1309327 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Suíomh Gréasáin}} Is [[Láithreán Gréasáin|suíomh gréasáin]] comhroinnte [[físeán]] é '''YouTube'''. Is féidir le húsáideoirí físeáin a uaslódáil agus a chomhroinnt, chomh maith le féachaint ar na físeáin chéanna. Bíonn an chuid is mó de na físeáin á gcruthú ag na húsáideoirí féin agus bíonn gearrthóga [[scannán]], gearrthóga [[teilifís]]e agus físeáin [[ceol|cheoil]] ina measc, chomh maith le h[[Ábhar|ábhar]] amaitéarach amhail fís[[blag|bhlag]]anna agus ábhar bunaidh físeán na n-úsáideoirí féin. Is áis é atá saor in aisce. Ní gá clárú ar an [[Suíomh idirlín|suíomh]] le féachaint ar na físeáin, cé gur gá clárú le breathnú ar fhíseáin shrianta áirithe. Is fochuideachta de chuid [[Google]] é. Tá ceanncheathrú an chomhlachta suite in San Bruno, [[California]]. [[Íomhá:Me at the zoo (screenshot).png|clé|mion|220x220px|An chéad ghearrthóg físe riamh ar YouTube "Me at the zoo", 23 Aibreán 2005 le bunaitheoir Jawed Karim]] [[Íomhá:901cherryave.jpg|mion|left|Ceanncheathrú YouTube in [[San Bruno]], [[California]].|220x220px]] [[Íomhá:Youtube founders.jpg|clé|mion|Na bunaitheoirí Chad Hurley, Steve Chen, agus Jawed Karim sna 2000idí|220x220px]] [[Íomhá:Before The Pride Parade - The YouTube Bus (4737412075).jpg|clé|mion|220x220px|An "YouTube Bus" ag [[Bród Átha Cliath|Bród]] 2010 (The Pride Parade) i mBAC]] [[Íomhá:Rainbow YouTube (4173858167).jpg|clé|mion|220x220px|An "YouTube Bus" ag [[Bród Átha Cliath|Bród]] 2010 (The Pride Parade) i mBAC]] == Teicneolaíocht == Úsáideann YouTube [[teicneolaíocht]] [[HTML]]5 chun réimse leathan d'ábhair físeáin a thaispeáint. Bhain an comhlacht úsáid as Adobe Flash Video cheana. == Stair == Chuir iarfhostaithe de chuid [[PayPal]] tús le YouTube sa bhliain 2005. D'fhorbair [[Meiriceá]]naigh darb ainm Steve Chen, Chad Hurley agus Jawed Karim YouTube i rith 2005, chun comhroinnt físeán a éascú ar an [[idirlíon]]. Cheannaigh [[Google]] YouTube ar $1.65 billiún i [[Samhain]] 2006. Thuairiscigh anailísí de chuid Bank of America sa bhliain 2015 gur fiú $70 billiún an suíomh YouTube ag an am sin<ref>[http://tuairisc.ie/youtube-a-aistriu-go-gaeilge-agus-meitheal-aistriuchain-curtha-ar-bun/ tuairisc.ie, 22 Nollaig 2016]</ref>. == Srianta == I mí Aibreáin 2026, d'fhógair Youtube go bhfuil tuismitheoirí agus caomhnóirí in ann srian ama a chur ar an sruthú "YouTube Shorts", nó é a chasadh as uilig, i gcuntas atá faoina maoirseacht. San "ionad teaghlaigh" san aip is féidir an rogha ar an lear ama atá ceadaithe sa ló a dhéanamh, síos chomh fada le "0 nóiméad". Nuair a bheidh an teorainn sroichte ag an ngasúr tiocfaidh teachtaireacht ar an scáileán ag rá go bhfuil deireadh leis an sruthú an chuid eile den lá.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Deis srian ama a chur ar ghasúir fógartha ag YouTube|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0420/1569221-deis-srian-ama-a-chur-ar-ghasuir-fogartha-ag-youtube/|date=2026-04-20|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> == Conspóidí == === Bréagnuacht === Sa bhliain 2024, cheadaigh Youtube fógraí bréagacha maidir le cúrsaí toghcháin in Éirinn.<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|title=Fógraí bréagacha maidir leis an tír seo ceadaithe ag TikTok|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0604/1452875-fograi-breagacha-maidir-leis-an-tir-seo-ceadaithe-ag-tiktok/|date=2024-06-04|language=ga-IE|author=Nuacht TG4}}</ref> Ba le fonn córas scagtha Youtube a thástáil a chuir an eagraíocht [[Global Witness]] sé fhógra dhéag chuig an meán sóisialta a raibh eolas bréagach iontu. Vótáil ar líne agus i dtéacs teileafóin; an aois vótála; agus cead vótála ag inimircigh in Éirinn – mar dhea – na hábhair a cuireadh i láthair sna fógraí. Ghlac YouTube le péire acu ach tharraing Global Witness siar iad sular foilsíodh iad.<ref name=":0" /> ==Féach freisin== * [[An Ghaeilge ar Youtube]] == Naisc sheachtracha == * [https://ie.youtube.com Príomhleathanach na hÉireann ar YouTube] * [https://www.youtube.com Príomhshuíomh YouTube] * [https://foghlaim1916.blogspot.com/ Cuntais YouTube atá ag postáil ábhar i nGaeilge] ==Tagairtí== {{reflist}} [[Catagóir:Láithreáin gréasáin]] [[Catagóir:Láithreáin líonraithe shóisialta]] [[Catagóir:Láithreáin siamsaíochta]] [[Catagóir:YouTube]] ofoqveoozt9i77cmfa8rgbdrnj1qq8k 1310472 1310471 2026-04-27T08:15:01Z ~2026-25590-73 73803 /* https://youtube.com/@phongvinahousemix?si=3WK-1jLnLPHO6k8O */https://youtube.com/@phongvinahousemix?si=vC3WP__KTdiopU_B 1310472 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Suíomh Gréasáin}} Is [[Láithreán Gréasáin|suíomh gréasáin]] comhroinnte [[físeán]] é '''YouTube'''. Is féidir le húsáideoirí físeáin a uaslódáil agus a chomhroinnt, chomh maith le féachaint ar na físeáin chéanna. Bíonn an chuid is mó de na físeáin á gcruthú ag na húsáideoirí féin agus bíonn gearrthóga [[scannán]], gearrthóga [[teilifís]]e agus físeáin [[ceol|cheoil]] ina measc, chomh maith le h[[Ábhar|ábhar]] amaitéarach amhail fís[[blag|bhlag]]anna agus ábhar bunaidh físeán na n-úsáideoirí féin. Is áis é atá saor in aisce. Ní gá clárú ar an [[Suíomh idirlín|suíomh]] le féachaint ar na físeáin, cé gur gá clárú le breathnú ar fhíseáin shrianta áirithe. Is fochuideachta de chuid [[Google]] é. Tá ceanncheathrú an chomhlachta suite in San Bruno, [[California]]. [[Íomhá:Me at the zoo (screenshot).png|clé|mion|220x220px|An chéad ghearrthóg físe riamh ar YouTube "Me at the zoo", 23 Aibreán 2005 le bunaitheoir Jawed Karim]] [[Íomhá:901cherryave.jpg|mion|left|Ceanncheathrú YouTube in [[San Bruno]], [[California]].|220x220px]] [[Íomhá:Youtube founders.jpg|clé|mion|Na bunaitheoirí Chad Hurley, Steve Chen, agus Jawed Karim sna 2000idí|220x220px]] [[Íomhá:Before The Pride Parade - The YouTube Bus (4737412075).jpg|clé|mion|220x220px|An "YouTube Bus" ag [[Bród Átha Cliath|Bród]] 2010 (The Pride Parade) i mBAC]] [[Íomhá:Rainbow YouTube (4173858167).jpg|clé|mion|220x220px|An "YouTube Bus" ag [[Bród Átha Cliath|Bród]] 2010 (The Pride Parade) i mBAC]] == Teicneolaíocht == Úsáideann YouTube [[teicneolaíocht]] [[HTML]]5 chun réimse leathan d'ábhair físeáin a thaispeáint. Bhain an comhlacht úsáid as Adobe Flash Video cheana. ==https://youtube.com/@phongvinahousemix?si=3WK-1jLnLPHO6k8O== Chuir iarfhostaithe de chuid [[PayPal]] tús le YouTube sa bhliain 2005. D'fhorbair [[Meiriceá]]naigh darb ainm Steve Chen, Chad Hurley agus Jawed Karim YouTube i rith 2005, chun comhroinnt físeán a éascú ar an [[idirlíon]]. Cheannaigh [[Google]] YouTube ar $1.65 billiún i [[Samhain]] 2006. Thuairiscigh anailísí de chuid Bank of America sa bhliain 2015 gur fiú $70 billiún an suíomh YouTube ag an am sin<ref>[http://tuairisc.ie/youtube-a-aistriu-go-gaeilge-agus-meitheal-aistriuchain-curtha-ar-bun/ tuairisc.ie, 22 Nollaig 2016]</ref>. == Srianta == I mí Aibreáin 2026, d'fhógair Youtube go bhfuil tuismitheoirí agus caomhnóirí in ann srian ama a chur ar an sruthú "YouTube Shorts", nó é a chasadh as uilig, i gcuntas atá faoina maoirseacht. San "ionad teaghlaigh" san aip is féidir an rogha ar an lear ama atá ceadaithe sa ló a dhéanamh, síos chomh fada le "0 nóiméad". Nuair a bheidh an teorainn sroichte ag an ngasúr tiocfaidh teachtaireacht ar an scáileán ag rá go bhfuil deireadh leis an sruthú an chuid eile den lá.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Deis srian ama a chur ar ghasúir fógartha ag YouTube|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0420/1569221-deis-srian-ama-a-chur-ar-ghasuir-fogartha-ag-youtube/|date=2026-04-20|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> == Conspóidí == === Bréagnuacht === Sa bhliain 2024, cheadaigh Youtube fógraí bréagacha maidir le cúrsaí toghcháin in Éirinn.<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|title=Fógraí bréagacha maidir leis an tír seo ceadaithe ag TikTok|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0604/1452875-fograi-breagacha-maidir-leis-an-tir-seo-ceadaithe-ag-tiktok/|date=2024-06-04|language=ga-IE|author=Nuacht TG4}}</ref> Ba le fonn córas scagtha Youtube a thástáil a chuir an eagraíocht [[Global Witness]] sé fhógra dhéag chuig an meán sóisialta a raibh eolas bréagach iontu. Vótáil ar líne agus i dtéacs teileafóin; an aois vótála; agus cead vótála ag inimircigh in Éirinn – mar dhea – na hábhair a cuireadh i láthair sna fógraí. Ghlac YouTube le péire acu ach tharraing Global Witness siar iad sular foilsíodh iad.<ref name=":0" /> ==Féach freisin== * [[An Ghaeilge ar Youtube]] == Naisc sheachtracha == * [https://ie.youtube.com Príomhleathanach na hÉireann ar YouTube] * [https://www.youtube.com Príomhshuíomh YouTube] * [https://foghlaim1916.blogspot.com/ Cuntais YouTube atá ag postáil ábhar i nGaeilge] ==Tagairtí== {{reflist}} [[Catagóir:Láithreáin gréasáin]] [[Catagóir:Láithreáin líonraithe shóisialta]] [[Catagóir:Láithreáin siamsaíochta]] [[Catagóir:YouTube]] 10np2kl1q4ccb3tngvq6b690kl4kpos 1310473 1310472 2026-04-27T08:15:17Z NDG 68597 Reverted edits by [[Special:Contribs/~2026-25590-73|~2026-25590-73]] ([[User talk:~2026-25590-73|talk]]) to last version by NDG: unnecessary links or spam 1309327 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Suíomh Gréasáin}} Is [[Láithreán Gréasáin|suíomh gréasáin]] comhroinnte [[físeán]] é '''YouTube'''. Is féidir le húsáideoirí físeáin a uaslódáil agus a chomhroinnt, chomh maith le féachaint ar na físeáin chéanna. Bíonn an chuid is mó de na físeáin á gcruthú ag na húsáideoirí féin agus bíonn gearrthóga [[scannán]], gearrthóga [[teilifís]]e agus físeáin [[ceol|cheoil]] ina measc, chomh maith le h[[Ábhar|ábhar]] amaitéarach amhail fís[[blag|bhlag]]anna agus ábhar bunaidh físeán na n-úsáideoirí féin. Is áis é atá saor in aisce. Ní gá clárú ar an [[Suíomh idirlín|suíomh]] le féachaint ar na físeáin, cé gur gá clárú le breathnú ar fhíseáin shrianta áirithe. Is fochuideachta de chuid [[Google]] é. Tá ceanncheathrú an chomhlachta suite in San Bruno, [[California]]. [[Íomhá:Me at the zoo (screenshot).png|clé|mion|220x220px|An chéad ghearrthóg físe riamh ar YouTube "Me at the zoo", 23 Aibreán 2005 le bunaitheoir Jawed Karim]] [[Íomhá:901cherryave.jpg|mion|left|Ceanncheathrú YouTube in [[San Bruno]], [[California]].|220x220px]] [[Íomhá:Youtube founders.jpg|clé|mion|Na bunaitheoirí Chad Hurley, Steve Chen, agus Jawed Karim sna 2000idí|220x220px]] [[Íomhá:Before The Pride Parade - The YouTube Bus (4737412075).jpg|clé|mion|220x220px|An "YouTube Bus" ag [[Bród Átha Cliath|Bród]] 2010 (The Pride Parade) i mBAC]] [[Íomhá:Rainbow YouTube (4173858167).jpg|clé|mion|220x220px|An "YouTube Bus" ag [[Bród Átha Cliath|Bród]] 2010 (The Pride Parade) i mBAC]] == Teicneolaíocht == Úsáideann YouTube [[teicneolaíocht]] [[HTML]]5 chun réimse leathan d'ábhair físeáin a thaispeáint. Bhain an comhlacht úsáid as Adobe Flash Video cheana. == Stair == Chuir iarfhostaithe de chuid [[PayPal]] tús le YouTube sa bhliain 2005. D'fhorbair [[Meiriceá]]naigh darb ainm Steve Chen, Chad Hurley agus Jawed Karim YouTube i rith 2005, chun comhroinnt físeán a éascú ar an [[idirlíon]]. Cheannaigh [[Google]] YouTube ar $1.65 billiún i [[Samhain]] 2006. Thuairiscigh anailísí de chuid Bank of America sa bhliain 2015 gur fiú $70 billiún an suíomh YouTube ag an am sin<ref>[http://tuairisc.ie/youtube-a-aistriu-go-gaeilge-agus-meitheal-aistriuchain-curtha-ar-bun/ tuairisc.ie, 22 Nollaig 2016]</ref>. == Srianta == I mí Aibreáin 2026, d'fhógair Youtube go bhfuil tuismitheoirí agus caomhnóirí in ann srian ama a chur ar an sruthú "YouTube Shorts", nó é a chasadh as uilig, i gcuntas atá faoina maoirseacht. San "ionad teaghlaigh" san aip is féidir an rogha ar an lear ama atá ceadaithe sa ló a dhéanamh, síos chomh fada le "0 nóiméad". Nuair a bheidh an teorainn sroichte ag an ngasúr tiocfaidh teachtaireacht ar an scáileán ag rá go bhfuil deireadh leis an sruthú an chuid eile den lá.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Deis srian ama a chur ar ghasúir fógartha ag YouTube|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0420/1569221-deis-srian-ama-a-chur-ar-ghasuir-fogartha-ag-youtube/|date=2026-04-20|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> == Conspóidí == === Bréagnuacht === Sa bhliain 2024, cheadaigh Youtube fógraí bréagacha maidir le cúrsaí toghcháin in Éirinn.<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|title=Fógraí bréagacha maidir leis an tír seo ceadaithe ag TikTok|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0604/1452875-fograi-breagacha-maidir-leis-an-tir-seo-ceadaithe-ag-tiktok/|date=2024-06-04|language=ga-IE|author=Nuacht TG4}}</ref> Ba le fonn córas scagtha Youtube a thástáil a chuir an eagraíocht [[Global Witness]] sé fhógra dhéag chuig an meán sóisialta a raibh eolas bréagach iontu. Vótáil ar líne agus i dtéacs teileafóin; an aois vótála; agus cead vótála ag inimircigh in Éirinn – mar dhea – na hábhair a cuireadh i láthair sna fógraí. Ghlac YouTube le péire acu ach tharraing Global Witness siar iad sular foilsíodh iad.<ref name=":0" /> ==Féach freisin== * [[An Ghaeilge ar Youtube]] == Naisc sheachtracha == * [https://ie.youtube.com Príomhleathanach na hÉireann ar YouTube] * [https://www.youtube.com Príomhshuíomh YouTube] * [https://foghlaim1916.blogspot.com/ Cuntais YouTube atá ag postáil ábhar i nGaeilge] ==Tagairtí== {{reflist}} [[Catagóir:Láithreáin gréasáin]] [[Catagóir:Láithreáin líonraithe shóisialta]] [[Catagóir:Láithreáin siamsaíochta]] [[Catagóir:YouTube]] ofoqveoozt9i77cmfa8rgbdrnj1qq8k 1310474 1310473 2026-04-27T08:16:25Z ~2026-25590-73 73803 /* https://youtube.com/@phongvinahousemix?si=3cPuOFJL-bguEh-y */https://youtube.com/@phongvinahousemix?si=Bt8SI1ya0E64FiY2 1310474 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Suíomh Gréasáin}} Is [[Láithreán Gréasáin|suíomh gréasáin]] comhroinnte [[físeán]] é '''YouTube'''. Is féidir le húsáideoirí físeáin a uaslódáil agus a chomhroinnt, chomh maith le féachaint ar na físeáin chéanna. Bíonn an chuid is mó de na físeáin á gcruthú ag na húsáideoirí féin agus bíonn gearrthóga [[scannán]], gearrthóga [[teilifís]]e agus físeáin [[ceol|cheoil]] ina measc, chomh maith le h[[Ábhar|ábhar]] amaitéarach amhail fís[[blag|bhlag]]anna agus ábhar bunaidh físeán na n-úsáideoirí féin. Is áis é atá saor in aisce. Ní gá clárú ar an [[Suíomh idirlín|suíomh]] le féachaint ar na físeáin, cé gur gá clárú le breathnú ar fhíseáin shrianta áirithe. Is fochuideachta de chuid [[Google]] é. Tá ceanncheathrú an chomhlachta suite in San Bruno, [[California]]. [[Íomhá:Me at the zoo (screenshot).png|clé|mion|220x220px|An chéad ghearrthóg físe riamh ar YouTube "Me at the zoo", 23 Aibreán 2005 le bunaitheoir Jawed Karim]] [[Íomhá:901cherryave.jpg|mion|left|Ceanncheathrú YouTube in [[San Bruno]], [[California]].|220x220px]] [[Íomhá:Youtube founders.jpg|clé|mion|Na bunaitheoirí Chad Hurley, Steve Chen, agus Jawed Karim sna 2000idí|220x220px]] [[Íomhá:Before The Pride Parade - The YouTube Bus (4737412075).jpg|clé|mion|220x220px|An "YouTube Bus" ag [[Bród Átha Cliath|Bród]] 2010 (The Pride Parade) i mBAC]] [[Íomhá:Rainbow YouTube (4173858167).jpg|clé|mion|220x220px|An "YouTube Bus" ag [[Bród Átha Cliath|Bród]] 2010 (The Pride Parade) i mBAC]] == Teicneolaíocht == Úsáideann YouTube [[teicneolaíocht]] [[HTML]]5 chun réimse leathan d'ábhair físeáin a thaispeáint. Bhain an comhlacht úsáid as Adobe Flash Video cheana. == Stair == Chuir iarfhostaithe de chuid [[PayPal]] tús le YouTube sa bhliain 2005. D'fhorbair [[Meiriceá]]naigh darb ainm Steve Chen, Chad Hurley agus Jawed Karim YouTube i rith 2005, chun comhroinnt físeán a éascú ar an [[idirlíon]]. Cheannaigh [[Google]] YouTube ar $1.65 billiún i [[Samhain]] 2006. Thuairiscigh anailísí de chuid Bank of America sa bhliain 2015 gur fiú $70 billiún an suíomh YouTube ag an am sin<ref>[http://tuairisc.ie/youtube-a-aistriu-go-gaeilge-agus-meitheal-aistriuchain-curtha-ar-bun/ tuairisc.ie, 22 Nollaig 2016]</ref>. == Srianta == I mí Aibreáin 2026, d'fhógair Youtube go bhfuil tuismitheoirí agus caomhnóirí in ann srian ama a chur ar an sruthú "YouTube Shorts", nó é a chasadh as uilig, i gcuntas atá faoina maoirseacht. San "ionad teaghlaigh" san aip is féidir an rogha ar an lear ama atá ceadaithe sa ló a dhéanamh, síos chomh fada le "0 nóiméad". Nuair a bheidh an teorainn sroichte ag an ngasúr tiocfaidh teachtaireacht ar an scáileán ag rá go bhfuil deireadh leis an sruthú an chuid eile den lá.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Deis srian ama a chur ar ghasúir fógartha ag YouTube|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0420/1569221-deis-srian-ama-a-chur-ar-ghasuir-fogartha-ag-youtube/|date=2026-04-20|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> == Conspóidí == === Bréagnuacht === Sa bhliain 2024, cheadaigh Youtube fógraí bréagacha maidir le cúrsaí toghcháin in Éirinn.<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|title=Fógraí bréagacha maidir leis an tír seo ceadaithe ag TikTok|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0604/1452875-fograi-breagacha-maidir-leis-an-tir-seo-ceadaithe-ag-tiktok/|date=2024-06-04|language=ga-IE|author=Nuacht TG4}}</ref> Ba le fonn córas scagtha Youtube a thástáil a chuir an eagraíocht [[Global Witness]] sé fhógra dhéag chuig an meán sóisialta a raibh eolas bréagach iontu. Vótáil ar líne agus i dtéacs teileafóin; an aois vótála; agus cead vótála ag inimircigh in Éirinn – mar dhea – na hábhair a cuireadh i láthair sna fógraí. Ghlac YouTube le péire acu ach tharraing Global Witness siar iad sular foilsíodh iad.<ref name=":0" /> ==Féach freisin== * [[An Ghaeilge ar Youtube]] == https://youtube.com/@phongvinahousemix?si=3cPuOFJL-bguEh-y== * [https://ie.youtube.com Príomhleathanach na hÉireann ar YouTube] * [https://www.youtube.com Príomhshuíomh YouTube] * [https://foghlaim1916.blogspot.com/ Cuntais YouTube atá ag postáil ábhar i nGaeilge] ==Tagairtí== {{reflist}} [[Catagóir:Láithreáin gréasáin]] [[Catagóir:Láithreáin líonraithe shóisialta]] [[Catagóir:Láithreáin siamsaíochta]] [[Catagóir:YouTube]] oppj42w6fqj2shykl2ij2is48rs647m 1310475 1310474 2026-04-27T08:17:14Z ~2026-25590-73 73803 /* =https://youtube.com/@phongvinahousemix?si=dGy1O0Cdk_UrYwoO */https://youtube.com/@phongvinahousemix?si=5Cj0z66RtJRac-IY 1310475 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Suíomh Gréasáin}} Is [[Láithreán Gréasáin|suíomh gréasáin]] comhroinnte [[físeán]] é '''YouTube'''. Is féidir le húsáideoirí físeáin a uaslódáil agus a chomhroinnt, chomh maith le féachaint ar na físeáin chéanna. Bíonn an chuid is mó de na físeáin á gcruthú ag na húsáideoirí féin agus bíonn gearrthóga [[scannán]], gearrthóga [[teilifís]]e agus físeáin [[ceol|cheoil]] ina measc, chomh maith le h[[Ábhar|ábhar]] amaitéarach amhail fís[[blag|bhlag]]anna agus ábhar bunaidh físeán na n-úsáideoirí féin. Is áis é atá saor in aisce. Ní gá clárú ar an [[Suíomh idirlín|suíomh]] le féachaint ar na físeáin, cé gur gá clárú le breathnú ar fhíseáin shrianta áirithe. Is fochuideachta de chuid [[Google]] é. Tá ceanncheathrú an chomhlachta suite in San Bruno, [[California]]. [[Íomhá:Me at the zoo (screenshot).png|clé|mion|220x220px|An chéad ghearrthóg físe riamh ar YouTube "Me at the zoo", 23 Aibreán 2005 le bunaitheoir Jawed Karim]] [[Íomhá:901cherryave.jpg|mion|left|Ceanncheathrú YouTube in [[San Bruno]], [[California]].|220x220px]] [[Íomhá:Youtube founders.jpg|clé|mion|Na bunaitheoirí Chad Hurley, Steve Chen, agus Jawed Karim sna 2000idí|220x220px]] [[Íomhá:Before The Pride Parade - The YouTube Bus (4737412075).jpg|clé|mion|220x220px|An "YouTube Bus" ag [[Bród Átha Cliath|Bród]] 2010 (The Pride Parade) i mBAC]] [[Íomhá:Rainbow YouTube (4173858167).jpg|clé|mion|220x220px|An "YouTube Bus" ag [[Bród Átha Cliath|Bród]] 2010 (The Pride Parade) i mBAC]] == Teicneolaíocht == Úsáideann YouTube [[teicneolaíocht]] [[HTML]]5 chun réimse leathan d'ábhair físeáin a thaispeáint. Bhain an comhlacht úsáid as Adobe Flash Video cheana. == Stair == Chuir iarfhostaithe de chuid [[PayPal]] tús le YouTube sa bhliain 2005. D'fhorbair [[Meiriceá]]naigh darb ainm Steve Chen, Chad Hurley agus Jawed Karim YouTube i rith 2005, chun comhroinnt físeán a éascú ar an [[idirlíon]]. Cheannaigh [[Google]] YouTube ar $1.65 billiún i [[Samhain]] 2006. Thuairiscigh anailísí de chuid Bank of America sa bhliain 2015 gur fiú $70 billiún an suíomh YouTube ag an am sin<ref>[http://tuairisc.ie/youtube-a-aistriu-go-gaeilge-agus-meitheal-aistriuchain-curtha-ar-bun/ tuairisc.ie, 22 Nollaig 2016]</ref>. == Srianta == I mí Aibreáin 2026, d'fhógair Youtube go bhfuil tuismitheoirí agus caomhnóirí in ann srian ama a chur ar an sruthú "YouTube Shorts", nó é a chasadh as uilig, i gcuntas atá faoina maoirseacht. San "ionad teaghlaigh" san aip is féidir an rogha ar an lear ama atá ceadaithe sa ló a dhéanamh, síos chomh fada le "0 nóiméad". Nuair a bheidh an teorainn sroichte ag an ngasúr tiocfaidh teachtaireacht ar an scáileán ag rá go bhfuil deireadh leis an sruthú an chuid eile den lá.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Deis srian ama a chur ar ghasúir fógartha ag YouTube|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0420/1569221-deis-srian-ama-a-chur-ar-ghasuir-fogartha-ag-youtube/|date=2026-04-20|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> == Conspóidí == === Bréagnuacht === Sa bhliain 2024, cheadaigh Youtube fógraí bréagacha maidir le cúrsaí toghcháin in Éirinn.<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|title=Fógraí bréagacha maidir leis an tír seo ceadaithe ag TikTok|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0604/1452875-fograi-breagacha-maidir-leis-an-tir-seo-ceadaithe-ag-tiktok/|date=2024-06-04|language=ga-IE|author=Nuacht TG4}}</ref> Ba le fonn córas scagtha Youtube a thástáil a chuir an eagraíocht [[Global Witness]] sé fhógra dhéag chuig an meán sóisialta a raibh eolas bréagach iontu. Vótáil ar líne agus i dtéacs teileafóin; an aois vótála; agus cead vótála ag inimircigh in Éirinn – mar dhea – na hábhair a cuireadh i láthair sna fógraí. Ghlac YouTube le péire acu ach tharraing Global Witness siar iad sular foilsíodh iad.<ref name=":0" /> ==Féach freisin== * [[An Ghaeilge ar Youtube]] == https://youtube.com/@phongvinahousemix?si=3cPuOFJL-bguEh-y== * [https://ie.youtube.com Príomhleathanach na hÉireann ar YouTube] * [https://www.youtube.com Príomhshuíomh YouTube] * [https://foghlaim1916.blogspot.com/ Cuntais YouTube atá ag postáil ábhar i nGaeilge] ==https://youtube.com/@phongvinahousemix?si=dGy1O0Cdk_UrYwoO= {{reflist}} [[Catagóir:Láithreáin gréasáin]] [[Catagóir:Láithreáin líonraithe shóisialta]] [[Catagóir:Láithreáin siamsaíochta]] [[Catagóir:YouTube]] n0jupycsgi0d4le1nf24m2kd4o3ov20 1310477 1310475 2026-04-27T08:24:32Z NDG 68597 Cealaíodh athruithe [[Special:Contributions/~2026-25590-73|~2026-25590-73]] ([[User talk:~2026-25590-73|Plé]]); ar ais chuig leagan le [[User:NDG|NDG]] 1309327 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Suíomh Gréasáin}} Is [[Láithreán Gréasáin|suíomh gréasáin]] comhroinnte [[físeán]] é '''YouTube'''. Is féidir le húsáideoirí físeáin a uaslódáil agus a chomhroinnt, chomh maith le féachaint ar na físeáin chéanna. Bíonn an chuid is mó de na físeáin á gcruthú ag na húsáideoirí féin agus bíonn gearrthóga [[scannán]], gearrthóga [[teilifís]]e agus físeáin [[ceol|cheoil]] ina measc, chomh maith le h[[Ábhar|ábhar]] amaitéarach amhail fís[[blag|bhlag]]anna agus ábhar bunaidh físeán na n-úsáideoirí féin. Is áis é atá saor in aisce. Ní gá clárú ar an [[Suíomh idirlín|suíomh]] le féachaint ar na físeáin, cé gur gá clárú le breathnú ar fhíseáin shrianta áirithe. Is fochuideachta de chuid [[Google]] é. Tá ceanncheathrú an chomhlachta suite in San Bruno, [[California]]. [[Íomhá:Me at the zoo (screenshot).png|clé|mion|220x220px|An chéad ghearrthóg físe riamh ar YouTube "Me at the zoo", 23 Aibreán 2005 le bunaitheoir Jawed Karim]] [[Íomhá:901cherryave.jpg|mion|left|Ceanncheathrú YouTube in [[San Bruno]], [[California]].|220x220px]] [[Íomhá:Youtube founders.jpg|clé|mion|Na bunaitheoirí Chad Hurley, Steve Chen, agus Jawed Karim sna 2000idí|220x220px]] [[Íomhá:Before The Pride Parade - The YouTube Bus (4737412075).jpg|clé|mion|220x220px|An "YouTube Bus" ag [[Bród Átha Cliath|Bród]] 2010 (The Pride Parade) i mBAC]] [[Íomhá:Rainbow YouTube (4173858167).jpg|clé|mion|220x220px|An "YouTube Bus" ag [[Bród Átha Cliath|Bród]] 2010 (The Pride Parade) i mBAC]] == Teicneolaíocht == Úsáideann YouTube [[teicneolaíocht]] [[HTML]]5 chun réimse leathan d'ábhair físeáin a thaispeáint. Bhain an comhlacht úsáid as Adobe Flash Video cheana. == Stair == Chuir iarfhostaithe de chuid [[PayPal]] tús le YouTube sa bhliain 2005. D'fhorbair [[Meiriceá]]naigh darb ainm Steve Chen, Chad Hurley agus Jawed Karim YouTube i rith 2005, chun comhroinnt físeán a éascú ar an [[idirlíon]]. Cheannaigh [[Google]] YouTube ar $1.65 billiún i [[Samhain]] 2006. Thuairiscigh anailísí de chuid Bank of America sa bhliain 2015 gur fiú $70 billiún an suíomh YouTube ag an am sin<ref>[http://tuairisc.ie/youtube-a-aistriu-go-gaeilge-agus-meitheal-aistriuchain-curtha-ar-bun/ tuairisc.ie, 22 Nollaig 2016]</ref>. == Srianta == I mí Aibreáin 2026, d'fhógair Youtube go bhfuil tuismitheoirí agus caomhnóirí in ann srian ama a chur ar an sruthú "YouTube Shorts", nó é a chasadh as uilig, i gcuntas atá faoina maoirseacht. San "ionad teaghlaigh" san aip is féidir an rogha ar an lear ama atá ceadaithe sa ló a dhéanamh, síos chomh fada le "0 nóiméad". Nuair a bheidh an teorainn sroichte ag an ngasúr tiocfaidh teachtaireacht ar an scáileán ag rá go bhfuil deireadh leis an sruthú an chuid eile den lá.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Deis srian ama a chur ar ghasúir fógartha ag YouTube|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0420/1569221-deis-srian-ama-a-chur-ar-ghasuir-fogartha-ag-youtube/|date=2026-04-20|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> == Conspóidí == === Bréagnuacht === Sa bhliain 2024, cheadaigh Youtube fógraí bréagacha maidir le cúrsaí toghcháin in Éirinn.<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|title=Fógraí bréagacha maidir leis an tír seo ceadaithe ag TikTok|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0604/1452875-fograi-breagacha-maidir-leis-an-tir-seo-ceadaithe-ag-tiktok/|date=2024-06-04|language=ga-IE|author=Nuacht TG4}}</ref> Ba le fonn córas scagtha Youtube a thástáil a chuir an eagraíocht [[Global Witness]] sé fhógra dhéag chuig an meán sóisialta a raibh eolas bréagach iontu. Vótáil ar líne agus i dtéacs teileafóin; an aois vótála; agus cead vótála ag inimircigh in Éirinn – mar dhea – na hábhair a cuireadh i láthair sna fógraí. Ghlac YouTube le péire acu ach tharraing Global Witness siar iad sular foilsíodh iad.<ref name=":0" /> ==Féach freisin== * [[An Ghaeilge ar Youtube]] == Naisc sheachtracha == * [https://ie.youtube.com Príomhleathanach na hÉireann ar YouTube] * [https://www.youtube.com Príomhshuíomh YouTube] * [https://foghlaim1916.blogspot.com/ Cuntais YouTube atá ag postáil ábhar i nGaeilge] ==Tagairtí== {{reflist}} [[Catagóir:Láithreáin gréasáin]] [[Catagóir:Láithreáin líonraithe shóisialta]] [[Catagóir:Láithreáin siamsaíochta]] [[Catagóir:YouTube]] ofoqveoozt9i77cmfa8rgbdrnj1qq8k 0 23607 1310486 1308230 2026-04-27T09:30:59Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310486 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Scoláire agus [[scríbhneoir]], úrscéalaí, gearrscéalaí, file, feabhalscéalaí, léirmheastóir, criticeoir, tráchtaire polaitíochta agus sochaí, múinteoir, léachtóir, ollamh, smaointeoir agus ilcheardaí focal is ea '''Alan Titley''' (''An Titlíoch'' scaití) a rugadh sa bhliain [[1947]].<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=http://research.ucc.ie/profiles/A006/atitley|teideal=UCC Research Profiles: Prof. Alan Titley, Nua-Ghaeilge (Modern Irish)|dáta=2016-12-14|work=web.archive.org|dátarochtana=2022-09-04|archivedate=2016-12-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161214032454/http://research.ucc.ie/profiles/A006/atitley}}</ref> Is iad sainchomharthaí Titley ná an greann, an cur chuige uathúil, an déanamh súl, an spreagadh smaointeoireachta agus draíocht na deismireachta. == Saol == Rugadh Alan Titley i g[[Corcaigh]] sa bhliain 1947 agus is ann a cuireadh scolaíocht air. Chuaigh Titley le [[Múinteoir|múinteoireacht]] agus d'fhreastail sé ar [[Coláiste Phádraig, Droim Conrach|Choláiste Phádraig, Droim Conrach]], áit ar bhuaigh sé an bonn óir sa teagasc. Chaith sé tamall ag múineadh agus ag taisteal s[[an Afraic]] agus é ina mhúinteoir i gcoláiste Oiliúna Mount Carmel sa [[An Nigéir|Nigéir]] idir na blianta 1967 agus 1969. Bhí sé ag múineadh páistí bodhra i Scoil na mBuachaillí Bodhra sa Chabrach i mBaile Átha Cliath (ó 1969 go 1974). Sa bhliain 1981 ceapadh é mar Cheann Roinn na Gaeilge i gColáiste Phádraig ([[Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath|Ollscoil na hÉireann, Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath]]). Sa bhliain 2006 ceapadh Titley ina Ollamh le Nua‑Ghaeilge i g[[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh]].<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.munsterlit.ie/Writer%20pages/Titley,%20Alan.html|teideal=Alan Titley|údar=Ionad Litríochta an Deiscirt|dáta=2016-03-05|work=web.archive.org|dátarochtana=2022-09-04|archivedate=2016-03-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20160305001808/http://www.munsterlit.ie/Writer%20pages/Titley,%20Alan.html}}</ref> Tá an Titlíoch ina chónaí i n[[Glas Naíon]], taobh thuaidh de Bhaile Átha Cliath. Tá cúigear clainne aige lena bhean Mary - Gavan, Keelan, Aoife, Bróna agus Fergal.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishecho.com/2015/4/new-life-for-darkly-comic-masterpiece|teideal=New life for 'darkly comic masterpiece'|language=en|work=Irish Echo Newspaper|dátarochtana=2022-09-04}}</ref> === Scríbhneoir === Is iriseoir, criticeoir, úrscéalaí, gearrscéalaí, agus drámadóir é Titley, agus is iomaí duais scríbhneoireachta atá buaite aige. Tá ''Méirscrí na Treibhe'' (1978) suite in Iarthar Afraice agus cuntas ann ar an achrann a lean an neamhspleáchas. [[Íomhá:Waiting For Godot 2016.jpg|mion|Tagann Godot (aist.)]] Ansin tháinig ''Stiall Fhial Feola'' (1980), úrscéal, agus ''Eiriceachtaí agus Scéalta Eile'' (1987) óna lámh. Is minic an greann searbh agus an scigaithris le haithint ar a shaothar. [[Úrscéal stairiúil]] is ea ''An Fear Dána'' (1993) agus é bunaithe ar shaol Mhuireadhaigh Albanaigh Uí Dhálaigh, file. Tá lé aige le ficsean gearr greannmhar, rud a chuir sé in iúl le ''Fabhalscéalta'' (1995) agus ''Leabhar Nóra Ní Anluain'' (1998). Léiríodh drámaí stáitse agus raidió dá chuid: bhí ''Tagann Godot'' (1991) le feiceáil in [[Amharclann na Mainistreach]]. [[Íomhá:The Irish Times logo.svg|mion]] Foilsíodh ''Gluaiseacht'', úrscéal faoin [[imirce]], sa bhliain [[2009]].<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Gluaiseacht /|url=https://catalogue.nli.ie/Record/vtls000289009|publisher=An Gúm,|date=2009|author=Alan Titley}}</ref> Tá criticeoireacht liteartha agus shóisialta Titley le fáil ar ''An tÚrscéal Gaeilge'' (1991) agus ar ''Chun Doirne'' (1997), bailiúchán aistí. "Is é an t-aon teist fhiúntais amháin ar fhilíocht nó ar phrós an bhfuil sé láidir nó lag, misniúil nó meata… "Is é atá san litríocht, mar sin, ná cleamhnas idir nós agus samhlaíocht. Nuair is é an tsamhlaíocht atá in uachtar agus an nós á chur ó chothrom aige bíonn faill na hardlitríochta chugainn. Nuair a bhíonn an nós thuas is minic go mbíonn an toradh lag, faoin, glídiúil. Ach is litríocht í mar sin féin."<ref name=":1">Alan Titley, Litríocht na Gaeilge, Litríocht an Bhéarla agus Irish Literature. Aiste 1981.</ref> Tá colún Gaeilge aige ar an [[The Irish Times|Irish Times]] darb ainm ''Crobhingne''. "Tá scamall an bháis os cionn na Gaeilge i gcónaí. Ní féidir féachaint timpeall ná romhat ná in airde gan é a fheiceáil. Ba dhall an té a dhéanfadh neamart ann. Ach más dídean é an ealaín aonair i gcoinne an bháis aonair is cosaint í litríocht teanga in aghaidh bhás na teanga sin. Is gníomh creidimh, dóchais agus carthanachta í an scríbhneoireacht in éineacht; is dúnadh súl í; is cluiche í leis an gcinniúint, iasacht ón aimsir fháistineach, gadaíocht ón tsíoraíocht, éamh in éadan an chiúnais. Dá dhána, dá mhisniúla, dá chróga í an litríocht, dá airde a glam, is ea is óige, is fuinniúla, is bíogúla a bheidh sí. Is iad na seandaoine a fhanann cois na tine agus a chuimhníonn ar na laethanta fadó, a mhaireann in anallód is a fhanann leis an mbás. Is é an duine dalba a chaitheann seile in aghaidh an éaga, a théann ag magadh faoi is ag spochadh as, a deireann "fúbún fútsa freisin" suas lean phus.<ref name=":1" /> == Saothar == ===Gaeilge=== [[Íomhá:Gluaiseacht clúdach.jpg|mion|upright|''[[Gluaiseacht (úrscéal)|Gluaiseacht]]'', úrscéal faoin [[Dídeanaí|teitheadh]]]] *''Ag dul i bhfad'', 2023<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.siopagaeilge.ie/products/ag-dul-i-bhfad-alan-titley|teideal=Ag dul i bhfad|údar=Alan Titley|language=ga-IE|work=An Siopa Gaeilge|dátarochtana=2024-02-11}}</ref> Ar Ghearrliosta Leabhar Gaeilge na Bliana Fhoras na Gaeilge *''Liricí Gearra'', 2021. Liricí, véarsaíocht, dánta is prós. An dara cnuasach filíochta de chuid Titley Coiscéim<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.litriocht.com/t%C3%A1irge/lirici-gearra/|teideal=Liricí Gearra {{!}} Litríocht ISBN 6660012210121|údar=Alan Titley|dáta=2021|language=ga-IE|dátarochtana=2024-02-11}}</ref> *Lúba, 2020, do pháistí 6-12 mbliana d’aois An Gúm ISBN 9781857919608<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.litriocht.com/t%C3%A1irge/luba/|teideal=Lúba {{!}} Litríocht|údar=Alan Titley|dáta=2020|language=ga-IE|dátarochtana=2024-02-11}}</ref> *''Lámh, Lámh Eile'', 2018 * ''An Bhean Feasa'', 2014 * ''An Chuallacht Léannta: ceiliúradh ar Íosánaigh agus Léann na Gaeilge'', 2013 * ''Rabhadh Dánta'', 2013 * ''Smuf'', 2012 * ''Na Drámaí Garbha'', 2011 * ''Scríbhneoirí faoi chaibidil'', 2010 * [[Gluaiseacht (úrscéal)|''Gluaiseacht'' (úrscéal)]], 2009 * ''An réabhlóid mar ghníomh dínite'', 2007 * ''Tyda'', 2006 * ''Beir leat do shár-Ghaeilg Súil siar agus ar aghaidh'', 2004 * ''Amach'', 2003 * ''Leabhar Nóra Ní Anluain: céad scéal ó cheartlár na cruinne'', 1998 * ''Chun doirne: rogha aistí'', 1996 (Lagan Press, [[Béal Feirste]]) Leabhar 203 leathnach ina bhfuil ocht n-aiste thathagacha a chuireadh i gcló cheana idir 1981 agus 1990. Pléann sé teoiric na critice go mion ann. Pléann sé scríbhneoirí na Gaeilge agus scríbhneoirí na teanga eile úd, agus cúinsí a scríbhneoireachta. Agus pléann sé go mion, [[an Cadhnach]] mar iriseoir agus mar ghearrscéalaí, [[Brian Merriman]] agus [[Iain Mac a' Ghobhainn]], sríbhneoir Albannach. * ''Fabhalscéalta'', 1995 * ''An cogadh in aghaidh na critice'', 1994 * ''An fear dána'', 1993 * ''An t-úrscéal Gaeilge'', 1991 * ''Tagann Godot'' (dráma Beckett), 1991 ''T'' ''[[An Clóchomhar|Clóchomhar]]'', ISBN 978-1-906882-10-5 * ''Eiriceachtaí agus Scéalta Eile'', 1987 * ''Stiall fhial feola'', 1980 * ''Méirscrí na treibhe'', 1978 * ''Máirtín Ó Cadhain: clár saothair'', 1975 ===Béarla=== * ''The Dirty Dust. Cré na Cille'', 2015 * ''The History of the Irish Book, vol. II'', 2013 * ''Nailing Theses: selected essays'', 2011 * ''A pocket history of Gaelic culture'', 2000 == Cláir faisnéise == * ''Scéal na Gaeilge'', TG4 2012<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/meain/teilifis/sceal-na-gaeilge-alan-titley-ar-fail-ar-youtube-anois/|teideal=‘Scéal na Gaeilge’ Alan Titley ar fáil ar YouTube anois|údar=NÓS|dáta=Eanáir 2021|language=en-US|work=NÓS|dátarochtana=2022-09-04}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Tagairtí == {{reflist}} == Naisc sheachtracha == * [http://www.beo.ie/alt-alan-titley.aspx Agallamh le ''Beo'', Eagrán 37, 2004] {{DEFAULTSORT:Titley, Alan}} [[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Criticeoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Léirmheastóirí liteartha]] [[Catagóir:Gearrscéalaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Drámadóirí Éireannacha]] [[Catagóir:Úrscéalaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Ficsean uafáis Éireannach]] [[Catagóir:Ficsean uafáis i nGaeilge]] [[Catagóir:Staraithe na Gaeilge]] [[Catagóir:Staraithe Éireannacha ón 20ú haois]] [[Catagóir:Staraithe Éireannacha ón 21ú haois]] [[Catagóir:Iarmhic Léinn Choláiste Phádraig, Droim Conrach]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1947]] [[Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí]] [[Catagóir:Iriseoirí The Irish Times]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Baill d’Acadamh Ríoga na hÉireann]] [[Catagóir:Scoláirí Gaeilge]] 8hst887c0ofp0d2kxek17hgahvj0bir 0 24238 1310359 1293305 2026-04-26T20:41:01Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310359 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Sexual-response-cycle-ar.png|mion| Timthriall gnéasach (Masters agus Johnson) ]] Buaicphointe an spreagtha ghnéasaigh is ea súnás<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.sphe.ie/downloads/teaching_resources/rse_senior_cycle_book_irish.pdf |teideal=Ábhair Acmhainní don Oideachas Caidrimh agus Gnéasachta |dátarochtana=2018-01-01 |archivedate=2022-09-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220926062616/http://www.sphe.ie/downloads/teaching_resources/rse_senior_cycle_book_irish.pdf }}</ref>. Tarlaíonn '''súnás''' nó '''orgasam''' mar bhuaic na [[comhriachtain|comhriachtana]] nó nuair a bhíonn duine (is cuma más [[fear]] nó [[bean]] atá ann) ag tabhairt sámhais dóibh féin. De ghnáth, bíonn drithlíní ar chraiceann agus áiteanna eile ar an gcorp, mothúcháin de shuaimhneas, áthas, agus dea-shláinte; é sin ar fad mar thoradh ar chaidreamh collaí. ==Súnás Baineann == Nuair a bhíonn [[bean]] ar tí súnás a bheith aicí, éiríonn a [[faighin]] an-fhliuch. Luisníonn a haghaidh agus méadaíonn a [[cíoch]]a agus éiríonn a siní crua, uaireanta. Braitheann sí sámhas iontach ag spalpadh trína corp go han-tapa. Critheann a faighin uaireanta.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/saol/craiceann/2023-bliain-an-orgasaim-ta-suil-agam/|teideal=‘2023 – Bliain an Orgasaim (tá súil agam)’|údar=An Cailín sa Chathair|dáta=Eanáir 2023|language=ga-IE|work=NÓS|dátarochtana=2023-01-25}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Cabhraíonn súnás (brú matánach) chun seamhan a bhrú suas chuig ceirbheacs na mná ==Súnás Fireann == Nuair a bhíonn [[fear]] ar tí súnás a bheith aige, éiríonn a [[bod|bhod]] níos crua, teannann a [[cadairne|chadairne]] agus teannann a thóin agus na [[Matán|matáin]] ina ucht. Nuair a shroicheann fear súnás, seadtar nó tiomáintear [[seamhan]] ón bpéineas. Díreach nuair a tharlaíonn an súnás, scaoiltear steall mór síl amach go tapa as barr a bhoid. Leanann trí nó ceithre steall eile an chéad cheann. Braitheann an fear sámhas iontach ina bhod ag an dtráth sin agus braitheann sé sámhas ar fad a choirp chomh maith. [[Íomhá:Human genital sexual response.jpg|mion|réigiún na mball giniúna agus mealladh gnéasach]] Is é an seadadh  buaicphointe an spreagtha ghnéasaigh do na fir. Má tá caidreamh collaí ann idir fear agus bean, cuirtear an péineas i bhfaighin na mná agus scaoileadh seamhan isteach san fhaighin in aice leis an gceirbheacs. == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Córas atáirgthe]] [[Catagóir:Caidreamh collaí]] p7jsdr2vnkk9x1lxi6j2wu7z999lt4d 14 26050 1310418 305202 2026-04-26T23:32:06Z Taghdtaighde 60452 Catagóirí athraithe 1310418 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Polaitíocht]] [[Catagóir:Stair de réir topaic|Polaitiocht]] hltfsu1vtves683d993rbz38vxl267x 14 26071 1310420 305544 2026-04-26T23:33:55Z Taghdtaighde 60452 Catagóirí athraithe 1310420 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:Stair shoisialta}} [[Catagóir:Sochaí]] [[Catagóir:Stair de réir topaic|Soisialta]] 1m9y9sti3x0iens81u2fexdaxjt1xqw 0 27666 1310378 1110108 2026-04-26T22:51:00Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1310378 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Mórscoláire de chuid na [[An Ghaeilge|Gaeilge]] é '''Nicholas Jonathan Anselm Williams''' (rugadh i mí [[Deireadh Fómhair|Dheireadh Fómhair]], [[1942]] i [[Walthamstow]], [[Sasana]]) agus na dteangacha Ceilteacha trí chéile, an Chornais go príomha astu sin. == Foilseacháin == * “An Mhanainnis”, in K. McCone, Damian McManus, Cathal Ó Hainle, Nicholas Williams, Liam Breatnach, Stair na Gaeilge (Maynooth, 1994) 703–44 * ''Cornish Today: an examination of the revived language''. first and second editions (Sutton Coldfield: Kernewek dre Lyther 1995) * “‘Linguistically sound principles’: the case against Kernewek Kemmyn”, in ''Cornish Studies'' Second series: Four. Exeter: University of Exeter Press. Pp.&nbsp;64–87. ISBN 0-85989-523-8 * ''Clappya Kernowek: an introduction to Unified Cornish Revised'' (Agan Tavas, Portreath 1997, ISBN 1-901409-01-5) * “[[Pre-occlusion]] in Cornish”, ''Studia Celtica'' 32, 129-54 * “Nebbaz gerriau dro tho Curnoack” (O’Donnell lecture given in Oxford, May 1998) * “Indirect statement in Cornish and Breton”, ''Cornish Studies''. Second series: Six. Exeter: University of Exeter Press. Pp.&nbsp;172–82. ISBN 0-85989-610-2 * “Saint in Cornish”, in ''Cornish Studies''. Second series: Seven. Exeter: University of Exeter Press. Pp.&nbsp;219–241. ISBN 0-85989-644-7 * “Middle and Late Cornish”, in Kim McCone, ''Compendium Linguarum Celticarum'' (Reichert Verlag) * “‘A modern and scholarly Cornish-English dictionary’: Ken George’s ''Gerlyver Kernewek Kemmyn'' (1993)”, in ''Cornish Studies''. Second series: Nine. Exeter: University of Exeter Press. Pp. 247–311. ISBN 0-85989-702-8 * ''Cornish Today: an examination of the revived language'', third edition (Westport: Evertype 2006, ISBN 978-1-904808-07-7) * ''Writings on Revived Cornish'' (Westport: Evertype 2006, ISBN 978-1-904808-08-4) ** “A problem in Cornish phonology” in ''Writings on Revived Cornish'', 1–25 ** “Which Cornish?” in ''Writings on Revived Cornish'', 26–37 ** “‘Linguistically sound principles’: the case against Kernewek Kemmyn”, in ''Writings on Revived Cornish'' 38–64 ** “Pre-occlusion in Cornish” in ''Writings on Revived Cornish'' 65–92 ** “Nebbaz gerriau dro tho Curnoack: A few words about Cornish” in ''Writings on Revived Cornish'' 93–110 ** “Indirect statement in Cornish and Breton” in ''Writings on Revived Cornish'' 111–119 ** “Saint in Cornish”, in ''Writings on Revived Cornish'' 120–137 [[Íomhá:NicholasWilliamsCoA.png|mion|clé|Cóta armais Nicholas Williams sa Ghaeilge]]** “‘A modern and scholarly Cornish-English dictionary’: Ken George’s ''Gerlyver Kernewek Kemmyn'' (1993)”, in ''Writings on Revived Cornish'' 138–185 ** “Place-name inconsistencies in George’s ''Gerlyver Kernewek Kemmyn''”, in ''Writings on Revived Cornish'' 186 ** “[[Bewnans Ke]]: Implications for Kernowek Kemyn”, in ''Writings on Revived Cornish'' 187–196 * ''Towards Authentic Cornish'' (Westport: Evertype 2006, ISBN 978-1-904808-09-1) * ''Enys Tresour'' le [[Robert Louis Stevenson]], aistrithe go [[An Choirnis|Coirnis]] ag Nicholas Williams, maisithe ag Louis Rhead, [[2010]]. ISBN 978-1-904808-59-6 * ''[[An Hobad, nó Anonn agus Ar Ais Arís]]'' Evertype [[2012]] == Naisc sheachtracha == * [http://www.evertype.com/gram/ecd.html Foclóir Béarla-Cornais (Gerlyver Sawsnek-Kernowek) le Nicholas Williams] {{en}} * [http://video.google.com/videoplay?docid=6180876084809751013# 'No Rootless Colonists: Na Gaeil-Phrotastúnaigh' (clár teilifíse de chuid TG4)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110607033638/http://video.google.com/videoplay?docid=6180876084809751013 |date=2011-06-07 }} * [http://content.yudu.com/Library/A21lna/GirsilachtsaGhaeilge/resources/index.htm?referrerUrl=http%3A%2F%2Ffree.yudu.com%2Fitem%2Fdetails%2F721079%2F-G--irsi--lacht-sa-Ghaeilge--le-Nicholas-Williams 'Gáirsiúlacht sa Ghaeilge' caint a thug Williams ag ''Éigse na Tríonóide'' imeacht de chuid [[Cumann Gaelach Choláiste na Tríonóide|Chumann Gaelach an Choláiste]].] {{DEFAULTSORT:Williams, Nicholas}} [[Catagóir:Aistritheoirí]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Banríona, Béal Feirste]] [[Catagóir:An Choirnis]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1942]] [[Catagóir:Foclóirithe Gaeilge]] pw7fo1s9slxj7wyezh6mkhgwj5iase3 0 27877 1310388 1288856 2026-04-26T22:53:29Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis agus beagán eile 1310388 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba nádúraí, luibheolaí, [[teangeolaíocht|theangeolaí]], [[tíreolaíocht|thíreolaí]] agus ársaitheoir [[An Bhreatain Bheag|Breatnach]] é '''Edward Lhuyd''' (foghraithe mar [ˈɬuɪd] HLIUMH-ad; uaireanta litrithe mar ''Llwyd'' freisin) ([[1660]] – [[30 Meitheamh]] [[1709]]).<ref name='Ainm'>{{Cite web-en|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1320|title=LHUYD, Edward (1660–1709) {{!}} ainm.ie|author=[[Diarmuid Breathnach]] agus [[Máire Ní Mhurchú]]|access-date=2024-02-19|language=ga|work=[[Ainm.ie|An Bunachar Náisiúnta Beathaisnéisí Gaeilge]] (Ainm.ie)}}</ref> Rugadh Lhuyd i Loppington, [[Shropshire]], [[Sasana]] ar theorainn na [[An Bhreatain Bheag|Breataine Bige]]. Ba mhac tabhartha le hEdward Lloyd as Llandorda, [[Oswestry]] agus Bridget Pryse as Lann-ffraid, in aice le Tal-y-bont, [[Ceredigion]] é. Bhí sé ina mhac léinn agus níos deireanaí ina mháistir ar Scoil Ghramadaí Oswestry. Baill d’uaisle thiar theas na Breataine Bige a bhí ina mhuintir, agus cé gur dhaingnigh siad iad féin sa cheantar sin, ní raibh a theaghlach féin mórán de de mhaoin an tsaoil. Rinne a athair tástálacha le [[talmhaíocht]] agus [[tionscal]], rud ba chúis lena bhaint le h[[eolaíocht]] nua a linne. D’fhreastail sé ar scoil ghramadaí in Oswestry agus ar [[Ollscoil Oxford|Choláiste Íosa, Áth na nDamh]] sa mbliain [[1682]], ach d’éirigh sé as sular bronnadh céim air. Sa mbliain [[1684]], ceapadh é ina chúntóir ag Robert Plot, coimeádaí Mhúsaem Ashmolean, agus cuireadh ina ionad mar choimeádaí é sa mbliain [[1690]] – post a bhí aige go dtí [[1709]]. Agus é ag obair do Mhúsaem Ashmolean, thaistil Lhuyd go fairsing. Tar éis dó cuairt a thabhairt ar [[Eryri]] sa mbliain [[1688]], bhí sé in ann liosta fhlóra an cheantair a chruthú do ''Synopsis Methodica Stirpium Britannicorum'' le [[John Ray]]. I ndiaidh na bliana 1697, thug Lhuyd cuairt ar chuile chontae sa m[[An Bhreatain Bheag|Breatain Bheag]] agus ansin thaistil sé ar [[Albain]], [[Éire|Éirinn]], [[Corn na Breataine|Chorn na Breataine]], [[An Bhriotáin|an mBriotáin]] agus [[Oileán Mhanann]]. D’fhoilsigh sé ''Lithophylacii Britannici Ichnographia'', catalóg na n-iontaisí a fuarthas in áiteanna timpeall Shasana, go háirithe in aice le h[[Oxford|Áth na nDamh]] (agus atá i Múseam Ashmolean faoi láthair), le cúnamh airgeadais ó chara dá chuid [[Isaac Newton]] sa mbliain [[1699]]. Ansin sa mbliain 1707, d’fhoilsigh sé an chéad imleabhar d’''Archaeologia Britannica: an Account of the Languages, Histories and Customs of Great Britain, from Travels through Wales, Cornwall, Bas-Bretagne, Ireland and Scotland''. B’fhear léinn Breatnach eile, Moses Williams, a chuidigh le Lhuyd leis an taighde a dhéanamh don saothar seo. Is foinse an-tábhachtach í an leabhar seo mar gheall ar an gcuntas teangeolaíochta ar an g[[An Choirnis|Coirnis]] atá inti. Rinne dream scoláirí, John Keigwin as Mousehole i gceannas orthu, teagmháil le Lhuyd go deireanach sa 17ú céad. Bhí siad ag iarraidh an Choirnis a chaomhnú agus a chur chun cinn agus ghlac Lhuyd leis an gcuireadh le dul go Corn na Breataine le staidéar a dhéanamh ar an teanga. Ba í an Nua-Choirnis Mhoch ábhar an staidéir a d’fhoilsigh sé sa mbliain [[1702]]. Tá gramadach agus struchtúr na Nua-Choirnise Moiche i bhfad níos simplí ná mar a bhí sa [[An Mheánaois|meánaois]]. Bhronn [[Ollscoil Oxford|Ollscoil Átha na nDamh]] MA ''honoris causa'' ar Lhuyd sa mbliain [[1701]] agus toghadh é mar chomhalta den Chumann Ríoga in [[1708]]. Fuair sé bás den [[Pliúraisí|phliúraisí]] in Áth na nDamh sa mbliain [[1709]]. Tugadh a ainm ar Lile na [[Yr Wyddfa|Wyddfa]] ''Lloydia serotina'' ([[Breatnais]]: ''Lili’r Wyddfa'' nó ''Brwynddial y Mynydd''<ref group="nóta">Béarla: ''Snowdon Lily''; is é ''Yr Wyddfa'' an t-ainm Breatnaise ar an sliabh – ''gwyddfa'' (bain.) =feart, dumha</ref>) agus ar Chumann Náisiúnta Nádúraithe na Breataine Bige – ''Cymdeithas Edward Llwyd''. B’eisean a rinne an chéad chuntas eolaíoch agus a thug ainm ar rud ar a dtabharfaimis [[dineasár]] sa lá atá inniu ann: fiacail sárapóid ''Rutellum implicatum'' (Delair agus Sarjeant, 2002). == Féach freisin == * [[Foclóir Comparáideach Mhic Ádhaimh]] (c. 1885) * [[Joe Mitchell]] == Naisc sheachtracha == {{Vicífhoinse}} * [http://www.aber.ac.uk/gwydd-cym/english/edwardllwyd-e.htm Biography of Edward Lhuyd] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20040515043221/http://www.aber.ac.uk/gwydd-cym/english/edwardllwyd-e.htm |date=2004-05-15 }} <ref group="nóta">{{Lua idirlín |url=http://www.aber.ac.uk/gwydd-cym/english/edwardllwyd-e.htm |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2010-03-10 |archivedate=2004-05-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20040515043221/http://www.aber.ac.uk/gwydd-cym/english/edwardllwyd-e.htm }}</ref> ó Chanolfan Edward Llwyd, ionad le haghaidh taighde eolaíochta trí Bhreatnais. (Béarla agus Breatnais) == Tagairtí == {{Reflist}} ====Nótaí==== {{reflist|group=nóta}} {{DEFAULTSORT:Lhuyd, Edward}} [[Catagóir:An Bhreatnais]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Breatnacha]] [[Catagóir:Teangeolaithe Breatnacha]] [[Catagóir:Foclóirithe Gaeilge]] [[Catagóir:Foclóirithe]] [[Catagóir:Scoláirí an Léinn Cheiltigh]] [[Catagóir:Luibheolaithe]] [[Catagóir:Pailé-ointeolaithe]] [[Catagóir:Sanasaíocht na Gaeilge]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1660]] [[Catagóir:Básanna i 1709]] p3f7ffsalldgc6gw33fmichgammcsm8 0 29820 1310460 1262456 2026-04-27T05:42:31Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310460 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Foirgneamh‎}} Tá '''Áras Ceoldrámaíochta Sydney''' ar cheann de na [[Foirgneamh|foirgnimh]] is cáiliúla ar domhan. Tá [[Príomhchathair|príomhionad]] na hAstráile ina séad[[Foirgneamh|fhoirgneamh]] so-aitheanta ar fud an domhain, suite i g[[Cuan Sydney]].<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-an-bad-ban-go-cuas-sydney.aspx|teideal=An bád bán go Cuas Sydney|údar=Bearnaí Ó Doibhlin|dáta=EAGRÁN 91 · SAMHAIN 2008|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2020-10-20}}</ref> == Stair == Tógadh an [[foirgneamh]] sna blianta 1959-1973. Nuair a dhear an t-ailtire ar dtús é, cheap daoine go mbeadh sé ródheacair an foirgneamh a thógáil. Innealtóir as Éirinn, darb ainm [[Peadar Rís|Peter Rice]], a d’oibrigh amach conas Áras Ceoldrámaíochta Sydney a thógáil.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/eureka_irish_10.14.pdf|teideal=Eureka, Imleabhar 10, Eagrán 14,|údar=COGG|dáta=12 Feabhra 2014|dátarochtana=2020|archivedate=27 Deireadh Fómhair 2020|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201027000502/https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/eureka_irish_10.14.pdf}}</ref> Ba í [[Eilís II na Ríochta Aontaithe|Banríon na Breataine]] a d’oscail é sa bhliain 1973. [[Íomhá:Sydney Opera House - Dec 2008.jpg|clé|mion]] Sa bhliain 2009, mar chuid d’fhéile bhliantúil na soilse, Luminous, bhí Áras Ceoldrámaíochta Sydney mar chanbhás ollmhór ag líníochtaí dathannacha de chuid an cheoltóra [[Brian Eno]].<ref>{{Lua idirlín|url=http://nos.ie/cultur/dearadh/sydney-sna-soilse/|teideal=Sydney sna soilse Dathanna nua ar shéadfhoirgneamh aitheanta|údar=NÓS|language=en-US|work=NÓS|dátarochtana=2020-10-20}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Bhí dathanna na Fraince ar an Áras i mí na Samhna 2015 chun tacaíocht a léiriú do mhuintir na Fraince i ndiaidh na h[[ionsaithe ar 13 Samhain 2015 i bPáras]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.maynoothuniversity.ie/sites/default/files/assets/document/Eleathanach_216_0.pdf|teideal=ELeathanach 216|údar=maynoothuniversity.ie|dáta=2015|dátarochtana=2020|archivedate=2020-10-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201022215720/https://www.maynoothuniversity.ie/sites/default/files/assets/document/Eleathanach_216_0.pdf}}</ref> [[Íomhá:SYDNEY OPERA HOUSE under construction 1965.tif|clé|mion|á tógáil sa bhliain 1965]] == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} {{DEFAULTSORT:Aras Ceoldramaiochta Sydney}} [[Catagóir:Sydney]] [[Catagóir:Ceoldráma]] [[Catagóir:Amfaitéatair]] 4v1zcvxwcbf18yb6zv8z72al9nwe7sg 0 29998 1310386 1214987 2026-04-26T22:52:36Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis agus mionathruithe 1310386 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} B'fhoclóirí ar Ghaeilge na hAlban é '''Edward Dwelly''' (Eoghann MacDhòmhnaill) ([[2 Feabhra]] [[1864]] – [[25 Eanáir]] 1939). Eisean a chuir i dtoll le chéile an foclóir ba thábhachtaí i n[[Gaeilge na hAlban]] – ''Faclair Gàidhlig gu Beurla le dealbhan'', a tháinig amach den chéad uair sa bhliain 1911. Is é seo an [[foclóir]] is údarásaí in [[Albain]] agus bhí an-tionchar ag a shaothar ar fhoclóireacht Ghaeilge na hÉireann freisin. == Beathaisnéis == [[Sasana]]ch a bhí ann a rugadh i ndeisceart Shasana in aice le hArundel. Chuir sé suim i nGaeilge na hAlban ar dtús nuair a bhí sé ag obair le Suirbhéireacht Ordanáis Alban agus é san [[Arm na Breataine|arm]]. Ní raibh sé ach seacht mbliana déag d’aois nuair a thosaigh sé ag bailiú focal ag deireadh na 19ú haoise. Bhain sé úsáid as Eoghann Mac Dhòmhnaill mar ainm Gaelach agus imní air nach nglacfaí lena shaothar gan é. Foilsíodh an chéad eagrán den fhoclóir sa bhliain 1911. == An Foclóir == [[Íomhá:Loch Long.jpg|thumb|Cuid de na Garbhchríocha mar ar bhailigh Dwelly a stór mór focal.]] Tá foclóir Dwelly i gcló go fóill. Tá 1034 leathanach ann maille le go leor léaráidí.<ref>Dwelly, Edward (1911), ''Faclair Gàidhlig gu Beurla le Dealbhan/The Illustrated Gaelic - English Dictionary'' (10mh Clò-bhualadh), [[Dún Éideann|Dùn Èideann]]: Birlinn Limited, ISBN 1-874744-04-1</ref> Eisean a rinne formhór na hoibre, ní amháin ag cóimheas focal ó fhoclóirí eile ach ag bailiú na mílte focal ó fhoilseacháin éagsúla agus ó chainteoirí Gàidhlig a casadh air ar a chamchuairt ar fud na [[Gaeltacht na hAlban|Gàidhealtachda]]. Lena chois sin, tharraing sé féin na léaráidí, chlóbhuail an leabhar agus cheangail é. Ar a chonlán féin a chuir sé an foclóir ar an margadh, le roinnt cúnaimh óna chlann agus óna bhean chéile (ar chainteoir dúchais Ghàidhlig í). Is minic a bhí air éirí oilte ar an obair agus é á déanamh. Amach ina shaol mhothaigh sé go raibh doicheall éigin ar mhuintir na hAlban, idir Ghaeil agus Ghaill, roimhe. D’fhill sé ar Shasana agus a fuair bás ann gan an t-aitheantas iomlán a bhí dlite dó a fháil, cé gur bronnadh pinsean air. Is díol mór spéise d'fhoghlaimeora na teanga a bhfuil le rá ag Dwelly ar bhrollach an fhoclóra faoi na fadhbanna a bhain leis an tionscadal. Ní raibh léamh ná scríobh na teanga ag formhór na gcainteoirí agus dá bhrí sin níorbh fhéidir leo litriú na bhfocal a thabhairt dó. Bhí drogall ar chainteoirí dúchais Gàidhlig a labhairt le foghlaimeoir, agus b'éigean dó a ligean air gur chainteoir dúchais é.<ref>Wmffre, Ivan. "Ideology and the learning of Celtic languages", in Mugnaini, Fabio; Ó Héalaí, Pádraig; and Thompson, Tok (eag.), ''The past in the present: A multidisciplinary approach'', lch. 240-41. Italy: ed.it. ISBN 88-89726-01-6.</ref> Tá breis agus 70,000 iontráil i bh''Faclair Gàidhlig-Beurla'' agus meastar go forleathan gurb é an foclóir is cuimsithí dá bhfuil ann i nGàidhlig. == Digitiú an fhoclóra == Tá an foclóir le fáil ar líne anois.<ref>http://www.dwelly.info/ Dwelly-d Faclair Dwelly air loighne</ref> Tharla seo sa bhliain 2009 de bharr a ndearna [[Michael Bauer]], teangeolaí Gearmánach, a chaith deich mbliana ina bhun, agus Will Robertson, Albanach agus innealtóir bogearraí.<ref>http://www.bbc.co.uk/scotland/alba/naidheachdan/story/2009/01/090116_dwelly.shtml "Dwelly air a thionndadh 's ga chur air loidhne"</ref> == Tagairtí == {{reflist}} == Naisc sheachtracha == * [http://www.dwelly.info/ Dwelly-d Faclair Dwelly air loighne - leagan ar líne de Dwelly (gan léaráidí)] * [http://www.faclair.com Am Faclair Beag - leagan ar líne den fhoclóir inar féidir cuardach] * [https://gd.wikipedia.org/wiki/Faclairean_G%C3%A0idhlig.- Faclairean Gàidhlig]{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{DEFAULTSORT:Dwelly, Edward}} [[Catagóir:Foclóirithe Gaeilge]] [[Catagóir:Foclóirithe]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1864]] [[Catagóir:Básanna i 1939]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Sasanacha]] 1bf0t0wgs8cohk4dooem7vyydbsyqmq 0 30091 1310286 1241512 2026-04-26T16:24:30Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1310286 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} B'é '''Cíoras Mór''' ({{Lang-peo|Kūruš}}, {{Lang-fa|بزرگ کوروش, Kūrosh-e-Bozorg}}; c. 600 RC nó 576 RC - 5 Nollaig 530 RC), ar a dtugtar freisin '''Cíoras II''' nó '''Cíoras na Peirse''', an chéad impire Peirseach [[An Sorastrachas|Sóróstarach]]. Bhunaigh sé [[Impireacht Acaeiméineach|Céad Impireacht na Peirse]] faoin ríshliocht Achaemenach. [[Íomhá:Cyrus Great.jpg|clé|mion|Cíoras Mórː Pasargadae]] Faoina riail féin, chuimsigh an impireacht gach stát sibhialta a bhí ann roimhe sa Neasoirthear Ársa. Leathnaigh sé an impireacht amach go suntasach. Ar deireadh thiar, chloígh sé an chuid is mó den [[an Áise Thiar Theas|Áise Thiar Theas]], maille le cuid mhaith de Lár na hÁise, ón [[An Éigipt|Éigipt]] agus [[an Heilléaspontas]] san iarthar go dtí [[an Iondúis|Abhainn na hIondúise]] san oirthear. Bhí an impireacht ba mhó riamh go dtí sin ar an domhan cruthaithe aige. Maítear gur ghabh Cíoras Mór cathair na [[An Bhablóin|Bablóine]] ar an 17 Deireadh Fómhair 539 RC. Níos déanaí, scaoil sé na Giúdaigh “saor”, tar éis dóibh 70 bliain a chaitheamh i mbraighdeanas.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Cyrus the Great in the Bible|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Cyrus_the_Great_in_the_Bible&oldid=984027078|journal=Wikipedia|date=2020-10-17|language=en}}</ref> == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-beath}} {{Síol-ir}} [[Catagóir:Básanna i 530 RC]] [[Catagóir:Básanna atá bainte le cogaí]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe na hImpireachta Acaeiméinigh]] [[Catagóir:Sean-Tiomna]] 6aohjvvah5tbaqmittt3ihvqak40roj 1310288 1310286 2026-04-26T16:25:15Z Seachránaí 53315 Síol-beath-ir 1310288 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} B'é '''Cíoras Mór''' ({{Lang-peo|Kūruš}}, {{Lang-fa|بزرگ کوروش, Kūrosh-e-Bozorg}}; c. 600 RC nó 576 RC - 5 Nollaig 530 RC), ar a dtugtar freisin '''Cíoras II''' nó '''Cíoras na Peirse''', an chéad impire Peirseach [[An Sorastrachas|Sóróstarach]]. Bhunaigh sé [[Impireacht Acaeiméineach|Céad Impireacht na Peirse]] faoin ríshliocht Achaemenach. [[Íomhá:Cyrus Great.jpg|clé|mion|Cíoras Mórː Pasargadae]] Faoina riail féin, chuimsigh an impireacht gach stát sibhialta a bhí ann roimhe sa Neasoirthear Ársa. Leathnaigh sé an impireacht amach go suntasach. Ar deireadh thiar, chloígh sé an chuid is mó den [[an Áise Thiar Theas|Áise Thiar Theas]], maille le cuid mhaith de Lár na hÁise, ón [[An Éigipt|Éigipt]] agus [[an Heilléaspontas]] san iarthar go dtí [[an Iondúis|Abhainn na hIondúise]] san oirthear. Bhí an impireacht ba mhó riamh go dtí sin ar an domhan cruthaithe aige. Maítear gur ghabh Cíoras Mór cathair na [[An Bhablóin|Bablóine]] ar an 17 Deireadh Fómhair 539 RC. Níos déanaí, scaoil sé na Giúdaigh “saor”, tar éis dóibh 70 bliain a chaitheamh i mbraighdeanas.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Cyrus the Great in the Bible|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Cyrus_the_Great_in_the_Bible&oldid=984027078|journal=Wikipedia|date=2020-10-17|language=en}}</ref> == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-beath-ir}} [[Catagóir:Básanna i 530 RC]] [[Catagóir:Básanna atá bainte le cogaí]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe na hImpireachta Acaeiméinigh]] [[Catagóir:Sean-Tiomna]] 4rgkwuns415xup8ubftw895v09oqnh4 1310295 1310288 2026-04-26T16:28:08Z Seachránaí 53315 1310295 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} B'é '''Cíoras Mór''' ({{Lang-peo|𐎤𐎢𐎽𐎢𐏁}} Kūruš, {{Lang-fa|بزرگ کوروش, Kūrosh-e-Bozorg}}; c. 600 RC nó 576 RC - 5 Nollaig 530 RC), ar a dtugtar freisin '''Cíoras II''' nó '''Cíoras na Peirse''', an chéad impire Peirseach [[An Sorastrachas|Sóróstarach]]. Bhunaigh sé [[Impireacht Acaeiméineach|Céad Impireacht na Peirse]] faoin ríshliocht Achaemenach. [[Íomhá:Cyrus Great.jpg|clé|mion|Cíoras Mórː Pasargadae]] Faoina riail féin, chuimsigh an impireacht gach stát sibhialta a bhí ann roimhe sa Neasoirthear Ársa. Leathnaigh sé an impireacht amach go suntasach. Ar deireadh thiar, chloígh sé an chuid is mó den [[an Áise Thiar Theas|Áise Thiar Theas]], maille le cuid mhaith de Lár na hÁise, ón [[An Éigipt|Éigipt]] agus [[an Heilléaspontas]] san iarthar go dtí [[an Iondúis|Abhainn na hIondúise]] san oirthear. Bhí an impireacht ba mhó riamh go dtí sin ar an domhan cruthaithe aige. Maítear gur ghabh Cíoras Mór cathair na [[An Bhablóin|Bablóine]] ar an 17 Deireadh Fómhair 539 RC. Níos déanaí, scaoil sé na Giúdaigh “saor”, tar éis dóibh 70 bliain a chaitheamh i mbraighdeanas.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Cyrus the Great in the Bible|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Cyrus_the_Great_in_the_Bible&oldid=984027078|journal=Wikipedia|date=2020-10-17|language=en}}</ref> == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-beath-ir}} [[Catagóir:Básanna i 530 RC]] [[Catagóir:Básanna atá bainte le cogaí]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe na hImpireachta Acaeiméinigh]] [[Catagóir:Sean-Tiomna]] 1xvkp5cf54xoylm6na8gc7w65364w6r 0 31116 1310458 1295997 2026-04-27T05:23:15Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1310458 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Ba chathair-staid sa [[an Mheaspatáim|Mheaspatáim]] ársa í an '''Bhablóin''' ({{lang-grc|Βαβυλών}}, ón [[Acáidis]]: 𒆍𒀭𒊏𒆠 ''Babili'', ''Babilla'') agus tá a hiarsmaí le fáil in Al Hillah, Cúige Babil, [[an Iaráic]], sa lá atá inniu ann agus thart ar 85 ciliméadar (55 míle) ó dheas de [[Bagdad|Bhagdad]]. Níl ach mullóg nó tell fágtha anois den chathair bhunaidh ársa, [[Foirgneamh|foirgnimh]] briste déanta as láibe-bríce agus a smionagair spréite ar mhachaire thorthúil na [[An Mheaspatáim|Measpatáime]] idir [[Abhainn|aibhneacha]] an [[An Tígris|Tígris]] agus [[an Eofrait|na hEofraite]]. == Stair == Tógadh an chathair féin ar an Eofrait, agus bhí sí roinnte go cothrom fud fad bruacha na habhann, agus claífoirt géara i gcomhair tuilte séasúrach na habhann a choinneáil istigh aici. Tugann [[taighde]] stairiúil reatha le fios dúinn go raibh an Bhablóin ina baile beag ar dtús báire. Ach d'fhás sí suas ag tús an 3ú mílaois RC. Tháinig rath ar an bhaile agus bhain sí cáil pholaitiúil amach le linn tréimhse Chéad Ríshliocht na Bablóine. Ag éileamh go raibh sí ina chomharba ar Eireadú ársa, bhí an Bhablóin in ann Nippur a shárú mar "an chathair naofa" sa Mheaspatáim thart ar an am a chéad d'aontaigh an Rí Hamúráibí Impireacht na Bablóine, agus arís rinneadh lárionad dí idir 612-539 RC le linn an Dara Impireacht Bhablónach. Thosaign deoraíocht na nGiúdach sa Bhablóin timpeall 605 RC.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Babylonian captivity|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Babylonian_captivity&oldid=983619420|journal=Wikipedia|date=2020-10-15|language=en}}</ref> [[Íomhá:Hanging Gardens of Babylon.jpg|clé|mion|Gairdíní Léibheann na Bablóine]] Maítear gur ghabh [[Cíoras Mór]] cathair na [[An Bhablóin|Babalóine]] ar an 17 Deireadh Fómhair 539 RC. Níos déanaí, scaoil sé na Giúdaigh “saor”, tar éis dóibh 70 bliain a chaitheamh i mbraighdeanas.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Cyrus the Great in the Bible|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Cyrus_the_Great_in_the_Bible&oldid=984027078|journal=Wikipedia|date=2020-10-17|language=en}}</ref> Ba cheann amháin de seacht n-iontas an domhain iad Gairdíní Léibheann na Bablóine. {{commonscat|Babylon|An Bhablóin}} == Féach freisin == * [[An Mheaspatáim]] == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-stair}} {{Síol-tír}} [[Catagóir:Cathracha Impireacht na Róimhe]] [[Catagóir:Cathracha san Áise]] [[Catagóir:Stair na hIaráice]] rq4ontt4z1oiojc3fsxw3lw04dyabh8 0 31232 1310368 1279015 2026-04-26T22:37:17Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310368 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} Grúpa [[hip hap]] is ea '''The Rubberbandits''' ([[Gaeilge]]: ''Na Ropairí Rubair''<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/gniomhaiochas/teanga/na-rubberbandits-an-ghaeilge/|teideal=Na Rubberbandits & an Ghaeilge|údar=[[Eoin P. Ó Murchú]]|dáta=2017-08-22|dátarochtana=2023-04-25|archivedate=2023-02-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230205162728/https://nos.ie/gniomhaiochas/teanga/na-rubberbandits-an-ghaeilge/}}</ref>) as [[Luimneach|Cathair Luimnigh]] in [[Poblacht na hÉireann|Éirinn]], agus is iad [[Blindboy Boatclub]] (fíorainm Dave Chambers) agus Mr. Chrome (fíorainm Bob McGlynn) is mó a bhí chun tosaigh ann. Cuireann siad málaí siopadóireachta plaisteacha orthu chun a aithne a cheilt ar stáitse. Bhíodh DJ Willie O'Dea J in éineacht leo ar stáitse go minic, ina thost agus masc air, scigléiriú ar an bpolaiteoir Luimníoch, [[Willie O'Dea]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ilovelimerick.ie/the-rubberbandits/|teideal=The Rubberbandits – Limericks most loved|dáta=2016-02-02|language=en-US|work=I Love Limerick|dátarochtana=2021-06-26}}</ref>. Roinnt fear a léirigh DJ Willie O'Dea J, an DJ raidió Paul Webb ina measc<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/entertainment/music/jokers-unmasked-as-middle-class-lads-26607316.html|teideal=Jokers unmasked as middle-class lads|language=en|work=independent|dátarochtana=2021-06-26}}</ref>. Bhí gnéithe éagsúla den ealaíon fhísiúil agus den ealaíon choincheapúil i gceist, agus tugadh ''Gas Cuntism'' ar an ghluaiseacht.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.dailyedge.ie/blindboy-the-rubberbandits-late-late-3090284-Nov2016/|teideal=Blindboy from The Rubberbandits introduced the concept of gas c*ntism to the Late Late|work=www.dailyedge.ie|dátarochtana=2021-06-26}}</ref> Ar feadh na mblianta, bhí Na Ropairí ar stáitse ag an [[An Phicnic Leictreach|bPicnic Leictreach]] agus Féile Ghrinn Idirnáisiúnta Bulmers. Bhí siad ina mbanna tacaíochta ag ''Alabama Three'', ''Super Extra Bonus Party,'' agus [[Ice Cube]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.advertiser.ie/galway/article/31516/get-sprung-out-with-the-rubberbandits|teideal=Get sprung out with The Rubberbandits|údar=Kevin McGuire|work=Galway Advertiser|dátarochtana=2021-06-05}}</ref>. D'eisigh Na Ropairí an t-amhrán ''Horse Outside'' ar an [[8 Nollaig]] [[2010]]. Bhí breis is milliún radharc [[YouTube]] bainte amach acu taobh istigh de sheachtain.<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.irishtimes.com/newspaper/features/2010/1216/1224285643246.html |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2010-12-16 |archivedate=2011-01-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110115045929/http://www.irishtimes.com/newspaper/features/2010/1216/1224285643246.html }}</ref> Sa bhliain 2011, bronnadh ''Best Irish Act'' de chuid ''Entertainment.ie'' orthu, agus bronnadh duais IFTA ar ''Horse Outside''<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Rubberbandits win RTÉ Guide IFTA Award|url=https://www.rte.ie/entertainment/2011/0213/427398-iftas1/|date=2011-02-13|language=en}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/regionals/argus/entertainment/rubberbandits-set-for-spirit-store-30938685.html|teideal=Rubberbandits set for Spirit Store|language=en|work=independent|dátarochtana=2021-06-06}}</ref>''.'' Bhí an-tóir freisin ar ''Ba Mhaith Liom Bruíon le d'Athair'' sa bhliain [[2011]] ar leagan Gaeilge é d'amhrán a chuir siad amach roimhe sin é. In Aibreán 2014, chum agus chan siad ceol aitheantais do shraith idirlín [[Russell Brand]] ''The Trews''<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/entertainment/theatre-arts/the-rubberbandits-at-the-peacock-dublin-review-many-members-of-the-audience-are-quite-literally-in-pain-from-laughing-31099138.html|teideal=The Rubberbandits at The Peacock, Dublin review - 'many members of the audience are quite literally in pain from laughing'|language=en|work=independent|dátarochtana=2021-06-13}}</ref>. Scríobh siad sceitsí grinn ar an tsraith ghrinn [[Raidió Teilifís Éireann|RTÉ]] ''Republic of Telly,'' an físeán ''Horse Outside'' san áireamh.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/music/2.681/how-rubberbandits-sprang-from-cult-to-global-hit-1.687578|teideal=How Rubberbandits sprang from cult to global hit|údar=Sinead Gleeson|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2021-06-15}}</ref> In 2011, chruthaigh siad sraith idirlín do MTV<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.irishcentral.com/culture/entertainment/irish-comic-duo-the-rubberbandits-en-route-to-new-york-city-video-125625923-237399901.html|teideal=MTV snap up Irish comic duo the Rubberbandits for new show ViEO|dáta=2011-07-15|language=en|work=IrishCentral.com|dátarochtana=2021-06-13}}</ref>. Scríobh agus rinne siad tráchtaireacht ar an tsraith theilifíse ''The Impossible Gameshow,'' seó cluichí a bhí ar siúl ar ITV ó 2015 go 2016<ref>{{Luaigh foilseachán|title=The Almost Impossible Gameshow (TV Series 2015– ) - IMDb|url=http://www.imdb.com/title/tt5757090/}}</ref>. In 2016, chruthaigh siad sraith fhaisnéise aoir, ''The Rubberbandits' Guide to Everything'', ar RTÉ. In 2017, úsáideadh an t-amhrán ''Dad's Best Friend'' ar fhuaimrian an scannáin ''Trainspotting: T2''<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.joe.ie/movies-tv/official-rubberbandits-will-actually-make-appearance-trainspotting-2-573324|teideal=OFFICIAL: The Rubberbandits will make an appearance in Trainspotting 2|language=en|work=JOE.ie|dátarochtana=2021-06-05}}</ref>. An bhliain chéanna, chuir siad amach ''Sonny,'' amhrán faoi mheabhairshláinte agus féinmharú.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.dailyedge.ie/rubberbandits-sonny-3592138-Sep2017/|teideal=The Rubberbandits are winning praise for their powerful new song about suicide|work=www.dailyedge.ie|dátarochtana=2021-06-05}}</ref> In 2020, chuir siad amach na hamhráin ''Bertie Ahern'' agus ''Waiting''<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.limerickleader.ie/news/home/572814/limerick-s-blindboy-pure-happy-with-nomination-for-prestigious-tv-award.html|teideal=Limerick's Blindboy ‘pure happy’ with nomination for prestigious TV award|work=www.limerickleader.ie|dátarochtana=2021-06-05}}</ref>. == Dioscliosta == === Albaim === {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Bliain ! rowspan="2" |Albam ! colspan="1" |áit is airde sna cairteacha ! rowspan="2" |Tairseach dhíolachán |- !Éire |- |2011 |''Serious About Men'' |16 | |} === Singil === [[Íomhá:HorseOutsideEP.jpg|thumb|''Horse Outside'']] {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Bliain ! rowspan="2" |Singil ! colspan="2" |áit is airde sna cairteacha ! rowspan="2" |Albam |- !<small>Éire</small> !an R.A. |- |2010 |"Horse Outside" |2 |160 | rowspan="4" |''Serious About Men'' |- | rowspan="3" |2011 |"I Wanna Fight Your Father" |6 |— |- |"Spastic Hawk" |— |— |- |"Black Man" |— |— |} == Naisc sheachtracha == * http://soundcloud.com/rnl/rubberbandits Agallamh le Mr. Chrome ar [[Raidió na Life]] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Rubberbandits, The}} [[Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha]] [[Catagóir:Fuirseoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Fuirseoirí le Gaeilge]] [[Catagóir:Rapálaithe Gaeilge]] [[Catagóir:Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 2000]] [[Catagóir:Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Amhrán na Bliana]] [[Catagóir:Sceitsí grinn]] {{síolta ceol}} bibzc8glkpgftemykbatzpn8tmt8n2n 0 31464 1310282 1238442 2026-04-26T16:22:11Z Seachránaí 53315 1310282 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba rí é '''Dáiví''' (1040 R.Ch – 970 R.Ch). == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol-creid}} {{síol-beath}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1040 RC]] [[Catagóir:Básanna i 970 RC]] [[Catagóir:Cláirseoirí]] [[Catagóir:Feirmeoirí]] [[Catagóir:Filí]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe Áiseacha]] [[Catagóir:Sean-Tiomna]] 7xf655hn4d3h6r7pyc2uj197uo6fjsl 0 32591 1310387 1218160 2026-04-26T22:53:09Z Taghdtaighde 60452 Ainm 1310387 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Cathair sa [[An Bheilg|Bheilg]] is ea '''Lobháin''' nó '''Lováin''' ([[Ísiltíris]]: ''Leuven'' <small>({{fuaim|Nl-Leuven.ogg|éist}})</small>; [[Fraincis]]: ''Louvain''). Tá an chathair suite cois [[Dijle]] i gCúige [[Brabant Fhlóndras]] agus bhí breis is 95,000 duine ina gcónaí ann sa bhliain 2010. == Íomhánna == <gallery> Íomhá:Leuven-Groot-Begijnhof.jpg|''Groot Begijnhof'' Íomhá:LeuvenUniversityLibrary.jpg|Leabharlann na hOllscoile san oíche Íomhá:Leuven_stadhuis.jpg|Halla cathrach (''stadhuis'') Íomhá:Leuven Flemish-Brabant Belgium Map.svg|Suíomh i gcúige Brabant Fhlóndras Íomhá:Map_of_Leuven_in_belgium-viol-reddot-t.png|Suíomh sa [[Flóndras|Fhlóndras]] agus sa Bheilg </gallery> {{Commons|Leuven}} {{Cathracha na Beilge}} {{síol-tír-be}} [[Catagóir:Cathracha na Beilge]] 2b8sksjagxmkwqk8p0c3lbffw8a6j93 0 32742 1310309 1255736 2026-04-26T16:40:49Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1310309 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Faró]] [[Sean-Éigipt|Éigipteach]] ab ea '''Haitseapsút''' 1508 r. Chr. – 1458 r. Chr). == Naisc sheachtracha == == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-beath-eg}} [[Catagóir:Farónna]] re24sw0nm2r0fkyuhuv3qruczu93r75 0 32743 1310306 1255712 2026-04-26T16:39:22Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1310306 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Faró]] [[Sean-Éigipt|Éigipteach]] ab ea '''Cúfú''' (réimeas - 2859 r. Chr. - 2566 r. Chr). == Naisc sheachtracha == == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-beath-eg}} [[Catagóir:Farónna]] fucg4lorktbo1zxf3419ucsjk77aoz7 0 32746 1310304 1255715 2026-04-26T16:38:28Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1310304 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Faró]] [[Sean-Éigipt|Éigipteach]] ab ea '''Ceafra''' ([[réimeas 2558 r. Chr.]] – [[2532 r. Chr]]). == Naisc sheachtracha == == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-beath-eg}} [[Catagóir:Farónna]] 1u3275k6x9kzf4z1hrmqby6mj45hgmu 0 32748 1310300 1255707 2026-04-26T16:36:16Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1310300 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Faró]] [[Sean-Éigipt|Éigipteach]] ab ea '''Ámanótap III''' réimeas 1388 r. Chr. – 1351 r. Chr). == Naisc sheachtracha == == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-beath-eg}} [[Catagóir:Farónna]] ptw3xpwocavas5dpx9u671h4ptnq7q4 0 34879 1310482 1309374 2026-04-27T09:16:49Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310482 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Google Translate logo (old).png|mion|288x288px]] Cumarsáid scríofa atá san '''aistriúchán''' ina dtiontaítear brí téacs as [[teanga (cumarsáid)|teanga]] amháin go teanga eile.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/gniomhaiochas/teanga/7-moladh-aistriuchain-duit/|teideal=7 moladh aistriúcháin duit Déan iad seo & beidh leat|údar=[[Áine Ní Chonghaile]]|dáta=30 Meán Fómhair 2015|work=[[Nós (iris)|NÓS]]|dátarochtana=2022-09-30}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/leabhair/leabhair-na-haistriuchain-go-gaeilge-is-fearr-a-rinneadh/|teideal=LEABHAIR: Na haistriúcháin go Gaeilge is fearr a rinneadh|dáta=30 Meán Fómhair 2020|work=[[Nós (iris)|NÓS]]|dátarochtana=2022-09-30}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * Tugtar an '''teanga foinse''' ar an mbunteanga nó an teanga lena dtosaítear agus tugtar an [[sprioctheanga|'''sprioctheanga''']] ar an teanga lena gcríochnaítear. * Tugtar '''aistritheoir''' ar an duine a dhéanann an t-aistriúchán agus bíonn eolas aige ar dhá theanga, ar a laghad, d'fhonn aistriúchán ar chaint nó ar théacs scríofa a tháirgeadh sa sprioctheanga. Ní hamháin go mbíonn tuiscint mhaith ar an téacs ag teastáil ón aistritheoir, bíonn sé riachtanach go mbeadh sé in ann leagan éifeachtach a chur ar fáil sa sprioctheanga a luíonn le nádúr na teanga sin. * Tugtar '''aistriúchán''' ar an bpróiseas ina ndéantar aistriúchán agus ar thoradh an phróisis sin freisin, sé sin an saothar a thagann as. Bíonn an baol i gcónaí ann go dtabharfadh an t-aistritheoir struchtúr agus nathanna cainte na teanga foinse isteach leis sa sprioctheanga agus é ag aistriú téacs, sé sin go mbeadh traschur truaillithe ann. Ar an taobh eile de, is féidir le [[Focal|focail]] agus nathanna iasachta cur go mór le teanga ar bith. I gcás mionteangacha moltar bheith cúramach gan an iomarca leaganacha iasachta a ligean isteach ar fhaitíos go mbáfaí an teanga ar fad i dtuile nathanna ón mórtheanga. Aistrítear go leor cineálacha téacs, idir theicniúil agus liteartha agus eile. Mar gheall ar an mór-éileamh a bhí ann ar dhoiciméadú gnó de bharr [[Réabhlóid Thionsclaíoch|Réabhlóid na Tionsclaíochta]], a thosaigh i lár an [[18ú haois]], tháinig foirmiúlú agus speisialú ar cheird an aistriúcháin agus bunaíodh scoileanna tiomanta agus cumainn ghairmiúla. == Féach freisin == * [[Lá Idirnáisiúnta an Aistriúcháin]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Aistriuchan}} [[Catagóir:Aistriúchán| ]] [[Catagóir:Tiontuithe]] [[Catagóir:Teangeolaíocht fheidhmeach]] ecqn8r6jjizef4k80qwx4uru9t0qcm5 0 36871 1310385 1205029 2026-04-26T22:52:25Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis agus mionathruithe 1310385 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba scríbhneoir, múinteoir agus seanchaí é '''Mícheál Ó Siochfhradha''' ([[1900]]–[[1986]]) as [[Contae Chiarraí]].<ref name='Ainm'>{{Cite web-en|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1756|title=Ó SIOCHFHRADHA, Micheál (1900–1986) {{!}} ainm.ie|author=[[Diarmuid Breathnach]] agus [[Máire Ní Mhurchú]]|access-date=2024-02-19|language=ga|work=[[Ainm.ie|An Bunachar Náisiúnta Beathaisnéisí Gaeilge]] (Ainm.ie)}}</ref> Deartháir [[Pádraig Ó Siochfhradha|Phádraig (An Seabhac) Uí Shiochfhradha]] a bhí ann. Scríobh Mícheál Ó Siochfhradha cúpla gearrscéal atá bunaithe sa [[Gaeltacht|Ghaeltacht]], an ceann is cáiliúla ná ''An Corp'', atá mar chuid den churaclam náisiúnta don [[Teastas Sóisearach]] in [[Éirinn]]. Fuair sé oiliúint mar mhúinteoir sula ndeachaigh sé ina chigire agus ina phríomhchigire: d’éirigh sé as a phost sa bhliain [[1965]]. Ba bhall bunaithe é den comhlacht amharclainne [[An Comhar Drámaíochta]]. Rinne sé eagarthóireacht ar dhá foclóir Ghaeilge freisin. ==Tagairtí== {{Reflist}} {{Síol-beath-ie}} {{DEFAULTSORT:Siochfhradha, Michael O}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1900]] [[Catagóir:Básanna i 1986]] [[Catagóir:Eagarthóirí Foclóirí Éireannacha]] [[Catagóir:Foclóirithe Éireannacha]] [[Catagóir:Foclóirithe Gaeilge]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]] [[Catagóir:Múinteoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Seanchaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Contae Chiarraí]] 5ducp17b2dyxazzlys9rkeq153581yw 14 37640 1310429 669149 2026-04-26T23:41:08Z Taghdtaighde 60452 Catagóirí athraithe 1310429 wikitext text/x-wiki {{Catcómhaoin|Dinosauria}} {{DEFAULTSORT:Dineasair}} [[Catagóir:Ainmhithe]] [[Catagóir:Pailé-ointeolaíocht]] 2gf121tw5ijc38npw802370lwbt14dx 0 38335 1310336 1248738 2026-04-26T17:41:01Z Niegodzisie 38284 /* Dioscliosta */ 1310336 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Amhránaí]] Meiriceánach is ea '''Lana Del Rey''' a rugadh faoin ainm '''Elizabeth Woolridge Grant''' ar [[21 Meitheamh]] [[1985]]. Thosaigh sí ag obair i g clubanna i Nua-Eabhrac nuair a bhí sí ocht mbliana déag d'aois. Chuir sí amach albam "''Lana Del Rey aka Lizzy Grant''". Scríobh sí ansin amhrán ar a dtugtar "''Video Games''". D'éirigh go hiontach leis an albam. Díoladh lán leoraí den albam Scaoileadh an t-albam, "''Born to Die''" i mí Eanáir 2012. == Dioscliosta == * ''[[Lana Del Ray (albam)|Lana Del Ray]]'' (2010) * ''[[Born to Die]]'' (2012) * ''[[Ultraviolence (albam)|Ultraviolence]]'' (2014) * ''[[Honeymoon (albam Lana Del Rey)|Honeymoon]]'' (2015) * ''[[Lust for Life (albam Lana Del Rey)|Lust for Life]]'' (2017) * ''Norman Fucking Rockwell!'' (2019) * ''Violet Bent Backwards Over the Grass'' (2020) * ''Chemtrails over the Country Club'' (2021) * ''Blue Banisters'' (2021) * ''Did You Know That There's a Tunnel Under Ocean Blvd'' (2023) * ''Stove'' (2026) ;Ceirníní Leathfhada * ''Kill Kill'' (2008) * ''Lana Del Rey'' (2012) * ''Paradise'' (2012) * ''Tropico''' (2013) == Scannánliosta == {| class="wikitable sortable" style="min-width:30em" ! colspan=7 | Scannáin |- ! Bliain ! Scannán ! Ról ! Nótaí |- | 2010 || ''Poolside'' || Lisa || gearrscannán |- | 2012 || ''Ride'' || ealaíontóir || gearrscannán |- | 2013 || ''[[Tropico (scannán)|Tropico]]'' || Eve || gearrscannán |- | 2016 || ''Freak'' || Pamela Courson || gearrscannán |} ==Camchuairteanna== * Born to Die Tour (2011–2012) * Paradise Tour (2013–2014) * The Endless Summer Tour (2015) * LA to the Moon Tour (2018) == Tagairtí == {{reflist}} {{síolta ceol}} {{DEFAULTSORT:Del Rey, Lana}} [[Catagóir:Amhránaithe Meiriceánacha]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1985]] [[Catagóir:Daoine beo]] j5zcn3swg6xev5o9m6f1b7scbei8ujk 0 39285 1310363 1306397 2026-04-26T21:19:03Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310363 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}}Is ceoltóir agus scríbhneoir amhrán [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]] í '''Taylor Alison Swift''' (a rugadh ar an 13 Nollaig 1989). Is bean ghnó í chomh maith.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/ceol/taylor-swift-raic-kanye/|teideal=Taylor Swift: Raic Kanye|údar=Ciara Ní É|dáta=2016-07-25|language=ga-IE|work=NÓS|dátarochtana=2023-12-10|archivedate=2024-02-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240226090758/https://nos.ie/cultur/ceol/taylor-swift-raic-kanye/}}</ref> Is í an bhean is sruthaithe ar [[Spotify]]. D’ainmnigh an iris [[Time (iris)|Time]] Taylor Swift mar Phearsa na Bliana 2023. Is í an réalta a shaothraigh an t-airgead is mó le linn na 2010-2020idí, dar le Forbes. [[Íomhá:Taylor Swift, Fearless tour, Australia, 2010.jpg|clé|mion|Taylor Swift, Fearless tour, [[An Astráil]], 2010|204x204px]] = Tús a saoil = Rugadh Taylor in Iarthar Reading, [[Pennsylvania]]. Dhíol a thuismitheoirí feirm an teaghlaigh nuair a bhí Taylor trí bliana déag agus bhog siad go [[Tennessee]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://extrag.ie/2023/12/07/siamsaiocht/swift-pearsa-na-bliana-time/|teideal=Swift ag eitil go hard mar phearsa na bliana don iris Time|dáta=2023-12-07|language=ga-IE|dátarochtana=2023-12-10}}</ref> ==Gradaim== Is buaiteoir Grammy seacht n-uaire í, agus an faighteoir is óige i stair na honóra is airde i dtionscal an cheoil, Gradam Grammy le haghaidh Albam na Bliana. Chomh maith leis sin, is í an t-amhránaí is mó díol go digiteach riamh. == Téamaí == [[Íomhá:Taylor Swift.jpg|clé|mion|Taylor Swift sa bhliain 2006, ag an Maverick Saloon & Grill]] Is minic a insíonn sí scéalta grá: an lúcháir, an briseadh croí agus an meascán mearaí a bhaineann le grá na ndéagóirí; an bhá a bhí aici lena máthair nuair a buaileadh tinn í; amhráin ghreannmhara faoi dhíoltas a bhaint amach ar lucht a cáinte; na fuaimdhreacha áille in folklore agus evermore agus na beathaisnéisí atá fite fuaite ina chéile i mbaile beag Meiriceánach. = Fíricí = * Tá amhráin scríofa aici d’ealaíontóirí eile. * Bhí sí ag marcaíocht ar chapaill agus í ina leanbh. * Scríobh sí leabhar agus í ina déagóir. * Tógadh í ar fheirm crann Nollag.  * Ba í an bhean choimhdeachta ag bainis a cara óige. * Tá trí chat aici.   * Chuir Swift ráiteas amach in 2018 ag impí ar dhaoine vótaí a chaitheamh.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/scrudu-lar-tearma-do-trump-agus-do-na-daonlathaigh/|teideal=Scrúdú lár téarma do Trump agus do na Daonlathaigh|dáta=2018-11-02|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-12-10}}</ref> === Ionsaí gnéasach, 2013 === Buaigh Swift cás a in éadan an iar-chraoltóra raidió David Mueller sa bhliain 2017. Thóg sí an cás mar gheall ar ionsaí gnéasach a rinneadh uirthi nuair a chuir an DJ a lámh suas sciorta an amhránaí, agus ar a tóin, ag preasócáid roimh cheolchoirm dá cuid in Denver SAM in 2013. Ar dtús, thóg Mueller cás clúmhillte in éadan Swift. Ansin thóg Swift cás mar fhreagra air seo ar son damáistí dar luach $1: damáistí siombalacha, ba í an teachtaireacht an rud ba thábhachtaí di. Cé go mbíonn Swift sna táblóidigh go minic de bharr a cuid ceoil nó a caidrimh le daoine clúiteacha eile, tá tábhacht ar leith ag baint leis an scéal seo do mhná fud fad na cruinne mar gheall ar an phróifíl atá á thabhairt aici do chásanna ionsaithe gnéis agus an sampla atá á léiriú aici do dhaoine eile.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/gniomhaiochas/taylor-swift/|teideal=Seasamh cróga Swift ina spreagadh do dhaoine eile|údar=Ursula Ní Shabhaois|dáta=2017-08-18|language=ga-IE|work=NÓS|dátarochtana=2023-12-10}}</ref> === Conspóidí === Le linn na VMAs in 2009, tháinig [[Kanye West]] ar an ardán le linn do Swift a bheith ag labhairt, thóg sé an maidhc agus dúirt go raibh sé sásta do Swift ach go raibh ceann de na físeáin is fearr riamh déanta ag [[Beyoncé Knowles|Beyoncé]].<ref name=":0" /> === Polaitíocht === Thug Swift a beannacht do Joe Biden in 2020 agus do [[Kamala Harris]] ar an 10 Meán Fómhair 2024.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/trump-craite-ag-saighdeadh-harris-agus-ag-cait-is-madrai-springfield-ohio/|teideal=Trump cráite ag saighdeadh Harris agus ag cait is madraí Springfield Ohio|údar=Seán Tadhg Ó Gairbhí|dáta=11 Meán Fómhair 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-09-14}}</ref> == As Gaeilge == Reáchtáladh ‘Tionscadal Taylor Swift – Sreang Dhofheicthe’ ar stáitse an Pavillion i nDún Laoghaire mar chuid d’fhéile [[IMRAM|Imram]] 2024. [[Róisín Seoighe]], amhránaí as Conamara,  agus an banna [[IMLÉ|Imlé]] a chuir ar stáitse na leaganacha Gaeilge de chuid de na hamhráin is cáiliúla le Swift. Chuir an file agus aistritheoir Gabriel Rosenstock, Gaeilge ar liricí Swift.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ticeid-do-taylor-swift-as-gaeilge-a-gceannach-go-sciobtha-ag-na-swifties-gaelacha/|teideal=Ticéid do Taylor Swift as Gaeilge á gceannach go sciobtha ag na Swifties Gaelacha|dáta=2024-09-25|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-09-25}}</ref> == Dioscliosta == * ''[[Taylor Swift (albam)|Taylor Swift]]'' (2006) * ''[[Fearless (albam Taylor Swift)|Fearless]]'' (2008) * ''[[Speak Now]]'' (2010) * ''[[Red (albam Taylor Swift)|Red]]'' (2012) * ''[[1989 (albam Taylor Swift)|1989]]'' (2014) * ''[[Reputation (albam Taylor Swift)|Reputation]]'' (2017) * ''[[Lover (albam Taylor Swift)|Lover]]'' (2019) * ''[[Folklore (albam Taylor Swift)|Folklore]]'' (2020) * ''[[Evermore (albam Taylor Swift)|Evermore]]'' (2020) * ''[[Midnights]]'' (2022) * ''[[The Tortured Poets Department]]'' (2024) * ''[[The Life of a Showgirl]]'' (2025) {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" |+Albaim ! rowspan="2" |Teideal ! rowspan="2" |Eolas ! colspan="3" |Cairteacha |- !Éire [http://irish-charts.com/showinterpret.asp?interpret=Taylor+Swift] !RA [https://www.officialcharts.com/artist/5387/taylor-swift/] !SAM [https://www.billboard.com/artist/taylor-swift/chart-history/tlp/] |- !''Taylor Swift'' | * 24 Deireadh Fómhair 2006 * Lipéad: Big Machine |59 |81 |5 |- !''Fearless'' | * 11 Samhain 2008 * Lipéad: Big Machine |7 |5 |1 |- !''Speak Now'' | * 25 Deireadh Fómhair 2010 * Lipéad: Big Machine |6 |6 |1 |- !''Red'' | * 22 Deireadh Fómhair 2012 * Lipéad: Big Machine |1 |1 |1 |- !''1989'' | * 27 Deireadh Fómhair 2014 * Lipéad: Big Machine |1 |1 |1 |- !''Reputation'' | * 10 Samhain 2017 * Lipéad: Big Machine |1 |1 |1 |- !''Lover'' | * 23 Lúnasa 2019 * Lipéad: Republic |1 |1 |1 |- !''Folklore'' | * 24 Iúil 2020 * Lipéad: Republic |1 |1 |1 |- !''Evermore'' | * 11 Nollaig 2020 * Lipéad: Republic |2 |1 |1 |- !''Midnights'' | * 21 Deireadh Fómhair 2022 * Lipéad: Republic | colspan="3" | |- !''The Tortured Poets Department'' | * 19 Aibreán 2024 * Lipéad: Republic |1 |1 |1 |- !''The Life of a Showgirl'' | * 3 Deireadh Fómhair 2025 * Lipéad: Republic |1 |1 |1 |} {| class="wikitable plainrowheaders" style="text-align:center;" |+Singlí ! rowspan="2" |Teideal ! rowspan="2" |Bliain ! colspan="3" |Cairteacha ! rowspan="2" |Albam |- !Éire !RA !SAM |- !"Tim McGraw" |2006 | — || — || 40 || rowspan="5" |''Taylor Swift'' |- !"Teardrops on My Guitar" | rowspan="2" |2007 |— |51 |13 |- !"Our Song" |— |— |16 |- !"Picture to Burn" | rowspan="4" |2008 |— |— |28 |- !"Should've Said No" |— |— |33 |- !"Love Story" |3 |2 |4 | rowspan="5" |''Fearless'' |- !"White Horse" |— |60 |13 |- !"You Belong With Me" | rowspan="2" |2009 |12 |30 |2 |- !"Fifteen" |— |— |23 |- !"Fearless" | rowspan="3" |2010 |— |111 |9 |- !"Mine" |38 |30 |3 | rowspan="6" |''Speak Now'' |- !"Back to December" |— |— |6 |- !"Mean" | rowspan="4" |2011 |— |— |11 |- !"The Story of Us" |— |— |41 |- !"Sparks Fly" |— |— |17 |- !"Ours" |— |181 |13 |- !"Eyes Open" | rowspan="5" |2012 |65 |17 |19 |''The Hunger Games: ''Songs from District ''12 and Beyond'' |- !"We Are Never Ever Getting Back Together" |4 |4 |1 |''Red'' |- !"Ronan" |— |— |16 |— |- !"Begin Again" |25 |30 |7 | rowspan="6" |''Red'' |- !"I Knew You Were Trouble" |4 |2 |2 |- !"22" | rowspan="4" |2013 |12 |9 |20 |- !"Red" |25 |26 |6 |- !"Everything Has Changed" |5 |7 |32 |- !"The Last Time" |15 |25 |— |- !"Shake It Off" | rowspan="2" |2014 |3 |2 |1 | rowspan="7" |''1989'' |- !"Blank Space" |4 |4 |1 |- !"Style" | rowspan="3" |2015 |38 |21 |6 |- !"Bad Blood" |8 |4 |1 |- !"Wildest Dreams" |39 |40 |5 |- !"Out of the Woods" | rowspan="3" |2016 |— |136 |18 |- !"New Romantics" |— |132 |46 |- !"I Don't Wanna Live Forever" |4 |5 |2 |''Fifty Shades Darker'' |- !"Look What You Made Me Do" | rowspan="4" |2017 |1 |1 |1 | rowspan="6" |''Reputation'' |- !"...Ready for It?" |12 |7 |4 |- !"End Game" |68 |49 |18 |- !"New Year's Day" |— |— |— |- !"Delicate" | rowspan="2" |2018 |31 |45 |12 |- !"Getaway Car" |— |— |— |- !"Me!" | rowspan="4" |2019 |5 |3 |2 | rowspan="3" |''Lover'' |- !"You Need to Calm Down" |5 |5 |2 |- !"Lover" |9 |14 |10 |- !"Christmas Tree Farm" |51 |44 |59 |— |- !"The Man" | rowspan="5" |2020 |16 |21 |23 |''Lover'' |- !"Cardigan" |4 |6 |1 | rowspan="3" |''Folklore'' |- !"Exile" |3 |8 |6 |- !"Betty" |88 |— |42 |- !"Willow" |3 |3 |1 | rowspan="3" |''Evermore'' |- !"No Body, No Crime" | rowspan="5" |2021 |11 |19 |34 |- !"Coney Island" |— |— |63 |- !"Love Story (Taylor's Version)" |7 |12 |11 |''Fearless (Taylor's Version)'' |- !"I Bet You Think About Me" |— |— |22 | rowspan="2" |''Red (Taylor's Version)'' |- !"Message in a Bottle" |— |— |45 |} == Camchuairteanna == * 2009–10: ''[[Fearless Tour]]'' * 2011–12: ''[[Speak Now World Tour]]'' * 2013–14: ''[[The Red Tour]]'' * 2015: ''[[The 1989 World Tour]]'' * 2018: ''[[Taylor Swift's Reputation Stadium Tour]]'' * 2023–24: ''[[The Eras Tour]]'' == Scannánliosta == === Scannán === {| class="wikitable sortable" |- ! Bliain ! Teideal ! Ról ! class="unsortable" | Nótaí |- | 2009 | ''[[Jonas Brothers: The 3D Concert Experience]]'' | Í féin | Caimeo |- | 2009 | ''[[Hannah Montana: The Movie]]'' | Í féin | Caimeo |- | 2010 | ''[[Valentine's Day (scannán 2010)|Valentine's Day]]'' | Felicia | |- | 2012 | ''[[The Lorax (scannán)|The Lorax]]'' | Audrey |Guth |- | 2014 | ''[[The Giver (scannán)|The Giver]]'' | Rosemary | |} === Teilifís === {| class="wikitable sortable" |- ! Bliain ! Teideal ! Ról ! class="unsortable" | Nótaí |- | 2009 | ''[[CSI: Crime Scene Investigation]]'' | Haley Jones | Eipeasóid: "Turn, Turn, Turn" |- | 2009 | ''[[Saturday Night Live]]'' | Í féin | Óstach |- | 2013 | ''[[New Girl (sraith teilifís)|New Girl]]'' | Elaine | Eipeasóid: "Elaine's Big Day" |} ==Leaganacha Gaeilge== Is é atá in Sreang Dofheicthe ná cnuasach speisialta dá cuid amhrán agus iad traschruthaithe go Gaeilge ag [[Gabriel Rosenstock]] le haghaidh [[IMRAM]]. Is iad [[Róisín Seoighe]] agus [[IMLÉ]] a chuirfidh i láthair iad. == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Swift, Taylor}} [[Catagóir:Taylor Swift]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1989]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Mná gnó]] [[Catagóir:Daoine as Pennsylvania]] [[Catagóir:Popcheoltóirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Ceoltóirí]] [[Catagóir:Popcheoltóirí]] mfe7tj0y2ygqydh595l40eqenklcjwp 0 39354 1310489 1289097 2026-04-27T10:47:59Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310489 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is sráidbhaile é [[An Bhoth]] (go hoifigiúil, '''Baile an Scotaigh'''<ref name="Logainm">{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/40963|title=Baile an Scotaigh/Scotstown {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-22|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}</ref>; [[An Béarla|Béarla]]: ''Scotstown'') atá suite i dtuaisceart [[Contae Mhuineacháin|Chontae Mhuineacháin]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/ga/100025|teideal=Muineachán/Monaghan|language=ga|work=Logainm.ie|dátarochtana=2019-12-02}}</ref> Tá An Bhoth lonnaithe sa pharóiste Tigh Damhnata, in aice leis An Abhainn Mhór, agus is é an Bhoth an sráidbhaile is cóngaraí don abhainn. Ar na bailte atá suite in aice leis An Bhoth tá Baile Muineachán, [[Cluain Eois]] agus [[Ros Liath]]. Tagann an t-ainm, An Bhoth, ón bhaile fearainn An Bhothach, an áit ina bhfuil an sráidbhaile suite. Seasann An Bhothach do bhothán. Ach de réir cúpla teoiricí, tagann an ainm béarla do An Bhoth ó stair an cheantair seo. Ceaptar go raibh a lán Albainise suite sa cheantar seo le linn an plandáil Uladh. Bíonn An Bhoth aitheanta mar Bhaile an Scotaigh freisin dá réir An tSuirbhéireacht.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/ga/40963|teideal=Baile an Scotaigh/Scotstown|language=ga|work=Logainm.ie|dátarochtana=2019-12-02}}</ref> Is é “An Bhoth” an príomhfhoirm den cheantar agus baineann an bhunscoil áitiúla agus Cumann Lúthchleas Gael áitiúla as. == Stair == Le linn an ochtú agus naoú haois déag, bhí aontaí ar siúl ar an seachtú lá de gach mí. Bhí eallach, muca agus caora ar dhíol ag na margaí seo. Chomh maith le sin, bhí stocaí, éadach garbh, earraí crua, sceanra agus scuaba ar dhíol ann. Bhí na haontaí seo suite ar faiche an bhaile atá fós oscailte sa lá atá inniu ann. Bhí An Bhoth úsáidte mar iosta do charraigeacha a raibh ag teacht ó shléibhte Sliabh Beatha. Bhí na [[Crannóg|crannóga]] iontach coitianta i gContae Mhuineacháin.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.mcmahonsofmonaghan.org/crannogs_history.html|teideal=Crannógs in north Monaghan|work=www.mcmahonsofmonaghan.org|dátarochtana=2019-12-03|archivedate=2019-12-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191203113928/http://www.mcmahonsofmonaghan.org/crannogs_history.html}}</ref> De ghnáth bhí siad tógtha ar lochanna beaga nó ar phortach.Tá ceann de na crannóga is cáiliúla lonnaithe ar loch Hollywood atá suite sa Bhoth. Bhí an chrannóg seo mar ceanncheathrú do Patrick Mac Art Moyle MacMahon. Bhí aithne ar mar cheann de na seachtar mac de Art Maol. Bhí sé mar cheann amháin de na hiomaitheoirí don cheannas ar Mhuineacháin i 1590 agus bhí go leor iomaíocht idir eisean agus Hugh O’Neill. Bhí go leor fadhbanna reiligiúnach leis an [[Deoise Chlochair]] agus dá bharr seo bhí coiste beaga bunaithe de cheathrar ceannaire chun na fadhbanna seo a réiteach. Ba é James Murphy as an Bhoth, duine de na ceannairí sin. Ar dtús, oirníodh ina shagart é agus ina dhiaidh sin bhí sé socraithe mar Easpag Caitliceach Rómhánach de Chlochair i 1801. Chomh maith leis sin, thóg an tEaspag Murphy scoil do mhuintir na Botha. Tá Cloch Chomóraidh don [[An Gorta Mór|Ghorta Mór]] sa bhaile fearainn in aice láimhe, An Seisceann (Béarla : Sheskin). Tá an chloch suite ar bun an Cnoc Dubh. Tá an chloch ansin mar mharcóir don chéad áit a raibh dúchán prátaí le feiceáil i gContae Mhuineacháin. Le linn an Ghorta Mhóir, bhí daonra de 210 duine agus ag deireadh an Ghorta thit sin go dtí 151 duine. == Oideachas == Níl ach bunscoil amháin sa Bhoth. Is é Iorball Sionnaigh (Béarla : ''Urbleshanny'') ainm na Bunscoile seo.<ref>{{Lua idirlín|url=https://urbleshannyns.com/archive/newsitem|teideal=Urbleshanny NS|work=urbleshannyns.com|dátarochtana=2019-12-03}}</ref> Is éard is brí le Iorball Sionnaigh ná “eireaball an tsionnaigh”. Is scoil tuaithe measctha atá ann. De réir na dtuairiscí, is é Iorball Sionnaigh an scoil is sine sa Deoise Chlochair a raibh bunaithe i 1791 ag Easpag Murphy. Cuireann an bhunscoil seo an-bhéim ar ár dteanga dúchais, an Ghaeilge. Faoi láthair tá thart ar trí chéad daltaí ag freastal ar an scoil. Tá naíonra ar fáil sa Bhoth darbh ainm ‘Tots to Teens’. Tá sé lonnaithe in aice leis an bhunscoil, thuas staighre san ollionad spóirt. Tá naíolann, naíonra agus cumann iarscoile ar fáil ann. == Na Trioblóidí == Tháinig [[Conradh na Talún]] (Béarla : ''The Land League'') go Múineachán sa bhliain 1880. Bunaíodh [[John Dillon]] an chéad bhrainse den chonradh sa Bhoth. Phioc sé An Bhoth mar gheall go raibh An Bhoth mar cheantar ina raibh [[na Fíníní]] (Béarla : ''the Fenians'') beoga. Bhí na Fíníní le feiceáil sa Bhoth sa bhliain 1878, nuair a d’fhreastail siad ar chruinniú sa cheantar ag iarraidh saoirse do na príosúnaigh Fínín agus deireadh a chur leis an bhóthar parlaiminte den [[Rialtas Dúchais]] (Béarla : ''Home Rule''). [[Íomhá:John Dillon.jpg|mion|211x211px|John Dillon]] Bhí a lán baill ghníomhacha d'[[An tIRA Sealadach|Óglaigh na hÉireann]] (Béarla: ''Irish Republican Army'') ina gcónaí sa Bhoth le linn na nóchaidí.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Big boys' rules : the secret struggle against the IRA|url=http://worldcat.org/oclc/473529628|publisher=Faber and Faber|date=1993|oclc=473529628|author=Urban, Mark}}</ref> Duine de na baill sin ná Séamus McElwaine. Scaoileadh é, le linn na dTrioblóidí sa bhliain 1986 agus tá sé curtha sa Bhoth, ag Séipéal Iorball Sionnaigh.<ref>{{Lua idirlín|url=http://dosfan.lib.uic.edu/ERC/democracy/1993_hrp_report/93hrp_report_eur/UnitedKingdomNorthernIreland.html|teideal=1993 Human Rights Report: UNITED KINGDOM OF GREAT BRITAIN AND NORTHERN IRELAND|dáta=2011-07-17|work=web.archive.org|dátarochtana=2019-12-02|archivedate=2011-07-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110717130739/http://dosfan.lib.uic.edu/ERC/democracy/1993_hrp_report/93hrp_report_eur/UnitedKingdomNorthernIreland.html}}</ref> Tháinig timpeall trí mhíle duine chuig an tseirbhís. == Spórt == Tá nasc láidir ag an sráidbhaile leis an [[Cumann Lúthchleas Gael|Chumann Lúthchleas Gael]] (CLG). CLG An Bhoth (Béarla : ''Scotstown GAA'')  an t-ainm atá ar an chlub. Páirc Mhuire is ainm don pháirc imeartha agus tá sé suite oirthuaisceart den sráidbhaile. Tá a lán acmhainní ar fáil ag an pháirc pheile cosúil le hollionad spóirt agus seomraí feistis comhaimseartha. Tá a bpáirc thraenála lonnaithe thoir i gCill Mhór, atá suite idir na sráidbhailte An Bhoth agus [[Béal Átha an Fhóid]]. Tá foireann ann d’fhir agus mná sa chlub seo. Chomh maith le sin, tá na foirne le raon aoise difriúil, ag tosú ag faoi sheisir agus ag críochnú ag leibhéal sinsearach. Tagann an sean-ardstiúrthóir don Chumann Lúthchleas Gael, Páraic Duffy, ó An Bhoth freisin.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.breakingnews.ie/sport/gaa/duffy-announced-as-gaas-new-director-general-337433.html|teideal=Duffy announced as GAA's new director general|dáta=2007-11-21|work=Breaking News|dátarochtana=2019-12-03}}</ref> Is club iontach rathúil é An Bhoth i gcomhthéacs peil Ghaelach i Muineachán. Rinne an club a chéad fhionnachtain ag leibhéal sinsearach, nuair a bhuaigh siad a chéad Chraobh Sinsir Peile na gClub i Muineachán sa bhliain 1960. Agus i ndiaidh sin, tá an Chraobh Sinsir Peile na gClub i Muineachán buaite acu naoi n-uaire déag anois agus is é 2018 an bhliain is déanaí a bhuaigh siad an chraobh. Ach an tréimhse is rathúla don chlub ná nuair a bhuaigh siad an Chraobh Sinsir Peile Ulaidh na gClub faoi thrí ó 1978 go dtí 1980.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.scotstowngaa.ie/history|teideal=about|language=en|work=www.scotstowngaa.ie|dátarochtana=2019-12-02}}{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Bhuaigh siad é arís don uair dheireanach sa bhliain 1989. Imríonn ceathrar imreoir le foireann an Chontae Mhuineacháin<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.monaghangaa.ie/|teideal=CLG Mhuineacháin {{!}} The Official Monaghan GAA Website|language=en|work=CLG Mhuineacháin|dátarochtana=2019-12-03|archivedate=2019-12-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191210142518/http://www.monaghangaa.ie/}}</ref>; Rory Beggan, Darren Hughes, Kieran Hughes agus Shane Carey. [[Coill an Locháin|Coill an Locha]] Foireann Peile (Béarla : ''Killylough FC'') an t-ainm atá ar an fhoireann sacar. Tá cónasctha idir na sraidbháilte, An Bhoth, Béal Átha an Fhóid agus [[Tigh Damhnata]] san fhoireann sacar seo. Tá páirc pheile s’acu lonnaithe i dTullygoney i dTigh Damhnata. Bunaíodh é sna nóchaidí agus d'imir siad i gconradh Mhuinéacháin agus an [[Contae an Chabháin|Chabháin]].<ref>{{Lua idirlín|url=http://tydavnet.com/killylough-f-c-new/|teideal=Killylough F.C.|language=en-US|work=tydavnet.com|dátarochtana=2019-12-02}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>[[Íomhá:Entering Scotstown - geograph.org.uk - 537342.jpg|mion|Fáilte go dtí An Bhoth]] == Áiseanna le Spéis == Páirc Fhoraoise Hollywood an t-ainm atá ar an ionad fóillíochta atá lonnaithe taobh amuigh den Bhoth.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.discoverireland.ie/Arts-Culture-Heritage/hollywood-forest-park/89980|teideal=Hollywood Forest Park|údar=|dáta=|dátarochtana=}}</ref> Tá sé suite in aice le loch agus tá go leor gníomhaíochtaí le déanamh ann cosúil le siúlóidí dúlra, dul ag snámh, clós spraoi agus iascaireacht. Tá liús, bran agus róiste ar fáil sa loch. Tá Scoil Railí na hÉireann suite sa Bhoth agus is é an t-ionad is fearr do raonrásaíocht carranna in Éirinn.<ref>{{Lua idirlín|url=https://rallyschoolireland.ie/on-site-facilities/|teideal=On-Site Facilities|údar=admin|language=en-US|work=Rally School Ireland|dátarochtana=2019-12-03}}</ref> Tá go leor áiseanna ann cosúil le hionad oiliúna, flít iontach agus raon tarmac atá níos mó ná gciliméadar amháin. == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Bhoth, An}} [[Catagóir:Bailte in Éirinn]] [[Catagóir:Bailte i gContae Mhuineacháin]] nu7mxu5j74syttabpaxmh2m3chbu3ly 0 43169 1310450 1275275 2026-04-27T01:30:32Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310450 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} Ar an [[26 Aibreán]] [[1986]], tharla '''Tubaiste Shearnóbail''' ('''Chernobyl''' i m[[An Béarla|Béarla]]), an tubaiste [[Núicléas adamhach|núicléach]] ba mheasa ar [[An Domhan|domhan]] go dtí sin. Tá Searnóbail suite cóngarach do Pripyat san [[An Úcráin|Úcráin]]. == Pléascadh == Phléasc [[Imoibreoir núicléach|imoibreoir]] uimhir a ceathair de chuid an stáisiúin. Chuaigh [[turgnamh]] ar an imoibreoir ar strae, cailleadh smacht ar [[Teocht|theocht]] an [[Breosla|bhreosla]] ann, leádh cuid mhaith den bhreosla sa chroíleacán, agus phléasc clúdach an imoibreora san [[aer]].<ref>{{Lua idirlín|url=http://scoilchaitrionafisic.weebly.com/uploads/1/2/7/9/12797974/fisic_don_r_nua_caibidl_29-33_agus_aguisn.pdf|teideal=Fisic don Ré Nua|údar=scoilchaitrionafisic.weebly.com|dáta=|dátarochtana=2020}}</ref> Scaoileadh cainníochtaí móra d’[[Meath radaighníomhach|ábhar radaighníomhach]] isteach san [[atmaisféar]], rud a d’éilligh earraí bia agus ábhair bheatha i roinnt tíortha [[An Eoraip|Eorpacha]] ar leibhéil a bhí suntasach ó thaobh na [[sláinte]] de, rud ba chúis le breoiteachtaí agus riochtaí sláinte ba bhagairt do shaol daoine. Is ann i gcónaí d’ardleibhéil éilliúcháin radaighníomhaigh fós inniu.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/TA-8-2015-0267_GA.pdf|teideal=PARLAIMINT NA hEORPA AGUS COMHAIRLE AN AONTAIS EORPAIGH|údar=europarl.europa.eu|dáta=|dátarochtana=2020}}</ref> [[Íomhá:RBMK en.svg|clé|mion]]Scaoileadh idir tríocha agus daichead oiread an méid radachuir sa phléascadh sin ná mar a scaipeadh i ndiaidh gur phléasc na buamaí adamhacha in Hiroshima agus Nagasaki sa bhliain 1945.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-adi-roche.aspx|teideal=Adi Roche|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2020-04-26}}</ref> Seoladh ábhar contúirteach núicléach thuas sna [[Spéir|spéartha]] os cionn iarthar an [[Aontas Sóivéadach|Aontais Shóivéadaigh]] agus na h[[An Eoraip|Eorpa]]. Thit an cleitín truaillithe faoin ngaoth ar thíortha éagsúla ar fud na hEorpa, ach ba iad na ceantair bá mhó a d’fhág sé a rian uafásach orthu ná an [[An Bhealarúis|Bhealarúis]], an Úcráine agus Iarthar na [[An Rúis|Rúise]]. Dhearbhaigh na húdaráis ag an am gur cailleadh 31 duine sa tubaiste. Ach rinneadh dochar fadtéarmach do lucht an réigiúin mháguaird. == Leagáid == Fiú sa lá atá inniu ann, níl an obair críochnaithe ag Searnóbail.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.cogg.ie/wp-content/uploads/ar-scath-a-cheile_ossp.compressed.pdf|teideal=Ar Scáth a Chéile|údar=Ó Dúfaigh, Breandán|dáta=|dátarochtana=2020|archivedate=2022-01-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220127183607/https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/ar-scath-a-cheile_ossp.compressed.pdf}}</ref> Tagann oibrithe faoina gcultacha bána isteach anois is arís chun sciath choincréiteach úrnua a thógáil in áit na gceann a tógadh cheana. Caithfear an sciath a athnuachan i gcónaí chun an chontúirt a choinneáil faoi smacht.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/gniomhaiochas/comhshaol/ceacht-on-ucrain/|teideal=Ceacht ón Úcráin|údar=Ian Mac Murchaidh [Fainic - scéal gáifeach]|dáta=21 Bealtaine 2011|language=ga-IE|dátarochtana=2023-03-12|archivedate=2023-03-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230324224632/https://nos.ie/gniomhaiochas/comhshaol/ceacht-on-ucrain/}}</ref> Tá go leor ceachtanna le foghlaim ón tragóid Searnóbail. Iontas na n-iontas, níl an damáiste fadtéarmach do shláinte na n-ainmhithe sa cheantar ró-dhona, is cosúil. Tá an zón eisiaimh beo le [[fiadhúlra]] anois (in 2023). Tá iontas ar eolaithe nach bhfuil an t-éilliú radaighníomhach ró-ard.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.japantimes.co.jp/news/2023/03/05/national/fukushima-radiation-rewilding/|teideal=In the shadow of the Fukushima disaster, an unusual experiment in rewilding|údar=Alex K. T. Martin|dáta=2023-03-05|language=en-US|work=The Japan Times|dátarochtana=2023-03-12}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.onlynaturalenergy.com/scientists-cant-agree-about-chernobyls-impact-on-wildlife/|teideal=Scientists can’t agree about Chernobyl’s impact on wildlife – ONE Only Natural Energy|údar=Knowable Magazine|language=en-GB|dátarochtana=2023-03-12|archivedate=2023-03-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230312135242/https://www.onlynaturalenergy.com/scientists-cant-agree-about-chernobyls-impact-on-wildlife/}}</ref> I gcomparáid leis an [[Tubaiste núicléach Fukushima]] sa bhliain 2011, bhí líon na mbásanna díreacha níos airde in Searnóbail, ach bhí an truailliú radaighníomhach níos measa sa t[[An tSeapáin|Seapáin]].<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Comparison of the Chernobyl and Fukushima nuclear accidents|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Comparison_of_the_Chernobyl_and_Fukushima_nuclear_accidents&oldid=1117537723|journal=Wikipedia|date=2022-10-22|language=en}}</ref> == In Éirinn == San astitim ar [[Éire|Éirinn]], bhí [[Iseatóp|iseatóip]] [[Meath radaighníomhach|radaighníomhacha]] éagsúla, ina measc [[Caeisiam|caesiam]]-137 a bhfuil leathré 30 bliain aige<ref>Hussey, Matt - Fréamh an Eolais (Coiscéim 2011)</ref>. Ionsúitear an dúil seo isteach sa bhféar ón [[Tír|ithir]] agus cruinníonn sí faoi dheireadh i mbainne na bó. [[Íomhá:Draycote Water - charity fundraising booth - geograph.org.uk - 1297547.jpg|mion|clé|Chernobyl Children's Project UK]]Bhí leibhéal radaighníomhaíochta suas go dtí 340 [[beicireil]] (Bq) de réir an líotair i m[[bainne]] sa tír seo ag an am, ach laghdaigh an leibhéal go tapa ina dhiaidh sin. Bhí na leibhéil arda sin níos lú ná an leibhéal tairseachúil de 370 Bq sa lítear atá leagtha amach ag an g[[Comhphobal Eorpach]] chun teorainneacha a chur ar úsáid [[bainne]]. Mar a tharlaíonn, bhí tromlach na radaighníomhaíochta seo sa bhainne bearrtha. Ba lú i bhfad a [[Tiúchan (ceimic)|tiúchan]] sa tsaill nó táirgí na [[Salann|saille]], [[im]] nó [[uachtar]]. === Sláinte === [[Íomhá:Professor John Crown, stock headshot.jpg|mion|clé|[[John Crown]]]] Tá sé faighte amach ag saineolaithe nach raibh fianaise [[Eolaíocht|eolaíoch]] ann go ndearna tionóisc Chernobyl an méid dochair do [[Míochaine phobail|shláinte phoiblí]] is a deirtear.<ref>{{Lua idirlín|url=http://vifax.maynoothuniversity.ie/wp-content/uploads/2017/10/20120214ard.pdf|teideal=Ceist 5|údar=maynoothuniversity.ie|dáta=|dátarochtana=2020|archivedate=2021-09-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210928171159/https://vifax.maynoothuniversity.ie/wp-content/uploads/2017/10/20120214ard.pdf}}</ref> Mar shampla dhearbhaigh an iar-[[Seanadóir|Sheanadóir]] agus [[Dochtúir leighis|dochtúir]] [[John Crown]] go bhfuil míthuiscint ann gur tháinig méadú mór ar líon na b[[Leanbh|páistí]] a rugadh le máchail sna blianta a lean an tionóisc, ach nach raibh na fíricí ann chun é sin a chruthú.<ref>{{Lua idirlín|url=http://vifax.maynoothuniversity.ie/wp-content/uploads/2017/10/20120214ard.pdf|teideal=Searnbail - Vifax|údar=maynoothuniversity.ie|dáta=|dátarochtana=2020}}{{Dead link|date=Samhain 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Tubaiste Shearnobail}} [[Catagóir:Tubaistí timpeallachta]] [[Catagóir:Fuinneamh núicléach]] [[Catagóir:1986]] [[Catagóir:Stair na hÚcráine]] [[Catagóir:An Bhealarúis]] l92shrlqbmjd71g6ilahhk0tdkw6ta0 0 45086 1310380 1200208 2026-04-26T22:51:20Z Taghdtaighde 60452 Catagóirí curtha leis 1310380 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba é '''Thomas de Vere Coneys''' (c. [[1804]] - [[1851]]) an chéad chathaoir sa Ghaeilge i g[[Coláiste na Tríonóide]], post a ghlac sé i [[1841]]. D'fhoilsigh sé an ''Foclóir Gaoidhilge Sacs-Bhéarla'' sa bhliain [[1849]], agus bhí leagan de Leabhar na hUrnaí Coitinne foilsithe faoina chúram sa bhliain [[1851]].<ref name='Ainm'>{{Cite web-en|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1057|title=CONEYS, Thomas de Vere (c.1804–1851) {{!}} ainm.ie|author=[[Diarmuid Breathnach]] agus [[Máire Ní Mhurchú]]|access-date=2024-02-19|language=ga|work=[[Ainm.ie|An Bunachar Náisiúnta Beathaisnéisí Gaeilge]] (Ainm.ie)}}</ref> == Tagairtí == {{reflist}} {{síol}} {{DEFAULTSORT:Vere Coneys, Thomas de}} [[Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Scoláirí Gaeilge]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1804]] [[Catagóir:Básanna i 1851]] [[Catagóir:Foclóirithe Éireannacha]] [[Catagóir:Foclóirithe Gaeilge]] mdzhdjgz1yhnd2j6t97ldoiq6bnjafg 0 46450 1310266 1309347 2026-04-26T15:33:46Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310266 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is iarimreoir [[leadóg|leadóige]] ó Mheiriceá í '''Serena Jameka Williams''' (a rugadh ar [[26 Meán Fómhair]] [[1981]]). Bhí 23 craobh Grand Slam buaite aici - níos mó ná aon bhean eile, seachas [[Margaret Court]]. D'éirigh sí as spórt iomaíochta ar [[3 Meán Fómhair]] [[2022]]. De réir na hirise [[Forbes]], b'fhiú $64 milliún [[Roger Federer]], agus $27 milliún Serena Williams, níos lú ná leath luach fhear na h[[An Eilvéis|Eilvéise]], in ainneoin go raibh 23 mórtheideal aici san am sin (2018).<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/saol/sport/nios-mo-bainte-amach-ag-williams-na-federer/|teideal=Níos mó bainte amach ag Williams ná Federer ach níl a pócaí leath chomh lán...|údar=Máire Treasa Ní Cheallaigh|dáta=2018|language=ga-IE|work=NÓS|dátarochtana=2022-09-04|archivedate=2022-09-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220904085510/https://nos.ie/saol/sport/nios-mo-bainte-amach-ag-williams-na-federer/}}</ref> Is deirfiúr í le [[Venus Williams]]. === Conspóidí === Tharraing Williams conspóidí go leor.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/saol/sport/ta-branda-speisialta-den-fhuath-ban-in-eirinn/|teideal=‘Tá branda speisialta den fhuath ban in Éirinn’|údar=Máire Treasa Ní Cheallaigh|dáta=14ú Meán Fómhair 2018|language=ga-IE|work=NÓS|dátarochtana=2022-09-04}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Féach freisin == * [[Venus Williams]] * [[WTA Tour 2014]] * [[WTA Tour 2015]] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Williams, Serena}} [[Catagóir:Imreoirí leadóige Mná]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1981]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Lucht spóirt na Stát Aontaithe]] 0nzkqhszbjy1samm6zzpc1pdw8j1hq3 14 55201 1310404 987169 2026-04-26T23:21:48Z Taghdtaighde 60452 Catagóirí athraithe agus sórtáil 1310404 wikitext text/x-wiki {{Catcómhaoin|Colonialism|Coilíneachas}} {{DEFAULTSORT:Coilineachas}} [[Catagóir:Tíreolaíocht]] [[Catagóir:Sochaí]] [[Catagóir:Stair de réir topaic]] [[Catagóir:Rialtas]] sts2oykqd4f5vx2gg956dzmr8nproud 0 61777 1310424 1248053 2026-04-26T23:36:21Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1310424 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Tíreolaíocht Fhisiceach}} Is [[abhainn]] í '''an Eofrait'''<ref name='Tearma'>{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Euphrates/|title=“Euphrates” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-17}}</ref><ref name='eDIL'>{{Cite web-en|url=https://dil.ie/20151|title=eDIL 2019: ''An Electronic Dictionary of the Irish Language'', based on the Contributions to a Dictionary of the Irish Language|publisher=[[Acadamh Ríoga na hÉireann]]|location=[[Baile Átha Cliath]]|year=1913–1976|access-date=2023-06-17}}</ref> ('''An Eofrataes''' i mBíobla Uí Fhiannachta<ref name='Biobla'>{{Cite book-en|author=An tAth. Pádraig Ó Fiannachta, eag.|author-link=Pádraig Ó Fiannachta|year=1981|url=https://www.bible.com/bible/554/|title=Gein. 15:18|language=ga|publisher=An Sagart|location=Maigh Nuad|access-date=2023-06-17|journal=An Bíobla Naofa|quote=...Tabharfaidh mé do do shliocht an dúiche seo ó Abhainn na hÉigipte go dtí an Abhainn Mhór, an Eofrataes...}}</ref>) atá suite san [[An Iaráic|Iaráic]]. Tosaíonn an abhainn sa [[An Tuirc|Tuirc]], ritheann sí tríd an [[An tSiria|tSiria]] agus an Iaráic, buaileann sí leis an [[An Tígris|Tígris]], agus ritheann sí isteach i [[Murascaill na Peirse]]. Is í an abhainn is faide in iarthar na hÁise. Is idir an Eofrait agus an Tígris a bhí [[an Mheaspatáim]] suite.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.britannica.com/place/Euphrates-River|teideal=Euphrates River {{!}} Definition, Location, Length, Map, & Facts {{!}} Britannica|dáta=2024-10-07|language=en|work=www.britannica.com|dátarochtana=2024-11-16}}</ref> == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-tír-tr}} [[Catagóir:Aibhneacha]] [[Catagóir:An Iaráic]] [[Catagóir:An Mheaspatáim]] [[Catagóir:An tSiria]] [[Catagóir:Tíreolaíocht na Tuirce]] psk2g0ml0vvn07a9babs0fwc8i8oztb 1310432 1310424 2026-04-26T23:42:42Z Seachránaí 53315 Catagóir:Aibhneacha na hÁise 1310432 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Tíreolaíocht Fhisiceach}} Is [[abhainn]] í '''an Eofrait'''<ref name='Tearma'>{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Euphrates/|title=“Euphrates” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-17}}</ref><ref name='eDIL'>{{Cite web-en|url=https://dil.ie/20151|title=eDIL 2019: ''An Electronic Dictionary of the Irish Language'', based on the Contributions to a Dictionary of the Irish Language|publisher=[[Acadamh Ríoga na hÉireann]]|location=[[Baile Átha Cliath]]|year=1913–1976|access-date=2023-06-17}}</ref> ('''An Eofrataes''' i mBíobla Uí Fhiannachta<ref name='Biobla'>{{Cite book-en|author=An tAth. Pádraig Ó Fiannachta, eag.|author-link=Pádraig Ó Fiannachta|year=1981|url=https://www.bible.com/bible/554/|title=Gein. 15:18|language=ga|publisher=An Sagart|location=Maigh Nuad|access-date=2023-06-17|journal=An Bíobla Naofa|quote=...Tabharfaidh mé do do shliocht an dúiche seo ó Abhainn na hÉigipte go dtí an Abhainn Mhór, an Eofrataes...}}</ref>) atá suite san [[An Iaráic|Iaráic]]. Tosaíonn an abhainn sa [[An Tuirc|Tuirc]], ritheann sí tríd an [[An tSiria|tSiria]] agus an Iaráic, buaileann sí leis an [[An Tígris|Tígris]], agus ritheann sí isteach i [[Murascaill na Peirse]]. Is í an abhainn is faide in iarthar na hÁise. Is idir an Eofrait agus an Tígris a bhí [[an Mheaspatáim]] suite.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.britannica.com/place/Euphrates-River|teideal=Euphrates River {{!}} Definition, Location, Length, Map, & Facts {{!}} Britannica|dáta=2024-10-07|language=en|work=www.britannica.com|dátarochtana=2024-11-16}}</ref> == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-tír-tr}} [[Catagóir:Aibhneacha na hÁise]] [[Catagóir:An Iaráic]] [[Catagóir:An Mheaspatáim]] [[Catagóir:An tSiria]] [[Catagóir:Tíreolaíocht na Tuirce]] h74vo46sybw0i22lg9axf7g22vo9h66 0 61928 1310423 1155646 2026-04-26T23:35:53Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1310423 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Tíreolaíocht Fhisiceach}} Is [[abhainn]] í '''an Tígris''' atá suite san [[An Iaráic|Iaráic]].<ref name='Tearma'>{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Tigris/|title=“Tigris” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-17}}</ref><ref name='Biobla'>{{Cite book-en|author=An tAth. Pádraig Ó Fiannachta, eag.|author-link=Pádraig Ó Fiannachta|year=1981|url=https://www.bible.com/bible/554/|title=Gein. 2:14|language=ga|publisher=An Sagart|location=Maigh Nuad|access-date=2023-06-17|journal=An Bíobla Naofa|quote=An Tigris [sic] a thugtar ar an tríú habhainn agus sníonn sí lastoir den Aisír.}}</ref> Is í an Tigris an ceann is faide soir den dá abhainn mhóra a shainmhíníonn [[an Mheaspatáim]], agus [[an Eofrait]] an ceann eile. Sreabhann an abhainn ó dheas ó [[Ardchríoch na hAirméine]] trí Fhásach na Siria agus na hAraibe, agus sníonn an abhainn isteach san fharraige i [[Murascaill na Peirse]]. == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-tír-tr}} [[Catagóir:Aibhneacha]] [[Catagóir:An Iaráic]] [[Catagóir:An Mheaspatáim]] [[Catagóir:An tSiria]] [[Catagóir:Tíreolaíocht na Tuirce]] 69s7augvdo8226pvi3uigrvtkc1io9z 1310434 1310423 2026-04-26T23:42:56Z Seachránaí 53315 Catagóir:Aibhneacha na hÁise 1310434 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Tíreolaíocht Fhisiceach}} Is [[abhainn]] í '''an Tígris''' atá suite san [[An Iaráic|Iaráic]].<ref name='Tearma'>{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Tigris/|title=“Tigris” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-17}}</ref><ref name='Biobla'>{{Cite book-en|author=An tAth. Pádraig Ó Fiannachta, eag.|author-link=Pádraig Ó Fiannachta|year=1981|url=https://www.bible.com/bible/554/|title=Gein. 2:14|language=ga|publisher=An Sagart|location=Maigh Nuad|access-date=2023-06-17|journal=An Bíobla Naofa|quote=An Tigris [sic] a thugtar ar an tríú habhainn agus sníonn sí lastoir den Aisír.}}</ref> Is í an Tigris an ceann is faide soir den dá abhainn mhóra a shainmhíníonn [[an Mheaspatáim]], agus [[an Eofrait]] an ceann eile. Sreabhann an abhainn ó dheas ó [[Ardchríoch na hAirméine]] trí Fhásach na Siria agus na hAraibe, agus sníonn an abhainn isteach san fharraige i [[Murascaill na Peirse]]. == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-tír-tr}} [[Catagóir:Aibhneacha na hÁise]] [[Catagóir:An Iaráic]] [[Catagóir:An Mheaspatáim]] [[Catagóir:An tSiria]] [[Catagóir:Tíreolaíocht na Tuirce]] 7ybhafc7hi6tslxnaucrej3rn6gtog0 0 63806 1310382 1235525 2026-04-26T22:51:43Z Taghdtaighde 60452 Catagóirí curtha leis agus mionathruithe 1310382 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Íomhá:Conamara, Ireland.jpg|mion|canúint Chonamara ar a thoil aige]] Scoláire [[An Ghearmáin|Gearmánach]] is ea an Dochtúir '''Arndt Wigger''' (1943—) a bhfuil speisialtacht déanta aige den [[Gaeilge|Nua-Ghaeilge]] agus a lán alt foilsithe aige ar ghnéithe difriúla di. Tá [[canúint]] [[Gaeilge Chonnacht|Chonamara]] ar a thoil aige. Tá staidéar aige freisin ar [[Ungáiris]], ar [[Portaingéilis|Phortaingéilis]] agus ar [[Araibis]]. Tá dlúthbhaint aige leis an Studienhaus für Keltische Sprachen und Kulturen - SKSK (An Institiúid um Theangacha agus Chultúr na gCeilteach) in [[Ollscoil]] [[Bonn (cathair)|Bonn]]. Rinne Dr Wigger staidéar ar an nGaeilge faoin Dr [[Hans Hartman|Hans Hartmann]] sna [[1960idí]]. Bhí sé ag múineadh [[teangeolaíocht]] ghinearálta in Ollscoil Wuppertal anuas go dtí 2009. Tar éis dó tráchtas dar theideal ''Nominalformen im Conamara-Irischen'' (Foirmeacha Ainmniúla i nGaeilge Chonamara) a chríochnú i 1970 d’fhoilsigh sé a lán staidéar eile, go háirithe ar an Nua-Ghaeilge. Ina theannta sin, tá mórán téacsanna Gaeilge foilsithe aige atá bunaithe ar thaifeadáin. D’athchóirigh sé an t-eagrán Gearmáinise de théacsleabhar Gaeilge le [[Mícheál Ó Siadhail]] (1980). Chuaigh sé i gceann dhá thionscnamh taighde, ceann acu ar chanúintí Gaeilge (1995-2000) agus ceann eile ar bhriathra Gaeilge (2005-2008), le maoiniú ó Fhundúireacht Taighde na Gearmáine. Mhol sé go mbunófaí an SKSK. Rinne sé scannán faisnéise i 2012 do [[TG4]] faoina sheanmhúinteoir Hans Hartman, fear a thaifead a lán cainteoirí Gaeilge i gConamara i ndeireadh na 1930í agus a chraolaigh bolscaireacht i nGaeilge ón nGearmáin i rith an [[An Dara Cogadh Domhanda|Dara Cogadh Domhanda]]. Deir Wigger sa scannán go raibh ardmheas aige ar Hartman mar mhúinteoir ach go dtréigfeadh sé ar an bpointe é dá mbeadh a fhios aige go raibh Hartman ina iarbhall den [[Naitsíochas|Pháirtí Naitsíoch]]. ==Monagraif== - ''Nominalformen im Conamara-Irischen''. 1970 - ''Córas Fuaimeanna na Gaeilge'' (le M. Ó Siadhail). 1975 ==Leabhair== - ''Deutsch für arabische Germanisten. Ein grammatisches Übungsbuch''. 1990 - Mícheál O Siadhail: ''Lehrbuch der irischen Sprache''. 1985, 3. Aufl. Hamburg 2004. (Übersetzung/Bearbeitung) - ''Caint Ros Muc (Téacs agus Foclóir)''. Baile Átha Cliath 2004 - ''Éigse Chonamara (Texte und Übersetzungen)''. Aachen 2007 - Bádóireacht. (Texte und Übersetzungen. Mit Feargal Ó Béarra). Aachen 2012 ==Ailt== - “Preliminaries to a generative morphology of the Modern Irish Noun.” (''Ériu'', 23, 1972) - “Grammatik und Sprachverwendung in der Satzordnung des Neuirischen.” (''Fs. W. Giese''. 1972) - “Towards a generative phonology of the Modern Irish Noun.” (''Linguistics'', 109, 1973) - “Sprachenpolitik und Sprachplanung im nachkolonialen Irland.” (''OBST'', 4, 1977) - “Irish dialect phonology and problems of Irish orthography.” (''Occasional Papers in Linguistics and Language Learning'', 6, 1979) – Irisch. (SL, 8/9, 1980) - “The pregnant director and his male daughters. On sex coming to life in German word-formation.” (''OBST'', Beiheft 3, 1979) - “Kategoriale und begriffliche Probleme der Forschung über Sprach(en)politik.” (Mit H. Glück). (''OBST'', 12, 1979) - “Kritische Bemerkungen zum phonematischen Prinzip in Theorie und Praxis der Verschriftung.” (''Sprache & Herrschaft'', 15, 1984) - “Überlegungen zur kontrastiven Grammatik Deutsch - Arabisch.” (''Al Azhar University Faculty of Languages and Translation Studies 1986'') - “Die Darstellung des Wortakzentes im Arabischen.” (''Studien zur Theorie des Lexikons''. 1993) - “Comparing Arabic.” (''Beiträge zur kontrastiven Linguistik''. Hg.: M. Markus. 1993) - “Stand und Aufgaben der irischen Dialektologie.” (''1. Keltologisches Symposium'', April 1992. Hg.: M. Rockel, S. Zimmer. 1993) - “Aspekte der Redewiedergabe im gesprochenen Irischen.” (''Zeitschrift für celtische Philologie'', 49/50, 1997) - “Empirische Beobachtungen zu Sprachkontaktphänomenen im gesprochenen Irischen.” ''Akten des 2. Symposiums deutschsprachiger Keltologen''. Bonn 1997. Hg.: S. Zimmer. 1998) - Zu den sogenannten Echoformen des neuirischen Verbs. In: Bublitz, Wolfram et al. (eds.): Philologie, Typologie und Sprachstruktur. Festschrift für Winfried Boeder. Frankfurt/Main etc. 2002. S. 411–431 - "Es schlug ein Stolpern aus ihm, dass er verloren ging." Kontrastive Studie zu irisch-deutschen Verbäquivalenzen. In: Wigger, A. (ed.): Transceltica. Übersetzung keltischer Literatur in mitteleuropäische Sprachen. Aachen 2004. S. 69-82 - Advances in the lexicography of Modern Irish verbs. In: Bloch-Rozmej, A. (ed.): Issues in Celtic Linguistics. = Lublin Studies in Celtic Languages 5 (2008). pp. 233-250 - An modh coinníollach neamhchoinníollach. Dátaí agus smaointe i dtaobh mhodhanna briathartha na Gaeilge. In: MacCraith, M. & P. Ó Héalaí (eag.): Diasa Díograise. Aistí i gcuimhne ar Mháirtín Ó Briain. Indreabhán 2009. lch. 475 - 489 - Review of: Ó Curnáin, Brian: The Irish of Iorras Aithneach. In: Zeitschrift für celtische Philologie 57 (2009/10). S. 246-257 - The role of German-speaking scholars in the study of Modern Irish. In: Journal of the Royal Society of Antiquaries of Ireland, vol. 139, 2009 [2011]. pp. 101-110 - Variatio delectat ? Analyse und Diskussion intradialektaler Variation im Irischen. In: Bachmann, R., K. Himstedt & C. Mogharbel (eds.): Form und Struktur in der Sprache. Festschrift für Elmar Ternes. Hamburg 2010 - Cuir, caith, leag and other placement verbs. In: Zimmer, Stefan (ed.): Kelten am Rhein. Akten des 13. Internationalen Keltologiekongresses. 2. Teil: Philologie. Sprachen und Literaturen. Mainz 2010. S. 309 - 317 - Denken und glauben im Neuirischen: Syntax und Semantik ausgewählter kognitiver Verben. In: Stüber, Karin et al. (Hrsg.): Akten des 5. Deutschsprachigen Keltologensymposiums Zürich 2009. Wien 2010. pp. 427 - 446 - On defective verbal nouns in Modern Irish. In: Hickey, Raymond (ed.): Researching the Languages of Ireland. Acta Universitatis Upsaliensis. Studia Celtica Upsaliensia 8, 2011. pp. 137-158 ==Foinsí== Dr. Arndt Wigger: Studienhaus für Keltische Sprachen und Kulturen - SKSK [http://www.sksk.de/wigger.php] Deutscher Akademischer Austauschdienst (DAAD)/ Deutscher Germanistenverband [http://www.germanistenverzeichnis.phil.uni-erlangen.de/cgi-bin/gvz_ausgabe_int_get.pl?iduebergabe=de-1365&laendersuche=de] Denis O’Donghue, “Glaoch ón Tríú Reich (‘A call from the Third Reich’),” ''History Ireland'', Issue 1, Jan/Feb 2013 [http://www.historyireland.com/20th-century-contemporary-history/glaoch-on-triu-reich-a-call-from-the-third-reich/] “Glaoch ón Tríú Reich” (scannán a rinne MindTheGapFilms do TG4) [https://www.youtube.com/watch?v=MILibMEWu_Q] == Nascanna amach == * [https://web.archive.org/web/20190122022956/http://www.potafocal.com/fbg ''Foclóir Briathra Gaeilge''] (2016) == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Wigger, Arndt}} [[Catagóir:Scoláirí Gaeilge]] [[Catagóir:Teangeolaithe Gearmánacha]] [[Catagóir:Foclóirithe Gaeilge]] [[Catagóir:Daoine ilteangach]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1943]] [[Catagóir:Gaeilge Chonnacht]] hdzfnoxpb0jwqxmru1swh2q13xf10v3 0 65394 1310456 1061871 2026-04-27T04:00:09Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310456 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is [[Péintéireacht|péintéir]] [[An Rúisis|Rúiseach]] é '''Viktor Alexandrovič Lyapkalo''' ([[Rúisis]]: ''Виктор Александрович Ляпкало'') a rugadh ar an [[18 Meán Fómhair]] [[1956]].<ref>[http://www.leningradartist.com/bio/l.htm Russian Artists Biography Database - L]</ref>; <ref>''Петербургский сецессион. Автор вступ. статьи М. Важевич''. СПб., ВЦ СПБСХ. 2012</ref> Tá suim aige i dtírdhreacha agus staidéir nochtfhíorach.<ref>[http://www.leningradartist.com/lap_e.html Artist Victor Lyapkalo - Painting of 1980-1990s]</ref>; <ref>[https://conchigliadivenere.wordpress.com/2012/06/25/viktor-alexandrovich-lyapkalo-1956-russian/ Viktor Alexandrovich Lyapkalo (1956, Ρωσικά)]</ref>; <ref>[http://www.leningradartist.com/index_r.html НЕИЗВЕСТНЫЙ СОЦРЕАЛИЗМ]</ref> == Saothair == <gallery> |Tanya, [[1995]] |Natasha, [[1999]] </gallery> == Tagairtí == {{reflist}} == Naisc sheachtracha == * [http://www.lyapcalo.ru/indexru.html Suíomh gréasáin oifigiúil Viktor Lyapkalo]{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{síol}} {{DEFAULTSORT:Lyapkalo, Viktor Alexandrovic}} [[Catagóir:Péintéirí Rúiseacha]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1956]] [[Catagóir:Daoine beo]] 80jiov86u4804q9gqqooghmcee3a83c 0 66551 1310487 1304965 2026-04-27T10:13:41Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310487 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Scannáin}} Is [[scannán]] [[Beochan|beochana]] é '''''Amhrán na Mara''''' ({{Lang-en|Song of the Sea}}), a rinne an [[comhlacht]] [[Beochan|cartúin]] [[Cartoon Saloon]] (lonnaithe i g[[Cill Chainnigh]]) sa bhliain [[2014]]. Tá an scéal foilsithe mar [[leabhar]] freisin.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.coisceim.ie/amhrannamara.html|teideal=Song of the Sea le Will Collins Amhrán na Mara le Proinsias Mac an Bháird|work=www.coisceim.ie|dátarochtana=2018-07-18}}</ref> == Scéal == === Cúlra === Tá an plota bunaithe ar scéal rúndiamhair na [[Maighdean róin|banrónta]] (''selkies''), [[Bean sí|mná]] a thiontaíonn ina [[rón]]ta.<ref>{{Lua idirlín|url=http://nos.ie/cultur/scannain/amhran-gaeilge-i-scannan-ar-ghearrliosta-oscar/|teideal=Nós - Amhrán Gaeilge i scannán ar ghearrliosta Oscar|údar=Tomaí Ó Conghaile|dáta=|language=ga|work=nos.ie|dátarochtana=2018-07-18}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Tógann an scannán inspioráid ó bhanrónta [[Miotaseolaíocht|miotaseolaíocha]] [[béaloideas|bhéaloideas]] na hÉireann, neacha a chónaíonn mar rónta san [[Farraige|fharraige]] ach mar dhaoine ar thalamh. === Plota === Leanann an scéal eachtraí an phríomhcharachtair Saoirse (an leanbh-rón deireanach) agus a deartháir Ben, 10 mbliain d'aois. Tugtar le fios ag tús an scannáin gur cailleadh máthair Shaoirse dá droim. Cé go bhfuil Saoire sé bliana d’aois, ní labhraíonn sí focal. Tá na páistí ina cónaí ar oileán mara lena n-athair, atá i bhfeighil an tí solais. Tar éis dá máthair imeacht gan tásc gan tuairisc, tagann an tseanmháthair ar cuairt chucu go minic agus bíonn ag tathant orthu i rith an ama an t-oileán a thréigean agus bualadh fúthu sa gcathair.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ifi.ie/wp-content/uploads/2016/02/Amhran-na-Mara-WorkSheet2.pdf|teideal=Amhrán na Mara Worksheet 2|údar=.ifi.ie|dátarochtana=2023}}</ref> Faoi dheireadh, cuirtear Ben agus Saoirse chun cónaí lena seanmháthair sa chathair. Nuair a chinneann na páistí ar fhilleadh ar a mbaile cois farraige, tá baol ann nach n-éireoidh leo a n-aistear a chur i gcrích ach go dtarraingeofar isteach i ndomhan eile iad nach bhfuil cur amach ag Ben air ach amháin sna síscéalta a chuala sé óna mháthair. Téann na gasúir mar sin ar thuras iontach isteach i ndomhan draíochta na finscéalaíochta ársa atá ag dul i léig in iarracht filleadh ar a mbaile cois farraige. Níos faide anonn sa scannán, éalaíonn na páistí leo agus tugann siad aghaidh ar a bhfód dúchais. Fan na slí bíonn eachtraíocht leis an [[Aos Sí|slua sí]], [[Ulchabhán mór liath|ulchabháin]], [[Macha]], [[Manannán mac Lir|Mac Lir]] agus go leor eile nach iad''.''<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/leirmheas-amhran-na-mara-alainn-ceolmhar-agus-samhlaioch/|teideal=LÉIRMHEAS: Amhrán na Mara: álainn, ceolmhar agus samhlaíoch|údar=Breandán M Mac Gearailt|dáta=14 Iúil 2015|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-06-05}}</ref> == Léiriúchán == [[Íomhá:Song of the Sea graffiti.png|mion|Graifítí i g[[Cill Chainnigh]] bunaithe ar ealaíon ''[[Amhrán na Mara (scannán)|Amhrán na Mara]]'']] Is éard atá in ''Amhrán na Mara'' ná an leagan Gaeilge den scannán (an bheochan chéanna ann ach le guthanna Gaeilge) a deineadh le cómhaoiniú ó TG4. Tá guthanna [[Lisa Hannigan]], Lucy O'Connell, [[Fionnula Flanagan]], [[Brendan Gleeson]], Pat Shortt, David Rawle, Jon Kenny, Liam Hourican agus [[Colm Ó Snodaigh]] le cloisteáil sa scannán. Bhí cuid de na haisteoirí céanna i gceist sa dá leagan, na piardaí móra Brendan Gleeson agus Fionnuala Flanagan san áireamh.<ref name=":0" /> === Duaiseanna === Bhí ''Amhrán na Mara'' ainmnithe ar gearrliosta amháin (an catagóir ‘’Scannán Beochana is Fearr’’) do dhuaiseanna na [[Oscar]]s sa bhliain [[2015]]. == Ceol == [[Íomhá:Lisa Hannigan 10 16 2017 -24 (37889906544).jpg|mion|[[Lisa Hannigan]]]] Is iad [[Kíla]], in éineacht leis an chumadóir Bruno Coulais, a chum an [[ceol]]. I measc na rianta ar an fhuaimrian tá an t-amhrán Gaeilge, ''Amhrán na Farraige'', atá á chanadh ag an amhránaí clúiteach Lisa Hannigan. Tá an t-amhrán Gaeilge seo mar chuid den fhuaimrian sa leagan Béarla. Tá an fuaimrian foilsithe mar CD<ref>{{Lua idirlín|url=http://filmmusicreporter.com/2014/11/08/song-of-the-sea-soundtrack-details/|teideal=‘Song of the Sea’ Soundtrack Details {{!}} Film Music Reporter|language=en-US|work=filmmusicreporter.com|dátarochtana=2018-07-18}}</ref> agus tá an bheochan le fáil mar DVD freisin<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://www.cic.ie/en/general/other/the-song-of-the-sea|teideal=Song of the Sea / Amhrán na Mara - an leagan Gaeilge den scannán álainn {{!}} CIC|language=en|work=www.cic.ie|dátarochtana=2018-07-18|archivedate=2016-12-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20161206041157/https://www.cic.ie/en/general/other/the-song-of-the-sea}}</ref>. ===Traicliosta=== #"Song of the Sea (casadh ag Lisa Hannigan)" – 2:42 #"The Mother's Portrait" – 2:26 #"The Sea Scene" – 2:42 #"The Song (casadh ag Lisa Hannigan agus Lucy O'Connell)" – 5:16 #"The Key in the Sea" – 0:59 #"The Derry Tune" – 1:58 #"In the Streets" – 1:05 #"Dance with the Fish" – 2:05 #"The Seals" – 0:45 #"Something Is Wrong (casadh ag Lisa Hannigan)" – 2:04 #"Run" – 2:31 #"Head Credits (performed by Lisa Hannigan)" – 1:44 #"Get Away" – 1:18 #"Help" – 2:33 #"Sadness" – 1:06 #"Molly" – 1:05 #"I Hate You" – 1:33 #"Who Are You" – 1:19 #"The Storm" – 1:55 #"Katy's Tune" – 3:30 #"In the Bus (casadh ag Lisa Hannigan)" – 0:44 #"The Thread (casadh ag Lisa Hannigan)" – 2:24 #"Amhrán Na Farraige (casadh ag Lisa Hannigan)" – 2:45 #"Song of the Sea (Lullaby) (casadh ag Nolwenn Leroy)" – 3:46 #"La chanson de la mer (berceuse) (casadh ag Nolwenn Leroy)" – 3:47 == Aisteoirí == {| class="wikitable" |+ !Ról !Aisteoir Béarla !Aisteoir Gaeilge |- |Ben |[[David Rawle]] |[[James Ó Floinn]] |- |Conor | colspan="2" rowspan="2" |[[Brendan Gleeson]] |- |Mac Lir |- |Granny | colspan="2" rowspan="2" |[[Fionnula Flanagan]] |- |Macha |- |Bronach |[[Lisa Hannigan]] |[[Gráinne Bleasdale]] |- |Saoirse |[[Lucy O'Connell]] |[[Fionán Farley Nolan]] |- |An Fear Gruagach | |[[Maurice O'Donoghue]] |- |Lug |[[Pat Shortt]] |[[Donncha Crowley]] |- |Mossy |[[Colm Ó Snodaigh]] | rowspan="3" |[[Niall McDonagh]] |- |Ferry Dan |[[Jon Kenny]] |- |Rock Shee | |- |Spud | rowspan="2" |[[Liam Hourican]] | rowspan="2" |[[Tomás Ó Súilleabháin]] |- |Tiománaí Bus |- |Ben Óg |[[Kevin Swierszcz]] |[[Ríona Farley Nolan]] |} ==Tagairtí== {{reflist}} {{Rialú údaráis}} {{DEFAULTSORT:Amhran na Mara, scannan}} [[Catagóir:Cartoon Saloon]] [[Catagóir:Scannáin 2014]] [[Catagóir:Scannáin beochana]] [[Catagóir:Scannáin Ghaeilge]] [[Catagóir:Scannáin Béarla]] [[Catagóir:Scannáin beochana 2014]] [[Catagóir:Scannáin beochana Éireannacha]] [[Catagóir:Fantaisíocht i nGaeilge]] [[Catagóir:Fantaisíocht Éireannach]] [[Catagóir:Fantaisíocht]] [[Catagóir:Beochan Éireannach]] [[Catagóir:Beochan Gaeilge]] [[Catagóir:Beochan]] 7pj0iduok2psli24n44zgpuhpffgfav 0 66691 1310441 1112140 2026-04-26T23:52:23Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1310441 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is [[Cathair (lonnaíocht)|cathair]] san [[An Iaráic|Iaráic]] í '''Basra'''. {{Síol-tír}} [[Catagóir:An Iaráic]] [[Catagóir:Cathracha san Áise]] 8bemq4d886qjy0wrxsgz9peu9q4fbpz 0 66902 1310467 1247699 2026-04-27T08:10:51Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310467 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is amhránaí [[Sasana]]ch í '''Adele Laurie Blue Adkins''' nó '''Adele'''. Rugadh i [[Londain]] í ar 5 Bealtaine, 1988. Bhí an t-amhrán ‘Hello’ gaelaithe ag [[Coláiste Lurgan|TG Lurgan]] sa bhliain 2016 agus úsáid bainte acu as cór chun cur leis an atmaisféar.<ref name=":0" /> [[Íomhá:Adele July 2008.jpg|clé|mion|Adele ag an Paradiso, 2008]] [[Íomhá:Adele Adkins at Martyr's.jpg|clé|mion|Adele ag Martyr's, 2008]] [[Íomhá:Adele adkins concert1.jpg|clé|mion|Adele Adkins, 2009]] [[Íomhá:2013 GGA Adele (cropped).jpg|clé|mion|2013, Golden Globe]][[Íomhá:ADELE LIVE 2016 - HELLO - ST.PAUL - night 1 (cut with edit light & colour).jpg|clé|mion|Adele, 2016 i St Paul MN]] [[Íomhá:Adele figure at Madame Tussauds London (33128109123).jpg|clé|mion|Madame Tussauds, Londain 2016]] == Gairm == === 19 (2008) === === 21 (2011) === I 2012, bhí Adele liostaithe ag uimhir a cúig sa VH1 100 'Ban is Fearr'. D'ainmnigh an iris ''Time'' Adele mar cheann de na daoine is mó a raibh tionchar acu ar fud an domhain i 2012. Sa bhliain 2012, d’eisigh Adele an t-amhrán "Skyfall", a chomhscríobh sí agus a thaifeadadh i gcomhair scannán [[James Bond (Carachtar)|James Bond]]. Bhuaigh an t-amhrán Gradam Acadamh, Duais Grammy, agus Gradam Golden Globe, chomh maith leis an Brit Award le haghaidh “ Amhrán Aonair na Breataine”. === 25 (2015) === Ina dhiaidh sos trí bliana a ghlacadh, scaoil Adele a tríú halbam stiúideo, 25, sa bhliain 2015. Chuir Adele go mór lena hiomrá nuair a seoladh a singil ‘Hello’. Bhain an t-amhrán mothúchánach uimhir 1 amach i mbeagnach gach tír inar eisíodh é agus bhris físeán an amhráin an churiarracht dhomhanda don líon is mó radharc taobh istigh de 24 uair an chloig… 27.7 milliún.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/ceol/hello-adele-Gaelaithe-ag-tg-lurgan/|teideal=‘Hello’ Adele Gaelaithe ag TG Lurgan|údar=NÓS|language=ga-IE|work=NÓS|dátarochtana=2022-05-05}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> I mí Dheireadh Fómhair 2012, dheimhnigh Adele go raibh sí ag scríobh, ag cumadh agus ag taifeadadh an amhráin téama do Skyfall, an tríú scannán is fiche de chuid James Bond. Taifeadadh an t-amhrán "Skyfall", scríofa agus comhdhéanta i gcomhar leis an léiritheoir Paul Epworth, ag Abbey Road Studios, agus le ceolfhoirniú le J. A. C. Redford. Dúirt Adele go raibh an taifeadadh "Skyfall" ar cheann de na tráthanna is bródúla dá saol. Ar 14 Deireadh Fómhair, d'ardaigh "Skyfall" go dtí uimhir 2 ar Chairt Singlí na Ríochta Aontaithe le díolacháin de 92,000 cóip ag tabhairt a ndíolachán iomlán go 176,000, agus chuaigh "Skyfall" isteach sa Billboard Hot 100 ag uimhir a hocht, ag díol 261,000 cóip sna Stáit Aontaithe ina chéad trí lá. Cheangail sé seo "Skyfall" le "A View to a Kill" Duran Duran mar an t-amhrán téama James Bond is rathúla ar Chairt Singlí na Ríochta Aontaithe; cúriarracht a sáraíodh in 2015 ag Sam Smith "Writing's on the Wall". Ba é an t-albam 25 is mó a bhí ag díol sa bhliain agus bhris sé taifid díolacháin an chéad seachtain sa Ríocht Aontaithe agus sna Stáit Aontaithe. Bronnadh diamant deimhnithe ar an albaim sna Stáit Aontaithe agus thuill Adele cúig Ghradam Grammy, a dara Duais Grammy d'Albam na Bliana san áireamh agus ceithre Brit Awards. Thug an tríú camchuairt, Adele Live 2016, cuairt ar an Eoraip, Meiriceá Thuaidh, srl, agus ceolchoirm i Staid Wembley i mí an Mheithimh 2017. === 30 (2021) === Sa bhliain 2021, thug Adele ceirnín nua amach (''30'') tar éis tréimhse ciúin agus craoladh coirm cheoil mhór ''An Evening with Adele'' ar ITV an lá cheana, 21 Samhain 2021.<ref>{{Lua idirlín|url=https://entertainment.ie/music/adele-reduced-to-tears-during-reunion-with-her-english-teacher-502376/|teideal=Adele reduced to tears during reunion with her English teacher|údar=Simon Kelly|dáta=2021-11-22|language=en|work=Entertainment.ie|dátarochtana=2022-05-05}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/thainig-mo-dheirfiur-trasna-ar-shean-choipleabhar-scoile-de-chuid-mathar/|teideal=Tháinig mo dheirfiúr trasna ar shean-chóipleabhar scoile de chuid m’athar…|údar=Mairéad Ní Nuadháin|dáta=2021|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-05-05}}</ref> === Sláinte === Tugtha don ól le fada, bhain Adele sult as a cuid fuisce le fada. Thug an t-amhránaí le fios gur ól sí, uair amháin, ceithre bhuidéal fíona sula raibh lón aici. In 2020 bhí sí ag iarraidh albam nua a chur amach. "Agus bhíomar go léir sa bhaile ar meisce go bunúsach’.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://extrag.ie/2023/10/20/siamsaiocht/adele-tri-mhi-gan-alcol/|teideal='Borderline alcoholic': Adele trí mhí gan alcól|dáta=2023-10-20|language=en-GB|dátarochtana=2024-05-05}}</ref> Labhairt sí leis an iris ''Vogue'' in 2021 faoin saol ina aonar agus faoin alcól (agus foilsíodh íomhá thar a bheith moltach di in ''Vogue'', sa bhosca thuas ar dheis). Ach dúirt Adele in 2023 go raibh sí trí mhí gan alcól tar éis di a bheith ina 'alcólach ar an teorainn', nó ‘borderline alcoholic’. Phléigh an t-amhránaí an chaoi a raibh sé ag streachailt chun a cuid óil a rialú le blianta fada, agus ag admháil gur chuir [[dianghlasáil]] [[COVID-19|Covid-19]] í dul i ngleic lena fadhb le halcól.<ref name=":1" /> === Duaiseanna === In 2011, 2012, agus 2016, ainmníodh Adele mar Ealaíontóir na Bliana ag Billboard. Ag Dámhachtainí Ivor Novello, 2012 agus 2016 ainmníodh Adele scríbhneoir amhránaí na Bliana ag Acadamh na Breataine Amhráin, Cumadóirí, agus Údair. == Gaeilge == Bhí an t-amhrán ‘Hello’ gaelaithe ag [[Coláiste Lurgan|TG Lurgan]] in 2016 agus úsáid bainte acu as cór chun cur leis an atmaisféar.<ref name=":0" /><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Hello - le Adele as Gaeilge|url=https://www.youtube.com/watch?v=HCjw8rXLfvw|language=ga|author=TG Lurgan|date=2016}}</ref> Sa bhliain 2022, tháinig cainteoirí óga Gaeilge agus Breatnaise le chéile chun leagan dátheangach de cheann d’amhráin Adele a chanadh. Daltaí ó [[Coláiste Lurgan|Choláiste Lurgan]], an coláiste samhraidh Gaeilge aitheanta, agus baill de Urdd Gobaith Cymru, grúpa óige Breatnaise, a chan an t-amhrán ''Water Under the Bridge'' agus a rinne an físeán ceoil a thaifeadadh i gConamara.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Uisce Faoin Droichead / Dŵr Dan Bont - Water Under The Bridge - Adele as Gaeilge/Cymraeg|url=https://www.youtube.com/watch?v=9YNw0lJQFZ4|language=ga-IE}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/leagan-gaeilge-agus-breatnaise-damhran-de-chuid-adele-curtha-amach-ag-colaiste-lurgan/|teideal=Leagan Gaeilge agus Breatnaise d’amhrán de chuid Adele curtha amach ag Coláiste Lurgan|dáta=2022-09-23|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-05-05}}</ref> == Dioscliosta == === Albaim Stiúideo === *''[[19 (albam Adele)|19]]'' (2008) *''[[21 (albam Adele)|21]]'' (2011) *''[[25 (albam Adele)|25]]'' (2015) *''[[30 (albam Adele)|30]]'' (2021) === Físeáin === *''[[Live at the Royal Albert Hall]]'' (2011) === Ceirníní leathfhada === *''[[iTunes Live from SoHo]]'' (2009) *''[[iTunes Festival: London 2011]]'' (2011) == Camchuairteanna == *An Evening with Adele (2008–09) *Adele Live (2011) *Adele Live 2016 (2016) == Tagairtí == {{reflist}} == Naisc sheachtracha == {{DEFAULTSORT:Adele}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1988]] [[Catagóir:Adele]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Amhránaithe Sasanacha]] [[Catagóir:MJM]] 9g18xi6tmsll5r7qm9te6dv188w7ivf 0 68316 1310428 1245110 2026-04-26T23:39:49Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1310428 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} [[Íomhá:Raminathicket2.jpg|mion|[[Dealbhóireacht|Dealbh]] de reithe ag ithe duilleog. Fuarthas dhá dhealbh, a théann siar go dtí thart ar 2500 RCh, sna tuamaí ríoga d'[[Úr]] agus tá ceann amháin díobh le feiscint i [[Músaem na Breataine]].]] Ba í an t'''Suiméir'''<ref name='Tearma'>{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/an%20tSuim%E9ir/|title=“an tSuiméir” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2024-05-10}}</ref> an chéad [[An tSibhialtacht|sibhialtacht]] uirbeach sa réigiún stairiúil ar a dtugtar deisceart na [[An Mheaspatáim|Measpatáime]], sin é deisceart [[An Iaráic|Iaráic]] an lae inniu. Ba le linn na h[[An Umhaois|Umhaoise]] agus na [[An Chré-umhaois|Cré-umhaoise]] a bhí an tSuiméir faoi bhláth agus, dá bharr, d'fhéadfaí a rá gurbh í an tSuiméir an chéad sibhialtacht riamh ar domhan.<ref>King, Leonid W. (2015) "A History of Sumer and Akkad" (ISBN 1522847308) [i mBéarla]</ref> Téann [[An Scríbhneoireacht|luathscríbhneoireacht]] sa réigiún siar go dtí thart ar 3500 RCh. Is ó na cathracha [[Úrúc]] agus [[Jemdet Nasr]] a thagann na téacsanna is ársa atá fágtha againn agus téid siad siar go dtí 3300 RCh. Tháinig scríbhneoireacht i [[script dhingchruthach]] chun cinn thart ar 3000 RCh.<ref>'[http://www.ancient.eu/cuneiform/ Cuneiform]', ancient.eu [i mBéarla]</ref> Tá sé molta ag staraithe an lae inniu gurb idir 5500 agus 4000 RCh a tosaíodh an tSuiméir a lonnú. Is cosúil gurbh iad daoine de chuid na h[[An Áise Thiar|Áise Thiar]], daoine a labhraíodh an t[[An tSuiméiris|Suiméiris]] - [[teanga aonraíoch]] [[Teanga Ghleanta|ghleanta]]-, an chéad dream a chuir fúthu go buan sa réigiún. Is ar ainmneacha cathracha, aibhneacha agus ceirdeanna bunúsacha atá an moladh seo bunaithe.<ref>"[http://mesopotamia.lib.uchicago.edu/teacherresources/ Ancient Mesopotamia. Teaching materials]{{Dead link|date=Samhain 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}". Oriental Institute in collaboration with Chicago Web Docent and eCUIP, The Digital Library [i mBéarla]</ref><ref>"[http://www.metmuseum.org/toah/hd/ubai/hd_ubai.htm The Ubaid Period (5500–4000 B.C.)]" In Heilbrunn Timeline of Art History. Department of Ancient Near Eastern Art. The Metropolitan Museum of Art, New York (October 2003) [i mBéarla]</ref><ref>"[https://www.britishmuseum.org/about_us/museum_activity/middle_east/iraq_project/ubaid_photos/page_1.aspx Ubaid Culture] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160417072947/http://www.britishmuseum.org/about_us/museum_activity/middle_east/iraq_project/ubaid_photos/page_1.aspx |date=2016-04-17 }}", The British Museum [i mBéarla]</ref><ref>"[http://oi.uchicago.edu/pdf/saoc63.pdf Beyond the Ubaid] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140321143949/http://oi.uchicago.edu/pdf/saoc63.pdf |date=2014-03-21 }}", (Carter, Rober A. and Graham, Philip, eds.), University of Durham, April 2006 [i mBéarla]</ref> Sa lá atá inniu ann, tugtar "[[luath-Eofraitigh]]" nó "[[Na hÚbaidigh|Úbaidigh]]"<ref name=":0">"[http://www.britannica.com/EBchecked/topic/573176/Sumer Sumer (ancient region, Iraq)]". Britannica Online Encyclopedia. Britannica.com. [i mBéarla]</ref> ar na daoine a lonnaigh an réigiún agus ceaptar gurb as an g[[cultúr Shamarra]] de thuaisceart na Measpatáime, sin é an [[An Aisiria|Aisiria]] stairiúil, a thángadar chun cinn.<ref>Kleniewski, Nancy; Thomas, Alexander R (2010-03-26). [https://books.google.ie/books?id=dWuQ70MtnIQC&pg=PA51&dq=samarra+culture&redir_esc=y&hl=en#v=snippet&q=%22As%20the%20Samarra%20culture%20spread%20south%2C%20it%20evolved%20into%20the%20Ubaid%20culture%22&f=false "Cities, Change, and Conflict: A Political Economy of Urban Life"]. ISBN 978-0-495-81222-7. [i mBéarla]</ref><ref>Maisels, Charles Keith (1993). [https://books.google.com/?id=tupSM5y9yEkC&pg=PA139&dq=samarra+culture#v=onepage&q=%22cultural%20descendants%20of%20the%20originating%20Samarran%20culture%22&f=false "The Near East: Archaeology in the "Cradle of Civilization""]. ISBN 978-0-415-04742-5. [i mBéarla]</ref><ref>Maisels, Charles Keith (2001). [https://books.google.com/?id=i7_hcCxJd9AC&pg=PA147&dq=ubaid+samarra#v=snippet&q=%22Ubaid%200%20is%20thus%20clearly%20derived%20from%20the%20earliest%20culture%20to%20move%20into%20lower%20mesopotamia%2C%20the%20Samarra%22&f=false "Early Civilizations of the Old World: The Formative Histories of Egypt, the Levant, Mesopotamia, India and China"]. ISBN 978-0-415-10976-5 [i mBéarla]</ref><ref>Shaw, Ian; Jameson, Robert (2002). [https://books.google.com/?id=zmvNogJO2ZgC&pg=PA505&dq=samarra+culture#v=onepage&q=%22similar%20to%20those%20of%20the%20ubaid%20period%22&f=false "A dictionary of archaeology"]. ISBN 978-0-631-23583-5. [i mBéarla]</ref> Cé nach bhfuil trácht ar na Úbaidigh le fáil sna téacsanna Suiméaracha atá againn anois, creideann scoláirí comhaimseartha gurb iad na hÚbaidigh a chuir tús le próiseas sibhialtachta sa tSuiméir (.i. draenáil na riasc le haghaidh talmhaíochta, forbairt na trádála agus bunú tionscal éagsúil – an [[An Leatharóireacht|leatharóireacht]], an [[Miotalóireacht|mhiotalóireacht]], an [[Potaireacht|photaireacht]], an [[Saoirseacht|tsaoirseacht]] agus an [[sníomhachán]] ina measc).<ref name=":0" /> Níl gach aon duine dóibh siúd a bhíonn ag plé le stair an réigiúin ar aon fhocal, áfach. Cuireann scoláirí áirithe in aghaidh na teoirice gurbh ann do theanga luath-Eoifraiteach nó do [[Teanga Fhoshraith|theanga fhoshraith]] amháin. Tá sé molta ag an ndream seo agus ag roinnt daoine eile gurbh í an tSuiméiris teanga na n-iascairí agus na bh[[Fiagaithe/cnuasaitheoirí|fiagaithe cnuasaitheoirí]] a raibh ina gcónaí sna [[Riasc|riasca]] agus sa réigiún cladach d'[[An Araib Thiar|Araib Thiar]].<ref>Margarethe Uepermann (2007), "Structuring the Late Stone Age of Southeastern Arabia" (Arabian Archaeology and Epigraphy Arabian Archaeology and Epigraphy Volume 3, Issue 2, pages 65–109) [i mBéarla]</ref> Is as tréimhse níos déanaí a thagann na taifid stairiúla atá againn faoi láthair – ní thagann aon cheann de na taifid de stair na Suiméire gur féidir muinín a bheith againn astu as an tréimhse roimh an [[Rí Enmebáragesí]] (.i. an 26ú céad RCh). Creideann an tOllamh Juris Zarins go raibh Suiméaraigh ina gcónaí ar chósta na hAraibe Thiar, réigiún [[Murascaill na Peirse|Mhurascaill na Peirse]] sa lá atá inniu ann, sular bádh é ag deireadh [[An Oighearthréimhse Dheiridh|na hOighearaoise]].<ref>Hamblin, Dora Jane (May 1987). "[http://www.theeffect.org/resources/articles/pdfsetc/Eden.pdf Has the Garden of Eden been located at last?] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140109135715/http://www.theeffect.org/resources/articles/pdfsetc/Eden.pdf |date=2014-01-09 }}" (PDF). ''Smithsonian Magazine''. 18 (2). [i mBéarla]</ref> Is le linn tréimhse Úrúc (.i. an 4ú mílaois RCh) a tháinig sibhialtacht na Suiméire chun cinn agus leann sí ar aghaidh go dtí an tréimhse Jhemdat Nasr agus an tréimhse ríoraíoch luath. I gcaitheamh na 3ú mílaoise RCh, d'fhás siombóis chultúrtha dhomhain idir na Suiméaraigh, a raibh teanga aonraíoch acu, agus daoine a labhraíodh Acáidis. Do bhí an dátheangachas go forleathan i measc an dá mhuintir de bharr na siombóise cultúrtha seo.<ref name=":1">Deutscher, Guy (2007). ''[https://books.google.com/books?id=XFwUxmCdG94C Syntactic Change in Akkadian: The Evolution of Sentential Complementation]''. [[Cló Ollscoile Oxford|Oxford University Press US]]. pp. 20–21. ISBN 978-0-19-953222-3. [i mBéarla]</ref> Níl aon fhianaise againn ar luath-stair chultúr na Suiméire, dá mba ann di. Tá an tionchar a bhí ag an [[An tSuiméiris|Suiméiris]] ar an [[An Acáidis|Acáidis]], agus tionchar na hAcáidise ar an Suiméiris, le féiscint go soiléir i ngach réimse, ó [[iasacht léacsach]] a bhíodh ag tarlú go hollmhór go teacht le chéile ó thaobh na comhréire, na [[An Deilbhíocht|deilbhíochta]] agus na [[An Fhóineolaíocht|fóineolaíochta]] de.<ref name=":1" /> Tugann sé sin ar scoláirí ''[[Sprachbund]]'' a thabhairt ar an Suiméiris agus ar an Acáidis le linn na 3ú mílaoise RCh.<ref name=":1" /> Do chloígh rithe na h[[An Impireacht Acádach|Impireachta Acádaigh]] an tSuiméir thart at 2270 RCh agus is [[Teangacha Seimíteacha|teangacha Seimíteacha]] a bhí á labhairt acu siúd. Leantaí ar aghaidh le húsáid na Suiméirise mar [[Teanga dhiaga|theanga dhiaga]] áfach. Cé gur leis na Suiméaraigh dhúchasacha a bhí an chumhacht arís ar feadh céid, sin é thart ar an dtréimhse idir 2100-2000 RCh - tréimhse ar a dtugtar [[Nua-Impireacht na Suiméire]] nó [[Tríú Ríocht an Úr]] ([[Athbheochan na Suiméire]]) -, baintí úsáid as an Acáidis fós. Deir roinnt daoine gurb í [[Eireadú]], cathair de chuid na Suiméire a bhí suite ar chósta Mhurascaill na Peirse, an chéad chathair ar domhan. D’fhéadfaí go dtáinig trí cinn de chultúir le chéile sa chathair seo – feirmeoirí Úbaideacha a mbíodh cónaí orthu i mbotháin bhrící láibe agus a bhíodh ag cleachtadh uiscithe, tréadaithe fáin a mbíodh cónaí orthu i bpubaill dhubha agus a bhíodh ag leanúint tréada bó agus caorach, agus na hiascairí a mbíodh cónaí orthu i mbotháin giolcaí sna riasca agus gur féidir gurbh iad sinsir na Suiméarach.<ref>Leick, Gwendolyn (2003), "Mesopotamia, the Invention of the City" (Penguin) [i mBéarla]</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-stair}} [[Catagóir:An Chré-umhaois]] [[Catagóir:An Mheaspatáim]] [[Catagóir:Stair na hIaráice]] nure4tsde66h4mrm6bx4dd3ia59t1x3 0 70755 1310307 1255711 2026-04-26T16:39:41Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1310307 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Faró]] [[Sean-Éigipt|Éigipteach]] ab ea '''Deosar''' ([[2670 RC|2670 r. Chr.]]). == Naisc sheachtracha == == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-beath-eg}} [[Catagóir:Farónna]] f31212odh58zytqizdpkvreltkr0jy7 0 70842 1310308 1280462 2026-04-26T16:40:14Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1310308 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Impireacht Rómhánach|Impire Rómhánach]] ab ea '''Servius Sulpicius Galba Caesar Augustus''' nó '''Galba''' ([[24 Nollaig]], [[3 RC]] - [[15 Eanáir]], [[69]]).<ref name='Tearma'>{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Galba/|title=“Galba” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2022-09-21}}</ref> == Naisc sheachtracha == == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-beath-it}} {{Síol-beath-eg}} {{Síol-creid}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 3 RC]] [[Catagóir:Básanna i 69]] [[Catagóir:Daoine a feallmharaíodh]] [[Catagóir:Farónna]] [[Catagóir:Fir déghnéasacha]] [[Catagóir:Impirí Rómhánacha]] [[Catagóir:Sagairt]] 1fyp539ci9znch35hzmhqgiih46j8gg 0 71680 1310299 1255706 2026-04-26T16:35:40Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1310299 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Faró]] [[Sean-Éigipt|Éigipteach]] ab ea '''Ámanótap I''' (1525–1504 r. Chr.). == Naisc sheachtracha == == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-beath-eg}} [[Catagóir:Farónna]] 93q8j2p5qemourb5o8vkh6bglbabf9c 0 71681 1310301 1255708 2026-04-26T16:36:35Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1310301 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Faró]] [[Sean-Éigipt|Éigipteach]] ab ea '''Amós I''' (réimeas 1549–1524 r. Chr.). == Naisc sheachtracha == == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-beath-eg}} [[Catagóir:Farónna]] cu6a1v44u70nguofyep1y9cynnlez6l 0 71768 1310302 1255716 2026-04-26T16:36:58Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1310302 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Faró]] [[Sean-Éigipt|Éigipteach]] ab ea '''Amós II''' (réimeas 570 – 526 r. Chr.). == Naisc sheachtracha == == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-beath-eg}} [[Catagóir:Farónna]] 33fp9n67jvb1kp27gvobplzdh6cejjv 0 71978 1310362 1196417 2026-04-26T21:05:07Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1310362 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Carachtar}} Is an príomhcharachtar in ''Eipic Giolgaimis'', dán Acádach a mheastar an chéar obair mhór na [[Litríocht]] é '''Giolgaimis'''. {{Síol-beath}} {{Síol-miotas}} [[Catagóir:An Mheaspatáim]] [[Catagóir:Déithe Áiseacha]] [[Catagóir:Ríthe Áiseacha]] hrdt0norjjv3uovh3l4ue91qgkv9o0i 1310435 1310362 2026-04-26T23:46:40Z Seachránaí 53315 1310435 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Carachtar}} Is an príomhcharachtar in ''Eipic Giolgaimis'', dán Acádach a mheastar an chéar obair mhór na [[Litríocht]] é '''Giolgaimis'''. {{Síol-beath}} {{Síol-miotas}} [[Catagóir:An Chré-umhaois]] [[Catagóir:An Mheaspatáim]] [[Catagóir:Déithe Áiseacha]] [[Catagóir:Ríthe Áiseacha]] 5g3nnryecftahq1mdp9ngexftpzsqsy 0 72209 1310375 1251663 2026-04-26T22:50:35Z Taghdtaighde 60452 Catagóirí curtha leis 1310375 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is údar agus scoláire í an '''Dr. Caoilfhionn Nic Pháidín''' a d'oibrigh in [[Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath]] in Éirinn. Bhí sí ina ball de Choimisiún na Gaeltachta idir 2000 agus 2002 agus de Choimisiún na nEagras Deonach 1997-1999. Tá M.A. agus Ph.D bainte amach aici ó [[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|UCD]]. D'oibrigh sí mar eagarthóir agus taighdeoir sa [[an Gúm|Ghúm]], i g[[Comhar]], sa [[An Roinn Oideachais agus Scileanna|Roinn Oideachais]], san [[Irish Times]] agus in [[Acadamh Ríoga na hÉireann]]. Bhí sí ina stiúrthóir in Fiontar & Scoil na Gaeilge in DCU idir 1999 agus 2006 agus mar léachthóir sinsearach ann go dtí 2015. Le linn na tréimhse 2003-2015 thionscain sí na tionscadail taighde ann le maoiniú seachtrach ón AE do tearma.ie agus ina dhiaidh sin ó Rialtas na hÉireann do Logainm.ie agus do LEX, tionscadal mór i bpáirt le hinstitiúidí an AE chun téarmaíocht a sholáthar do na seirbhísí aistriúcháin ansin. Ina dhiaidh sin d'eagraigh sí digitiú bheathaisnéisí na Gaeilge faoin tionscadal Ainm.ie, digitiú lámhscríbhinní CBÉ i bpáirt le UCD faoin tionscadal Dúchas.ie, agus plean chun corpas nua a bhunú don Ghaeilge chomhaimseartha. Ón mbliain 1985 ba í comhairleoir na Gaeilge don [[Oxford English Dictionary]] í. Is iad na hábhair taighde atá aici ná forbairt na Gaeltachta in Éirinn, forbairt chomhaimseartha na Gaeilge agus na meán cló san fhichiú haois. Ba í eagarthóir na sraithe monagraf ''Lúb ar Phár''. Sa bhliain 1995 bhunaigh sí [[Cois Life]], comhlacht foilsitheoireachta Gaeilge chun saothair acadúla agus litríochta a fhoilsiú, i gcomhar le [[Seán Ó Cearnaigh|Seán Ó]] Cearnaigh. Tar éis 160 teideal a fhoilsiú dúnadh an comhlacht foilsitheoireachta in 2020 agus ghlac Cló IarChonnacht cúram an stocliosta agus cearta na n-údar. == Leabharliosta == * Caoilfhionn Nic Pháidín (2004) "Lessons from Gaelic-Medium Higher Education in Scotland". In Caoilfhionn Nic Pháidín agus Donla uí Bhraonáin. Ollscolaíocht Ghaeilge: Dúshláin agus Léargais - Páipéir Chomhdhála / University Education in Irish: Challenges and Perspectives, Fiontar, Dublin City University, 2004. lgh 43–51. * Caoilfhionn Nic Pháidín (2004). ''Foclóir Fiontar/Dictionary of Terminology''. Gaeilge-Béarla/English-Irish. Fiontar, DCU. [[International Standard Book Number|ISBN]] [[Speisialta:BookSources/1-872327-42-7|1-872327-42-7]]. * Caoilfhionn Nic Pháidín (1999). ''Dinnseanchas na mBlascaodaí''. Cois Life. [[International Standard Book Number|ISBN]] [[Speisialta:BookSources/1-901176-13-4|1-901176-13-4]]. * Caoilfhionn Nic Pháidín (1998). ''Fáinne an Lae agus an Athbheochan (1898–1900)''. Cois Life. [[International Standard Book Number|ISBN]] [[Speisialta:BookSources/1-901176-09-6|1-901176-09-6]]. * Caoilfhionn Nic Pháidín (1996). ''Cnuasach Focal ó Uíbh Rathach''. Royal Irish Academy. [[International Standard Book Number|ISBN]] [[Speisialta:BookSources/0-901714-57-7|0-901714-57-7]]. * Caoilfhionn Nic Pháidín (eag.) (1992). ''An Chaint sa tSráidbhaile''. Comhar. [[International Standard Book Number|ISBN]] [[Speisialta:BookSources/0-9518056-0-6|0-9518056-0-6]]. Mar eagarthóir: * Caoilfhionn Nic Pháidín (eag.) (2016) ''Séanna''. Cois Life. [[International Standard Book Number|ISBN]] [[Speisialta:BookSources/978-1-907494-64-2|978-1-907494-64-2]]. * Caoilfhionn Nic Pháidín, Seán Ó Cearnaigh (eag.) (2008) ''A New View of the Irish Language''. Cois Life. [[International Standard Book Number|ISBN]] [[Speisialta:BookSources/978-1-901176-82-7|978-1-901176-82-7]]. * Caoilfhionn Nic Phaidín (eag.) (1996) ''Séanna''. Cois Life. [[International Standard Book Number|ISBN]] [[Speisialta%3ABookSources/9781901176056|9781901176056]]. == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Paidin, Caoilfhionn Nic}} [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Scoláirí Gaeilge]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]] [[Catagóir:Foclóirithe Gaeilge]] [[Catagóir:Foclóirithe Éireannacha]] 3dpjw09dn2vcpqqg3frf8rl15nfs0re 0 72514 1310297 1292406 2026-04-26T16:34:14Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1310297 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Faró]] [[Ríocht na Macadóine|Gréagach]] ab ea '''Tolamaes Slánaitheoir''' (305 – 283/2 r. Chr.).<ref name='Tearma'>{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Ptolemy%20Soter/|title=“Ptolemy Soter” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-05-25}}</ref> == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-beath-gr}} {{Síol-beath-eg}} [[Catagóir:Daoine Gréagacha]] [[Catagóir:Farónna]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Staraithe]] k9sffexxm75lmfr4hh8eghs7dwnxbs7 1310316 1310297 2026-04-26T16:45:06Z Seachránaí 53315 1310316 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Faró]] [[Ríocht na Macadóine|Gréagach]] ab ea '''Tolamaes Slánaitheoir''' (305 – 283/2 r. Chr.).<ref name='Tearma'>{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Ptolemy%20Soter/|title=“Ptolemy Soter” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-05-25}}</ref> == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-beath-gr}} {{Síol-beath-eg}} {{DEFAULTSORT:Tolamaes 1 Slánaitheoir}} [[Catagóir:Daoine Gréagacha]] [[Catagóir:Farónna]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Staraithe]] 3oe0h3y1u22ojc4434snzd7g1rtf116 0 72515 1310315 1292405 2026-04-26T16:44:40Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1310315 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Faró]] [[Ríocht na Macadóine|Gréagach]] ab ea '''Tolamaes II Philadelphus''' (285–246 r. Chr.). {{Síol-beath-eg}} {{DEFAULTSORT:Tolamaes 2 Philadelphus}} [[Catagóir:Farónna]] jbuy3ddzrwunp32jaw4qza9n2m4rnt5 0 73005 1310350 995500 2026-04-26T18:48:27Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310350 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Miners_strike_rally_London_1984.jpg|thumb|Stailc mianadóirí RA (1984–85)]] Tharla '''stailc''' '''na mianadóirí''' sa [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Ríocht Aontaithe]] le linn 1984–1985.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/ceol/glor-stailceoiri-cymru/|teideal=Glór Stailceoirí Cymru le cloisteáil ar albam nua Public Service Broadcasting|údar=Ben Ó Faoláin|dáta=Iúil 2017|language=en-US|work=NÓS|dátarochtana=2021-03-04|archivedate=2021-02-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210224235054/https://nos.ie/cultur/ceol/glor-stailceoiri-cymru/}}</ref> Chaill na mianadóirí an troid in éadan [[Margaret Thatcher|Thatcher]] faoi dheireadh. Ar an [[3 Márta]] [[1985]], vótáil na mianadóirí dul ar ais ag obair. Bhí an bua ag Thatcher, bua na "Mná Iarainn", mar a thugtaí uirthi.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/pits-perverts-agus-margaret-thatcher/|teideal=Pits, Perverts agus Margaret Thatcher|údar=Robert McMillen|dáta=25 Deireadh Fómhair 2014|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2021-03-04}}</ref> [[Íomhá:KentNUMStrikeBadge.JPG|mion]] [[Íomhá:Scargill cropped.jpg|clé|mion|[[Arthur Scargill]] ]] <ref>{{Lua idirlín|url=http://www.irishnews.com/news/2014/09/10/news/sce-al-lu-cha-ireach-faoi-na-daoine-aeracha-a-chuidigh-leis-na-mianado-iri-i-stailc-1984-101651/|teideal=Scéal lúcháireach faoi na daoine aeracha a chuidigh leis na mianadóirí i stailc 1984|language=en|work=The Irish News|dátarochtana=2021-03-04}}</ref> == Féach freisin == * [[Arthur Scargill]] * [[Margaret Thatcher]] == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} {{DEFAULTSORT:Stailc mianadóirí RA (1984–85)}} [[Catagóir:Stailceanna]] [[Catagóir:Stair na Ríochta Aontaithe]] puz8rbdgclttwext2t73bu5j0sv2dny 14 75098 1310394 847503 2026-04-26T23:07:04Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis agus sórtáil 1310394 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Stair|τ]] [[Catagóir:Teimpléid aimsire|Teimpleid a bhaineann leis an stair]] 9bkn4mr8fe87rc4fjms8u4dg3s5r59e 14 75541 1310416 1215101 2026-04-26T23:31:24Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1310416 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Stair]] [[Catagóir:Stair de réir topaic]] [[Catagóir:Cathracha]] 45n7g42pjyja675xm9r73705cgde157 14 78344 1310392 861959 2026-04-26T23:01:01Z Taghdtaighde 60452 Curtha i bhfochatagóir 1310392 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Stair de réir tréimhse]] 2ykjj4v59mxoaeet1eha1fczk7lial4 0 79071 1310483 1268600 2026-04-27T09:18:04Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310483 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Queer Nation Houston x6.jpg|thumb|Póstaeir ''Queer Nation'' (Náisiún Aiteach)]] Is aidiacht Gaeilge a dhéanann cur síos ar dhuine nach bhfuil heitrighnéasach é '''aiteach,'''<ref>{{Lua idirlín|teideal=Coiste na bhFocal Nua ar Twitter|url=https://twitter.com/coistenabhfocal/status/930404561436717058|data=2017-11-14|datarochtana=2022-07-06}}</ref> bunaithe ar an bhfocal ''queer'' i mBéarla.<ref>{{Lua idirlín|teideal=Foclóir Gaeilge-Béarla (Ó Dónaill): ait|url=https://www.teanglann.ie/ga/fgb/ait|datarochtana=2022-07-06}}</ref>. Is seanfhocal ''queer'' sa 19ú haois go dtí lár na 20ú haois i mBéarla, maslach de ghnáth, nó 'piteog' as Gaeilge. Tháinig an téarma ''queer'', nó ''aiteach'', go mór chun cinn ó na 1980idí ar aghaidh agus brí nua air;<ref>{{Lua idirlín|teideal=Treochtaí Gaeilge|url=https://cadhan.com/treochtai/|datarochtana=2022-07-06}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-chead-fhocloir-gaeilge-lgbtq-seolta-ag-aire-stait-na-gaeltachta/|teideal=An Chéad Fhoclóir Gaeilge LGBTQ seolta ag Aire Stáit na Gaeltachta|údar=Méabh Ní Thuathaláin|dáta=21 Márta 2018|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-07-30}}</ref> bíonn sainmhíniú leathan ag baint leis de ghnáth i.e. collaíocht neamhnormatach, nó gnéasachas a shnámhann i gcoinne easa an status quo.<ref>Seán Mac Risteaird, Feasta 67 (10), lch. 10-11. <nowiki>http://www.feasta.ie</nowiki> 22 D.F. 2018</ref> Bíonn an téarma níos leithne ná '[[aerach]]' agus bíonn daoine bródúil as a bheith aiteach inniu, agus meon dearfach ag baint leis de ghnáth.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/leirionn-brod-nach-ga-fanacht-faoi-cheilt/|teideal=Léiríonn Bród nach gá fanacht faoi cheilt…|údar=Meadhbh Ní Eadhra|dáta=1 Iúil 2022|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-07-30}}</ref> [[Íomhá:Aiteach — treocht.png|thumb|Úsáid an téarma Gaeilge “aiteach” ar líne 2015–2022]] == Téarmaí maslacha == Masla do fhir (nó duine) bhaineanda is ea ''piteog''. Tagann "piteog" ó "[[pit]]" (''vulva'').<ref>Ciaran Carson, "Tracking the Words," ''Fortnight'' 459 (May 2008): 18-19.</ref> Ní hamháin go ciallaíonn "piteog" baineanda, ciallaíonn "piteog" claonaíoch nó corr chomh maith, ar nós an seanfhocal ''queer'' as Béarla.<ref>Paul O'Mahoney, "The Use of 'Pishogue' in Ulysses: One of Joyce's Mistakes?," ''James Joyce Quarterly'' 47.3 (Spring 2010): 384-390.</ref> Mar shampla, sa dán ''[[Charles Baudelaire|Baudelaire]]'' le [[Diarmuid Ó Gráinne]], fiafraíonn Ó Gráinne "An [[diabhal]] tú a fhile / Nó [[aingeal]] a thit / An ''piteog'' de dhuine / An tú athair an Oilc?"<ref>Diarmuid Ó Gráinne, "Baudelaire," ''Comhar'' 53.7 (Iúil 1994): 23.</ref> Ciallaíonn "piteog" fear a bheadh ag déanamh obair mná freisin, de réir [[Pádraig S. Mac a' Ghoill]].<ref>{{Lua idirlín|url=http://focailfholaithe.fng.ie/content/piteog-1|teideal=piteog {{!}} Focail Fholaithe|work=focailfholaithe.fng.ie|dátarochtana=2022-07-30|archivedate=2022-01-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220127232822/http://focailfholaithe.fng.ie/content/piteog-1}}</ref> Rinne [[William Carleton]], scríbhneoir as [[Contae Thír Eoghain|Tír Eoghain]], taifead ar an bhfocal "piteog" i 1830, agus tá an focal "piteog" iontach sean.<ref>Liom Ó Dochartaigh, "An Spideog i Seanchas na hÉireann," ''Béaloideas'' 45/47 (1977-1979): 164-198.</ref> == Féach freisin == * [[Aerach]] == Tagairtí == {{reflist}} == Féach freisin == * [[LADT]] * [[Trasghnéasach]] * [[Trasinscneach]] [[Catagóir:LADT]] [[Catagóir:Hómaighnéasacht]] qjf8wawiay45w2j2l4r6f1xpol527qu 14 79171 1310439 865442 2026-04-26T23:51:07Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1310439 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:An Iaráic]] [[Catagóir:Príomhchathracha na hÁise]] 5593hplwlzzzo8621oi3ekjdnfcpfhg 14 80784 1310390 1281181 2026-04-26T22:59:43Z Taghdtaighde 60452 Sórtáil 1310390 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Stair| Tir]] [[Catagóir:Stair an domhain| Tir]] [[Catagóir:Catagóirí de réir tíre| Stair]] ifxlynn5eawq5vckx0tqzu6hxg7ym2d 14 80785 1310411 873022 2026-04-26T23:28:27Z Taghdtaighde 60452 Catagóirí athraithe 1310411 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Stair de réir topaic|Domhan]] [[Catagóir:Stair de réir tíre|Domhan]] [[Catagóir:An Domhan]] 5c768ks4dvdlvhucg6yk7yhyy4x9anh 0 83876 1310314 1280465 2026-04-26T16:42:52Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1310314 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Impireacht Rómhánach|Impire Rómhánach]] ab ea '''Marcus Salvius Otho Caesar Augustus''' nó '''Otho''' ([[28 Aibreán]], [[32 RC]] - [[16 Aibreán]], [[69]]).<ref name='Tearma'>{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Otho/|title=“Otho” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2022-09-21}}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-beath-it}} {{Síol-beath-eg}} {{Síol-creid}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 32 RC]] [[Catagóir:Básanna i 69]] [[Catagóir:Daoine a chuir lámh ina mbás féin]] [[Catagóir:Farónna]] [[Catagóir:Fir déghnéasacha]] [[Catagóir:Impirí Rómhánacha]] [[Catagóir:Sagairt]] pyefsgrna8bt3fr1ygwl6f8q3xtghvn 0 85850 1310457 1300560 2026-04-27T04:36:01Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310457 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} Is banna [[Rac-cheol|rac-cheoil]] as [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] é '''Weezer'''. Bunaíodh an banna i 1992 in [[Los Angeles]]. Ó 2001, is iad [[Rivers Cuomo]], [[Brian Bell]], [[Scott Shriner]] agus [[Pat Wilson]] baill an ghrúpa. Dhíol siad 10 milliún ceirnín sna [[Stáit Aontaithe]] agus 35 milliún ceirnín ar fud an domhain go dtí seo. == Stair == ===Bunú an bhanna=== I 1989, bhog [[Rivers Cuomo]] ó Mansfield, [[Connecticut]] go [[Los Angeles]] lena bhanna miotal trom ''Avant Garde'' (nó ''Zoom''). Dhíscaoil an grúpa agus bhuail sé le [[Partrick Wilson]]. Bhog sé isteach le Wilson agus a chara [[Matt Sharp]]. Bhunaigh Cuomo agus Wilson an banna ''Fuzz'' le [[Scottie Chapman]] ar dhordghiotár. D'éirigh Chapman as an bhanna go luath agus d'athchóirigh an banna mar ''Sixty Wrong Sausages''. Bhí cara Cuomo, Pat Finn, ar dhordghiotár agus [[Jason Cropper]] ar an ghiotár. Dhíscaoil an banna go luath. Bhog Cuomo go [[Santa Monica, California]] agus thaifead sé samplaí. Bhunaigh Cuomo, Wilson, Sharp agus Cropper Weezer ar 14 Feabhra 1992. Sheinn siad a gcéad cheolchoirm ar 12 Márta 1992. Shínigh siad le ''[[Geffen Records]]'' i mí Meithimh 1993. ===An "t-Albam Gorm" (1994)=== {{Príomhalt|Weezer (Albam Gorm)}} Thaifead Weezer a gcéad albam ag ''[[Electric Lady Studios]]'' i g[[Cathair Nua-Eabhrac]], leis an léiritheoir [[Ric Ocasek]]. Briseadh Cooper i rith taifeadta. Tháinig [[Brian Bell]] in ionad Cooper ar ghiotár. Chuir siad a gcéad [[Weezer (albam gorm)|albam eapainmneach]] (nó ''An t-Albam Gorm'') amach i mí Bealtaine 1994. Chuir siad a gcéad [[Singil (ceol)|shingil]] amach, ''[[Undone - The Sweater Song]]'', agus stiúir [[Spike Jonze]] an físeán. Bhí an físeán gean air le MTV agus bhí an t-amhrán ag uimhir 57 sa ''Billboard Hot 100''. Stiúir Jonez a ndara físeán, ''[[Buddy Holly (amhrán)|Buddy Holly]]'', fosta agus bhí a lán uainíochta ag an físeán ar MTV. Bhí an t-amhrán ag uimhir 18 ar ''Hot 100 Airplay'' agus ag uimhir 2 ar ''Billboard Modern Rock''. Chuir singil eile amach, ''[[Say It Ain't So]]'' agus fuair sé moladh mór. Bhí sé ag uimhir 51 ar ''Hot 100 Airplay'' agus ag uimhir 7 ar ''Billboard Modern Rock''. [[Íomhá:Matt_Sharp_The_Rentals_2007.jpg|mion|deas|D'fhág Matt Sharp Weezer i 1997]] Fuair an t-Albam Gorm moladh mór agus ba rath ar an tráchtáil é. Is é a n-albam sárdhíola é. === Pinkerton (1995-97) === {{Príomhalt|Pinkerton}} I 1994, bhí sos ó turas ag Weezer agus chuaigh Cuomo go Connecticut samplaí a thaifeadadh don albam nua. Ba é a choincheap rac-cheoldráma i [[spás darb]] ainm ''[[Songs from the Blackhole]]''. D'fhorbair Weezer an coincheap i 1995. Chláraigh Cuomo ag [[Ollscoil Harvard|Harvard]] ag deireadh 1995. D'éirigh a scríobh amhrán níos dorcha ansin agus thréig sé an coincheap ''Songs from the Blackhole''. Fosta, bhunaigh Sharp ''[[The Rentals]]'' agus chuir siad an t-albam ''[[Return of the Rentals]]'' amach (le Partick Wislon ar drumaí) Chuir Weezer a ndara albam amach, [[Pinkerton]] ar 24 Meán Fómhair, 1996. Tá na singlí ''[[El Scorcho]]'', ''[[The Good Life]]'' agus ''[[Pink Triangle]]'' san albam. Bhí an t-albam seo níos dorcha agus bhí fuaim ghiorraisc aige. Bhí titim ar an díolachán agus bhí idir mhaith agus olc sna léirmheasanna, ach anois, tá cultas bunaithe ag an albam. [[Íomhá:Rivers_Cuomo_in_Thailand.jpg|mion|deas|Rivers Cuomo (1997)]] === Bearna (1997-2000) === Chríochnaigh Weezer an turas ''Pinkerton'' i lár 1997 agus bhí bearna acu. D'fhill Wilson abhaile i [[Portland, Oregon]] oibriú ar a thionscadal eile, ''The Special Goodness'', agus d'oibrigh Bell lena bhanna ''Space Twins''. I 1998, d'imigh Sharp an banna mar difríochta leis na baill eile. D'fhill Cuomo go Harvard ach thóg sé sos díriú ar scríobh amhrán. Bhunaigh sé banna nua le ceoltóirí as Bostún agus sheinn siad cupla seó le h-ábhar nua. Chuaigh Wilson go Bostún agus chuaigh se isteach i [[Homie]], tionscadal Cuomo eile. Bhí [[Greg Brown]] (''[[Cake (banna)|Cake]]'' agus ''[[Deathray]]''), Matt Sharp, [[Yuval Gabay]] (''[[Soul Coughing]]'' agus ''[[Sulfur (banna)|Sulfur]]''), [[Adam Orth]] (''Shufflepuck'') agus [[Mikey Welsh]] sa bhanna fosta. Níor chuir siad ach amhrán amháin amach, darb ainm ''American Girls'', don scannán ''[[Meet the Deedles]]''. I mí Feabhra 1998, d'athaontaigh Cuomo, Wilson agus Bell in Los Angeles. D'fhostaigh siad Mikey Welsh dordghiotár a sheinm. Sheinn Welsh le [[Juliana Hatfield]] roimhe sin. Chleacht siad agus thaifead siad samplaí go dtí ag deireadh 1998 ach bhí frustrachas agus easaontas sa bhanna. D'fhill Wilson go Portland. I mí na Samhna 1998, sheinn an bhanna dhá sheó, le drumadóir eile, faoi ainm ''Goat Punishment''. Níor sheinn siad ach amhráin [[Nirvana]] agus [[Oasis]]. Sa mhíonna ina dhiaidh sin, bhí [[dúlagar]] ar Cuomo agus b'aonarán é. Rinne sé turgnaimh lena cheol agus scríobh sé 121 amhrán faoi 1999. An uair úd, d'oibrigh Wilson le ''The Special Goodness'' agus d'oibrigh Bell le ''Space Twins'' aris. Chuaigh Welsh ar thuras le Juliana Hatfield. === Teacht ar ais agus An "t-Albam Glas" (2000-01) === [[Íomhá:MikeyWelshWinter2010.jpg|mion|deas|Mikey Welsh (2010)]] {{Príomhalt|Weezer (Albam Glas)}} D'athaontaigh Weezer i mí Aibreáin 2000 agus sheinn siad ag an ''Fuji Rock Festival''. Ó mhí Aibreáin go mí na Bealtaine 2000, chleacht siad agus thriail siad amhráin nua i Los Angeles. D'fhill siad go dtí an ardán i mí an Mheithimh 2000 agus sheinn siad seónna beaga gan iarraidh, faoi ainm ''Goat Punishment'' arís. Sheinn siad naoi ndáta ar an ''Warped Tour'' fosta. Thaifead siad albam nua agus d'fhostaigh siad Ric Ocasek léiriú arís. Cuireadh [[Weezer (albam glas)|An t-Albam Glas]] amach ar 15 Bealtaine 2001. Ba é ''[[Hash Pipe]]'' an chéad singil ón albam. Bhí sé ag uimhir 2 ar ''Billboard Modern Rock''. Eisíodh ''[[Island in the Sun]]'' mar an dara singil agus bhí an-tóir idirnáisiúnta ar an amhrán. Chuir siad ''[[Photograph (amhrán Weezer)|Photograph]]'' amach i mí na Samhna 2001. Bhí an t-albam ag uimhir 4 ar '' Billboard 200'' agus bhain sé platanam amach o shin. D'fhag Welsh Weezer in 2001 mar strus agus mí-úsáid drugaí. Tháinig [[Scott Shriner]] in ionad Welsh ar dhordghiotár. === ''Maladroit'' (2002) === {{Príomhalt|Maladroit}} I mí Aibreáin 2002, Chuir Matt Sharp an dlí ar Weezer. Shocraigh siad an cás gan dul chun cúirte. Thit an banna amach leis an lipéad, Interscope, fosta. D'ainneoin an fadhbanna seo, chuir siad a gceathrú albam amach, ''[[Maladroit]]'', ar 14 Bealtaine 2002. Bhí léirmheasanna dearfacha ag an albam ach bhí titim ar an díolachán. Fosta, chuir siad dhá shinglí amach on albam seo: ''[[Dope Nose]]'' agus ''[[Keep Fishin']]''. Ar 23 Márta 2004, chuir Weezer a gcéad DVD amach, darb ainm [[Weezer – Video Capture Device: Treasures from the Vault 1991–2002|Video Capture Device]]. Chuir [[Karl Koch]] (cúntóir don bhanna) an DVD le cheile. === ''Make Believe'' (2003-06) === {{Príomhalt|Make Believe (albam Weezer)}} Roimh na seisiúin don ceathrú albam, d'oibrigh Wilson agus Bell ar a dtionscadail eile. In 2003, chuir Bell ''[[The End of Imagining]]'' amach le ''Space Twins'' agus chuir Wilson ''[[Land Air Sea]]'' amach le ''The Special Goodness''. Ó mhí na Nollag 2003 go fómhar 2004, thaifead an banna a lán ábhair don albam nua le [[Rick Rubin]]. Cuireadh an t-albam, ''[[Make Believe (albam Weezer)|Make Believe]]'', amach ar 10 Bealtaine 2005. Bhí an t-albam ag uimhir 2 ar ''Billboard 200''. In ainneoin rath brabúsach, bhí idir mhaith agus olc sna léirmheasanna. [[Íomhá:Weezer_2005.jpg|mion|deas|Weezer (2005)]] Bhí an-ráchairt ar an chéad singil, ''[[Beverly Hills (amhrán Weezer)|Beverly Hills]]'', sna Stáit Aontaithe agus go hidirnáisiúnta. Bhí sé ag uimhir 1 ar ''Billboard Modern Rock'' agus ag uimhir 10 ar ''Billboard Hot 100''. Fuair an amhrán a gcéad ainmniúchán ''[[Grammy]]'' sa chatagóir ''Best Rock Song''. Ba é ''[[We Are All on Drugs]]'' a ndara singil ón albam. Bhí an tríú singil, ''[[Pefect Situtation]]'', ag uimhir 1 ar ''Billboard Modern Rock'' agus ag uimhir 51 ar ''Billboard Hot 100''. Chuir siad ceathrú singil, ''[[This is Such a Pity]]'', fosta. D'úsáid an banna uirlisí breise ar an turas ''Make Belive'', mar shampla [[pianó]] agus [[sintéiseoir]]. Fuair siad giotáraí eile, darb ainm Bobby Schneck, fosta. Sheinn Weezer in [[Éirinn]] don chéad uair ar 6 Iúil 2005 in [[Sráid an Bhiocáire]] agus sheinn siad i m[[Baile Átha Cliath]] arís i mí Lúnasa 2005. === An "t-Albam Dearg" (2006-08)=== {{Príomhalt|Weezer (Albam Dearg)}} Tar éis ''Make Believe'', bhí sos ag an bhanna. D'fhill Cuomo go Harvard agus fuair sé céim i 2006. Ar 18 Meitheamh 2006, phós Cuomo Kyoko Ito. D'fhreastail na baill den bhanna reatha an pósadh agus, fosta, Matt Sharp agus Jason Cropper. I rith an tsosa seo, bhí Bell agus Wilson sa scannán ''[[Factory Girl]]'' agus thug siad amhrán don fhuaimrian (leagan d'amhrán de chuid ''[[The Velvet Underground|Velvet Underground]]'', darb ainm ''Heroin''). Thosaigh Bell tionscadal nua: ''[[The Relationship]]''.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/ceol/weezer-red-album/|teideal=Weezer - Red Album|údar=Félim Borland|dáta=2008-07-05|language=GA|work=[[Nós (iris)|NÓS]]|dátarochtana=2026-03-05}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Cuireadh ''[[Weezer (albam dearg)|Weezer]]'', nó An t-Albam Dearg, amach in mí an Mheithimh 2006. Tháirg Rick Rubin an t-albam le Weezer agus mheasc [[Rich Costey]] é. Tháirg [[Jacknife Lee]] dhá amhrán ar an albam fosta. Bhí an t-albam ag uimhir 4 ar ''Billboard 200'' agus fuair sé léirmheasanna dearfacha. Bhain an chéad singil ón albam, ''[[Pork and Beans]]'' barr ''Billboard Modern Rock Tracks'' amach agus bhí sé ag uimhir 64 ar '' Billboard Hot 100''. Fosta, bhuaigh a fhíseán [[Grammy]] do '' Best Short Form Music Video''. Chuir siad trí shingil eile ón albam: ''[[Trouble Maker]]'', ''[[Dreamin']]'' agus ''[[The Greatest Man That Ever Lived (Variations on a Shaker Hymn)]]''. Sheinn siad cúig dháta sa [[an tSeapáin|tSeapáin]] ag tús mhí Mheán Fómhair. Chuaigh siad ar an turas ''Troublemaker'' ansin agus sheinn siad aon sheó is fiche i [[Meiriceá]] agus [[Ceanada]]. === ''Raditude'' agus ''Hurley'' (2009–13) === {{Príomhalt|Raditude|Hurley (albam Weezer)}} In 2009, chuaigh siad ar camchuairt le [[Blink-182]]. Sheinn [[Josh Freese]] na drumaí go sealadach ar an turas mar d'athraigh Patrick Wilson go giotár. Dúirt Wilson gurbh fhearr le Cuomo gníomhach a bheith ar stáitse agus chuir an giotár as do a ghluaiseacht. Ar 18 Lúnasa 2009, chuir siad an chéad singil amach ón albam nua, ''"(If You're Wondering If I Want You To) I want you to"''. Bhí sé ag uimhir 81 ar ''Billboard Hot 100''. ''Raditude'' an t-ainm atá ar an albam, mhol an t-aisteoir [[Rainn Wilson]] an t-ainm. Cuireadh an t-albam amach ar 3 Samhain 2009 agus bhí sé ag uimhir 7 ar ''Billboard 200''. Sceidealaigh turas do mhí na Nollag 2009. Ar 6 Nollaig 2009, bhí Cuomo gortaithe mar thuairteáil a bhus camchuairte. Bhí trí [[easna]] bhriste agus fuiliú inmheánach aige, agus bhí dhá easna bhriste ag a chúntóir fosta. Bhí a bhean cheile, a leanbh agus an buime ar an bhus fosta, ach ní raibh siad gortaithe. Bhí an turas curtha siar ach thosaigh sé aris ar 20 Eanáir 2010. Ní raibh Weezer le Geffin Records níos mó. Shínigh siad le lipéad neamhspleách ''[[Epitaph Records]]''. Cuireadh an t-albam ''[[Hurley (albam Weezer)|Hurley]]'' amach i mí Mheán Fómhair 2010 trí ''Epitaph''. Bhí an chéad singil ón albam, ''[[Memories]]'' ar an fhuaimrian don scannán ''[[Jackass 3D]]'' fosta. I mí na Samhna 2010, chuir siad albam díolama amach, darb ainm ''[[Death to False Metal]]''. Fosta, thug siad amhráin do na scannáin ''[[Cars 2]] agus ''[[Shrek Forever After]]'' Ar 8 Deireadh Fómhair 2011, fuair iar-dhordghiotáraí Mickey Welsh bás mar ródháileog amhrasta i g[[Chicago, Illinois]]. Sheinn Weezer i gChicago an oíche dár gcionn go díreach agus thug siad ómós dó. === ''Everything Will Be Alright in the End'' agus An "tAlbam Bán" (2013-16) === [[Íomhá:Weezer,_City_Of_Trees_2016.jpg|mion|deas|(C-D) Bell, Cuomo agus Shriner (2016)]] {{Príomhalt|Everything Will Be Alright in the End|Weezer (Albam Bán)}} Thosaigh an banna ag taifeadadh le Ric Ocasek, an léiritheoir ar an Albam Gorm agus an tAlbam Glas. Cuireadh ''[[Everything Will Be Alright in the End]]'' amach ar 7 Deireadh Fómhair 2014. Fuair an t-albam léirmheasanna fabhracha de ghnáth. Ar 26 Deireadh Fómhair 2015, Chuir an banna singil nua, ''"[[Thank God for Girls]]"'', amach trí ''[[Apple Music]]''. Seachtain ina dhiaidh sin, chuir an banna dara shingil, "''[[Do you wanna get high?]]"'', amach. Ar 14 Eanáir 2016, chuir siad singil eile, ''"[[King of the World]]"'', amach agus d'fhógair siad an [[Weezer (albam bán)|tAlbam Bán]]. Cuireadh ''[[Weezer (albam bán)|Weezer]]'' amach ar 1 Aibreán 2016 agus bhí sé ag uimhir 4 ar ''Billboard 200'' Fuair an t-albam ainmniúchán [[Grammy]] sa chatagóir ''Best Rock Album''. Fosta, shínigh an banna le h[[Atlantic Records]]. === ''Pacific Daydream'' (2017–18)=== {{Príomhalt|Pacific Daydream}} Ar 16 Márta 2017, chuir siad amhrán nua ''[[Feels Like Summer]]'' amach, an chéad singil ón albam nua. Fuair sé freagairt éagsúil ón leantóirí ach bhí an-rath ar an amhrán sa raidió ailtéarnach (bhí sé ag uimhir 2 ar ''Alternative Airplay chart''). D'fhógair Weezer ''[[Pacific Daydream]]'' ar 16 Lúnasa agus chuir sé an albam amach ar 27 Deireadh Fómhair. Ar 17 Lúnasa, chuir siad singil bolscaireachta, ''[[Mexican Fender]]'' amach. Chuir siad ''Beach Boys'' amach an mí dár gcionn agus chuir siad ''Weekend Woman'' amach an mí ina dhiaidh sin. Ba é ''[[Happy Hour (amhrán Weezer)|Happy Hour]]'' an dara singil ón albam agus bhí sé ag uimhir 9 ar ''Alternative Airplay chart''. Fuair an t-albam ainmniúchán [[Grammy]] sa chatagóir ''Best Rock Album''. === An "tAlbam Téal" agus an "tAlbam Dubh" (2018-19) === {{Príomhalt|Weezer (Albam Téal)|Weezer (Albam Dubh)}} Tar éis feachtais leantóra ar [[Twitter]], d'eisigh Weezer leagan d'amhrán de chuid [[Toto (banna)|Toto]], ''[[Africa (amhrán Toto)|Africa]]'', ar 29 Bealtaine 2018. Roimhe sin, throlláil an banna leantóirí agus d'eisigh siad leagan den amhrán ''[[Rosanna (amhrán Toto)|Rosanna]]''. I mí Lúnasa 2018, bhí ''Africa'' ag uimhir 1 ar ''Billboard Alternative Songs''. D'fhreagair Toto agus d'eisigh siad leagan d'amhrán de chuid Weezer, [[Hash Pipe]]. Leis an rath d'''Africa'', chuir Weezer albam gan choinne amach le leaganacha. Eisíodh [[Weezer (albam Téal)|an tAlbam Téal]] ar 24 Eanáir 2019 agus bhí sé brabúsach. Ar 20 Meán Fómhair 2018, chuir Weezer ''[[California Snow]]'' amach don scannán 2018 ''Spell''. Ar 11 Deireadh Fómhair 2018, chuir siad ''[[Can't Knock the Hustle]]'' amach - an chéad singil óna n-albam nua. D'eisigh siad singil eile, ''[[Zombie Bastards]]'', ar 21 Samhain agus d'fhógair siad [[Weezer (albam dubh)|an tAlbam Dubh]]. Eisíodh na amhráin "''High as a Kite''" agus "''Living in LA''" ar 21 Feabhra. Eisíodh an t-albam ar 1 Márta 2019. Chuaigh siad ar turas airéine le ''[[Pixies]]''. === ''OK Human'' agus ''Van Weezer'' (2019–21) === {{Príomhalt|OK Human|Van Weezer}} Ar 24 Eanáir 2019, d'fhógair Cuomo, in agallamh le [[Zane Lowe]], gur thaifead Weezer traiceanna bunúsacha d'albam nua. Fosta, dúirt Cuomo go raibh sé ag Obair ar albam eile leis an teideal oibre [[Van Weezer]]. Ar 10 Meán Fómhair 2019, d'fhógair Weezer [[Hella Mega Tour]] le [[Green Day]] agus [[Fall Out Boy]]. Fosta, chuir siad an chéad singil ó Van Weezer amach: ''[[The End of the Game]]''. Bhí an t-amhrán ag uimhir 2 ar chairt ''Alternative Airplay''. thaifead an banna leagan den amhrán ''[[Lost in the Woods]]'' don scannán 2019 ''[[Frozen II]]' agus cuireadh ar an albam fuaimriain é. Ar 6 Bealtaine 2020, chuir Weezer an singil amach ''[[Hero (amhrán Weezer)|Hero]]'', ómós don oibrithe riachtanacha sa [[Paindéim COVID-19|Phaindéim COVID-19]]. Ag an am céanna, d'fhógartha siad an mhoill de ''Van Weezer''. Bhí an t-amhrán ag uimhir 1 ar chairt ''Alternative Airplay''. Ar 10 Bealtaine 2020, bhí páirt acu in eipeasóid de chuid ''[[The Simpsons]]'': ''The Hateful Eight-Year Olds''. Ar 14 Lúnasa 2020, d'fhógair Weezer go n-eiseoidh siad ''Van Weezer'' i mí na Bealtaine 2021 agus, ar an lá céanna, chuir siad an singil ''"Beginning of the End"'' amach don scannán ''Bill & Ted Face the Music''. Fuair [[Eddie Van Halen]] bás ar 6 Deireadh Fómhair 2020, mar sin, tiomnaíodh an t-albam dó. Tiomnaíodh an t-albam do [[Ric Ocasek]] fosta. Bhí sé an léiritheoir ar an [[Weezer (albam gorm)|Albam Gorm]], [[Weezer (albam glas)|Albam Glas]] agus ''[[Everything Will Be Alright in the End]]''. Fuair Ocasek bás i mí Mheán Fómhair 2019. Ar 18 Eanáir 2021, d'fhógair Weezer a gceathrú h-albam déag, ''[[OK Human]]'' (imeartas ar ''[[OK Computer]]'' le [[Radiohead]]), agus eisíodh ar 29 Eanáir. Eisíodh an t-amhrán ''[[All My Favorite Songs]]'' le leagan eile leis an bhanna indie ''[[AJR]]''. Bhí an t-amhrán ag uimhir 1 ar chairt ''Alternative Airplay'' agus ainmníodh do [[Grammy]] é. D'fhostaigh an banna [[ceolfhoireann]] ocht bpíosa is tríocha don albam agus ní thaifead siad ach le trealamh [[analógach]]. Chuir siad ''I Need Some of That'' amach ar 21 Aibreán 2021 agus, ar 7 Bealtaine 2021, eisíodh ''[[Van Weezer]]'' faoi dheireadh. === ''SZNZ'', turais agus ceiliúradh 30 bliain (2021–inniu) === {{Príomhalt|SZNZ: Spring|SZNZ: Summer|SZNZ: Autumn|SZNZ: Winter}} Bhí ''Hella Mega Tour'' curtha siar mar [[Paindéim COVID-19|COVID-19]] ach thosaigh an chuid Mheiriceánach ar 24 Iúil 2021 in [[Arlington, Texas]]. Chuaigh an chuid [[An Eoraip|Eorpach]] go dtí [[an Ostair]], [[an Bheilg]], [[an Ísiltír]], [[Sasana]], [[Albain]], [[an Fhrainc]] agus [[Éirinn]] (sheinn siad i b[[Páirc Mharlaí]]). Ar 11 Márta 2022, d'fhógair Weezer ''SZNZ'', sraith ceithre ceirnín leathfhada le téama faoi na séasúir. Eisíodh an chéad EP, ''[[SZNZ: Spring]]'', ar 20 Márta. Eisíodh an príomhshingil, ''[[A Little Bit of Love]]'' ar 16 Márta agus bhí sé ag uimhir 1 ar chairt ''Alternative Airplay''. Ar 20 Meitheamh, bhí Weezer ar ''[[Jimmy Kimmel Live!]]'' agus sheinn siad ''[[Records (amhrán)|Records]]'', an príomhshingil de chuid ''[[SZNZ: Summer]]''. Bhí sé ag uimhir 1 ar chairt ''Alternative Airplay'' fosta. Phleanáil an banna cónaitheacht ar Broadway ach cealaíodh í mar an costais mhóra. Ar 19 Meán Fómhair, sheinn Weezer faoin ainm ''Goat Punishment'' arís, sa ''Troubadour,'', [[Hollywood (Los Angeles)|Hollywood]] agus sheinn siad ''SZNZ: Winter'' don chéad uair. Fosta, seoladh an singil de chuid ''SZNZ:Autumn'': ''What Happens After You?'' agus eisíodh ar 22 Meán Fómhair é. Ar 9 Nollaig 2022, chuir Weezer ''I Want a Dog'' amach. Bhí sé an príomhshingil ón EP deireanach sa tsraith, ''[[SZNZ: Winter]]''. Eisíodh ''SZNZ: Winter'' ar 21 Nollaig 2022. In mí na Samhna 2023, bhí Weezer sa scannán [[Netflix]] [[Family Switch]]. I mí an Mheithimh 2024, thosaigh Weezer turas s[[an Ríocht Aontaithe]] agus Éirinn le [[The Smashing Pumpkins|Smashing Pumpkins]]. Ar 1 Samhain, chuir siad "eagrán an-shómasach" den Albam Gorm amach. Ar 10 Meitheamh 2025, thosaigh siad a dturas Eorpach i m[[Beirlín]] agus seinnfidh siad ag [[Coláiste na Tríonóide]] ar 2 Iúil. == Baill == {{col-begin}} {{col-2}} === Baill reatha === *[[Rivers Cuomo]] – amhránaí, giotár, méarchlár (1992–inniu) *[[Patrick Wilson]] – drumaí, cnaguirlisí (1992–present), fonnadóireacht taca(2007–inniu); giotár, méarchlár(2007–2012) *[[Brian Bell]] – giotár, fonnadóireacht taca (1993–inniu), méarchlár (2000–inniu) *[[Scott Shriner]] – dordghiotár, fonnadóireacht taca(2001–inniu), méarchlár (2007–inniu) {{col-2}} ===Iarbhaill=== *[[Matt Sharp]] – dordghiotár, fonnadóireacht taca (1992–1998) *[[Jason Cropper]] – giotár, fonnadóireacht taca(1992–1993) *[[Mikey Welsh]] – dordghiotár, fonnadóireacht taca (1998–2001; b. 2011) ===Iarcheoltóirí camchuairte=== *Bobby Schneck – méarchlár, giotár, dordghiotár (2000–2005) *[[Josh Freese]] – drumaí, cnaguirlisí (2009–2012) *[[Daniel Brummel]] – méarchlár, giotár(2012–2014) *Dave Elitch – drumaí, cnaguirlisí (2022; ionadaí ar Patrick Wilson) {{col-end}} '''Amlíne''' {{#tag:timeline| ImageSize = width:900 height:auto barincrement:20 PlotArea = left:90 bottom:95 top:5 right:10 Alignbars = justify DateFormat = dd/mm/yyyy Period = from:14/02/1992 till:{{#time:d/m/Y}} TimeAxis = orientation:horizontal format:yyyy Legend = orientation:vertical position:bottom columns:3 ScaleMajor = increment:3 start:1993 ScaleMinor = increment:1 start:1993 Colors = id:lvocals value:red legend:Amhránaí id:bvocals value:pink legend:Fonnadóireacht_taca id:guitar value:teal legend:Giotár id:keys value:purple legend:Méarchlár id:bass value:blue legend:Dordghiotár id:drums value:orange legend:Drumaí,_cnaguirlisí id:album value:black legend:Albam id:EP value:gray(0.7) legend:EP id:bars value:gray(0.95) BackgroundColors = bars:bars LineData = color:album layer:back at:10/05/1994 at:24/09/1996 at:15/05/2001 at:14/05/2002 at:10/05/2005 at:03/06/2008 at:03/11/2009 at:10/09/2010 at:07/10/2014 at:01/04/2016 at:27/10/2017 at:24/01/2019 at:01/03/2019 at:29/01/2021 at:07/05/2021 color:EP layer:back at:29/10/1996 at:07/12/2000 at:24/09/2002 at:16/12/2008 at:10/06/2016 at:20/03/2022 at:21/06/2022 at:22/09/2022 at:21/12/2022 BarData = bar:Rivers text:Rivers Cuomo bar:Jason text:Jason Cropper bar:Brian text:Brian Bell bar:Matt text:Matt Sharp bar:Mikey text:Mikey Welsh bar:Scott text:Scott Shriner bar:Patrick text:Patrick Wilson PlotData = width:11 bar:Rivers from:start till:end color:lvocals bar:Jason from:start till:15/08/1993 color:guitar bar:Matt from:start till:15/02/1998 color:bass bar:Patrick from:start till:end color:drums bar:Brian from:16/09/1993 till:end color:guitar bar:Mikey from:01/03/1998 till:15/08/2001 color:bass bar:Scott from:01/09/2001 till:end color:bass width:7 bar:Rivers from:start till:end color:guitar bar:Patrick from:01/07/2007 till:15/11/2012 color:guitar bar:Brian from:01/12/2000 till:end color:keys bar:Scott from:01/07/2007 till:end color:keys width:5 bar:Patrick from:01/07/2007 till:15/11/2012 color:keys width:3 bar:Rivers from:start till:end color:keys bar:Jason from:start till:15/08/1993 color:bvocals bar:Matt from:start till:15/02/1998 color:bvocals bar:Brian from:16/09/1993 till:end color:bvocals bar:Mikey from:01/03/1998 till:15/08/2001 color:bvocals bar:Scott from:01/09/2001 till:end color:bvocals bar:Patrick from:01/07/2007 till:end color:bvocals }} == Dioscliosta == === Albaim === {{div col}} *''[[Weezer (albam gorm)|Weezer]]'' (1994) *''[[Pinkerton]]'' (1996) *''[[Weezer (albam glas)|Weezer]]'' (2001) *''[[Maladroit]]'' (2002) *''[[Make Believe]]'' (2005) *''[[Weezer (albam dearg)|Weezer]]'' (2008) *''[[Raditude]]'' (2009) *''[[Hurley (albam)|Hurley]]'' (2010) *''[[Everything Will Be Alright in the End]]'' (2014) *''[[Weezer (albam bán)|Weezer]]'' (2016) *''[[Pacific Daydream]]'' (2017) *''[[Weezer (albam téal)|Weezer]])'' (2019) *''[[Weezer (albam dubh)|Weezer]]'' (2019) *''[[OK Human]]'' (2021) *''[[Van Weezer]]'' (2021) {{div col end}} == Tagairtí == 0mh5tyw17oh8vu3or6zd80sl00f3okt 0 86303 1310476 1229002 2026-04-27T08:20:28Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 3 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310476 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} Dísreach [[Ceol leictreonach|ceol leictreonaice]] déanta suas de [[Muireann Nic Amhlaoibh|Mhuireann Nic Amhlaoibh]] agus [[Pádraig Rynne]] is ea '''Aeons'''. Scaoil siad a gcéad singlí, ''Bealtaine'' agus ''An Fhuil,'' i 2016<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/ceol/amhran-na-haoine-bealtaine/|teideal=https://nos.ie/cultur/ceol/amhran-na-haoine-bealtaine/|údar=Foireann NÓS|dáta=|language=|work=[[Nós (iris)|nos.ie]]|dátarochtana=2018-11-16}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/ceol/amhran-na-haoine-an-fhuil-aeons/|teideal=https://nos.ie/cultur/ceol/amhran-na-haoine-an-fhuil-aeons/|údar=Foireann NÓS|dáta=|language=|work=nos.ie|dátarochtana=2018-11-16}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>agus a gcéad albam, ''Fís'', i Mí na Bealtaine 2018<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/ceol/albam-ilchinealach-uaillmhianach/|teideal=https://nos.ie/cultur/ceol/albam-ilchinealach-uaillmhianach/|údar=Cathal Mac Dhaibhéid|dáta=|language=|work=nos.ie|dátarochtana=2018-11-15}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.irishtimes.com/culture/music/aeons-f%C3%ADs-review-electronica-and-the-irish-language-together-at-last-1.3573816|teideal=Aeons: Fís review – Electronica and the Irish language together at last|údar=|dáta=|language=en-IE|work=[[The Irish Times]]|dátarochtana=2018-11-16}}</ref>. [[Íomhá:Pioneer DJM-2000 Nexus 4ch mixer with color touch panel, viewed from rear (2017-04-12 @pxhere 1390210).jpg|alt=Trealamh meascaithe ceoil|mion|Tá cordaí "preabacha, dordlíne shimplí agus buille ó mheaisín drumadóireachta" le clos sa rian ''Ar Snámh'', "fonn a chuirfeadh saothar [[Kanye West]] aimsir ''808s + Heartbreak'' i gcuimhne duit."<ref name=":0" />]] == Gradaim NÓS == Tá méid mhaith ainmniúchán gearrliosta faighte ag an dísreach chun gradam [[Nós|NÓS]], agus bua acu iontu faoi dhó. Sa bhliain 2019, fuair Aeons ainmniúchán chun '[[Banna / Ceoltóir na Bliana (Gradaim NÓS)|Banna/Ceoltóir na Bliana]]'; fuair ''Fís'' ainmniúchán chun '[[Albam na Bliana – Nuacheol (Gradaim NÓS)|Albam na Bliana]]', agus fuair ''Cúramaí an tSaoil'', ceann de na hamhráin ar ''Fís'', ainmniúchán chun '[[Amhrán na Bliana (Gradaim NÓS)|Amhrán na Bliana]]'<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/gradaim-nos-2019/|teideal=Gradaim NÓS 2019|údar=Foireann NÓS|dáta=|language=ga|work=NÓS|dátarochtana=2019-02-04}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/gradaim-nos-taimid-ag-suil-le-saibhreas-an-cheoil-chomhaimseartha-ghaeilge-a-leiriu-i-lar-na-hardchathrach-anocht/|teideal=GRADAIM NÓS: ‘Táimid ag súil le saibhreas an cheoil chomhaimseartha Ghaeilge a léiriú i lár na hardchathrach anocht’|language=ga-IE|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2019-02-04}}</ref>, cé gur [[Kneecap]] a bhuaigh gach ceann de na duaiseanna sin faoi dheireadh.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/gailearai-cuig-chuis-cheiliurtha-ag-kneecap-ag-gradaim-nos-2019/|teideal=GAILEARAÍ: Cúig chúis cheiliúrtha ag KNEECAP ag Gradaim NÓS 2019|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2019-02-04}}</ref> Sa bhliain 2017, bhuaigh Aeons dhá ghradam NÓS, do '[[Físeán na Bliana (Gradaim NÓS)|Físeán na Bliana]]', le físeán ceoil ''Bhealtaine'', agus '[[Gradam Rónáin Mhic Aodha Bhuí|Nuíosach na Bliana]]', agus iad i dteideal dul san iomaíocht don ghradam sin toisc gurbh í 2016 an chéad bhliain ghníomhach dóibh. Fuair siad trí ainmniúchán eile freisin; ''Bealtaine'' agus ''An Fhuil'' araon do '[[Amhrán na Bliana (Gradaim NÓS)|Amhrán na Bliana]]', agus an dísreach féin chun '[[Banna / Ceoltóir na Bliana (Gradaim NÓS)|Banna/Ceoltóir na Bliana]]'.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/gradaim-nos-2017/|teideal=Gradaim Cheoil NÓS 2017|údar=Foireann NÓS|dáta=|language=ga|work=NÓS|dátarochtana=2019-02-04}}</ref> Déantar achoimre ar na sonraí seo sa tábla seo thíos: {| class="wikitable" |+ !Bliain !Duais !Amhrán nó Albam !Leibhéal |- | rowspan="3" |2019 |Banna/Ceoltóir na Bliana | - |Ainmniúchán |- |Albam na Bliana |Fís |Ainmniúchán |- |Amhrán na Bliana |Cúramaí an tSaoil |Ainmniúchán |- | rowspan="5" |2017 | Ceoltóir/Banna na Bliana | - |Ainmniúchán |- | rowspan="2" |Amhrán na Bliana |Bealtaine |Ainmniúchán |- |An Fhuil |Ainmniúchán |- style="background: gold;" |Nuíosach na Bliana | - |Bua |- style="background: gold;" |Físeán na Bliana |Bealtaine |Bua |} == Disceolaíocht == {| class="wikitable" |+ !Teideal !Bliain !Albam |- |Bealtaine | rowspan="2" |2016 | - |- |An Fhuil (in éindí le [[Séamus Barra Ó Súilleabháin]]) | - |- |Ar Snámh | rowspan="9" |2018 | rowspan="9" |Fís |- |Éalú |- |A Stóirín Bán |- |Cúramaí an tSaoil (in éindí le ''[[The Rubberbandits]]'') |- |Stoirm |- |Fé Scáth |- |Crann Taca |- |Drochshúil |- |Ar Snámh Acústach (in éindí le Cormac McCarthy) |} == Féach freisin == * [[Muireann Nic Amhlaoibh]] * [[Pádraig Rynne]] * [[Amano]] == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha]] [[Catagóir:Bannaí a chanann i nGaeilge]] [[Catagóir:Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 2016]] [[Catagóir:Buaiteoirí Ghradam NÓS sa rannóg Nuatheachtaí na Bliana]] [[Catagóir:Buaiteoirí Ghradam NÓS sa rannóg Físeán na Bliana]] [[Catagóir:Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Amhrán na Bliana]] [[Catagóir:Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Albam na Bliana (Nuacheol)]] [[Catagóir:Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Ealaín na Bliana]] [[Catagóir:Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Banna / Ceoltóir na Bliana]] qfepr4ymzax9l1odvvisbognaid6fqf 0 88652 1310311 1255735 2026-04-26T16:41:33Z Seachránaí 53315 Catagóir 1310311 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Faró]] [[Sean-Éigipt|Éigipteach]] ab ea '''Meancabhra''' réimeas 2530 r. Chr. == Naisc sheachtracha == == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-beath-eg}} [[Catagóir:Farónna]] o1g89yib4358w13e0h8lwnnk60hhels 0 88968 1310436 1295757 2026-04-26T23:47:34Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1310436 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba é '''Sargón na hAcáide''' an chéad rialtóir ar [[Impireacht na hAcáide]] (réimeas 2334 RC – 2284 RC). {{Síol-beath}} [[Catagóir:An Chré-umhaois]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe Áiseacha]] [[Catagóir:Impireacht na hAcáide]] 8a206c3ut16idtmhc7g9ks2ou32qnn1 1310444 1310436 2026-04-26T23:54:46Z Seachránaí 53315 1310444 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba é '''Sargón na hAcáide''' an chéad rialtóir ar [[Impireacht na hAcáide]] (réimeas 2334 RC – 2284 RC). {{Síol-beath}} [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe Áiseacha]] [[Catagóir:Impireacht na hAcáide]] a2frgb2xhmtixtv5499qi3tc6ec85lc 14 88970 1310443 1295759 2026-04-26T23:54:38Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1310443 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:An Chré-umhaois]] [[Catagóir:An Mheaspatáim]] [[Catagóir:Iar-thíortha]] [[Catagóir:Impireachtaí]] [[Catagóir:Stair na hIaráice]] 74otkkj0ddz6piv26uonpxbos1n4quo 1310447 1310443 2026-04-26T23:59:12Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1310447 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:An Chré-umhaois]] [[Catagóir:An Mheaspatáim]] [[Catagóir:Iar-thíortha]] [[Catagóir:Impireachtaí]] [[Catagóir:Stair na hIaráice]] [[Catagóir:Stair na hIaráine]] [[Catagóir:Stair na Siria]] [[Catagóir:Stair na Tuirce]] 1kt4hysvhqyk3044kij44a0skgqwu4n 0 88971 1310437 1071371 2026-04-26T23:49:35Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1310437 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} [[Íomhá:Empire_akkad.svg|deas|250px|thumb|An Acáid]] Príomhchathair [[Impireacht na hAcáide]] ab ea '''an Acáid'''. {{Síol-stair}} {{Síol-tír}} [[Catagóir:An Chré-umhaois]] [[Catagóir:Impireacht na hAcáide]] [[Catagóir:Príomhchathracha na hÁise]] oe9ati8lca9rkcezuya3fd7c1204qr3 1310446 1310437 2026-04-26T23:55:35Z Seachránaí 53315 1310446 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} [[Íomhá:Empire_akkad.svg|deas|250px|thumb|An Acáid]] Príomhchathair [[Impireacht na hAcáide]] ab ea '''an Acáid'''. {{Síol-stair}} {{Síol-tír}} [[Catagóir:Impireacht na hAcáide]] [[Catagóir:Príomhchathracha na hÁise]] rwj7kg3knac6914c5ouo18uucdimsd9 0 90143 1310271 1262261 2026-04-26T15:52:10Z Conradder 34685 bás 1310271 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Dornálaíocht|Dornálaí]] [[Iodálaigh|Iodálach]], a bhí ina [[Liosta curaidh dornálaíochta meánmheáchan|churadh meánmheáchain]], ab ea '''Giovanni "Nino" Benvenuti''', a rugadh ar [[26 Aibreán]] [[1938]] in [[Izola]], [[an tSlóivéin]]. Fuair sé bás ar 20 Bealtaine 2025. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-beath-si}} {{DEFAULTSORT:Benvenuti, Nino}} [[Catagóir:Dornálaithe Iodálacha]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1938]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Básanna in 2025]] hkezgkhsp6e6992asyj2r1rfny3d8d4 0 90427 1310310 1280459 2026-04-26T16:41:12Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1310310 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} B'é '''Marcas Áiréilias'''<ref name='EID'>{{Cite web-en|url=https://www.teanglann.ie/ga/eid/Aurelius|title=English-Irish Dictionary (de Bhaldraithe): Aurelius|editor=[[Tomás de Bhaldraithe]], eag.|year=1959|publisher=[[An Gúm]]|location=[[Baile Átha Cliath]]|isbn=978-1857910360|access-date=2024-05-24|language=ga|work=Teanglann.ie}}</ref> ({{lang-la|Marcus Aurelius Antoninus Augustus}}; a rugadh ar an [[26 Aibreán]] [[121]] sa [[An Róimh|Róimh]] agus a fuair bás ar an [[17 Márta]] [[180]]), an t[[Impire Rómhánach]] ó [[8 Márta]] [[161]] go [[17 Márta]] [[180]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-beath-it}} {{Síol-beath-eg}} {{Síol-creid}} {{Síol-scríbhneoir}} {{DEFAULTSORT:Marcas Áiréilias}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 121]] [[Catagóir:Básanna i 180]] [[Catagóir:Déithe Rómhánacha]] [[Catagóir:Farónna]] [[Catagóir:Fealsúna Iodálacha]] [[Catagóir:Impirí Rómhánacha]] [[Catagóir:Sagairt]] [[Catagóir:Scríbhneoirí na Sean-Róimhe]] g5sektchbtpi3vxs5xyuoku54w4ru8h 0 90605 1310352 1258579 2026-04-26T18:52:27Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310352 wikitext text/x-wiki {{glanadh}} [[Íomhá:Barcino._Barcelona,_por_Joseph_Friderich_Leopold.jpg|alt=Puerto de Barcelona|mion|329x329px| Calafort Bharcelona, ​​greanta ag Joseph Friedrich Leopold (c. 1720). ]] Síneann '''stair [[Barcelona|Bharcelona]]''' níos mó ná 4000 bliain, ó dheireadh na [[Neoiliteach|Neoilití]], agus fuarthas na chéad iarsmaí i gcríoch na cathrach go dtí an lá atá inniu ann. Tugann an tsubstráit dá áitritheoirí le chéile na pobail Iberian, [[An tSean-Róimh|Rómhánach]], [[An Giúdachas|Giúdach]], Viseagotach, [[An tIoslam|Moslamach]] agus [[An Chríostaíocht|Críostaí]]. Mar phríomhchathair na [[An Chatalóin|Catalóine]] agus an dara cathair is tábhachtaí sa [[An Spáinn|Spáinn]], tá [[Barcelona]] tar éis a ríthábhachtach a chruthú le himeacht ama, ó bheith ina choilíneacht bheag Rómhánach go dtí gur cathair ar a bhfuil meas idirnáisiúnta uirthi i réimsí mar a geilleagar, a hoidhreacht ealaíonta, a cultúr, a spórt agus a saol sóisialta. Tá beagán iarsmaí ar fáil anois ón am roimh bhunú na cathrach ag na Rómhánaigh sa chéad céad R.C. Tá iarsmaí de mhachaire Barcelona agus na ceantair máguaird fós mar chuid den mhainistir Neoiliteach déanach agus den chéad Chalcolithic.Tá iarsmaí den Neoiliteach déanach agus den luath-Chailciteach fós ar fáil i limistéar mhachaire Bharcelona agus na gceantar máguaird. Ina dhiaidh sin, d’fhorbair cultúr na Laietani, muintir Ibéarach. Ba choilíneacht rathúil í an chathair Rómhánach, a bunaíodh in aimsir Ágasta, cé go raibh sí beag. Ón tríú céad ar aghaidh, tugadh isteach an Chríostaíocht agus, idir an cúigiú agus an t-ochtú haois, bhí sí mar chuid den ríocht na Viseagotach. Tar éis '''forghabhála gairide na''' Moslamach, chuaigh Barcelona isteach i bhfithis Impireacht na gCairilínseachI, go dtí gur tháinig sí chun bheith ina contae agus gur bhain sí neamhspleáchas amach sa 10ú haois. == Tíreolaíocht agus suíomh == {{AP|Llano de Barcelona}} [[Íomhá:Plano_BCN.jpg|mion|250x250px| Léarscáil de Bharcelona. ]] Is í Barcelona príomhchathair réigiún Barcelona agus cúige Barcelona, agus is í an t-ionad uirbeach is tábhachtaí sa Chatalóin ag leibhéal déimeagrafach, polaitiúil, eacnamaíoch agus cultúrtha. Is é suíomh [[Generalitat de Catalunya|an rialtais réigiúnaigh]] agus Pharlaimint na Catalóine, chomh maith leis an gcomhairle cúige, an t-ardeaspag agus an Réigiún Míleata IV, agus tá calafort, aerfort agus gréasán tábhachtach iarnróid agus bóithre aige. {{Sfn|Barral i Altet|Beseran|Canalda|Guardià|Jornet|2000}} Le daonra de 1 &nbsp; 604 &nbsp; 555 áitritheoir in 2015,<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.ine.es/jaxiT3/Datos.htm?t=2911}}</ref> an dara cathair is mó daonra sa [[An Spáinn|Spáinn]] tar éis [[Maidrid]], agus an t-aonú haois déag san Aontas Eorpach. <ref>{{Lua idirlín|url=http://www.citymayors.com/features/euro_cities1.html|language=inglés}}</ref> {{Gráfica de evolución|1842|121815|1877|243315|1887|268223|1897|504396|1900|528946|1910|581823|1920|705901|1930|958723|1940|1077671|1950|1276675|1960|1526550|1970|1741979|1981|1752627|1991|1643542|2001|1503884|2011|1611013|{{Población|ES|año}}|{{Población|ES|08019|formato=no}}|tipo=demográfica|anchura=850|color_17=blue|nombre=Historia de Barcelona|notas=<small> {{leyenda|#88c2cc|[[Población de derecho]] según los censos de población del [[Instituto Nacional de Estadística (España)|INE]].<ref>{{cita web |url=http://www.ine.es/inebmenu/mnu_cifraspob.htm|título=Cifras de población y Censos demográficos. }}</ref>}} {{leyenda|#0000FF|Población según el [[padrón municipal]] de {{Población|ES|año}}.<ref>{{Cita web|url=http://www.ine.es/nomen2/index.do|título=Nomenclátor: Población del Padrón Continuo por Unidad Poblacional|editor=Instituto Nacional de Estadística}}</ref>}} </small>}} == Dinnseanchas == [[Íomhá:Barcino_marble_barcelona.jpg|mion| Steil mharmair Rómhánach leis an ainm Barcino ( {{Nowrap|110-130 d. C.}} {{Nowrap|110-130 d. C.}} ), [[:es:Museo_de_Historia_de_Barcelona|Museo de Historia de Barcelona]]. ]] == Siombailí == {{AP|Bandera de Barcelona|Escudo de Barcelona}}{{Imagen múltiple|posición_tabla=left|foto1=Flag of Barcelona.svg|ancho1=180|texto1=[[Bandera de Barcelona|Bandera]]|alineación_texto1=center|foto2=Escudo de Barcelona.svg|ancho2=75|texto2=[[Escudo de Barcelona|Escudo]]|alineación_texto2=center}} [[Íomhá:Bandera_de_Santa_Eulàlia.jpg|mion|176x176px| Bratach Santa Eulalia.]] == Seaniarsmaí == === Réamhstair === [[Íomhá:Laietani.jpg|mion|250x250px| Críoch na [[Na Laientani|Laietanach]]. ]] ==Naisc sheachtracha== * [http://www.bcn.cat/historia/index_es.htm Historia de Barcelona. Web oficial del Ayuntamiento] * [http://oreneta.com/libro-verde/ Libro Verde de Barcelona - Versión digital de almanaque histórico publicado en 1848]{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Catagóir:Stair Barcelona | ]] [[Catagóir:Stair na Spáinne]] [[Catagóir:Stair na hEorpa]] 6o7s9ytbiqzqlbljstd7rk7wzhyuq6g 0 91463 1310425 1083442 2026-04-26T23:38:11Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1310425 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Foirgneamh}} Is suíomh [[Seandálaíocht|seandálaíochta]] san [[An Iaráic|Iaráic]] é '''Siogúrat Ur'''. {{Síol-stair}} [[Catagóir:An Chré-umhaois]] [[Catagóir:An Iaráic]] [[Catagóir:An Mheaspatáim]] kjbyyit1mgu2cjz9nb4bo9vd4i9om0y 1310427 1310425 2026-04-26T23:39:15Z Seachránaí 53315 Catagóir:Stair na hIaráice 1310427 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Foirgneamh}} Is suíomh [[Seandálaíocht|seandálaíochta]] san [[An Iaráic|Iaráic]] é '''Siogúrat Ur'''. {{Síol-stair}} [[Catagóir:An Chré-umhaois]] [[Catagóir:An Mheaspatáim]] [[Catagóir:Stair na hIaráice]] 6ixzc7i9c9vww8jbmmt5abdnba21sav 14 91711 1310395 952930 2026-04-26T23:08:10Z Taghdtaighde 60452 Catagóirí athraithe 1310395 wikitext text/x-wiki {{Catcómhaoin|Prehistory of Australia|Réamhstair na hAstráile}} {{DEFAULTSORT:Reamhstair na hAstraile}} [[Catagóir:An Astráil]] [[Catagóir:Réamhstair]] [[Catagóir:Seandálaíocht]] [[Catagóir:Antraipeolaíocht]] 4alp7lrue2n4tjhu4rd1nn3afzg4xa8 14 93097 1310407 962363 2026-04-26T23:23:02Z Taghdtaighde 60452 Catagóirí athraithe 1310407 wikitext text/x-wiki <br /> [[Catagóir:Stair de réir topaic]] [[Catagóir:Airgead]] s6p8xwxa1i79mnbk8d53mblby6d21t1 0 93955 1310313 1255734 2026-04-26T16:42:24Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1310313 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Banríon]] [[An Éigipt|Éigipteach]] agus an bhean chéile ríoga an [[Acnatan]], ab ea '''Neifirtítí''' (c. 1370 r. Chr.– c. 1330 r. Chr.).<ref name='Tearma'>{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Neifirt%C3%ADt%C3%AD/|title=“Neifirtítí” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2024-10-23}}</ref> == Naisc sheachtracha == == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-beath-eg}} [[Catagóir:Farónna]] thnnvh1zfccqzui6x1fhgf9xvdk21kj 14 94080 1310413 968391 2026-04-26T23:29:33Z Taghdtaighde 60452 Catagóirí athraithe 1310413 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Stair de réir topaic|Eacnamaiocht]] [[Catagóir:Eacnamaíocht]] e4mnq3k1qml44at86bgxa0i96di2906 14 94203 1310408 1114044 2026-04-26T23:23:56Z Taghdtaighde 60452 Catagóirí athraithe 1310408 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:Oraidi}} [[Catagóir:Stair de réir topaic]] [[Catagóir:Reitric]] [[Catagóir:Óráidíocht|*]] fiuadv01b8fnb4z91bo8y6twia9qwqn 0 94304 1310312 1255710 2026-04-26T16:42:03Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1310312 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Faró]] [[Sean-Éigipt|Éigipteach]] ab ea '''Narmar''' 3273 r. Chr. – 2987 r. Chr). == Naisc sheachtracha == == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-beath-eg}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 3273 RC]] [[Catagóir:Farónna]] lpc7nsbnkjk8nnt1htelgr94frjszg3 0 95331 1310264 1303350 2026-04-26T14:58:12Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310264 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is aistritheoir, [[ceoltóir]], [[scríbhneoir]], agus gníomhaí [[Teanga (cumarsáid)|teanga]] [[Éireannach]] é [[Seaghan Mac an tSionnaigh]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://be.linkedin.com/in/seaghan-mac-an-tsionnaigh-2569711b9|teideal=Seaghan Mac an tSionnaigh|údar=linkedin.com|dáta=2022|dátarochtana=2022}}</ref> As Deisceart [[Cill Chainnigh (idirdhealú)|Chill Chainnigh]] é ó dhúchas, ach tá sealanna cónaí caite aige i [[Luimneach]], i m[[Baile Átha Cliath]], i g[[Corca Dhuibhne]] agus i m[[Béal Feirste]]. Lasmuigh d'Éirinn, tá cónaí déanta aige i g[[Ceanada]],<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.icuf.ie/seaghan-mac-an-tsionnaigh/|teideal=Seaghan Mac an tSionnaigh|dáta=2012-12-03|language=en-US|work=Ireland Canada University Foundation|dátarochtana=2020-10-26}}</ref> sna [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stáit Aontaithe]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.fulbright.ie/i-am-fulbright-2017/featured-alumni/seaghan-mac-tsionnaigh/|teideal=Seaghan Mac an tSionnaigh|language=en-US|work=Fulbright|dátarochtana=2020-10-26}}</ref> agus sa t[[An tSualainn|Sualainn]],<ref>{{Lua idirlín|url=https://twitter.com/keltiska/status/1258689359261380608|teideal=@SwedishIrishSoc issued a commemorative journal|údar=Uppsala Celtic Students|dáta=2020|dátarochtana=2022}}</ref> tíortha ar bhog sé chucu d'fhonn Gaeilge a mhúineadh in institiúidí [[Ollscoil|ollscoile]] iontu. Sa bhliain 2020 d'fhág sé a phost mar [[léachtóir]] sinsearach le [[teangacha Ceilteacha]] in [[Ollscoil Uppsala]] agus tá cónaí anois air sa [[An Bhruiséil|Bhruiséil]] mar a n-oibríonn sé don [[An Coimisiún Eorpach|Choimisiún Eorpach]]. === Saothar === Bhain Seaghan amach [[céim dochtúra]] ó [[Coláiste Mhuire gan Smál|Choláiste Mhuire Gan Smál]], [[Luimneach]], sa bhliain 2017 i ngeall ar thráchtas Ph.D. a scríobh sé faoi [[Seanchaí|sheanchaí]] ó [[Corca Dhuibhne|Chorca Dhuibhne]] darbh ainm Seán Mac Criomhthain.<ref>{{Lua idirlín|url=https://euopa.academia.edu/SeaghanMacantSionnaigh/CurriculumVitae|teideal=Seaghan Mac an tSionnaigh {{!}} European Commission - Academia.edu|údar=|dáta=|work=euopa.academia.edu|dátarochtana=2020-10-25}}</ref> Tá míreanna éagsúla le Seaghan foilsithe in ''[[Comhar]]'',<ref>{{Lua idirlín|url=https://comhar.ie/iris/scribhneoiri/seaghan-mac-an-tsionnaigh/|teideal=Seaghan Mac an tSionnaigh|údar=Comhar.ie|language=ga|work=Comhar|dátarochtana=2022-1-11}}</ref> ''[[Misneach (grúpa)|Mionlach]]'',<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.misneachabu.ie/2020/03/29/|teideal=March 29, 2020 – Misneach|language=en-US|dátarochtana=2020-10-25|archivedate=2020-10-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201028205120/http://www.misneachabu.ie/2020/03/29/}}</ref> ''[[Feasta]]'',<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.feasta.ie/2018/deiref/clar.html|teideal=Feasta - clár|work=www.feasta.ie|dátarochtana=2020-10-25|archivedate=2020-10-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201028211313/http://www.feasta.ie/2018/deiref/clar.html}}</ref> ''[[Nós|NÓS]]'',<ref>{{Lua idirlín|url=http://nos.ie/gniomhaiochas/polaitiocht/leithghabhail-chulturtha/|teideal=Leithghabháil Chultúrtha: Cá bhfuil an líne?|údar=Seaghan Mac An tSionnaigh|language=en-US|work=NÓS|dátarochtana=2020-10-25}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> <u>[[Tuairisc.ie]],</u><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/scribhneoiri/seaghanmacantsionnaigh/|teideal=Seaghan Mac an tSionnaigh –|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2020-10-25}}</ref> ''[[Meon Eile]]'',<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.meoneile.ie/anailis/polaru-na-polaitiochta-agus-a-thionchar#.X1YId01frtg.twitter|teideal=Polarú na polaitíochta agus a thionchar < Meon Eile|work=www.meoneile.ie|dátarochtana=2020-10-26}}</ref> san ''[[The Irish Times|Irish Times]]''<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/books/the-gael-becomes-irish-the-prospects-for-the-irish-language-in-ireland-today-1.4301342|teideal=The Gael Becomes Irish: the prospects for the Irish language in Ireland today|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2020-10-25}}</ref> agus sa ''Dublin Review of Books.''<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.drb.ie/blog/comment/2020/07/23/focl%C3%B3ir-or-folklore-|teideal=Foclóir or Folklore?|work=www.drb.ie|dátarochtana=2020-10-25}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Le gnéithe éagsúla de chultúr na [[An Ghaeilge|Gaeilge]] a bhíonn sé ag plé agus tá a chuid saothar acadúil foilsithe in [[Irisleabhar|irisleabhair]] phiarmheasta idirnáisiúnta, as [[An Béarla|Béarla]], as [[An Ghaeilge|Gaeilge]], agus as [[An Fhraincis|Fraincis]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.estudiosirlandeses.org/2018/03/the-vocative-case-on-peoples-mouths-the-irish-folklore-commission-and-illiterate-linguistics/|teideal=“The Vocative Case on People’s Mouths”: The Irish Folklore Commission and Illiterate Linguistics – Estudios Irlandeses|language=es|dátarochtana=2020-10-25}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=“Un nouveau dictionnaire anglais-irlandais” : léirmheas Francach ar fhoclóir Éireannach|url=http://journals.openedition.org/etudesirlandaises/5258|journal=Études irlandaises|date=2017-11-29|issn=0183-973X|pages=37–46|issue=42-2|doi=10.4000/etudesirlandaises.5258|language=ga|author=Seaghan Mac an tSionnaigh}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=http://www.lambert-lucas.com/wp-content/uploads/2018/12/tdm_ale%CC%81n_garabato.pdf|teideal=Interventions sociolinguistiques chez des activistes irlandais, IDENTITÉS, CONFLITS ET INTERVENTIONS SOCIOLINGUISTIQUES|údar=IIIe Congrès du Réseau Francophone de Sociolinguistique (l'Université Paul-Valéry Montpellier 3)|dáta=2018|dátarochtana=2022}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|author=Seaghan Mac an tSionnaigh|date=2019|url=https://www.ucc.ie/en/media/research/corkfolkloreproject/folkloredept/gSeaghanMacantS1.pdf|title=Seán Mac Criomhthain (1875–1955),Seanchaí Duibhneach|journal=|volume=(2019):30–44|issue=Béascna}}</ref> Tá dhá [[leabhar]] curtha amach aige mar gheall ar an bhfoclóirí Luimníoch T. O'Neill Lane; ceann as [[An Ghaeilge|Gaeilge]], le [[Coiscéim]],<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.coisceim.ie/focail.html|teideal=Focail & Foclóireacht T. Ó Neill Lane le Seaghan Mac an tSionnaigh|work=www.coisceim.ie|dátarochtana=2020-10-25}}</ref> agus ceann as [[An Béarla|Béarla]], ar fhéinfhoilsigh sé é.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=The West Limerick Man Who Wrote a Dictionary: T. O'Neill Lane|url=https://books.google.be/books?id=wPfDCQAAQBAJ&printsec=copyright&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false|publisher=Lulu.com|date=2015|language=en|author=Seaghan Mac an tSionnaigh}}</ref> Rinne sé comhdháil [[Meanmanra]] a bhunú i bpáirt lena chara, Oisín Uíbh Eachach, agus sprioc acu téarmaíocht na [[An Ghaeilge|Gaeilge]] a aclú don phlé fealsúnach. Dhá chnuasach aistí faoi eagarthóireacht na beirte a tháinig ar an saol de thoradh na comhdhála seo.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.coisceim.ie/meanmanra.html|teideal=Meanmanra - An tSíceolaíocht & an Fealsúnacht le|work=www.coisceim.ie|dátarochtana=2020-10-25}}</ref> Mar le tograí cruthaitheacha de, tá roinnt dá chuid [[Filíocht na Gaeilge|filíochta]] curtha i gcló in ''[[Poetry Ireland Review/Éigse Éireann|Poetry Ireland Review]]''. Fuair sé duais in [[Slam Filíochta Liú Lúnasa]] 2018.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.youtube.com/watch?v=UTnIr8wsEck|teideal=Liú Lúnasa 2018 {{!}} Buaiteoirí Slam Filíochta|údar=[[BLOC]]|dáta=28 Lúnasa 2018|dátarochtana=31 Lúnasa 2024}}</ref> Ainmníodh aistriúchán dá chuid, ''An Triúr Triallach: An Congó'' arna fhoilsiú ag [[Dalen Éireann]] ar ghearrliosta aistriúchán [[Gradam de Bhaldraithe|Ghradam de Bhaldraithe]] ag [[Gradaim Fhoilsitheoireachta an Oireachtais|duaiseanna liteartha an Oireachtais]]. === Na meáin === Tá baint ag Seaghan le ceol úrnua as [[An Ghaeilge|Gaeilge]] a chur chun cinn, agus bíonn a iarrachtaí féin sa réimse seo á gcur ar fáil aige ar a chaineál [[YouTube]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.youtube.com/watch?v=l29seyU9X6Y|teideal=Agus Dúrt Léi|údar=|dáta=|dátarochtana=}}</ref> Bíonn sé i mbun comhoibriú le h[[Ealaíontóir|ealaíontóirí]] eile chomh maith, faoi mar a fheictear sa chaimeo a bhí aige san [[Físeán|fhíseán]] a ghabhann le dán de chuid [[Ciara Ní É|Chiara Ní É]] dar teideal 'Dán Crá',<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.youtube.com/watch?v=lt3Jvy2-BXk|teideal=FÍSDÁN: Dán Crá {{!}} Ciara Ní É {{!}} REIC - YouTube|work=www.youtube.com|dátarochtana=2020-10-26}}</ref> físeán dár chum sé an ceol [[Olldord|olldoird]] a chloistear ann. Ní hannamh Seaghan i mbun caint phoiblí a thabhairt ach an oiread<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.youtube.com/watch?v=clo7VWeu750|teideal=The vocative case on people's mouths: the Irish Folklore Commission and illiterate linguistics|údar=|dáta=|dátarochtana=}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.youtube.com/watch?v=w2_ye8HEJvc|teideal=The Songs and Spoken Word of Irish-speaking Ireland|údar=|dáta=|dátarochtana=}}</ref> agus bíonn sé le cloisteáil mar aoi ar chláracha sna [[Meáin chumarsáide na hÉireann|meáin]] Ghaeilge go minic. == Naisc sheachtracha == * Próifíl [[ASG]]: [https://www.aontasnascribhneoiri.ie/ga-IE/eolaire/scribhneoiri/79/seaghan-mac-an-tsionnaigh/ Seaghan Mac an tSionnaigh] * Scríbhneoireacht in [[Comhar]]''[[Comhar]]'': [https://comhar.ie/iris/scribhneoiri/seaghan-mac-an-tsionnaigh/ Seaghan Mac an tSionnaigh] == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Sionnaigh, Seaghan Mac an t}} [[catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha]] [[catagóir:Aistritheoirí]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]] [[Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha‎]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Gníomhaithe Gaeilge]] [[Catagóir:Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Físeán na Bliana]] [[Catagóir:Filí Gaeilge]] [[Catagóir:Filí na hÉireann]] [[Catagóir:Filíocht ó bhéal i nGaeilge]] [[Catagóir:Daoine as Contae Chill Chainnigh]] dconwfkywusy9uryml6fxuoiqqlwuxa 0 95742 1310371 1258967 2026-04-26T22:48:45Z Taghdtaighde 60452 Nasc curtha leis 1310371 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Teanga}} Tugtar '''an Nua-Ghaeilge Mhoch''' ar theanga labhartha na ngnáthdhaoine sa tréimhse 1200 go 1600, cé gur tháinig a lán athruithe ar chaint na ndaoine ó thús deireadh na tréimhse seo. Tugtar '''an Nua-Ghaeilge Chlasaiceach''' ar an teanga shaothraithe chaighdeánach a forbraíodh sna scoileanna oidhreachtúla do scoláirí agus d’fhilí ar fud [[Éire|na hÉireann]] agus [[Albain|na hAlban]] san am chéanna. == Féach freisin == * [[Ceart na bhFilí]] * ''[[Foclóir nó Sanasán Nua]]'' == Naisc sheachtracha == * [https://léamh.org/ léamh.org] {{Síol-teanga}} [[Catagóir:Nua-Ghaeilge Mhoch| ]] [[Catagóir:Stair na Gaeilge]] [[Catagóir:13ú haois]] [[Catagóir:14ú haois]] [[Catagóir:15ú haois]] [[Catagóir:16ú haois]] [[Catagóir:17ú haois]] [[Catagóir:13ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:14ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:15ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:16ú haois in Éirinn]] [[Catagóir:17ú haois in Éirinn]] pe1pph4s5doe7hffwutwkd9ueppq7c7 0 95824 1310396 1239894 2026-04-26T23:09:23Z Taghdtaighde 60452 Catagóirí athraithe 1310396 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} [[Íomhá:Promulgation of The New Japanese Constitution (1889).jpg|mion|clé|Fógairt Meiji, The Graphic. Vol. XXXIX: P. 697. 22 Meitheamh 1889. ]] Tháinig '''Bunreacht Meiji''' sa t[[An tSeapáin|Seapáin]] i bhfeidhm ar an [[29 Samhain]] [[1890]].<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Meiji Kempo Seiritsu-Shi. (History of the Making of the Meiji Constitution).|url=http://dx.doi.org/10.2307/2383271|journal=Monumenta Nipponica|date=1962|issn=0027-0741|pages=348|volume=17|issue=1/4|doi=10.2307/2383271|author=Joseph Pittau, Inada Masatsugu}}</ref> D'fhorógair [[Impire na Seapáine]] i mí Feabhra 1889 an [[Bunreacht (dlí)|bunreacht]] nua, chun urra a chur leis an gclaochlú i gcóras rialtais na tíre a tharla ó dheireadh na [[Seogan|seoganáide]]<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Shogun|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Shogun&oldid=991131363|journal=Wikipedia|date=2020-11-28|language=en}}</ref><ref>Ceannaire oidhreachtúil in arm na Seapáine</ref> sa bhliain 1868. [[Íomhá:Politics Under Meiji Constitution 02.svg|clé|mion]] Ar feadh tuairim agus seasca bliain ina dhiaidh sin, níor réitíodh riamh an neamhréir a bhí sa cháipéis idir [[monarcacht]] absalóideach agus [[daonlathas]] liobrálach.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/UCDSchoolofLaw/posts/3873852819305680|teideal=Bunreacht Meiji|údar=Scoil Dlí, COBÁC|dáta=|language=ga|work=www.facebook.com|dátarochtana=2020-11-30}}</ref> Sa bhliain 1947 cuireadh bunreacht reatha na Seapáine in ionad Bunreacht 1889. [[Íomhá:Meiji Kenpo11.jpg|clé|mion|leathanach 11, Bunreacht Meiji]] == Tagairtí == {{reflist}} {{síol-dlí}} {{síol-jp}} {{síol-stair}} [[Catagóir:Bunreachtanna de réir tíortha]] [[Catagóir:Dlí na Seapáine]] [[Catagóir:Stair an dlí]] [[Catagóir:Stair na Seapáine]] 7vuyb09bvswl2oy571wkhsbt4d0hcac 0 95989 1310398 1301550 2026-04-26T23:11:55Z Taghdtaighde 60452 Catagóirí athraithe agus mionathruithe 1310398 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} [[Íomhá:Four Courts Dublin Ireland Europe (60477938).jpeg|mion|Na [[Na Ceithre Cúirteanna|Ceithre Cúirteanna]]]] Leabhar is ea '''''An Ghaeilge sa Dlí''''' a bhaineann le stádas na [[An Ghaeilge|Gaeilge]] faoin m[[Bunreacht na hÉireann|Bunreacht]], faoin gcásdlí, agus faoi dhlí an [[An tAontas Eorpach|Aontais Eorpaigh]] — go stairiúil agus faoi láthair. Is é [[Dáithí Mac Cárthaigh]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://leabharbreac.com/product-category/daithi-mac-carthaigh-2/|teideal=Dáithí Mac Cárthaigh Archives|language=ga-IE|work=[[Leabhar Breac (foilsitheoir)|Leabhar Breac]]|dátarochtana=2021-06-22}}</ref> údar an leabhair, agus is é Seamás Ó Tuathail an t-eagarthóir comhairleach.<ref>{{Lua idirlín|url=https://leabharbreac.com/Teideal/an-ghaeilge-sa-dli/|teideal=An Ghaeilge sa Dlí|údar=Dáithí Mac Cárthaigh|dáta=2020|language=ga-IE|work=[[Leabhar Breac (foilsitheoir)|Leabhar Breac]]|dátarochtana=2021-06-22}}</ref> Cuimsítear sa leabhar seo; pleanáil agus [[Pleanáil teanga|pleanáil teanga]], oideachas, craolachán, an tseirbhís phoiblí, cúrsaí [[An Ghaeltacht|Gaeltachta]], [[An tOireachtas|Tithe an Oireachtais]] agus na [[Cúirteanna na hÉireann|Cúirteanna]]. Déantar mionphlé ar [[Acht na dTeangacha Oifigiúla 2003|Acht na dTeangacha Oifigiúla]] agus moltar leasuithe atá bunaithe ar scoth-chleachtais i g[[Ceanada]] agus ar Mhór-Roinn na hEorpa. Is sain-[[téacsleabhar]] í seo don mhac léinn agus don dlíodóir cleachtach atá scríofa ar shlí atá intuigthe d’aon duine gur cás leis cúis na Gaeilge. Tá 280 leathanach sa leabhar agus tá sé ar phraghas €30. D'fhoilsigh [[Leabhar Breac (foilsitheoir)|Leabhar Breac]] an leabhar (ISBN 9781909907843), sa bhliain 2020. == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Gaeilge sa Dli, An}} [[Catagóir:Cearta Gaeilge]] [[Catagóir:Stair an dlí]] [[Catagóir:Dlí na hÉireann]] [[Catagóir:Dlí agus Ceart in Éirinn]] [[Catagóir:Dlí bunreachtúil]] [[Catagóir:Dlí an Aontais Eorpaigh]] [[Catagóir:Conspóidí forfheidhmithe an dlí]] [[Catagóir:Polasaí teanga]] [[Catagóir:Gaeltacht]] [[Catagóir:Gaeloideachas]] [[Catagóir:Oideachas in Éirinn]] [[Catagóir:Rialtas na hÉireann]] [[Catagóir:Tithe an Oireachtais]] [[Catagóir:Leabhair staire i nGaeilge]] [[Catagóir:Leabhair neamhfhicsin]] [[Catagóir:Leabhair Ghaeilge]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 2020]] [[Catagóir:Leabhair Éireannacha]] {{Síol-dlí}} n53tkhmndovzcywv2dcn4f7zswul8f8 0 97040 1310466 1308226 2026-04-27T07:26:48Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310466 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Airm}} [[Íomhá:АК-47.jpg|alt=АК-47.jpg|mion|clé|АК-47 saghas 2A agus [[beaignit]]]] [[Íomhá:Chinese type 56 AK47.jpg|mion|clé|Saghas 56 ([[an tSín]])]] Is raidhfil ionsaithe é an '''AK-47''', nó an "'''Kalashnikov'''" ([[An Rúisis|Rúisis]]: '''Автомат Калашникова''') a bhaineann úsáid as urchar [[7.62×39mm|7.62x39mm]]. Dhear [[Mikhail Kalashnikov]] an raidhfil san [[An tAontas Sóivéadach|Aontas Sóivéadach]] sa bhliain 1945 don chéad uair, tamall gairid tar éis an [[Dara Cogadh Domhanda]].<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/dearadh/%d0%b0%d0%b2%d1%82%d0%be%d0%bc%d0%b0%d1%82-%d0%ba%d0%b0%d0%bb%d0%b0%d1%88%d0%bd%d0%b8%d0%ba%d0%be%d0%b2%d0%b0/|teideal=Автомат Калашникова An gunna a dearadh chun an Rúis a chosaint|údar=Micheál Mac an Bheatha|language=en-US|work=NÓS|dátarochtana=2022-05-09}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Íomhá:AK-47 Disassembled.JPG|mion|clé|AK-47 bainte as a chéile]] Bíonn an AK-47 ar cheann de na dearaí is clúití agus is íocónaí riamh. Sna 2010idí, bhain beagnach leath de na hairm ar domhan le raidhfilí de dhéantús Kalashnikov. [[Íomhá:AK47map.svg|mion|clé|Táirgeadh]] === Stair === Ba Mikhail Kalashnikov, Leifteanant-ghinearál in arm na Rúise, a rinne an AK-47 a dhearadh siar in 1945. Ach tá an ’47’ sin ag tagairt don bhliain 1947; tosaíodh ag táirgeadh an raidhfil den chéad uair sa bhliain sin. Rinneadh go leor leasuithe ar an bhun-dearadh ó shin. Tá breis is céad milliún raidhfil den chineál AK déanta idir 1947 agus na 2010idí, agus tá leaganacha nua á dtáirgeadh i gcónaí.<ref name=":0" /> === Tréithe === Tá an AK-47 éifeachtach, simplí agus láidir. Mar shampla, is féidir leis 30 piléar a scaoileadh i rud beag níos mó ná 3 soicind.<ref name=":0" /> Is féidir duine a thraenáil conas é a úsáid taobh istigh de roinnt uaireanta an chloig. == Féach freisin == * [[Mikhail Kalashnikov]] == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol-airm}} [[Catagóir:Gunnaí]] q9k3k37mfto59fwm6z6jzq2bj9mukrv 0 97622 1310453 1307030 2026-04-27T03:14:54Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310453 wikitext text/x-wiki {{#invoke:Interwiki from P460|Interwiki}} [[Íomhá:O'Dubhda Clan Coat of Arms.jpg|mion|150px|Armas Uí Dhubhda, Uí Fiachrach Thoir (Sligeach)]] [[Íomhá:O'Dowd.png|mion|125px|Armas Uí Fhiachrach]] Clann Ghaelach is ea '''Uí Dhubhda''' (sloinne Ó Dubhda, Ní Dhubhda), suite i g[[Contae Mhaigh Eo]] agus [[Contae Shligigh]]. Ghlacadar an sloinne sa 9ú haois as [[Dubhda mac Conmhaigh]]. == Stair == De shliocht [[Uí Fiachrach|Uí Fhiachrach]] na [[Connachta|gConnacht]] iad, síolraithe ó [[Fiachrae|Fhiachra]] mac [[Eochaid Mugmedón|Eachach ''Mugmedóin'']], trína mhac, [[Dathí]], an tArdrí págánach deireanach na hÉireann.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.libraryireland.com/JoyceHistory/Kings.php|teideal=The Kings of Pagan Ireland - Concise History of Ireland|work=www.libraryireland.com|dátarochtana=2021-08-15}}</ref> Tháinig a gharmhac [[Ailill Molt]] i gcomharbacht air mar rí Chonnacht agus níos deireanaí [[rí na Teamhrach]] go dtí 482. Áirítear [[ríthe na gConnacht]] eile i measc a sinsear, amhail [[Dúnchad Muirisci|Dúnchad Mhuirisce]], [[Indrechtach mac Dúnchado|Indreachtach mac Dunchadha]], [[Ailill Medraige mac Indrechtaig|Ailill Meadraí mac Indreachtaigh]] agus [[Donn Cothaid mac Cathail|Donn Cothú mac Cathail]], sular tháinig a ngaoil comhraic [[Uí Briúin|Uí Bhriúin]] chun cinn. Glaodh [[Uí Fhiachrach Mhuaidhe]] ar a gcuid críoch i dtuaisceart na Connachta, ar bhruacha [[An Mhuaidh|na Muaidhe]]. Ar a mhéad is mó, bhí ann tuatha [[Iorras|Iorrais]] agus [[Tír Amhlaidh]] i Maigh Eo, agus [[Tir Fhiachrach]] i Sligeach. [[Ríthe Uí Fhiachrach Mhuaidhe]] ba ea Uí Dhubhda ón 8ú go 15ú haoiseanna. Sa bhliain 982, tuairiscítear go bhfuair Aodh Ó Dubhda (''Aedh Ua Dubhda''), ''ri Tuaiscirt Connacht'', bás ''secura morte''. Tugadh an teideal tiarna Uí Fhiachrach ''Muiriscce'' do Mhaol Ruanaidh mac Aodha uí Dubhda, a fuair bás sa bhliain 1005.<ref>ACM 1005.4</ref> Tar éis dá gcríocha a tógadh i [[Ríocht na hÉireann]] isteach, bhíodar ina dtiarnaí [[Tír Fhiacrach|Tír Fhiacrach]]. Ó thaobh ghinealaigh de, tá dlúthghaol acu leis na clanna [[Uí Sheachnasaigh]] agus [[Mhic Fhirbhisigh]]. Príomhphátrúin Mhic Fhirbhisigh ba ea Uí Dhubhda, agus rinne siadsan mórshaothair staire Gaelacha amhail is [[Leabhar Mór Leacáin]] agus [[Leabhar na nGinealach]]. == Teacht na Normannaigh == Cumhacht mhuirí den scoth ba ea Uí Dhubhda le linn na 12ú agus 13ú haoiseanna. Ar thalamh, d'éirigh siad [[Uí Fiachrach Muaidhe]] a chosaint in éadan arm uachtarach Burke agus Birmingham, cuidithe le 20 caisleán. Le teacht na Normannach ann sa 13ú haois, laghdaíodh a gcuid críoch, cé go raibh siad fís sach cumhachtach. Sa bhliain 1354, chuir SeanBhrian Ó Dubhda an ruaig ar lonnaitheoirí AnglaNormannacha as Tír Fhiachrach. == 16ú haois == Bhí roinnt fir Uí Dubhda ina n-easpaig [[Cill Ala|Chill Ala]]. Mairtíreach Proinsiasach ba ea an tAthair John Ó Duada, a céasadh agus a crochadh sa bhliain 1579. Tharla an toghchán deireanach do thaoiseach Uí Dubhda sa bhliain 1595. Faoin am seo, ní raibh siad ach ina bhfo-chlann Uí Chonchúir Shligigh. Bhí [[Cogadh na Naoi mBliana (Éire)|Cogadh na Naoi mBliana]] ar siúl ag an am, nuair a d'éirigh na clanna neamhspleácha deireanacha Gaelacha amach in éadan na Sasanach. Bhí ról ag Uí Dhubhda, ag cuidiú le h[[Aodh Rua Ó Domhnaill]] ag cosaint teorainn thiar na [[Uladh|nUladh]] in aghaidh ruathair [[Robert Devereux, 2a Iarla Essex|Robert Devereux]] ('Earl of Essex') sa bhliain 1599 ([[Cath an Chorrshléibhe]]). == Cliseadh na nGael == Tar éis cliseadh na nGael sa bhliain [[1603]], chuaigh a gcuid cumhachta go tapaidh i léig agus chailleadar a gcuid tailte. Ba é Daithí Óg Ó Dubhda, a phós sa bhliain 1636, an ghlúin dheireanach taifeadta ag Mac Firbisigh ina ghinealach. Bhí conas Cromwell ar siúl thart ar an an am, tar éis éirí amach na nUladh sa bhliain [[1641]]. Feictear go leor darbh ainm Uí Dhubhda i measc [[Caitlicigh na Comhdhála]] agus níos deireanaí sa 17ú haois ag troid ar son [[Séamas II|Séamais II]] i g[[Cogadh an Dá Rí]] (1688–1691). Deirtear go raibh taoiseach na clainne, a maraíodh i g[[Cath na Bóinne]] (1690), seacht dtroithe in airde. Ba é [[an Dubhaltach Mac Fhirbhisigh|Dubhaltach Mac Firbhisigh]], ginealeolaí den scoth, an seanchaí (staraí oidhreachta) deireanach den chlann. Maraíodh é sa bhliain 1671. == Searmanas insealbhaithe == Is uathúil iad muintir Uí Dhubhda or go bhfuil ann cur síos cruinn ar a searmanas insealbhaithe. Caomhnaítear é i [[Leabhar Mór Leacáin]], scríofa gar d'[[Inis Crabhann]] i dTír Fhiachrach idir na blianta 1397 agus 1418. Tharlaíodh an searmanas ag Carn Amhalghaigh ar bhruach oirthear [[Cuan Chill Ala|Chuan Chill Ala]]. Bhíodh duine de chlann Mhic Firbisigh, staraithe ó oidhreacht Uí Dhubhda, i gceannas air. Urraitheoir ar leith de scoláirí Mhic Fhirbisigh ba ea Tadhg Riabhach Ó Dubhda, a d'éirigh ina Thaoiseach Thír Fhiachrach sa bhliain 1417. Cuimhnítear go háirithe é sa Leabhar Mór, ina deirtear ina thásc gur éag sé ag Caisleán Inis Cabhann. == Caisleáin Uí Dhubhda == Bhíodh 20 caisleán ar theorannacha Uí Dhubhda, an chuid is mó acu inniu ina bhfothraigh. Luaite go minic mar "Caisleáin 10-bPunt", deirtear gur spreagadh dearadh na gcaisleán ag fóirdheontas 10-bPunt bronnta ag [[Anraí IV Shasana|Anraí IV]] sa bhliain 1429. Tá stair níos ársa ag go leor díobh, óir gur tógadh iad ar daingin na Clochaoise agus na Cré-umhaoise. Tógadh caisleán Uí Dhubhda i gCarn Amhalghaigh<!--cén ceann?--> sa bhliain 1477, agus bhíodh siad ann go dtí athchonas Cromail. Gabhadh an caisleán mar champa míleata le linn an chogaidh Rí Liam agus fágadh é go gairid ina dhiaidh sin thereafter. Thóg taoiseach Conchúr Ó Dubhda daingean níos lú ag [[Caisleán Mhic Conchúir]] gar do [[Béal an Átha|Bhéal an Átha]] sa bhliain 1520. Seo a leanas a suíomhanna:<ref>Conor MacHale (staraí Uí Dhubhda)</ref> # [[Loch Con]] # [[An Droim Riabhach (Tír Amhlaidh)|An Droim Riabhach]], [[An Mhuaidh]] # Beaufield # Caisleán [[Béal Leice, Contae Mhaigh Eo|Bhéal Leice]], [[Béal an Átha]] # [[Caisleán Mhic Conchúir]], An Mhuaidh # Castleton Manor # [[Inis Crabhann]] # Carahduff # [[Ráth Lao]] # Rosslee, [[Iascaigh]] # [[An Droim Mór]] # [[Dún Uí Chobhthaigh]] # An Cartún # [[An Droim Ard]] # Lomford # Flooneen # [[Baile an Mhóta, Contae Shligigh|Baile an Mhóta]] # Markcree # [[Loch Gile (Sligeach agus Liatroim)|Loch Gile]] # [[Bá Dhroim Chliabh]] [[Íomhá:The odowd castle 0527.jpg|thumb|right|''The ruins of the O'Dowd castle Rathlee. This is castle No:09 and is located close to the harbour of Rathlee village in Sligo. Photo: Subritzky Collection 2007.]] [[Íomhá:Odowd castle 510.jpg|thumb|right|''The ruins of the O'Dowd castle Rosslee. This is castle No:10 and is located just on the seaward side of the village of Easky in Sligo. Photo: Subritzky Collection 2007]] [[Íomhá:Odowd castle 523.jpg|thumb|left|''This marble memorial to the O'Dowd Kings is mounted into the wall of Rathlee castle. Photo: Subritzky Collection 2007.]] == Tagairtí sna hannála == As [[Meán-Ghaeilge]]: * [[Annála Inis Faithlinn|AIF]] 1126.12: ''Ua Dubda, ri Ua Amalgada, do badud co lucth da curach immale fris. * AIF 1127.11: ''Gilla Crist Ua Dubdai do Cenal Eogain Aelaig mortuus est. * [[Annála Uladh|AU]] 1446.4: ''Brian h-Ua Dubda do marbadh le Tír Amhalghaidh. == Cinn na Fine == * [[Brian Ó Dubhda]] * [[Maol Ruanaidh mac Ruaidhrí Ó Dubhda]], bás 1450 (18 bliain) * [[Domhnall Baile Ui Choitil Ó Dubhda]], 1447–1454 (7) * [[Tadhg Buidhe mac Tadhg Riabhach Ó Dubhda]], c. 1454-c.1457 (3) * [[Seaán Glas mac Tadhg Riabhach Ó Dubhda]], c.1457–71? (14) * [[Éamonn mac An Cosnamhach Ó Dubhda]] (5 sheachtain go leith) c. 1466? * [[Domhnall Ballach Ó Dubhda]], c. 1472? (1) * [[Brian Cam mac An Cosnmhach Ó Dubhda]],c.1472-c.1474? (2) * [[Eóghan Caoch mac Ruaidhrí Ó Dubhda]], c. 1474-c.1488? (14) * [[Uilliam mac Domhnall Ballach Ó Dubhda]], c. 1488? (leath-bhliain) * [[Brian Óg Ó Dubhda]], c. 1488? (leath-bhliain) * [[Donnchadh Ultach Ó Dubhda]], c. 1489? (1) * [[Maghnus mac Tadhg Buidhe Ó Dubhda]], c. 1490? (1) * [[Owen Caech Ó Dubhda]], bás 1495. * [[Uilliam Dubh Ó Dubhda]], bás 1496 (LC 1496. ''O'Dubhda, Dubh, i.e. William, the son of Domhnall Ballach, died.'') * [[Féilim mac Tadhg Buidhe Ó Dubhda]], c. 1490?-c. 1509? (19) * [[Conchabhar mac Diarmaid mac Maol Ruanaidh Ó Dubhda]], c. 1509?-c. 1549? (30) * [[Éoghan mac Conchabhar Ó Dubhda]], c. 1549?–1556? (7) * [[Cathal Dubh mac Conchabhar Ó Dubhda]], c. 1556?-? * [[Cathal Dubh mac Conchabhar Ó Dubhda]], bás 1582. * [[Dathí Ruadh Ó Dubhda]], d bás 1594. * [[Dathí mac Dathí Ruadh Ó Dubhda]], 1591-c. 1660 * [[Dathí Óge Ó Dubhda]], beo 1656–1705. * [[Dominick O'Dowda]], bás 1737. * [[Thady fitz Dominick O'Dowda]], bás 1767. * [[James Vippler O'Dowda, Baron O'Dowda]], curtha chun báis 1798. * [[Thady O'Dowd]], beo 1854. * [[James Vippler O'Dowd]], bás 1865. * [[Denny Harvest O'Dowd]], bás 2020. * [[Denny OpenAir O'Dowd]], beo 2020 Féach freisin [[Ríthe Uí Fhiachrach Mhuaidhe]] == Armas == Déanann O'Hart cur síos ar dhá armas le haghaidh na clainne, ceann amháin i Maigh Eo (géag sinsearach) agus an ceann eile i Sligeach. Tiarnaí Uí Fiachrach (Maigh Eo)<ref>John O'Hart, "Irish pedigrees: or, The origin and stem of the Irish nation”, Imleabhar 1, James Duffy and Co. Limited, 5ú heagrán, 1892, lch. 650</ref> * Armas – ''Vert à saltire or'', thuas dhá chlaíomh ''in saltire'', pointí aníos, ''the dexter surmounted of the sinister argent'', corra diallaite agus dornchlaí óir. * Suaitheantas – ''over a coronet, a dexter hand in armour, holding a dart, proper. * Tacaí – dhá leon ina cholgsheasamh * Mana – "Virtus Ipsa Suis Firmissima Nititur Armis", Bíonn crógacht is seasmhaí faoi chothú arm Tiarnaí Uí Fhiachrach (Sligeach)<ref>John O'Hart, "Irish pedigrees", imleabhar 2, lch 329</ref> * Armas – ''or à saltire sable'', thuas dhá chlaíomh ''in saltire'', pointí aníos, ''the dexter surmounted of the sinister argent'', corra diallaite agus dornchlaí óir, thíos duilleog darach leaf, gas aníos, ''vert''. * Suaitheantas – ''over a coronet, a dexter hand in armour, holding a dart, proper. * SUPPORTERS – dhá leon ina cholgsheasamh * Mana – "Virtus Ipsa Suis Firmissima Nititur Armis", Bíonn crógacht is seasmhaí faoi chothú arm == Daoine == [[Íomhá:Bernard ODowd, 1904.jpg | mion | Bernard O'Dowd (c. 1904)]] [[Íomhá:Here and Now Tour 2011 452 v2.jpg | mion | Boy George (2011) photo:Andrew Hurley]] * [[Alex O'Dowd]] (1967), imreoir rugbaí agus cruicéid as Nua Séalainn * [[Anna Mae O'Dowd]], imreoir daorchluiche * [[Bernard O'Dowd]] (1866–1953) gníomhaí, oideoir, file, iriseoir agus údar Astrálach * [[Boy George]] (rugadh George Alan O'Dowd, 1961), amhránaí is scríbhneoir Briotanach * [[Cathy O'Dowd]], ailleadóir, sléibhteoir, údar agus motivational speaker as an Aifric Theas * [[Chris O'Dowd]] (1979), aisteoir agus fear grinn Éireannach * [[Christopher O'Dowd]] (1920–1943), ar dhuine de bhunaitheoirí an [[Special Air Service|SAS]] na Breataine. * [[Dan O'Dowd]] (1959), bainisteoir na [[Colorado Rockies]] (daorchluiche) * [[David O'Dowd]] (1942), ard-chigire na nGardaí, Sasana agus an Bhreatain Bheag * [[Donald O'Dowd]] (1927), fear léinn Meireacánach * [[Fergus O'Dowd]] (1948), polaiteoir {{h|Fine Gael}} * [[James Cornelius O'Dowd]] (1829–1903), abhcóid Angla-Éireannach * [[James Thomas O'Dowd]] (1907–1950), easpag Caitliceach sna Stáit Aontaithe * [[John Dowd (daorchluiche)|John Dowd]] (1891–1981), imreoir daorchluiche League Baseball shortstop * [[John O'Dowd]] (1856–1937), Teachta parlaiminte, [[Sligeach Thuaidh (Toghcheantar RA)|Sligeach Thuaidh]] * [[John O'Dowd]] (1967), polaiteoirí {{h|Sinn Féin}} * [[Ken O'Dowd]] (1950), polaiteoir Astrálach * [[Kevin O'Dowd]], polaiteoir New Jersey * [[Kris O'Dowd]] (1988), imreoir peile Meiriceánaí * [[Max O'Dowd]] (1994), imreoir cruicéid leis an Ísiltír * [[Mick O'Dowd]], imreoir agus bainisteoir [[Peil Ghaelach|peile]] * [[Mike O'Dowd]] (1895–1957), dornálaí meánmheáchan Meireacánach * [[Nace O'Dowd]] (1931–1987), intíre peile le Contae Shligigh * [[Niall O'Dowd]] (1953), údar agus iriseoir Éireannach ina chónaí sna SAM * [[Patrick O'Dowd]] (1968), polaiteoir agus dochtúir Éireannach * [[Peter O'Dowd]] (1908–1964), peileadóir Sasanach * [[Robert Dowd (ealaíontóir)|Robert Dowd]] (1936–1996) ealaíontóir Meireacánach * [[Seamie O'Dowd]], ceoltóir tíre Éireannach * [[Timmy O'Dowd]](1963), imreoir peile le Contae Chiarraí * Thomas Paul O'Dowd (1886–1930), ceannfort, Cathair San Francisco, California * [[Tony O'Dowd]] (1970), imreoir sacair Éireannach le Leeds Utd agus Éire U21. == Foinsí == * "The O'Dubhda Family History" le Conor MacHale, Clan O'Dowd Historian, Inniscrone, 1990. * "The Royal New Zealand Fencibles 1847–1852," {{ISBN|0-473-04716-0}}, Ruth Alexander, Alan la Roche, Gail Gibson. The New Zealand Fencible Society (Inc), 1997. Páipéir Uí Dhubhda. == Naisc sheachtracha == * [http://www.libraryireland.com/Pedigrees1/o-dowd-heremon.php O'Dowd family pedigree] at Library Ireland * [https://r-a259.genealogy.network/transcript_ald.xhtml Genelach hI Dubda] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190327090721/https://r-a259.genealogy.network/transcript_ald.xhtml |date=2019-03-27 }} * [http://www.odubhdaclan.com A website of the O'Dowd, O'Dubhda etc.. containing information and resource and where the Clan gatherings in Ireland are organised. Previous Clan gatherings documented] * [http://www.araltas.com/features/dowd A good genealogy of the O'Dowds] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20241204005322/http://www.araltas.com/features/dowd |date=2024-12-04 }} * [http://www.dowd.co.uk More details of the O'Dowds and many more Dowd stories] * [http://www.irishroots.com/id4381.htm Book detailing the Great Book of Lecan (with translation) and the history and customs of the Hy Fiachrach] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201002191539/http://www.irishroots.com/id4381.htm |date=2020-10-02 }} * https://odubhdaclan.com/ == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:ui dhubhda}} 8hfwkpqaibaidrn4e1xvexb29a6vtsc 0 98059 1310399 1242932 2026-04-26T23:12:25Z Taghdtaighde 60452 Catagóirí athraithe 1310399 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Íomhá:Gentili, Alberico – In titulum Digestorum De verborum significatione commentarius, 1614 – BEIC 13771266.jpg|clé|mion|244x244px|'In titulum Digestorum De verborum significatione commentarius', 1614]] [[Saineolaí dlí]] agus [[Protastúnach]] [[An Iodáil|Iodálach]] ab ea '''Alberico Gentili''' ([[14 Eanáir]] [[1552]] – [[19 Meitheamh]] [[1608]]).<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/UCDSchoolofLaw/posts/3995244703833157|teideal=Alberico Gentili|údar=Scoil Dlí, COBÁC|dáta=2019|dátarochtana=2021}}</ref> [[Íomhá:Dr Sir Albericus Gentilis (Father of international law).png|clé|mion|200x200px|Alberico Gentili]] == Saol == Fuair Gentili tearmann i Sasana. D'éirigh sé ina Ollamh Regius leis an Dlí Sibhialta in Ollscoil Áth na nDamh ó 1587 go dtí go bhfuair sé bás. Mar gheall ar shraith saothar a d'fhoilsigh sé ó 1585 ar aghaidh, tá an cháil air go bhfuil sé i measc na ndaoine—in éineacht le scríbhneoirí ar nós [[Francisco de Vitoria]] agus [[Hugo Grotius]]—a bhunaigh an [[dlí idirnáisiúnta]] poiblí san fhoirm ina bhfuil sé faoi láthair. Tá difríocht idir Gentili agus Grotius, go mór mór, toisc gur bhunaigh Gentili a anailís níos mó ar chleachtais de chuid na stát seachas tátail as an dlí nádúrtha. == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Gentili, Alberico}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1552]] [[Catagóir:Básanna i 1608]] [[Catagóir:Dlíodóirí Iodálacha]] [[Catagóir:Dlíodóirí Shasana]] [[Catagóir:Stair an dlí]] g9lo18wgqljfm7mk4avi6e5s7awygbs 14 98060 1310401 1005470 2026-04-26T23:12:58Z Taghdtaighde 60452 Scrios ldt 1310401 wikitext text/x-wiki {{Scrios}} s7jxtm4py8bm86xzdpr3f1i1trnaot6 14 98204 1310414 1257914 2026-04-26T23:29:58Z Taghdtaighde 60452 Catagóirí athraithe 1310414 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:Stair mhileata}} [[Catagóir:Stair de réir topaic|Mileata]] [[Catagóir:Cogadh]] [[Catagóir:Airm]] [[Catagóir:Cogaíocht]] [[Catagóir:Fórsaí armtha]] ii0r9rbl85xu8qxqat9mrankf4n5jwd 2 99001 1310259 1309194 2026-04-26T13:12:37Z Marcas.oduinn 33120 /* ISO */ 1310259 wikitext text/x-wiki == Scéal-liostaí A agus B == * [https://codecs.vanhamel.nl/Medieval_Irish_tale_lists Scéal-liostaí A agus B] ar CODECS * ''Ces Ulad ''vs.'' Noínden Ulad * ''Tromdámh Guaire * ''It é saigte gona súain # [[Aided Con Culaind]] # [[Serglige Con Culainn]] # [[Tromdam Echach Aireman]] # [[Scél Uath hEcailsi]] # [[Gabail in tSidhe]] # [[Aislingi in Maic Oig]] # [[Tain Bo Cuailnge]] # [[Cupar in da Mucadha]] # [[Longus nUlad]] # [[Congala Conaild Cernaigh]] # [[Cathbuadha Con Roi]] # [[Caladhgleo Cethirn]] # [[Mellgleo Iliach]] # [[Fiacalgleo Finntain]] # [[Airecar nArad]] # [[Brislech Moighi Murtheimne]] # [[Imsligi Glendamnach]] # [[In Cath for Gairich ? Irgairich]] # [[Ús in Duiu Chuailngne dia Thir]] # [[Damghal ina Tarbh a Tarbda]] # [[Tochustal nUlad]] # [[Fercuitred Medhba]] # [[Mesca Ulad]] # [[Boithreim Ulad]] # [[Forbuis bFer bFalgae]] # [[Toicheim ina Buidhen]] # [[Airne Finghin]] # [[Scéla Alaxandair maic Pilip ac gabail righi 7 imperichta in domain]] # [[Trechuairt/Treochair Tigi Lir]] # [[Tunide Tige Burig/Buired]] # [[Smutgal Tige Duma]] # [[Deochair Tige Cathbadh]] # [[Togail Tige Nechtain]] # [[Togail Tige hEchada]] # [[Togail Bruidne Uí/Da Derga]] # [[Togail Bruidne Broin [Briain] meic Briuin]] # [[Togail Bruidne hUí Duile]] # [[Togail Bruidne Da Choca/Choga]] # [[Togail Trai]] # [[Togail Dio]] # [[Togail in Tuir]] # [[Togail Larisa]] # [[Togail Elcluaidi]] # [[Togail Duine Óenguso]] # [[Togail Bruidne Bélcon Breifne]] # [[Togail Dá Thi]] # [[Táin Bó Cuailnge]] # [[Táin teora n-erc Echdach]] # [[Táin Bó Rois/Ruis]] # [[Táin Bó Regamain]] # [[Táin Bó Regamna]] # [[Táin Bó Flidais(i)]] # [[Táin Bó Fraích]] # [[Táin Bó Fithir]] # [[Táin Bó Faílín]] # [[Táin Bó Gé/Gae]] # [[Táin Bó Dartada]] # [[Táin Bó Darti/Darta (?)]] # [[Táin Bó Crebain]] # [[Táin Bó Aidne]] # [[Tochmarc Meidbe]] # [[Tochmarc nEmire/Eimiri <la Coin Culaind>]] # [[Tochmarc Ailbe <ingine Cormaic le Find (úa Báiscne)>]] # [[Tochmarc Étaíne]] # [[Tochmarc Feafe/Fea]] # [[Tochmarc Feirbe]] # [[Tochmarc Finnine/Fininde]] # [[Tochmarc Greine Finne/Finde]] # [[Tochmarc Greine Duinne/Duinde]] # [[Tochmarc Saidbe Sescind/Seiscind]] # [[Tochmarc Fithirne 7 Darine da ingen Tuathail]] # [[Tochmarc mna Cruinn/Cruind (maic Agnomain)]] # [[Tochmarc Eithne Uathaige ingine Crimthaind]] # [[Cath Maige Tuired]] # [[Cath Talten/Taillten]] # [[Cath Maige Mucrama]] # [[Cath Dromma Dólach dara díta Cruthnig / Daloch dar dithaig Cruithnig]] # [[Cath Maige Rath]] # [[Cath Coraind]] # [[Cath Cláire]] # [[Cath Tóiden / Cath Boinde]] # [[Cath Temrach]] # [[Cath Cind Fabrat / Abrat]] # [[Cath Maige hIthe]] # [[Cath Cilli Osnaide/Osnada]] # [[Cath Aichli]] # [[Cath Dubchomair]] # [[Cath Frémand]] # [[Cath Nemed la Fomorchaib]] # [[Cath tanaisde Tuath De Danann]] # [[Uath Angeda]] # [[Uath Ecalsa Imchummair / Egailsi in Comair]] # [[Uath Belaig Con Glais]] # [[Uath Licce Blada/Blatha]] # [[Uath Maige Uatha]] # [[Uath Maige Imbolg / Bolg]] # [[Uath Beinne Etair]] # [[Uath Locha Lurgan]] # [[Uath Dercce Ferna]] # [[Uath Úama Crúachan]] # [[Imram (curaig) Maele Duin]] # [[Imram hua Corra]] # [[Imram Luinge Murchertaig maic Erca]] # [[Longes Breg Léith]] # [[Longes Brecain/Bracain]] # [[Longes Eithne Uathaige]] # [[Longes Labrada]] # [[Longes Fhothaid]] # [[Aided Con Ruí]] # [[Aided Con Culaind]] # [[Aided Fir Dead/Diag]] # [[Aided Conaill]] # [[Aided Celtchair]] # [[Aided Blaí Briugaid]] # [[Aided Loegaire]] # [[Aided Fergusa]] # [[Aided Chonchobair]] # [[Aided Fhiamain/Fiadmain]] # [[Aided Mael Fhathartaig maic Ronain]] # [[Aided Taidc maic Cein]] # [[Aided maic Fhamain]] # [[Aided Find]] # [[Feis Tige Fir Blaí]] # [[Feis Tige Bichair]] # [[Feis Tige Tulchinne / Tulcainde]] # [[Feis Tige Trichim / Treithim]] # [[Feis Tige Li]] # [[Feis Tige Linne]] # [[Feis Tige Guit/Guid]] # [[Feis Tige Gnaar/Gnair]] # [[Feis Tige trí mac Demonchatha]] # [[Feis Tige Auscle / Uichtcle]] # [[Feis Tige Mell Dolaig]] # [[Feis (Tige) Cruachan]] # [[Feis (Tige) Emna / Amna]] # [[Feis (Tige) Alend]] # [[Feis (Tige) Temra]] # [[Feis (Tige) Dúin Bolg]] # [[Feis Dúin Buchet]] # [[Feis Tige Bricrend]] # [[Feis Tige Monduirnd]] # [[Feis Tige (h)Ichtair]] # [[Feis Tige Caire]] # [[Feis Tige Gnen (?)]] # [[Feis Tige Gnoain]] # [[Feis Tige Nuclin]] # [[Feis Tige Melladain]] # [[Forbais Fer Fálga]] # [[Forbais Etair]] # [[Forbais Aichli / Oichli]] # [[Forbais Dúin Bárc]] # [[Forbais Dúin Binne]] # [[Forbais Fer Fidga]] # [[Forbais Life]] # [[Forbais Ladrann / Ladrand]] # [[Forbais Dromma Damgaire]] # [[Echtra Brain maic Febail]] # [[Echtra Fergusa maic Léiti]] # [[Echtra Nera <maic Niadain (maic Tacaim)>]] # [[Echtra Fiamain]] # [[Echtra Con Ruí]] # [[Echtra Óenguso maic Fergusa Find]] # [[Echtra Con Culaind]] # [[Echtra Conaill]] # [[Echtra Conchobair]] # [[Echra Crimthaind Nia Náir]] # [[Echra Macha ingine Aeda Ruaid]] # [[Echtra Nechtain maic Alfroinn]] # [[Echtra Ailchind maic Amalgaid / Eilcind maic Amalgada]] # [[Echtra Fhind i nDerc Ferna]] # [[Echtra Aedain maic Gabráin]] # [[Echtra Mael Uma maic Baitain/Baedain]] # [[Echtra Mongain maic Fiachna]] # [[Echtra Chuinn Cétchathaig]] # [[Echtra Airt maic Cuind]] # [[Echtra Muirchertach maic Erca]] # [[Echtra Cormaic uí Chuinn / maic Airt]] # [[Coimpert Conchobair]] # [[Coimpert Con Culainn]] # [[Coimpert Conaill Chernaig]] # [[Coimpert Cheltchair maic Uithechair]] # [[Coimpert Chormaic hui Cuind]] # [[Aitheda]] # [[Aithed Mugaine re Fiamain / Mugaine re Fiadaine]] # [[Aithed Deirdrinne re macaib Uisnech]] # [[Aithed Aefe ingine Eogain re Mes Dead / Deagad]] # [[Aithed Naise ingine Fergusa re Nertach mac ui Léith / mac Cuilein]] # [[Aithed mna Gaieir maic Deirg re Glass mac Cimbaetha]] # [[Aithed Bláthnaite ingine Puill/Paill maic Fhidaig re Coin Culaind]] # [[Aithed Grainne <ingine Cormaic> re Diarmait <ua nDuibne>]] # [[Aithed Muire re Dub Ruis]] # [[Aithed Ruithcherni re Cuanu mac Cailchin]] # [[Aithed Eirce ingine Loorin/Logairnn re Muiredach mac Eogain]] # [[Aithed Díge / Creide re Laidcnén]] # [[Aithed mná Ailella maic Eógain re Fothud Canann]] # [[Orgain Maige Cé Gala mac Febail / A. Muigi Ce Dala]] # [[Orgain Átha hÍ]] # [[Orgain Dune Dubglaisse]] # [[Orgain Dinn Ríg / Dindaraig]] # [[Orgain Atha Cliath]] # [[Orgain Duine Delga <or Delgon>]] # [[Orgain Tuir Chonaind]] # [[Orgain Ailig for Néitt mac Indui / A. Neid maic Indaig a nAileach]] # [[Orgain Belcon Breifne]] # [[Orgain Cairpri Cind Caitt for saerchlannaib hErend]] # [[Orgain Echach for a maccaib]] # [[Orgain Chaille Chonaill]] # [[Orgain Donnán Ego]] # [[Orgain Maic Da Thó]] # [[Orgain mac Mágach]] # [[Orgain Side Nenta]] # [[Orgain Sratha Cluada <or: Slúaga>]] # [[Orgain Sleibe Soilgech]] # [[Orgain Ratha Rigbaird]] # [[Orgain Ratha Ruis Guill]] # [[Orgain Ratha Túaige]] # [[Orgain Ratha Tuaisle]] # [[Orgain Ratha Tobachta]] # [[Orgain Ratha Timchill]] # [[Orgain Ratha Cuinge]] # [[Orgain Ratha Cuillend]] # [[Orgain Cróchan / A. Ratha Cruachan]] # [[Orgain Cathrach Boirche]] # [[Orgain Ratha Blai]] # [[Orgain Ratha Gaila / Guanlai <or: Guale>]] # [[Orgain Ratha Uillne]] # [[Orgain Ratha Náis]] # [[Orgain Benne/Beinde Cé]] # [[Orgain Ratha Grainaird]] # [[Orgain Ratha Búirig / Buirich]] # [[Braflang Scóine]] # [[Aigidecht Artúir / Aigse Airduus]] # [[Secht Orcain Lindais:]] # [[Orgain Duin Sobairce]] # [[Orgain Duin Cermna]] # [[Orgain Duin Bolg]] # [[Orgain Duin Bice]] # [[Orgain Duin Binne/Binde]] # [[Orgain Duin Catrach Con Roi]] # [[Orgain Duin Catrach Mail Milscothaig]] # [[Tomaidm Locha Echach]] # [[Tomaidm Locha Éirne]] # [[Tomaidm Brí]] # [[Fís mná Nemid]] # [[Fís Conchobair]] # [[Fís Cuind <Cétchathaig> .i. Báile in Scáil]] # [[Fís Fursa]] # [[Baile in Scáil]] # [[Baile Bricíne]] # [[Baile Bic maic Dé]] # [[Baile Cimba(o)ith ?átha]] # [[Baile Mochuda/Mochuta]] # [[Serc Caillige Berre do ?othud Chanand / Caille Berra do Fothad Canand]] # [[Serc Crede do Canann mac Gartnáin]] # [[Serc Duib Lacha do Mongan]] # [[Serc Gormlaithe do Niall]] # [[Sluagad Augaire/Ugaine Móir co hÉtail]] # [[Sluagad Da Thí co Sliab nElpa]] # [[Sluagad Neill maic Echach co Muir nIcht]] # [[Sluagad Fiachna maic Baítáin co Dún nGuaire i Saxanaib 7 prímsluagid hÉrend archena]] # [[Tochomlod Partholoin dochum nErend]] # [[Tochomlod Nemid co hErind]] # [[Tochomlod Fer mBolg]] # [[Tochomlod Tuaithe De Danand]] # [[Tochomlod Míl maic Bile co Espáin]] # [[Tochomlod mac Miled a hEspain in hErind]] # [[Tochomlod Cruithnech a Tracia (co Breatnaib) co hErind]] # [[<Ath>tochomlod (ó) hErind co Albain]] # [[Tochomlod Longsi/Loingse Fergusa a hUltaib]] # [[Tochomlod Muscraigi de Maig Bregoin/Breg]] # [[Tochomlod na nDési ó Themraig]] # [[Tochomlod Clainne Echach Mugmedoin a Mide]] # [[Tochomlod Céin a Caisil]] # [[Tochomlod Dáil Riatai i nAlbain]] == Mythen und Sagen aus Irland == {| width="100%" class="wikitable" |- class="hintergrundfarbe5" ! Titel !! Inhalt |- valign=top | [[Acallam na Senórach]]=[[Agallamh na Seanórach]] || Begegnung zwischen mythischen Helden und dem heiligen [[Naomh Pádraig]] |- valign=top | [[Aided Cheit maic Mágach]] || Kampf [[Conall Cernach]]s mit [[Cet mac Mágach]] und Bélchús Verrat und Tod |- valign=top | [[Aided Cheltchair maic Uthechair]] || [[Celtchar]] mac Uthechairs Sühnetaten für die Tötung Blaís |- valign=top | [[Aided Chlainne Tuirenn]] || Rache Lugs an den Söhnen [[Tuirenn]]s für die Ermordung seines Vaters [[Cian]] |- valign=top | [[Aided Chonchobuir]] || Tod [[Conchúr mac Neasa]]s durch die Hand [[Cet mac Mágach]]s |- valign=top | [[Aided Chon Culainn]] || Ermordung [[Cú Chulainn]]s und [[Conall Cernach]]s Rache an den Tätern |- valign=top | [[Aided Loegairi Buadaig]] || [[Lóegaire Búadach]]s Tod beim Versuch, Aed mac Ainninne zu retten |- valign=top | [[Aided Muirchertaig meic Erca]] || [[Muircheartach mac Muireadhaigh|Muirchertach mac Erca]]s Strafe für seinen Ehebruch mit Sín |- valign=top | [[Aided Óenfir Aífe]] || Zweikampf [[Cú Chulainn]]s mit seinem Sohn [[Connla]] und dessen Tod |- valign=top | [[Airne Fingein]] || eine Fee prophezeit Fingein mac Luchta |- valign=top | [[Aislinge Meic Con Glinne|Aislinge Meic Chon Glinne]] || Parodie auf das Klosterleben und die Jenseitsvisionen |- valign=top | [[Aislinge Oenguso]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über [[Óengus]]’ Suche nach seiner geträumten Frau |- valign=top | [[Amra Choluim Chille]] || Gedicht auf den Klostergründer [[Colm Cille]] |- valign=top | [[Baile Binnbérlach mac Buain]] || unerfüllte Liebe zwischen Baile und Ailinn |- valign=top | [[Baile in Scáil]] || Blick [[Conn Cétchathach]]s in die Zukunft seines Geschlechtes |- valign=top | [[Bóramha]] || Kampf um den Tribut der Provinz [[Laighin]] an die [[Uí Néill]] |- valign=top | [[Buile Shuibhne]] || [[Suibhne]]s Wahnsinn in der Schlacht und sein Tod im Kloster |- valign=top | [[Caithréim Cellaig]] || Cellachs Weg vom Mönch über den Thron von [[Connacht]] zum Bischof |- valign=top | [[Cath Étair]] || Belagerung von Etar, Tod [[Mes Gegra]]s durch [[Conall Cernach]] |- valign=top | [[Cath Finntrágha]] || Verteidigung Irlands durch [[Fionn mac Cumhaill]] und seine [[Fianna]] gegen den „König der Welt“ |- valign=top | [[Cath Maige Mucrama]] || [[Lugaid mac Con]]s Kampf um den Thron von Irland und seine Ermordung durch [[Ailill Aulom]] |- valign=top | [[Cath Maige Rátha]] || Krieg Congal Claens gegen den Hochkönig Domnall mac Aeda |- valign=top | [[Cath Maighe Tuireadh|Cath Maige Tuired]] || Kriege der [[Túatha Dé Danann]] gegen [[Fir Bholg]] und [[Fomhóraigh]] |- valign=top | [[Compert Conchobuir]] || [[Cathbad]]s Kampf um Asa (Ni-Asa) und die Zeugung [[Conchobar mac Nessa]]s |- valign=top | [[Compert Con Culainn]] || Schwangerschaft von [[Conchobar mac Nessa]]s Tochter und Geburt von [[Setanta|Setanta/Cú Chulainn]] |- valign=top | [[Compert Mongáin|Compert Mongáin ocus serc Duibe Lacha do Mongán]] || Zeugung Mongáns, [[Manannán mac Lir]]s Sohn und seine Ehe mit Dub Lacha |- valign=top | [[De chophur in da muccida]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über die Verwandlung der beiden Hirten in die Stiere [[Donn Cuailnge]] und [[Fionnbheannach]] |- valign=top | [[Duanaire Finn]] || Gedichte und Balladen aus dem [[an Fhiannaíocht|Finn-Zyklus]] |- valign=top | [[Eachtra an Mhadra Mhaoil]] || Verfolgung eines bösen Ritters durch Balbhuaidh ([[Gawain]]) |- valign=top | [[Eachtra Mhacaoimh an Iolair]] || Suche des Adlerknaben nach seiner Herkunft |- valign=top | [[Cormac mac Airt#Mythologie|Echtra Cormaic i Tír Tairngire]] || [[Cormac mac Airt]]s Reise zu den Feen |- valign=top | [[Tadhg mac Céin#Eachtra Thaidhg Mhic Céin]] || Der Wortbruch von [[Tadhg mac Céin]]s Sohn |- valign=top | [[Echtra Fergusa maic Léti]] || [[Fearghas mac Léite]]s Kampf mit einem Meeresungeheuer |- valign=top | [[Echtra Condla]] || [[Conn Cétchathach]]s Sohn [[Connla (Conn Cétchathach)|Connla]] und seine Liebe zu einer Fee |- valign=top | [[Echtrae Nerai]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über [[Nera]]s Warnung an die Bewohner von [[Ráth Cruachan|Cruachan]] |- valign=top | [[Esnada Tige Buchet]] || Das Schicksal des gastfreundlichen Buchet von [[Laigin]] |- valign=top | [[Fingal Rónáin]] || Rónáns irrtümlicher Mord an seinem Sohn |- valign=top | [[Fled Bricrenn]] || Streit um den Ehrenplatz beim Fest zwischen [[Ulaid]] Helden |- valign=top | [[Fled Dúin na nGéd]] || Streit zwischen Domnall mac Aeda und Congal Claen |- valign=top | [[Fotha Catha Cnucha]] || Tod [[Cumall]] mac Basnas und Zeugung [[Fionn mac Cumhaill]]s |- valign=top | [[Cormac mac Airt#Mythologie|Geneamuin Cormaic Ua Chuind]] || [[Cormac mac Airt]]s gesamtes Leben bis zum Tod |- valign=top | [[Immacallam in dá Thuarad]] || Disput von Néde und [[Ferchertne]] um den Titel des obersten Dichters Irlands |- valign=top | [[Immram Brain]] || [[Bran mac Febail]] mythische Reise zur Insel der Frauen |- valign=top | [[Immram Curaig Maíle Dúin]] || [[Maol Dúin]]s Reise zu einigen mythischen Inseln |- valign=top | [[Lebor Gabála Érenn]] || mythische Einwanderungswellen und Machtkämpfe um Irland |- valign=top | [[Longes Mac nUislenn]], [[Longes mac nUislenn]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über die Geschichte [[Deirdre]]s |- valign=top | [[Macgnímartha Finn]] || Erzählungen über [[Fionn mac Cumhaill]]s Jugend, s.&nbsp;a. [[Aillen]] |- valign=top | [[Macgnímrada Con Culainn]] || Erzählung über [[Cú Chulainn]]s Jugend im [[Táin Bó Cuailnge]] |- valign=top | [[Mesca Ulad]] || [[Cú Roí]] Hinterlist gegen [[Conchobar mac Nessa]] |- valign=top | [[Navigatio Sancti Brendani Abbatis|Navigatio Sancti Brendani]] || [[Naomh Breandán|Brendans]] Fahrt zu den mythischen Inseln |- valign=top | [[Noínden Ulad]], auch Ces Ulad || Verfehlung der Ulter gegen [[Macha]] und Gründung [[Emain Macha]]s |- valign=top | [[Oidheadh Chlainne Lir]] || [[Lir]]s Kinder werden in Schwäne verwandelt |- valign=top | [[Orgain Denna Ríg]] || [[Labraid Loingsech|Labraid Moen]]s Kampf um den Thron seines Vaters |- valign=top | [[Scéla Cano meic Gartnáin]] || Cano mac Gartnáins Abenteuer und unglückliche Liebe in Irland |- valign=top | [[Cormac mac Airt#Mythologie|Scéla Eogain agus Cormaic]] || Kindheit und Jugend [[Cormac mac Airt]]s bis zum Antritt seiner Herrschaft |- valign=top | [[Scéal Muc Mhic Dhathó]] || Streit der Helden [[Uladh|Ulsters]] und [[Connachta]]s den [[curadhmhír|Heldenbissen]] |- valign=top | [[Scél Túain meic Cairill]] &rarr; [[Tuan mac Cairill]] || Verwandlungen [[Tuan mac Cairill]]s in der Zeit des [[Lebor Gabála Érenn]] |- valign=top | [[Serglige Con Culainn]] || [[Cú Chulainn]] Liebeskrankheit und der Ehebruch mit [[Fand]] |- valign=top | [[Táin Bó Cuailnge]] || Heldentaten [[Cú Chulainn]] beim Krieg um den Stier [[Donn Cuailnge]] |- valign=top | [[Táin Bó Flidais]] || [[Fergus mac Róich]] Kampf um [[Flidais]] und ihre Wunderkuh |- valign=top | [[Táin Bó Fraích]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über die Erlebnisse [[Froech]] |- valign=top | [[Tochmarc Becfola]] || Werbung König Diarmait mac Aeda Slaines um die Fee Becfola |- valign=top | [[Tochmarc Emire]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über [[Cú Chulainn]]s Werbung um [[Emer]] |- valign=top | [[Tochmarc Étaíne]] || [[Fuamnach]] Rache an ihrer Nebenbuhlerin [[Étaín]] |- valign=top | [[Tochmarc Luaine acus aided Athirni]] || [[Conchobar mac Nessa]] Werbung um Luaine und [[Athirne]] Ermordung |- valign=top | [[Togail Bruidne Dá Derga]] || Königsherrschaft und Untergang [[Conaire Mór]] |- valign=top | [[Tóraíocht Dhiarmada agus Ghráinne]] || [[Fionn mac Cumhaill]]s Verfolgungsjagd [[Diarmaid]] und [[Gráinne (miotaseolaíocht)|Gráinne]] |- |} == Sprüche-Sammlungen und Glossare == {| width="100%" class="wikitable sortable" |- class="hintergrundfarbe5" ! Titel !! Aois !! Nóta |- | [[Bretha Crólige]] || - || Bußtaxen bei Verwundungen, 3.&nbsp;Teil des [[Senchas Már]] |- | [[Bretha Nemed Déidenach]] || 7ú || Texte der Rechtsschule von Nemed |- | [[Cáin Adomnáin]] || 7ú || Gesetzestext zum Schutz von Frauen, Kindern und Klerikern |- | [[De duodecim abusivis saeculi]] || 7ú || Abhandlung über die Moral und das Recht (auch altirische Rechtsgrundsätze inkludiert) |- | [[Senchas Már]] || 8ú || Sammlung altirischer Rechtstexte |- | [[Críth Gablach]] || 8ú || Sammlung altirischer Rechtstexte |- | [[Audacht Morainn]] || 8ú. || Sammlung von Lehrsprüchen des Richters [[Morann]] |- | [[Tecosca Cormaic]] || 8ú. || Sammlung von Lehrsprüchen [[Cormac mac Airt]] |- | [[Gúbretha Caratniad]] || 9ú || vom üblichen irischen Recht abweichende Urteile |- | [[Sanas Cormaic]] || 10ú ||Glossar von Rechts- und Dichterausdrücken, Orts- und Personennamen |- | [[Leabhar na gCeart]] || 11ú || Aufzählung der Rechte und Pflichten des Königs von [[Caiseal]] |- | [[Bansenchas]] || 12ú || Verzeichnis berühmter Frauen der Geschichte bis zum [[Lebor Gabála Érenn]], [[An Rúraíocht]] und anderen irischen Annalen |- | [[Dindsenchas]] || 12ú || Etymologie von Ortsnamen |- | [[Cóir Anmann]] || 14ú || Personen- und Stammesnamen |- | [[Auraicept na n-Éces]] || 14ú || Geschichte der irischen Sprache und Schrift |- |} == Sammelwerke aus Irland == {| width="100%" class="wikitable" |- class="hintergrundfarbe5" ! Titel !! Zeit !! Inhalt |- | [[Cín Dromma Snechtai]] || 8ú || |- | [[Lebor na hUidre]] || 12ú || [[Táin Bó Cuailnge]] |- | [[Lebor Laignech]] || 12ú || [[Lebor Gabála Érenn]], [[An Fhiannaíocht]] |- | [[Annála Tiarnaigh]] || 12ú || 807 RC - AD 1178 |- | [[Leabhar Buí Leacáin]] || 14ú || |- | [[Leabhar Mór Leacáin]] || 14ú || |- | [[Leabhar Bhaile an Mhóta]] || 14ú || |- | [[Annála Uladh]] || 15ú || 431 - 1541 |- | [[Leabhar Mhic Cárthaigh Riabhaigh]] || 15ú || |- | [[Foras Feasa ar Éirinn]] || 17ú. || |- | [[Annála Ríoghdhachta Éireann]]=[[Annála na gCeithre Máistrí]] || 17ú || |- |} == ISO == [ [https://iso.ucc.ie/Irish-sagas-list.html ISO] ] # ''The Abbot of Drimnagh'' #* [[Acallamh na Senórach]]=[[Agallamh na Seanórach]], [[Aided Óenfir Aífe]], [[Aided Bresail]], [[Aided Cheit maic Mágach]], [[Aided Cheltchair maic Uthechair]], [[Aided Chonchobuir]], [[Aided Conrói maic Dáiri]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]], [[Aided Fergusa maic Róich]], [[Aided Lóegairi Búadaig]], [[Aided Maelodráin]], ([[Aislinge Meic Con Glinne]]), [[Aislinge Óenguso]]=[[Aisling Aonghasa]], [[Baile Binnbérlach mac Buain]], [[Bórama]]=[[Bóramha]], [[Buile Shuibhne]], [[Caithréim Cellaig]], [[Cath Almaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cath Maige Mucrama]], [[Cert Claidib Cormaic]] # [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]] #* Compert Mongáin ocus Serc Duibe-Lacha do Mongán=[[Compert Mongáin]], [[Echtra Condla]]=[[Eachtra Chondla]] # [[Echtra Cormaic i Tír Tairngirí]] #* [[Echtra Fergusa maic Léti]] # [[Echtra mac nEchach Muigmedóin]] #* [[Esnada Tige Buchet]] # [[Feis tighe Chonáin]] #* [[Fingal Rónáin]] # [[Forbuis Droma Damhghaire]] # [[Geneamuin Chormaic]] #* [[Immram Brain]], [[Longes mac n-Uislenn]]=[[Longes mac nUislenn]], [[Mesca Ulad]], [[Noínden Ulad ocus Emuin Macha]]=[[Noínden Ulad]] # [[Oenach indiu luid in rí]], #* [[Oidhe Chloinne Lir]]=[[Oidheadh Chlainne Lir]], [[Orgain Denna Ríg]] # [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]] #* [[Scéla Cano meic Gartnáin]] # [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]] # [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]] # [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]] # [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]] #* [[Scéla Mucce Meic Da Thó]]=[[Scéla Mucce Meic Dathó]], [[Táin Bó Cúalnge]], [[Tochmharc Eimhire]]=[[Tochmarc Emire]], [[Tochmarc Étaíne]], [[Togail Bruidne Dá Derga]], [[Tóruigheacht Dhiarmada agus Ghráinne]]=[[Tóraíocht Dhiarmada agus Ghráinne]] * [[Diarmaid mac Cearbhaill]]+, == MsOmit 2017 == [https://celt.ucc.ie//MsOmit2017/index.html MsOmit 2017], 138 in iomlán # [[Aided Ailella ocus Chonaill Chernaig]] #* [[Aided Bresail meic Diarmata]]=[[Aided Bresail]], [[Aided Cheit meic Mágach]]=[[Aided Cheit maic Mágach]] (Orgain Bélchon Bréifne), [[Aided Cheltchair meic Uthechair]]=[[Aided Cheltchair maic Uthechair]], [[Aided Chon Roí]]=[[Aided Conrói maic Dáiri]], [[Aided Chonchobair]]=[[Aided Chonchobuir]], [[Aided Chrimthainn meic Fidaig]]=[[Aided Chrimthaind maic Fhidaig ocus Trí mac Echach Muigmedóin]] # [[Aided Chúanach meic Ailchini]] # [[Aided Chuind Chétchathaig]] # [[Aided Derbforgaill]] # [[Aided Diarmata meic Cerrbaill]] # [[Aided Echach meic Maíreda]] # [[Aided Fergusa meic Roich]] # [[Aided Guill 7 Gairb]] #* [[Aided Loegaire Búadaig]]=[[Aided Loegairi Buadaig]] #* [[Aided Maelodráin]] # [[Aided Meic Con]] # [[Aided Meidbe]] #* [[Aided Muirchertaig meic Erca]]=[[]] # [[Aided Nath Í ocus a Adnacol]] (Suidigud Tellaig na Crúachna) #* [[Aided Oenfir Aífe]]=[[Aided Óenfhir Aífe]] # [[Aigidecht Aithirni]] # [[Airec Menman Uraird meic Coisse]] # [[Airem Muintire Finn]] #* [[Airne Fíngein]] #* [[Aislinge Meic Con Glinne]] #* [[Aislinge Oenguso]] # [[Baile Binnbérlach mac Búain]] #* [[Baile Chuind Chétchathaig]]=[[Baile Chuinn Chétchathaig]] #* [[Baile in Scáil]] # [[Bórama]] #* [[Brislech Mór Maige Muirthemni]] =[[Aided Chon Culainn]]=[[Anbhás Chú Chulainn]] # [[Bruiden Átha]] # [[Bruiden Da Choca]] # [[Bruiden Meic Da Réo]] (Orgain Chairpri Chind Chait) #* [[Caithréim Cellaig]]=[[]] # [[Cath Airtig]] # [[Cath Almaine]] # [[Cath Belaig Dúin Bolg]] # [[Cath Cairn Chonaill]] # [[Cath Cinn Abrad]] # [[Cath Crinna]] # [[Cath Cula Dremne]] #* [[Cath Maige Mucrama]] # [[Cath Maige Rath]] #* [[Cath Maige Tuired]]=[[Cath Maighe Tuireadh]] - ''first # Cath Maige Tuired - ''second # [[Cath Ruis na Ríg]] #* [[Compert Chon Culainn]]=[[Compert Con Culainn]]=[[Coimpeart Chú Chulainn]] (Feis Tige Becfoltaig) #* [[Compert Chonchobair]]=[[Compert Conchobuir]]=[[Coimpeart Chonchúir]] # [[Comrac Con Culainn re Senbecc ua nEbricc]] (Bruiden Senbicc uí Ebricc) # [[Comrac Liadaine 7 Cuirithir]] # [[Comthóth Lóegairi co Cretim 7 a Aided]] # ''[[Conall Corc and the Corco Luigde]] #* [[Sanas Cormaic]] (Gaire, Lethech, Mug Éme, Nesscoit, Orc tréith, Prull) # [[Cuislinn Brigde 7 Aided Meic Díchoime]] #* [[De Chophur in Dá Muccida]]&larr;[[De chophur in dá muccida]] # [[De Gabáil in tSída]] # [[De Maccaib Conairi]] # [[De Síl Chonairi Móir]] # [[Do Faillsigud Tána Bó Cúailnge]] #* [[Echtra Chondla]]=[[Echtra Condla]] # [[Echtra Chormaic i Tír Tairngiri]] #* [[Echtra Fergusa meic Léti]]=[[Echtra Fergusa maic Léti]] # [[Echtra Finn]] (''Finn and the Phantoms'') # [[Echtra Laegairi meic Crimthainn]] # [[Echtra Mac nEchdach Muigmedóin]] #* [[Echtra Nera]]=[[Echtra Nerai]]=[[Eachtra Neara]] (Táin Bé Aingen) # [[Erchoitmed ingine Gulidi]] #* [[Esnada Tige Buchet]] #* [[Fingal Rónáin]] # [[Finn agus Gráinne]] # ''[[Finn and the Man in the Tree]] #* [[Fled Bricrenn]] # [[Fled Bricrenn 7 Loinges mac nDuil Dermait]] # [[Fochonn Loingse Fergusa meic Roig]] # [[Forfess Fer Falgae]] # [[Fotha Catha Cnucha]] #* [[Annála Easpacha na hÉireann]] (scéalta leabaithe) # [[Gein Branduib meic Echach 7 Aedáin meic Gabráin]] # [[Genemain Aeda Sláine]] # [[Genemain Chormaic]] # [[Immacallam Choluim Chille 7 ind Óclaig]] #* [[Immacallam in Dá Thuar]](ad)=[[Immacallam in dá Thuarad]] (Acallam in Dá Suad, Túar) # [[Immathchor nAilella 7 Airt]] #* [[Immram Brain]]=[[Immram Brain]] #* [[Immram Curraig Maíle Dúin]]=[[Immram curaig Ua Corra]] # [[Immram Snedgusa 7 Meic Ríagla]] (Echtra, Merugud Clérech Coluim Chille) # [[Imthechta Tuaithe Luchra ocus Aided Fergusa]] # [[Imthechta Tuirill 7 a Mac]] # [[Longes Chonaill Chuirc]] #* [[Longes mac nUislenn]] (Uisnig) #* [[Macgnímartha Finn]] #* [[Mesca Ulad]] #* ''Mongán Stories'' #* [[Compert Mongáin]] # Scél asa mberar etc. [Aided Fothaid Airgdig] # Scél Mongáin # Tucait Baile Mongáin #* [[Noínden Ulad]] (Ces Noínden Ulad) # [[Orgain Néill Noígíallaig]] (Aided) #* [[Orgain Denna Ríg]] (Bruiden Túamma Tenbad) # [[Orgain Trí mac Diarmata meic Cerbaill]] # ''[[Quarrel between Finn and Oisín]] # [[Reicne Fothaid Canainne]] # [[Scél na Fír Flatha, Echtra Chormaic i Tír Tairngire 7 Cert Claidib Chormaic]] # [[Scél Túain meic Cairill]] (Immacallam Túain fri Finnia) # [[Scéla Alaxandair]] #* [[Scéla Cano meic Gartnáin]] # [[Scéla Conchobuir meic Nessa]] (''Conchobar's Household'') # [[Scéla Eogain 7 Cormaic]] (Scéla Geine Cormaic) # [[Scéla Mosauluim]] #* [[Scéla Mucce Meic Da Thó]] # [[Senchas Airgiall]] #* [[Senchas Fagbála Caisil]] #* [[Serglige Con Culainn]] # [[Siaburcharpat Con Culainn]] # [[Suidigud Tellaig Themra]] #* [[Táin Bó Cúailnge]] # [[Táin Bó Dartada]] #* [[Táin Bó Flidais]] #* [[Táin Bó Fraích]] #* [[Táin Bó Regamain]]=[[Táin Bó Regamon]] # [[Táin Bó Regamna]] # [[Talland Étair]] # [[Tesmolta Cormaic 7 Aided Finn]] # [[Tochmarc Ailbe]] #* [[Tochmarc Becfhola]]=[[Tochmarc Becfola]] #* [[Tochmarc Emire]]=[[Tochmharc Eimhire]] #* [[Tochmarc Étaine]]=[[Tochmarc Étaíne]]=[[Tochmharc Éadaoine]] I, II, III # [[Tochmarc Ferbe]] #* [[Tochmarc Lúaine ocus Aided Aithirne]]=[[Tochmarc Luaine acus aided Athirni]] # [[Tochmarc Momera]] #* [[Togail Bruidne Da Derga]]=[[Toghail Brú Dá Dearga]], Orgain Bruidne Uí Derga # [[Togail Troí]] # [[Tucait Fagbála in Fessa do Finn 7 Marbad Cuil Duib]] #* [[Tucait Indarba na nDéssi]] ([[Tairired na nDéisi]]=[[Tairired na nDéssi]]) # [[Úath Beinne Étair]] # [[Verba Scáthaige]] == Celtic Language Collective == [http://www.maryjones.us/ctexts/index_irish.html Celtic Language Collective] (maryjones) === '' Manuscripts '' === # [[Lebar na Núachongbála]]=[[Leabhar Laighneach]] # [[Lebor na nUidre]]=[[Leabhar na hUidhre]] # [[Leabhar Bhaile an Mhóta]] # [[Leabhar Mór Mhic Fhir Bhisigh]]=[[Leabhar Mór Leacáin]] # [[Leabhar Buidhe Lecáin]]=[[Leabhar Buí Leacáin]] # [[Leabhar Feirmoithe]]=[[Leabhar Fhear Maí]] # [[Leabhar Méig Shamhradháin]]=[[Dúnaire Mag Shamhradhain]]=[[]] # [[Leabhar Í Eadhra]]=[[Leabhar Uí Eadhra]] # [[Leabar Chaillín]]=[[Leabar Fidhnacha]]=[[Leabhar Fhianacha]] === '' The Mythological Cycle '' === # [[Lebor Gabála Érenn]]=[[Leabhar Gabhála na hÉireann]] # [[Do Flathiusaib Hérend]]=[[]] (LL) # [[Lebor Bretnach]]=[[]] # [[Cath Maige Tuired]]=[[Cath Maighe Tuireadh]] # [[Tuath De Danand na set soim]]=[[Ceithre Sheod]] # [[Oidheadh Chloinne Tuireann]]=[[Oidheadh Chlainne Tuireann]] # [[Tochomlod mac Miledh a hEspain i nErind]]=[[]] # [[De Gabáil in t-Sída]]=[[]] # [[Tochmarc Étaíne]]=[[]] (LU, Egerton 1782) # [[Togail Bruidne Dá Derga]]=[[]] # [[Aislinge Óenguso]]=[[]] # [[Oidheadh Chloinne Lir]]=[[Oidheadh Chlainne Lir]] # [[Altram Tige Dá Medar]]=[[]] # [[Scél Túain maic Cairill]]=[[Tuan mac Cairill]] # [[Eachtra Léithín]]=[[]] # [[Suidigud Tellaich Temra]]=[[]] # [[Moí coire coir goiriath]]=[[]] # [[Cía cétliaigh robúi ind-Érinn]]=[[]] # [[Cóir Anmann]]=[[]] # [[Bodleian Dinnshenchas (Rawl B 506)]]=[[Dinnseanchas]] # [[Edinburgh Dindsenchas (MS Kilbride XVI)]]=[[]] # [[Rennes Dindsenchas I (Rennes MS)]]=[[]] # [[Metrical Dindsenchas]]=[[]] # [[Banshenchus]]=[[Banseanchas]] # [[The Battle of Partholon's Sons]]=[[]] ([[Seanchas Mór]]) === '' The Ulster Cycle '' === # [[]]=[[]] 1c5fdanm9sf8w690nk7llkk08epxega 1310294 1310259 2026-04-26T16:27:59Z Marcas.oduinn 33120 /* ISO */ 1310294 wikitext text/x-wiki == Scéal-liostaí A agus B == * [https://codecs.vanhamel.nl/Medieval_Irish_tale_lists Scéal-liostaí A agus B] ar CODECS * ''Ces Ulad ''vs.'' Noínden Ulad * ''Tromdámh Guaire * ''It é saigte gona súain # [[Aided Con Culaind]] # [[Serglige Con Culainn]] # [[Tromdam Echach Aireman]] # [[Scél Uath hEcailsi]] # [[Gabail in tSidhe]] # [[Aislingi in Maic Oig]] # [[Tain Bo Cuailnge]] # [[Cupar in da Mucadha]] # [[Longus nUlad]] # [[Congala Conaild Cernaigh]] # [[Cathbuadha Con Roi]] # [[Caladhgleo Cethirn]] # [[Mellgleo Iliach]] # [[Fiacalgleo Finntain]] # [[Airecar nArad]] # [[Brislech Moighi Murtheimne]] # [[Imsligi Glendamnach]] # [[In Cath for Gairich ? Irgairich]] # [[Ús in Duiu Chuailngne dia Thir]] # [[Damghal ina Tarbh a Tarbda]] # [[Tochustal nUlad]] # [[Fercuitred Medhba]] # [[Mesca Ulad]] # [[Boithreim Ulad]] # [[Forbuis bFer bFalgae]] # [[Toicheim ina Buidhen]] # [[Airne Finghin]] # [[Scéla Alaxandair maic Pilip ac gabail righi 7 imperichta in domain]] # [[Trechuairt/Treochair Tigi Lir]] # [[Tunide Tige Burig/Buired]] # [[Smutgal Tige Duma]] # [[Deochair Tige Cathbadh]] # [[Togail Tige Nechtain]] # [[Togail Tige hEchada]] # [[Togail Bruidne Uí/Da Derga]] # [[Togail Bruidne Broin [Briain] meic Briuin]] # [[Togail Bruidne hUí Duile]] # [[Togail Bruidne Da Choca/Choga]] # [[Togail Trai]] # [[Togail Dio]] # [[Togail in Tuir]] # [[Togail Larisa]] # [[Togail Elcluaidi]] # [[Togail Duine Óenguso]] # [[Togail Bruidne Bélcon Breifne]] # [[Togail Dá Thi]] # [[Táin Bó Cuailnge]] # [[Táin teora n-erc Echdach]] # [[Táin Bó Rois/Ruis]] # [[Táin Bó Regamain]] # [[Táin Bó Regamna]] # [[Táin Bó Flidais(i)]] # [[Táin Bó Fraích]] # [[Táin Bó Fithir]] # [[Táin Bó Faílín]] # [[Táin Bó Gé/Gae]] # [[Táin Bó Dartada]] # [[Táin Bó Darti/Darta (?)]] # [[Táin Bó Crebain]] # [[Táin Bó Aidne]] # [[Tochmarc Meidbe]] # [[Tochmarc nEmire/Eimiri <la Coin Culaind>]] # [[Tochmarc Ailbe <ingine Cormaic le Find (úa Báiscne)>]] # [[Tochmarc Étaíne]] # [[Tochmarc Feafe/Fea]] # [[Tochmarc Feirbe]] # [[Tochmarc Finnine/Fininde]] # [[Tochmarc Greine Finne/Finde]] # [[Tochmarc Greine Duinne/Duinde]] # [[Tochmarc Saidbe Sescind/Seiscind]] # [[Tochmarc Fithirne 7 Darine da ingen Tuathail]] # [[Tochmarc mna Cruinn/Cruind (maic Agnomain)]] # [[Tochmarc Eithne Uathaige ingine Crimthaind]] # [[Cath Maige Tuired]] # [[Cath Talten/Taillten]] # [[Cath Maige Mucrama]] # [[Cath Dromma Dólach dara díta Cruthnig / Daloch dar dithaig Cruithnig]] # [[Cath Maige Rath]] # [[Cath Coraind]] # [[Cath Cláire]] # [[Cath Tóiden / Cath Boinde]] # [[Cath Temrach]] # [[Cath Cind Fabrat / Abrat]] # [[Cath Maige hIthe]] # [[Cath Cilli Osnaide/Osnada]] # [[Cath Aichli]] # [[Cath Dubchomair]] # [[Cath Frémand]] # [[Cath Nemed la Fomorchaib]] # [[Cath tanaisde Tuath De Danann]] # [[Uath Angeda]] # [[Uath Ecalsa Imchummair / Egailsi in Comair]] # [[Uath Belaig Con Glais]] # [[Uath Licce Blada/Blatha]] # [[Uath Maige Uatha]] # [[Uath Maige Imbolg / Bolg]] # [[Uath Beinne Etair]] # [[Uath Locha Lurgan]] # [[Uath Dercce Ferna]] # [[Uath Úama Crúachan]] # [[Imram (curaig) Maele Duin]] # [[Imram hua Corra]] # [[Imram Luinge Murchertaig maic Erca]] # [[Longes Breg Léith]] # [[Longes Brecain/Bracain]] # [[Longes Eithne Uathaige]] # [[Longes Labrada]] # [[Longes Fhothaid]] # [[Aided Con Ruí]] # [[Aided Con Culaind]] # [[Aided Fir Dead/Diag]] # [[Aided Conaill]] # [[Aided Celtchair]] # [[Aided Blaí Briugaid]] # [[Aided Loegaire]] # [[Aided Fergusa]] # [[Aided Chonchobair]] # [[Aided Fhiamain/Fiadmain]] # [[Aided Mael Fhathartaig maic Ronain]] # [[Aided Taidc maic Cein]] # [[Aided maic Fhamain]] # [[Aided Find]] # [[Feis Tige Fir Blaí]] # [[Feis Tige Bichair]] # [[Feis Tige Tulchinne / Tulcainde]] # [[Feis Tige Trichim / Treithim]] # [[Feis Tige Li]] # [[Feis Tige Linne]] # [[Feis Tige Guit/Guid]] # [[Feis Tige Gnaar/Gnair]] # [[Feis Tige trí mac Demonchatha]] # [[Feis Tige Auscle / Uichtcle]] # [[Feis Tige Mell Dolaig]] # [[Feis (Tige) Cruachan]] # [[Feis (Tige) Emna / Amna]] # [[Feis (Tige) Alend]] # [[Feis (Tige) Temra]] # [[Feis (Tige) Dúin Bolg]] # [[Feis Dúin Buchet]] # [[Feis Tige Bricrend]] # [[Feis Tige Monduirnd]] # [[Feis Tige (h)Ichtair]] # [[Feis Tige Caire]] # [[Feis Tige Gnen (?)]] # [[Feis Tige Gnoain]] # [[Feis Tige Nuclin]] # [[Feis Tige Melladain]] # [[Forbais Fer Fálga]] # [[Forbais Etair]] # [[Forbais Aichli / Oichli]] # [[Forbais Dúin Bárc]] # [[Forbais Dúin Binne]] # [[Forbais Fer Fidga]] # [[Forbais Life]] # [[Forbais Ladrann / Ladrand]] # [[Forbais Dromma Damgaire]] # [[Echtra Brain maic Febail]] # [[Echtra Fergusa maic Léiti]] # [[Echtra Nera <maic Niadain (maic Tacaim)>]] # [[Echtra Fiamain]] # [[Echtra Con Ruí]] # [[Echtra Óenguso maic Fergusa Find]] # [[Echtra Con Culaind]] # [[Echtra Conaill]] # [[Echtra Conchobair]] # [[Echra Crimthaind Nia Náir]] # [[Echra Macha ingine Aeda Ruaid]] # [[Echtra Nechtain maic Alfroinn]] # [[Echtra Ailchind maic Amalgaid / Eilcind maic Amalgada]] # [[Echtra Fhind i nDerc Ferna]] # [[Echtra Aedain maic Gabráin]] # [[Echtra Mael Uma maic Baitain/Baedain]] # [[Echtra Mongain maic Fiachna]] # [[Echtra Chuinn Cétchathaig]] # [[Echtra Airt maic Cuind]] # [[Echtra Muirchertach maic Erca]] # [[Echtra Cormaic uí Chuinn / maic Airt]] # [[Coimpert Conchobair]] # [[Coimpert Con Culainn]] # [[Coimpert Conaill Chernaig]] # [[Coimpert Cheltchair maic Uithechair]] # [[Coimpert Chormaic hui Cuind]] # [[Aitheda]] # [[Aithed Mugaine re Fiamain / Mugaine re Fiadaine]] # [[Aithed Deirdrinne re macaib Uisnech]] # [[Aithed Aefe ingine Eogain re Mes Dead / Deagad]] # [[Aithed Naise ingine Fergusa re Nertach mac ui Léith / mac Cuilein]] # [[Aithed mna Gaieir maic Deirg re Glass mac Cimbaetha]] # [[Aithed Bláthnaite ingine Puill/Paill maic Fhidaig re Coin Culaind]] # [[Aithed Grainne <ingine Cormaic> re Diarmait <ua nDuibne>]] # [[Aithed Muire re Dub Ruis]] # [[Aithed Ruithcherni re Cuanu mac Cailchin]] # [[Aithed Eirce ingine Loorin/Logairnn re Muiredach mac Eogain]] # [[Aithed Díge / Creide re Laidcnén]] # [[Aithed mná Ailella maic Eógain re Fothud Canann]] # [[Orgain Maige Cé Gala mac Febail / A. Muigi Ce Dala]] # [[Orgain Átha hÍ]] # [[Orgain Dune Dubglaisse]] # [[Orgain Dinn Ríg / Dindaraig]] # [[Orgain Atha Cliath]] # [[Orgain Duine Delga <or Delgon>]] # [[Orgain Tuir Chonaind]] # [[Orgain Ailig for Néitt mac Indui / A. Neid maic Indaig a nAileach]] # [[Orgain Belcon Breifne]] # [[Orgain Cairpri Cind Caitt for saerchlannaib hErend]] # [[Orgain Echach for a maccaib]] # [[Orgain Chaille Chonaill]] # [[Orgain Donnán Ego]] # [[Orgain Maic Da Thó]] # [[Orgain mac Mágach]] # [[Orgain Side Nenta]] # [[Orgain Sratha Cluada <or: Slúaga>]] # [[Orgain Sleibe Soilgech]] # [[Orgain Ratha Rigbaird]] # [[Orgain Ratha Ruis Guill]] # [[Orgain Ratha Túaige]] # [[Orgain Ratha Tuaisle]] # [[Orgain Ratha Tobachta]] # [[Orgain Ratha Timchill]] # [[Orgain Ratha Cuinge]] # [[Orgain Ratha Cuillend]] # [[Orgain Cróchan / A. Ratha Cruachan]] # [[Orgain Cathrach Boirche]] # [[Orgain Ratha Blai]] # [[Orgain Ratha Gaila / Guanlai <or: Guale>]] # [[Orgain Ratha Uillne]] # [[Orgain Ratha Náis]] # [[Orgain Benne/Beinde Cé]] # [[Orgain Ratha Grainaird]] # [[Orgain Ratha Búirig / Buirich]] # [[Braflang Scóine]] # [[Aigidecht Artúir / Aigse Airduus]] # [[Secht Orcain Lindais:]] # [[Orgain Duin Sobairce]] # [[Orgain Duin Cermna]] # [[Orgain Duin Bolg]] # [[Orgain Duin Bice]] # [[Orgain Duin Binne/Binde]] # [[Orgain Duin Catrach Con Roi]] # [[Orgain Duin Catrach Mail Milscothaig]] # [[Tomaidm Locha Echach]] # [[Tomaidm Locha Éirne]] # [[Tomaidm Brí]] # [[Fís mná Nemid]] # [[Fís Conchobair]] # [[Fís Cuind <Cétchathaig> .i. Báile in Scáil]] # [[Fís Fursa]] # [[Baile in Scáil]] # [[Baile Bricíne]] # [[Baile Bic maic Dé]] # [[Baile Cimba(o)ith ?átha]] # [[Baile Mochuda/Mochuta]] # [[Serc Caillige Berre do ?othud Chanand / Caille Berra do Fothad Canand]] # [[Serc Crede do Canann mac Gartnáin]] # [[Serc Duib Lacha do Mongan]] # [[Serc Gormlaithe do Niall]] # [[Sluagad Augaire/Ugaine Móir co hÉtail]] # [[Sluagad Da Thí co Sliab nElpa]] # [[Sluagad Neill maic Echach co Muir nIcht]] # [[Sluagad Fiachna maic Baítáin co Dún nGuaire i Saxanaib 7 prímsluagid hÉrend archena]] # [[Tochomlod Partholoin dochum nErend]] # [[Tochomlod Nemid co hErind]] # [[Tochomlod Fer mBolg]] # [[Tochomlod Tuaithe De Danand]] # [[Tochomlod Míl maic Bile co Espáin]] # [[Tochomlod mac Miled a hEspain in hErind]] # [[Tochomlod Cruithnech a Tracia (co Breatnaib) co hErind]] # [[<Ath>tochomlod (ó) hErind co Albain]] # [[Tochomlod Longsi/Loingse Fergusa a hUltaib]] # [[Tochomlod Muscraigi de Maig Bregoin/Breg]] # [[Tochomlod na nDési ó Themraig]] # [[Tochomlod Clainne Echach Mugmedoin a Mide]] # [[Tochomlod Céin a Caisil]] # [[Tochomlod Dáil Riatai i nAlbain]] == Mythen und Sagen aus Irland == {| width="100%" class="wikitable" |- class="hintergrundfarbe5" ! Titel !! Inhalt |- valign=top | [[Acallam na Senórach]]=[[Agallamh na Seanórach]] || Begegnung zwischen mythischen Helden und dem heiligen [[Naomh Pádraig]] |- valign=top | [[Aided Cheit maic Mágach]] || Kampf [[Conall Cernach]]s mit [[Cet mac Mágach]] und Bélchús Verrat und Tod |- valign=top | [[Aided Cheltchair maic Uthechair]] || [[Celtchar]] mac Uthechairs Sühnetaten für die Tötung Blaís |- valign=top | [[Aided Chlainne Tuirenn]] || Rache Lugs an den Söhnen [[Tuirenn]]s für die Ermordung seines Vaters [[Cian]] |- valign=top | [[Aided Chonchobuir]] || Tod [[Conchúr mac Neasa]]s durch die Hand [[Cet mac Mágach]]s |- valign=top | [[Aided Chon Culainn]] || Ermordung [[Cú Chulainn]]s und [[Conall Cernach]]s Rache an den Tätern |- valign=top | [[Aided Loegairi Buadaig]] || [[Lóegaire Búadach]]s Tod beim Versuch, Aed mac Ainninne zu retten |- valign=top | [[Aided Muirchertaig meic Erca]] || [[Muircheartach mac Muireadhaigh|Muirchertach mac Erca]]s Strafe für seinen Ehebruch mit Sín |- valign=top | [[Aided Óenfir Aífe]] || Zweikampf [[Cú Chulainn]]s mit seinem Sohn [[Connla]] und dessen Tod |- valign=top | [[Airne Fingein]] || eine Fee prophezeit Fingein mac Luchta |- valign=top | [[Aislinge Meic Con Glinne|Aislinge Meic Chon Glinne]] || Parodie auf das Klosterleben und die Jenseitsvisionen |- valign=top | [[Aislinge Oenguso]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über [[Óengus]]’ Suche nach seiner geträumten Frau |- valign=top | [[Amra Choluim Chille]] || Gedicht auf den Klostergründer [[Colm Cille]] |- valign=top | [[Baile Binnbérlach mac Buain]] || unerfüllte Liebe zwischen Baile und Ailinn |- valign=top | [[Baile in Scáil]] || Blick [[Conn Cétchathach]]s in die Zukunft seines Geschlechtes |- valign=top | [[Bóramha]] || Kampf um den Tribut der Provinz [[Laighin]] an die [[Uí Néill]] |- valign=top | [[Buile Shuibhne]] || [[Suibhne]]s Wahnsinn in der Schlacht und sein Tod im Kloster |- valign=top | [[Caithréim Cellaig]] || Cellachs Weg vom Mönch über den Thron von [[Connacht]] zum Bischof |- valign=top | [[Cath Étair]] || Belagerung von Etar, Tod [[Mes Gegra]]s durch [[Conall Cernach]] |- valign=top | [[Cath Finntrágha]] || Verteidigung Irlands durch [[Fionn mac Cumhaill]] und seine [[Fianna]] gegen den „König der Welt“ |- valign=top | [[Cath Maige Mucrama]] || [[Lugaid mac Con]]s Kampf um den Thron von Irland und seine Ermordung durch [[Ailill Aulom]] |- valign=top | [[Cath Maige Rátha]] || Krieg Congal Claens gegen den Hochkönig Domnall mac Aeda |- valign=top | [[Cath Maighe Tuireadh|Cath Maige Tuired]] || Kriege der [[Túatha Dé Danann]] gegen [[Fir Bholg]] und [[Fomhóraigh]] |- valign=top | [[Compert Conchobuir]] || [[Cathbad]]s Kampf um Asa (Ni-Asa) und die Zeugung [[Conchobar mac Nessa]]s |- valign=top | [[Compert Con Culainn]] || Schwangerschaft von [[Conchobar mac Nessa]]s Tochter und Geburt von [[Setanta|Setanta/Cú Chulainn]] |- valign=top | [[Compert Mongáin|Compert Mongáin ocus serc Duibe Lacha do Mongán]] || Zeugung Mongáns, [[Manannán mac Lir]]s Sohn und seine Ehe mit Dub Lacha |- valign=top | [[De chophur in da muccida]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über die Verwandlung der beiden Hirten in die Stiere [[Donn Cuailnge]] und [[Fionnbheannach]] |- valign=top | [[Duanaire Finn]] || Gedichte und Balladen aus dem [[an Fhiannaíocht|Finn-Zyklus]] |- valign=top | [[Eachtra an Mhadra Mhaoil]] || Verfolgung eines bösen Ritters durch Balbhuaidh ([[Gawain]]) |- valign=top | [[Eachtra Mhacaoimh an Iolair]] || Suche des Adlerknaben nach seiner Herkunft |- valign=top | [[Cormac mac Airt#Mythologie|Echtra Cormaic i Tír Tairngire]] || [[Cormac mac Airt]]s Reise zu den Feen |- valign=top | [[Tadhg mac Céin#Eachtra Thaidhg Mhic Céin]] || Der Wortbruch von [[Tadhg mac Céin]]s Sohn |- valign=top | [[Echtra Fergusa maic Léti]] || [[Fearghas mac Léite]]s Kampf mit einem Meeresungeheuer |- valign=top | [[Echtra Condla]] || [[Conn Cétchathach]]s Sohn [[Connla (Conn Cétchathach)|Connla]] und seine Liebe zu einer Fee |- valign=top | [[Echtrae Nerai]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über [[Nera]]s Warnung an die Bewohner von [[Ráth Cruachan|Cruachan]] |- valign=top | [[Esnada Tige Buchet]] || Das Schicksal des gastfreundlichen Buchet von [[Laigin]] |- valign=top | [[Fingal Rónáin]] || Rónáns irrtümlicher Mord an seinem Sohn |- valign=top | [[Fled Bricrenn]] || Streit um den Ehrenplatz beim Fest zwischen [[Ulaid]] Helden |- valign=top | [[Fled Dúin na nGéd]] || Streit zwischen Domnall mac Aeda und Congal Claen |- valign=top | [[Fotha Catha Cnucha]] || Tod [[Cumall]] mac Basnas und Zeugung [[Fionn mac Cumhaill]]s |- valign=top | [[Cormac mac Airt#Mythologie|Geneamuin Cormaic Ua Chuind]] || [[Cormac mac Airt]]s gesamtes Leben bis zum Tod |- valign=top | [[Immacallam in dá Thuarad]] || Disput von Néde und [[Ferchertne]] um den Titel des obersten Dichters Irlands |- valign=top | [[Immram Brain]] || [[Bran mac Febail]] mythische Reise zur Insel der Frauen |- valign=top | [[Immram Curaig Maíle Dúin]] || [[Maol Dúin]]s Reise zu einigen mythischen Inseln |- valign=top | [[Lebor Gabála Érenn]] || mythische Einwanderungswellen und Machtkämpfe um Irland |- valign=top | [[Longes Mac nUislenn]], [[Longes mac nUislenn]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über die Geschichte [[Deirdre]]s |- valign=top | [[Macgnímartha Finn]] || Erzählungen über [[Fionn mac Cumhaill]]s Jugend, s.&nbsp;a. [[Aillen]] |- valign=top | [[Macgnímrada Con Culainn]] || Erzählung über [[Cú Chulainn]]s Jugend im [[Táin Bó Cuailnge]] |- valign=top | [[Mesca Ulad]] || [[Cú Roí]] Hinterlist gegen [[Conchobar mac Nessa]] |- valign=top | [[Navigatio Sancti Brendani Abbatis|Navigatio Sancti Brendani]] || [[Naomh Breandán|Brendans]] Fahrt zu den mythischen Inseln |- valign=top | [[Noínden Ulad]], auch Ces Ulad || Verfehlung der Ulter gegen [[Macha]] und Gründung [[Emain Macha]]s |- valign=top | [[Oidheadh Chlainne Lir]] || [[Lir]]s Kinder werden in Schwäne verwandelt |- valign=top | [[Orgain Denna Ríg]] || [[Labraid Loingsech|Labraid Moen]]s Kampf um den Thron seines Vaters |- valign=top | [[Scéla Cano meic Gartnáin]] || Cano mac Gartnáins Abenteuer und unglückliche Liebe in Irland |- valign=top | [[Cormac mac Airt#Mythologie|Scéla Eogain agus Cormaic]] || Kindheit und Jugend [[Cormac mac Airt]]s bis zum Antritt seiner Herrschaft |- valign=top | [[Scéal Muc Mhic Dhathó]] || Streit der Helden [[Uladh|Ulsters]] und [[Connachta]]s den [[curadhmhír|Heldenbissen]] |- valign=top | [[Scél Túain meic Cairill]] &rarr; [[Tuan mac Cairill]] || Verwandlungen [[Tuan mac Cairill]]s in der Zeit des [[Lebor Gabála Érenn]] |- valign=top | [[Serglige Con Culainn]] || [[Cú Chulainn]] Liebeskrankheit und der Ehebruch mit [[Fand]] |- valign=top | [[Táin Bó Cuailnge]] || Heldentaten [[Cú Chulainn]] beim Krieg um den Stier [[Donn Cuailnge]] |- valign=top | [[Táin Bó Flidais]] || [[Fergus mac Róich]] Kampf um [[Flidais]] und ihre Wunderkuh |- valign=top | [[Táin Bó Fraích]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über die Erlebnisse [[Froech]] |- valign=top | [[Tochmarc Becfola]] || Werbung König Diarmait mac Aeda Slaines um die Fee Becfola |- valign=top | [[Tochmarc Emire]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über [[Cú Chulainn]]s Werbung um [[Emer]] |- valign=top | [[Tochmarc Étaíne]] || [[Fuamnach]] Rache an ihrer Nebenbuhlerin [[Étaín]] |- valign=top | [[Tochmarc Luaine acus aided Athirni]] || [[Conchobar mac Nessa]] Werbung um Luaine und [[Athirne]] Ermordung |- valign=top | [[Togail Bruidne Dá Derga]] || Königsherrschaft und Untergang [[Conaire Mór]] |- valign=top | [[Tóraíocht Dhiarmada agus Ghráinne]] || [[Fionn mac Cumhaill]]s Verfolgungsjagd [[Diarmaid]] und [[Gráinne (miotaseolaíocht)|Gráinne]] |- |} == Sprüche-Sammlungen und Glossare == {| width="100%" class="wikitable sortable" |- class="hintergrundfarbe5" ! Titel !! Aois !! Nóta |- | [[Bretha Crólige]] || - || Bußtaxen bei Verwundungen, 3.&nbsp;Teil des [[Senchas Már]] |- | [[Bretha Nemed Déidenach]] || 7ú || Texte der Rechtsschule von Nemed |- | [[Cáin Adomnáin]] || 7ú || Gesetzestext zum Schutz von Frauen, Kindern und Klerikern |- | [[De duodecim abusivis saeculi]] || 7ú || Abhandlung über die Moral und das Recht (auch altirische Rechtsgrundsätze inkludiert) |- | [[Senchas Már]] || 8ú || Sammlung altirischer Rechtstexte |- | [[Críth Gablach]] || 8ú || Sammlung altirischer Rechtstexte |- | [[Audacht Morainn]] || 8ú. || Sammlung von Lehrsprüchen des Richters [[Morann]] |- | [[Tecosca Cormaic]] || 8ú. || Sammlung von Lehrsprüchen [[Cormac mac Airt]] |- | [[Gúbretha Caratniad]] || 9ú || vom üblichen irischen Recht abweichende Urteile |- | [[Sanas Cormaic]] || 10ú ||Glossar von Rechts- und Dichterausdrücken, Orts- und Personennamen |- | [[Leabhar na gCeart]] || 11ú || Aufzählung der Rechte und Pflichten des Königs von [[Caiseal]] |- | [[Bansenchas]] || 12ú || Verzeichnis berühmter Frauen der Geschichte bis zum [[Lebor Gabála Érenn]], [[An Rúraíocht]] und anderen irischen Annalen |- | [[Dindsenchas]] || 12ú || Etymologie von Ortsnamen |- | [[Cóir Anmann]] || 14ú || Personen- und Stammesnamen |- | [[Auraicept na n-Éces]] || 14ú || Geschichte der irischen Sprache und Schrift |- |} == Sammelwerke aus Irland == {| width="100%" class="wikitable" |- class="hintergrundfarbe5" ! Titel !! Zeit !! Inhalt |- | [[Cín Dromma Snechtai]] || 8ú || |- | [[Lebor na hUidre]] || 12ú || [[Táin Bó Cuailnge]] |- | [[Lebor Laignech]] || 12ú || [[Lebor Gabála Érenn]], [[An Fhiannaíocht]] |- | [[Annála Tiarnaigh]] || 12ú || 807 RC - AD 1178 |- | [[Leabhar Buí Leacáin]] || 14ú || |- | [[Leabhar Mór Leacáin]] || 14ú || |- | [[Leabhar Bhaile an Mhóta]] || 14ú || |- | [[Annála Uladh]] || 15ú || 431 - 1541 |- | [[Leabhar Mhic Cárthaigh Riabhaigh]] || 15ú || |- | [[Foras Feasa ar Éirinn]] || 17ú. || |- | [[Annála Ríoghdhachta Éireann]]=[[Annála na gCeithre Máistrí]] || 17ú || |- |} == ISO == [ [https://iso.ucc.ie/Irish-sagas-list.html ISO] ] # ''The Abbot of Drimnagh'' #* [[Acallamh na Senórach]]=[[Agallamh na Seanórach]], [[Aided Óenfir Aífe]], [[Aided Bresail]], [[Aided Cheit maic Mágach]], [[Aided Cheltchair maic Uthechair]], [[Aided Chonchobuir]], [[Aided Conrói maic Dáiri]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]], [[Aided Fergusa maic Róich]], [[Aided Lóegairi Búadaig]], [[Aided Maelodráin]], ([[Aislinge Meic Con Glinne]]), [[Aislinge Óenguso]]=[[Aisling Aonghasa]], [[Baile Binnbérlach mac Buain]], [[Bórama]]=[[Bóramha]], [[Buile Shuibhne]], [[Caithréim Cellaig]], [[Cath Almaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cath Maige Mucrama]], [[Cert Claidib Cormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]], Compert Mongáin ocus Serc Duibe-Lacha do Mongán=[[Compert Mongáin]], [[Echtra Condla]]=[[Eachtra Chondla]] # [[Echtra Cormaic i Tír Tairngirí]] #* [[Echtra Fergusa maic Léti]] # [[Echtra mac nEchach Muigmedóin]] #* [[Esnada Tige Buchet]] # [[Feis tighe Chonáin]] #* [[Fingal Rónáin]] # [[Forbuis Droma Damhghaire]] # [[Geneamuin Chormaic]] #* [[Immram Brain]], [[Longes mac n-Uislenn]]=[[Longes mac nUislenn]], [[Mesca Ulad]], [[Noínden Ulad ocus Emuin Macha]]=[[Noínden Ulad]] # [[Oenach indiu luid in rí]], #* [[Oidhe Chloinne Lir]]=[[Oidheadh Chlainne Lir]], [[Orgain Denna Ríg]] # [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]] #* [[Scéla Cano meic Gartnáin]] # [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]] # [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]] # [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]] # [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]] #* [[Scéla Mucce Meic Da Thó]]=[[Scéla Mucce Meic Dathó]], [[Táin Bó Cúalnge]], [[Tochmharc Eimhire]]=[[Tochmarc Emire]], [[Tochmarc Étaíne]], [[Togail Bruidne Dá Derga]], [[Tóruigheacht Dhiarmada agus Ghráinne]]=[[Tóraíocht Dhiarmada agus Ghráinne]] * [[Diarmaid mac Cearbhaill]]+, == MsOmit 2017 == [https://celt.ucc.ie//MsOmit2017/index.html MsOmit 2017], 138 in iomlán # [[Aided Ailella ocus Chonaill Chernaig]] #* [[Aided Bresail meic Diarmata]]=[[Aided Bresail]], [[Aided Cheit meic Mágach]]=[[Aided Cheit maic Mágach]] (Orgain Bélchon Bréifne), [[Aided Cheltchair meic Uthechair]]=[[Aided Cheltchair maic Uthechair]], [[Aided Chon Roí]]=[[Aided Conrói maic Dáiri]], [[Aided Chonchobair]]=[[Aided Chonchobuir]], [[Aided Chrimthainn meic Fidaig]]=[[Aided Chrimthaind maic Fhidaig ocus Trí mac Echach Muigmedóin]] # [[Aided Chúanach meic Ailchini]] # [[Aided Chuind Chétchathaig]] # [[Aided Derbforgaill]] # [[Aided Diarmata meic Cerrbaill]] # [[Aided Echach meic Maíreda]] # [[Aided Fergusa meic Roich]] # [[Aided Guill 7 Gairb]] #* [[Aided Loegaire Búadaig]]=[[Aided Loegairi Buadaig]] #* [[Aided Maelodráin]] # [[Aided Meic Con]] # [[Aided Meidbe]] #* [[Aided Muirchertaig meic Erca]]=[[]] # [[Aided Nath Í ocus a Adnacol]] (Suidigud Tellaig na Crúachna) #* [[Aided Oenfir Aífe]]=[[Aided Óenfhir Aífe]] # [[Aigidecht Aithirni]] # [[Airec Menman Uraird meic Coisse]] # [[Airem Muintire Finn]] #* [[Airne Fíngein]] #* [[Aislinge Meic Con Glinne]] #* [[Aislinge Oenguso]] # [[Baile Binnbérlach mac Búain]] #* [[Baile Chuind Chétchathaig]]=[[Baile Chuinn Chétchathaig]] #* [[Baile in Scáil]] # [[Bórama]] #* [[Brislech Mór Maige Muirthemni]] =[[Aided Chon Culainn]]=[[Anbhás Chú Chulainn]] # [[Bruiden Átha]] # [[Bruiden Da Choca]] # [[Bruiden Meic Da Réo]] (Orgain Chairpri Chind Chait) #* [[Caithréim Cellaig]]=[[]] # [[Cath Airtig]] # [[Cath Almaine]] # [[Cath Belaig Dúin Bolg]] # [[Cath Cairn Chonaill]] # [[Cath Cinn Abrad]] # [[Cath Crinna]] # [[Cath Cula Dremne]] #* [[Cath Maige Mucrama]] # [[Cath Maige Rath]] #* [[Cath Maige Tuired]]=[[Cath Maighe Tuireadh]] - ''first # Cath Maige Tuired - ''second # [[Cath Ruis na Ríg]] #* [[Compert Chon Culainn]]=[[Compert Con Culainn]]=[[Coimpeart Chú Chulainn]] (Feis Tige Becfoltaig) #* [[Compert Chonchobair]]=[[Compert Conchobuir]]=[[Coimpeart Chonchúir]] # [[Comrac Con Culainn re Senbecc ua nEbricc]] (Bruiden Senbicc uí Ebricc) # [[Comrac Liadaine 7 Cuirithir]] # [[Comthóth Lóegairi co Cretim 7 a Aided]] # ''[[Conall Corc and the Corco Luigde]] #* [[Sanas Cormaic]] (Gaire, Lethech, Mug Éme, Nesscoit, Orc tréith, Prull) # [[Cuislinn Brigde 7 Aided Meic Díchoime]] #* [[De Chophur in Dá Muccida]]&larr;[[De chophur in dá muccida]] # [[De Gabáil in tSída]] # [[De Maccaib Conairi]] # [[De Síl Chonairi Móir]] # [[Do Faillsigud Tána Bó Cúailnge]] #* [[Echtra Chondla]]=[[Echtra Condla]] # [[Echtra Chormaic i Tír Tairngiri]] #* [[Echtra Fergusa meic Léti]]=[[Echtra Fergusa maic Léti]] # [[Echtra Finn]] (''Finn and the Phantoms'') # [[Echtra Laegairi meic Crimthainn]] # [[Echtra Mac nEchdach Muigmedóin]] #* [[Echtra Nera]]=[[Echtra Nerai]]=[[Eachtra Neara]] (Táin Bé Aingen) # [[Erchoitmed ingine Gulidi]] #* [[Esnada Tige Buchet]] #* [[Fingal Rónáin]] # [[Finn agus Gráinne]] # ''[[Finn and the Man in the Tree]] #* [[Fled Bricrenn]] # [[Fled Bricrenn 7 Loinges mac nDuil Dermait]] # [[Fochonn Loingse Fergusa meic Roig]] # [[Forfess Fer Falgae]] # [[Fotha Catha Cnucha]] #* [[Annála Easpacha na hÉireann]] (scéalta leabaithe) # [[Gein Branduib meic Echach 7 Aedáin meic Gabráin]] # [[Genemain Aeda Sláine]] # [[Genemain Chormaic]] # [[Immacallam Choluim Chille 7 ind Óclaig]] #* [[Immacallam in Dá Thuar]](ad)=[[Immacallam in dá Thuarad]] (Acallam in Dá Suad, Túar) # [[Immathchor nAilella 7 Airt]] #* [[Immram Brain]]=[[Immram Brain]] #* [[Immram Curraig Maíle Dúin]]=[[Immram curaig Ua Corra]] # [[Immram Snedgusa 7 Meic Ríagla]] (Echtra, Merugud Clérech Coluim Chille) # [[Imthechta Tuaithe Luchra ocus Aided Fergusa]] # [[Imthechta Tuirill 7 a Mac]] # [[Longes Chonaill Chuirc]] #* [[Longes mac nUislenn]] (Uisnig) #* [[Macgnímartha Finn]] #* [[Mesca Ulad]] #* ''Mongán Stories'' #* [[Compert Mongáin]] # Scél asa mberar etc. [Aided Fothaid Airgdig] # Scél Mongáin # Tucait Baile Mongáin #* [[Noínden Ulad]] (Ces Noínden Ulad) # [[Orgain Néill Noígíallaig]] (Aided) #* [[Orgain Denna Ríg]] (Bruiden Túamma Tenbad) # [[Orgain Trí mac Diarmata meic Cerbaill]] # ''[[Quarrel between Finn and Oisín]] # [[Reicne Fothaid Canainne]] # [[Scél na Fír Flatha, Echtra Chormaic i Tír Tairngire 7 Cert Claidib Chormaic]] # [[Scél Túain meic Cairill]] (Immacallam Túain fri Finnia) # [[Scéla Alaxandair]] #* [[Scéla Cano meic Gartnáin]] # [[Scéla Conchobuir meic Nessa]] (''Conchobar's Household'') # [[Scéla Eogain 7 Cormaic]] (Scéla Geine Cormaic) # [[Scéla Mosauluim]] #* [[Scéla Mucce Meic Da Thó]] # [[Senchas Airgiall]] #* [[Senchas Fagbála Caisil]] #* [[Serglige Con Culainn]] # [[Siaburcharpat Con Culainn]] # [[Suidigud Tellaig Themra]] #* [[Táin Bó Cúailnge]] # [[Táin Bó Dartada]] #* [[Táin Bó Flidais]] #* [[Táin Bó Fraích]] #* [[Táin Bó Regamain]]=[[Táin Bó Regamon]] # [[Táin Bó Regamna]] # [[Talland Étair]] # [[Tesmolta Cormaic 7 Aided Finn]] # [[Tochmarc Ailbe]] #* [[Tochmarc Becfhola]]=[[Tochmarc Becfola]] #* [[Tochmarc Emire]]=[[Tochmharc Eimhire]] #* [[Tochmarc Étaine]]=[[Tochmarc Étaíne]]=[[Tochmharc Éadaoine]] I, II, III # [[Tochmarc Ferbe]] #* [[Tochmarc Lúaine ocus Aided Aithirne]]=[[Tochmarc Luaine acus aided Athirni]] # [[Tochmarc Momera]] #* [[Togail Bruidne Da Derga]]=[[Toghail Brú Dá Dearga]], Orgain Bruidne Uí Derga # [[Togail Troí]] # [[Tucait Fagbála in Fessa do Finn 7 Marbad Cuil Duib]] #* [[Tucait Indarba na nDéssi]] ([[Tairired na nDéisi]]=[[Tairired na nDéssi]]) # [[Úath Beinne Étair]] # [[Verba Scáthaige]] == Celtic Language Collective == [http://www.maryjones.us/ctexts/index_irish.html Celtic Language Collective] (maryjones) === '' Manuscripts '' === # [[Lebar na Núachongbála]]=[[Leabhar Laighneach]] # [[Lebor na nUidre]]=[[Leabhar na hUidhre]] # [[Leabhar Bhaile an Mhóta]] # [[Leabhar Mór Mhic Fhir Bhisigh]]=[[Leabhar Mór Leacáin]] # [[Leabhar Buidhe Lecáin]]=[[Leabhar Buí Leacáin]] # [[Leabhar Feirmoithe]]=[[Leabhar Fhear Maí]] # [[Leabhar Méig Shamhradháin]]=[[Dúnaire Mag Shamhradhain]]=[[]] # [[Leabhar Í Eadhra]]=[[Leabhar Uí Eadhra]] # [[Leabar Chaillín]]=[[Leabar Fidhnacha]]=[[Leabhar Fhianacha]] === '' The Mythological Cycle '' === # [[Lebor Gabála Érenn]]=[[Leabhar Gabhála na hÉireann]] # [[Do Flathiusaib Hérend]]=[[]] (LL) # [[Lebor Bretnach]]=[[]] # [[Cath Maige Tuired]]=[[Cath Maighe Tuireadh]] # [[Tuath De Danand na set soim]]=[[Ceithre Sheod]] # [[Oidheadh Chloinne Tuireann]]=[[Oidheadh Chlainne Tuireann]] # [[Tochomlod mac Miledh a hEspain i nErind]]=[[]] # [[De Gabáil in t-Sída]]=[[]] # [[Tochmarc Étaíne]]=[[]] (LU, Egerton 1782) # [[Togail Bruidne Dá Derga]]=[[]] # [[Aislinge Óenguso]]=[[]] # [[Oidheadh Chloinne Lir]]=[[Oidheadh Chlainne Lir]] # [[Altram Tige Dá Medar]]=[[]] # [[Scél Túain maic Cairill]]=[[Tuan mac Cairill]] # [[Eachtra Léithín]]=[[]] # [[Suidigud Tellaich Temra]]=[[]] # [[Moí coire coir goiriath]]=[[]] # [[Cía cétliaigh robúi ind-Érinn]]=[[]] # [[Cóir Anmann]]=[[]] # [[Bodleian Dinnshenchas (Rawl B 506)]]=[[Dinnseanchas]] # [[Edinburgh Dindsenchas (MS Kilbride XVI)]]=[[]] # [[Rennes Dindsenchas I (Rennes MS)]]=[[]] # [[Metrical Dindsenchas]]=[[]] # [[Banshenchus]]=[[Banseanchas]] # [[The Battle of Partholon's Sons]]=[[]] ([[Seanchas Mór]]) === '' The Ulster Cycle '' === # [[]]=[[]] j9o8ka04y6co89zm9ftl2a99yiyb4bm 1310327 1310294 2026-04-26T17:18:02Z Marcas.oduinn 33120 /* ISO */ 1310327 wikitext text/x-wiki == Scéal-liostaí A agus B == * [https://codecs.vanhamel.nl/Medieval_Irish_tale_lists Scéal-liostaí A agus B] ar CODECS * ''Ces Ulad ''vs.'' Noínden Ulad * ''Tromdámh Guaire * ''It é saigte gona súain # [[Aided Con Culaind]] # [[Serglige Con Culainn]] # [[Tromdam Echach Aireman]] # [[Scél Uath hEcailsi]] # [[Gabail in tSidhe]] # [[Aislingi in Maic Oig]] # [[Tain Bo Cuailnge]] # [[Cupar in da Mucadha]] # [[Longus nUlad]] # [[Congala Conaild Cernaigh]] # [[Cathbuadha Con Roi]] # [[Caladhgleo Cethirn]] # [[Mellgleo Iliach]] # [[Fiacalgleo Finntain]] # [[Airecar nArad]] # [[Brislech Moighi Murtheimne]] # [[Imsligi Glendamnach]] # [[In Cath for Gairich ? Irgairich]] # [[Ús in Duiu Chuailngne dia Thir]] # [[Damghal ina Tarbh a Tarbda]] # [[Tochustal nUlad]] # [[Fercuitred Medhba]] # [[Mesca Ulad]] # [[Boithreim Ulad]] # [[Forbuis bFer bFalgae]] # [[Toicheim ina Buidhen]] # [[Airne Finghin]] # [[Scéla Alaxandair maic Pilip ac gabail righi 7 imperichta in domain]] # [[Trechuairt/Treochair Tigi Lir]] # [[Tunide Tige Burig/Buired]] # [[Smutgal Tige Duma]] # [[Deochair Tige Cathbadh]] # [[Togail Tige Nechtain]] # [[Togail Tige hEchada]] # [[Togail Bruidne Uí/Da Derga]] # [[Togail Bruidne Broin [Briain] meic Briuin]] # [[Togail Bruidne hUí Duile]] # [[Togail Bruidne Da Choca/Choga]] # [[Togail Trai]] # [[Togail Dio]] # [[Togail in Tuir]] # [[Togail Larisa]] # [[Togail Elcluaidi]] # [[Togail Duine Óenguso]] # [[Togail Bruidne Bélcon Breifne]] # [[Togail Dá Thi]] # [[Táin Bó Cuailnge]] # [[Táin teora n-erc Echdach]] # [[Táin Bó Rois/Ruis]] # [[Táin Bó Regamain]] # [[Táin Bó Regamna]] # [[Táin Bó Flidais(i)]] # [[Táin Bó Fraích]] # [[Táin Bó Fithir]] # [[Táin Bó Faílín]] # [[Táin Bó Gé/Gae]] # [[Táin Bó Dartada]] # [[Táin Bó Darti/Darta (?)]] # [[Táin Bó Crebain]] # [[Táin Bó Aidne]] # [[Tochmarc Meidbe]] # [[Tochmarc nEmire/Eimiri <la Coin Culaind>]] # [[Tochmarc Ailbe <ingine Cormaic le Find (úa Báiscne)>]] # [[Tochmarc Étaíne]] # [[Tochmarc Feafe/Fea]] # [[Tochmarc Feirbe]] # [[Tochmarc Finnine/Fininde]] # [[Tochmarc Greine Finne/Finde]] # [[Tochmarc Greine Duinne/Duinde]] # [[Tochmarc Saidbe Sescind/Seiscind]] # [[Tochmarc Fithirne 7 Darine da ingen Tuathail]] # [[Tochmarc mna Cruinn/Cruind (maic Agnomain)]] # [[Tochmarc Eithne Uathaige ingine Crimthaind]] # [[Cath Maige Tuired]] # [[Cath Talten/Taillten]] # [[Cath Maige Mucrama]] # [[Cath Dromma Dólach dara díta Cruthnig / Daloch dar dithaig Cruithnig]] # [[Cath Maige Rath]] # [[Cath Coraind]] # [[Cath Cláire]] # [[Cath Tóiden / Cath Boinde]] # [[Cath Temrach]] # [[Cath Cind Fabrat / Abrat]] # [[Cath Maige hIthe]] # [[Cath Cilli Osnaide/Osnada]] # [[Cath Aichli]] # [[Cath Dubchomair]] # [[Cath Frémand]] # [[Cath Nemed la Fomorchaib]] # [[Cath tanaisde Tuath De Danann]] # [[Uath Angeda]] # [[Uath Ecalsa Imchummair / Egailsi in Comair]] # [[Uath Belaig Con Glais]] # [[Uath Licce Blada/Blatha]] # [[Uath Maige Uatha]] # [[Uath Maige Imbolg / Bolg]] # [[Uath Beinne Etair]] # [[Uath Locha Lurgan]] # [[Uath Dercce Ferna]] # [[Uath Úama Crúachan]] # [[Imram (curaig) Maele Duin]] # [[Imram hua Corra]] # [[Imram Luinge Murchertaig maic Erca]] # [[Longes Breg Léith]] # [[Longes Brecain/Bracain]] # [[Longes Eithne Uathaige]] # [[Longes Labrada]] # [[Longes Fhothaid]] # [[Aided Con Ruí]] # [[Aided Con Culaind]] # [[Aided Fir Dead/Diag]] # [[Aided Conaill]] # [[Aided Celtchair]] # [[Aided Blaí Briugaid]] # [[Aided Loegaire]] # [[Aided Fergusa]] # [[Aided Chonchobair]] # [[Aided Fhiamain/Fiadmain]] # [[Aided Mael Fhathartaig maic Ronain]] # [[Aided Taidc maic Cein]] # [[Aided maic Fhamain]] # [[Aided Find]] # [[Feis Tige Fir Blaí]] # [[Feis Tige Bichair]] # [[Feis Tige Tulchinne / Tulcainde]] # [[Feis Tige Trichim / Treithim]] # [[Feis Tige Li]] # [[Feis Tige Linne]] # [[Feis Tige Guit/Guid]] # [[Feis Tige Gnaar/Gnair]] # [[Feis Tige trí mac Demonchatha]] # [[Feis Tige Auscle / Uichtcle]] # [[Feis Tige Mell Dolaig]] # [[Feis (Tige) Cruachan]] # [[Feis (Tige) Emna / Amna]] # [[Feis (Tige) Alend]] # [[Feis (Tige) Temra]] # [[Feis (Tige) Dúin Bolg]] # [[Feis Dúin Buchet]] # [[Feis Tige Bricrend]] # [[Feis Tige Monduirnd]] # [[Feis Tige (h)Ichtair]] # [[Feis Tige Caire]] # [[Feis Tige Gnen (?)]] # [[Feis Tige Gnoain]] # [[Feis Tige Nuclin]] # [[Feis Tige Melladain]] # [[Forbais Fer Fálga]] # [[Forbais Etair]] # [[Forbais Aichli / Oichli]] # [[Forbais Dúin Bárc]] # [[Forbais Dúin Binne]] # [[Forbais Fer Fidga]] # [[Forbais Life]] # [[Forbais Ladrann / Ladrand]] # [[Forbais Dromma Damgaire]] # [[Echtra Brain maic Febail]] # [[Echtra Fergusa maic Léiti]] # [[Echtra Nera <maic Niadain (maic Tacaim)>]] # [[Echtra Fiamain]] # [[Echtra Con Ruí]] # [[Echtra Óenguso maic Fergusa Find]] # [[Echtra Con Culaind]] # [[Echtra Conaill]] # [[Echtra Conchobair]] # [[Echra Crimthaind Nia Náir]] # [[Echra Macha ingine Aeda Ruaid]] # [[Echtra Nechtain maic Alfroinn]] # [[Echtra Ailchind maic Amalgaid / Eilcind maic Amalgada]] # [[Echtra Fhind i nDerc Ferna]] # [[Echtra Aedain maic Gabráin]] # [[Echtra Mael Uma maic Baitain/Baedain]] # [[Echtra Mongain maic Fiachna]] # [[Echtra Chuinn Cétchathaig]] # [[Echtra Airt maic Cuind]] # [[Echtra Muirchertach maic Erca]] # [[Echtra Cormaic uí Chuinn / maic Airt]] # [[Coimpert Conchobair]] # [[Coimpert Con Culainn]] # [[Coimpert Conaill Chernaig]] # [[Coimpert Cheltchair maic Uithechair]] # [[Coimpert Chormaic hui Cuind]] # [[Aitheda]] # [[Aithed Mugaine re Fiamain / Mugaine re Fiadaine]] # [[Aithed Deirdrinne re macaib Uisnech]] # [[Aithed Aefe ingine Eogain re Mes Dead / Deagad]] # [[Aithed Naise ingine Fergusa re Nertach mac ui Léith / mac Cuilein]] # [[Aithed mna Gaieir maic Deirg re Glass mac Cimbaetha]] # [[Aithed Bláthnaite ingine Puill/Paill maic Fhidaig re Coin Culaind]] # [[Aithed Grainne <ingine Cormaic> re Diarmait <ua nDuibne>]] # [[Aithed Muire re Dub Ruis]] # [[Aithed Ruithcherni re Cuanu mac Cailchin]] # [[Aithed Eirce ingine Loorin/Logairnn re Muiredach mac Eogain]] # [[Aithed Díge / Creide re Laidcnén]] # [[Aithed mná Ailella maic Eógain re Fothud Canann]] # [[Orgain Maige Cé Gala mac Febail / A. Muigi Ce Dala]] # [[Orgain Átha hÍ]] # [[Orgain Dune Dubglaisse]] # [[Orgain Dinn Ríg / Dindaraig]] # [[Orgain Atha Cliath]] # [[Orgain Duine Delga <or Delgon>]] # [[Orgain Tuir Chonaind]] # [[Orgain Ailig for Néitt mac Indui / A. Neid maic Indaig a nAileach]] # [[Orgain Belcon Breifne]] # [[Orgain Cairpri Cind Caitt for saerchlannaib hErend]] # [[Orgain Echach for a maccaib]] # [[Orgain Chaille Chonaill]] # [[Orgain Donnán Ego]] # [[Orgain Maic Da Thó]] # [[Orgain mac Mágach]] # [[Orgain Side Nenta]] # [[Orgain Sratha Cluada <or: Slúaga>]] # [[Orgain Sleibe Soilgech]] # [[Orgain Ratha Rigbaird]] # [[Orgain Ratha Ruis Guill]] # [[Orgain Ratha Túaige]] # [[Orgain Ratha Tuaisle]] # [[Orgain Ratha Tobachta]] # [[Orgain Ratha Timchill]] # [[Orgain Ratha Cuinge]] # [[Orgain Ratha Cuillend]] # [[Orgain Cróchan / A. Ratha Cruachan]] # [[Orgain Cathrach Boirche]] # [[Orgain Ratha Blai]] # [[Orgain Ratha Gaila / Guanlai <or: Guale>]] # [[Orgain Ratha Uillne]] # [[Orgain Ratha Náis]] # [[Orgain Benne/Beinde Cé]] # [[Orgain Ratha Grainaird]] # [[Orgain Ratha Búirig / Buirich]] # [[Braflang Scóine]] # [[Aigidecht Artúir / Aigse Airduus]] # [[Secht Orcain Lindais:]] # [[Orgain Duin Sobairce]] # [[Orgain Duin Cermna]] # [[Orgain Duin Bolg]] # [[Orgain Duin Bice]] # [[Orgain Duin Binne/Binde]] # [[Orgain Duin Catrach Con Roi]] # [[Orgain Duin Catrach Mail Milscothaig]] # [[Tomaidm Locha Echach]] # [[Tomaidm Locha Éirne]] # [[Tomaidm Brí]] # [[Fís mná Nemid]] # [[Fís Conchobair]] # [[Fís Cuind <Cétchathaig> .i. Báile in Scáil]] # [[Fís Fursa]] # [[Baile in Scáil]] # [[Baile Bricíne]] # [[Baile Bic maic Dé]] # [[Baile Cimba(o)ith ?átha]] # [[Baile Mochuda/Mochuta]] # [[Serc Caillige Berre do ?othud Chanand / Caille Berra do Fothad Canand]] # [[Serc Crede do Canann mac Gartnáin]] # [[Serc Duib Lacha do Mongan]] # [[Serc Gormlaithe do Niall]] # [[Sluagad Augaire/Ugaine Móir co hÉtail]] # [[Sluagad Da Thí co Sliab nElpa]] # [[Sluagad Neill maic Echach co Muir nIcht]] # [[Sluagad Fiachna maic Baítáin co Dún nGuaire i Saxanaib 7 prímsluagid hÉrend archena]] # [[Tochomlod Partholoin dochum nErend]] # [[Tochomlod Nemid co hErind]] # [[Tochomlod Fer mBolg]] # [[Tochomlod Tuaithe De Danand]] # [[Tochomlod Míl maic Bile co Espáin]] # [[Tochomlod mac Miled a hEspain in hErind]] # [[Tochomlod Cruithnech a Tracia (co Breatnaib) co hErind]] # [[<Ath>tochomlod (ó) hErind co Albain]] # [[Tochomlod Longsi/Loingse Fergusa a hUltaib]] # [[Tochomlod Muscraigi de Maig Bregoin/Breg]] # [[Tochomlod na nDési ó Themraig]] # [[Tochomlod Clainne Echach Mugmedoin a Mide]] # [[Tochomlod Céin a Caisil]] # [[Tochomlod Dáil Riatai i nAlbain]] == Mythen und Sagen aus Irland == {| width="100%" class="wikitable" |- class="hintergrundfarbe5" ! Titel !! Inhalt |- valign=top | [[Acallam na Senórach]]=[[Agallamh na Seanórach]] || Begegnung zwischen mythischen Helden und dem heiligen [[Naomh Pádraig]] |- valign=top | [[Aided Cheit maic Mágach]] || Kampf [[Conall Cernach]]s mit [[Cet mac Mágach]] und Bélchús Verrat und Tod |- valign=top | [[Aided Cheltchair maic Uthechair]] || [[Celtchar]] mac Uthechairs Sühnetaten für die Tötung Blaís |- valign=top | [[Aided Chlainne Tuirenn]] || Rache Lugs an den Söhnen [[Tuirenn]]s für die Ermordung seines Vaters [[Cian]] |- valign=top | [[Aided Chonchobuir]] || Tod [[Conchúr mac Neasa]]s durch die Hand [[Cet mac Mágach]]s |- valign=top | [[Aided Chon Culainn]] || Ermordung [[Cú Chulainn]]s und [[Conall Cernach]]s Rache an den Tätern |- valign=top | [[Aided Loegairi Buadaig]] || [[Lóegaire Búadach]]s Tod beim Versuch, Aed mac Ainninne zu retten |- valign=top | [[Aided Muirchertaig meic Erca]] || [[Muircheartach mac Muireadhaigh|Muirchertach mac Erca]]s Strafe für seinen Ehebruch mit Sín |- valign=top | [[Aided Óenfir Aífe]] || Zweikampf [[Cú Chulainn]]s mit seinem Sohn [[Connla]] und dessen Tod |- valign=top | [[Airne Fingein]] || eine Fee prophezeit Fingein mac Luchta |- valign=top | [[Aislinge Meic Con Glinne|Aislinge Meic Chon Glinne]] || Parodie auf das Klosterleben und die Jenseitsvisionen |- valign=top | [[Aislinge Oenguso]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über [[Óengus]]’ Suche nach seiner geträumten Frau |- valign=top | [[Amra Choluim Chille]] || Gedicht auf den Klostergründer [[Colm Cille]] |- valign=top | [[Baile Binnbérlach mac Buain]] || unerfüllte Liebe zwischen Baile und Ailinn |- valign=top | [[Baile in Scáil]] || Blick [[Conn Cétchathach]]s in die Zukunft seines Geschlechtes |- valign=top | [[Bóramha]] || Kampf um den Tribut der Provinz [[Laighin]] an die [[Uí Néill]] |- valign=top | [[Buile Shuibhne]] || [[Suibhne]]s Wahnsinn in der Schlacht und sein Tod im Kloster |- valign=top | [[Caithréim Cellaig]] || Cellachs Weg vom Mönch über den Thron von [[Connacht]] zum Bischof |- valign=top | [[Cath Étair]] || Belagerung von Etar, Tod [[Mes Gegra]]s durch [[Conall Cernach]] |- valign=top | [[Cath Finntrágha]] || Verteidigung Irlands durch [[Fionn mac Cumhaill]] und seine [[Fianna]] gegen den „König der Welt“ |- valign=top | [[Cath Maige Mucrama]] || [[Lugaid mac Con]]s Kampf um den Thron von Irland und seine Ermordung durch [[Ailill Aulom]] |- valign=top | [[Cath Maige Rátha]] || Krieg Congal Claens gegen den Hochkönig Domnall mac Aeda |- valign=top | [[Cath Maighe Tuireadh|Cath Maige Tuired]] || Kriege der [[Túatha Dé Danann]] gegen [[Fir Bholg]] und [[Fomhóraigh]] |- valign=top | [[Compert Conchobuir]] || [[Cathbad]]s Kampf um Asa (Ni-Asa) und die Zeugung [[Conchobar mac Nessa]]s |- valign=top | [[Compert Con Culainn]] || Schwangerschaft von [[Conchobar mac Nessa]]s Tochter und Geburt von [[Setanta|Setanta/Cú Chulainn]] |- valign=top | [[Compert Mongáin|Compert Mongáin ocus serc Duibe Lacha do Mongán]] || Zeugung Mongáns, [[Manannán mac Lir]]s Sohn und seine Ehe mit Dub Lacha |- valign=top | [[De chophur in da muccida]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über die Verwandlung der beiden Hirten in die Stiere [[Donn Cuailnge]] und [[Fionnbheannach]] |- valign=top | [[Duanaire Finn]] || Gedichte und Balladen aus dem [[an Fhiannaíocht|Finn-Zyklus]] |- valign=top | [[Eachtra an Mhadra Mhaoil]] || Verfolgung eines bösen Ritters durch Balbhuaidh ([[Gawain]]) |- valign=top | [[Eachtra Mhacaoimh an Iolair]] || Suche des Adlerknaben nach seiner Herkunft |- valign=top | [[Cormac mac Airt#Mythologie|Echtra Cormaic i Tír Tairngire]] || [[Cormac mac Airt]]s Reise zu den Feen |- valign=top | [[Tadhg mac Céin#Eachtra Thaidhg Mhic Céin]] || Der Wortbruch von [[Tadhg mac Céin]]s Sohn |- valign=top | [[Echtra Fergusa maic Léti]] || [[Fearghas mac Léite]]s Kampf mit einem Meeresungeheuer |- valign=top | [[Echtra Condla]] || [[Conn Cétchathach]]s Sohn [[Connla (Conn Cétchathach)|Connla]] und seine Liebe zu einer Fee |- valign=top | [[Echtrae Nerai]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über [[Nera]]s Warnung an die Bewohner von [[Ráth Cruachan|Cruachan]] |- valign=top | [[Esnada Tige Buchet]] || Das Schicksal des gastfreundlichen Buchet von [[Laigin]] |- valign=top | [[Fingal Rónáin]] || Rónáns irrtümlicher Mord an seinem Sohn |- valign=top | [[Fled Bricrenn]] || Streit um den Ehrenplatz beim Fest zwischen [[Ulaid]] Helden |- valign=top | [[Fled Dúin na nGéd]] || Streit zwischen Domnall mac Aeda und Congal Claen |- valign=top | [[Fotha Catha Cnucha]] || Tod [[Cumall]] mac Basnas und Zeugung [[Fionn mac Cumhaill]]s |- valign=top | [[Cormac mac Airt#Mythologie|Geneamuin Cormaic Ua Chuind]] || [[Cormac mac Airt]]s gesamtes Leben bis zum Tod |- valign=top | [[Immacallam in dá Thuarad]] || Disput von Néde und [[Ferchertne]] um den Titel des obersten Dichters Irlands |- valign=top | [[Immram Brain]] || [[Bran mac Febail]] mythische Reise zur Insel der Frauen |- valign=top | [[Immram Curaig Maíle Dúin]] || [[Maol Dúin]]s Reise zu einigen mythischen Inseln |- valign=top | [[Lebor Gabála Érenn]] || mythische Einwanderungswellen und Machtkämpfe um Irland |- valign=top | [[Longes Mac nUislenn]], [[Longes mac nUislenn]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über die Geschichte [[Deirdre]]s |- valign=top | [[Macgnímartha Finn]] || Erzählungen über [[Fionn mac Cumhaill]]s Jugend, s.&nbsp;a. [[Aillen]] |- valign=top | [[Macgnímrada Con Culainn]] || Erzählung über [[Cú Chulainn]]s Jugend im [[Táin Bó Cuailnge]] |- valign=top | [[Mesca Ulad]] || [[Cú Roí]] Hinterlist gegen [[Conchobar mac Nessa]] |- valign=top | [[Navigatio Sancti Brendani Abbatis|Navigatio Sancti Brendani]] || [[Naomh Breandán|Brendans]] Fahrt zu den mythischen Inseln |- valign=top | [[Noínden Ulad]], auch Ces Ulad || Verfehlung der Ulter gegen [[Macha]] und Gründung [[Emain Macha]]s |- valign=top | [[Oidheadh Chlainne Lir]] || [[Lir]]s Kinder werden in Schwäne verwandelt |- valign=top | [[Orgain Denna Ríg]] || [[Labraid Loingsech|Labraid Moen]]s Kampf um den Thron seines Vaters |- valign=top | [[Scéla Cano meic Gartnáin]] || Cano mac Gartnáins Abenteuer und unglückliche Liebe in Irland |- valign=top | [[Cormac mac Airt#Mythologie|Scéla Eogain agus Cormaic]] || Kindheit und Jugend [[Cormac mac Airt]]s bis zum Antritt seiner Herrschaft |- valign=top | [[Scéal Muc Mhic Dhathó]] || Streit der Helden [[Uladh|Ulsters]] und [[Connachta]]s den [[curadhmhír|Heldenbissen]] |- valign=top | [[Scél Túain meic Cairill]] &rarr; [[Tuan mac Cairill]] || Verwandlungen [[Tuan mac Cairill]]s in der Zeit des [[Lebor Gabála Érenn]] |- valign=top | [[Serglige Con Culainn]] || [[Cú Chulainn]] Liebeskrankheit und der Ehebruch mit [[Fand]] |- valign=top | [[Táin Bó Cuailnge]] || Heldentaten [[Cú Chulainn]] beim Krieg um den Stier [[Donn Cuailnge]] |- valign=top | [[Táin Bó Flidais]] || [[Fergus mac Róich]] Kampf um [[Flidais]] und ihre Wunderkuh |- valign=top | [[Táin Bó Fraích]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über die Erlebnisse [[Froech]] |- valign=top | [[Tochmarc Becfola]] || Werbung König Diarmait mac Aeda Slaines um die Fee Becfola |- valign=top | [[Tochmarc Emire]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über [[Cú Chulainn]]s Werbung um [[Emer]] |- valign=top | [[Tochmarc Étaíne]] || [[Fuamnach]] Rache an ihrer Nebenbuhlerin [[Étaín]] |- valign=top | [[Tochmarc Luaine acus aided Athirni]] || [[Conchobar mac Nessa]] Werbung um Luaine und [[Athirne]] Ermordung |- valign=top | [[Togail Bruidne Dá Derga]] || Königsherrschaft und Untergang [[Conaire Mór]] |- valign=top | [[Tóraíocht Dhiarmada agus Ghráinne]] || [[Fionn mac Cumhaill]]s Verfolgungsjagd [[Diarmaid]] und [[Gráinne (miotaseolaíocht)|Gráinne]] |- |} == Sprüche-Sammlungen und Glossare == {| width="100%" class="wikitable sortable" |- class="hintergrundfarbe5" ! Titel !! Aois !! Nóta |- | [[Bretha Crólige]] || - || Bußtaxen bei Verwundungen, 3.&nbsp;Teil des [[Senchas Már]] |- | [[Bretha Nemed Déidenach]] || 7ú || Texte der Rechtsschule von Nemed |- | [[Cáin Adomnáin]] || 7ú || Gesetzestext zum Schutz von Frauen, Kindern und Klerikern |- | [[De duodecim abusivis saeculi]] || 7ú || Abhandlung über die Moral und das Recht (auch altirische Rechtsgrundsätze inkludiert) |- | [[Senchas Már]] || 8ú || Sammlung altirischer Rechtstexte |- | [[Críth Gablach]] || 8ú || Sammlung altirischer Rechtstexte |- | [[Audacht Morainn]] || 8ú. || Sammlung von Lehrsprüchen des Richters [[Morann]] |- | [[Tecosca Cormaic]] || 8ú. || Sammlung von Lehrsprüchen [[Cormac mac Airt]] |- | [[Gúbretha Caratniad]] || 9ú || vom üblichen irischen Recht abweichende Urteile |- | [[Sanas Cormaic]] || 10ú ||Glossar von Rechts- und Dichterausdrücken, Orts- und Personennamen |- | [[Leabhar na gCeart]] || 11ú || Aufzählung der Rechte und Pflichten des Königs von [[Caiseal]] |- | [[Bansenchas]] || 12ú || Verzeichnis berühmter Frauen der Geschichte bis zum [[Lebor Gabála Érenn]], [[An Rúraíocht]] und anderen irischen Annalen |- | [[Dindsenchas]] || 12ú || Etymologie von Ortsnamen |- | [[Cóir Anmann]] || 14ú || Personen- und Stammesnamen |- | [[Auraicept na n-Éces]] || 14ú || Geschichte der irischen Sprache und Schrift |- |} == Sammelwerke aus Irland == {| width="100%" class="wikitable" |- class="hintergrundfarbe5" ! Titel !! Zeit !! Inhalt |- | [[Cín Dromma Snechtai]] || 8ú || |- | [[Lebor na hUidre]] || 12ú || [[Táin Bó Cuailnge]] |- | [[Lebor Laignech]] || 12ú || [[Lebor Gabála Érenn]], [[An Fhiannaíocht]] |- | [[Annála Tiarnaigh]] || 12ú || 807 RC - AD 1178 |- | [[Leabhar Buí Leacáin]] || 14ú || |- | [[Leabhar Mór Leacáin]] || 14ú || |- | [[Leabhar Bhaile an Mhóta]] || 14ú || |- | [[Annála Uladh]] || 15ú || 431 - 1541 |- | [[Leabhar Mhic Cárthaigh Riabhaigh]] || 15ú || |- | [[Foras Feasa ar Éirinn]] || 17ú. || |- | [[Annála Ríoghdhachta Éireann]]=[[Annála na gCeithre Máistrí]] || 17ú || |- |} == ISO == [ [https://iso.ucc.ie/Irish-sagas-list.html ISO] ] # ''The Abbot of Drimnagh'' #* [[Acallamh na Senórach]]=[[Agallamh na Seanórach]], [[Aided Óenfir Aífe]], [[Aided Bresail]], [[Aided Cheit maic Mágach]], [[Aided Cheltchair maic Uthechair]], [[Aided Chonchobuir]], [[Aided Conrói maic Dáiri]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]], [[Aided Fergusa maic Róich]], [[Aided Lóegairi Búadaig]], [[Aided Maelodráin]], ([[Aislinge Meic Con Glinne]]), [[Aislinge Óenguso]]=[[Aisling Aonghasa]], [[Baile Binnbérlach mac Buain]], [[Bórama]]=[[Bóramha]], [[Buile Shuibhne]], [[Caithréim Cellaig]], [[Cath Almaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cath Maige Mucrama]], [[Cert Claidib Cormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]], [[Compert Mongáin]] ocus Serc Duibe-Lacha do Mongán, [[Echtra Condla]]=[[Eachtra Chondla]], [[Echtra Cormaic]] i Tír Tairngirí, [[Echtra Fergusa maic Léti]] # [[Echtra mac nEchach Muigmedóin]] #* [[Esnada Tige Buchet]] # [[Feis tighe Chonáin]] #* [[Fingal Rónáin]] # [[Forbuis Droma Damhghaire]] # [[Geneamuin Chormaic]] #* [[Immram Brain]], [[Longes mac n-Uislenn]]=[[Longes mac nUislenn]], [[Mesca Ulad]], [[Noínden Ulad ocus Emuin Macha]]=[[Noínden Ulad]] # [[Oenach indiu luid in rí]], #* [[Oidhe Chloinne Lir]]=[[Oidheadh Chlainne Lir]], [[Orgain Denna Ríg]] # [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]] #* [[Scéla Cano meic Gartnáin]] # [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]] # [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]] # [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]] # [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]] #* [[Scéla Mucce Meic Da Thó]]=[[Scéla Mucce Meic Dathó]], [[Táin Bó Cúalnge]], [[Tochmharc Eimhire]]=[[Tochmarc Emire]], [[Tochmarc Étaíne]], [[Togail Bruidne Dá Derga]], [[Tóruigheacht Dhiarmada agus Ghráinne]]=[[Tóraíocht Dhiarmada agus Ghráinne]] * [[Diarmaid mac Cearbhaill]]+, == MsOmit 2017 == [https://celt.ucc.ie//MsOmit2017/index.html MsOmit 2017], 138 in iomlán # [[Aided Ailella ocus Chonaill Chernaig]] #* [[Aided Bresail meic Diarmata]]=[[Aided Bresail]], [[Aided Cheit meic Mágach]]=[[Aided Cheit maic Mágach]] (Orgain Bélchon Bréifne), [[Aided Cheltchair meic Uthechair]]=[[Aided Cheltchair maic Uthechair]], [[Aided Chon Roí]]=[[Aided Conrói maic Dáiri]], [[Aided Chonchobair]]=[[Aided Chonchobuir]], [[Aided Chrimthainn meic Fidaig]]=[[Aided Chrimthaind maic Fhidaig ocus Trí mac Echach Muigmedóin]] # [[Aided Chúanach meic Ailchini]] # [[Aided Chuind Chétchathaig]] # [[Aided Derbforgaill]] # [[Aided Diarmata meic Cerrbaill]] # [[Aided Echach meic Maíreda]] # [[Aided Fergusa meic Roich]] # [[Aided Guill 7 Gairb]] #* [[Aided Loegaire Búadaig]]=[[Aided Loegairi Buadaig]] #* [[Aided Maelodráin]] # [[Aided Meic Con]] # [[Aided Meidbe]] #* [[Aided Muirchertaig meic Erca]]=[[]] # [[Aided Nath Í ocus a Adnacol]] (Suidigud Tellaig na Crúachna) #* [[Aided Oenfir Aífe]]=[[Aided Óenfhir Aífe]] # [[Aigidecht Aithirni]] # [[Airec Menman Uraird meic Coisse]] # [[Airem Muintire Finn]] #* [[Airne Fíngein]] #* [[Aislinge Meic Con Glinne]] #* [[Aislinge Oenguso]] # [[Baile Binnbérlach mac Búain]] #* [[Baile Chuind Chétchathaig]]=[[Baile Chuinn Chétchathaig]] #* [[Baile in Scáil]] # [[Bórama]] #* [[Brislech Mór Maige Muirthemni]] =[[Aided Chon Culainn]]=[[Anbhás Chú Chulainn]] # [[Bruiden Átha]] # [[Bruiden Da Choca]] # [[Bruiden Meic Da Réo]] (Orgain Chairpri Chind Chait) #* [[Caithréim Cellaig]]=[[]] # [[Cath Airtig]] # [[Cath Almaine]] # [[Cath Belaig Dúin Bolg]] # [[Cath Cairn Chonaill]] # [[Cath Cinn Abrad]] # [[Cath Crinna]] # [[Cath Cula Dremne]] #* [[Cath Maige Mucrama]] # [[Cath Maige Rath]] #* [[Cath Maige Tuired]]=[[Cath Maighe Tuireadh]] - ''first # Cath Maige Tuired - ''second # [[Cath Ruis na Ríg]] #* [[Compert Chon Culainn]]=[[Compert Con Culainn]]=[[Coimpeart Chú Chulainn]] (Feis Tige Becfoltaig) #* [[Compert Chonchobair]]=[[Compert Conchobuir]]=[[Coimpeart Chonchúir]] # [[Comrac Con Culainn re Senbecc ua nEbricc]] (Bruiden Senbicc uí Ebricc) # [[Comrac Liadaine 7 Cuirithir]] # [[Comthóth Lóegairi co Cretim 7 a Aided]] # ''[[Conall Corc and the Corco Luigde]] #* [[Sanas Cormaic]] (Gaire, Lethech, Mug Éme, Nesscoit, Orc tréith, Prull) # [[Cuislinn Brigde 7 Aided Meic Díchoime]] #* [[De Chophur in Dá Muccida]]&larr;[[De chophur in dá muccida]] # [[De Gabáil in tSída]] # [[De Maccaib Conairi]] # [[De Síl Chonairi Móir]] # [[Do Faillsigud Tána Bó Cúailnge]] #* [[Echtra Chondla]]=[[Echtra Condla]] # [[Echtra Chormaic i Tír Tairngiri]] #* [[Echtra Fergusa meic Léti]]=[[Echtra Fergusa maic Léti]] # [[Echtra Finn]] (''Finn and the Phantoms'') # [[Echtra Laegairi meic Crimthainn]] # [[Echtra Mac nEchdach Muigmedóin]] #* [[Echtra Nera]]=[[Echtra Nerai]]=[[Eachtra Neara]] (Táin Bé Aingen) # [[Erchoitmed ingine Gulidi]] #* [[Esnada Tige Buchet]] #* [[Fingal Rónáin]] # [[Finn agus Gráinne]] # ''[[Finn and the Man in the Tree]] #* [[Fled Bricrenn]] # [[Fled Bricrenn 7 Loinges mac nDuil Dermait]] # [[Fochonn Loingse Fergusa meic Roig]] # [[Forfess Fer Falgae]] # [[Fotha Catha Cnucha]] #* [[Annála Easpacha na hÉireann]] (scéalta leabaithe) # [[Gein Branduib meic Echach 7 Aedáin meic Gabráin]] # [[Genemain Aeda Sláine]] # [[Genemain Chormaic]] # [[Immacallam Choluim Chille 7 ind Óclaig]] #* [[Immacallam in Dá Thuar]](ad)=[[Immacallam in dá Thuarad]] (Acallam in Dá Suad, Túar) # [[Immathchor nAilella 7 Airt]] #* [[Immram Brain]]=[[Immram Brain]] #* [[Immram Curraig Maíle Dúin]]=[[Immram curaig Ua Corra]] # [[Immram Snedgusa 7 Meic Ríagla]] (Echtra, Merugud Clérech Coluim Chille) # [[Imthechta Tuaithe Luchra ocus Aided Fergusa]] # [[Imthechta Tuirill 7 a Mac]] # [[Longes Chonaill Chuirc]] #* [[Longes mac nUislenn]] (Uisnig) #* [[Macgnímartha Finn]] #* [[Mesca Ulad]] #* ''Mongán Stories'' #* [[Compert Mongáin]] # Scél asa mberar etc. [Aided Fothaid Airgdig] # Scél Mongáin # Tucait Baile Mongáin #* [[Noínden Ulad]] (Ces Noínden Ulad) # [[Orgain Néill Noígíallaig]] (Aided) #* [[Orgain Denna Ríg]] (Bruiden Túamma Tenbad) # [[Orgain Trí mac Diarmata meic Cerbaill]] # ''[[Quarrel between Finn and Oisín]] # [[Reicne Fothaid Canainne]] # [[Scél na Fír Flatha, Echtra Chormaic i Tír Tairngire 7 Cert Claidib Chormaic]] # [[Scél Túain meic Cairill]] (Immacallam Túain fri Finnia) # [[Scéla Alaxandair]] #* [[Scéla Cano meic Gartnáin]] # [[Scéla Conchobuir meic Nessa]] (''Conchobar's Household'') # [[Scéla Eogain 7 Cormaic]] (Scéla Geine Cormaic) # [[Scéla Mosauluim]] #* [[Scéla Mucce Meic Da Thó]] # [[Senchas Airgiall]] #* [[Senchas Fagbála Caisil]] #* [[Serglige Con Culainn]] # [[Siaburcharpat Con Culainn]] # [[Suidigud Tellaig Themra]] #* [[Táin Bó Cúailnge]] # [[Táin Bó Dartada]] #* [[Táin Bó Flidais]] #* [[Táin Bó Fraích]] #* [[Táin Bó Regamain]]=[[Táin Bó Regamon]] # [[Táin Bó Regamna]] # [[Talland Étair]] # [[Tesmolta Cormaic 7 Aided Finn]] # [[Tochmarc Ailbe]] #* [[Tochmarc Becfhola]]=[[Tochmarc Becfola]] #* [[Tochmarc Emire]]=[[Tochmharc Eimhire]] #* [[Tochmarc Étaine]]=[[Tochmarc Étaíne]]=[[Tochmharc Éadaoine]] I, II, III # [[Tochmarc Ferbe]] #* [[Tochmarc Lúaine ocus Aided Aithirne]]=[[Tochmarc Luaine acus aided Athirni]] # [[Tochmarc Momera]] #* [[Togail Bruidne Da Derga]]=[[Toghail Brú Dá Dearga]], Orgain Bruidne Uí Derga # [[Togail Troí]] # [[Tucait Fagbála in Fessa do Finn 7 Marbad Cuil Duib]] #* [[Tucait Indarba na nDéssi]] ([[Tairired na nDéisi]]=[[Tairired na nDéssi]]) # [[Úath Beinne Étair]] # [[Verba Scáthaige]] == Celtic Language Collective == [http://www.maryjones.us/ctexts/index_irish.html Celtic Language Collective] (maryjones) === '' Manuscripts '' === # [[Lebar na Núachongbála]]=[[Leabhar Laighneach]] # [[Lebor na nUidre]]=[[Leabhar na hUidhre]] # [[Leabhar Bhaile an Mhóta]] # [[Leabhar Mór Mhic Fhir Bhisigh]]=[[Leabhar Mór Leacáin]] # [[Leabhar Buidhe Lecáin]]=[[Leabhar Buí Leacáin]] # [[Leabhar Feirmoithe]]=[[Leabhar Fhear Maí]] # [[Leabhar Méig Shamhradháin]]=[[Dúnaire Mag Shamhradhain]]=[[]] # [[Leabhar Í Eadhra]]=[[Leabhar Uí Eadhra]] # [[Leabar Chaillín]]=[[Leabar Fidhnacha]]=[[Leabhar Fhianacha]] === '' The Mythological Cycle '' === # [[Lebor Gabála Érenn]]=[[Leabhar Gabhála na hÉireann]] # [[Do Flathiusaib Hérend]]=[[]] (LL) # [[Lebor Bretnach]]=[[]] # [[Cath Maige Tuired]]=[[Cath Maighe Tuireadh]] # [[Tuath De Danand na set soim]]=[[Ceithre Sheod]] # [[Oidheadh Chloinne Tuireann]]=[[Oidheadh Chlainne Tuireann]] # [[Tochomlod mac Miledh a hEspain i nErind]]=[[]] # [[De Gabáil in t-Sída]]=[[]] # [[Tochmarc Étaíne]]=[[]] (LU, Egerton 1782) # [[Togail Bruidne Dá Derga]]=[[]] # [[Aislinge Óenguso]]=[[]] # [[Oidheadh Chloinne Lir]]=[[Oidheadh Chlainne Lir]] # [[Altram Tige Dá Medar]]=[[]] # [[Scél Túain maic Cairill]]=[[Tuan mac Cairill]] # [[Eachtra Léithín]]=[[]] # [[Suidigud Tellaich Temra]]=[[]] # [[Moí coire coir goiriath]]=[[]] # [[Cía cétliaigh robúi ind-Érinn]]=[[]] # [[Cóir Anmann]]=[[]] # [[Bodleian Dinnshenchas (Rawl B 506)]]=[[Dinnseanchas]] # [[Edinburgh Dindsenchas (MS Kilbride XVI)]]=[[]] # [[Rennes Dindsenchas I (Rennes MS)]]=[[]] # [[Metrical Dindsenchas]]=[[]] # [[Banshenchus]]=[[Banseanchas]] # [[The Battle of Partholon's Sons]]=[[]] ([[Seanchas Mór]]) === '' The Ulster Cycle '' === # [[]]=[[]] 1lztndkz58exebxmgtkpowagpo0cmk3 1310338 1310327 2026-04-26T17:49:48Z Marcas.oduinn 33120 /* MsOmit 2017 */ 1310338 wikitext text/x-wiki == Scéal-liostaí A agus B == * [https://codecs.vanhamel.nl/Medieval_Irish_tale_lists Scéal-liostaí A agus B] ar CODECS * ''Ces Ulad ''vs.'' Noínden Ulad * ''Tromdámh Guaire * ''It é saigte gona súain # [[Aided Con Culaind]] # [[Serglige Con Culainn]] # [[Tromdam Echach Aireman]] # [[Scél Uath hEcailsi]] # [[Gabail in tSidhe]] # [[Aislingi in Maic Oig]] # [[Tain Bo Cuailnge]] # [[Cupar in da Mucadha]] # [[Longus nUlad]] # [[Congala Conaild Cernaigh]] # [[Cathbuadha Con Roi]] # [[Caladhgleo Cethirn]] # [[Mellgleo Iliach]] # [[Fiacalgleo Finntain]] # [[Airecar nArad]] # [[Brislech Moighi Murtheimne]] # [[Imsligi Glendamnach]] # [[In Cath for Gairich ? Irgairich]] # [[Ús in Duiu Chuailngne dia Thir]] # [[Damghal ina Tarbh a Tarbda]] # [[Tochustal nUlad]] # [[Fercuitred Medhba]] # [[Mesca Ulad]] # [[Boithreim Ulad]] # [[Forbuis bFer bFalgae]] # [[Toicheim ina Buidhen]] # [[Airne Finghin]] # [[Scéla Alaxandair maic Pilip ac gabail righi 7 imperichta in domain]] # [[Trechuairt/Treochair Tigi Lir]] # [[Tunide Tige Burig/Buired]] # [[Smutgal Tige Duma]] # [[Deochair Tige Cathbadh]] # [[Togail Tige Nechtain]] # [[Togail Tige hEchada]] # [[Togail Bruidne Uí/Da Derga]] # [[Togail Bruidne Broin [Briain] meic Briuin]] # [[Togail Bruidne hUí Duile]] # [[Togail Bruidne Da Choca/Choga]] # [[Togail Trai]] # [[Togail Dio]] # [[Togail in Tuir]] # [[Togail Larisa]] # [[Togail Elcluaidi]] # [[Togail Duine Óenguso]] # [[Togail Bruidne Bélcon Breifne]] # [[Togail Dá Thi]] # [[Táin Bó Cuailnge]] # [[Táin teora n-erc Echdach]] # [[Táin Bó Rois/Ruis]] # [[Táin Bó Regamain]] # [[Táin Bó Regamna]] # [[Táin Bó Flidais(i)]] # [[Táin Bó Fraích]] # [[Táin Bó Fithir]] # [[Táin Bó Faílín]] # [[Táin Bó Gé/Gae]] # [[Táin Bó Dartada]] # [[Táin Bó Darti/Darta (?)]] # [[Táin Bó Crebain]] # [[Táin Bó Aidne]] # [[Tochmarc Meidbe]] # [[Tochmarc nEmire/Eimiri <la Coin Culaind>]] # [[Tochmarc Ailbe <ingine Cormaic le Find (úa Báiscne)>]] # [[Tochmarc Étaíne]] # [[Tochmarc Feafe/Fea]] # [[Tochmarc Feirbe]] # [[Tochmarc Finnine/Fininde]] # [[Tochmarc Greine Finne/Finde]] # [[Tochmarc Greine Duinne/Duinde]] # [[Tochmarc Saidbe Sescind/Seiscind]] # [[Tochmarc Fithirne 7 Darine da ingen Tuathail]] # [[Tochmarc mna Cruinn/Cruind (maic Agnomain)]] # [[Tochmarc Eithne Uathaige ingine Crimthaind]] # [[Cath Maige Tuired]] # [[Cath Talten/Taillten]] # [[Cath Maige Mucrama]] # [[Cath Dromma Dólach dara díta Cruthnig / Daloch dar dithaig Cruithnig]] # [[Cath Maige Rath]] # [[Cath Coraind]] # [[Cath Cláire]] # [[Cath Tóiden / Cath Boinde]] # [[Cath Temrach]] # [[Cath Cind Fabrat / Abrat]] # [[Cath Maige hIthe]] # [[Cath Cilli Osnaide/Osnada]] # [[Cath Aichli]] # [[Cath Dubchomair]] # [[Cath Frémand]] # [[Cath Nemed la Fomorchaib]] # [[Cath tanaisde Tuath De Danann]] # [[Uath Angeda]] # [[Uath Ecalsa Imchummair / Egailsi in Comair]] # [[Uath Belaig Con Glais]] # [[Uath Licce Blada/Blatha]] # [[Uath Maige Uatha]] # [[Uath Maige Imbolg / Bolg]] # [[Uath Beinne Etair]] # [[Uath Locha Lurgan]] # [[Uath Dercce Ferna]] # [[Uath Úama Crúachan]] # [[Imram (curaig) Maele Duin]] # [[Imram hua Corra]] # [[Imram Luinge Murchertaig maic Erca]] # [[Longes Breg Léith]] # [[Longes Brecain/Bracain]] # [[Longes Eithne Uathaige]] # [[Longes Labrada]] # [[Longes Fhothaid]] # [[Aided Con Ruí]] # [[Aided Con Culaind]] # [[Aided Fir Dead/Diag]] # [[Aided Conaill]] # [[Aided Celtchair]] # [[Aided Blaí Briugaid]] # [[Aided Loegaire]] # [[Aided Fergusa]] # [[Aided Chonchobair]] # [[Aided Fhiamain/Fiadmain]] # [[Aided Mael Fhathartaig maic Ronain]] # [[Aided Taidc maic Cein]] # [[Aided maic Fhamain]] # [[Aided Find]] # [[Feis Tige Fir Blaí]] # [[Feis Tige Bichair]] # [[Feis Tige Tulchinne / Tulcainde]] # [[Feis Tige Trichim / Treithim]] # [[Feis Tige Li]] # [[Feis Tige Linne]] # [[Feis Tige Guit/Guid]] # [[Feis Tige Gnaar/Gnair]] # [[Feis Tige trí mac Demonchatha]] # [[Feis Tige Auscle / Uichtcle]] # [[Feis Tige Mell Dolaig]] # [[Feis (Tige) Cruachan]] # [[Feis (Tige) Emna / Amna]] # [[Feis (Tige) Alend]] # [[Feis (Tige) Temra]] # [[Feis (Tige) Dúin Bolg]] # [[Feis Dúin Buchet]] # [[Feis Tige Bricrend]] # [[Feis Tige Monduirnd]] # [[Feis Tige (h)Ichtair]] # [[Feis Tige Caire]] # [[Feis Tige Gnen (?)]] # [[Feis Tige Gnoain]] # [[Feis Tige Nuclin]] # [[Feis Tige Melladain]] # [[Forbais Fer Fálga]] # [[Forbais Etair]] # [[Forbais Aichli / Oichli]] # [[Forbais Dúin Bárc]] # [[Forbais Dúin Binne]] # [[Forbais Fer Fidga]] # [[Forbais Life]] # [[Forbais Ladrann / Ladrand]] # [[Forbais Dromma Damgaire]] # [[Echtra Brain maic Febail]] # [[Echtra Fergusa maic Léiti]] # [[Echtra Nera <maic Niadain (maic Tacaim)>]] # [[Echtra Fiamain]] # [[Echtra Con Ruí]] # [[Echtra Óenguso maic Fergusa Find]] # [[Echtra Con Culaind]] # [[Echtra Conaill]] # [[Echtra Conchobair]] # [[Echra Crimthaind Nia Náir]] # [[Echra Macha ingine Aeda Ruaid]] # [[Echtra Nechtain maic Alfroinn]] # [[Echtra Ailchind maic Amalgaid / Eilcind maic Amalgada]] # [[Echtra Fhind i nDerc Ferna]] # [[Echtra Aedain maic Gabráin]] # [[Echtra Mael Uma maic Baitain/Baedain]] # [[Echtra Mongain maic Fiachna]] # [[Echtra Chuinn Cétchathaig]] # [[Echtra Airt maic Cuind]] # [[Echtra Muirchertach maic Erca]] # [[Echtra Cormaic uí Chuinn / maic Airt]] # [[Coimpert Conchobair]] # [[Coimpert Con Culainn]] # [[Coimpert Conaill Chernaig]] # [[Coimpert Cheltchair maic Uithechair]] # [[Coimpert Chormaic hui Cuind]] # [[Aitheda]] # [[Aithed Mugaine re Fiamain / Mugaine re Fiadaine]] # [[Aithed Deirdrinne re macaib Uisnech]] # [[Aithed Aefe ingine Eogain re Mes Dead / Deagad]] # [[Aithed Naise ingine Fergusa re Nertach mac ui Léith / mac Cuilein]] # [[Aithed mna Gaieir maic Deirg re Glass mac Cimbaetha]] # [[Aithed Bláthnaite ingine Puill/Paill maic Fhidaig re Coin Culaind]] # [[Aithed Grainne <ingine Cormaic> re Diarmait <ua nDuibne>]] # [[Aithed Muire re Dub Ruis]] # [[Aithed Ruithcherni re Cuanu mac Cailchin]] # [[Aithed Eirce ingine Loorin/Logairnn re Muiredach mac Eogain]] # [[Aithed Díge / Creide re Laidcnén]] # [[Aithed mná Ailella maic Eógain re Fothud Canann]] # [[Orgain Maige Cé Gala mac Febail / A. Muigi Ce Dala]] # [[Orgain Átha hÍ]] # [[Orgain Dune Dubglaisse]] # [[Orgain Dinn Ríg / Dindaraig]] # [[Orgain Atha Cliath]] # [[Orgain Duine Delga <or Delgon>]] # [[Orgain Tuir Chonaind]] # [[Orgain Ailig for Néitt mac Indui / A. Neid maic Indaig a nAileach]] # [[Orgain Belcon Breifne]] # [[Orgain Cairpri Cind Caitt for saerchlannaib hErend]] # [[Orgain Echach for a maccaib]] # [[Orgain Chaille Chonaill]] # [[Orgain Donnán Ego]] # [[Orgain Maic Da Thó]] # [[Orgain mac Mágach]] # [[Orgain Side Nenta]] # [[Orgain Sratha Cluada <or: Slúaga>]] # [[Orgain Sleibe Soilgech]] # [[Orgain Ratha Rigbaird]] # [[Orgain Ratha Ruis Guill]] # [[Orgain Ratha Túaige]] # [[Orgain Ratha Tuaisle]] # [[Orgain Ratha Tobachta]] # [[Orgain Ratha Timchill]] # [[Orgain Ratha Cuinge]] # [[Orgain Ratha Cuillend]] # [[Orgain Cróchan / A. Ratha Cruachan]] # [[Orgain Cathrach Boirche]] # [[Orgain Ratha Blai]] # [[Orgain Ratha Gaila / Guanlai <or: Guale>]] # [[Orgain Ratha Uillne]] # [[Orgain Ratha Náis]] # [[Orgain Benne/Beinde Cé]] # [[Orgain Ratha Grainaird]] # [[Orgain Ratha Búirig / Buirich]] # [[Braflang Scóine]] # [[Aigidecht Artúir / Aigse Airduus]] # [[Secht Orcain Lindais:]] # [[Orgain Duin Sobairce]] # [[Orgain Duin Cermna]] # [[Orgain Duin Bolg]] # [[Orgain Duin Bice]] # [[Orgain Duin Binne/Binde]] # [[Orgain Duin Catrach Con Roi]] # [[Orgain Duin Catrach Mail Milscothaig]] # [[Tomaidm Locha Echach]] # [[Tomaidm Locha Éirne]] # [[Tomaidm Brí]] # [[Fís mná Nemid]] # [[Fís Conchobair]] # [[Fís Cuind <Cétchathaig> .i. Báile in Scáil]] # [[Fís Fursa]] # [[Baile in Scáil]] # [[Baile Bricíne]] # [[Baile Bic maic Dé]] # [[Baile Cimba(o)ith ?átha]] # [[Baile Mochuda/Mochuta]] # [[Serc Caillige Berre do ?othud Chanand / Caille Berra do Fothad Canand]] # [[Serc Crede do Canann mac Gartnáin]] # [[Serc Duib Lacha do Mongan]] # [[Serc Gormlaithe do Niall]] # [[Sluagad Augaire/Ugaine Móir co hÉtail]] # [[Sluagad Da Thí co Sliab nElpa]] # [[Sluagad Neill maic Echach co Muir nIcht]] # [[Sluagad Fiachna maic Baítáin co Dún nGuaire i Saxanaib 7 prímsluagid hÉrend archena]] # [[Tochomlod Partholoin dochum nErend]] # [[Tochomlod Nemid co hErind]] # [[Tochomlod Fer mBolg]] # [[Tochomlod Tuaithe De Danand]] # [[Tochomlod Míl maic Bile co Espáin]] # [[Tochomlod mac Miled a hEspain in hErind]] # [[Tochomlod Cruithnech a Tracia (co Breatnaib) co hErind]] # [[<Ath>tochomlod (ó) hErind co Albain]] # [[Tochomlod Longsi/Loingse Fergusa a hUltaib]] # [[Tochomlod Muscraigi de Maig Bregoin/Breg]] # [[Tochomlod na nDési ó Themraig]] # [[Tochomlod Clainne Echach Mugmedoin a Mide]] # [[Tochomlod Céin a Caisil]] # [[Tochomlod Dáil Riatai i nAlbain]] == Mythen und Sagen aus Irland == {| width="100%" class="wikitable" |- class="hintergrundfarbe5" ! Titel !! Inhalt |- valign=top | [[Acallam na Senórach]]=[[Agallamh na Seanórach]] || Begegnung zwischen mythischen Helden und dem heiligen [[Naomh Pádraig]] |- valign=top | [[Aided Cheit maic Mágach]] || Kampf [[Conall Cernach]]s mit [[Cet mac Mágach]] und Bélchús Verrat und Tod |- valign=top | [[Aided Cheltchair maic Uthechair]] || [[Celtchar]] mac Uthechairs Sühnetaten für die Tötung Blaís |- valign=top | [[Aided Chlainne Tuirenn]] || Rache Lugs an den Söhnen [[Tuirenn]]s für die Ermordung seines Vaters [[Cian]] |- valign=top | [[Aided Chonchobuir]] || Tod [[Conchúr mac Neasa]]s durch die Hand [[Cet mac Mágach]]s |- valign=top | [[Aided Chon Culainn]] || Ermordung [[Cú Chulainn]]s und [[Conall Cernach]]s Rache an den Tätern |- valign=top | [[Aided Loegairi Buadaig]] || [[Lóegaire Búadach]]s Tod beim Versuch, Aed mac Ainninne zu retten |- valign=top | [[Aided Muirchertaig meic Erca]] || [[Muircheartach mac Muireadhaigh|Muirchertach mac Erca]]s Strafe für seinen Ehebruch mit Sín |- valign=top | [[Aided Óenfir Aífe]] || Zweikampf [[Cú Chulainn]]s mit seinem Sohn [[Connla]] und dessen Tod |- valign=top | [[Airne Fingein]] || eine Fee prophezeit Fingein mac Luchta |- valign=top | [[Aislinge Meic Con Glinne|Aislinge Meic Chon Glinne]] || Parodie auf das Klosterleben und die Jenseitsvisionen |- valign=top | [[Aislinge Oenguso]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über [[Óengus]]’ Suche nach seiner geträumten Frau |- valign=top | [[Amra Choluim Chille]] || Gedicht auf den Klostergründer [[Colm Cille]] |- valign=top | [[Baile Binnbérlach mac Buain]] || unerfüllte Liebe zwischen Baile und Ailinn |- valign=top | [[Baile in Scáil]] || Blick [[Conn Cétchathach]]s in die Zukunft seines Geschlechtes |- valign=top | [[Bóramha]] || Kampf um den Tribut der Provinz [[Laighin]] an die [[Uí Néill]] |- valign=top | [[Buile Shuibhne]] || [[Suibhne]]s Wahnsinn in der Schlacht und sein Tod im Kloster |- valign=top | [[Caithréim Cellaig]] || Cellachs Weg vom Mönch über den Thron von [[Connacht]] zum Bischof |- valign=top | [[Cath Étair]] || Belagerung von Etar, Tod [[Mes Gegra]]s durch [[Conall Cernach]] |- valign=top | [[Cath Finntrágha]] || Verteidigung Irlands durch [[Fionn mac Cumhaill]] und seine [[Fianna]] gegen den „König der Welt“ |- valign=top | [[Cath Maige Mucrama]] || [[Lugaid mac Con]]s Kampf um den Thron von Irland und seine Ermordung durch [[Ailill Aulom]] |- valign=top | [[Cath Maige Rátha]] || Krieg Congal Claens gegen den Hochkönig Domnall mac Aeda |- valign=top | [[Cath Maighe Tuireadh|Cath Maige Tuired]] || Kriege der [[Túatha Dé Danann]] gegen [[Fir Bholg]] und [[Fomhóraigh]] |- valign=top | [[Compert Conchobuir]] || [[Cathbad]]s Kampf um Asa (Ni-Asa) und die Zeugung [[Conchobar mac Nessa]]s |- valign=top | [[Compert Con Culainn]] || Schwangerschaft von [[Conchobar mac Nessa]]s Tochter und Geburt von [[Setanta|Setanta/Cú Chulainn]] |- valign=top | [[Compert Mongáin|Compert Mongáin ocus serc Duibe Lacha do Mongán]] || Zeugung Mongáns, [[Manannán mac Lir]]s Sohn und seine Ehe mit Dub Lacha |- valign=top | [[De chophur in da muccida]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über die Verwandlung der beiden Hirten in die Stiere [[Donn Cuailnge]] und [[Fionnbheannach]] |- valign=top | [[Duanaire Finn]] || Gedichte und Balladen aus dem [[an Fhiannaíocht|Finn-Zyklus]] |- valign=top | [[Eachtra an Mhadra Mhaoil]] || Verfolgung eines bösen Ritters durch Balbhuaidh ([[Gawain]]) |- valign=top | [[Eachtra Mhacaoimh an Iolair]] || Suche des Adlerknaben nach seiner Herkunft |- valign=top | [[Cormac mac Airt#Mythologie|Echtra Cormaic i Tír Tairngire]] || [[Cormac mac Airt]]s Reise zu den Feen |- valign=top | [[Tadhg mac Céin#Eachtra Thaidhg Mhic Céin]] || Der Wortbruch von [[Tadhg mac Céin]]s Sohn |- valign=top | [[Echtra Fergusa maic Léti]] || [[Fearghas mac Léite]]s Kampf mit einem Meeresungeheuer |- valign=top | [[Echtra Condla]] || [[Conn Cétchathach]]s Sohn [[Connla (Conn Cétchathach)|Connla]] und seine Liebe zu einer Fee |- valign=top | [[Echtrae Nerai]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über [[Nera]]s Warnung an die Bewohner von [[Ráth Cruachan|Cruachan]] |- valign=top | [[Esnada Tige Buchet]] || Das Schicksal des gastfreundlichen Buchet von [[Laigin]] |- valign=top | [[Fingal Rónáin]] || Rónáns irrtümlicher Mord an seinem Sohn |- valign=top | [[Fled Bricrenn]] || Streit um den Ehrenplatz beim Fest zwischen [[Ulaid]] Helden |- valign=top | [[Fled Dúin na nGéd]] || Streit zwischen Domnall mac Aeda und Congal Claen |- valign=top | [[Fotha Catha Cnucha]] || Tod [[Cumall]] mac Basnas und Zeugung [[Fionn mac Cumhaill]]s |- valign=top | [[Cormac mac Airt#Mythologie|Geneamuin Cormaic Ua Chuind]] || [[Cormac mac Airt]]s gesamtes Leben bis zum Tod |- valign=top | [[Immacallam in dá Thuarad]] || Disput von Néde und [[Ferchertne]] um den Titel des obersten Dichters Irlands |- valign=top | [[Immram Brain]] || [[Bran mac Febail]] mythische Reise zur Insel der Frauen |- valign=top | [[Immram Curaig Maíle Dúin]] || [[Maol Dúin]]s Reise zu einigen mythischen Inseln |- valign=top | [[Lebor Gabála Érenn]] || mythische Einwanderungswellen und Machtkämpfe um Irland |- valign=top | [[Longes Mac nUislenn]], [[Longes mac nUislenn]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über die Geschichte [[Deirdre]]s |- valign=top | [[Macgnímartha Finn]] || Erzählungen über [[Fionn mac Cumhaill]]s Jugend, s.&nbsp;a. [[Aillen]] |- valign=top | [[Macgnímrada Con Culainn]] || Erzählung über [[Cú Chulainn]]s Jugend im [[Táin Bó Cuailnge]] |- valign=top | [[Mesca Ulad]] || [[Cú Roí]] Hinterlist gegen [[Conchobar mac Nessa]] |- valign=top | [[Navigatio Sancti Brendani Abbatis|Navigatio Sancti Brendani]] || [[Naomh Breandán|Brendans]] Fahrt zu den mythischen Inseln |- valign=top | [[Noínden Ulad]], auch Ces Ulad || Verfehlung der Ulter gegen [[Macha]] und Gründung [[Emain Macha]]s |- valign=top | [[Oidheadh Chlainne Lir]] || [[Lir]]s Kinder werden in Schwäne verwandelt |- valign=top | [[Orgain Denna Ríg]] || [[Labraid Loingsech|Labraid Moen]]s Kampf um den Thron seines Vaters |- valign=top | [[Scéla Cano meic Gartnáin]] || Cano mac Gartnáins Abenteuer und unglückliche Liebe in Irland |- valign=top | [[Cormac mac Airt#Mythologie|Scéla Eogain agus Cormaic]] || Kindheit und Jugend [[Cormac mac Airt]]s bis zum Antritt seiner Herrschaft |- valign=top | [[Scéal Muc Mhic Dhathó]] || Streit der Helden [[Uladh|Ulsters]] und [[Connachta]]s den [[curadhmhír|Heldenbissen]] |- valign=top | [[Scél Túain meic Cairill]] &rarr; [[Tuan mac Cairill]] || Verwandlungen [[Tuan mac Cairill]]s in der Zeit des [[Lebor Gabála Érenn]] |- valign=top | [[Serglige Con Culainn]] || [[Cú Chulainn]] Liebeskrankheit und der Ehebruch mit [[Fand]] |- valign=top | [[Táin Bó Cuailnge]] || Heldentaten [[Cú Chulainn]] beim Krieg um den Stier [[Donn Cuailnge]] |- valign=top | [[Táin Bó Flidais]] || [[Fergus mac Róich]] Kampf um [[Flidais]] und ihre Wunderkuh |- valign=top | [[Táin Bó Fraích]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über die Erlebnisse [[Froech]] |- valign=top | [[Tochmarc Becfola]] || Werbung König Diarmait mac Aeda Slaines um die Fee Becfola |- valign=top | [[Tochmarc Emire]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über [[Cú Chulainn]]s Werbung um [[Emer]] |- valign=top | [[Tochmarc Étaíne]] || [[Fuamnach]] Rache an ihrer Nebenbuhlerin [[Étaín]] |- valign=top | [[Tochmarc Luaine acus aided Athirni]] || [[Conchobar mac Nessa]] Werbung um Luaine und [[Athirne]] Ermordung |- valign=top | [[Togail Bruidne Dá Derga]] || Königsherrschaft und Untergang [[Conaire Mór]] |- valign=top | [[Tóraíocht Dhiarmada agus Ghráinne]] || [[Fionn mac Cumhaill]]s Verfolgungsjagd [[Diarmaid]] und [[Gráinne (miotaseolaíocht)|Gráinne]] |- |} == Sprüche-Sammlungen und Glossare == {| width="100%" class="wikitable sortable" |- class="hintergrundfarbe5" ! Titel !! Aois !! Nóta |- | [[Bretha Crólige]] || - || Bußtaxen bei Verwundungen, 3.&nbsp;Teil des [[Senchas Már]] |- | [[Bretha Nemed Déidenach]] || 7ú || Texte der Rechtsschule von Nemed |- | [[Cáin Adomnáin]] || 7ú || Gesetzestext zum Schutz von Frauen, Kindern und Klerikern |- | [[De duodecim abusivis saeculi]] || 7ú || Abhandlung über die Moral und das Recht (auch altirische Rechtsgrundsätze inkludiert) |- | [[Senchas Már]] || 8ú || Sammlung altirischer Rechtstexte |- | [[Críth Gablach]] || 8ú || Sammlung altirischer Rechtstexte |- | [[Audacht Morainn]] || 8ú. || Sammlung von Lehrsprüchen des Richters [[Morann]] |- | [[Tecosca Cormaic]] || 8ú. || Sammlung von Lehrsprüchen [[Cormac mac Airt]] |- | [[Gúbretha Caratniad]] || 9ú || vom üblichen irischen Recht abweichende Urteile |- | [[Sanas Cormaic]] || 10ú ||Glossar von Rechts- und Dichterausdrücken, Orts- und Personennamen |- | [[Leabhar na gCeart]] || 11ú || Aufzählung der Rechte und Pflichten des Königs von [[Caiseal]] |- | [[Bansenchas]] || 12ú || Verzeichnis berühmter Frauen der Geschichte bis zum [[Lebor Gabála Érenn]], [[An Rúraíocht]] und anderen irischen Annalen |- | [[Dindsenchas]] || 12ú || Etymologie von Ortsnamen |- | [[Cóir Anmann]] || 14ú || Personen- und Stammesnamen |- | [[Auraicept na n-Éces]] || 14ú || Geschichte der irischen Sprache und Schrift |- |} == Sammelwerke aus Irland == {| width="100%" class="wikitable" |- class="hintergrundfarbe5" ! Titel !! Zeit !! Inhalt |- | [[Cín Dromma Snechtai]] || 8ú || |- | [[Lebor na hUidre]] || 12ú || [[Táin Bó Cuailnge]] |- | [[Lebor Laignech]] || 12ú || [[Lebor Gabála Érenn]], [[An Fhiannaíocht]] |- | [[Annála Tiarnaigh]] || 12ú || 807 RC - AD 1178 |- | [[Leabhar Buí Leacáin]] || 14ú || |- | [[Leabhar Mór Leacáin]] || 14ú || |- | [[Leabhar Bhaile an Mhóta]] || 14ú || |- | [[Annála Uladh]] || 15ú || 431 - 1541 |- | [[Leabhar Mhic Cárthaigh Riabhaigh]] || 15ú || |- | [[Foras Feasa ar Éirinn]] || 17ú. || |- | [[Annála Ríoghdhachta Éireann]]=[[Annála na gCeithre Máistrí]] || 17ú || |- |} == ISO == [ [https://iso.ucc.ie/Irish-sagas-list.html ISO] ] # ''The Abbot of Drimnagh'' #* [[Acallamh na Senórach]]=[[Agallamh na Seanórach]], [[Aided Óenfir Aífe]], [[Aided Bresail]], [[Aided Cheit maic Mágach]], [[Aided Cheltchair maic Uthechair]], [[Aided Chonchobuir]], [[Aided Conrói maic Dáiri]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]], [[Aided Fergusa maic Róich]], [[Aided Lóegairi Búadaig]], [[Aided Maelodráin]], ([[Aislinge Meic Con Glinne]]), [[Aislinge Óenguso]]=[[Aisling Aonghasa]], [[Baile Binnbérlach mac Buain]], [[Bórama]]=[[Bóramha]], [[Buile Shuibhne]], [[Caithréim Cellaig]], [[Cath Almaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cath Maige Mucrama]], [[Cert Claidib Cormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]], [[Compert Mongáin]] ocus Serc Duibe-Lacha do Mongán, [[Echtra Condla]]=[[Eachtra Chondla]], [[Echtra Cormaic]] i Tír Tairngirí, [[Echtra Fergusa maic Léti]] # [[Echtra mac nEchach Muigmedóin]] #* [[Esnada Tige Buchet]] # [[Feis tighe Chonáin]] #* [[Fingal Rónáin]] # [[Forbuis Droma Damhghaire]] # [[Geneamuin Chormaic]] #* [[Immram Brain]], [[Longes mac n-Uislenn]]=[[Longes mac nUislenn]], [[Mesca Ulad]], [[Noínden Ulad ocus Emuin Macha]]=[[Noínden Ulad]] # [[Oenach indiu luid in rí]], #* [[Oidhe Chloinne Lir]]=[[Oidheadh Chlainne Lir]], [[Orgain Denna Ríg]] # [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]] #* [[Scéla Cano meic Gartnáin]] # [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]] # [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]] # [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]] # [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]] #* [[Scéla Mucce Meic Da Thó]]=[[Scéla Mucce Meic Dathó]], [[Táin Bó Cúalnge]], [[Tochmharc Eimhire]]=[[Tochmarc Emire]], [[Tochmarc Étaíne]], [[Togail Bruidne Dá Derga]], [[Tóruigheacht Dhiarmada agus Ghráinne]]=[[Tóraíocht Dhiarmada agus Ghráinne]] * [[Diarmaid mac Cearbhaill]]+, == MsOmit 2017 == [https://celt.ucc.ie//MsOmit2017/index.html MsOmit 2017], 138 in iomlán # [[Aided Ailella ocus Chonaill Chernaig]] #* [[Aided Bresail meic Diarmata]]=[[Aided Bresail]], [[Aided Cheit meic Mágach]]=[[Aided Cheit maic Mágach]] (Orgain Bélchon Bréifne), [[Aided Cheltchair meic Uthechair]]=[[Aided Cheltchair maic Uthechair]], [[Aided Chon Roí]]=[[Aided Conrói maic Dáiri]], [[Aided Chonchobair]]=[[Aided Chonchobuir]], [[Aided Chrimthainn meic Fidaig]]=[[Aided Chrimthaind maic Fhidaig ocus Trí mac Echach Muigmedóin]] # [[Aided Chúanach meic Ailchini]] # [[Aided Chuind Chétchathaig]] # [[Aided Derbforgaill]] #* [[Aided Diarmata meic Cerrbaill]]=[[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]] # [[Aided Echach meic Maíreda]] #* [[Aided Fergusa meic Roich]]=[[Aided Fergusa maic Róich]] # [[Aided Guill 7 Gairb]] #* [[Aided Loegaire Búadaig]]=[[Aided Loegairi Buadaig]] #* [[Aided Maelodráin]] # [[Aided Meic Con]] # [[Aided Meidbe]] #* [[Aided Muirchertaig meic Erca]] # [[Aided Nath Í ocus a Adnacol]] (Suidigud Tellaig na Crúachna) #* [[Aided Oenfir Aífe]]=[[Aided Óenfhir Aífe]] # [[Aigidecht Aithirni]] # [[Airec Menman Uraird meic Coisse]] # [[Airem Muintire Finn]] #* [[Airne Fíngein]] #* [[Aislinge Meic Con Glinne]] #* [[Aislinge Oenguso]] # [[Baile Binnbérlach mac Búain]] #* [[Baile Chuind Chétchathaig]]=[[Baile Chuinn Chétchathaig]] #* [[Baile in Scáil]] #* [[Bórama]]=[[Bóramha]] #* [[Brislech Mór Maige Muirthemni]] =[[Aided Chon Culainn]]=[[Anbhás Chú Chulainn]] # [[Bruiden Átha]] # [[Bruiden Da Choca]] # [[Bruiden Meic Da Réo]] (Orgain Chairpri Chind Chait) #* [[Caithréim Cellaig]] # [[Cath Airtig]] #* [[Cath Almaine]] # [[Cath Belaig Dúin Bolg]] #* [[Cath Cairn Chonaill]]=[[Cath Chairn Chonaill]] # [[Cath Cinn Abrad]] # [[Cath Crinna]] # [[Cath Cula Dremne]] #* [[Cath Maige Mucrama]] #* [[Cath Maige Rath]]=[[Cath Maige Rátha]] #* [[Cath Maige Tuired]]=[[Cath Maighe Tuireadh]] - ''first # Cath Maige Tuired - ''second # [[Cath Ruis na Ríg]] #* [[Compert Chon Culainn]]=[[Compert Con Culainn]]=[[Coimpeart Chú Chulainn]] (Feis Tige Becfoltaig) #* [[Compert Chonchobair]]=[[Compert Conchobuir]]=[[Coimpeart Chonchúir]] # [[Comrac Con Culainn re Senbecc ua nEbricc]] (Bruiden Senbicc uí Ebricc) #* [[Comrac Liadaine 7 Cuirithir]]=[[Comrac Liadaineocus Cuirithir]] # [[Comthóth Lóegairi co Cretim 7 a Aided]] # ''[[Conall Corc and the Corco Luigde]] #* [[Sanas Cormaic]] (Gaire, Lethech, Mug Éme, Nesscoit, Orc tréith, Prull) # [[Cuislinn Brigde 7 Aided Meic Díchoime]] #* [[De Chophur in Dá Muccida]]&larr;[[De chophur in dá muccida]] # [[De Gabáil in tSída]] # [[De Maccaib Conairi]] # [[De Síl Chonairi Móir]] # [[Do Faillsigud Tána Bó Cúailnge]] #* [[Echtra Chondla]]=[[Echtra Condla]] # [[Echtra Chormaic i Tír Tairngiri]] #* [[Echtra Fergusa meic Léti]]=[[Echtra Fergusa maic Léti]] # [[Echtra Finn]] (''Finn and the Phantoms'') # [[Echtra Laegairi meic Crimthainn]] # [[Echtra Mac nEchdach Muigmedóin]] #* [[Echtra Nera]]=[[Echtra Nerai]]=[[Eachtra Neara]] (Táin Bé Aingen) # [[Erchoitmed ingine Gulidi]] #* [[Esnada Tige Buchet]] #* [[Fingal Rónáin]] # [[Finn agus Gráinne]] # ''[[Finn and the Man in the Tree]] #* [[Fled Bricrenn]] # [[Fled Bricrenn 7 Loinges mac nDuil Dermait]] # [[Fochonn Loingse Fergusa meic Roig]] # [[Forfess Fer Falgae]] #* [[Fotha Catha Cnucha]] #* [[Annála Easpacha na hÉireann]] (scéalta leabaithe) # [[Gein Branduib meic Echach 7 Aedáin meic Gabráin]] # [[Genemain Aeda Sláine]] # [[Genemain Chormaic]] # [[Immacallam Choluim Chille 7 ind Óclaig]] #* [[Immacallam in Dá Thuar]](ad)=[[Immacallam in dá Thuarad]] (Acallam in Dá Suad, Túar) # [[Immathchor nAilella 7 Airt]] #* [[Immram Brain]] #* [[Immram Curraig Maíle Dúin]]=[[Immram curaig Ua Corra]] # [[Immram Snedgusa 7 Meic Ríagla]] (Echtra, Merugud Clérech Coluim Chille) # [[Imthechta Tuaithe Luchra ocus Aided Fergusa]] # [[Imthechta Tuirill 7 a Mac]] # [[Longes Chonaill Chuirc]] #* [[Longes mac nUislenn]] (Uisnig) #* [[Macgnímartha Finn]] #* [[Mesca Ulad]] #* ''Mongán Stories'' #* [[Compert Mongáin]] # Scél asa mberar etc. [Aided Fothaid Airgdig] # Scél Mongáin # Tucait Baile Mongáin #* [[Noínden Ulad]] (Ces Noínden Ulad) # [[Orgain Néill Noígíallaig]] (Aided) #* [[Orgain Denna Ríg]] (Bruiden Túamma Tenbad) # [[Orgain Trí mac Diarmata meic Cerbaill]] # ''[[Quarrel between Finn and Oisín]] # [[Reicne Fothaid Canainne]] # [[Scél na Fír Flatha, Echtra Chormaic i Tír Tairngire 7 Cert Claidib Chormaic]] # [[Scél Túain meic Cairill]] (Immacallam Túain fri Finnia) # [[Scéla Alaxandair]] #* [[Scéla Cano meic Gartnáin]] # [[Scéla Conchobuir meic Nessa]] (''Conchobar's Household'') # [[Scéla Eogain 7 Cormaic]] (Scéla Geine Cormaic) # [[Scéla Mosauluim]] #* [[Scéla Mucce Meic Da Thó]] # [[Senchas Airgiall]] #* [[Senchas Fagbála Caisil]] #* [[Serglige Con Culainn]] # [[Siaburcharpat Con Culainn]] # [[Suidigud Tellaig Themra]] #* [[Táin Bó Cúailnge]] # [[Táin Bó Dartada]] #* [[Táin Bó Flidais]] #* [[Táin Bó Fraích]] #* [[Táin Bó Regamain]]=[[Táin Bó Regamon]] # [[Táin Bó Regamna]] # [[Talland Étair]] # [[Tesmolta Cormaic 7 Aided Finn]] # [[Tochmarc Ailbe]] #* [[Tochmarc Becfhola]]=[[Tochmarc Becfola]] #* [[Tochmarc Emire]]=[[Tochmharc Eimhire]] #* [[Tochmarc Étaine]]=[[Tochmarc Étaíne]]=[[Tochmharc Éadaoine]] I, II, III # [[Tochmarc Ferbe]] #* [[Tochmarc Lúaine ocus Aided Aithirne]]=[[Tochmarc Luaine acus aided Athirni]] # [[Tochmarc Momera]] #* [[Togail Bruidne Da Derga]]=[[Toghail Brú Dá Dearga]], Orgain Bruidne Uí Derga # [[Togail Troí]] # [[Tucait Fagbála in Fessa do Finn 7 Marbad Cuil Duib]] #* [[Tucait Indarba na nDéssi]] ([[Tairired na nDéisi]]=[[Tairired na nDéssi]]) # [[Úath Beinne Étair]] # [[Verba Scáthaige]] == Celtic Language Collective == [http://www.maryjones.us/ctexts/index_irish.html Celtic Language Collective] (maryjones) === '' Manuscripts '' === # [[Lebar na Núachongbála]]=[[Leabhar Laighneach]] # [[Lebor na nUidre]]=[[Leabhar na hUidhre]] # [[Leabhar Bhaile an Mhóta]] # [[Leabhar Mór Mhic Fhir Bhisigh]]=[[Leabhar Mór Leacáin]] # [[Leabhar Buidhe Lecáin]]=[[Leabhar Buí Leacáin]] # [[Leabhar Feirmoithe]]=[[Leabhar Fhear Maí]] # [[Leabhar Méig Shamhradháin]]=[[Dúnaire Mag Shamhradhain]]=[[]] # [[Leabhar Í Eadhra]]=[[Leabhar Uí Eadhra]] # [[Leabar Chaillín]]=[[Leabar Fidhnacha]]=[[Leabhar Fhianacha]] === '' The Mythological Cycle '' === # [[Lebor Gabála Érenn]]=[[Leabhar Gabhála na hÉireann]] # [[Do Flathiusaib Hérend]]=[[]] (LL) # [[Lebor Bretnach]]=[[]] # [[Cath Maige Tuired]]=[[Cath Maighe Tuireadh]] # [[Tuath De Danand na set soim]]=[[Ceithre Sheod]] # [[Oidheadh Chloinne Tuireann]]=[[Oidheadh Chlainne Tuireann]] # [[Tochomlod mac Miledh a hEspain i nErind]]=[[]] # [[De Gabáil in t-Sída]]=[[]] # [[Tochmarc Étaíne]]=[[]] (LU, Egerton 1782) # [[Togail Bruidne Dá Derga]]=[[]] # [[Aislinge Óenguso]]=[[]] # [[Oidheadh Chloinne Lir]]=[[Oidheadh Chlainne Lir]] # [[Altram Tige Dá Medar]]=[[]] # [[Scél Túain maic Cairill]]=[[Tuan mac Cairill]] # [[Eachtra Léithín]]=[[]] # [[Suidigud Tellaich Temra]]=[[]] # [[Moí coire coir goiriath]]=[[]] # [[Cía cétliaigh robúi ind-Érinn]]=[[]] # [[Cóir Anmann]]=[[]] # [[Bodleian Dinnshenchas (Rawl B 506)]]=[[Dinnseanchas]] # [[Edinburgh Dindsenchas (MS Kilbride XVI)]]=[[]] # [[Rennes Dindsenchas I (Rennes MS)]]=[[]] # [[Metrical Dindsenchas]]=[[]] # [[Banshenchus]]=[[Banseanchas]] # [[The Battle of Partholon's Sons]]=[[]] ([[Seanchas Mór]]) === '' The Ulster Cycle '' === # [[]]=[[]] r1wn27iqh32clkv5d20cb6lbmmw0yax 1310345 1310338 2026-04-26T18:25:05Z Marcas.oduinn 33120 /* MsOmit 2017 */ 1310345 wikitext text/x-wiki == Scéal-liostaí A agus B == * [https://codecs.vanhamel.nl/Medieval_Irish_tale_lists Scéal-liostaí A agus B] ar CODECS * ''Ces Ulad ''vs.'' Noínden Ulad * ''Tromdámh Guaire * ''It é saigte gona súain # [[Aided Con Culaind]] # [[Serglige Con Culainn]] # [[Tromdam Echach Aireman]] # [[Scél Uath hEcailsi]] # [[Gabail in tSidhe]] # [[Aislingi in Maic Oig]] # [[Tain Bo Cuailnge]] # [[Cupar in da Mucadha]] # [[Longus nUlad]] # [[Congala Conaild Cernaigh]] # [[Cathbuadha Con Roi]] # [[Caladhgleo Cethirn]] # [[Mellgleo Iliach]] # [[Fiacalgleo Finntain]] # [[Airecar nArad]] # [[Brislech Moighi Murtheimne]] # [[Imsligi Glendamnach]] # [[In Cath for Gairich ? Irgairich]] # [[Ús in Duiu Chuailngne dia Thir]] # [[Damghal ina Tarbh a Tarbda]] # [[Tochustal nUlad]] # [[Fercuitred Medhba]] # [[Mesca Ulad]] # [[Boithreim Ulad]] # [[Forbuis bFer bFalgae]] # [[Toicheim ina Buidhen]] # [[Airne Finghin]] # [[Scéla Alaxandair maic Pilip ac gabail righi 7 imperichta in domain]] # [[Trechuairt/Treochair Tigi Lir]] # [[Tunide Tige Burig/Buired]] # [[Smutgal Tige Duma]] # [[Deochair Tige Cathbadh]] # [[Togail Tige Nechtain]] # [[Togail Tige hEchada]] # [[Togail Bruidne Uí/Da Derga]] # [[Togail Bruidne Broin [Briain] meic Briuin]] # [[Togail Bruidne hUí Duile]] # [[Togail Bruidne Da Choca/Choga]] # [[Togail Trai]] # [[Togail Dio]] # [[Togail in Tuir]] # [[Togail Larisa]] # [[Togail Elcluaidi]] # [[Togail Duine Óenguso]] # [[Togail Bruidne Bélcon Breifne]] # [[Togail Dá Thi]] # [[Táin Bó Cuailnge]] # [[Táin teora n-erc Echdach]] # [[Táin Bó Rois/Ruis]] # [[Táin Bó Regamain]] # [[Táin Bó Regamna]] # [[Táin Bó Flidais(i)]] # [[Táin Bó Fraích]] # [[Táin Bó Fithir]] # [[Táin Bó Faílín]] # [[Táin Bó Gé/Gae]] # [[Táin Bó Dartada]] # [[Táin Bó Darti/Darta (?)]] # [[Táin Bó Crebain]] # [[Táin Bó Aidne]] # [[Tochmarc Meidbe]] # [[Tochmarc nEmire/Eimiri <la Coin Culaind>]] # [[Tochmarc Ailbe <ingine Cormaic le Find (úa Báiscne)>]] # [[Tochmarc Étaíne]] # [[Tochmarc Feafe/Fea]] # [[Tochmarc Feirbe]] # [[Tochmarc Finnine/Fininde]] # [[Tochmarc Greine Finne/Finde]] # [[Tochmarc Greine Duinne/Duinde]] # [[Tochmarc Saidbe Sescind/Seiscind]] # [[Tochmarc Fithirne 7 Darine da ingen Tuathail]] # [[Tochmarc mna Cruinn/Cruind (maic Agnomain)]] # [[Tochmarc Eithne Uathaige ingine Crimthaind]] # [[Cath Maige Tuired]] # [[Cath Talten/Taillten]] # [[Cath Maige Mucrama]] # [[Cath Dromma Dólach dara díta Cruthnig / Daloch dar dithaig Cruithnig]] # [[Cath Maige Rath]] # [[Cath Coraind]] # [[Cath Cláire]] # [[Cath Tóiden / Cath Boinde]] # [[Cath Temrach]] # [[Cath Cind Fabrat / Abrat]] # [[Cath Maige hIthe]] # [[Cath Cilli Osnaide/Osnada]] # [[Cath Aichli]] # [[Cath Dubchomair]] # [[Cath Frémand]] # [[Cath Nemed la Fomorchaib]] # [[Cath tanaisde Tuath De Danann]] # [[Uath Angeda]] # [[Uath Ecalsa Imchummair / Egailsi in Comair]] # [[Uath Belaig Con Glais]] # [[Uath Licce Blada/Blatha]] # [[Uath Maige Uatha]] # [[Uath Maige Imbolg / Bolg]] # [[Uath Beinne Etair]] # [[Uath Locha Lurgan]] # [[Uath Dercce Ferna]] # [[Uath Úama Crúachan]] # [[Imram (curaig) Maele Duin]] # [[Imram hua Corra]] # [[Imram Luinge Murchertaig maic Erca]] # [[Longes Breg Léith]] # [[Longes Brecain/Bracain]] # [[Longes Eithne Uathaige]] # [[Longes Labrada]] # [[Longes Fhothaid]] # [[Aided Con Ruí]] # [[Aided Con Culaind]] # [[Aided Fir Dead/Diag]] # [[Aided Conaill]] # [[Aided Celtchair]] # [[Aided Blaí Briugaid]] # [[Aided Loegaire]] # [[Aided Fergusa]] # [[Aided Chonchobair]] # [[Aided Fhiamain/Fiadmain]] # [[Aided Mael Fhathartaig maic Ronain]] # [[Aided Taidc maic Cein]] # [[Aided maic Fhamain]] # [[Aided Find]] # [[Feis Tige Fir Blaí]] # [[Feis Tige Bichair]] # [[Feis Tige Tulchinne / Tulcainde]] # [[Feis Tige Trichim / Treithim]] # [[Feis Tige Li]] # [[Feis Tige Linne]] # [[Feis Tige Guit/Guid]] # [[Feis Tige Gnaar/Gnair]] # [[Feis Tige trí mac Demonchatha]] # [[Feis Tige Auscle / Uichtcle]] # [[Feis Tige Mell Dolaig]] # [[Feis (Tige) Cruachan]] # [[Feis (Tige) Emna / Amna]] # [[Feis (Tige) Alend]] # [[Feis (Tige) Temra]] # [[Feis (Tige) Dúin Bolg]] # [[Feis Dúin Buchet]] # [[Feis Tige Bricrend]] # [[Feis Tige Monduirnd]] # [[Feis Tige (h)Ichtair]] # [[Feis Tige Caire]] # [[Feis Tige Gnen (?)]] # [[Feis Tige Gnoain]] # [[Feis Tige Nuclin]] # [[Feis Tige Melladain]] # [[Forbais Fer Fálga]] # [[Forbais Etair]] # [[Forbais Aichli / Oichli]] # [[Forbais Dúin Bárc]] # [[Forbais Dúin Binne]] # [[Forbais Fer Fidga]] # [[Forbais Life]] # [[Forbais Ladrann / Ladrand]] # [[Forbais Dromma Damgaire]] # [[Echtra Brain maic Febail]] # [[Echtra Fergusa maic Léiti]] # [[Echtra Nera <maic Niadain (maic Tacaim)>]] # [[Echtra Fiamain]] # [[Echtra Con Ruí]] # [[Echtra Óenguso maic Fergusa Find]] # [[Echtra Con Culaind]] # [[Echtra Conaill]] # [[Echtra Conchobair]] # [[Echra Crimthaind Nia Náir]] # [[Echra Macha ingine Aeda Ruaid]] # [[Echtra Nechtain maic Alfroinn]] # [[Echtra Ailchind maic Amalgaid / Eilcind maic Amalgada]] # [[Echtra Fhind i nDerc Ferna]] # [[Echtra Aedain maic Gabráin]] # [[Echtra Mael Uma maic Baitain/Baedain]] # [[Echtra Mongain maic Fiachna]] # [[Echtra Chuinn Cétchathaig]] # [[Echtra Airt maic Cuind]] # [[Echtra Muirchertach maic Erca]] # [[Echtra Cormaic uí Chuinn / maic Airt]] # [[Coimpert Conchobair]] # [[Coimpert Con Culainn]] # [[Coimpert Conaill Chernaig]] # [[Coimpert Cheltchair maic Uithechair]] # [[Coimpert Chormaic hui Cuind]] # [[Aitheda]] # [[Aithed Mugaine re Fiamain / Mugaine re Fiadaine]] # [[Aithed Deirdrinne re macaib Uisnech]] # [[Aithed Aefe ingine Eogain re Mes Dead / Deagad]] # [[Aithed Naise ingine Fergusa re Nertach mac ui Léith / mac Cuilein]] # [[Aithed mna Gaieir maic Deirg re Glass mac Cimbaetha]] # [[Aithed Bláthnaite ingine Puill/Paill maic Fhidaig re Coin Culaind]] # [[Aithed Grainne <ingine Cormaic> re Diarmait <ua nDuibne>]] # [[Aithed Muire re Dub Ruis]] # [[Aithed Ruithcherni re Cuanu mac Cailchin]] # [[Aithed Eirce ingine Loorin/Logairnn re Muiredach mac Eogain]] # [[Aithed Díge / Creide re Laidcnén]] # [[Aithed mná Ailella maic Eógain re Fothud Canann]] # [[Orgain Maige Cé Gala mac Febail / A. Muigi Ce Dala]] # [[Orgain Átha hÍ]] # [[Orgain Dune Dubglaisse]] # [[Orgain Dinn Ríg / Dindaraig]] # [[Orgain Atha Cliath]] # [[Orgain Duine Delga <or Delgon>]] # [[Orgain Tuir Chonaind]] # [[Orgain Ailig for Néitt mac Indui / A. Neid maic Indaig a nAileach]] # [[Orgain Belcon Breifne]] # [[Orgain Cairpri Cind Caitt for saerchlannaib hErend]] # [[Orgain Echach for a maccaib]] # [[Orgain Chaille Chonaill]] # [[Orgain Donnán Ego]] # [[Orgain Maic Da Thó]] # [[Orgain mac Mágach]] # [[Orgain Side Nenta]] # [[Orgain Sratha Cluada <or: Slúaga>]] # [[Orgain Sleibe Soilgech]] # [[Orgain Ratha Rigbaird]] # [[Orgain Ratha Ruis Guill]] # [[Orgain Ratha Túaige]] # [[Orgain Ratha Tuaisle]] # [[Orgain Ratha Tobachta]] # [[Orgain Ratha Timchill]] # [[Orgain Ratha Cuinge]] # [[Orgain Ratha Cuillend]] # [[Orgain Cróchan / A. Ratha Cruachan]] # [[Orgain Cathrach Boirche]] # [[Orgain Ratha Blai]] # [[Orgain Ratha Gaila / Guanlai <or: Guale>]] # [[Orgain Ratha Uillne]] # [[Orgain Ratha Náis]] # [[Orgain Benne/Beinde Cé]] # [[Orgain Ratha Grainaird]] # [[Orgain Ratha Búirig / Buirich]] # [[Braflang Scóine]] # [[Aigidecht Artúir / Aigse Airduus]] # [[Secht Orcain Lindais:]] # [[Orgain Duin Sobairce]] # [[Orgain Duin Cermna]] # [[Orgain Duin Bolg]] # [[Orgain Duin Bice]] # [[Orgain Duin Binne/Binde]] # [[Orgain Duin Catrach Con Roi]] # [[Orgain Duin Catrach Mail Milscothaig]] # [[Tomaidm Locha Echach]] # [[Tomaidm Locha Éirne]] # [[Tomaidm Brí]] # [[Fís mná Nemid]] # [[Fís Conchobair]] # [[Fís Cuind <Cétchathaig> .i. Báile in Scáil]] # [[Fís Fursa]] # [[Baile in Scáil]] # [[Baile Bricíne]] # [[Baile Bic maic Dé]] # [[Baile Cimba(o)ith ?átha]] # [[Baile Mochuda/Mochuta]] # [[Serc Caillige Berre do ?othud Chanand / Caille Berra do Fothad Canand]] # [[Serc Crede do Canann mac Gartnáin]] # [[Serc Duib Lacha do Mongan]] # [[Serc Gormlaithe do Niall]] # [[Sluagad Augaire/Ugaine Móir co hÉtail]] # [[Sluagad Da Thí co Sliab nElpa]] # [[Sluagad Neill maic Echach co Muir nIcht]] # [[Sluagad Fiachna maic Baítáin co Dún nGuaire i Saxanaib 7 prímsluagid hÉrend archena]] # [[Tochomlod Partholoin dochum nErend]] # [[Tochomlod Nemid co hErind]] # [[Tochomlod Fer mBolg]] # [[Tochomlod Tuaithe De Danand]] # [[Tochomlod Míl maic Bile co Espáin]] # [[Tochomlod mac Miled a hEspain in hErind]] # [[Tochomlod Cruithnech a Tracia (co Breatnaib) co hErind]] # [[<Ath>tochomlod (ó) hErind co Albain]] # [[Tochomlod Longsi/Loingse Fergusa a hUltaib]] # [[Tochomlod Muscraigi de Maig Bregoin/Breg]] # [[Tochomlod na nDési ó Themraig]] # [[Tochomlod Clainne Echach Mugmedoin a Mide]] # [[Tochomlod Céin a Caisil]] # [[Tochomlod Dáil Riatai i nAlbain]] == Mythen und Sagen aus Irland == {| width="100%" class="wikitable" |- class="hintergrundfarbe5" ! Titel !! Inhalt |- valign=top | [[Acallam na Senórach]]=[[Agallamh na Seanórach]] || Begegnung zwischen mythischen Helden und dem heiligen [[Naomh Pádraig]] |- valign=top | [[Aided Cheit maic Mágach]] || Kampf [[Conall Cernach]]s mit [[Cet mac Mágach]] und Bélchús Verrat und Tod |- valign=top | [[Aided Cheltchair maic Uthechair]] || [[Celtchar]] mac Uthechairs Sühnetaten für die Tötung Blaís |- valign=top | [[Aided Chlainne Tuirenn]] || Rache Lugs an den Söhnen [[Tuirenn]]s für die Ermordung seines Vaters [[Cian]] |- valign=top | [[Aided Chonchobuir]] || Tod [[Conchúr mac Neasa]]s durch die Hand [[Cet mac Mágach]]s |- valign=top | [[Aided Chon Culainn]] || Ermordung [[Cú Chulainn]]s und [[Conall Cernach]]s Rache an den Tätern |- valign=top | [[Aided Loegairi Buadaig]] || [[Lóegaire Búadach]]s Tod beim Versuch, Aed mac Ainninne zu retten |- valign=top | [[Aided Muirchertaig meic Erca]] || [[Muircheartach mac Muireadhaigh|Muirchertach mac Erca]]s Strafe für seinen Ehebruch mit Sín |- valign=top | [[Aided Óenfir Aífe]] || Zweikampf [[Cú Chulainn]]s mit seinem Sohn [[Connla]] und dessen Tod |- valign=top | [[Airne Fingein]] || eine Fee prophezeit Fingein mac Luchta |- valign=top | [[Aislinge Meic Con Glinne|Aislinge Meic Chon Glinne]] || Parodie auf das Klosterleben und die Jenseitsvisionen |- valign=top | [[Aislinge Oenguso]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über [[Óengus]]’ Suche nach seiner geträumten Frau |- valign=top | [[Amra Choluim Chille]] || Gedicht auf den Klostergründer [[Colm Cille]] |- valign=top | [[Baile Binnbérlach mac Buain]] || unerfüllte Liebe zwischen Baile und Ailinn |- valign=top | [[Baile in Scáil]] || Blick [[Conn Cétchathach]]s in die Zukunft seines Geschlechtes |- valign=top | [[Bóramha]] || Kampf um den Tribut der Provinz [[Laighin]] an die [[Uí Néill]] |- valign=top | [[Buile Shuibhne]] || [[Suibhne]]s Wahnsinn in der Schlacht und sein Tod im Kloster |- valign=top | [[Caithréim Cellaig]] || Cellachs Weg vom Mönch über den Thron von [[Connacht]] zum Bischof |- valign=top | [[Cath Étair]] || Belagerung von Etar, Tod [[Mes Gegra]]s durch [[Conall Cernach]] |- valign=top | [[Cath Finntrágha]] || Verteidigung Irlands durch [[Fionn mac Cumhaill]] und seine [[Fianna]] gegen den „König der Welt“ |- valign=top | [[Cath Maige Mucrama]] || [[Lugaid mac Con]]s Kampf um den Thron von Irland und seine Ermordung durch [[Ailill Aulom]] |- valign=top | [[Cath Maige Rátha]] || Krieg Congal Claens gegen den Hochkönig Domnall mac Aeda |- valign=top | [[Cath Maighe Tuireadh|Cath Maige Tuired]] || Kriege der [[Túatha Dé Danann]] gegen [[Fir Bholg]] und [[Fomhóraigh]] |- valign=top | [[Compert Conchobuir]] || [[Cathbad]]s Kampf um Asa (Ni-Asa) und die Zeugung [[Conchobar mac Nessa]]s |- valign=top | [[Compert Con Culainn]] || Schwangerschaft von [[Conchobar mac Nessa]]s Tochter und Geburt von [[Setanta|Setanta/Cú Chulainn]] |- valign=top | [[Compert Mongáin|Compert Mongáin ocus serc Duibe Lacha do Mongán]] || Zeugung Mongáns, [[Manannán mac Lir]]s Sohn und seine Ehe mit Dub Lacha |- valign=top | [[De chophur in da muccida]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über die Verwandlung der beiden Hirten in die Stiere [[Donn Cuailnge]] und [[Fionnbheannach]] |- valign=top | [[Duanaire Finn]] || Gedichte und Balladen aus dem [[an Fhiannaíocht|Finn-Zyklus]] |- valign=top | [[Eachtra an Mhadra Mhaoil]] || Verfolgung eines bösen Ritters durch Balbhuaidh ([[Gawain]]) |- valign=top | [[Eachtra Mhacaoimh an Iolair]] || Suche des Adlerknaben nach seiner Herkunft |- valign=top | [[Cormac mac Airt#Mythologie|Echtra Cormaic i Tír Tairngire]] || [[Cormac mac Airt]]s Reise zu den Feen |- valign=top | [[Tadhg mac Céin#Eachtra Thaidhg Mhic Céin]] || Der Wortbruch von [[Tadhg mac Céin]]s Sohn |- valign=top | [[Echtra Fergusa maic Léti]] || [[Fearghas mac Léite]]s Kampf mit einem Meeresungeheuer |- valign=top | [[Echtra Condla]] || [[Conn Cétchathach]]s Sohn [[Connla (Conn Cétchathach)|Connla]] und seine Liebe zu einer Fee |- valign=top | [[Echtrae Nerai]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über [[Nera]]s Warnung an die Bewohner von [[Ráth Cruachan|Cruachan]] |- valign=top | [[Esnada Tige Buchet]] || Das Schicksal des gastfreundlichen Buchet von [[Laigin]] |- valign=top | [[Fingal Rónáin]] || Rónáns irrtümlicher Mord an seinem Sohn |- valign=top | [[Fled Bricrenn]] || Streit um den Ehrenplatz beim Fest zwischen [[Ulaid]] Helden |- valign=top | [[Fled Dúin na nGéd]] || Streit zwischen Domnall mac Aeda und Congal Claen |- valign=top | [[Fotha Catha Cnucha]] || Tod [[Cumall]] mac Basnas und Zeugung [[Fionn mac Cumhaill]]s |- valign=top | [[Cormac mac Airt#Mythologie|Geneamuin Cormaic Ua Chuind]] || [[Cormac mac Airt]]s gesamtes Leben bis zum Tod |- valign=top | [[Immacallam in dá Thuarad]] || Disput von Néde und [[Ferchertne]] um den Titel des obersten Dichters Irlands |- valign=top | [[Immram Brain]] || [[Bran mac Febail]] mythische Reise zur Insel der Frauen |- valign=top | [[Immram Curaig Maíle Dúin]] || [[Maol Dúin]]s Reise zu einigen mythischen Inseln |- valign=top | [[Lebor Gabála Érenn]] || mythische Einwanderungswellen und Machtkämpfe um Irland |- valign=top | [[Longes Mac nUislenn]], [[Longes mac nUislenn]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über die Geschichte [[Deirdre]]s |- valign=top | [[Macgnímartha Finn]] || Erzählungen über [[Fionn mac Cumhaill]]s Jugend, s.&nbsp;a. [[Aillen]] |- valign=top | [[Macgnímrada Con Culainn]] || Erzählung über [[Cú Chulainn]]s Jugend im [[Táin Bó Cuailnge]] |- valign=top | [[Mesca Ulad]] || [[Cú Roí]] Hinterlist gegen [[Conchobar mac Nessa]] |- valign=top | [[Navigatio Sancti Brendani Abbatis|Navigatio Sancti Brendani]] || [[Naomh Breandán|Brendans]] Fahrt zu den mythischen Inseln |- valign=top | [[Noínden Ulad]], auch Ces Ulad || Verfehlung der Ulter gegen [[Macha]] und Gründung [[Emain Macha]]s |- valign=top | [[Oidheadh Chlainne Lir]] || [[Lir]]s Kinder werden in Schwäne verwandelt |- valign=top | [[Orgain Denna Ríg]] || [[Labraid Loingsech|Labraid Moen]]s Kampf um den Thron seines Vaters |- valign=top | [[Scéla Cano meic Gartnáin]] || Cano mac Gartnáins Abenteuer und unglückliche Liebe in Irland |- valign=top | [[Cormac mac Airt#Mythologie|Scéla Eogain agus Cormaic]] || Kindheit und Jugend [[Cormac mac Airt]]s bis zum Antritt seiner Herrschaft |- valign=top | [[Scéal Muc Mhic Dhathó]] || Streit der Helden [[Uladh|Ulsters]] und [[Connachta]]s den [[curadhmhír|Heldenbissen]] |- valign=top | [[Scél Túain meic Cairill]] &rarr; [[Tuan mac Cairill]] || Verwandlungen [[Tuan mac Cairill]]s in der Zeit des [[Lebor Gabála Érenn]] |- valign=top | [[Serglige Con Culainn]] || [[Cú Chulainn]] Liebeskrankheit und der Ehebruch mit [[Fand]] |- valign=top | [[Táin Bó Cuailnge]] || Heldentaten [[Cú Chulainn]] beim Krieg um den Stier [[Donn Cuailnge]] |- valign=top | [[Táin Bó Flidais]] || [[Fergus mac Róich]] Kampf um [[Flidais]] und ihre Wunderkuh |- valign=top | [[Táin Bó Fraích]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über die Erlebnisse [[Froech]] |- valign=top | [[Tochmarc Becfola]] || Werbung König Diarmait mac Aeda Slaines um die Fee Becfola |- valign=top | [[Tochmarc Emire]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über [[Cú Chulainn]]s Werbung um [[Emer]] |- valign=top | [[Tochmarc Étaíne]] || [[Fuamnach]] Rache an ihrer Nebenbuhlerin [[Étaín]] |- valign=top | [[Tochmarc Luaine acus aided Athirni]] || [[Conchobar mac Nessa]] Werbung um Luaine und [[Athirne]] Ermordung |- valign=top | [[Togail Bruidne Dá Derga]] || Königsherrschaft und Untergang [[Conaire Mór]] |- valign=top | [[Tóraíocht Dhiarmada agus Ghráinne]] || [[Fionn mac Cumhaill]]s Verfolgungsjagd [[Diarmaid]] und [[Gráinne (miotaseolaíocht)|Gráinne]] |- |} == Sprüche-Sammlungen und Glossare == {| width="100%" class="wikitable sortable" |- class="hintergrundfarbe5" ! Titel !! Aois !! Nóta |- | [[Bretha Crólige]] || - || Bußtaxen bei Verwundungen, 3.&nbsp;Teil des [[Senchas Már]] |- | [[Bretha Nemed Déidenach]] || 7ú || Texte der Rechtsschule von Nemed |- | [[Cáin Adomnáin]] || 7ú || Gesetzestext zum Schutz von Frauen, Kindern und Klerikern |- | [[De duodecim abusivis saeculi]] || 7ú || Abhandlung über die Moral und das Recht (auch altirische Rechtsgrundsätze inkludiert) |- | [[Senchas Már]] || 8ú || Sammlung altirischer Rechtstexte |- | [[Críth Gablach]] || 8ú || Sammlung altirischer Rechtstexte |- | [[Audacht Morainn]] || 8ú. || Sammlung von Lehrsprüchen des Richters [[Morann]] |- | [[Tecosca Cormaic]] || 8ú. || Sammlung von Lehrsprüchen [[Cormac mac Airt]] |- | [[Gúbretha Caratniad]] || 9ú || vom üblichen irischen Recht abweichende Urteile |- | [[Sanas Cormaic]] || 10ú ||Glossar von Rechts- und Dichterausdrücken, Orts- und Personennamen |- | [[Leabhar na gCeart]] || 11ú || Aufzählung der Rechte und Pflichten des Königs von [[Caiseal]] |- | [[Bansenchas]] || 12ú || Verzeichnis berühmter Frauen der Geschichte bis zum [[Lebor Gabála Érenn]], [[An Rúraíocht]] und anderen irischen Annalen |- | [[Dindsenchas]] || 12ú || Etymologie von Ortsnamen |- | [[Cóir Anmann]] || 14ú || Personen- und Stammesnamen |- | [[Auraicept na n-Éces]] || 14ú || Geschichte der irischen Sprache und Schrift |- |} == Sammelwerke aus Irland == {| width="100%" class="wikitable" |- class="hintergrundfarbe5" ! Titel !! Zeit !! Inhalt |- | [[Cín Dromma Snechtai]] || 8ú || |- | [[Lebor na hUidre]] || 12ú || [[Táin Bó Cuailnge]] |- | [[Lebor Laignech]] || 12ú || [[Lebor Gabála Érenn]], [[An Fhiannaíocht]] |- | [[Annála Tiarnaigh]] || 12ú || 807 RC - AD 1178 |- | [[Leabhar Buí Leacáin]] || 14ú || |- | [[Leabhar Mór Leacáin]] || 14ú || |- | [[Leabhar Bhaile an Mhóta]] || 14ú || |- | [[Annála Uladh]] || 15ú || 431 - 1541 |- | [[Leabhar Mhic Cárthaigh Riabhaigh]] || 15ú || |- | [[Foras Feasa ar Éirinn]] || 17ú. || |- | [[Annála Ríoghdhachta Éireann]]=[[Annála na gCeithre Máistrí]] || 17ú || |- |} == ISO == [ [https://iso.ucc.ie/Irish-sagas-list.html ISO] ] # ''The Abbot of Drimnagh'' #* [[Acallamh na Senórach]]=[[Agallamh na Seanórach]], [[Aided Óenfir Aífe]], [[Aided Bresail]], [[Aided Cheit maic Mágach]], [[Aided Cheltchair maic Uthechair]], [[Aided Chonchobuir]], [[Aided Conrói maic Dáiri]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]], [[Aided Fergusa maic Róich]], [[Aided Lóegairi Búadaig]], [[Aided Maelodráin]], ([[Aislinge Meic Con Glinne]]), [[Aislinge Óenguso]]=[[Aisling Aonghasa]], [[Baile Binnbérlach mac Buain]], [[Bórama]]=[[Bóramha]], [[Buile Shuibhne]], [[Caithréim Cellaig]], [[Cath Almaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cath Maige Mucrama]], [[Cert Claidib Cormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]], [[Compert Mongáin]] ocus Serc Duibe-Lacha do Mongán, [[Echtra Condla]]=[[Eachtra Chondla]], [[Echtra Cormaic]] i Tír Tairngirí, [[Echtra Fergusa maic Léti]] # [[Echtra mac nEchach Muigmedóin]] #* [[Esnada Tige Buchet]] # [[Feis tighe Chonáin]] #* [[Fingal Rónáin]] # [[Forbuis Droma Damhghaire]] # [[Geneamuin Chormaic]] #* [[Immram Brain]], [[Longes mac n-Uislenn]]=[[Longes mac nUislenn]], [[Mesca Ulad]], [[Noínden Ulad ocus Emuin Macha]]=[[Noínden Ulad]] # [[Oenach indiu luid in rí]], #* [[Oidhe Chloinne Lir]]=[[Oidheadh Chlainne Lir]], [[Orgain Denna Ríg]] # [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]] #* [[Scéla Cano meic Gartnáin]] # [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]] # [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]] # [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]] # [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]] #* [[Scéla Mucce Meic Da Thó]]=[[Scéla Mucce Meic Dathó]], [[Táin Bó Cúalnge]], [[Tochmharc Eimhire]]=[[Tochmarc Emire]], [[Tochmarc Étaíne]], [[Togail Bruidne Dá Derga]], [[Tóruigheacht Dhiarmada agus Ghráinne]]=[[Tóraíocht Dhiarmada agus Ghráinne]] * [[Diarmaid mac Cearbhaill]]+, == MsOmit 2017 == [https://celt.ucc.ie//MsOmit2017/index.html MsOmit 2017], 138 in iomlán # [[Aided Ailella ocus Chonaill Chernaig]] #* [[Aided Bresail meic Diarmata]]=[[Aided Bresail]], [[Aided Cheit meic Mágach]]=[[Aided Cheit maic Mágach]] (Orgain Bélchon Bréifne), [[Aided Cheltchair meic Uthechair]]=[[Aided Cheltchair maic Uthechair]], [[Aided Chon Roí]]=[[Aided Conrói maic Dáiri]], [[Aided Chonchobair]]=[[Aided Chonchobuir]], [[Aided Chrimthainn meic Fidaig]]=[[Aided Chrimthaind maic Fhidaig ocus Trí mac Echach Muigmedóin]] # [[Aided Chúanach meic Ailchini]] # [[Aided Chuind Chétchathaig]] # [[Aided Derbforgaill]] #* [[Aided Diarmata meic Cerrbaill]]=[[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]] # [[Aided Echach meic Maíreda]] #* [[Aided Fergusa meic Roich]]=[[Aided Fergusa maic Róich]] # [[Aided Guill 7 Gairb]] #* [[Aided Loegaire Búadaig]]=[[Aided Loegairi Buadaig]] #* [[Aided Maelodráin]] # [[Aided Meic Con]] # [[Aided Meidbe]] #* [[Aided Muirchertaig meic Erca]] # [[Aided Nath Í ocus a Adnacol]] (Suidigud Tellaig na Crúachna) #* [[Aided Oenfir Aífe]]=[[Aided Óenfhir Aífe]] # [[Aigidecht Aithirni]] # [[Airec Menman Uraird meic Coisse]] # [[Airem Muintire Finn]] #* [[Airne Fíngein]] #* [[Aislinge Meic Con Glinne]] #* [[Aislinge Oenguso]] # [[Baile Binnbérlach mac Búain]] #* [[Baile Chuind Chétchathaig]]=[[Baile Chuinn Chétchathaig]] #* [[Baile in Scáil]] #* [[Bórama]]=[[Bóramha]] #* [[Brislech Mór Maige Muirthemni]] =[[Aided Chon Culainn]]=[[Anbhás Chú Chulainn]] # [[Bruiden Átha]] # [[Bruiden Da Choca]] # [[Bruiden Meic Da Réo]] (Orgain Chairpri Chind Chait) #* [[Caithréim Cellaig]] # [[Cath Airtig]] #* [[Cath Almaine]] # [[Cath Belaig Dúin Bolg]] #* [[Cath Cairn Chonaill]]=[[Cath Chairn Chonaill]] # [[Cath Cinn Abrad]] # [[Cath Crinna]] # [[Cath Cula Dremne]] #* [[Cath Maige Mucrama]] #* [[Cath Maige Rath]]=[[Cath Maige Rátha]] #* [[Cath Maige Tuired]]=[[Cath Maighe Tuireadh]] - ''first # Cath Maige Tuired - ''second # [[Cath Ruis na Ríg]] #* [[Compert Chon Culainn]]=[[Compert Con Culainn]]=[[Coimpeart Chú Chulainn]] (Feis Tige Becfoltaig) #* [[Compert Chonchobair]]=[[Compert Conchobuir]]=[[Coimpeart Chonchúir]] # [[Comrac Con Culainn re Senbecc ua nEbricc]] (Bruiden Senbicc uí Ebricc) #* [[Comrac Liadaine 7 Cuirithir]]=[[Comrac Liadaineocus Cuirithir]] # [[Comthóth Lóegairi co Cretim 7 a Aided]] # ''[[Conall Corc and the Corco Luigde]] #* [[Sanas Cormaic]] (Gaire, Lethech, Mug Éme, Nesscoit, Orc tréith, Prull) # [[Cuislinn Brigde 7 Aided Meic Díchoime]] #* [[De Chophur in Dá Muccida]]&larr;[[De chophur in dá muccida]] # [[De Gabáil in tSída]] # [[De Maccaib Conairi]] # [[De Síl Chonairi Móir]] # [[Do Faillsigud Tána Bó Cúailnge]] #* [[Echtra Chondla]]=[[Echtra Condla]] # [[Echtra Chormaic i Tír Tairngiri]] #* [[Echtra Fergusa meic Léti]]=[[Echtra Fergusa maic Léti]] # [[Echtra Finn]] (''Finn and the Phantoms'') # [[Echtra Laegairi meic Crimthainn]] # [[Echtra Mac nEchdach Muigmedóin]] #* [[Echtra Nera]]=[[Echtra Nerai]]=[[Eachtra Neara]] (Táin Bé Aingen) # [[Erchoitmed ingine Gulidi]] #* [[Esnada Tige Buchet]] #* [[Fingal Rónáin]] #* [[Finn agus Gráinne]]=[[Fionn agus Gráinne]] # ''[[Finn and the Man in the Tree]] #* [[Fled Bricrenn]] # [[Fled Bricrenn 7 Loinges mac nDuil Dermait]] # [[Fochonn Loingse Fergusa meic Roig]] # [[Forfess Fer Falgae]] #* [[Fotha Catha Cnucha]] #* [[Annála Easpacha na hÉireann]] (scéalta leabaithe) # [[Gein Branduib meic Echach 7 Aedáin meic Gabráin]] # [[Genemain Aeda Sláine]] # [[Genemain Chormaic]] # [[Immacallam Choluim Chille 7 ind Óclaig]] #* [[Immacallam in Dá Thuar]](ad)=[[Immacallam in dá Thuarad]] (Acallam in Dá Suad, Túar) # [[Immathchor nAilella 7 Airt]] #* [[Immram Brain]] #* [[Immram Curraig Maíle Dúin]]=[[Immram curaig Ua Corra]] # [[Immram Snedgusa 7 Meic Ríagla]] (Echtra, Merugud Clérech Coluim Chille) # [[Imthechta Tuaithe Luchra ocus Aided Fergusa]] # [[Imthechta Tuirill 7 a Mac]] # [[Longes Chonaill Chuirc]] #* [[Longes mac nUislenn]] (Uisnig) #* [[Macgnímartha Finn]] #* [[Mesca Ulad]] #* ''Mongán Stories'' #* [[Compert Mongáin]] # Scél asa mberar etc. [Aided Fothaid Airgdig] # Scél Mongáin # Tucait Baile Mongáin #* [[Noínden Ulad]] (Ces Noínden Ulad) # [[Orgain Néill Noígíallaig]] (Aided) #* [[Orgain Denna Ríg]] (Bruiden Túamma Tenbad) # [[Orgain Trí mac Diarmata meic Cerbaill]] # ''[[Quarrel between Finn and Oisín]] # [[Reicne Fothaid Canainne]] # [[Scél na Fír Flatha, Echtra Chormaic i Tír Tairngire 7 Cert Claidib Chormaic]] # [[Scél Túain meic Cairill]] (Immacallam Túain fri Finnia) # [[Scéla Alaxandair]] #* [[Scéla Cano meic Gartnáin]] # [[Scéla Conchobuir meic Nessa]] (''Conchobar's Household'') # [[Scéla Eogain 7 Cormaic]] (Scéla Geine Cormaic) # [[Scéla Mosauluim]] #* [[Scéla Mucce Meic Da Thó]] # [[Senchas Airgiall]] #* [[Senchas Fagbála Caisil]] #* [[Serglige Con Culainn]] # [[Siaburcharpat Con Culainn]] # [[Suidigud Tellaig Themra]] #* [[Táin Bó Cúailnge]] # [[Táin Bó Dartada]] #* [[Táin Bó Flidais]] #* [[Táin Bó Fraích]] #* [[Táin Bó Regamain]]=[[Táin Bó Regamon]] # [[Táin Bó Regamna]] # [[Talland Étair]] # [[Tesmolta Cormaic 7 Aided Finn]] # [[Tochmarc Ailbe]] #* [[Tochmarc Becfhola]]=[[Tochmarc Becfola]] #* [[Tochmarc Emire]]=[[Tochmharc Eimhire]] #* [[Tochmarc Étaine]]=[[Tochmarc Étaíne]]=[[Tochmharc Éadaoine]] I, II, III # [[Tochmarc Ferbe]] #* [[Tochmarc Lúaine ocus Aided Aithirne]]=[[Tochmarc Luaine acus aided Athirni]] # [[Tochmarc Momera]] #* [[Togail Bruidne Da Derga]]=[[Toghail Brú Dá Dearga]], Orgain Bruidne Uí Derga # [[Togail Troí]] # [[Tucait Fagbála in Fessa do Finn 7 Marbad Cuil Duib]] #* [[Tucait Indarba na nDéssi]] ([[Tairired na nDéisi]]=[[Tairired na nDéssi]]) # [[Úath Beinne Étair]] # [[Verba Scáthaige]] == Celtic Language Collective == [http://www.maryjones.us/ctexts/index_irish.html Celtic Language Collective] (maryjones) === '' Manuscripts '' === # [[Lebar na Núachongbála]]=[[Leabhar Laighneach]] # [[Lebor na nUidre]]=[[Leabhar na hUidhre]] # [[Leabhar Bhaile an Mhóta]] # [[Leabhar Mór Mhic Fhir Bhisigh]]=[[Leabhar Mór Leacáin]] # [[Leabhar Buidhe Lecáin]]=[[Leabhar Buí Leacáin]] # [[Leabhar Feirmoithe]]=[[Leabhar Fhear Maí]] # [[Leabhar Méig Shamhradháin]]=[[Dúnaire Mag Shamhradhain]]=[[]] # [[Leabhar Í Eadhra]]=[[Leabhar Uí Eadhra]] # [[Leabar Chaillín]]=[[Leabar Fidhnacha]]=[[Leabhar Fhianacha]] === '' The Mythological Cycle '' === # [[Lebor Gabála Érenn]]=[[Leabhar Gabhála na hÉireann]] # [[Do Flathiusaib Hérend]]=[[]] (LL) # [[Lebor Bretnach]]=[[]] # [[Cath Maige Tuired]]=[[Cath Maighe Tuireadh]] # [[Tuath De Danand na set soim]]=[[Ceithre Sheod]] # [[Oidheadh Chloinne Tuireann]]=[[Oidheadh Chlainne Tuireann]] # [[Tochomlod mac Miledh a hEspain i nErind]]=[[]] # [[De Gabáil in t-Sída]]=[[]] # [[Tochmarc Étaíne]]=[[]] (LU, Egerton 1782) # [[Togail Bruidne Dá Derga]]=[[]] # [[Aislinge Óenguso]]=[[]] # [[Oidheadh Chloinne Lir]]=[[Oidheadh Chlainne Lir]] # [[Altram Tige Dá Medar]]=[[]] # [[Scél Túain maic Cairill]]=[[Tuan mac Cairill]] # [[Eachtra Léithín]]=[[]] # [[Suidigud Tellaich Temra]]=[[]] # [[Moí coire coir goiriath]]=[[]] # [[Cía cétliaigh robúi ind-Érinn]]=[[]] # [[Cóir Anmann]]=[[]] # [[Bodleian Dinnshenchas (Rawl B 506)]]=[[Dinnseanchas]] # [[Edinburgh Dindsenchas (MS Kilbride XVI)]]=[[]] # [[Rennes Dindsenchas I (Rennes MS)]]=[[]] # [[Metrical Dindsenchas]]=[[]] # [[Banshenchus]]=[[Banseanchas]] # [[The Battle of Partholon's Sons]]=[[]] ([[Seanchas Mór]]) === '' The Ulster Cycle '' === # [[]]=[[]] jv0aj8kir1vzvipw4qhmj8fc1otvn7b 0 99254 1310454 1296881 2026-04-27T03:42:55Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310454 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Vegan-logo-veggies.svg|mion]] Creideann '''veigeáin''' nár cheart úsáid a bhaint as an aon rud a thagann ó [[Ainmhí|ainmhithe]]. Is cearta ainmhithe, agus an chruálacht a bhaineann dóibh, na cúiseanna is mó a luann siad as an chineál saoil seo a roghnú.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/saol/stil/cuir-ort-do-chuid-eiceadai/|teideal=Cuir ort do chuid… éicéadaí? Faisean 'veigeáin' ag dul i dtreise|údar=NÓS|language=en-US|work=NÓS|dátarochtana=2021-09-30|archivedate=2021-09-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210930234951/https://nos.ie/saol/stil/cuir-ort-do-chuid-eiceadai/}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/saol/bia/an-veigeanachas-nior-bhraitheas-riamh-chomh-maith-ceanna/|teideal=An Veigeánachas – níor bhraitheas riamh chomh maith céanna|údar=Sláine Ní Chathalláin|language=en-US|work=NÓS|dátarochtana=2021-09-30}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Íomhá:Vegans by country.png|mion|veigeáin de réir tíortha]] [[Íomhá:World Vegan Day Logo.png|mion|1 Samhain]] == Stair == Bhí an tóir atá ar an veigeánachas ag méadú sna 2000idí agus 2010idí, chomh maith le gluaiseachtaí eile ag an am, mar shampla, [[cóir-thrádála]] agus [[Athchúrsáil (fuíoll)|in-athchúrsáil]]<nowiki/>te. “Níos lú feola, níos lú teasa, níos mó beatha,” a deir an t-aisteoir [[Arnold Schwarzenegger]] sa bhliain 2016.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.jct.ie/perch/resources/science_ga/ailt-na-mein.pdf|teideal=Arnold Schwarzenegger|údar=CNN / jct.ie|dáta=2016|dátarochtana=2021|archivedate=2021-10-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211001144327/https://www.jct.ie/perch/resources/science_ga/ailt-na-mein.pdf}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title="Less Meat. Less Heat. More Life." {{!}} Arnold Schwarzenegger|url=https://www.youtube.com/watch?v=GTyo7qOHJJo|language=en}}</ref> Bhí earnáil na n-éadaí veigeáin ag fás de réir a chéile dá bharr, le daoine ag ceannach éicearraí ionas gur féidir leo cloí lena gcuid luachanna agus seasamh a ghlacadh ar son ainmhithe. Bhí an cuardach le haghaidh [[Fabraicí tionsclaíocha|fabraic]]í nua-aoiseacha nach dtagann ó ainmhithe, ach a bhfuil cáilíochtaí ar nós olla ag baint leo, ag croílár nua-chomhlachtaí veigeáin.<ref name=":0" /> Ach níl suim an phobail sa veigeánachas róláidir mar sin féin; mar shampla, dúirt buistéir sa bhliain2109 go bhfuil raibh ag fanacht dílís don dhinnéar traidisiúnta na [[An Nollaig|Nollag]], ainneoin fás ar fheoilséanadh agus veigeánachas.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Milliún turcaí le hithe in Éirinn amárach - áisíneacht bia|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2019/1224/1102988-milliun-turcai-le-hithe-in-eirinn-amarach-aisineacht-bia/|date=2019-12-24|language=ga|author=Nuacht RTË}}</ref> == Féach freisin == * [[Veigeatóireachas]] == Naisc sheachtracha == * Aiste bia veigeánach ar 'Blas' (BBC)<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/m0005s1z|teideal=BBC Radio Ulster - Blas, Caoimhe Ní Chathail|language=ga|work=BBC|dátarochtana=2021-10-01}}</ref> == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Veigeatóireachas]] [[Catagóir:Bia agus deoch]] [[Catagóir:Cearta ainmhithe]] 2hcoi0d45h7cj6ux8h0zv1e00cyrz73 0 99438 1310431 1303345 2026-04-26T23:42:16Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310431 wikitext text/x-wiki {{teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Is úrscéal [[ficsean eolaíochta]] é '''''[[Tinte na Farraige Duibhe]]''''' le [[Tim Armstrong]]. Is é [[CLÀR]] a chéad-fhoilsigh é, i n[[Gaeilge na hAlban]] faoin teideal ''Air Cuan Dubh Drilseach'' in 2013''.<ref>{{cite journal|last=[[Ruairidh MacIlleathain|MacIlleathain]]|first=[[Ruairidh MacIlleathain|Ruairidh]]|title=Lèirmheas: Air Cuan Dubh Drilseach|journal=[[Cothrom (iris)|Cothrom]]|year=2013|volume=76|pages=lgh 44–45}}</ref>'' Ghnóthaigh an leabhar an gradam ‘Ciad Leabhar na Bliadhna’ d'Armstrong ó Chomann [[Bratach na hAlban|Bratach na Croise]] in 2013.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.clar.online/product/air-cuan-dubh-drilseach|teideal=Air Cuan Dubh Drilseach|language=i nGaeilge na hAlban|work=[[CLÀR]]|dátarochtana=2026-02-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180620181622/http://www.clar.online/product/air-cuan-dubh-drilseach|archivedate=2018-06-20}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.saltiresociety.org.uk/scotlands-national-book-awards-2013|teideal=Scotland's National Book Awards 2013|dáta=2013-11-30|language=as Béarla|work=[[The Saltire Society]]|dátarochtana=2026-02-11}}</ref> Luaitear é mar an chéad leabhar lánfhada [[cruafhicsean eolaíochta]] a scríobhadh sa teanga do dhaoine fásta.<ref>{{cite journal|title=Leugh an Leabhair|author=Presenter: Mark Wringe|network=[[BBC]]|station=[[BBC Radio nan Gaidheal]]|airdate=2013-06-7|minutes=24:00}}</ref> Cuimsíonn an scéal gnéithe den [[ceoldráma spáis|cheoldráma spáis]], [[cibearphunc]], rómánsaíocht, agus eachtraí bhanna ceoil an bhóthair. Labhraíonn na carachtar teanga na reacaireachta san úrscéal seo, rud a ligeann don údar domhan lán-Ghaelach a chruthú.<ref>{{cite web|last=Cockburn|first=Paul|teideal=We’re talking to Tim Armstrong, author of Air Cuan Dubh Drilseach|url=http://arcfinity.tumblr.com/post/50642045399/were-talking-to-tim-armstrong-author-of-air-cuan-dubh|work=Arcfinity|foilsitheoir=ARC magazine|accessdate=17 June 2013}}</ref> Ardsibhialtacht uathlathach agus sár[[Caipitleachas|chaipitlíoch]] an tsochaí a ndéantar léiriú uirthi ann. D'aistrigh [[Eoin P. Ó Murchú]] an t-úrscéal go [[An Ghaeilge|Gaeilge na hÉireann]], agus d'fhoilsigh an comhlacht foilsitheoireachta Éireannach [[Leabhar Breac (foilsitheoir)|Leabhar Breac]] é sa bhliain 2020 faoin teideal ''Tinte na Farraige Duibhe.'' Ainmníodh an t-aistriúchán ar ghearrliosta aistriúchán [[Gradam de Bhaldraithe|Ghradam de Bhaldraithe]] ag duaiseanna liteartha an [[Oireachtas na Gaeilge|Oireachtais]]. ==An tsraith ar lean== {{Príomhalt|An Luingeas Dorcha air Fàire}} Chrom Armstrong ar chomharba ''Thinte na Farraige Duibhe'' a fhoilsiú mar shraith san iris liteartha ''[[STEALL]]''.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.gaelicbooks.org/na-duaisean-litreachais-2025-an-luchd-buannachaidh|teideal=Na Duaisean Litreachais 2025: An Luchd-buannachaidh|údar=Thomasin Collins|dáta=2025-09-17|language=as Béarla|work=Comhairle nan Leabhraichean|dátarochtana=2026-02-11}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/21-leabhar-ar-ghearrliosta-dhuaiseanna-litriochta-na-gaidhlig-in-albain/|teideal=21 leabhar ar ghearrliosta Dhuaiseanna Litríochta na Gàidhlig in Albain|údar=[[Maitiú Ó Coimín]]|dáta=2025-09-11|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2026-02-11}}</ref> ==Féach Freisin== * ''[[An Luingeas Dorcha air Fàire]]'' (an dara leabhar sa tsraith) * ''[[Iomall (leabhar)|Iomall]]'' * ''[[Bádh B'fhéidir]]'' * ''[[An Dara Rogha]]'' ==Naisc sheachtracha== *Ar shuíomh an fhoilsitheora (ga): https://leabharbreac.com/shop/ficsean/tinte-na-farraige-duibhe/ *Ar shuíomh an fhoilsitheora (gd): [https://web.archive.org/web/20180620181622/http://www.clar.online/product/air-cuan-dubh-drilseach http://www.clar.online/product/air-cuan-dubh-drilseach] <small>(sa chartlann)</small> *[[Tim Armstrong]] faoi Agallamh: https://leabharbreac.com/tim-armstrong/ *''Air Cuan Dubh Drilseach'': https://nos.ie/cultur/leabhair/air-cuan-dubh-drilseach/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211017170716/https://nos.ie/cultur/leabhair/air-cuan-dubh-drilseach/ |date=2021-10-17 }} ==Tagairtí== {{Reflist}} [[Catagóir:Leabhair le Tim Armstrong]] [[Catagóir:Ficsean eolaíochta i nGaeilge]] [[Catagóir:Ficsean eolaíochta]] [[Catagóir:Úrscéalta Gaeilge]] [[Catagóir:Úrscéalta]] [[Catagóir:Déaglitríocht na Gaeilge]] [[Catagóir:Déaglitríocht]] [[Catagóir:Sraitheanna litríochta na Gaeilge]] [[Catagóir:Sraitheanna leabhar]] [[Catagóir:Aistriúcháin go Gaeilge]] [[Catagóir:Aistriúcháin idircheilteacha]] [[Catagóir:Tograí idirghaelacha]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 2020]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 2020idí]] {{Síol-leabhar}} q3nh9bi2zr54srog8oitqrscexp139x 0 99477 1310356 1265233 2026-04-26T20:10:50Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310356 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is [[file]], scríbhneoir, fear [[haiku]] agus [[rapálaí]] [[Ciarraíoch]] é '''Séamus Barra Ó Súilleabháin''' a chasann amhráin [[hip hap]] faoin ainm ''Súil Amháin''. Aithnítear é ar dhuine de mhórfhilí na glúine nua filíochta i saol na Gaeilge.<ref name=":0" /> == Beatha == Is i [[Londain]] a rugadh Séamus ach tógadh i [[Lios Tuathail]] é. D'fhreastail sé ar an scoil i g[[Cnoc na gCaiseal]] ar feadh bliana agus an teaghlach siar is aniar idir an dá thír. Nuair a bhog sé ar ais go tuaisceart Chiarraí, bhí blas Sasanach ar a chuid Béarla. “''Bhí tuiscint eile agam ar mo thimpeallacht seachas mar a bhí ag na leanaí eile sa scoil'',” ar sé. “Bhíos ag déanamh anailíse ar gach aon ní mórthimpeall orm.”<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/agallamh-vearsai-on-mbreacghalltacht-le-seamus-barra-o-suilleabhain/|teideal=AGALLAMH: Véarsaí ón mbreacGhalltacht le Séamus Barra Ó Súilleabháin|údar=Robert McMillen|dáta=11 Deireadh Fómhair 2016|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-10-18}}</ref> Bhuaigh Séamus an All-Ireland Poetry Slam sa bhliain [[2011]]. Is ó [[Uíbh Ráthach]] a mhuintir, agus tá nasc láidir aige féin le ceantar [[Corca Dhuibhne|Chorca Dhuibhne]]. File "iarGhaeltachta" a thugann sé air féin. "''Is rogha idé-eolaíoch é IarGhaeltacht a thabhairt ar an nGalltacht''" a deir sé in alt ar [[Comhar]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://comhar.ie/iris/79/10/bhi-se-ina-mhaistir-ar-an-ndan-gairid-agus-an-dan-fada/|teideal=‘Bhí sé ina mháistir ar an ndán gairid agus an dán fada’|dáta=Deireadh Fómhair 2019|work=[[Comhar]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201127175837/https://comhar.ie/iris/79/10/bhi-se-ina-mhaistir-ar-an-ndan-gairid-agus-an-dan-fada/|archivedate=27 Samhain 2020|accessyear=2024}}</ref>. Déantar cur síos air mar rachtfhile, slamfhile, nó dubfhile uaireanta. Cé go bhfuil caint uirbeach agus caint an idirlín le sonrú go mór ar a chuid dánta, is Gaelainn na Mumhan a chleachtann sé, go háirithe sna dánta is déanaí dá chuid. Tá tréimhsí caite aige ina chónaí i gCorca Dhuibhne agus d'oibrigh in [[Ionad an Bhlascaoid]] agus ar an m[[An Blascaod Mór|Blascaod Mór]] mar threoraí. Fuair sé scoláireacht [[Fulbright]] le dul go hOllscoil [[Idaho State]] agus céimí de chuid Roinn na Gaeilge [[Ollscoil na Gaillimhe|OÉG]] é. Rinne sé [[taighde]] dochtúireachta ar scríbhneoireacht [[Maidhc File|Mhaidhc File]], mac [[Peig Sayers|Pheig Sayers]], fear a ndéantar tagairt dó ina chuid rapála. Bhí sé ina scríbhneoir cónaitheach in Ionad Naomh Eoin i Lios Tuathail sa bhliain 2022. == Saothar == === Filíocht === Sa bhliain [[2016]] d'fhoilsigh [[Cló Iar-Chonnacht]] cnuasach filíochta leis, Beatha Dhónaill Dhuibh. I mblurba an leabhair deirtear; "''Sa leabhar seo, an chéad chnuasach filíochta uaidh, scaoileann Séamus Barra Ó Súilleabháin a racht. Trí phearsa Dhónaill Dhuibh, más é sár-, príomh- nó frith-laoch an tsaothair seo é, tugann an file aghaidh ar chuid de cheisteanna móra agus beaga na freacnairce mar a gcíorann sé an sean agus an nua, an óige agus an dul in aois, an beo agus an marbh. Léigh leat, nó fút, nó tharat, de réir mar is toil leat féin."'' Dar le [[RTÉ]], fiosraíonn an cnuasach sin na ceisteanna móra agus beaga, an saol nua agus an seansaol, an beo agus an marbh. Dar le [[Robert McMillen]] 'Cibé modh reacaireachta a roghnaíonn Séamus, bíonn sé corraitheach, fuinniúil.' === Ceol === * D'eisigh sé ''Muca'' – traic hip hop le [[Craos (banna)|Craos]] (Séamus Barra Ó Súilleabháin agus [[Rob Mulhern]]).<ref>{{Lua idirlín|url=https://soundcloud.com/craos-1|teideal=craos}}</ref> * An Fhuil - [[Aeons]] ar a raibh Séamus Barra Ó Súilleabháin le clos. * “Go Beo go Deo na nDeor” Amhrán a bhí ar ghearrliosta na Féile PanCheiltí sa bhliain 2015 — [[Enda Reilly]] agus Séamus Barra Ó Súilleabháin a chum. * Chuir Charlie O'Brien agus Séamus Barra Ó Súilleabháin fuaimrian amach do 'Macalla Chill Áirne' le Trouble or Fortune Records. * Sa bhliain [[2021]] thug Súil Amháin tacaíocht do [[Kneecap]] ar a gcamchuairt ''Occupied 6 Tour''. * Ghlac sé páirt san fhíseán ilmheáin ealaíonta Ériu le Body&Soul, Alltar a bhí ar an mír ar a raibh sé. === EP === D'eisigh Séamus Barr EP sa bhliain [[2019]] ar a bhfuil sé chinn de dhánta agus d'amhráin nuachumtha. Tá na rianta le clos ar an suíomh Bandcamp.com. Is é Séamus Barra a scríobh na rianta agus ba é Eóghan Harris a léirigh. Rinne sé cónaitheacht in ionad ealaíon [[Cill Rialaigh|Chill Rialaigh]]. === Físdánta === I ''Sráid Éigse'', a taifeadadh mar chuid den fhéile [[Other Voices]], feictear cur i láthair nua-aimseartha chomh maith le meadarachtaí dúchasacha, go háirithe mórdbhard Lios Tuathail [[Uilliam Ó Leannáin]]. Maítear faoin bhfíseán gur comhfhreagras é 'Sráid-Éigse'<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Sráid-Éigse (ENGLISH SUBS)|url=https://www.youtube.com/watch?v=dkzucVUnCYw|language=en}}</ref> idir filí ré na teicneolaíochta faisnéise agus seandáimh na lámhscríbhinní san 18ú haois. Déantar beart véarsaí agus leabhar luachmhar a aistriú trí chúlsráideanna Leasa Tuathail gan fhios don saol. Fuair an físdán ''Raithneach'' ainmniúchán d'amhrán na bliana agus d'fhíseán na bliana ag [[Liosta Buaiteoirí Ghradaim NÓS|Gradaim Cheoil Nós]] sa bhliain [[2019]]. [[Seán T. Ó Meallaigh]] a thaifead agus a chuir in eagar. Rinneadh an físdán seo le [[REIC]] i gcomhar le h[[Áras Scríbhneoirí na hÉireann]], [[Foras na Gaeilge]] agus [[Bliain na Gaeilge]]. === Imeachtaí agus Foilseacháin === Bíonn saothair Shéamuis le feiceáil agus le clos in áiteanna éagsúla go leor: Southword, [[BBC RADIO 4]] ar an gclár NO EGOS NO DIVAS, Glórtha ón Imeall ar [[TG4]], Dublin Writers Festival, an Fhéile Bheag Filíochta, REIC @ Takin' the Mic, bhí sé ina mholtóir ag [[Slam Filíochta Liú Lúnasa|Slam Filíochta]] fhéile [[Liú Lúnasa]], Fíon na Fíliochta (The Wine of Poetry), The Five Lamps Arts Festival, An Cabaret Craiceáilte, Imram, [[an Phicnic Leictreach]], [[Féile na Bealtaine]], ag ócaidí filíochta in Bothan Dhùn Èideann in [[Albain]], ag The English Bookshop in [[Uppsala]] agus ag an Tóstal. Foilsíodh filíocht dá chuid ar [[Comhar]], ''The Willow’s Whisper: A Transatlantic Compilation of Poetry from Ireland and Native America'' agus ailt ar [[meoneile.ie]] agus áiteanna eile. Ghlac sé páirt in Leprosarium/An Lobharlann, filíocht thaibhléirithe beirte. === Súil Amháin (2020) === Sa bhliain [[2020]] tháinig togra eile dá chuid chun cinn, inar meascadh ceol hip-hop agus liricí Shéamuis Barra. I gcorplár na [[Paindéim COVID-19 i bPoblacht na hÉireann|dianghlasála]] sa bhliain [[2020]] is ea d'fhiafraigh [[Áine Ní Chíobháin]] de Súil Amháin ar mhaith leis siollaí a chur ar rian úrnua leis an léiritheoir aitheanta [[Bantum]] i gcóir an taispeántais '<nowiki/>''Cogar''<nowiki/>' a bhí á reáchtáil don fhéile [[Other Voices]]. An chéad rian ná '''Viva Liobarnach''<nowiki/>' (atá cosúil leis an nath [[An Spáinnis|Spáinnise]] ''¡Viva la libertad!''), agus tá idir fhaisnéis agus áiféis sa léargas dírbheathaisnéiseach ann ar chúrsa laethúil an rapálaí liobarnaigh seo as bundún na [[Contae Chiarraí|Ríochta]]. Tá trí cinn de rianta eile a tháinig ó Súil Amháin agus Bantum. ''Viva Liobarnach'' - Súil Amháin (léirithe ag Bantum), Ceol: Bantum, Focail: Súil Amháin, Taifead glóir: Tejo ''Lá Breá'' - Súil Amháin, Bantum a léirigh. Thug [[Ealaín na Gaeltachta]] tacaíocht. [[Áine Ní Chíobháin]] a stiúraigh, Ferg Flannery a mhaisigh, Garsún Eo a thaifead an glór agus Rút Ní Mhurchú a shiúil an trá. ''Incantation of Féile​-​Flow Funk'', Liricí le Súil Amháin, Bantum a léirigh. Sa bhliain [[2021]] rinne sé gig ar líne mar chuid de [[Liú Lúnasa]]. Cuireadh '''Oíche Mhaith''<nowiki/>' amach faoi mháthair Shéamuis, is é a dúirt sé faoin amhrán ná "''Cheapas na véarsaí seo do Mham. Seo ceann fé lasadh na tine''"''.'' Chuir sé amach Aisling [[An Fhéil|Fhéile]] sa bhliain 2022. Eisíodh an t-amhrán ''Súil Amháin X Tuath - sceartáin!'' i gcomhpháirt le [[Tuath (banna ceoil)|Tuath]] i nDeireadh Fómhair na bliana 2022. Rob Mulhern (Tuath) a léirigh, Tadhg Kelly a mheasc agus a mháistrigh. Tá sliocht ón amhrán traidisiúnta ''[[Cad É Sin Don Té Sin?]]'' ann agus sainmhíniú ar [[sceartán]] ón [[An Foclóir Beag|bhFoclóir Beag]]. Tá eilimintí macarónacha i gceist san amhrán. Nuair a deirtear "''níos measa ná an Reilleach!''" ann is é atá i gceist leis an Reilleach ná [[Walter Raleigh]]. Deir na seandaoine i gCorca Dhuibhne 'chút an Reilleach' chun leanaí a smachtú nuair ná téidís a chodladh. Ba é Walter Raleigh 'An Reilleach' an 'boogieman' acu go dtí le déanaí. Bhí lámh ag Walter Raleigh i sléacht, ár agus léirscrios an [[Coilíneachas|Choilíneachais]] san 16ú haois déag agus maireann cuimhne bheo air sin i gCorca Dhuibhne. Eisíodh an t-amhrán ''An Murda Meais​í​n'', atá ar maos leis an smaointeoireacht fhrithchoilíneach, sa bhliain 2023. Tagairt do [[The Murder Machine]] an [[Pádraig Mac Piarais|Phiarsaigh]] is ea teideal an amhráin. Rob Mulhern (Tuath) a chruthaigh agus a léirigh. Meascadh breise: Niall Doran. Ealaín: AMELIA. Bailíodh airgead a rinneadh as ''An Murda Meais​í​n'' ar mhaithe le scoil Dhún Chaoin agus iad ag bailiú airgid i gcóir seomra ranga nua. Tagraíodh don fheachtas a bhí ann sna [[1970idí|70dí]] chun an scoil a choinneáil ar oscailt agus an agóid a tionóladh i mBÁC leis an sluaghairm: 'NÍ DHÚNFAR SCOIL DHÚN CHAOIN!' Bronnadh [[Amhrán na Bliana (Gradaim NÓS)|Amhrán na Bliana]] ar an amhrán ag [[Gradaim NÓS|Gradaim Cheoil NÓS]] 2024.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/ceol/is-mo-na-suil-amhain-a-bhi-ar-sheamas-barra-o-suilleabhain-oiche-ghradaim-nos/|teideal=Is mó ná súil amháin a bhí ar Shéamas Barra Ó Súilleabháin oíche Ghradaim NÓS|dátarochtana=2025-02-11|archivedate=2024-04-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240422212724/https://nos.ie/cultur/ceol/is-mo-na-suil-amhain-a-bhi-ar-sheamas-barra-o-suilleabhain-oiche-ghradaim-nos/}}</ref> Sheinn sé sraith ceolchoimreacha le h[[Ushmush]] i samhradh na bliana 2025. === Gearrscannán === Rinne Charlie O'Brien gearrscannán darbh ainm "''Macalla Chill Áirne''" sa bhliain [[2022]] ina bhfuil Séamus Barra Ó Súilleabháin ina phríomhaisteoir ann. Tá [[Seán Garvey|Seán Ó Gairbhí]] (an t-amhránaí sean-nóis) ina aisteoir ann chomh maith. Athchruthú ar thuras báid trí lochanna Chill Áirne roimh aimsir an ghorta mhóir atá i gceist le “Macalla.” D'úsáidtí bugle chun macalla a scaoileadh amach ón sliabh ag deireadh an turais go [[Nead an Iolair]] i g[[Cill Áirne]] fadó. Bhí Macalla Chill Áirne le feiscint ag féile scannán Chiarraí, ag an Chicago Irish Film Fest agus a lán eile nach iad. ==Aitheantas== Aithnítear é ar dhuine de mhórfhilí na glúine nua filíochta i saol na Gaeilge.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/a-chead-ep-eisithe-ag-seamus-barra-o-suilleabhain/|teideal=A chéad EP eisithe ag Séamus Barra Ó Súilleabháin|údar=[[Nós (iris)|NÓS]]|dáta=14 Bealtaine 2019|language=ga-IE|work=[[Nós (iris)|NÓS]]|dátarochtana=2022-10-18}}</ref> Glacann sé páirt rialta in imeachtaí agus léirithe filíochta amhail REIC a bhíonn ar siúl in ionaid éagsúla ar fud na hÉireann. D'aithris sé dán dá chuid d’[[Uachtarán na hÉireann]] ag comóradh 20 bliain [[TG4]] ag ócáid speisialta i nGaillimh sa bhliain [[2017]]. Bhain sé amach Craobh Slamfhilíochta na hÉireann sa bhliain 2011/2012 agus Cúirt 2013. Is é a dúirt an file [[David Wheatley]] faoiː "Is annamh a aimsíonn tú file nua chomh suntasach le Séamus Barra Ó Súilleabháin. ‘Shaman’ atá ann, gan dabht".<ref>https://twitter.com/nemoloris/status/832694877712314369</ref> Bronnadh Albam na Bliana ar athPHORT Shúil Amháin, in éineacht leis an léiritheoir [[Bantum]] ag Gradaim [[NÓS]] 2025.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/ceol/gradaim-nos-2025-4-dhuais-ag-kneecap-ach-a-ndushlan-tugtha-ag-ribe-roibeis/|teideal=Gradaim NÓS 2025: 4 dhuais ag Kneecap ach a ndúshlán tugtha ag Ribe Róibéis!|dátarochtana=2025-02-26|archivedate=2025-02-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250222181122/https://nos.ie/cultur/ceol/gradaim-nos-2025-4-dhuais-ag-kneecap-ach-a-ndushlan-tugtha-ag-ribe-roibeis/}}</ref> ==Inspioráid== Aithníonn Súil Amháin an lámh a bhí ag [[Rónán Mac Aodha Bhuí]] ina spreagadh an chéad lá: "Rónán a chuir Mícrafón im láimh don gcéad uair riamh, agus a spreagaigh mé chun mo bhéal a leathadh os comhair slua daoine. Is tréna chroí mór, a fhís don bpobal agus paisean chun ceoil atáim tar éis aithne a chur ar fhurmhór desna cairde is mó atá sa tsaol agam anois. D'athraigh Rónán cúrsa mo shaoil an lá san i mBeár an Choláiste." Thiomnaigh sé dán dó freisin. Tá [[Gearóid Mac Lochlainn]] le brath mar thionchar ar shaothar Uí Shúilleabháin, go háirithe in úsáid an ''alter ego''. Tá ráite ag an ngrúpa [[Kneecap]] go raibh tionchar ag saothar Uí Shúilleabháin orthu, go deimhin déantar tagairt dó sa chéad amhrán acu. Is féidir gnéithe áirithe a aithint i saothair Shéamuis Barra féin a fuair spreagadh ó Kneecap ina dhiaidh sin, an bhéim mhór ar amhráin seachas ar fhilíocht nuair a tháinig ann do Shúil Amháin, ar cheann acu. ==Foilseacháin agus dánta== * Araibis – dán in [[Southword]] * ''Beatha Dhónaill Dhuibh'' cnuasach filíochta, 2016 ([[Cló Iar-Chonnacht]]) * Ón mBarr Aníos, EP, taifeadtaí ar dhornán dánta 2019, An bhFacaís Mo Ghuthán?, Toghcháin, Raithneach, Sin Cultúr, Teamín Óg, Searc Ólta * Leprosarium/An Lobharlann - leabhairín mangaire? * Loitríocht - leabhairín mangaire * D'aistrigh Niall O'Gallagher scata dánta leis go [[Gaeilge na hAlban]] san iris liteartha [[STEALL]] * Bhí dornán dánta dá chuid sa chnuasach a chuir [[Marcus Mac Conghail]] in eagar sa bhliain [[2014]] ''Línte Leictreacha'', cnuasach a bhailigh dánta ó fhilí [[an Phubaill Ghaeilge]] ag an b[[Picnic Leictreach]] le chéile. * 2011 - sa bhailiúchán: ''The Willow's Whisper: A Transatlantic Compilation of Poetry from Ireland and Native America Hardcover'' eagarthóir: Jill M. O'Mahony & [[Mícheál Ó hAodha]] (Cambridge Scholars Publishing) * 2015 - sa bhailiúchán: ''Poetry Ireland Review'' 115 ([[Éigse Éireann]]/Impress Books) * ‘BREAD NOT PROFITS’ Comhar Séamus Barra Ó Súilleabháin , Iml. 79, Uimh 5 (BEALTAINE 2019), lgh. 10-12 (3 lch) Cuntas ar dhráma le Mick Finn agus imeachtaí ceiliúrtha eile Shóivéid Luimnigh<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.jstor.org/stable/26784580?seq=1|teideal=‘BREAD NOT PROFITS’}}</ref> ==Féach freisin== * [[Rapcheol Gaeilge]] * [[Kneecap]] * [[Oisín Mac]] * [[Slam Filíochta Liú Lúnasa]] == Tagairtí == {{Reflist}} == Naisc sheachtracha == * [https://seamusbarra.bandcamp.com/album/n-mbarr-an-os Ón mBarr Aníos] (bandcamp.com) * Léirmheasanna ar ''Beatha Dhónaill Dhuibh'' ː [https://web.archive.org/web/20240422225647/https://www.irishtimes.com/culture/books/beatha-dhonaill-dhuibh-review-the-bold-innovation-of-a-kerry-poet-1.3119363, Irish Times], [https://nos.ie/cultur/leabhair/beidh-tracht-feasta-ar-dhanta-seo-na-duibhe/ NÓS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211020224157/https://nos.ie/cultur/leabhair/beidh-tracht-feasta-ar-dhanta-seo-na-duibhe/ |date=2021-10-20 }} * [https://www.irishtimes.com/culture/books/rapping-as-gaeilge-about-priests-hunger-emigration-and-alcohol-abuse-1.2939137 Rapping as Gaeilge about priests, hunger, emigration and alcohol abuse] * [https://www.youtube.com/watch?v=jB70Zz-2Y_E Gearrscannán "Macalla Chill Áirne"] {{DEFAULTSORT:Suilleabhain, Seamus Barra O}} [[Catagóir:Rapálaithe Gaeilge]] [[Catagóir:Rapálaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Filí Gaeilge]] [[Catagóir:Filí na hÉireann]] [[Catagóir:Daoine as Contae Chiarraí]] [[Catagóir:Gaeil Londan]] [[Catagóir:Buaiteoirí Ghradam NÓS sa rannóg Amhrán na Bliana]] [[Catagóir:Buaiteoirí Ghradam NÓS sa rannóg Albam na Bliana (Nuacheol)]] [[Catagóir:Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Ceoltóir Aonair na Bliana]] [[Catagóir:Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Amhrán na Bliana]] [[Catagóir:Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Albam na Bliana (Nuacheol)]] [[Catagóir:Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Físeán na Bliana]] [[Catagóir:Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Banna / Ceoltóir na Bliana]] [[Catagóir:Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Ealaín na Bliana]] 0gsopf8xzcfllpqercz0kqtomoqn0rf 0 100451 1310354 1309089 2026-04-26T20:08:31Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310354 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} D'aistrigh an Dr '''Séamas Ó hInnéirghe''' (nó Dr. James Henry) an leabhar [[Ulysses (úrscéal)|''Ulysses'']] de chuid [[James Joyce]], ón mBéarla gó Gaeilge. Bhí sé faoi dhraíocht ag saothair an Seoighigh. Chuir a col ceathair, Mary, cóip de ''Ulysses'' chuige ó Mheiriceá agus chuir an leabhair faoi gheasa é. Fuair sé cabhair óna dheartháir céile as [[Contae Mhaigh Eo|Maigh Eo]], [[Basil Wilson]], fear a raibh [[Gaeilge na hAlban]] aige chomh maith leis an nGaeilge, agus daoine eile ([[Séamas Ó Mongáin]] agus [[Breasal Ó hInneirge]]) chun an leabhar a aistriú.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/leabhair/ulysses-lig-ort-gur-leigh-tu-an-leabhar/|teideal=Ulysses: Lig ort gur léigh tú an leabhar!|údar=[[Eoin P. Ó Murchú]]|dáta=16 Meitheamh 2017|work=[[NÓS]]|dátarochtana=2020-06-17}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Saol == Tháinig Ó hInnéirghe ar an saol sa bhliain 1918 i n[[Dumha Thuama]] i n[[Gaeltacht Mhaigh Eo]]. Rinne sé staidéar ar an leigheas i g[[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|Coláiste Ollscoile Bhaile Átha Cliath]] agus bhí cleachtas aige i m[[Béal Feirste]] – baile dúchais a mhná céile – ar feadh tamaillín. Chláraigh sé leis an [[Royal Air Force|RAF]] agus d'éirigh sé ina oifigeach leighis san [[RAF]]. Cuireadh thar sáile é. Bhain sé gradam Captaen Grúpa amach. Tháinig galar air, a d'fhág gurbh éigean do éirí as. == Féach freisin == * [[Foillseacháin Inis Gleoire|Foilseacháin Inis Gleoire]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-beath-ie}} {{Rialú údaráis}} {{DEFAULTSORT:Inneirghe, Seamas O h}} [[Catagóir:Aistritheoirí Gaeilge]] [[Catagóir:Gníomhaithe Gaeilge]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1918]] [[Catagóir:James Joyce]] [[Catagóir:Lianna Éireannacha]] [[Catagóir:Alumni Choláiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Daoine as Gaeltachtaí Mhaigh Eo]] [[Catagóir:Daoine as Contae Mhaigh Eo]] ik2zjtdi1ii97f9z5gh3ufsovna65lm 14 100464 1310409 1024877 2026-04-26T23:25:24Z Taghdtaighde 60452 Catagóirí athraithe agus sórtáil 1310409 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Stair de réir topaic]] [[Catagóir:Sochaí]] [[Catagóir:Antraipeolaíocht]] 12b5xyx6uzfz2f3cnhdh5autx8u6567 0 100514 1310490 1290316 2026-04-27T11:00:24Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310490 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Scannáin|image=[[Íomhá:An Cailín Ciúin 1.jpg|220px]]}} Is é '''''An Cailín Ciúin''''' an chéad [[scannán]] fada ag an stiúrthóir Colm Bairéad agus ag an léiritheoir Cleona Ní Chrualaoi, ón g[[comhlacht]] Inscéal.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/19-feabhra-2022-gaillimh/id1525428808?i=1000551608954|teideal=‎Nuacht Mhall: 19 Feabhra 2022 (Gaillimh)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=19 Feabhra 2022|language=en-CA|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2022-02-20}}</ref> Tháinig an [[scannán]] amach sa bhliain 2022. Insíonn an scannán scéal, bunaithe ar an scéal ''Foster'' le [[Claire Keegan]], faoi chailín óg a bhfuil tuismitheoirí seachmallacha aici, a chuirtear ar [[altramas]] le gaolta meánaosta.<ref name=":2">{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/gb/podcast/18-m%C3%A1rta-2023-maigh-eo/id1525428808?i=1000604742751|teideal=‎Nuacht Mhall: (Maigh Eo)|údar=Conradh na Gaeilge Londain|dáta=18 Márta 2023|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2023-03-19}}</ref> === Scéal === Amuigh faoin tír in Éirinn sa mbliain 1981 atá an scannán bunaithe, scéal Cháit (Catherine Clinch) tráth a seoltar í óna teach plódaithe achrannach chuig gaolta i bhfad amach, le fanacht ina cónaí leo ar feadh an tsamhraidh.<ref name=":3">{{Luaigh foilseachán|title=€1 milliún saothraithe ag an gCailín Ciúin sa bpictiúrlann|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2022/1010/1328288-1-milliun-saothraithe-ag-an-gcailin-ciuin-sa-bpictiurlann/|date=2022-10-10|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Tá an scannán bunaithe ar scéal de chuid Claire Keegan ina insítear scéal Cháit, cailín óg 9 mbliana d’aois ó theaghlach atá róphlódaithe agus mífheidhmiúil agus a chuirtear ar shiúl chun cónaí le tuismitheoirí altrama don samhradh í.<ref name=":0" /> Iníon naoi mbliana d’aois í Cáit. Fásann sí aníos ar fheirm a muintire. Cailín faiteach, í tite ar gcúl ina cuid scolaíochta. Is pantalóigín bheag í agus í briste brúite cheana féin. Níl éinne sa teaghlach baile in ann cothú coirp ná anama a sholáthar di. Feicfimid Cáit i bhfolach faoin leaba óna máthair, ainneoin go bhfuil a fhios ag a máthair go bhfuil sí istigh faoin leaba.<ref>{{Lua idirlín|url=https://ifi.ie/wp-content/uploads/2023/03/An-Cailin-Ciuin-Treoir-Staidear.pdf|teideal=Treoir / Staidéar|údar=IFI|dáta=2022}}</ref> Tosaíonn an scéal i gContae Chill Mhantáin agus ansin bogann sé go [[Gaeltacht na nDéise|Gaeltacht na Rinne]] (An Seanphobal); téann Cáit chun fanacht le tuismitheoirí altrama, gaolta lena máthair. Cuirtear Cáit ann ar feadh na tsamhraidh chuig teach sómhar feirme chol ceathrar na máthar. Caitheann sí an samhradh iomlán ar fheirm na gCinnsealach (Kinsella) agus tugann sí cabhair dóibh. Cuireann Eibhlín Bean Uí Chinnsealaigh ([[Carrie Crowley]]) fáilte mhór chroíúil roimpi.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://weareirish.ie/entertainment/an-cailin-ciuin-cinema-release/|teideal=An scannán Gaeilge An Cailín Ciúin sna pictiúrlanna 12 Bealtaine ar aghaidh - WE ARE IRISH|dáta=2022-05-11|language=en-GB|dátarochtana=2022-05-19}}</ref> Ach tá fear an tí, Seán (Andrew Bennett) tostach agus míchairdiúil nuair a thagann Cáit chun an tí ar dtús. Is athair altrama é Seán anois a bhfuil iníon óg altrama ina shaol aige. Istoíche, féachann sé ar an teilifís sa seomra suite leis féin, agus ní thugann sé aon aird ar Cháit.<ref name=":5" /> Fanann Seán amach ó Cháit, agus íse uaidhsean. Ach le himeacht ama, tosaíonn cairdeas ag neartú eatarthu.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.cine4.ie/ga/an-cailin-ciuin|teideal=ga/An Cailín Ciúin|language=en-IE|work=Cine4|dátarochtana=2022-05-19}}</ref> * Ligeann sé do Cháit cabhrú leis chun cró na mbó a ghlanadh amach. * Spreagann sé í chun a bua reathaíochta a fhorbairt. * Ceannaíonn sé éadaí nua di.<ref name=":5" /> Ullmhaíonn Eibhlín agus Cáit béile le chéile cúpla uair agus suíonn an teaghlach altrama chun boird le chéile nó in éineacht le cairde go minic. Tá imní ar Eibhlín; ag cogarnach le Cáit, ag ceapadh go bhfuil sí ina codladh, deir sí, “Go bhfóire Dia orainn, dá mba liomsa thú ní fhágfainn tú le strainséirí,” Níos déanaí, deir sí “Níl aon rún sa teach seo. An teach a bhfuil rún ann, tá náire sa teach sin.” Tar éis roinnt ama, áfach, baintear siar as Cáit nuair a scaoileann comharsa rún léi. Cinnte, faoi chúram na gCinnsealach, bláthaíonn Cáit agus aimsíonn sí slí úr beatha. Ach sa teach seo nár chóir aon rúin a bheith ann, tugann sí an fhírinne shearbh chun solais. Nuair a thagann Cáit chun cónaí leis na Cinnsealaigh ar dtús, ní thuigeann sí go raibh cailliúint mhór acu ina saol. Radharc tábhachtach is ea an radharc ina siúlann an chomharsa fhiosrach abhaile le Cáit ón tórramh. Cloiseann Cáit scéal tubaisteach uaithi. Ba le mac Eibhlín agus Sheáin na héadaí atá á gcaitheamh aici le mí. Fuair an páiste óg bás i dtimpiste feirme. Nuair atá an téarma scoile nua ag druidim léi, ní mór do Cháit filleadh abhaile chuig a muintir féin. Tiomáineann na Cinnsealaigh Cáit abhaile. Nuair a fhilleann Cáit abhaile chuig a muintir ag deireadh an tsamhraidh, tugann a máthair (Kate Nic Chonaonaigh) faoi deara go bhfuil Cáit athraithe. Fiafraíonn sí di: ‘Cad a tharla in aon chor?” Briseann an ''adieu'' croí na gCinnsealach. Fágann Cáit slán brónach grámhar lena cúramóirí cneasta chomh maith. [[Íomhá:Gaeltacht na nDéise view.jpg|mion|[[Gaeltacht na nDéise]]]] === Téamaí === Is dráma casta íogair agus cigilteach fé [[Teacht in aois|theacht in aois]] é, ina ndéantar ceisteanna fé chúrsaí teaghlaigh, faillí agus caillteanas a chíoradh trí shúile a phríomhphearsa óig.  Is scéal an-mhothúchánach é chomh maith.<ref name=":4">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/nach-iontach-an-rud-go-bhfuil-an-ghaeilge-le-clos-anois-i-ndorchadas-alainn-na-pictiurlainne/|teideal=‘Nach iontach an rud go bhfuil an Ghaeilge le clos anois i ndorchadas álainn na pictiúrlainne?’|údar=Meadhbh Ní Eadhra|dáta=4 Bealtaine 2022|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-04-20}}</ref> Déanann an scannán iniúchadh ar cheisteanna teaghlaigh, neamairt agus cumha trí shúile a phríomhcharachtair óig.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/scannain/an-cailin-ciuin-go-glorach-glormhar-ag-ifta/|teideal=‘An Cailín Ciúin’ go glórach glórmhar ag IFTA|údar=NÓS|language=en-US|work=NÓS|dátarochtana=2022-05-19}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Forbraíonn Cáit tuiscint uirthi féin agus ar a gcumas chun déileáil leis na dúshláin ina saol.<ref name=":5">{{Lua idirlín|url=https://ifi.ie/wp-content/uploads/2023/03/An-Cailin-Ciuin-Treoir-Staidear.pdf|teideal=Treoir / Staidéar|údar=IFI|dáta=2022}}</ref> Sa teach na gCinnsealach nach gcoinnítear rún ann, nochtann sí rún pianmhar amháin. Is scannán é faoin ngrá, faoin ngrá sin a chothaíonn muid agus muid ag fás aníos. Ach is scéal é chomh maith faoin deacracht, agus faoin mbaol fiú, a bhaineann le do chroí a oscailt.<ref name=":4" /> Mar a chuirtear in iúl i dteideal an scannáin, is cailín ciúin í Cáit. Agus tá gaol nach beag idir ciúnas agus rúin. Mura bhfuil míniú níos dorcha ná sin fós air, nach feasach dúinn, bíonn tolg leapan na girsí fliuch báite ar dhúiseacht di chuile mhaidin.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/mioruilt-bheag-de-scannan-e-an-cailin-ciuin/|teideal=Míorúilt bheag de scannán é ‘An Cailín Ciúin’|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-05-19}}</ref> Tá cúpla móitíf sa scannán, íomhánna a fheicimid cúpla uair sa scannán agus a bhailíonn chucu brí agus tionchar mothúchánach le gach taispeáint.<ref name=":5" /> * Eibhlín agus Cáit ag siúl chuig an tobar le chéile * Folt gruaige Cháit á scuabadh ag Eibhlín atá ag comhaireamh ó náid go dtí céad.<ref>{{Lua idirlín|url=https://ifi.ie/wp-content/uploads/2023/03/2Days.mp4|teideal=Sliocht as an scannán|údar=IFI|dáta=2022}}</ref> “Ní raibh uait ach beagáinín peataireachta,” arsa Eibhlín le Cáit. * Cáit ag rith síos an ascaill chun litreacha a bhailiú ón mbosca poist * Ag deireadh an scannáin, nuair a ritheann Cáit síos an ascaill i ndiaidh charr na gCinnsealach, cuirtear na radhairc, agus móitífeanna eile, os ár gcomhair arís, ceann i ndiaidh a chéile, ina [[montáis]]. Tá go leor rún sa scannán An Cailín Ciúin a cheileann daoine ar dhaoine eile. Cabhraíonn na rúin le comhbhá a chruthú idir an lucht féachana agus na carachtair a bhfuil an rún acu. === Glacadh criticiúil === Bhí léirmheasanna "cúig réalta" á fháil ó nuachtáin in Éirinn agus i Sasana ag an scannán.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-scannan-eireannach-is-fearr-riamh-seans-cuig-realta-a-mbronnadh-ar-dalladh-ar-an-cailin-ciuin/|teideal=‘An scannán Éireannach is fearr riamh, seans’– cúig réalta á mbronnadh ar dalladh ar ‘An Cailín Ciúin’|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-05-19}}</ref> Taispeánadh an scannán den chéad uair i mí Feabhra 2022 ag féile mór le rá Berlinale sa Bheirlín (Féile Idirnáisiúnta Scannán Bheirlín), áit ar bhain sé amach an duais Grand Prix an Choiste Idirnáisiúnta Generation Kplus (sa rannóg Glúin/Generation) don Scannán is Fearr.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=72nd Berlin International Film Festival|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=72nd_Berlin_International_Film_Festival&oldid=1073049903|journal=Wikipedia|date=2022-02-20|language=en}}</ref> Is é an chéad scannán Gaeilge a taispeánadh ag an bhféile. Tugadh ardmholadh don chineamatagrafaíocht, don scór agus don aisteoir óg Catherine Clinch atá sa phríomhpháirt.<ref name=":0" /> Bhí ocht ngradam de chuid Acadamh Scannánaíochta agus Teilifíse na hÉireann bronnta air ag searmanas gradam IFTA, lena n-áirítear AN SCANNÁN IS FEARR, AN STIÚRTHÓIR IS FEARR ⁊ AN tAISTEOIR MNÁ IS FEARR.<ref>{{Lua idirlín|url=https://peig.ie/en/2022/03/stiurthoir-an-cailin-ciuin-ainmnithe-do-ghradam-an-rising-star-ag-ifta/|teideal=Stiúrthóir ‘An Cailín Ciúin’ ainmnithe do ghradam an ‘Rising Star’ ag IFTA|dáta=2022-03-04|language=en-US|work=PEIG|dátarochtana=2022-05-19}}</ref><ref name=":1" /> Ar 24 Eanair 2023, bhí 'An Cailín Ciúin' ainmnithe do ghradam [[Gradaim an Acadaimh|Oscar]] sa chatagóir don 'Príomhscannán Idirnáisiúnta is Fearr',, an chéad scannán Gaeilge riamh a bhfuil sé seo bainte amach aige.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=An scannán Gaeilge 'An Cailín Ciúin' ainmnithe do ghradam Oscar|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0124/1351563-ainmniuchan-oscar-faighte-ag-an-scannan-gaeilge-an-cailin-ciuin/|date=2023-01-24|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Ar 12 Márta 2023 in Hollywood, bhí “An Cailín Ciúin” san áireamh do ghradam Oscar, ainmnithe mar cheann de na scannáin eachtracha is fearr i mbliana. Ba é an chéad scannán Gaelach a bhain an onóir sin amach. Níor bhuaigh “An Cailín Ciúin” an duais; bhí an bua ag “Scéal ar Bith ón bhFronta Thiar”, cóiriú ar an úrscéal frithchogaidh Gearmánach le Erich Remarque.<ref name=":2" /> === Léiriú === Tá an scannán bunaithe ar an nóibhille ''Foster'' leis an údar Éireannach, Samhlaigh Colm Bairéad an scéal mar scannán Claire Keegan. Fuair INSCÉAL<ref>Bhunaigh Colm Bhairéad agus Cleona Ní Chrualaoi an comhlacht léiriúcháin INSCÉAL.</ref> cead ó Keegan an scéal a iompú ina scannán. Ba í Cleona Ní Chrualaoi a léirigh An Cailín Ciúin. Mhaoinigh [[Fís Éireann]], [[TG4]] agus [[Údarás Craolacháin na hÉireann / An BAI|Údarás Craolacháin na hÉireann]] an scannán mar chuid de scéim Cine4. Fuair an scannán dreasacht chánach Alt 481 ó [[Rialtas na hÉireann]] freisin.<ref name=":32">{{Luaigh foilseachán|title=€1 milliún saothraithe ag an gCailín Ciúin sa bpictiúrlann|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2022/1010/1328288-1-milliun-saothraithe-ag-an-gcailin-ciuin-sa-bpictiurlann/|date=2022-10-10|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Ansin rinneadh scannánú ar an láthair sa [[Contae na Mí|Mhí]] agus i mBaile Átha Cliath'; léiríodh an scannán le linn [[Dianghlasáil Hubei (2020)|dianghlasála]], i bhFómhar 2020. Seoladh an scannán ag Féile Scannán idirnáisiúnta Bheirlín, Feabhra 2022. Fuair BREAKOUT PICTURES agus CURZON na cearta don scannán in Éirinn agus sa Ríocht Aontaithe. Rinne siad é a phoibliú agus é a eisiúint sna pictiúrlanna sa dá chríoch i mí Bhealtaine 2022.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/45792-B-AnCC-Letter-to-Schools-GA.pdf|teideal=AN CAILÍN CIÚIN (12A)|údar=cogg.ie|dáta=2022|dátarochtana=2022|archivedate=2022-06-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220629061759/https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/45792-B-AnCC-Letter-to-Schools-GA.pdf}}</ref> Go dtí tús mhí Dheireadh Fómhair 2022, tar éis 22 seachtain sna pictiúrlanna in Éirinn agus sa Ríocht Aontaithe, bhí €1 milliún saothraithe ag an scannán. ==Canúint== [[Gaeilinn na nDéise]] atá le clos sa scannán.<ref>https://www.allaboutirish.ie/blog/gaeilge-na-nd%C3%A9ise</ref> Seo cuid de na leaganacha canúnacha nó áitiúla atá ann.<ref>https://ifi.ie/wp-content/uploads/2023/03/An-Cailin-Ciuin-Treoir-Staidear.pdf</ref> * Dé chúis - cén fáth * Habú/Leabú - leaba * Fuireach - fanacht * Thá - tá * Fhéach - Féach * Ruch - rith * Aireachas - Aire == Féach freisin == * [[Altramas]] * [[Gaeltacht na nDéise]] * [[Teacht in aois]] * [[Údarás Craolacháin na hÉireann / An BAI|Údarás Craolacháin na hÉireann]] / An BAI == Tagairtí == {{reflist}} {{Gradam Ciorcal Léirmheastóirí Scannán Bhaile Átha Cliath don Scannán Éireannach is Fearr}} {{DEFAULTSORT:Cailin Ciuin, An}} [[Catagóir:Scannáin 2022]] [[Catagóir:Scannáin na hÉireann]] [[Catagóir:Scannáin Ghaeilge]] [[Catagóir:Scannáin TG4]] [[Catagóir:Altramas]] 6dudvofzuzo25xsqdjp2yfm81tpqpn8 0 101298 1310459 1280727 2026-04-27T05:37:42Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310459 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} [[Íomhá:Cludach Leabhair Sheáin Uí Chuirreáin.jpg|mion|Leabhair]] Bunaíodh '''Áisíneacht Dáileacháin Leabhar''' (nó '''ÁIS''') sna 1970idí chun foilseacháin Ghaeilge a dháileadh go náisiúnta agus go hidirnáisiúnta. Cuireann Áis seirbhís dáileacháin ar fáil d’fhoilsitheoirí Gaeilge agus cinntíonn soláthar leabhar Gaeilge ar an mhargadh.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.forasnagaeilge.ie/maidir-le-foras-na-gaeilge/leitheoireacht-foilsitheoireacht/|teideal=Léitheoireacht & Foilsitheoireacht|language=ga-IE|work=Foras Na Gaeilge|dátarochtana=2022-04-28}}</ref> Sa bhliain 2020, dáileadh 200,000 leabhar ar níos mó ná 250 siopa leabhar ar fud na tíre agus thar lear.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/leabhair/70-leabhar-gaeilge-foilsithe-in-2020/|teideal=70+ leabhar Gaeilge foilsithe in 2020|údar=NÓS|language=en-US|work=NÓS|dátarochtana=2022-04-28}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Le linn 2020, rinne ÁIS luach €1.6 milliún de leabhair Ghaeilge agus leabhair dhátheangacha a dháileadh. San áireamh san fhigiúr sin tá leabhair a bhaineann le gach seánra, idir leabhair do pháistí, théacsanna acadúla agus neart leabhar filíochta.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/la-eigse-eireann-2021-cerbh-iad-na-10-leabhar-filiochta-is-mo-diol-o-ais-le-10-mbliana-anuas/|teideal=LÁ ÉIGSE ÉIREANN 2021: Cérbh iad na 10 leabhar filíochta is mó díol ó Áis le 10 mbliana anuas?|údar=tuairisc.ie|dáta=29 Aibreán 2021|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-04-28}}</ref> Sa bhliain 2022, dúirt foilsitheoirí go raibh an cur chuige ó thaobh na teicneolaíochta atá ag ÁIS “go hiomlán as dáta” agus nach leor ar chor ar bith ionadaí díolacháin amháin a bheith “ar an mbóthar” ag an áisíneacht le freastal ar an tír ar fad.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/coras-daileachain-na-leabhar-gaeilge-go-hiomlan-as-data/|teideal=Córas dáileacháin na leabhar Gaeilge ‘go hiomlán as dáta’|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-06-04}}</ref> == Féach freisin == * [[An Gúm]] * [[Clár na Leabhar Gaeilge]] * [[Foras na Gaeilge]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Eagraíochtaí Gaeilge]] [[Catagóir:Comhlachtaí Stáit in Éirinn]] [[Catagóir:Leabhair Ghaeilge]] [[Catagóir:Gníomhaireachtaí Rialtas na hÉireann]] [[Catagóir:Foilsitheoirí Gaeilge]] [[Catagóir:Comhlachtaí le Gaeilge]] ae6eofb4lw0mbbaixu871us99yjfyfu 0 101729 1310465 1247762 2026-04-27T07:11:45Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310465 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Toghchán}} Leis an 34ú leasú ar Bhunreacht na hÉireann, cuireadh isteach AIRTEAGAL 41.4 "Féadfaidh beirt, gan beann ar a ngnéas, conradh pósta a dhéanamh de réir dlí".<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/feadfaidh-beirt-gan-beann-ar-a-ngneas-conradh-posta-a-dheanamh-de-reir-dli-foclaiocht-nua-reifrinn-fogartha/|teideal=‘Féadfaidh beirt gan beann ar a ngnéas conradh pósta a dhéanamh de réir dlí’ – foclaíocht nua reifrinn fógartha|údar=Kevin Hickey|dáta=10 Márta 2015|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-05-22}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishstatutebook.ie/eli/cons/ga/html#article41|teideal=Téacs, Bunreacht na hÉireann|údar=electronic Irish Statute Book (eISB)|language=en|work=www.irishstatutebook.ie|dátarochtana=2022-05-22}}</ref>[[Íomhá:Poster_Campaign_For_The_Thirty-fourth_Amendment_of_the_Constitution_(Marriage_Equality)_Bill_2015-_REF-103871_(17183706518).jpg|mion|An reifreann ar chomhionannas pósta in Éirinn, 2015]]Reáchtáladh an reifreann ar chomhionannas pósta (nó ar phósadh aon-inscne) ar 22 Bealtaine 2015. Bhí an lámh an lá dár gcionn ag an taobh TÁ sa reifreann – 62.07% i gcoinne 37.93%, agus 60.5% an ráta vótála. Cuireadh an toradh i láthair mar ollbhua don chomhionannas.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/gniomhaiochas/polaitiocht/an-ann-don-chomhionannas/|teideal=An ann don chomhionannas? Tá 'Éire Choimeádach' fós ann...|údar=Ciarán Dunbar|language=en-US|work=NÓS|dátarochtana=2022-05-22}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Íomhá:Irish same sex marriage referendum.svg|mion|Votáil - [[Contae Ros Comáin]] in aghaidh]] Ba í Éire an chéad tír ar domhan inar vótáil an pobal féin ar son pósadh aon inscne.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-tacht-posta-le-teacht-i-bhfeidhm-inniu-ach-ni-feidir-coip-den-phiosa-reachtaiochta-a-cheannach/|teideal=An tAcht Pósta le teacht i bhfeidhm inniu ach ní féidir cóip den phíosa reachtaíochta a cheannach|údar=Maitiú Ó Coimín|dáta=2015|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-04-02}}</ref> Chuir an móramh mór sa reifreann ar phósadh, an ráta ard vótála, agus rannpháirtíocht an aos óig 'tús le ré nua i bpolaitíocht na hÉireann".<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ta-tus-curtha-le-re-nua-i-bpolaitiocht-na-h-eireann/|teideal=TÁ tús curtha le ré nua i bpolaitíocht na hÉireann|údar=Cathal Mac Coille|dáta=23-5-2015|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-05-22}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tacomhionannas.wordpress.com/|teideal=Tá Comhionannas – Ar son an chomhionannais phósta|dáta=2015-05-25|work=web.archive.org|dátarochtana=2022-05-22|archivedate=2015-05-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150525085940/https://tacomhionannas.wordpress.com/}}</ref> “Tá an chuma air gur bua é seo d’Éirinn Liobrálach thar Éire Choimeádach,” a scríobh [[Fintan O'Toole|Fintan O’Toole]] san [[The Irish Times|Irish Times]],<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/news/politics/fintan-o-toole-ireland-has-left-tolerance-far-behind-1.2223838|teideal=Ireland has left ‘tolerance’ far behind|údar=Fintan O'Toole / irishtimes.com|dáta=23-5-2015|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2022-05-22}}</ref> "ach níl aon Éire Liobrálach agus Éire Choimeádach ann a thuilleadh". === An feachtas === Rinne an taobh TÁ iarracht é a thiontú ina reifreann ar ‘ghrá’ agus ar a bhfiúntas mar dhaoine.<ref>{{Lua idirlín|url=https://irishelectionliterature.com/2015/04/29/votail-ta-comhionannas-bileog/|teideal=“Vótáil TÁ Comhionannas” bileog|dáta=2015-04-29|language=en|work=Irish Election Literature|dátarochtana=2022-05-22}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=http://www.irishnews.com/news/2015/05/06/news/gaeil-ar-son-an-comhionnnannais-pho-sta-122575/|teideal=Gaeil ar son an comhionnnannais phósta|language=en|work=The Irish News|dátarochtana=2022-05-22}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/tuarasc%C3%A1il/cainteoir%C3%AD-gaeilge-le-feachtas-t%C3%A1-comhionannas-a-sheoladh-inniu-1.2200660|teideal=Cainteoirí Gaeilge le feachtas “TÁ Comhionannas” a sheoladh inniu|údar=Pól Ó Muirí|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2022-05-22}}</ref> Rinne an taobh NÍL iarracht an feachtas a thiontú ina reifreann ar an teaghlach agus ar chearta páistí – tá an chuma ar an scéal gur theip orthu.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ta-an-rialtas-agus-lucht-ta-ag-iarraidh-an-dubh-a-chur-ina-gheal-orainn/|teideal=Tá an Rialtas agus lucht ‘TÁ’ ag iarraidh an dubh a chur ina gheal orainn…|údar=Pól Ó Meadhra|dáta=2015|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-05-22}}</ref><ref name=":0" /><ref>{{Lua idirlín|url=https://adfam.ie/wp-content/uploads/2018/07/Bileog290415c.pdf|teideal=Cúiseanna le Vótáil NÍL leis an Leasú atá Molta sa Reifreann ar an bPósadh|údar=adfam.ie|dáta=2015|dátarochtana=2022}}</ref> Labhair an t-aisteoir [[Stephen Fry]] i n[[Gaeilge]] chun a chuid tacaíochta a léiriú do Vóta TÁ sa reifreann.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/stephen-fry-fillte-ar-an-ngaeilge-chun-tacu-le-lucht-ta-sa-reifreann-posta/|teideal=FÍSEÁN: Stephen Fry fillte ar an nGaeilge chun tacú le lucht ‘TÁ’ sa reifreann pósta|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-05-22}}</ref> === Dúshlan === I mí an Mheithimh 2015, bhí dhá iarratas déanta ar dhúshlan ar thoradh an reifrinn comhionannais pósta a cheadú déanta san [[Ard-Chúirt (Éire)|Ard-Chúirt]]. Dúirt gearánaí gur easpa cothromaíochta ón dtaobh i bhfabhar an reifrinn ba chúis dúshláin aige agus níor bhain a ghearán le haon ní frith-homoghnéasach. <ref>{{Luaigh foilseachán|title=2 dhúshlán don reifreann comhionannais pósta san Ard-Chúirt|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0605/706110-2-dhushlan-don-reifreann-comhionannais-posta-san-ard-chuirt/|date=2015-06-05|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref> == Féach freisin == * [[Pósadh comhghnéis]] == Naisc sheachtracha == * [https://www.oireachtas.ie/ga/bills/bill/2015/5/ An tAcht um an gCeathrú Leasú is Tríocha ar an mBunreacht] (Comhionannas Pósta), 2015 == Tagairtí == {{reflist}} {{Toghcháin agus reifrinn i bPoblacht na hÉireann}} [[Catagóir:Reifrinn]] [[Catagóir:2015]] [[Catagóir:Pósadh]] [[Catagóir:LADT]] [[Catagóir:Leasuithe ar Bhunreacht na hÉireann]] 9grxhpsjcfw53td7ku6fzhgbj8n2jz7 14 101799 1310433 1233798 2026-04-26T23:42:46Z Taghdtaighde 60452 Catagóir bainte agus sórtáil 1310433 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:Lamhscribhinni}} [[Catagóir:Litríocht]] [[Catagóir:Foilsitheoireacht]] [[Catagóir:Cumarsáid]] [[Catagóir:Cáipéisí]] o7b4t9lbp3emhh2j02tmlwik0zdefex 0 101800 1310274 1269972 2026-04-26T16:08:11Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310274 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Sraith Teilifíse}} [[Íomhá:Ryan Tubridy.jpg|mion|Ryan Tubridy]] Tá Seó na mBréagánm nó an '''''Late Late Toy Show''''' á chraoladh ón mbliain 1975 ar an ''[[The Late Late Show|Late Late Show]]'' ar [[RTÉ a hAon|RTÉ]], á gcur i láthair ag [[Ryan Tubridy]]. Meallann an clár sciar maith de lucht féachana na tíre gach [[Mí na Nollag|Nollaig]], i measc na gclár ba mhó rath sa tír, agus máite agus dráite na mbréagán ar taispeáint ag an Tiobraideach féin agus a chomrádaithe beaga.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/meain/teilifis/bi-linn-don-toy-show-beo-ar-twitter-anocht/|teideal=Bí linn don Toy Show beo ar Twitter anocht le Póilín Nic Géidigh!|údar=Póilín Nic Géidigh / NÓS|dáta=2019|language=ga|work=NÓS|dátarochtana=2022-05-28|archivedate=2022-07-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220702195750/https://nos.ie/meain/teilifis/bi-linn-don-toy-show-beo-ar-twitter-anocht/}}</ref> "Tá sé chomh holc sin go bhfuil spraoi de shórt ag baint leis."<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/meain/teilifis/tromlui-an-toy-show/|teideal=Tromluí an Toy Show Traidisiún taitneamhach nó deasghnáth dóite na Nollag?|údar=Méabh Ní Thuathaláin|dáta=2016|language=ga|work=NÓS|dátarochtana=2022-05-28}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Conspóidí === D'fhéadfaí a mhaíomh go gcuireann an clár luachanna ábharaíocha chun cinn, Cuireann an clár brú breise ar roinnt tuismitheoirí an t-am sin den bhliain a macasamhail de bhronntanais a chur ar fáil lá Nollag.<ref name=":0" /> Chaill RTÉ €2,272,859 san iomlán mar gheall ar an g[[ceoldráma]] "Late Late Toy Show: the Musical" sa Convention Centre, BÁC in 2022. nach raibh mórán ratha air.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.joe.ie/news/rte-toy-show-musical-apology-790309|teideal=RTÉ have apologised for Toy Show the Musical|language=en|work=JOE.ie|dátarochtana=2024-01-29}}</ref> Ghlac cathaoirleach Bhord RTÉ Siún Ní Raghallaigh go raibh "easnaimh thromchúiseacha" ann agus ghabh sí pardún leis an bpobal agus le foireann RTÉ as an neamart.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Cuntasaíocht RTÉ i leith ceoldráma cáinte i dtuarascáil|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0125/1428526-cuntasaiocht-rte-i-leith-ceoldrama-cainte-i-dtuarascail/|date=2024-01-25|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/24-feabhra-2024-baile-%C3%A1tha-cliath/id1525428808?i=1000646696340|teideal=‎Nuacht Mhall: (Baile Átha Cliath) on Apple Podcasts|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=24 Feabhra 2024|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2024-03-15}}</ref> === Gaeilge === Labhraíodh Gaeilge ar an seó sa bhliain 2012.<ref>{{Luaigh foilseachán|title="Any Craic? Níl" - Alex Meehan {{!}} The Late Late Toy Show 2012|url=https://www.youtube.com/watch?v=eEIBWLcuv9k|language=en}}</ref> Sa bhliain 2019, dúirt RTÉ go raibh ‘fáilte’ á cur acu roimh iarratais ó pháistí le Gaeilge a bheith ar The Late Late Toy Show i mbliana.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ni-feidir-gealluint-a-thabhairt-go-mbeidh-gaeilgeoir-ar-an-late-late-toy-show-an-nollaig-seo-rte/|teideal=Ní féidir geallúint a thabhairt go mbeidh Gaeilgeoir ar an ‘Late Late Toy Show’ an Nollaig seo – RTÉ|údar=Méabh Ní Thuathaláin|dáta=27 M.F. 2019|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-05-28}}</ref> Ghlacfaí le “hiarratais as Gaeilge agus as Béarla” ó pháistí ar mian leo a bheith páirteach sa chlár, a dúirt RTÉ. == Féach freisin == * [[Ryan Tubridy]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Bréagáin]] [[Catagóir:Cláir RTÉ]] [[Catagóir:Cláir do pháistí]] [[Catagóir:Nollaig]] [[Catagóir:Nollaig in Éirinn]] [[Catagóir:Scannail Pholaitiúla in Éirinn]] [[Catagóir:The Late Late Show (RTÉ)]] [[Catagóir:Gay Byrne]] 79n2rz9jxw4z9mr91bvp276d3mwgg6b 0 102550 1310296 1292409 2026-04-26T16:28:51Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1310296 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba é '''Xeirxéas I''' ({{lang-peo|𐎧𐏁𐎹𐎠𐎼𐏁𐎠}}, ''Xšayār̥šā''), ar a dtugtar freisin '''Xeirxéas Mór''', ceathrú Rí na Ríthe de chuid na h[[Impireacht Acaeiméineach|Impireachta Acaeiméiní]] agus a bhí ina réim ó 486 go 465 RCR. Ba mhac le [[Dáirias Mór]] agus comharba air é agus ba [[Atossa]] í a mháthair, iníon le [[Cíoras Mór]]. Ar nós a athar, rialaigh sé nuair a bhí an impireacht ina bhuaic. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-beath-eg}} {{Síol-beath-ir}} [[Catagóir:Farónna]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe na hImpireachta Acaeiméinigh]] [[Catagóir:Sean-Tiomna]] puz35wc26o23zkxrppvhderuv5la495 0 102551 1310291 1243624 2026-04-26T16:26:55Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1310291 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba é '''Dáirias I''' ({{lang-peo|𐎭𐎠𐎼𐎹𐎺𐎢𐏁}}, ''Dārayavaʰuš''), ar a dtugtar freisin '''Dáirias Mór''', tríú Rí na Ríthe ar an [[Impireacht Acaeiméineach]], ina réim ó 522 go 486 RCR. Rialaigh sé nuair a bhí an impireacht ina bhuaic. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-beath-eg}} {{Síol-beath-ir}} [[Catagóir:Farónna]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe na hImpireachta Acaeiméinigh]] [[Catagóir:Sean-Tiomna]] rn1qyulsvq532290so4ekhtp0ow4m9n 0 102569 1310290 1292408 2026-04-26T16:25:44Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1310290 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba é Artaixeirxéas I ([[Sean-Pheirsis]]: 𐎠𐎼𐎫𐎧𐏁𐏂𐎠, ''Artaxšaçāʰ'', [[An tSean-Ghréigis]]: Ἀρταξέρξης) cúigiú Rí na Ríthe ar an [[Impireacht Acaeiméineach]], ina réim ó 465 go 424 RCR. Ba mhac le [[Xeirxéas I]] é. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-beath-eg}} {{Síol-beath-ir}} [[Catagóir:Farónna]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe na hImpireachta Acaeiméinigh]] 0f5m3etzbs0lnq8nqw8f8u7jl9p5r7l 1310292 1310290 2026-04-26T16:27:35Z Seachránaí 53315 1310292 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba é Artaixeirxéas I ({{lang-peo|𐎠𐎼𐎫𐎧𐏁𐏂𐎠}}, ''Artaxšaçāʰ'', {{lang-grc|Ἀρταξέρξης}}) cúigiú Rí na Ríthe ar an [[Impireacht Acaeiméineach]], ina réim ó 465 go 424 RCR. Ba mhac le [[Xeirxéas I]] é. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-beath-eg}} {{Síol-beath-ir}} [[Catagóir:Farónna]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Ríthe na hImpireachta Acaeiméinigh]] g1wdk7mm2pshdr98tfxf3xnd3tap15b 0 102731 1310367 1262584 2026-04-26T22:10:58Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310367 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Scannáin}} {{Teideal iodálach}} Tá '''''The'' ''Godfather''''' nó ‘'''''An Seanóir''''' (1972) áirithe mar cheann de na [[Scannánaíocht|scannáin]] is fearr riamh; saothar ceannródaíoch, tathagach a thug leis trí dhuais [[Gradaim an Acadaimh|Oscar]] agus a ghin dhá scannán leantacha; bhain ‘Part II’ (1974) sé cinn acu, níor bhain an tríú scannán (1990) aon Oscar cé gur ainmníodh é seacht n-uaire..<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/leargas-taitneamhach-ach-seanchaite-in-aiteanna-ar-dheanamh-an-scannain-the-godfather/|teideal=Léargas taitneamhach ach seanchaite ar dhéanamh ‘The Godfather’|údar=Breandán M Mac Gearailt|dáta=27 Meitheamh 2022|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-07-04}}</ref><ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/scannain/the-godfather/|teideal=The Godfather 1972 - Francis Ford Coppola|údar=Micheál Mac an Bheatha|dáta=15 Deireadh Fómhair 2013|language=ga-IE|work=NÓS|dátarochtana=2022-07-04}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Léiriú === Scríobh Mario Puzo an leabhar ‘The Godfather’ i 1969. Iodálach-Mheiriceánach ab ea é a rugadh in Hell’s Kitchen, Nua-Eabharc, ba as Campania i ndeisceart na hIodáile iad a thuismitheoirí. Bhí páirt mhór ag [[Marlon Brando]] (Vito Corelone), [[Robert de Niro]] (Vito agus é óg) agus [[Al Pacino]] (Mícheál Corelone) sa chéad scannán. Tá cáil ar an [[fuaimrian]], go háirithe an príomhamhrán, ‘The Godfather Waltz’, go hálainn ach bagrach ag an am céanna.<ref name=":0" /> Tá roinnt mhaith den chaint i gcuid a dó den tríológ i Sicilianu nó [[An tSicilis]], teanga na [[Sicilis|Sicile]]. Chaith De Niro agus roinnt de na haisteoirí eile roinnt míonna sa tSicil ag foghlaim na canúna sular cuireadh tús leis an scannánú. === Tionchar === Bhí an-tionchar ag ‘The Godfather’ ar gach scannán eile ‘gangster’ a tháinig ina dhiaidh ó ‘Goodfellas’ go ‘Casino’. Tá Vito Corelone ar na carachtair scannáin is clúití riamh, leag sé síos an steiréitíopa a lean gach scannán den chineál seo ó shin agus is minic a rinneadh scigaithris air dá bharr.<ref name=":0" /> Nuair a tháinig ''The Godfather'' chun cinn sna [[1970idí]], tugadh tús áite don *[[Maifia|Mafia]] *Iodálach sa chultúr coiteann. Dá bharr seo, bhí sé furasta neamhaird a thabhairt ar an bhithiúnach Éireannach, na drongadóirí de bhunadh na hÉireann sna Stáit Aontaithe.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-an-toir-le-tamall-anuas-ar-leabhair-faoi-na-bithiu.aspx|teideal=An-tóir le tamall anuas ar leabhair faoi na bithiúnaigh Éireannacha|údar=Tom Deignan|dáta=Bealtaine 2005|language=ga-IE|work=Beo!|dátarochtana=2022-07-04}}</ref> Tháinig ''The Offer'' amach sa bhliain 2022, sraith drámaíochta deich gclár a thugann éachtaint ar an gcorraíl a bhain le próiseas forbartha agus léirithe ''The Godfather''.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/cultur-clar-podchraoladh-no-leabhar-uait-ta-roinnt-moltai-againn/|teideal=CULTÚR: Clár podchraoladh nó leabhar uait? Tá roinnt moltaí againn…|dáta=24 Meitheamh 2022|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-07-04}}</ref> [[Íomhá:1972 - Eric Theater Ad - 28 May MC - Allentown PA.jpg|clé|mion|Fógra]] == Féach freisin == * [[Maifia]] * [[Al Pacino]] * [[Marlon Brando|Marlin Brando]] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Godfather, The}} [[Catagóir:Scannáin 1972]] [[Catagóir:Maifia]] [[Catagóir:Sraitheanna scannán]] [[Catagóir:Tríológa]] o3fxxpq3rwd26vjqefkucadlxf5r4vp 0 102773 1310319 1275798 2026-04-26T16:59:49Z Marcas.oduinn 33120 /* Foinsí */Eagrú 1310319 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Doiciméad}} [[Íomhá:Manannán mac Lir sculpture, Gortmore (geograph 4107287).jpg|mion|deis|Manannán mac Lir, dealbh le John Sutton ag Gort Mór, [[Aird Mhic Giollagáin]], [[Contae Dhoire]] (2014).<ref>[http://www.derryjournal.com/news/the-return-of-sea-god-sculpture-manannan-mac-lir-1-6819326 Manannán Mac Lir], ''Derry Journal'', 26ú Meitheamh 2015.</ref>]] Seanscéal i [[miotaseolaíocht na nGael]] is ea ''' Eachtra Cormaic i dTír Tairngire ''' ([[Meán-Ghaeilge]] ''' Echtra Cormaic i Tir Tairngiri''') ina insítear turas [[Ardrí na hÉireann]], [[Cormac mac Airt]], chuig [[Tír na nÓg]], agus dia na mara [[Manannán mac Lir]] ina chónaí ann. == Foinsí == Tá naoi lámhscríbhinn páipéir den scéal atá ar marthain, agus an ceann is óige ón mbliain 1699.<ref>Hull, 1949, lch. 871</ref><ref name=codecs/> San eagrán le [[Whitley Stokes]], tá ann mar lán-teideal (''Scel na Fir Flatha,'') ''Echtra Cormaic i Tir Tairngiri ocus Ceart Claidib Cormaic''. Tógadh [[Leabhar Bhaile an Mhóta]] mar bhunleagan, le leaganacha as [[Leabhar Buí Leacáin]].<ref name=stokes-echtra-cormaic/> Níl ach pas beag difríochtaí ann idir na leaganacha, le chéile an chéad athleagan, a scríobhadh idir na blianta 1150–1200 bunaithe ar fhianaise teangeolaíochta. Meastar go raibh leagan níos luaite ann mar bhuntéacs.<ref>Hull, 1949, lch. 871</ref><ref name=codecs/> D'eagraigh [[Vernam Hall]] dara hathleagan as [[Leabhar Fhear Maí]].<ref>Hull, 1949, ll. 871–883</ref><ref name=codecs/> Rinne [[Eoghan Ó Comhraí]] aistriúchán as shliocht den athleagan seo.<ref name=ocurry-musical-branch/> San eagrán le [[Standish Hayes O'Grady]], tugtar don scéal an teideal ''Fagháil Chraoibhe Cormaic'',<ref name=bruford/> edited by .<ref name=ogrady-faghail>O'Grady, 1857, eag. ''Faghail Craoibhe Chormaic mhic Airt'', ll. 212–229</ref> Seo an tríú hatheagrán as Meán-Ghaeilge déanach. Ní fios cén lámhscríbhinn a bhain Ó Grádaigh leas as. D'fhoilsigh [[Joseph Jacobs]] coimre d'aistriúchán Uí Ghrádaigh i ndíolaim dá chuid.<ref name=jacobs/> Rinne [[Lady Gregory]] ag insint den scéal ina leabhar, ''[[Gods and Fighting Men]]'', Táin teideal ''His Three Calls to Cormac''.<ref name=gregory/> == Naisc sheachtracha == * ''[http://www.sacred-texts.com/neu/celt/gafm/ Gods and Fighting Men]'' le Lady Gregory ar sacred-texts.com * ''[http://www.luminarium.org/mythology/ireland/ Irish mythology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220921114442/http://www.luminarium.org/mythology/ireland/ |date=2022-09-21 }}'' ar luminarium.org == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Cormac, Eachtra}} [[Catagóir:Eachtraí]] 168j9kp6vndckzgj6bwmwo1oy6jq0s1 1310328 1310319 2026-04-26T17:20:13Z Marcas.oduinn 33120 /* Foinsí */Nasc 1310328 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Doiciméad}} [[Íomhá:Manannán mac Lir sculpture, Gortmore (geograph 4107287).jpg|mion|deis|Manannán mac Lir, dealbh le John Sutton ag Gort Mór, [[Aird Mhic Giollagáin]], [[Contae Dhoire]] (2014).<ref>[http://www.derryjournal.com/news/the-return-of-sea-god-sculpture-manannan-mac-lir-1-6819326 Manannán Mac Lir], ''Derry Journal'', 26ú Meitheamh 2015.</ref>]] Seanscéal i [[miotaseolaíocht na nGael]] is ea ''' Eachtra Cormaic i dTír Tairngire ''' ([[Meán-Ghaeilge]] ''' Echtra Cormaic i Tir Tairngiri''') ina insítear turas [[Ardrí na hÉireann]], [[Cormac mac Airt]], chuig [[Tír na nÓg]], agus dia na mara [[Manannán mac Lir]] ina chónaí ann. == Foinsí == Tá naoi lámhscríbhinn páipéir den scéal atá ar marthain, agus an ceann is óige ón mbliain 1699.<ref>Hull, 1949, lch. 871</ref><ref name=codecs/> San eagrán le [[Whitley Stokes]], tá ann mar lán-teideal ''Scel na Fir Flatha,'' ''Echtra Cormaic i Tir Tairngiri ocus [[Cert Claidib Cormaic]]''. Tógadh [[Leabhar Bhaile an Mhóta]] mar bhunleagan, le leaganacha as [[Leabhar Buí Leacáin]].<ref name=stokes-echtra-cormaic/> Níl ach pas beag difríochtaí ann idir na leaganacha, le chéile an chéad athleagan, a scríobhadh idir na blianta 1150–1200 bunaithe ar fhianaise teangeolaíochta. Meastar go raibh leagan níos luaite ann mar bhuntéacs.<ref>Hull, 1949, lch. 871</ref><ref name=codecs/> D'eagraigh [[Vernam Hall]] dara hathleagan as [[Leabhar Fhear Maí]].<ref>Hull, 1949, ll. 871–883</ref><ref name=codecs/> Rinne [[Eoghan Ó Comhraí]] aistriúchán as shliocht den athleagan seo.<ref name=ocurry-musical-branch/> San eagrán le [[Standish Hayes O'Grady]], tugtar don scéal an teideal ''Fagháil Chraoibhe Cormaic'',<ref name=bruford/> edited by .<ref name=ogrady-faghail>O'Grady, 1857, eag. ''Faghail Craoibhe Chormaic mhic Airt'', ll. 212–229</ref> Seo an tríú hatheagrán as Meán-Ghaeilge déanach. Ní fios cén lámhscríbhinn a bhain Ó Grádaigh leas as. D'fhoilsigh [[Joseph Jacobs]] coimre d'aistriúchán Uí Ghrádaigh i ndíolaim dá chuid.<ref name=jacobs/> Rinne [[Lady Gregory]] ag insint den scéal ina leabhar, ''[[Gods and Fighting Men]]'', Táin teideal ''His Three Calls to Cormac''.<ref name=gregory/> == Naisc sheachtracha == * ''[http://www.sacred-texts.com/neu/celt/gafm/ Gods and Fighting Men]'' le Lady Gregory ar sacred-texts.com * ''[http://www.luminarium.org/mythology/ireland/ Irish mythology] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220921114442/http://www.luminarium.org/mythology/ireland/ |date=2022-09-21 }}'' ar luminarium.org == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Cormac, Eachtra}} [[Catagóir:Eachtraí]] 6oxsmnmj7h84nifnu4xwvbodvh9vrtc 14 103284 1310389 1233469 2026-04-26T22:58:54Z Taghdtaighde 60452 Sórtáil 1310389 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:Daoine de reir re}} [[Catagóir:Stair| Re]] [[Catagóir:Daoine| Re]] [[Catagóir:Daoine de réir ceangail]] 218whwgprm3zn0o651phpia2af507da 0 103619 1310381 1200089 2026-04-26T22:51:31Z Taghdtaighde 60452 Catagóirí curtha leis agus beagán eile 1310381 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Scoláire Éireannach sa chéad leath den 19ú haois ab ea '''Éadbhard Ó Raghallaigh''' (6 Nollaig 1765 – 26 Lúnasa 1830).<ref name='Ainm'>{{Cite web-en|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1222|title=Ó RAGHALLAIGH, Éadbhard (1765–1830) {{!}} ainm.ie|author=[[Diarmuid Breathnach]] agus [[Máire Ní Mhurchú]]|access-date=2024-02-19|language=ga|work=[[Ainm.ie|An Bunachar Náisiúnta Beathaisnéisí Gaeilge]] (Ainm.ie)}}</ref><ref name=ucd>{{lua idirlín |url=http://www.ucd.ie/archives/html/collections/o%27reilly-edward.html |teideal=University College Dublin |access-date=2009-06-20 |archive-url=https://web.archive.org/web/20080920092648/http://www.ucd.ie/archives/html/collections/o'reilly-edward.html |archive-date=2008-09-20 |url-status=dead |dátarochtana=2022-08-05 |archivedate=2008-09-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080920092648/http://www.ucd.ie/archives/html/collections/o%27reilly-edward.html }}</ref> ==Beathaisnéis== Rugadh Ó Raghallaigh an 6 Nollaig 1765. Ba é Eoghan Ó Raghallaigh as Baile an Chorráin, [[Contae na Mí]], a sheanathair. Bhog athair Éadbhaird go [[Crois Araild|Cros Araild]], Baile Átha Cliath, áit a raibh sé ag cleachtadh mar [[Poitigéir|phoitigéir]]. Deirtear in ''The History of the City of Dublin'', Iml. II, lch. 934, le John Warburton (1818 )-" gur cuireadh oideachas ar Éadbhard Ó Raghallaigh i mBaile Átha Cliath, áit nár chuala sé riamh Gaeilge á labhairt. Chuir sé é féin i mbun staidéir ar an teanga trí thimpiste. Sa bhliain 1794 bhí roinnt leabhar le diúscairt ag fear óg den ainm Wright, a bhí ar tí dul ar imirce óna thír dhúchais, agus ba í lámhscríbhinní na hÉireann a bhí i gceist go príomha. Bhí siad bailithe trí thionscnaíocht an fhir den ainm [[Muiris Ó Gormáin|Morris O'Gorman]], a bhí ina chléireach do Shéipéal Lána Mhuire, agus an duine ónar fhoghlaim an Dr. Young, Easpag Chluain Fearta, agus an [[Charles Vallancey|Ginearál Valancey]], Gaeilge. Cheannaigh an tUasal Ó Raghallaigh an leabharlann seo ó Wright, a líon cúig shac mhóra, agus tar éis dó scrúdú a dhéanamh, fuair sé amach go raibh bailiúchán de lámhscríbhinní is annaimhe aige. Ar cheann acu tá caoga giní diúltaithe aige ó shin. Máistir an stór luachmhar seo, chuir sé tús le staidéar na teanga, agus trí a bhuanseasmhacht, fuair sé eolas domhain ar an teanga ársa na tíre." Thug Éadbhard Ó Raghallaigh faoin saothar is fearr a bhfuil cuimhne air a chur le chéile, a Fhoclóir Gaeilge - Béarla a foilsíodh sa bhliain 1817. Ceapadh é ina rúnaí cúnta ag an Iberno - Celtic Society nuair a bunaíodh é an bhliain dár gcionn d'fhonn litríocht na hÉireann a chaomhnú agus a chur chun cinn. I measc a chuid oibre le linn na 1820idí bhí ''Dictionary of Irish Writers'' agus catalóga de lámhscríbhinní Gaeilge i leabharlanna Bhaile Átha Cliath, lena n-áirítear [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|Coláiste na Tríonóide]]. Bhí sé ar dhuine de na bailitheoirí ba thúisce de cheol na hÉireann agus is é an teideal atá ar a bhailiúchán ná ''The Farmer and O'Reilly Collection''. I mBealtaine 1830, tugadh conradh dó chun comhairle a thabhairt maidir le hainmníocht Gaeilge le haghaidh luath-léarscáileanna na [[Suirbhéireacht Ordanáis na hÉireann|Suirbhéireachta Ordanáis]], ach níor chaith sé ach ceithre mhí ar an obair seo sula bhfuair sé bás. Ní raibh sé ina fhostaí foirmiúil san tSuirbhé, is dócha gur íocadh é as a chuid seirbhísí gairmiúla. Tháinig [[Seán Ó Donnabháin]] ina áit i mí Dheireadh Fómhair 1830. ==Bás== Fuair Éadbhard Ó Raghallaigh bás Dé hAoine an 26 Lúnasa 1830 ag Cros Araild, Baile Átha Cliath. Ba é a chol ceathrair n tAth. Eugene O'Reilly, sagart paróiste na h[[An Uaimh|Uaimhe]], Contae na Mí seiceadóir a eastáit. Dhíol a sheiceadóir a leabharlann de lámhscríbhinní na hÉireann sa bhliain chéanna agus cheannaigh Acadamh Ríoga na hÉireann a lán imleabhar. ==Teaghlach== B'[[Cumann na nÉireannach Aontaithe|Éireannach Aontaithe]] é Andrew O'Reilly (1756 – 4 Lúnasa 1862), a bhí ina chomhfhreagraí i b[[Páras]] don ''[[The Irish Times|Irish Times]]'' agus údar an leabhair ''Reminiscences of an emigrant Milesian'' . Ba é Patrick O'Reilly mac Éadbhaird, a fuair a chuid oideachais ar scoil na hUaimhe. == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Raghallaidh, Eadbhard O}} [[Catagóir:Scoláirí Gaeilge]] [[Catagóir:Foclóirithe Éireannacha]] [[Catagóir:Foclóirithe Gaeilge]] [[Catagóir:Poitigéirí Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Contae Bhaile Átha Cliath]] [[Catagóir:Éireannaigh sa 18ú haois]] [[Catagóir:Éireannaigh sa 19ú haois]] 8p9je3obg43bsu6iyl1wlx76mqb3x68 0 104881 1310488 1294312 2026-04-27T10:19:15Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310488 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is [[aisteoir]] [[Éireannach]] í '''Amybeth McNulty'''. Rugadh ar [[7 Samhain]] [[2001]] i [[Leitir Ceanainn]] í. Tá cáil bainte amach aice mar an carachtar [[Anne Shirley]] ar an chlár teilifíse ''[[Anne with an E]]'' (2017-19)<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/meain/teilifis/sraitheanna-teilifise-na-deichaoise-cuid-a-do/|teideal=Sraitheanna Teilifíse na Deichaoise - cuid a dó|údar=Póilín Nic Géidigh|dáta=2019-12-31|language=en-GB|work=NÓS|dátarochtana=2026-01-19|archivedate=2025-06-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250613141940/https://nos.ie/meain/teilifis/sraitheanna-teilifise-na-deichaoise-cuid-a-do/}}</ref> agus mar Vickie sa tsraith [[Netflix]] ''[[Stranger Things]]'' (2022–2025). == Saol pearsanta == Rugadh in [[Ospidéal Ginearálta Leitir Ceanainn]] í agus tógadh i m[[Baile na nGallóglach]] í. Bhí a h-athair Éireannach agus a máthair Ceanadach. Rinne sí scolaíocht bhaile. Ba bhall den "amharclann óige" in [[Amharclann an Ghrianáin]] í agus oileadh i mbailé agus aisteoireacht í ansin. Nuair a bhí sí 19 d'aois, bhog sí ó [[Dún na nGall|Dhún na nGall]] go [[Londain]]. Is [[déghnéasach]] í agus tháinig sí amach in [[2020]]. Is [[veigeatóir]] í. == Scannánliosta == ===Scannáin=== {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;" |- bgcolor="#B0C4DE" align="center" ! Bliain || Teideal || Ról || Nótaí eile |- | 2014 | ''A Risky Undertaking'' | Ariadne Pleasant | |- |2016 |''Morgan'' | Morgan óg | |- | rowspan="2" | 2019 | ''Black Medicine'' | Áine | |- | ''All My Puny Sorrows'' | Nora Von Riesen | |- | 2024 | ''She Came Back'' | Charlie McLeod |- | 2024 | ''Maternal'' | Charly | |- | 2025 | ''Ballistic'' | Diana | |- |} ===Teilifís=== {| border="2" cellpadding="4" cellspacing="0" style="margin: 1em 1em 1em 0; background: #f9f9f9; border: 1px #aaa solid; border-collapse: collapse; font-size: 90%;" |- bgcolor="#B0C4DE" align="center" ! Bliain || Teideal || Ról || Nótaí eile |- | 2014 | ''Agatha Raisin' | Agatha Óg | 1 eipeasóid |- |2015 |''[[Clean Break]]'' | Jenny Rane | 4 eipeasóid |- | 2015 | ''The Sparticle Mystery'' | Sputnik | Eipeasóid: "The Fisher Girls" agus "The Raid" |- | 2017-2019 | ''Anne with an E'' | Anne Shirley | Príomhpháirt |- | 2022-2025 | ''[[Stranger Things]]'' | Victoria "Vickie" Dunne | Ról athfhillteach (séasúr 4); príomhpháirt (séasúr 5) |- |- |} == Tagairtí == {{Reflist}} == Naisc sheachtracha == *[https://www.imdb.com/name/nm6741374/ Amybeth McNulty] ar [[IMDb]] {{síol-aisteoir}} {{DEFAULTSORT:McNulty, Amybeth}} [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Daoine LADT]] [[Catagóir:Ban-aisteoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine a rugadh in 2001]] [[Catagóir:Daoine as Contae Dhún na nGall]] pdfc9012c42j83g9pfbwgf6j4zyx0ne 0 105797 1310448 1170911 2026-04-27T00:30:38Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310448 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Sraith Teilifíse}} [[Íomhá:Jimmy Savile PICT6249a.jpg|mion|[[Jimmy Saville]], láithreoir agus mí-úsáideoir gnéis|clé]] Clár ceoil suaitheanta a bhíodh á chraoladh go seachtainiúil ar [[BBC One|BBC 1]] idir 1964-2005 (agus [[BBC Two|BBC 2]] 2005-2006) sa Bhreatain ba ea '''''Top of the Pops'''''. Bhí dhá phríomhsprioc ag ''Top of the Pops'': * comhaireamh síos a dhéanamh ar Rogha 30 na Cairte agus * blaiseadh a thabhairt de na hamhráin is mó a bhí ag dul i bhfeidhm ar an bpobal i rith na seachtaine roimh ré.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/ceol/40-bliain-o-bhi-amhran-gaeilge-ar-top-of-the-pops/|teideal=40 bliain ó bhí amhrán Gaeilge ar Top of the Pops…|údar=Seán Ó Dubhchon|dáta=28ú Samhain 2022|language=ga-IE|work=NÓS|dátarochtana=2022-11-30}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Ócáidí speisialta === Ba iad [[Clannad]] an t-aon bhanna a chan i n[[An Ghaeilge|Gaeilge]] ar ''Top of the Pops'' riamh, le ‘[[Theme From Harry's Game|Theme From ''Harry’s Game'']]’, ar an 11 Samhain 1982. === Mí-úsáid gnéis === Dioscmharcach, láithreoir Top of the Pops agus mí-úsáideoir gnéis scanrúil ab ea [[Jimmy Savile|Sir Jimmy Savile]], Thaitin caidreamh collaí a bheith aige le cailíní óga .. ar feadh 50 bliana Ní dúirt éinne faic agus níor rugadh air riamh (d'éag 29 Deireadh Fómhair 2011). Bhí an bhunaíocht chaoinfhulangach is cosúil. === Fíricí fánacha === D'úsáid an [[BBC]] an amhrán "Yellow Pearl" ón albam ''The Philip Lynott Album'' mar an gceol aitheantais do ''Top of the Pops'' ar feadh tamaill.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Yellow Pearl (song)|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Yellow_Pearl_(song)&oldid=1082576809|journal=Wikipedia|date=2022-04-13|language=en}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Top of the Pops / Yellow Pearl (guitar version)|url=https://www.youtube.com/watch?v=m9iKsSoVO94|language=en}}</ref> == Féach freisin == * [[Theme From Harry's Game|Theme From ''Harry’s Game'']] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Cláir BBC]] [[Catagóir:Popcheol]] [[Catagóir:Rac-cheol]] [[Catagóir:Cláir siamsaíochta]] qqojml7omq84y9ybq8feqz2ru4vycrz 0 106429 1310357 1253031 2026-04-26T20:14:20Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310357 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine|imatge=[[Íomhá:Séamus_Ó_Beaglaoich_Seamus_Begley.jpg|220px]]}} Ceoltóir, amhránaí agus feirmeoir ó Bhaile na bPoc i g[[Corca Dhuibhne]] a bhí in '''Séamus Ó Beaglaoich''' nó '''Séamus Begley''' ([[26 Lúnasa]] [[1949]] - [[9 Eanáir]] [[2023]]).<ref>{{Lua idirlín|url=https://rip.ie/death-notice/s%C3%A9amus-%C3%93-beaglaoich-ballydavid-kerry/522360|teideal=Death Notice of Séamus Ó Beaglaoich|language=en|work=rip.ie|dátarochtana=2023-01-20}}</ref> Bhí sé ar dhuine de phearsana móra na Gaeltachta agus ar dhuine de mhórcheoltóirí traidisiúnta a linne. Bhí an Beaglaíoch áirithe ar dhuine de na boscadóirí ba chumasaí agus na hamhránaithe ba bhinne sa tír.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.radiokerry.ie/news/renowned-west-kerry-musician-and-singer-seamus-begley-has-died-312398|teideal=Renowned West Kerry musician and singer Séamus Begley has died|language=en|work=RadioKerry.ie|dátarochtana=2023-01-10}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/music/2023/01/10/seamus-begley-a-gloriously-boisterous-musician-who-laced-his-sets-with-fall-off-the-seat-humour/|teideal=Séamus Begley: A gloriously boisterous musician who laced his sets with fall-off-the-seat humour|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2023-01-10}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/regionals/kerryman/news/family-and-friends-devastated-by-the-death-of-kerry-musician-and-singer-seamus-o-beaglaoich-42274012.html|teideal=Seamus Begley: Family and friends devastated by the death of Kerry musician and singer Séamus Ó Beaglaoich|language=en|work=independent|dátarochtana=2023-01-10}}</ref> Dála a mhuintire roimhe, bhí sé tugtha do sheánraí éagsúla amhrán, bídís i mBéarla nó i nGaolainn.<ref name=":02">{{Luaigh foilseachán|title=An ceoltóir cáiliúil Séamus Ó Beaglaoich tar éis bháis|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0110/1345823-an-ceoltoir-cailiuil-seamus-o-beaglaoich-tar-eis-bhais/|date=2023-01-10|language=ga-IE|author=Seán Mac an tSíthigh / Nuacht RTÉ}}</ref> == Saol == Rugadh agus tógadh Séamus Ó Beaglaoich i m[[Baile na bPoc, Paróiste Mórdhach|Baile na bPoc]] i g[[Corca Dhuibhne]], duine de naonúr clainne a raibh bua an cheoil iontu go léir. Rugadh é i gceann de theaghlaigh mhóra an cheoil in Éirinn – muintir Bheaglaoich Bhaile na bPoc. Bhíodh halla rince ar an Muirígh ag muintir Bheaglaoich agus é ina chomórtas idir ógánaigh Bhaile na bPoc féachaint cé leis a thitfeadh an gradam – a bheith ag seinm ag na céilithe sa halla.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/bfheidir-gurb-e-an-t-amhranai-ba-bhinne-da-gcuala-riamh-e-seamus-o-beaglaoich-ar-shli-na-firinne/|teideal=‘B’fhéidir gurbh é an t-amhránaí ba bhinne dá gcuala riamh é’ – Séamus Ó Beaglaoich ar shlí na fírinne|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-01-10}}</ref> Thosaigh an Beaglaíoch ag seinm ceoil in Halla na Muirí agus é 14 bliain d’aois. Ba iad leithéidí Joe Burke, Paddy O’Brien agus [[Finbarr Dwyer]] na boscadóirí ba mhó a chuaigh i bhfeidhm air agus é ag teacht chun coinlíochta. Deireadh sé féin go mba bhreá an lá dó ag [[Oireachtas na Gaeilge|Oireachtas]] na bliana 1969 ach a ndúirt an moltóir [[Seán Ó Tuama|Seán Óg Ó Tuama]] leis an mBeaglaoch óg go raibh a ghuth róbhinn don [[Sean-nós (amhránaíocht)|sean-nós]].<ref name=":02" /> Thug sé tamall dá shaol ag obair in [[Chicago, Illinois|Chicago]] ach d’fhill sé ar an bhfód dúchais agus bhí ina fheirmeoir anseo.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/ceol/an-ceoltoir-aitheanta-seamus-o-beaglaoich-ar-shli-na-firinne/|teideal=An ceoltóir aitheanta Séamus Ó Beaglaoich ar shlí na fírinne|údar=NÓS|dáta=9ú Eanáir 2023|language=ga-IE|work=NÓS|dátarochtana=2023-01-10}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Le spreagadh Riobaird Mhic Góráin Ghael Linn, d'eisigh Séamus Ó Beaglaoich féin agus a dheirfiúr Máire a gcéad albam in 1973, ''An Ciarraíoch Mallaithe''. Ní fada gur bhain fear pharóiste Mórdhach gradam amach mar cheoltóir, ní hamháin in Éirinn ach ar fud an domhain. As a chumas diamhair ar an m[[bosca ceoil]] is mó a thuill sé aitheantas agus bhain a chleamhnas ceoil leis an ngiotáraí [[Steve Cooney]] suaitheadh maith as saol an cheoil thraidisiúnta tar éis dóibh bualadh lena chéile ar dtúis i dtábhairne an Bhreathnaigh ar an mBóthar i 1984.<ref name=":02" /> Chuir sé albam eile amach le Máire in 1989, ''Planxtaí Bhaile na bPoc''. As an gcleamhnas ceolmhar a rinneadh dó féin agus an t[[An Astráil|Astrálach]] Steve Cooney do tháinig ''Meitheal'' sa bhliain 1996<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.irishtune.info/album/BgCn/|teideal=Meitheal by Séamus Begley and Stephen Cooney - as analyzed at irishtune.info|work=www.irishtune.info|dátarochtana=2023-01-10}}</ref> - cnuasach a bhain an anáil do phobal an cheoil de bharr an choir nua a bhaineadar as ceol traidisiúnta. Is mó duine a bhí meallta ag a n-albam ''Meitheal'' agus ag a gceolchoirmeacha spleodracha a mbíodh fiántas agus anam as an ngnáth ag baint leo. Mar “Guns N’ Roses Bhaile na bPoc” a chuir an craoltóir [[Ailbhe Ó Monacháin]] i láthair iad ar oíche oscailte TG4 i 1996. Ina dhiaidh sin, bhí leithéidí Jim Murray agus Tim Edey mar thionlacan aige.<ref name=":02" /> Bhuaigh a saothar ''Ragairne'' (2001),<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://www.irishtune.info/album/SBJM+1/|teideal=Ragairne (Revelling at Night) by Seamus Begley and Jim Murray - as analyzed at irishtune.info|work=www.irishtune.info|dátarochtana=2023-01-10}}</ref> in éineacht le Jim Murray, duaiseanna d’albam traidisiúnta na bliana ó ''Hot Press'' agus ''The Irish Times''. === Feirmeoir agus scéalaí === Cé gur thug a chuid ceoil ar fud an domhain é, do lean Ó Beaglaoich leis an bhfeirmeoireacht i mBaile na bPoc agus bhí ardaithne ag feirmeoirí na dúthaí air agus é ag obair mar chonraitheoir sadhlais.<ref name=":02" /> Bhí sé de cháil ar Shéamus go n-éiríodh leis dul go croí an amhráin i gcónaí agus taibhsíodh do scata go mba thríd agus leis agus ann a deirtí an t-amhrán.Thug sé tamall mar chonraitheoir sadhlais. Cé go ndeireadh sé féin gur mhinic go raibh dícheall déanta is faic dá bharra, bhí stráice maith talún tugtha chun míntíreachais aige i gcaitheamh na mblianta. Ina pharóiste dúchais, Paróiste Mórdhach, bhí Ó Beaglaoich aitheanta mar shárchainteoir agus é ar dhuine de na daoine ab fhearr sa Ghaeltacht chun scéal a insint.<ref name=":02" /> == Bás agus oidhreacht == Fuair Séamus Ó Beaglaoich bás gan choinne in Eanáir na bliana [[2023]], in aois a 73 bliana. Ag éileamh lena chroí, chuaigh sé faoi scian in [[Ospidéal Luimnigh]] ach chuaigh cúrsaí in aimhréidh.<ref>{{Lua idirlín|url=https://snbc13.com/seamus-begley-trad-musician-irish-accordion-player-died-following-heart-surgery-death-obituary/|teideal=Seamus Begley Trad Musician, Irish accordion player died following heart surgery|údar=Morrison Liam SNBC13|dáta=2023-01-10|language=en-US|work=SNBC13.com|dátarochtana=2023-01-10}}</ref> Cuireadh Séamus Ó Beaglaoich i [[reilig Chill Chuáin]].<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Ómós don cheoltóir Séamus Ó Beaglaoich ag a aifreann sochraide|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0114/1346701-omos-don-cheoltoir-seamus-o-beaglaoich-ag-a-aifreann-sochraide/|date=2023-01-14|language=ga-IE|author=Sorcha Ní Mhonacháin / Nuacht RTÉ}}</ref> Léiriú ar shuim agus ar mheas an phobail ar Shéamus gur chraol [[RTÉ Raidió na Gaeltachta]] an t-aifreann ar a leathanach [[Facebook]]. Maireann a bhean chéile Mary, a gclann - Breandán, Eoin, Niall agus Méabh - deartháireacha agus deirfiúracha agus a gclannaibh siúd. ==Dioscliosta== * 1972 ''An Ciarraíoch Mallaithe'', le Séamus & Máire Ní Bheaglaoich * 1989 ''Plancstaí Bhaile na Buc'', le Séamus & Máire Ní Bheaglaoich * 1992 ''Bringing it all Back Home'', Guinness Tour, (albam díolama) * 1993 ''Meitheal'',<ref name=":0" /> le Séamus agus Stephen Cooney agus Máire Ní Bheaglaoich * 2000 Chieftains, ''Water from the Well,'' (albam díolama) * 2001, Beginish, ''Stormy Weather'', Séamus ag canadh * 2001 ''Ragairne, Reveling at Night'',<ref name=":1" /> le Jim Murray * 2002 ''Ragtime'' * 2003 Frankie Lane, ''Gunsmoke at El Paso'', (albam díolama) * 2009: ''Éirí go Lá'',<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtune.info/album/SBJM+2/|teideal=Éirí Go Lá by Seamus Begley and Jim Murray - as analyzed at irishtune.info|work=www.irishtune.info|dátarochtana=2023-01-11}}</ref> Seamus Begley & Jim Murray * 2010: ''Disgrace Notes'', Seamus Begley & Tim Edey * 2015: ''The Bold Kerryman'' == Féach freisin == * [[Donal Lunny]] == Tagairtí == {{Reflist}} == Naisc sheachtracha == * [https://tuairisc.ie/bfheidir-gurb-e-an-t-amhranai-ba-bhinne-da-gcuala-riamh-e-seamus-o-beaglaoich-ar-shli-na-firinne/ Tuairisc 2023-01-10: Séamus Ó Beaglaoich ar shlí na fírinne] * [https://nos.ie/cultur/ceol/an-ceoltoir-aitheanta-seamus-o-beaglaoich-ar-shli-na-firinne/ Nós 2023-01-09: Séamus Ó Beaglaoich ar shlí na fírinne] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230110125912/https://nos.ie/cultur/ceol/an-ceoltoir-aitheanta-seamus-o-beaglaoich-ar-shli-na-firinne/ |date=2023-01-10 }} {{DEFAULTSORT:Beaglaoich, Séamus Ó}} [[Catagóir:Ceoltóirí traidisiúnta na hÉireann]] [[Catagóir:Básanna in 2023]] [[Catagóir:Amhránaithe ar an Sean-Nós]] [[Catagóir:Daoine as Corca Dhuibhne]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1949]] q8rxfu1pvzeatecj78bhnnm28wlzhi6 14 108133 1310419 1138952 2026-04-26T23:32:27Z Taghdtaighde 60452 Catagóirí athraithe 1310419 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Sacar]] [[Catagóir:Stair de réir topaic|Sacar]] ats3ia71gxga1y74hq0ncr9hs76rgm0 14 108328 1310421 1139757 2026-04-26T23:34:26Z Taghdtaighde 60452 Catagóirí athraithe 1310421 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Stair de réir topaic|Teangacha]] [[Catagóir:Teangacha]] jg0evhosou0eyfcqopeagmoupujso9s 0 109476 1310492 1266025 2026-04-27T11:12:12Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310492 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Tíreolaíocht Fhisiceach}} Tá an bearnas '''An Chonair''' suite i g[[Corca Dhuibhne|Corca Dhuibhne,]]<nowiki/>soir ó thuaidh ón [[An Daingean|Daingean]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/ga/101110|teideal=An Chonair/Connor Hill Road|language=ga|work=logainm.ie|dátarochtana=2023-08-05}}</ref> Tá cáil idirnáisiúnta ar an gConair ar limistéir sléibhe i gcroílár Chorca Dhuibhne, a mheallann na céadta míle turasóir gach bliain.<ref>{{Luaigh foilseachán|title='€10m ró-dhaor le talamh sa Chonair a cheannach'-Taoiseach|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0804/1398261-10m-ro-dhaor-le-talamh-sa-chonair-a-cheannach-taoiseach/|date=2023-08-04|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Téann an bóthar R560 tríd <ref>{{Lua idirlín|url=https://thedingleway.ie/sli-chorca-dhuibhne/|teideal=Slí Chorca Dhuibhne {{!}} The Dingle Way|language=ga-IE|dátarochtana=2023-08-05|archivedate=2023-08-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230805232325/https://thedingleway.ie/sli-chorca-dhuibhne/}}</ref>[[Íomhá:Connor Pass Flug Richtung Dingle.webm|clé|mion]] === Stair === Timpeall 2004, bhí feachtas ar bun in iarthar tíre chun an t-iarnród ar a dtugtar an ''[[Conair Iarnróid an Iarthair]]'' a athoscailt.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-colman-o-raghallaigh.aspx|teideal=Colmán Ó Raghallaigh|údar=Éamonn Ó Dónaill|dáta=Bealtaine 2006|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2023-08-05}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.tearma.ie/q/Conair%20Iarnr%C3%B3id%20an%20Iarthair/ga/|teideal="Conair Iarnróid an Iarthair"|work=téarma.ie|dátarochtana=2023-08-06}}</ref> [[Íomhá:Connor Pass 002.jpg|clé|mion]] Sa bhliain 2023, bhí thart ar 1,400 acra talún ar an gConair curtha ar an margadh.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/gniomhaiochas/comhshaol/ba-cheart-pairc-naisiunta-a-dheanamh-den-chonair-achaini-nua/|teideal=‘Ba cheart Páirc Náisiúnta a dhéanamh den Chonair’ - achainí nua|údar=NÓS|dáta=2023-08-04|language=ga-IE|dátarochtana=2023-08-05}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Féach freisin == * An [[An Daingean|Daingean]] == Tagairtí == {{reflist}} {{síol}} {{DEFAULTSORT:Conair, An}} [[Catagóir:Contae Chiarraí]] [[Catagóir:Daingean]] [[Catagóir:Tíreolaíocht na Mumhan]] [[Catagóir:Áiteanna is díol spéise do thurasóirí in Éirinn]] 1lganw99cmp80bckasu0jkihp6mvfmh 0 109503 1310366 1245755 2026-04-26T22:08:48Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310366 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Scannáin}} {{teideal iodálach}} [[Íomhá:The Full Monty (16043740475).jpg|clé|mion|" The Full Monty", (ceoldráma, Otterbein University, 2014)]] Scannán grinn suite i [[Sheffield]] is ea '''''The Full Monty''''', faoi stiúir Peter Cattaneo, le Robert Carlyle,<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/scannain/scannan-eireannach-priomhrogha-an-ds/|teideal=Scannán Éireannach príomhrogha an ds|údar=NÓS|dáta=2015-07-24|language=ga-IE|dátarochtana=2023-08-07}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Mark Addy, William Snape, Steve Huison, Tom Wilkinson, Paul Barber and Hugo Speer. Tugann seisear fear faoin struipeáil le pinginí a thuilleamh. Úsáideann an t-aistear chun an stáitse struipeála mar uirlis le cíoradh a dhéanamh ar anró na gcarachtar caithiseach.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/the-full-monty-leathchuibheasach-ni-bhuailfidh-an-tintreach-faoi-dho/|teideal=‘The Full Monty’ leathchuibheasach – ní bhuailfidh an tintreach faoi dhó|údar=Breandán M Mac Gearailt|dáta=21 Meitheamh 2023|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-08-07}}</ref> B’fheiniméan é ''The Full Monty'' nuair a seoladh é i 1997 agus chuaigh an saothar go mór i bhfeidhm ar an bpobal ar fud an domhain. D’éirigh leis fiú níos mó a thuilleamh i Meiriceá sa bhliain 1997 ná mar a rinne ''LA Confidential,''<ref>{{Luaigh foilseachán|title=L.A. Confidential (film)|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=L.A._Confidential_(film)&oldid=1166551264|journal=Wikipedia|date=2023-07-22|language=en}}</ref> scannán mór le rá ó 1997 chomh maith. Saothar ar leith is ea ''The Full Monty,'' a rinne an greann agus an cruatan eacnamaíochta is saoil a shníomh le chéile go paiteanta.<ref name=":0" /> == Féach freisin == == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} {{DEFAULTSORT:Full Monty, The}} [[Catagóir:Scannáin 1997]] [[Catagóir:Scannáin Béarla]] [[Catagóir:Scannáin grinn]] khqosdihasvl49uge8hnorx7ldxqs7q 0 109601 1310317 1244007 2026-04-26T16:48:53Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310317 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is [[dioscmharcach]] as [[Béal Feirste]] ó dhúchas é '''Signor Bari''' atá ag casadh ceoil le blianta beaga anuas ag cóisirí agus ócáidí. Tá sé tar éis casadh leis an mbanna ceoil [[Abhainn Bheara (banna ceoil)|Abhainn Bheara]] agus le [[Kneecap]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/ceol/mixtape-nua-le-seoladh-ag-kneecap-i-mbaile-atha-cliath/|teideal=Mixtape nua le seoladh ag Kneecap i mBaile Átha Cliath|údar=NÓS|dáta=2018-06-27|language=en-US|dátarochtana=2023-08-19}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Mealladh ar dtús é i dtreo an cheoil leictreonaigh ag léiritheoirí ar nós [[Four Tet]], [[Bicep]], [[Jamie XX]] agus [[Bonobo]]. Chuir sé níos mó suime sa cheol damhsa trí fhéilte ceoil, turais go [[Beirlín]], chomh maith le blaiseadh de chultúr na gclubanna le tréimse cónaithe aige i [[Londain]]. Deirtear go bhfuil stíl DJ Signor Bari dírithe ar fhuinneamh a chothú ar an urlár damhsa agus rian an spraoi a bheith sna seiteanna. Bíonn sé ag tarraingt ar réimse fhorleathan de cheol idir [[ceol house]], leictreonaice, electro agus breakbeat. Bíonn DJ Signor Bari sa tóir ar cheoil úra go leanúnach agus ag déanamh forbartha ar a chuid léiriúchán féin lena mheascadh isteach sna seiteanna aige. Bhí sé mar chuid den ghrúpa [[ALLTAR]] a chuir oíche chlub ar siúl i mBéal Feirste sa bhliain 2022 agus ag súil le tuilleadh imeachtaí club a reáchtáil sa chathair amach anseo. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síolta ceol}} {{DEFAULTSORT:Signor Bari}} [[Catagóir:Djanna Éireannacha]] [[Catagóir:Ceoltóirí ó Bhéal Feirste]] r9nrz63xnthwfe9hzfqjofj7x6c1tln 0 110695 1310347 1297209 2026-04-26T18:28:08Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310347 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} Is cuideachta ollmhór sruthúcháin é '''Spotify''', a bunaíodh sa t[[An tSualainn|Sualainn]] sa bhliain 2006. Tá sé ar cheann de na soláthróirí sruthúcháin is mó ar domhan, agus bhí níos mó ná 713 úsáideoir in aghaidh na míosa aige in 2025. == Seirbhís == Tá níos mó ná 100 milliún amhrán agus 7 milliún podchraoladh ar fáil ar Spotify.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-nil-aon-neal-ar-spotify.aspx|teideal=Níl Aon Néal ar Spotify|údar=Roseanne Smith|dáta=Eanáir 2013|language=ga-IE|work=Beo!|dátarochtana=2023-12-04}}</ref> Is féidir le húsáideoirí seinnliostaí a chruthú agus a mhalartú le daoine eile,<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/leitear-gearrscealta-san-ord-inar-cuireadh-i-gclo-iad/|teideal=Léitear gearrscéalta san ord inar cuireadh i gcló iad!|údar=Alex Hijmans|dáta=2017-12-02|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-12-04}}</ref> agus baineann an tseirbhís úsáid as algartam uilechumhachtach chun ceol nua a mholadh d'úsáideoirí, bunaithe ar an gceol a d'éist siad leo cheana.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/cuireann-spotify-cuimhni-saoil-an-scribhneora-as-a-riocht/|teideal=Cuireann ‘Spotify’ cuimhní saoil an scríbhneora as a riocht|údar=Alex Hijmans|dáta=2018-09-29|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-12-04}}</ref> Tá an tseirbhís ar fáil saor in aisce, ach bíonn fógraí ag gabháil leis. Is féidir le húsáideoirí síntiús a íoc chun an tseirbhís a úsáid gan fógraí. D'íoc níos mó ná 281 milliún úsáideoirí síntiús le Spotify in 2025. Tá an API curtha ar fáil ag Spotify lenar féidir le forbróirí feidhmchláiríní a chruthú don ardán (a bhfuil Last.fm, Moodagent, Musixmatch agus ReebokFitlist ina measc) lena bhféadfaidh an domhan uile ceol a aimsiú ar bhealaí éagsúla. == Stair == Bhunaigh Daniel Ek and Martin Lorentzon an tseirbhís ar an 23 Aibreán 2006. Bhí roinnt seirbhísí eile den sórt céanna ar fáil an t-am sin (mar shampla Pandora, Grooveshark, agus [[iTunes]]). Seoladh an tseirbhís ghutháin sa bhliain 2010 agus tháinig borradh mór faoi Spotify ar fud an domhain. In 2013, bhí 20% dá 3 milliún úsáideoir sna Stáit Aontaithe ag íoc as an tseirbhís, agus bhí 84% d’ioncam reatha Spotify ag teacht ó na síntiúsóirí de réir Digital Music News. Ag an am sin, d'íoc Spotify trí oiread d’úinéireacht chearta an cheoil nuair a éisteann úsáideoir Premium leis, thar mar a íocann siad as éisteacht an ghnáthúsáideora.<ref name=":0" /> I mí na Nollag 2023, dúirt Spotify go raibh 1,500 duine - 17% den mheitheal iomlán - le ligean chun siúil acu (tar éis dóibh scaoileadh chun bealaigh le 600 ball foirne mí Eanáir agus 200 mí an Mheithimh 2203) Is ar mhaithe le costais a ghearradh. I litir a scríobh sé <ref name=":0" />chuig an meitheal dúirt príomhfheidhmeannach Spotify Daniel Ek gur fhostaigh an chuideachta breis daoine i 2020 agus 2021, nuair a bhí costas ní ba ísle ar chaipiteal. Dúirt Spotify gur caillteanas a bhí rompu sa gceathrú ráithe in áit an bhrabúis a raibh súil leis.<ref name=":1">{{Luaigh foilseachán|title=Spotify ag gearradh 1,500 post - an 3ú ciorrú i mbliana|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/1204/1420065-1-500-post-le-ciorru-ag-spotify-an-triu-ciorru-i-mbliana/|date=2023-12-04|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Ghearr mórchuid cuideachtaí teicneolaíochta postanna le linn 2023. = Spotify in Éirinn = Seoladh an tseirbhís Spotify in [[Éire|Éirinn]] in 2012.<ref name=":0" /> I mí Dheireadh Fómhair 2022 d'fhógair Spotify go raibh Kinzen, cuideachta lonnaithe in Éirinn, ceannaithe acu chun cuidiú leo ábhar díobhálach a aithint ar an ardán. B’iad [[Mark Little]] agus Áine Kerr a bhunaigh Kinzen.<ref name=":1" /> === Gaeilge === Craoladh in 2020 aistriúchán Gaeilge de ''The Nobody Zone'' ar Spotify, podchraoladh faoi choirscéal fírinneach a rinne RTÉ i gcomhar leis an chomhlacht Third Ear sa Danmhairg.<ref name=":2">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-chead-phodchraoladh-a-rinneadh-i-ngaeilge-faoi-choirscealta-firinneacha-ag-teacht/|teideal=An chéad phodchraoladh a rinneadh i nGaeilge faoi choirscéalta fírinneacha ag teacht|údar=Méabh Ní Thuathaláin|dáta=16 Márta 2023|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-12-04}}</ref> Sa bhliain 2023, bhí an chéad phodchraoladh Gaeilge faoi choirscéalta fírinneacha ar fáil ar Spotify, "''Marú inár Measc"''.<ref name=":2" /> == Conspóidí == De réir tuairisc foilsithe ag Informationisbeautiful.net, le go mbeadh grúpa de cheathrar ceoltóirí in ann slí bheatha a bhaint amach a bheadh cothrom le duine atá fostaithe go lánaimseartha ag ráta íosphá na Stát Aontaithe (€6.34/uair in 2015), is gá go ndéanfaí sruthú ar phíosa ceoil dá gcuid tuairim agus 63 milliún uair in aghaidh na bliana. Ní tharlóidh sin ach i gcás fíorbheagán grúpaí ceoil a bhfuil cumhacht bolscaireachta na mórchomhlachtaí sna seolta acu.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/ceol/of-lovers-gamblers-and-parachutes/|teideal=Of Lovers, Gamblers And Parachutes|údar=Ben Ó Faoláin|dáta=2015-03-31|language=ga-IE|work=NÓS|dátarochtana=2023-12-04}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Féach freisin == * [[iTunes]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Ceol]] [[Catagóir:Néalríomhaireacht]] [[Catagóir:Aipeanna]] [[Catagóir:Feidhmchláir]] [[Catagóir:Comhlachtaí ríomhaireachta]] [[Catagóir:iOS]] [[Catagóir:Android (córas oibriúcháin) ]] [[Catagóir:Sruthú fuaime]] [[Catagóir:Ardán sruthaithe]] [[Catagóir:Sruthú ceoil]] [[Catagóir:Podchraoltaí]] ofuir8pvu1wo59yfrp7palpxfh5euhy 14 111308 1310412 1196533 2026-04-26T23:29:06Z Taghdtaighde 60452 Catagóirí athraithe agus sórtáil 1310412 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Stair de réir topaic|Oideachas]] [[Catagóir:Oideachas]] 4pvslj2qrut44gcrnjq4erwg572gmnq 0 111538 1310372 1299998 2026-04-26T22:49:52Z Taghdtaighde 60452 Roinnt nasc curtha leis agus mionathruithe 1310372 wikitext text/x-wiki [[File:CiceroEpistulaeAdFamiliaresVenice1547page329Detail.jpg|thumb|Gearradh adhmaid ag taispeáint [[Cicearó]] ag scríobh a chuid litreacha. Is mionsonra í an íomhá seo ó leathanach 329 de ''Cicero, Epistulae ad familiares'' (“Litreacha chuig a chairde”), ó eagrán luath a chlóbhuail [[Hieronymus Scotus]] (alias Girolamo Scoto) i 1547 sa [[An Veinéis|Veinéis]] (Venezia, an Iodáil).]] Cuimsíonn '''Litríocht na Laidine''' na haistí, na startha, na dánta, na drámaí, agus na scríbhinní eile a scríobhadh sa [[An Laidin|Laidin]]. Téann tús litríocht fhoirmiúil na Laidine siar chomh fada le 240 RC, nuair a léiríodh an chéad dráma stáitse sa Laidin sa [[An Róimh|Róimh]]. Bheadh borradh faoi litríocht na Laidine as seo go ceann sé chéad bliain eile. Is féidir ré chlasaiceach litríocht na Laidine a roinnt, a bheag nó a mhór, sna tréimhsí seo a leanas: Luathlitríocht na Laidine, An Ré Órga, An Tréimhse Impiriúil agus An tSeandacht Dhéanach. Ba í an Laidin teanga na sean-Rómhánaigh chomh maith le bheith mar ''[[Francbhéarla|lingua franca]]'' Iarthar agus Láir na hEorpa feadh na [[An Mheánaois|Meánaoise]]. Saothar na n-údar Rómhánach, mar [[Cicearó]], [[Veirgil|Virgil]], [[Óivid]] agus [[Quintus Horatius Flaccus|Horáit]], is ea litríocht na Laidine, ach áirítear léi freisin saothar scríbhneoirí na hEorpa tar éis thitim na hImpireachta; idir scríbhneoirí creidimh cosúil le [[Tomás Acain]] (1225–1274), agus scríbhneoirí saolta cosúil le [[Francis Bacon]] (1561–1626), Baruch Spinoza (1632–1677), agus [[Isaac Newton]] (1642–1727). == Stair == === Luath-Litríocht na Laidine === Cé gur tháinig forbairt leanúnach ar litríocht na Laidine ar feadh na gcéadta bliain, cuireadh tús le litríocht fhoirmiúil na Laidine le taibhiú rialta coiméide agus tragóidí sa Róimh sa bhliain 240 RC, bliain amháin tar éis don [[Na Cogaí Púnacha|Chéad Chogadh Púnach]] a bheith críochnaithe.<ref>{{Cite book-en|author=George Eckel Duckworth|url=https://books.google.com/books?id=BuLEo5U9sb0C&pg=PA3|title=The nature of Roman comedy: a study in popular entertainment|publisher=University of Oklahoma Press|year=1994|isbn=9780806126203}}</ref> Chuir Livius Andronicus, príosúnach cogaidh [[An tSean-Ghréig|Gréagach]] a tugadh chun na Róimhe ina sclábhaí in oiriúint do na coiméide agus na tragóidí tosaigh seo ó dhrámaíocht Ghréagach. D'aistrigh Andronicus ''[[An Odaisé|Odaisé]]'' [[Hóiméar|Hóiméir]] go Laidin ag baint úsáide as foirm thraidisiúnta véarsaí Laidine ar a dtugtar méadar Satarnach. Sa bhliain 235 R.Ch., lean Gnaeus Naevius, saoránach Rómhánach, leis an traidisiún seo maidir le drámaí a tháirgeadh a bhí ina n-athoibrithe de bhunleaganacha Gréagacha, nó ''fabula palliata'', nó tragóidí a tháirgeadh bunaithe ar mhiotais agus stair na Róimhe, ag tosú sa bhliain 222 RC. Níos déanaí sa saol, chum Naevius dán eipiciúil i méadar Satarnach ar an gcéad Chogadh Púnach, inar throid sé.<ref>{{Cite book-en|author=Warmington|first=E.H.|author-link=E_H_Warmington|date=1936|title=Remains of Old Latin: Livius Andronicus, Naevius, Pacuvius and Accius|url=https://books.google.com/books?id=seEEzgEACAAJ|publisher=Harvard University Press|pages=ix-xvii}}</ref> ==Féach freisin== * ''[[Foclóir Lainne ⁊ Gaoidheilge]]'' (1662) ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Litriocht na Laidine}} [[Catagóir:Litríocht na Laidine| ]] [[Catagóir:Stair na litríochta|Laidin]] [[Catagóir:An Laidin|*]] [[Catagóir:Litríocht de réir teanga|Laidin]] 76w0hfyyc2nkac3g0bfr14griqqv9mb 0 111559 1310379 1270261 2026-04-26T22:51:12Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1310379 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Foclóirí, iriseoir, agus údar Éireannach ab ea '''Diarmaid Ó Muirithe''' (11 Samhain 1935 – 11 Iúil 2014).<ref>{{Cite web-en|url=https://www.irishtimes.com/life-and-style/people/writer-and-broadcaster-who-lived-for-words-1.1871129|title=Writer and broadcaster who lived for words|date=2014-07-19|language=en|work=The Irish Times|access-date=2019-05-15}}</ref> == Beathaisnéis == Rugadh Ó Muirithe i [[Ros Mhic Thriúin]], [[Contae Loch Garman]]. D'fhreastail sé ar [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]] agus ar [[Ollscoil na hÉireann]]. D'oibrigh sé mar mhúinteoir bunscoile, mar shaoririseoir, agus mar iriseoir sa seomra nuachta in [[Raidió Teilifís Éireann|RTÉ]]. Ina dhiaidh sin, bhí sé ina léachtóir sinsearach le Gaeilge sa [[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|Choláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath]], agus ina chathaoirleach ar an Léann Éireannach in Ollscoil Mhuire, Halifax, Ceanada. Rinne Maurice Manning cur síos ar Ó Muirithe mar “saineolaí a bhfuil meas idirnáisiúnta air ar chanúintí, bunaithe ar a chuid eolais ar chanúintí an Bhéarla, agus ar [[Béarla na hÉireann|Bhéarla na hÉireann]] (''Hiberno-English'') atá aitheanta anois mar réimse staidéir ar leith.”<ref name=":0">{{Cite web-en|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=3078|title=Ó MUIRITHE, Diarmaid (1935–2014)|language=Irish|work=ainm.ie|access-date=2024-02-05}}</ref> In 1991, d'iarr eagarthóir an [[The Irish Times|''Irish Times'']], Conor Brady, ar Ó Muirithe “roinnt píosaí” a scríobh faoin Ghaeilge, as ar fhás an colún rialta ''Words We Use.''<ref name=":1">{{Cite web-en|url=https://www.irishtimes.com/news/former-irish-times-columnist-diarmaid-%C3%B3-muirithe-dies-1.1864813|title=Former ‘Irish Times’ columnist Diarmaid Ó Muirithe dies|last=Flaherty|first=Rachel|date=2014-07-12|language=en|work=The Irish Times|access-date=2019-05-15}}</ref> Bailíodh na colúin le chéile i sraith ghearr leabhar ina dhiaidh sin. Mhair an colún go dtí mí na Nollag 2013. Dhírigh sé ar [[Sanasaíocht|shanasaíocht]] na bhfocal a úsáidtear in Éirinn. Fuair sé bás agus cuireadh i [[Vín]] é, áit a raibh cónaí air lena dhara bean chéile.<ref>{{Cite web-en|url=http://www.superannrte.ie/index.php?option=com_content&view=article&id=4271:death-of-colleague-diarmaid-o-muirithe&catid=18&Itemid=103|title=Death of colleague Diarmaid Ó Muirithe|work=www.superannrte.ie|access-date=2019-05-15}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/regionals/newrossstandard/localnotes/diarmaid-was-a-scholar-of-deep-kindness-and-intellect-30449490.html|language=en|work=Independent}}</ref> Thug an file [[Seamus Heaney|Séamus Heaney]] “[k]eeper of Ireland's word-hoard” air.<ref name=":0"/> == Rogha leabhar == * ''The Dialect of Forth and Bargy'', le [[Terence Dolan]] * ''The Wexford Carols'', 1982 [https://www.irishcatholic.com/the-wexford-carols-the-music-of-worship/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230422151050/https://www.irishcatholic.com/the-wexford-carols-the-music-of-worship/ |date=2023-04-22 }} * ''The Folklore of County Wexford'', le Deirdre Nuttall * ''A-Z of Irish Names for Children'', 2007 * ''From the Viking word-hoard: A dictionary of Scandinavian words in the languages of Britain and Ireland'', 2010 * ''Words We Don't Use (Much Anymore)'', 2012<ref>{{cite book | last=Ó Muirithe | first=Diarmaid | title=Words We Don't Use (Much Anymore) | publisher=Gill Books | publication-place=Dublin | date=2011 | isbn=978-0-7171-4810-3}}</ref> * ''A supplement to the dictionary of Scandinavian words in the languages of Britain and Ireland'', 2013 * ''A dictionary of Anglo-Irish: Words and phrases from Gaelic in the English of Ireland'', 2013 * ''Last Words'' == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Muirithe, Diarmaid O}} [[Catagóir:Básanna in 2014]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1935]] [[Catagóir:Alumni COBÁC]] [[Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]] [[Catagóir:Iriseoirí The Irish Times]] [[Catagóir:Teangeolaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Foclóirithe Éireannacha]] [[Catagóir:Foclóirithe Gaeilge]] te4jlmaaia4yaaw5doseboaess5i3o2 0 112206 1310268 1244008 2026-04-26T15:49:04Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1310268 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is amhránaí Francach í '''Mireille Mathieu''' (fuaimniú Fraincise: [miʁɛj matjø]; rugadh í ar an 22 Iúil 1946). Tá os cionn 1,200 amhrán taifeadta aici in aon teanga déag, agus tá níos mó ná 122 milliún céirnín díolta aici ar fud an domhain. === Luathbhlianta === Rugadh Mireille Mathieu ar an 22ú Iúil 1946 in [[Avignon]] na Fraince, an iníon ba shine de theaghlach ina raibh ceithre pháiste déag. Rugadh an deartháir ba óige tar éis di bogadh go Páras. Ba as Avignon ó dhúchas é a hathair Roger agus a chlann, agus ba as [[Dunkerque]] a máthair Marcelle-Sophie (née Poirier). Chuaigh a máthair go dtí Avignon sa bhliain 1944 mar dhídeanaí ón [[Dara Cogadh Domhanda]] tar éis dá seanmháthair bás a fháil, agus chuaigh a máthair ar iarraidh. Reáchtáil Roger, in éineacht lena athair Arcade, siopa saor cloiche an teaghlaigh díreach taobh amuigh de phríomhgheata reilig Saint-Véran. Ba shaoir chloiche iad muintir Mathieu le ceithre ghlúin anuas. Sa lá atá inniu ann, is é ''Pompes Funèbres Mathieu-Mardoyan'' an t-ainm ar an siopa, agus tá sé faoi stiúir teaghlach a deirfiúr Réjane.<ref name="autobiography">Mathieu, Mireille; Cartier, Jacqueline. </ref> <ref name="shop">{{Cite web-en|url=http://www.pfmathieumardoyan.fr/|title=Pompes Funèbres Mathieu-Mardoyan, Christelle Mardoyan|access-date=28 December 2017}}</ref> <ref name="Mardoyan">{{Cite web-en|url=http://www.laprovence.com/actu/en-direct/4183150/toussaint-fleurir-les-tombes-grace-a-internet.html|title=Toussaint: fleurir les tombes grâce à Internet|date=November 2016|publisher=La Provence|access-date=28 December 2017}}</ref> ==Tagairtí== {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Mathieu, Mireille}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1946]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Amhránaithe Fraincise]] [[Catagóir:Amhránaithe Francacha]] [[Catagóir:Amhránaithe Gearmáinise]] [[Catagóir:Amhránaithe Iodáilise]] [[Catagóir:Amhránaithe popcheoil]] [[Catagóir:Amhránaithe Rúisise]] [[Catagóir:Amhránaithe Spáinnise]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Daoine disléicseacha]] [[Catagóir:Mná]] fmyptf4ld6pw6q8jyrl3yuui1ivvz93 1310270 1310268 2026-04-26T15:50:51Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1310270 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is amhránaí Francach í '''Mireille Mathieu''' (fuaimniú Fraincise: [miʁɛj matjø]; rugadh í ar an 22 Iúil 1946). Tá os cionn 1,200 amhrán taifeadta aici in aon teanga déag, agus tá níos mó ná 122 milliún céirnín díolta aici ar fud an domhain. === Luathbhlianta === Rugadh Mireille Mathieu ar an 22ú Iúil 1946 in [[Avignon]] na Fraince, an iníon ba shine de theaghlach ina raibh ceithre pháiste déag. Rugadh an deartháir ba óige tar éis di bogadh go Páras. Ba as Avignon ó dhúchas é a hathair Roger agus a chlann, agus ba as [[Dunkerque]] a máthair Marcelle-Sophie (née Poirier). Chuaigh a máthair go dtí Avignon sa bhliain 1944 mar dhídeanaí ón [[Dara Cogadh Domhanda]] tar éis dá seanmháthair bás a fháil, agus chuaigh a máthair ar iarraidh. Reáchtáil Roger, in éineacht lena athair Arcade, siopa saor cloiche an teaghlaigh díreach taobh amuigh de phríomhgheata reilig Saint-Véran. Ba shaoir chloiche iad muintir Mathieu le ceithre ghlúin anuas. Sa lá atá inniu ann, is é ''Pompes Funèbres Mathieu-Mardoyan'' an t-ainm ar an siopa, agus tá sé faoi stiúir teaghlach a deirfiúr Réjane.<ref name="autobiography">Mathieu, Mireille; Cartier, Jacqueline. </ref> <ref name="shop">{{Cite web-en|url=http://www.pfmathieumardoyan.fr/|title=Pompes Funèbres Mathieu-Mardoyan, Christelle Mardoyan|access-date=28 December 2017}}</ref> <ref name="Mardoyan">{{Cite web-en|url=http://www.laprovence.com/actu/en-direct/4183150/toussaint-fleurir-les-tombes-grace-a-internet.html|title=Toussaint: fleurir les tombes grâce à Internet|date=November 2016|publisher=La Provence|access-date=28 December 2017}}</ref> ==Tagairtí== {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Mathieu, Mireille}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1946]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Amhránaithe Béarla]] [[Catagóir:Amhránaithe Fraincise]] [[Catagóir:Amhránaithe Francacha]] [[Catagóir:Amhránaithe Gearmáinise]] [[Catagóir:Amhránaithe Iodáilise]] [[Catagóir:Amhránaithe popcheoil]] [[Catagóir:Amhránaithe Rúisise]] [[Catagóir:Amhránaithe Spáinnise]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Daoine disléicseacha]] [[Catagóir:Mná]] ehgbm671caztht1vdixrwqleqnln96e 0 112226 1310376 1289635 2026-04-26T22:50:42Z Taghdtaighde 60452 Catagóirí curtha leis agus mionathruithe 1310376 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is eagarthóir sinsearach foclóireachta le [[Foras na Gaeilge]], acadóir agus gníomhaí pobail as [[Carn Tóchair]] é an '''Dr Pádraig Ó Mianáin'''. Is é Príomh-Eagarthóir [[Foclóir Nua Béarla–Gaeilge Fhoras na Gaeilge|an Fhoclóra Nua Béarla-Gaeilge]] (FNBG) agus [[An Foclóir Nua Gaeilge|Fhoclóir Gaeilge Fhoras na Gaeilge]] é. ==Gníomhaíocht phobail== “Is é atá foghlamtha ag Coiste Forbartha Charn Tóchair le tríocha bliain anuas ná nach leor an Gaeloideachas leis féin chun an teanga a athbhunú mar theanga bheo,” arsa Pádraig Ó Mianáin. <ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-baol-ann-go-ligfear-don-ghaeilge-culu-aris-sna-haiteanna-a-bhfuil-dushraith-nua-curtha-fuithi/|teideal=‘An baol ann go ligfear don Ghaeilge cúlú arís sna háiteanna a bhfuil dúshraith nua curtha fúithi’|dáta=2022-03-24|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2024-03-19}}</ref> “Is gá pobal Gaeilge a bhunú timpeall ar na haonaid Ghaeloideachais sin, idir naíscoil, bhunscoil agus mheánscoil; is gá an dúrud oibre a dhéanamh leis an óige taobh amuigh de gheataí na scoile leis an teanga a normalú mar mheán cumarsáide ina measc; agus is gá tacaíocht leanúnach a thabhairt do na teaghlaigh sin atá ag tógáil páistí le Gaeilge.” == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Mianain, Padraig O}} [[Catagóir:Eagarthóirí foclóireachta]] [[Catagóir:Eagarthóirí Gaeilge]] [[Catagóir:Gníomhaithe Gaeilge]] [[Catagóir:Foclóirithe Gaeilge]] [[Catagóir:Foclóirithe Éireannacha]] [[Catagóir:Scoláirí Gaeilge]] [[Catagóir:Daoine as Contae Thír Eoghain]] i4wmerjv8yabyq8e66y2hjqjt2yd3cu 14 113549 1310402 1215097 2026-04-26T23:16:28Z Taghdtaighde 60452 Catagóirí athraithe 1310402 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Stair na gcathracha|Eire]] [[Catagóir:Cathracha in Éirinn|-Stair]] mc37un889tbbnspvt4dnt8v8yefra13 0 113784 1310484 1304767 2026-04-27T09:20:20Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310484 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Palestine recognition only.svg|mion|Aitheantas idirnáisiúnta]] Ar an 21 Meán Fómhair 2025, d'aithin 157 tír Stát na Palaistíne, as an 193 atá ina mbaill de na [[Na Náisiúin Aontaithe|Náisiúin Aontaithe]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/news/2025/0921/1534540-uk-portugal-palestine|teideal=UK, Canada, Australia recognise Palestinian state |údar=RTÉ|language=en|work=RTÉ|dátarochtana=2025-09-21}}</ref> == Stair == D’aithin Rún 43/177 ó Chomhthionól Ginearálta na Náisiún Aontaithe Forógra na Saoirse ón Phalaistín i mí na Samhna 1988. Chuir an Rú seo ‘an Palaistín’ isteach in áit [[Eagraíocht Shaoirse na Palaistíne]] (PLO), i gcóras na Náisiún Aontaithe. D'aithin 80 tír an Phalaistín sna míonna i ndiaidh an Rún sin.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/gniomhaiochas/polaitiocht/ni-he-an-gniomh-deiridh-e-aitheantas-stait-a-thabhairt-don-phalaistin/|teideal=Ní hé an gníomh deiridh é aitheantas stáit a thabhairt don Phalaistín|údar=Jack Mac Íomhair|dáta=2024-06-12|language=ga-IE|work=NÓS|dátarochtana=2024-06-13}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Ar an 10 Bealtaine 2024, vótáil [[Comhthionól Ginearálta na Náisiún Aontaithe]] i bhfabhar iarratas ón bPalaistín maidir le ballraíocht iomlán a bheith ag an tír sna [[Na Náisiúin Aontaithe|Náisúin Aontaithe]] (vótáil naoi dtír ina aghaidh – na Stáit Aontaithe agus Iosrael ina measc – agus staon 25 tír eile).<ref>Ceadaíonn Comhairle Slándála na Náisiún Aontaithe ballraíocht san eagraíocht dhomhanda. </ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Bua suntasach ag an bPalaistín sna Náisiúin Aontaithe|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0510/1448372-bua-suntasach-ag-an-bpalaistin-sna-naisiuin-aontaithe/|date=2024-05-10|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref> == Éire == D'aithin Éire an Phalaistín mar Stát go foirmiúil ar an 28 Bealtaine 2024. Rinne an Iorua agus an [[An Spáinn|Spáinn]] mar an gcéanna ar an lá céanna. Ag an am, dúirt an Taoiseach [[Simon Harris]] go g[[Réiteach an Dá Stát|caithfeadh an dá stát a bheith ann]] – Iosrael agus an Phalaistín – le go mbeadh aon dóchas ann go gcuirfí deireadh leis an bhforéigean idirghlúineach.<ref>{{Luaigh foilseachán|title="Tá sé i gceist ag Éirinn Stát Pailistíneach a aithint go luath"|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0517/1449799-ta-se-i-gceist-ag-eirinn-stat-pailistineach-a-aithint-go-luath/|date=2024-05-17|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Éire le stát na Palaistíne a aithint go foirmiúil ón 28 Bealtaine|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0522/1450561-eire-le-stat-na-palaistine-a-aithint-go-foirmiuil-on-28-bealtaine/|date=2024-05-22|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Faoin aitheantas stáit atá anois ag an bPalaistín, tá ambasáid ag an bPalaistín in Éirinn seachas "misean" mar a bhí (agus ambasadóir ón bPalaistín chun na hÉireann). Tá ambasáid seachas "oifig ionadaí" ag Éirinn in [[Ramallah]].<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/brat-na-palaistine-le-crochadh-ag-teach-laighean-agus-aitheantas-stait-le-teacht-i-bhfeidhm/|teideal=Brat na Palaistíne le crochadh ag Teach Laighean agus aitheantas stáit le teacht i bhfeidhm|dáta=2024-05-28|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-05-28}}</ref> === Cur in aghaidh === Ní mó ná sásta atá Iosrael le cinneadh na hÉireann aitheantas a thabhairt do stát na Palaistíne. Dúirt Israel Katz, Aire Gnóthaí Eachtracha Iosrael, go gcuimhneofaí sna cuntais staire gur shocraigh Éire, an Spáinn agus an Iorua “bonn óir a thabhairt do dhúnmharfóirí agus éigneoirí Hamas”. Chuir Iosrael fios ar ambasadóirí na dtrí thír a rinne an fógra le féachaint ar fhíseán d’ionsaithe Hamas ar Iosrael an 7 Deireadh Fómhair 2023. Bhí na meáin i láthair ag an ócáid, rud a cháin an tAire Gnóthaí Eachtracha [[Mícheál Ó Máirtín|Micheál Martin]] go láidir.<ref name=":0" /> == Féach freisin == * Réiteach an Dá Stát * [[Sainordú na Breataine sa Phalaistín]] * [[Stát na Palaistíne]] * [[An Phalaistín]] * [[Réiteach na Náisiúin Aontaithe ar cheist na Palaistíne]], 1947 == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:An Meánoirthear|Phalaistín, An]] [[Catagóir:Iosrael]] [[Catagóir:Coimhlint Iosraelach-Phalaistíneach]] [[Catagóir:An Phalaistín]] e0xojcufbi5i5rtga358cx6aalngwt9 14 114750 1310417 1227248 2026-04-26T23:31:46Z Taghdtaighde 60452 Catagóirí athraithe 1310417 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Eolaíocht]] [[Catagóir:Stair de réir topaic|Eolaiocht]] {{Catcómhaoin|History of science|Stair na heolaíochta}} jqoubmdkppxolvav8ijz5h68q6oaoe6 0 115018 1310262 1297833 2026-04-26T14:44:30Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310262 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Is sraith trí leabhar é '''''Scott Pilgrim''''' ina mbuaileann an fhantaisíocht, an grá, an greann agus an eachtraíocht le chéile. Foilsíodh na chéad imleabhair sa tsraith in 2004 agus ba é [[Bryan Lee O’Malley]] a scríobh agus a dhear an na húrscéalta. D’éirigh leis an tsraith stádas cultais a bhaint amach idir 2004 agus 2010, agus bhí 1 milliún cóip i gcló faoin bhliain chéanna.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/leabhair/ta-na-ceadta-daoine-ag-leamh-scott-pilgrim-as-gaeilge/|teideal=Tá na céadta daoine ag léamh Scott Pilgrim as Gaeilge|údar=NÓS|dáta=2024-07-23|language=ga-IE|work=[[Nós (iris)|NÓS]]|dátarochtana=2024-08-17}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Stiúir Edgar Wright an scannán mór le rá ''Scott Pilgrim vs. The World'', a bunaíodh ar an tsraith úrscéalta agus a cuireadh amach in 2010. [[Íomhá:Bryan Lee O'Malley at Comic-Con 2010.jpg|clé|mion|Bryan Lee O’Malley]] [[Íomhá:Scott Pilgrim logo (with contour).svg|clé|mion|Lógó]] [[Íomhá:Ramona (Scott Pilgrim) (9650851520).jpg|clé|mion|Ramona Flowers]] [[Íomhá:Fanart Scott Pilgrim vs. The World (5297856668).jpg|clé|mion|Ealaíon a rinne duine den lucht leanúna]] == Scéal == Scott Pilgrim is ainm don phríomhcharachtar, “fear óg leibideach” a bhfuil cónaí air in [[Toronto]], [[Ceanada]]. Saol breá atá aige lena chailín, Knives Chau, go dtí go dtagann Ramona Flowers, bean nach fios cé hí, chuige ina chuid brionglóidí. Cé nach bhfuil aithne ag Scott uirthi, ach ba mhaith leis bualadh léi. Buaileann sé léi ar deireadh thiar agus bíonn sé splanctha ina diaidh. Is éigean dó Knives a chur ar leataobh chun croí Ramona a bhuachan. Níl Ramona gan fhadhbanna ach oiread óir tá iar-leannáin dá cuid in éad le Scott agus déanann siad a ndícheall chun a gcaidreamh a chur ó mhaith. Ní mór do Scott an seachtar iar-leannán olc a throid agus a threascairt chun gur féidir leis siúl amach le Ramona.<ref name=":0" /><ref name=":1">{{Luaigh foilseachán|title=Tá Gaeilge ag Scott Pilgrim - who knew?|url=https://www.rte.ie/gaeilge/2024/0808/1464062-ta-gaeilge-ag-scott-pilgrim-who-knew/|date=2024-08-08|language=ga-IE|author=[[Nuacht RTÉ]]}}</ref> == Scannán == Bunaíodh an scannán ''Scott Pilgrim vs. The World'' (2010) ar na leabhair. Ghlac [[Michael Cera]] (Scott), Ellen Wong (Knives) agus Mary Elizabeth Winstead (Ramona) na príomhpáirteanna sa scannán. Rinne an cóiriú scannáin ar na leabhair clú Scott Pilgrim a mhéadú ar fud an domhain agus tháinig na haisteoirí ar ais in 2023 lena nglór a thabhairt don chlár [[anime]] ''Scott Pilgrim Takes Off'', atá bunaithe ar an scéal chéanna.<ref name=":0" /> == Gaeilge == Tá na leabhair ar fad aistrithe go [[An Ghaeilge|Gaeilge]]. Aistríodh agus athdhearadh 600 íomhá go Gaeilge. Tá an tsraith úrscéalta grafacha Scott Pilgrim á foilsiú ag an chuideachta foilsitheoireachta, [[Gliadar (foilsitheoir)|Gliadar]]. Cuideachta a chuireann “na leabhair is spleodraí” ar fáil í Gliadar ina bhfuil foireann ag obair chun úrscéalta comhaimseartha a fhoilsiú trí mheán na Gaeilge.<ref name=":1" /> Rinne Katelyn McKenna, ealaíontóir ó na [[Na Clocha Liatha|Clocha Liatha]] i g[[Contae Chill Mhantáin|Cill Mhantáin]], athdhearadh ar na focail ar fad atá le feiceáil sna grafaicí. Dá bharr, tá na leabhair ag cur thar maoil le híomhánna Gaeilge agus tumtar an léitheoir i dtimpeallacht lán-Ghaeilge. Is féidir na leabhair ordú ag gliadar.ie agus tá fáil saor in aisce ar an chéad chaibidil freisin.<ref name=":0" /> == Féach freisin == * [[Gliadar]] * [[Bryan Lee O’Malley]] == Naisc sheachtracha == * Foilsitheoir: [https://gliadar.ie gliadar.ie] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Úrscéalta fantaisíochta]] [[Catagóir:Úrscéalta grafacha]] [[Catagóir:Úrscéalta grafacha i nGaeilge]] [[Catagóir:Sraitheanna greannán]] [[Catagóir:Sraitheanna na Gaeilge]] [[Catagóir:Tríológa Gaeilge]] [[Catagóir:Déaglitríocht na Gaeilge]] [[Catagóir:Déaglitríocht]] [[Catagóir:Leabhair Ghaeilge]] [[Catagóir:Leabhair Bhéarla]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 2004]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 2000idí]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 2024]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 2020idí]] nrwposbt5b70jup5z4sp3q23f0q80ym 0 115309 1310455 1232368 2026-04-27T03:48:32Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310455 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}'''Vestmannaeyjar''' an t-ainm atá ar [[oileánra]] beag amach ó chósta theas na h[[An Íoslainn|Íoslainne]]. Rugadh agus tógadh [[Heimir Hallgrímsson]] ann. === Stair === ‘Oileáin Fhir an Iarthair’ is ciall don logainm agus is do Ghaeil na hÉireann agus na hAlban atá an mhír ‘Vestmann’ ag tagairt. Is é sin an t-ainm a thug na Lochlannaigh ar na Gaeil ag an am mar gurbh as an Iarthar iad i gcomparáid le Críoch Lochlann féin.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/saol/sport/stair-ghaelach-vestmannaeyjar-baile-duchais-hallgrimsson/|teideal=Stair Ghaelach Vestmannaeyjar, baile dúchais Hallgrímsson|údar=NÓS|dáta=2024-09-07|language=ga-IE|work=NÓS|dátarochtana=2024-09-08}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Dar le lámhscríbhinní ársa na Lochlannach, bhí manaigh Éireannacha san Íoslainn sular bhain siad féin an t-oileán amach sa [[9ú haois|9ú céad]] ach is cosúil gur le hÉireannaigh eile, sclábhaithe Gaelacha le bheith beacht, a bhaineann na Vestmannaeyjar.<ref name=":0" /> Ingólfur Arnarson ab ainm don chéad Lochlannach a lonnaigh san Íoslainn agus bhí bráthair gaoil aige darbh ainm Hjörleifur. Mar ba dhual do na Lochlannaigh ag an am, bhí tráileanna, nó sclábhaithe, ag Hjörleifur – Gaeil a bhí iontu a fuadaíodh ar cheann de na ruathair a thug Hjörleifur ar Éirinn. Tharla sé áfach gur mharaigh na sclábhaithe Gaelacha seo Hjörleifur i ndeisceart na hÍoslainne in 875 sular theith siad go dtí na hoileáin bheaga amach ón chósta, áit ar maraíodh a bhformhór tamall ina dhiaidh sin. Léiríonn an scéal seo an dlúthnasc idir na Gaeil agus muintir na hÍoslainne, agus tá an tionchar sin go fóill le brath in ainm an oileanrá agus i stair an cheantair.<ref name=":0" /> == Féach freisin == * [[Réicivíc]] * [[Heimir Hallgrímsson]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Cathracha san Íoslainn]] nds1if480jc51e43yata4nlyf6js1ww 14 115506 1310406 1234702 2026-04-26T23:22:39Z Taghdtaighde 60452 Catagóirí athraithe 1310406 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Teaghlaigh]] [[Catagóir:Duine]] [[Catagóir:Sochaí]] [[Catagóir:Stair de réir topaic]] fas7ne515bbe1onxb3qaij1gktb49od 0 116441 1310461 1247289 2026-04-27T05:58:08Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310461 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Aral sea.gif|mion|[[Muir Aral]] : ag dul i ndísc]] [[Íomhá:Se-logo-no-border.png|mion]] Is éard atá i gceist le '''éiceamharú'''<ref>i mBéarla, ''ecocide''</ref> ná “gníomhartha (mídhleathacha) nó ainsrianta a dhéantar agus fios ag an ghníomhaí go bhfuil dóchúlacht mhór ann go ndéanfaidh na gníomhartha sin dochar forleathan nó fadtéarmach don chomhshaol.”<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/gniomhaiochas/comhshaol/eiceamharu-cad-ata-ann-agus-an-ndeanfar-dli-de/|teideal=Éiceamharú: cad atá ann agus an ndéanfar dlí de?|údar=NÓS|dáta=2024-10-29|language=ga-IE|work=NÓS|dátarochtana=2024-11-09}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Tá gach cineál dochair san áireamh ann: an [[truailliú aeir]] de bharr [[Breosla iontaise|breoslaí iontaise]], an [[truailliú uisce]] de bharr [[Plaisteach|plaistigh]] agus an iliomad ceimiceán, an [[dífhoraoisiú]], an iomarca dramhaíola, an caillteanas [[Gnáthóg|gnáthóige]] agus tuilleadh eile nach iad. == An dlí == Tá an sainmhíniú thuas ar ‘éiceamharú’ le fáil san aighneacht oifigiúil na dtrí náisiún ón [[An tAigéan Ciúin|Aigéan Ciúin]], [[Vanuatú]], [[Fidsí]] agus [[Samó]], nuair a d’iarr siad ar an [[An Chúirt Choiriúil Idirnáisiúnta|Chúirt Choiriúil Idirnáisiúnta]] éiceamharú a chur le liosta na gcoireanna a chlúdaíonn an institiúid idir-rialtasach.<ref name=":0" /> Is é is sprioc leis an mholadh go mbeifí in ann an dlí a chur ar aon duine, ar aon eagras nó ar aon rialtas as damáiste a dhéanfadh siad go feasach don éiceolaíocht. Chiallódh sé sin go ndéanfadh an [[CCI]] coireanna éiceamharaithe a fhiosrú agus go dtabharfaí breithiúnas ina leith, díreach mar a dhéantar faoi láthair i gcás an chinedhíothaithe agus coireanna cogaidh.<ref name=":0" /> == Bithéagsúlacht == Is bagairt eisiach dhomhanda ar an gcine daonna í cailliúint leanúnach na [[Bithéagsúlacht|bithéagsúlach]]<nowiki/>ta.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.consilium.europa.eu/ga/press/press-releases/2024/10/14/un-biodiversity-convention-eu-reaffirms-global-pledge-to-protect-a-third-of-the-planet-by-2030/|teideal=Coinbhinsiún na Náisiún Aontaithe maidir leis an mBithéagsúlacht: an tríú cuid den phláinéad a chosaint faoi 2030|údar=consilium.europa.eu|dáta=2024|dátarochtana=2024}}</ref> {{Main|Bithéagsúlacht}} == Imeachtaí == Sa bhliain 2024, chuaigh [[Comhdháil na Náisiún Aontaithe um Bhithéagsúlacht, COP 16, 2024|Comhdháil na Náisiún Aontaithe um Bhithéagsúlacht, COP 16]], chun siobarnaí. Níor síníodh aon chomhaontú suntasach<ref>{{Cite news|url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2024/11/02/cop16-biodiversity-ends-without-agreement-on-funding-roadmap-to-rescue-nature_6731352_4.html|teideal=COP16 biodiversity ends without agreement on funding roadmap to rescue nature|dáta=2024-11-02|language=en|dátarochtana=2024-11-11}}</ref> ach rinneadh iarracht cuma dhearfach a chur air in áiteanna.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.un.org/sustainabledevelopment/blog/2024/11/biodiversity-cop-16-important-agreement-reached-towards-goal-of-making-peace-with-nature-2/|teideal=Biodiversity COP 16: Important Agreement Reached Towards Goal of “Making Peace with Nature”|údar=Dearbhú|dáta=2024-11-04|language=en-US|work=United Nations Sustainable Development|dátarochtana=2024-11-11}}</ref> Ní raibh aon suim ag na meáin Ghaeilge san imeacht seo, agus is beag tuairisciú a rinneadh air in Éirinn == Féach freisin     == * [[Comhdháil na Náisiún Aontaithe um Bhithéagsúlacht, COP 16, 2024]] * [[Éiceolaíocht]] * [[Bithéagsúlacht]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Éiceamharú]] [[Catagóir:Éiceolaíocht]] [[Catagóir:Éiceachórais]] [[Catagóir:Athrú aeráide]] [[Catagóir:Timpeallacht]] [[Catagóir:Truailliú]] 1flme0cuzhivbwck6i16jb5y2aegocx 0 117106 1310481 1309125 2026-04-27T09:05:22Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310481 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}}Bhí teochtaí curiarrachta nua ann ar fud an domhain, aon uair amháin eile, le linn 2025. Mar shampla, bhí mí an Mhárta 2025 an Márta ba theo dár taifeadadh riamh san Eoraip (go dtí sin).<ref name=":0" /><ref name=":1" /> [[Íomhá:The-Jet-stream-from-north-China-and-Japan-crosses-the-southern-USA-and-over-to-Europe Q320.jpg|clé|mion|2025: Tháinig ''La Niña'' in áit ''El Niño'' |220x220px]] [[Íomhá:Sunset fire Los Angeles view 1.jpg|clé|mion|An radharc ó Sunset bd, West Hollywood, Los Angeles, Eanair 2025|220x220px]] [[Íomhá:Storm Éowyn hits Ireland (Copernicus 2025-01-27).png|clé|mion|Stoirm Éowyn (Copernicus 2025-01-27)|220x220px]] [[Íomhá:Precipitation anomaly in Europe, March 2025 (Copernicus 2025-04-09).png|clé|mion|Mí an Mhárta 2025: fliuch sa Spáinn, tirim in Éirinn (Copernicus 2025-04-09)|220x220px]] [[Íomhá:Abbeydorneystormeowyn.jpg|clé|mion|220x220px|Ba le [[Stoirm Éowyn]] in 2025 a tháinig na gálaí ba mheasa riamh in Éirinn]] == Cúlra == Bhí teochtaí curiarrachta ann ar fud an domhain le linn 2024. Ar an 10 Eanáir 2025, dúirt an tseirbhís [[Clár Copernicus|Copernicus]], a dhéanann anailís ar an athrú aeráide, gurbh í an bhliain 2024 ba theo riamh ó cuireadh tús le taifid.<ref>{{Luaigh foilseachán|title='2024 ba theo riamh'-Copernicus|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0110/1490071-2024-ba-theo-riamh-copernicus/|date=2025-01-10|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Ag deireadh na bliana 2024, bhí an chuid is mó taighdeoirí ag súil go mbeadh 2025 beagán níos fuaire ná 2023 agus 2024, mar gheall ar [[El Niño]] 2023-2024. Tá baint ag ''El Niño'' le hardú teochta, fearthainn throm agus triomach ar fud an domhain ó am go chéile,<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Met Éireann: 2023 ar an mbliain ba theo riamh|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/1228/1423946-met-eireann-2023-ar-an-mbliain-ba-theo-riamh/|date=2023-12-28|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Tháinig ''[[La Niña]]'' in áit ''El Niño'' i ndeireadh na bliana 2024.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.theinertia.com/environment/january-warmest-record-la-nina-2025-began/|teideal=Despite Arrival of La Niña, 2025 Began With the Warmest January On Record|údar=Juan Hernandez|dáta=2025-02-07|language=en-US|work=The Inertia|dátarochtana=2025-02-08}}</ref> Ceapadh go mbeadh Eanáir 2025 níos fuaire ná Eanáir 2024 mar gheall ar theacht ''[[La Niña]]'' in áit El Niño. Ach a mhalairt ar fad a tharla agus bhris Eanáir 2025 taifead Eanáir 2024.<ref name=":2">{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/8-feabhra-2025-ard-mhacha/id1525428808?i=1000690265747|teideal=Nuacht Mhall (Ard Mhacha)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=8 Feabhra 2025|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2025-02-08}}</ref> == 2025 == Ba é Eanáir 2025 an mhí Eanáir ba theo riamh ar domhan, go dtí sin. Ceapadh go mbeadh Eanáir 2025 níos fuaire ná Eanáir 2024 mar gheall ar imeacht [[El Niño]]. Ach a leithéid a tharla agus bhris Eanáir 2025 taifead Eanáir 2024. Lean an taifead nua sraith de thaifid teochta níos airde ó lár 2023. Ach fós, i mí Feabhra, bhí an chuid is mó taighdeoirí ag súil go mbeadh 2025 beagán níos fuaire ná 2023 agus 2024.<ref name=":2" /> Taifead aeráide aon uair amháin eile: bhí mí an Mhárta 2025 an Márta ba theo dár taifeadadh riamh san Eoraip (go dtí sin), dar le [[Clár Copernicus|Copernicus]]<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://climate.copernicus.eu/second-warmest-march-globally-large-wet-and-dry-anomalies-europe|teideal=Second-warmest March globally, large wet and dry anomalies in Europe|údar=Copernicus|dáta=2025-04-08|work=climate.copernicus.eu|dátarochtana=2025-04-09}}</ref><ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://www.seaandjob.com/worlds-record-breaking-heat-streak-extends-into-march/|teideal=World’s Record-Breaking Heat Streak Extends Into March {{!}} Sea and Job|údar=SEAANDJOB|language=en-US|dátarochtana=2025-04-09}}</ref> agus focal ar bith faoi ar tuairisc.ie nó rte.ie. Dar le Copernicus, d'ardaigh meánteocht na mór-roinne i mí Márta go dtí breis agus 6 Celsius, rud a d’fhág go raibh sé 0.26C ní ba theo ná mí Márta 2014, an ceann ba theo roimhe sin.<ref name=":3">{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/gniomhaiochas/comhshaol/drochthuar-daeraid-an-phlaineid-e-an-t-ardu-leanunach-teasa/|teideal=Drochthuar d’aeráid an phláinéid é an t-ardú leanúnach teasa|údar=NÓS|dáta=2025-04-10|language=en-US|work=NÓS|dátarochtana=2025-04-15}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ar bhonn domhanda bhí an teocht 1.6C níos airde ná na leibhéil a bhí ann roimh an ré thionsclaíoch, rud ar ábhar mór imní é ó tharla go raibh sé de sprioc ag an domhan ag an am an difear sin a shrianadh go dtí 1.5C faoi 2100. Le cois an teasa neamhghnách san Eoraip, thit muiroighear an Artaigh go dtí an leibhéal ab ísle in aon mhí Márta ag a bhfuil sonraí satailíte ag Copernicus ina leith.<ref name=":3" /> Bhuail tonn teasa iarthar na hEorpa i mí an Mheithimh 2025. {{Main|Tonnta teasa na hEorpa, 2025}} == Tubaistí == Bhris [[Falscaithe i ndeisceart California, Eanáir 2025|falscaithe amach i Los Angeles agus sna ceantair máguaird]] ar chósta thiar na Stát Aontaithe i mí Eanáir 2025, Ba mhillteanach an tubaiste timpeallachta é.<ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2025/01/12/us/californias-worst-wildfires-history.html|teideal=How the Destruction in Los Angeles Ranks in California’s Fire History|údar=Samuel Granados, Nicholas Bogel-Burroughs, Soumya Karlamangla|dáta=2025-01-09|language=en-US|work=The New York Times|dátarochtana=2025-01-10}}</ref> {{Main|Falscaithe i ndeisceart California, Eanáir 2025}} == In Éirinn == Ba í 2025 an dara bliain ba teocha in Éirinn ó tosaíodh na taifid agus tá 7 gcinn den 10 mbliana ba theocha riamh tagtha le 20 bliain anuas. Bhí an bháisteach níos tréine freisin.<ref name=":4">{{Luaigh foilseachán|title="Praiseach" ó neamart Rialtas cáinte ag Ceannasaí Athrú Aeráide|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0401/1566232-praiseach-neamart-rialtas-cainte-ag-ceannasai-athru-aeraide/|date=2026-04-01|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> I dtús mhí Aibreáin in Éirinn, bhí an aimsir "breá" brothallach. Bhí idir theaspach agus thriomach ar fud na tíre idir 8-11 Aibreán – teaspach de réir Met Éireann agus triomach de réir Uisce Éireann – agus an teocht chomh hard le 21.8 céim i g[[Caisleán na Deirge]] ar an 10 Aibreán.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.com/weather/articles/c99p142g143o|teideal=Highest temperature of the year reached as hay fever season continues|dáta=2025-04-11|language=en-GB|work=BBC Weather|dátarochtana=2025-04-15}}</ref> Bhí Uisce Éireann ag achainí ar an bpobal a bheith spárálach agus uisce a chaomhnú.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Teocht chomh hard le 20 céim inniu, 21 céim amárach|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0409/1506630-teocht-chomh-hard-le-20-ceim-inniu-21-ceim-amarach/|date=2025-04-09|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Bhí an teocht chomh hard le 29+ céim in áiteanna in Éirinn ar an 20-21 Meitheamh<ref>{{Cite news|url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/news/northern-ireland/ni-weather-mini-heatwave-ends-with-scattered-showers-to-continue/a592223428.html|teideal=NI weather: Mini heatwave ends with scattered showers to continue|dáta=2025-06-22|language=en-GB|work=BelfastTelegraph.co.uk|dátarochtana=2025-06-22}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Teaspach as cuimse geallta, athrú aeráide is cúis leis|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0620/1519456-teaspach-as-cuimse-geallta-athru-aeraide-is-cuis-leis/|date=2025-06-20|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> agus bhí an samhradh thar a bheith brothallach. Timpeall 19 Iúil 2025, fuair idir 800 agus 900 iasc bás in [[Abhainn Dhroichead Uí Dhálaigh]] in oirthuaisceart [[Loch Síleann]] i g[[Contae an Chabháin|Co an Chabháin]]. An aimsir ba chúis le marú na n-iasc. Bhí teocht an uisce ró-ard agus an leibhéal ocsaigine tuaslagtha ró-íseal ag an am.<ref>{{Luaigh foilseachán|title='Iascach Intíre Éireann leis an dlí a chur ar thruaillitheoirí'|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0929/1535840-iascach-intire-eireann-leis-an-dli-a-chur-ar-thruaillitheoiri/|date=2025-09-29|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Ba le [[Stoirm Éowyn]] in 2025 a tháinig na gálaí ba mheasa riamh agus ba í an stoirm ba mheasa riamh ó thaobh costais agus luach €300 milliún de chúiteamh árachais íoctha amach, gan trácht ar na laigeachtaí a léiríodh sa ngréasán fuinnimh agus uisce agus cumarsáide. Ar an taobh eile den scéal b'éigean d'Uisce Éireann ciondáil a dhéanamh ar 49 soláthar uisce poiblí sa samhradh anuraidh nuair a tugadh foláireamh teaspaigh in 15 contae.<ref name=":4" /> == Féach freisin == * [[Aimsir na bliana 2022]], [[Aimsir na bliana 2023]], [[Aimsir na bliana 2024]], [[Aimsir na bliana 2026]] * [[Tonnta teasa na hEorpa, 2025]] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:2025}} [[Catagóir:Aimsir na bliana 2025]] [[Catagóir:Athrú aeráide]] 36g5gpncivoxxdxmzp6w410gxtbhhhr 14 117623 1310393 1303298 2026-04-26T23:01:36Z Taghdtaighde 60452 Catagóir bainte 1310393 wikitext text/x-wiki {{Féach freisin|Catagóir:Ficsean stairiúil na Gaeilge}} [[Catagóir:Leabhair staire|*]] [[Catagóir:Leabhair Ghaeilge]] [[Catagóir:Scríobh na staire]] mepc5lzu5t20qm53lrfw8nknfwhmaxm 0 117962 1310449 1258607 2026-04-27T01:05:39Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310449 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Donald Trump in Ypsilanti (33998674940).jpg|mion|Trump in Ypsilanti, 2017]] [[Íomhá:Trump MAGA 2024 logo.svg|mion]] Gluaiseacht pholaitiúil sna Stáit Aontaithe is ea an '''Trumpachas (Trumpism''' nó '''MAGA'''<ref>mana i mBéarla, "Make America Great Again"</ref>); is é Donald Trump, a lucht tacaíochta agus a chomhghuaillithe a spreagann an ghluaiseacht.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/gniomhaiochas/polaitiocht/beidh-trump-glorach-agus-triobloideach-ar-feadh-na-mblianta-amach-romhainn/|teideal=Beidh Trump glórach agus trioblóideach ar feadh na mblianta amach romhainn|údar=Eoin Ó Catháin|dáta=2020-11-11|language=ga-IE|work=NÓS|dátarochtana=2025-02-21}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.meoneile.ie/anailis/trump-an-preas-agus-fhirinne|teideal=Trump, an preas agus fhírinne < Meon Eile|údar=Concubhar Ó Liatháin|dáta=12 Samhain 2018|language=ga-IE|work=www.meoneile.ie|dátarochtana=2025-02-21}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-feidir-duine-a-aimsiu-a-chuirfidh-an-trumpachas-i-bhfeidhm-seachas-donald-trump/|teideal=An féidir duine a aimsiú a chuirfidh an Trumpachas i bhfeidhm, seachas Donald Trump?|údar=Máirín Ní Ghadhra|dáta=21 Aibreán 2023|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-02-21}}</ref> Is pobalóir é Trump, agus labhraíonn sé go láidir ar son an ‘ciall comónta’, mar shampla agus polasaithe i bhfad amach ar an eite dheis, "na milliún inimirceach" a dhíbirt as na Stáit Aontaithe, níos lú rannpháirtíochta idirnáisiúnta, agus an ruaig a chur ar mhná trasinscneacha i spórt na mban. <ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/na-bi-ag-brath-air-go-dtiocfaidh-deireadh-leis-an-trumpachas-i-gceann-ceithre-bliana/|teideal=Ná bí ag brath air go dtiocfaidh deireadh leis an Trumpachas i gceann ceithre bliana|údar=Fachtna Ó Drisceoil|dáta=20 Feabhra 2025|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-02-21}}</ref> Baineann stíl thiarnúil leis an Trumpachas, agus éiríonn an rialtas forlámhach Úsáidtear an córas dlí agus cirt chun imeaglú a dhéanamh ar an bhfreasúra polaitiúil, agus úsáidtear cumhacht an stáit chun pionós a chur ar mheáin chumarsáide nach dtacaíonn leis an bpáirtí atá i gcumhacht.<ref name=":0" /> == Féach freisin == * [[Donald Trump]] * [[Dara téarma Donald Trump]] == Tagairtí == {{reflist}} {{síol-us}} [[Catagóir:Córais rialaithe]] [[Catagóir:Donald Trump]] [[Catagóir:Stair na Stát Aontaithe]] [[Catagóir:Idé-eolaíochtaí polaitiúla]] q6fc2ch1b7t5pp1r9f7m1q6l34ezic2 0 118670 1310463 1297828 2026-04-27T06:36:13Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 4 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310463 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Leabhar |image=Íomhá:A major French phenomenon- Bande dessinée - cartoon strip.jpg }} Scéal i bhfoirm pictiúirí is ea '''[[Úrscéal grafach|úrscéal grafach]]'''.<ref name=":9">{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/treibh/seansceal-gan-meirg-air-1.1044093|teideal=Seanscéal gan meirg air|dáta=26 Aibreán 2006|work=[[The Irish Times]]|dátarochtana=2025-04-15}}</ref> Is féidir iad a shainiú mar chéim áirithe i bhforbairt na n[[Greannáin|greannán]] (nó na gcoimicí) mar mheán [[Ealaín|ealaíne]], oiriúnach do dhéagóirí agus daoine fásta, mar a bhíonn seifteanna [[Litríocht|liteartha]] le sonrú iontu ar nós príomhphlota an scéil a bheith fite fuaite i bhfophlotaí, agus tréithe eile ar de dhlúth is d'inneach an [[Úrscéal|ghnáthúrscéil]] iad.<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|author=[[Ríona Nic Congáil]]|title=An tÚrscéal Grafach sa Ghaeilge|journal=[[Comhar]]|pages=lgh 7-10|jstor=https://www.jstor.org/stable/41497647|year=2009|month=Deireadh Fómhair|url=https://doras.dcu.ie/21562/1/109_SCAN.pdf}}</ref> Is téarma é a tháinig chun cinn agus foilsitheoirí ag iarraidh béim a chur ar na gnéithe sofaisticiúla seo chun cáil na páistiúlachta a chur díobh. Táthar ann a mheasann dá réir sin gur téarma gan ghá atá ann, gur chóir a sheachaint mar théarma margaíochta agus ina áit sin cur in aghaidh na gclaontaí a bhíonn ag daoine i leith na ngreannán mar mheán scéalaíochta.<ref name=":14" /> Os a choinne sin, ceanglaítear coincheap an ghreannáin leis an ngreann féin, rud nach n-oireann chomh mór céanna do na húrscéalta grafacha trí chéile.<ref name=":18">{{Luaigh foilseachán|author=[[Claire M. Dunne]]|title=Éabhlóid an Ghrinn i nGreannáin na Gaeilge|journal=In R. Markus, [[Máirín Nic Eoin|M. Nic Eoin]], D. Nic Mhathúna, E. Ní Mhuircheartaigh, B. Ó Conchubair, B., agus P. Ó Liatháin (Eagí), Ar an Imeall i Lár an Domhain: Ag Trasnú Tairseacha Staire, Teanga, Litríochta agus Cultúir|pages=lgh 469-484|publisher=[[Leabhar Breac]]}}</ref> Is é aidhm na húrscéalaíochta grafaí, dar leis an gcriticeoir Allison Marjorie, na léitheoirí a spreagadh agus a ndúshlán a thabhairt an domhain a thaiscéal ar bhealach níos iomláine.<ref name=":12">{{Lua idirlín|url=https://comhar.ie/iris/84/12/sceal-alainn-dearfach/|teideal=Scéal álainn dearfach|údar=[[Seán Mac Risteaird]]|year=2024|month=Nollaig|work=[[Comhar]]|dátarochtana=2025-04-15}}</ref> == Tréithe == === Ealaín === [[Íomhá:New Bedford Whaling National Historical Park- Artist Fitzcarmel “Fitz” LaMarre, who is currently working on the graphic novel (fd5e1b9f-ae26-42aa-82a5-59562561eec7).JPG|mion|An t-ealaíontóir Fitzcarmel “Fitz” LaMarre i mbun oibre ar úrscéal grafach]] Murab ionann agus úrscéalta eile, tugtar tús aite sna húrscéalta grafacha do na léaráidí leis an scéal féin a insint, seachas iad a bheith ina maisiúcháin air.<ref name=":19">{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/treibh/toraiocht-leabhar-1.1125493|teideal=Toraíocht leabhar|dáta=06 Samhain 2002|work=[[The Irish Times]]|dátarochtana=2025-04-15}}</ref><ref name=":10">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/cuisle-agus-draiocht-heartstopper-tagtha-slan-sa-leagan-gaeilge/|teideal=Cuisle agus draíocht ‘Heartstopper’ tagtha slán sa leagan Gaeilge|údar=[[Meadhbh Ní Eadhra]]|dáta=2024-09-18|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2025-04-15}}</ref> Cuireann sé seo seift fóinteach ar fáil don úrscéalaí: dealraimh, gluaiseachtaí, agus athruithe eile a chur in iúl gan dhul i muinín na bhfocal, rud gur féidir luas a chur le nó a bhaint d'imeachtaí an scéil agus a chabhraíonn leo dhul i bhfeidhm ar an léitheoir, m.sh. trí bagairt a chur i gcéill.<ref>{{Lua idirlín|url=https://aonghus.blogspot.com/2019/07/cu.html|teideal=Cú|údar=[[Aonghus Ó hAlmhain]]|dáta=2019-07-03|work=Smaointe Fánacha Aonghusa|dátarochtana=2025-04-15}}</ref><ref name=":20">{{Lua idirlín|url=https://aonghus.blogspot.com/2019/09/cu.html|teideal=Cú|údar=[[Aonghus Ó hAlmhain]]|dáta=2019-09-13|work=Smaointe Fánacha Aonghusa|dátarochtana=2025-04-15}}</ref> [[Íomhá:Natsaha AritzTrueba Aquarium1.jpg|mion|Éifeacht mhothúchánach á chur in iúl leis an ealaíon|clé]] Déantar suntas de bheocht agus d'áilleacht na n-úrscéalta grafacha lándaite,<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/treibh/dathanna-gach-aon-chineal-dathanna-1.389532|teideal=Dathanna! Gach aon chineal dathanna!|dáta=05 Samhain 2003|work=[[The Irish Times]]|dátarochtana=2025-04-15}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Scott Pilgrim ar fáil sa Ghaeilge|url=https://www.rte.ie/gaeilge/2024/0808/1464062-ta-gaeilge-ag-scott-pilgrim-who-knew/|date=2024-08-08|journal=[[RTÉ]]}}</ref> ach is féidir le healaíontóirí cliste an-éifeacht a bhaint as léaráidí nach bhfuil ach dubh agus bán iontu nó iad atá trídhathach.<ref name=":7">{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/leabhair/leirmheas-cu/|teideal=Léirmheas: Cú|údar=[[Eoin P. Ó Murchú]]|dáta=2017-07-15|work=[[Nós (iris)|NÓS]]|dátarochtana=2025-04-02}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ní mór an stíl ealaíne a chur in oiriúint d'éifeacht mhothálach an scéil, más stíl bladhmannach an aicsin laochais é, stíl a oireann don ghreann dorcha, nó stíl áibhéalach an chartúnaí.<ref name=":23">{{Lua idirlín|url=https://aonghus.blogspot.com/2013/05/an-milleanach-leirithe.html|teideal=An Milléanach léirithe!|údar=[[Aonghus Ó hAlmhain]]|dáta=2013-05-27|work=Smaointe Fánacha Aonghusa|dátarochtana=2025-04-15}}</ref><ref name=":10" /><ref name=":15" /> Cuidíonn an meán seo leis an úrscéalaí an teibíocht a sheachaint agus íomhá faoi leith atá ar intinn acu, nó éagsúlacht dealramh, a chur in iúl don léitheoir.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=[[Marie Whelton]]|url=https://comhar.ie/iris/79/3/leirmheas/|title=Léirmheas: Kostka|journal=[[Comhar]]|volume=79|issue=3|jstor=https://www.jstor.org/stable/26774701|month=Márta|year=2019|pages=lgh 29-30}}</ref> === Reacaireacht === Fágann an bhéim seo ar an ealaín nach é saibhreas teanga, "friotal fileata ná aon phioc eile den trealamh a bhfuil cleachtadh againn air agus sinn ag plé leis an úrscéal liteartha" is tábhachtaí in úrscéal grafach,<ref name=":15">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/bhi-dul-amu-orm-faoin-ursceal-grafachanois-ca-bhfaighinn-ceann-eile-i-ngaeilge/|teideal=Bhí dul amú orm faoin úrscéal grafach…anois, cá bhfaighinn ceann eile i nGaeilge?|údar=[[Alan Titley]]|dáta=2021-12-16|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2025-04-15}}</ref> ach ní hionann é sin agus a rá nach mbíonn a mbuanna féin ag an téacs.<ref name=":19" /> [[Íomhá:CRAC w.jpg|mion|[[Fuaimfhoclaíocht]]|clé]] Tá taighde acadúil liteartha déanta ar struchtúr na scéalaíochta sna greannáin, más ábhar iontais do chuid den aos liteartha féin é, agus ní hamháin go mbíonn na foirmlí traidisiúnta reacaireachta in úsáid iontu,<ref name=":6">{{Luaigh foilseachán|title=Na hÍobairtí Oghaim - scéinséir suite i lár cogaidh an dá regime|url=https://www.rte.ie/gaeilge/2025/0324/1503611-na-draoithe-ursceal-grafach-gaeilge-ar-ardchaighdeain/|date=2025-03-24|author=[[Seán Mac Risteaird|Dr Seán Mac Risteaird]]|journal=[[RTÉ]]}}</ref> ach bíonn "cineálacha reacaireachta, cainte agus smaointeoireachta" dá gcuid féin ag na húrscéalta grafacha a thagann chun solais iontu trí chéile.<ref name=":0" /><ref name=":14">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ta-ursceal-grafach-ar-liosta-na-bhfocal-ata-curtha-ar-ceal-agam/|teideal=Tá ‘úrscéal grafach’ ar liosta na bhfocal atá curtha ar ceal agam|údar=[[Alex Hijmans]]|dáta=2022-04-02|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2025-04-15}}</ref> [[Íomhá:Jaan! in Hakui.jpg|mion|Píosa ealaíne bunaithe ar an uaillbhreas [[An tSeapáinis|Seapáinise]] ジャーン!, ''Jān!'' ({{Lang-ga|~Féach!}})|clé]] Bíonn tábhacht faoi leith ag baint leis na [[fuaimfhocail]] agus na h[[intriachtaí]] sna húrscéalta grafacha, le fuaimeanna a chur in iúl go cruinn díreach.<ref name=":3">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/cen-ghaeilge-a-bheadh-ar-biff-ouch-ahem-agus-eh-meh-an-freagra-ag-na-focloiri/|teideal=Cén Ghaeilge a bheadh ar biff, ouch, ahem agus eh? Meh, an freagra ag na foclóirí…|údar=[[Antain Mac Lochlainn]]|dáta=2015-08-26|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2025-04-15}}</ref><ref name=":7" /> Is minic go mbaintear leas as [[béarlagair]], abairtí neamhiomlána, agus rithimí sainiúla freisin.<ref name=":12" /> === Eile === [[Íomhá:225.365 - August 13, 2010 (4891758027).jpg|mion|Bunaíodh an scannán ar na húrscéalta grafacha ''[[Scott Pilgrim]]'']] [[Íomhá:Heartstopper.png|mion|Tháinig [[Heartstopper (úrscéal grafach)|''Heartstopper'']] ar an saol an chéad lá mar ghreannán gréasáin, sula ndearnadh úrscéalta grafacha astu agus sraith ina dhiaidh sin]] I ngeall ar a fhorbartha is a bhíonn siad ó thaobh físe de, is minic a chuirtear na húrscéalta grafacha i gcomparáid le [[Scannánaíocht|scannáin]].<ref name=":20" /><ref name=":3" /> Go deimhin, ní hannamh a réitítear scéal don scáileán a chonacthas ina húrscéal grafach an chéad lá, m.sh. ''Persepolis'' (2007),<ref name=":0" /> ''[[Scott Pilgrim vs. the World]]'' (2010),<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/leabhair/ta-na-ceadta-daoine-ag-leamh-scott-pilgrim-as-gaeilge/|teideal=Tá na céadta daoine ag léamh Scott Pilgrim as Gaeilge|dáta=2024-07-23|work=[[Nós (iris)|NÓS]]|dátarochtana=2025-04-15}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ''Vi är bäst!'' (2013, {{Lang-ga|Is Muide is Fearr!}}),<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/imeachtai-cad-ta-ar-siul-agat-an-deireadh-seachtaine-seo/|teideal=Imeachtaí: Cad é atá ar siúl agat an deireadh seachtaine seo?|údar=[[Méabh Ní Thuathaláin]]|dáta=2014-12-04|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2025-04-15}}</ref> ''[[An Béal Bocht (beochan)|An Béal Bocht]]'' (2018),<ref name=":25">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-beal-bocht-agus-rocky-ros-muc-i-measc-na-mbuaiteoiri-ag-feile-na-mean-ceilteach/|teideal=‘An Béal Bocht’ agus ‘Rocky Ros Muc’ i measc na mbuaiteoirí ag Féile na Meán Ceilteach|údar=[[Méabh Ní Thuathaláin]]|dáta=2018-05-02|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2025-04-15}}</ref> ''Black is Beltza'' (2018, {{Lang-ga|Beltza a thugtar ar dhubh}}),<ref>{{Lua idirlín|url=https://getxo-kultura.eus/agenda/black-is-beltza/|teideal=Black is beltza {{!}} Getxo Kultura|language=[[Bascais|eu]]|work=getxo-kultura.eus|dátarochtana=2025-04-15}}</ref> agus ''[[Nimona (scannán)|Nimona]]'' (2023, a bhí ina ghreannán gréasáin sula rinneadh úrscéal grafach de),<ref name=":5">{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/scannain/cen-chaoi-nach-bhfeadfa-titim-i-ngra-le-nimona/|teideal=Cén chaoi nach bhféadfá titim i ngrá le 'Nimona'?|údar=[[Eoin Ó Dubhghaill]]|dáta=2023-07-05|work=[[Nós (iris)|NÓS]]|dátarochtana=2025-04-15|archivedate=2023-09-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230922115036/https://nos.ie/cultur/scannain/cen-chaoi-nach-bhfeadfa-titim-i-ngra-le-nimona/}}</ref> mar aon le cláracha mar ''[[Heartstopper (sraith theilifíse)|Heartstopper]]'' (2021),<ref>{{Lua idirlín|url=https://meoneile.ie/cultur-agus-ealain/aistriuchan-den-ursceal-grafach-heartstopper|teideal=Aistriúchán Gaeilge den úrscéal ghrafach ‘Heartstopper’|údar=[[Jane Nic Uilliam]]|work=[[Meon Eile]]|dátarochtana=2025-04-15}}</ref> gan trácht ar athleaganacha eile amhail físeáin ceoil agus [[Closleabhar|closleabhair]].<ref>féach {{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/ceol/albaim-na-bliana-20-11/|teideal=Albaim na Bliana: 20-11|údar=[[Ben Ó Faoláin]]|dáta=2015-12-23|work=[[Nós (iris)|NÓS]]|dátarochtana=2025-04-15}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name=":5" /> Luaitear cuma nua-aimseartha leis na húrscéalta grafacha,<ref name=":9" /> ach ní in aisce a thagann na caighdeáin léiriúcháin – bíonn costas mór ag baint leis an g[[clódóireacht]] mar shampla.<ref name=":0" /> Dá ainneoin sin, tá cáil na dílseachta ag lucht a léite. "Má thaitníonn údar agus a chuid carachtar nó ealaíontóir leis an léitheoir, is minic a theastaíonn uaidh na leabhair ar fad a fhoilsítear sa tsraith chéanna a cheannach."<ref name=":17">{{Luaigh foilseachán|author=[[P.J. Mac Gabhann]]|title=Alors, an tÚrscéal Grafach|journal=[[Comhar]]|volume=70|issue=5|jstor=https://www.jstor.org/stable/41497847|month=Bealtaine|year=2010|pages=lgh 12-13}}</ref> Bíodh go mbíonn daoine áirithe in amhras faoi fhiúntas na n-úrscéalta grafacha trí chéile, is féidir leis an meon nach "léitheoireacht ceart" atá iontu a bheith tairbheach freisin.<ref name=":17" /> Is dá bharr sin go baileach a fhónann siad chomh maith sin mar chaitheamh aimsire sultmhar, na cinn a bhíonn ceaptha chuige. Léiriúchán air sin is ea an méid a dúirt [[Alan Titley]] i dtaobh [[Corp an Duine Uasail (úrscéal grafach)|''Chorp an Duine Uasail'']], gur "ábhar scíthléitheoireachta é seo tríd is tríd, scéal breá éadrom a bhraitheann ar choimhlint, ar ghreann agus ar bheagán craicinn leis an léitheoir a choinneáil ag casadh na leathanach."<ref name=":13">{{Luaigh foilseachán|url=https://comhar.ie/iris/76/2/|title=Leabhar na Míosa – ''Corp an Duine Uasail''|journal=[[Comhar]]|jstor=https://www.jstor.org/stable/43825059|author=[[Máirtín Coilféir]]|volume=76|issue=2|year=2016|month=Feabhra|pages=lgh 27-28}} [https://www.jstor.org/stable/43825060 ar lean]</ref> == Stair == [[Íomhá:Aventures-de-Tintin.svg|mion|''[[Tintin]]'' (1930)]] [[Íomhá:Goscinny (scenarist van de strips Asterix en Lucky Luke) 1971.jpg|mion|[[René Goscinny]], scríbhneoir ''[[Asterix]]'' (1961)]] Is cosúil go bhfuil an t-úrscéal grafach fréamhaithe sna tíortha ina labhraítear an Fhraincis.<ref name=":0" /> Táthar ann a d'áireodh greannáin nó cnuasaigh stiallchartún ({{Lang-fr|bandes dessinées}}) amhail ''[[Tintin]]'' na [[An Bheilg|Beilge]] (1930) agus ''[[Asterix]]'' na [[An Fhrainc|Fraince]] (1961) mar úrscéalta grafacha cheana,<ref name=":17" /> ach dar le húdair eile is cirte iad a áireamh i measc a réamhtheachtaithe sin.<ref name=":0" /> [[Íomhá:Superman logo 1938.png|clé|mion|Suaitheantas ''[[Superman]]'' mar a bhí i dtús báire (1938)]] [[Íomhá:Burt Ward Adam West Maurice Evans Batman 1966.jpg|clé|mion|[[Batman]] agus Robin ó sraith teilifíse a rinneadh de (1966)]] I [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceá]] áfach is ar leithéidí ''[[Superman]]'' (1938) agus ''[[Batman]]'' (1939) is mó a leagtar an bhéim agus fréamhacha an tseánra á rianú, .i. "coimicí an laochais" a ceapadh "mar chuid de litríocht an éalúchais i rith an [[An Spealadh Mór|Spealta Mhóir]]".<ref name=":0" /> Is droch-chlú a bhí ar na coimicí le fada an lá – "ón bhFrainc féin go [[Québec]]" bhí sé amuigh ar na coimicí gur "''mauvaise littérature''" nó "droch-litríocht" a bhí iontu. I Meiriceá, "síleadh gur bhain coimicí le cultúr neamhurchóideach na n-óg, agus buachaillí sna déaga gafa leo thar éinne eile."<ref name=":0" /> In [[Éire|Éirinn]], is ar pháistí a bhí ''[[Tír na nÓg (iris)|Tír na nÓg]]'' (1923; 1945) dírithe gan amhras.<ref name=":18" /> Dar leis an scoláire litríochta Barbara Postema, is go tréan a bhíothas ag caitheamh anuas ar na greannáin i Meiriceá thiar sna [[1950idí|1950í]] "nuair a chuir [[Síceolaíocht|síceolaithe]] agus [[Oideachas|oideachaseolaithe]] i Meiriceá i leith an tseánra gur chothaigh sé ‘neamhlitearthacht’ agus ‘dúil san fhoréigean’",<ref name=":14" /> líomhaintí nach bhféadfaí a chur i leith leithéidí [[An Gaedheal Óg (iris)|''An Ghaedhil Óig'']] ná ''[[Éire, Sean agus Nua (iris)|Éire, Sean agus Nua]]'' abhus.<ref name=":18" /> Le cur ina gcoinne thall áfach, thug na foilsitheoirí greannán cód féinchinsireachta isteach "ar eagla go gcuirfeadh na húdaráis cinsireacht dháiríre i bhfeidhm orthu."<ref name=":14" /> [[Íomhá:Frank Miller.jpg|clé|mion|Frank Miller in 1982]] Bréagnaíodh na líomhaintí sin<ref name=":14" /> agus tháinig "forbairt ollmhór ar ábhair is ar chaighdeán na gcoimicí Meiriceánacha ó lár go deireadh an fhichiú haois."<ref name=":0" /> Tá [[Pól Ó Muirí]] deimhnitheach maidir leis an té a chuireann seisean an fhorbairt seo síos dó "os cionn mórán eile": <blockquote> "Seans mór nach mbeadh i ngnó na ngreannán ar fad ach ábhar léitheoireachta do ghasúir mhí-aibí murach Frank Miller agus a shárshaothar, ''Batman: The Dark Knight'' ''Returns''. [...] D’éirigh leis samhlaíocht, fantaisíocht agus réalachas a thabhairt le chéile in aon bheart Batmanach amháin agus rinne an seánra ar fad faiseanta."<ref name=":11">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/greannain-pom/|teideal=An rud is annamh is iontach – greannán aistrithe go Gaeilge|údar=[[Pól Ó Muirí]]|dáta=2019-03-11|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2025-04-15}}</ref> </blockquote> Is sna [[1990idí|1990í]] a tháinig "úrscéal grafach" mar théarma chun cinn go mór sa Bhéarla,<ref group="nóta">{{Lang-en|Graphic novel}}</ref> dar le Postema, agus na foilsitheoirí ag iarraidh éalú ón méid den dímheas sin a mhair fós, agus an ceangal a shamhlaítear le déagóirí go háirithe. "Téarma míchuí, dar le Postema, a cheileann éagsúlacht an tseánra."<ref name=":14" /> Is meán é an t-úrscéal grafach a bhfuil gluaiseachtaí a brúdh faoi chos tar éis leas a bhaint as thar na blianta, m.sh. "gluaiseachtaí rúnda na h[[Aiteach|aiteachta]]" i suíomhanna naimhdeacha, lena scéalta féin a insint agus leis an iolracht féiniúlachta a thaispeáint.<ref name=":12" /> [[Íomhá:Tomm moore headshot.jpg|mion|[[Tomm Moore]], do dhear na húrscéalta grafacha bunaithe ar bheatha [[Naomh Pádraig]], [[An Sclábhaí (úrscéal grafach)|''An Sclábhaí'']] agus [[An Teachtaire (úrscéal grafach)|''An Teachtaire'']]]] Is thart ar chasadh na mílaoise a tháinig an téarma "úrscéal grafach" sa treis sa [[An Ghaeilge|Ghaeilge]], le foilsiú an chéad leabhair den chineál seo in Éirinn i dteanga ar bith: insint [[Colmán Ó Raghallaigh|Cholmáin Uí Raghallaigh]] (trí [[Cló Mhaigh Eo|Chló Mhaigh Eo]], i gcomhar le lucht [[Cartoon Saloon]]) ar fhuadach [[Naomh Pádraig]] agus a éalú ó dhaoirse, mar atá ''[[An Sclábhaí (úrscéal grafach)|An Sclábhaí]]'' (2001).<ref name=":0" /><ref name=":21">{{Lua idirlín|url=https://www.literatureireland.com/author/colman-o-raghallaigh|teideal=Literature Ireland|language=en-IE|work=www.literatureireland.com|dátarochtana=2025-04-15}}</ref> [[Íomhá:Grainne Mhaol Ni Mhaille Statue.jpg|mion|''[[Gráinne Mhaol (úrscéal grafach)|Gráinne Mhaol]]'', arna scríobh ag Gisella Pizatto]] Sna blianta dar lean, tháinig na húrscéalta grafacha chun tosaigh go tréan i litríocht na Gaeilge de thairbhe a n-iarrachtaí siúd.<ref name=":0" /> Chrom siad ar sraith bunaithe ar [[Stair na hÉireann|stair]] agus [[Miotaseolaíocht na nGael|seanscéalaíocht na Gaeilge]] a chur amach faoi chló nua, scéalta dar leis an Raghallach "a bhí goidte le rófhada ag lucht an Bhéarla agus gur ghá iad a athghabháil dá dteanga nádúrtha dhúchais."<ref name=":24">{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-clo-mhaigh-eo.aspx|teideal=Cló Mhaigh Eo|údar=[[Colmán Ó Raghallaigh]]|year=2002|language=|work=[[Beo!]]|dátarochtana=2025-04-15}}</ref> Thuill caighdeán ard a gcuid táirgí go leor duaiseanna náisiúnta dóibh.<ref name=":0" /> B'é úrscéal scigiúil an [[Brian Ó Nualláin#Na hÚrscéalta|Nuallánaigh]] an chéad leabhar Gaeilge ón nua-aois a iompaíodh ina úrscéal grafach<ref name=":23" /> agus tharla gurb é ''[[An Béal Bocht (úrscéal grafach)|An Béal Bocht]]'' (2012) an chéad úrscéal grafach Gaeilge a rinneadh scannán de freisin cúpla bliain ina dhiaidh sin, [[An Béal Bocht (beochan)|scannán]] gearr [[Beochan|beochana]] a bhuaigh an chraobh don bheochan is fearr ag [[Féile na Meán Ceilteach]] na bliana.<ref name=":25" /> Cor suntasach sa scéal ab ea ''[[Gráinne Mhaol (úrscéal grafach)|Gráinne Mhaol]]'' (2013). Bhí [[Ríona Nic Congáil]] tar éis moladh go ndéanfaí úrscéal grafach de bheatha [[Gráinne Ní Mháille|Ghráinne Ní Mháille]], "banríon na mara"<ref name=":0" /> agus b'í Gisella Pizatto, ealaíontóir ón m[[An Bhrasaíl|Brasaíl]], a ráinigh a leithéid a chur i gcrích, le Bruno Büll á dhearadh agus Iarla Mac Aodha Bhuí á chur i nGaeilge.<ref name=":27">{{Luaigh foilseachán|date=20 Samhain 2013|url=https://www.pressreader.com/ireland/irish-independent-seachtain/20131120/page/3/textview|title=Leabhar bliana ag Gráinne|journal=[[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]]|pages=lch 3}}</ref><ref name=":28">{{Lua idirlín|url=https://aonghus.blogspot.com/2014/06/grainne-mhaol.html|teideal=Gráinne Mhaol|údar=Aonghus Ó hAlmhain|dáta=2014-06-02|work=Smaointe Fánacha Aonghusa|dátarochtana=2025-04-15}}</ref> [[Íomhá:Penelope Bagieu 20100410 BD-Aix 2.jpg|clé|mion|Pénélope Bagieu, údar [[Corp an Duine Uasail (úrscéal grafach)|''Chorp an Duine Uasail'']] agus [[An Leathanach Bán (úrscéal grafach)|''An Leathanaigh Bháin'']]]] Ó lár na [[2010idí|2010í]] ar aghaidh, thosaigh foilsitheoirí eile, go háirithe [[Leabhar Breac (foilsitheoir)|Leabhar Breac]] agus [[Dalen]], úrscéalta grafacha i nGaeilge a chur ar an margadh, idir chinn nua-cheaptha agus iad a bhí á n-aistriú ó theangacha eile<ref name=":22">{{Luaigh foilseachán|date=18 Deireadh Fómhair 2017|title=Séasúr na seoltaí|journal=[[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]]|author=[[Conchubhar Ó Liatháin]]|url=https://www.pressreader.com/ireland/irish-independent-seachtain/20171018/page/4/textview|pages=lgh 4 ⁊ 13}}</ref><ref name=":18" /> – obair fiúntach gur fiú cur leis mar a thug [[Tadhg Mac Dhonnagáin]] orthu.<ref name=":29">{{Lua idirlín|url=https://comhar.ie/iris/82/7/eiceachoras-na-leabhar-gaeilge/|teideal=Éiceachóras na leabhar Gaeilge|údar=[[Tadhg Mac Dhonnagáin]]|year=2022|month=Iúil|work=[[Comhar]]|dátarochtana=2025-04-15}}</ref> Um an dtaca sin bhí an chéad úrscéal grafach i n[[Gaeilge na hAlban]] foilsithe freisin, mar atá ''[[Saltire: Ionnsaigh (úrscéal grafach)|Saltire: Ionnsaigh]]'' (2014).<ref name=":30">{{Luaigh foilseachán|date=27 Lúnasa 2014|url=https://www.pressreader.com/ireland/irish-independent-seachtain/20140827/page/2/textview|title=Laoch na hAlban Saltire ar ais linn|journal=[[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]]|pages=lch 2}}</ref> Cloch mhíle faoi leith ab ea foilsiú ''[[An Róis Fiáin (úrscéal grafach)|An Róis Fiáin]]'' (2023), an chéad úrscéal grafach Gaeilge a aistríodh agus a fhoilsíodh sa teanga i bhfad i gcéin ó chríocha na hÉireann.<ref name=":16">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ursceal-gaeilge-le-foilsiu-i-gceanada-den-chead-uair/|teideal=Úrscéal Gaeilge le foilsiú i gCeanada den chéad uair|údar=[[Méabh Ní Thuathaláin]]|dáta=2023-09-06|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2025-04-15}}</ref> Faoi lár na [[2020idí|2020í]], bhí an oiread sin sraitheanna nua tar éis teacht amach gur leomh [[Seán Mac Risteaird]] an cheist a chur i gcomhthéacs na litríochta Gaeilge: "An bhfuil muid i ré órga na n-úrscéalta grafacha?"<ref name=":4">{{Lua idirlín|url=https://comhar.ie/iris/85/4/leirmheas/|teideal=Léirmheas – Scott Pilgrim|údar=[[Seán Mac Risteaird]]|year=2025|month=Aibreán|work=[[Comhar]]|pages=lgh 26-27|dátarochtana=2025-04-15}}</ref> == Glacadh == [[Íomhá:Iberia Inc.jpg|mion|Duine ag léamh an úrscéil ghrafaigh ''Iberia, Inc.'']] Tá an tuairim fós le cloisteáil scaití "nach leabhair chearta" iad na húrscéalta grafacha,<ref name=":12" /> agus breathnaítear orthu scaití eile mar "fhosheánra aisteach a thiteann idir dhá stól – an scríbhneoireacht agus an [[An ealaín ghrafach|ealaín ghrafach]]."<ref name=":14" /> Bíodh sin mar atá, tá an tuiscint ag scaipeadh le blianta fada anuas go mbíonn a leithéid ann gur fiú don duine fásta a léamh.<ref name=":0" /><ref name=":15" /><ref name=":22" /> Tuigtear go bhfuil an-tóir ar fhicsean grafach ar fud na cruinne.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/leabhair/leirmheas-na-draoithe-1-na-hiobairti-oghaim/|teideal=Léirmheas: Na Draoithe - 1. Na hÍobairtí Oghaim|údar=An Draoi Rua|dáta=2025-04-08|work=[[Nós (iris)|NÓS]]|dátarochtana=2025-04-15}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Tá cuairteoirí chun na [[An tSeapáin|Seapáine]] á thabhairt faoi deara le fada an lá go mbíonn an-tóir ar na [[manga]] ann, áit nach leasc le daoine fásta a léamh ar an traein.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=[[Jackie Mac Donnacha]]|url=https://cartlann.ie/items/show/595#?c=&m=&s=&cv=|title=Ó Éirí go Luí na Gréine|journal=[[Iris an Phléaráca|Iris an Phléaráca 2003]]|year=2003|pages=lch 35}}</ref> Dar le lucht díolta na m''bandes dessinées'' sa bhFrainc, bíonn pobal leathan léitheoireachta i gceist leo, "idir fhir is mhná agus óg is aosta." Is iad na scórtha milliún díobh a díoladh sa tír sin in 2009, méadú ar an mbliain a chuaigh roimhe in ainneoin [[Géarchéim airgeadais 2007-2008|chliste na mbanc]].<ref name=":17" /> Déantar suntas den chaoi a thugann úrscéalta grafacha na Gaeilge blaiseadh don [[An Ghaeilge|Ghael]] de scéalta agus de stíleanna ó chultúir éagsúla nó, le hais na n-úrscéalta grafacha a scríobhadh sa Ghaeilge sa chéad dul síos, bíonn cuid mhaith díobh ann freisin a aistrítear ó theangacha eile – ón bh[[An Fhraincis|Fraincis]] agus ón m[[An Béarla|Béarla]] ach go háirithe, ón b[[An Pholainnis|Polainnis]], agus ón [[An Iodáilis|Iodáilis]] freisin,<ref name=":7" /> rud a fhágann gur ábhar úrnua a bhíonn ann "don chuid is mó againn, saothar a mbeadh muid dall air, seans, murach an t-aistriúchán [...]."<ref name=":13" /> Tá an-éagsúlacht ábhair le fáil iontu freisin – "Áirítear [[ficsean eolaíochta]], [[scéalta bleachtaireachta]], [[Ficsean stairiúil|ficsean staire]], scéalta faoin [[An tIarthar Fiáin|Iarthar Fiáin]] agus scéalta [[Gnéas|earótaice]] i measc na seánraí is coitianta sna húrscéalta grafacha mar aon leis na scéalta seanbhunaithe."<ref name=":17" /> [[Íomhá:Cover of Tristram Shandy by Martin Rowson.jpg|mion|Úrscéal mór [[Laurence Sterne]] tiontaithe ina húrscéal grafach]] === Mar mhodh foghlamtha === Toisc go gceaptar nach gcuireann na húrscéalta grafacha an dua céanna ar an léitheoir is a chuireann leabhair eile,<ref name=":17" /> bíonn siad á gcur chun cinn mar bhealadh cur amach a fháil ar ábhar ar bhealach atá níos spraíúla, agus an litríocht thar aon rud eile. Tá úrscéalta "clasaiceacha" á n-iompú anois ina n-úrscéalta grafacha ó ''Madame Bovary'' [[Gustave Flaubert|Flaubert]] go ''Hamlet'' [[William Shakespeare|Shakespeare]], gan trácht ar an leabhar scigiúil ''[[An Béal Bocht#Úrscéal grafach|An Béal Bocht]]'' le [[Myles na gCopaleen#Na hÚrscéalta|Myles na gCopaleen]].<ref name=":0" /><ref name=":23" /> Más taitneamhach féin iad áfach, ní ceart breathnú orthu mar uirlisí teagaisc ná díreach mar mhaisiúcháin ar an téacs, nó tá "an ealaín agus an dearadh féin ar an téacs le cur sa mheá" agus a fiúntas á mheas.<ref name=":12" /> ==Féach freisin== * [[Greannáin]] * [[Liosta greannán Gaeilge]] * [[Cló Mhaigh Eo]] ==Tagairtí== {{reflist}} ==Nótaí== {{reflist|group=nóta}} {{DEFAULTSORT:Ursceal grafach}} [[Catagóir:Úrscéalta grafacha| ]] [[Catagóir:Úrscéalta]] [[Catagóir:Úrscéalta de réir sheánra|Grafach]] [[Catagóir:Ficsean de réir seánra]] [[Catagóir:Leabhair de réir sheánra]] [[Catagóir:Greannáin|*]] [[Catagóir:Greannáin de réir sheánra]] [[Catagóir:Greannáin de réir fhormáid]] [[Catagóir:Cartúnaíocht]] [[Catagóir:Déaglitríocht na Gaeilge]] [[Catagóir:Déaglitríocht]] [[Catagóir:Ficsean tuairimeach]] [[Catagóir:Ficsean tuairimeach de réir seánra]] [[Catagóir:Ealaíona teangabhunaithe]] [[Catagóir:Tarraingeoireacht]] [[Catagóir:Míndána]] [[Catagóir:Meáin ealaíne]] riofuuhx8jojmh8yy4hhtpyzuxr3rrc 14 119454 1310391 1267861 2026-04-26T23:00:09Z Taghdtaighde 60452 Sórtáil 1310391 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Stair| Treimhse]] [[Catagóir:Catagóirí de réir tréimhsí| Stair]] 9f0qhzphhn1ouansoxlhnoo8y37bi1t 14 119494 1310430 1268111 2026-04-26T23:42:04Z Taghdtaighde 60452 Catagóir curtha leis 1310430 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Am]] [[Catagóir:Stair]] [[Catagóir:Imeachtaí]] anp4vhs8n1gxs92dybqj646nzbzp8m9 0 119607 1310344 1281099 2026-04-26T18:22:19Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310344 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Univex Uniflash camera.jpg|mion|Sean-cheamara le [[Splanc leictreonach|splanc]]]] Is ionann '''[[splancfhicsean]]''' agus stíl litríochta atá fíor-ghonta, nó "fíor-ghearrscéalaíocht", "ina gcuirtear splancíomhánna nó fínéid ar ár súile dúinne".<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|author=[[IMRAM]]|url=https://imram.ie/wp-content/uploads/2021/10/Imram-2011.pdf|title=I mBeagán Focal ... IMRAM Newsflash|journal=Non, je ne regrette rien: Tionscadal Piaf-Brel|year=2011|language=ga ⁊ en|pages=lch 16}}</ref><ref name=":8">{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/splanctha-i-ndiaidh-na-scribhneoireachta/|teideal=Splanctha i ndiaidh na scríbhneoireachta?|dáta=2018-02-08|work=[[Nós (iris)|NÓS]]|dátarochtana=2025-06-06}}</ref><ref name=":6">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ni-chuirtear-focal-amu-i-sarchnuasach-splancfhicsin-ghearoidin-nic-carthaigh/|teideal=Ní chuirtear focal amú i sárchnuasach splancfhicsin Ghearóidín Nic Cárthaigh|údar=[[Emma Ní Chearúil]]|dáta=2024-12-20|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2025-06-06}}</ref> Táthar ann a rianaíonn a chuid fréamhacha i bhfad siar, fiú amháin chomh fada le fabhalscéalta Aesóip agus níos faide fós,<ref name=":0" /> ach tá borradh mór tar éis teacht faoi sa [[21ú haois]].<ref name=":2">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/sinead-oconnor-udar-splancfhicsin/|teideal=Sinéad O’Connor, údar splancfhicsin|údar=[[Alex Hijmans]]|dáta=2018-03-10|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2025-06-06}}</ref><ref name=":3">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/cuid-de-na-leabhair-ghaeilge-ba-choir-a-bheith-airithe-in-aon-liosta-de-100-scothleabhar/|teideal=Cuid de na leabhair Ghaeilge ba chóir a bheith áirithe in aon liosta de 100 scothleabhar|údar=[[Máirín Nic Eoin]]|dáta=2025-03-28|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2025-06-06}}</ref> Luaitear céad-úsáid an fhocail i nGaeilge le [[Gabriel Rosenstock]].<ref name=":1">{{Luaigh foilseachán|title=Splanceagarfhocal|journal=[[Comhar]]|volume=71|issue=10|jstor=https://www.jstor.org/stable/41497935|year=2011|month=Deireadh Fómhair}}</ref> Ó tharla go bhfuil an nós níos sine na an t-ainm, breathnaítear ar an bhfocal scaití amhail "béarlagair na haoise seo",<ref name=":5">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/teanga-eorpach-shlaintiuil-chumasach-i-an-ghaeilge-agus-an-titlioch-i-mbun-pinn/|teideal=Teanga Eorpach shláintiúil chumasach í an Ghaeilge agus an Titlíoch i mbun pinn|údar=[[Pól Ó Muirí]]|dáta=2024-04-25|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2025-06-06}}</ref> agus síleann tráchtairí eile go ndéanann sé a bheag den dua a chaitheann scríbhneoirí lena gcuid scéalta.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/books/review/2023/12/23/irish-literary-magazines-from-the-visually-stunning-to-the-unapologetically-plain/|teideal=Irish literary magazines: from the visually stunning to the unapologetically plain|údar=[[Mei Chin]]|dáta=23/12/2023|language=en|work=[[The Irish Times]]|dátarochtana=2025-06-06}}</ref> == Gnéithe == === Giorracht === Níltear ar aon fhocal faoi fhad na splancscéalta.<ref name=":0" /> Ní áirítear saothair atá níos faide ná 1000 focal mar splancfhicsin go hiondúil agus luaitear 400 nó 300 focal freisin.<ref name=":8" /><ref name=":7">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-t-eagran-is-deanai-de-books-ireland-ag-cur-thar-maoil-le-gaeilge/|teideal=An t-eagrán is déanaí de Books Ireland ag cur thar maoil le Gaeilge|údar=[[Robert McMillen]]|dáta=2016-01-14|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2025-06-06}}</ref><ref name=":10">{{Lua idirlín|url=https://irishwriterscentre.ie/whats-on/imbolc-flash-fiction-showcase/|teideal=Imbolc Flash Fiction Showcase|dáta=2018-06-14|language=en ⁊ ga|work=[[Áras Scríbhneoirí na hÉireann]]|dátarochtana=2025-06-06}}</ref><ref name=":0" /> De thoradh ar shrianta a bhíonn i gceist le [[Na meáin shóisialta|meáin shóisialta]] áirithe, tá scéalta faoi bhun 280 litir féin i measc na gcineálacha éagsúla splancfhicsin a scríobhtar.<ref name=":8" /> Coinneáil laistigh de 500 focal is ea a éilíonn an iris dátheangach splancfhicsin ''[[Splonk]]'' agus tá rannóg faoi leith inti do mhicrifhicsean atá faoi bhun 100 focal ar fad.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.writing.ie/news/splonk-a-new-irish-flash-e-zine/|teideal=Splonk: A New Irish Flash E-zine|údar=[[Nuala O'Connor]]|dáta=2019-02-26|language=en|work=[[Writing.ie]]|dátarochtana=2025-06-06}}</ref> === Aire === Baintear suáilce as gontacht an splancfhicsin de thairbhe go ligeann sé don léitheoir glac scéalta a chur díobh in achar gearr. Déantar comparáid idir iad agus meáin shóisialta áirithe, agus ós rud é go maítear go bhfuil inniúlacht dhaoine a n-aird a dhíriú ar rudaí ag dul i laghad, tuairimítear go mbainfidh daoine atá gafa leis na meáin chéanna taitneamh as na scéalta a bhfuil "líon beag focal iontu ach atá toirtiúil ó thaobh ábhair agus mothúcháin de."<ref name=":6" /><ref>{{Lua idirlín|url=https://universitytimes.ie/2020/02/with-splonk-smart-literature-for-a-smartphone-generation/|teideal=With Splonk, Smart Literature for a Smart(phone) Generation|údar=[[Ellen Finnerty]]|dáta=2020-02-12|language=en|work=[[University Times]]|dátarochtana=2025-06-06}}</ref> Bíonn éagsúlacht mhór le braith orthu.<ref name=":4">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/adhradh-deanta-ar-an-eagsulacht-ag-imram/|teideal=Adhradh déanta ar an éagsúlacht ag IMRAM|údar=[[Aonghus Ó hAlmhain]]|dáta=2015-11-15|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2025-06-06}}</ref> === Gaoil === {| class="toccolours" style="float: right; margin-left: 1em; margin-right: 2em; font-size: 85%; background:#c6dbf7; color:black; width:30em; max-width: 40%;" cellspacing="5" | style="text-align: left;" | "Ar díol: bróga linbh. Níor caitheadh riamh iad." |- | style="text-align: right;" |—Splancscéal cáiliúil (aist. [[IMRAM]])<ref name=":0" /> |} Fearacht na meáin shóisialta, déantar comparáid idir an splancfhicsean agus an fhilíocht, agus an ealaín bhéil trí chéile.<ref name=":4" /> Bíonn splancscéalta i imeasc na bpíosaí a chloistear ag an oíche focal labhartha [[REIC]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/5-1-imeacht-ghaelacha-8/|teideal=5 + 1 Imeacht Ghaelacha|údar=[[Caitríona Ní Chadhain]]|dáta=2016-11-10|work=[[Nós (iris)|NÓS]]|dátarochtana=2025-06-06}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/5-imeacht-ghaelacha-38/|teideal=5 Imeacht Ghaelacha|údar=[[Sinéad Ní Uallacháin]]|dáta=2017-02-02|work=[[Nós (iris)|NÓS]]|dátarochtana=2025-06-06}}</ref> Caitear le liricí amhrán áirithe mar splancfhicsean scaití freisin.<ref name=":2" /> Ar an taobh eile, is féidir sraith splancscéalta faoi na carachtair chéanna a nascadh le chéile ina [[nóibhille]].<ref>{{Luaigh foilseachán|author=[[Gearóidín Nic Cárthaigh]]|url=https://comhar.ie/iris/84/12/leabhair-na-bliana/|title=Leabhair na bliana {{!}} Ón Iodáilis go Gaeilge bhinn Uladh|journal=[[Comhar]]|volume=84|issue=12|month=Nollaig|year=2024}}</ref> == Sa Ghaeilge == Chuaigh an fhéile [[IMRAM]] i bpáirt leis an iris liteartha ''[[Comhar]]'' chun mórléamh splancfhicsin i nGaeilge a chur ar siúl sa bhliain 2011. Coimisiúnaíodh scéalta úra ó raidhse scríbhneoirí aitheanta,<ref group="nóta">[[Biddy Jenkinson]], [[Anna Heussaff]], [[Mícheál Ó Conghaile]], [[Alan Titley]], [[Caitríona Ní Chléirchín]], [[Simon Ó Faoláin]], [[Ceaití Ní Bheildiúin]], [[Celia de Fréine|Celia De Fréine]], [[Proinsias Mac a' Bhaird|Proinsias Mac a’ Bhaird]], [[Antain Mac Lochlainn]], [[Gabhan Ó Fachtna]], [[Scott de Buitléir]], [[Orna Ní Choileáin]], [[Gabriel Rosenstock]], [[Eoghan Mac Giolla Bhríde]], [[Seán Mac Mathúna]], [[Liam Ó Muirthile]] agus [[Mícheál Ó Ruairc]].</ref> scéalta a bhí le cloisteáil beo agus a fhoilsíodh in eagrán speisialta den iris.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> Níorbh é sin an uair deireanach a cuireadh mórléamh splancfhicsin ar siúl ag an bhféile sin.<ref name=":4" /> Is minic freisin a luaitear an splancfhicsean mar théama sna ceardlanna scríbhneoireachta a chuireann [[Micheál Ó Conghaile]] agus [[Micheál Ó Ruairc]] i láthair mar chuid den fhéile.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=[[IMRAM]]|url=https://imram.ie/wp-content/uploads/2021/10/Imram-2015.pdf|title=Ceardlann Náisiúnta: An Gearrscéal agus an Splancscéal|journal=Cleasaí Éin: Tionscadal an Phréacháin|year=2015|language=ga ⁊ en|pages=lch 3}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|author=[[IMRAM]]|url=https://imram.ie/wp-content/uploads/2021/10/Imram-2016.pdf|title=Ceardlann Náisiúnta: An Gearrscéal, an tÚrscéal agus an Splancscéal|journal=Réaltneach: Tionscadal David Bowie|year=2016|language=ga ⁊ en|pages=lch 19}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|author=[[IMRAM]]|url=https://imram.ie/wp-content/uploads/2021/10/Imram-2017.pdf|title=Ceardlann Náisiúnta: An Gearrscéal, an tÚrscéal agus an Splancscéal|journal=Tír Tairngire: Tionscadal Springsteen|year=2017|language=ga ⁊ en|pages=lch 18}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|author=[[IMRAM]]|url=https://imram.ie/wp-content/uploads/2021/10/Imram-2018.pdf|title=Ceardlann Náisiúnta: An Gearrscéal, an tÚrscéal agus an Splancscéal|journal=Buail na Cloig: Tionscadal Gaspal Bob Dylan|year=2018|language=ga ⁊ en|pages=lch 21}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|author=[[IMRAM]]|url=https://imram.ie/wp-content/uploads/2021/10/Imram-prog-2019.pdf|title=Ceardlann Náisiúnta: An Gearrscéal, an tÚrscéal agus an Splancscéal|journal=Fear an hAbhann: Tionscadal Nick Drake|year=2019|language=ga ⁊ en|pages=lch 20}}</ref> {| class="toccolours" style="float: right; margin-left: 1em; margin-right: 2em; font-size: 85%; background:#c6dbf7; color:black; width:30em; max-width: 40%;" cellspacing="5" | style="text-align: left;" | "Chonaiceamar siopaí leabhar á ndúnadh. Tiocfaimid as, tiocfaimid as. Irisí agus nuachtáin ag fáil bháis. Tiocfaimid as, tiocfaimid as. Splancfhicsean ag éirí níos gonta bliain i ndiaidh bliana. Tiocfaimid as. Sa deireadh ní raibh fágtha den splancfhicsean féin ach abairt. Abairt amháin. Tiocfaimid as. Ansin frása. Tiocfaimid. Ansin an focal aonair. Ansin …" |- | style="text-align: right;" |—Sliocht as gearrscéal le [[Gabriel Rosenstock]]<ref name=":12">{{Luaigh foilseachán|author=[[Gabriel Rosenstock]]|url=http://beo.ie/alt-eanlaith-an-aeir-a-bhraithim-uaim.aspx|title=Éanlaith an Aeir a Bhraithim Uaim|journal=[[Beo!]]|issue=134|month=Meitheamh|year=2012}}</ref> |} Reáchtáil IMRAM comórtas splancfhicsin sa bhliain 2015, i bpáirt le h[[Áras Scríbhneoirí na hÉireann]] agus leis an iris ''[[Books Ireland]]''. Foilsíodh scéalta na mbuaiteoirí san iris sin an bhliain dár gcionn.<ref group="nóta">Buaiteoirí: [[Feargal Ó Béarra]], [[Pádraig Mac Con Uladh]], [[Antaine Mac Mathúna]], [[Dairena Ní Chinnéide]], [[Máire Dinny Wren]].</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Flash Fiction|url=|journal=[[Books Ireland]]|date=2016|issn=0376-6039|pages=24–29|issue=365|jstor=https://www.jstor.org/stable/booksireland.365.24|language=Béarla ⁊ Gaeilge}}</ref><ref name=":7" /> Sa bhliain chéanna foilsíodh leabhar de chuid dhuine de na scríbhneoirí céanna, [[Máire Dinny Wren]]. Leabhar gearrscéalta is ea ''[[Go mbeinnse choíche saor]]'' gur féidir go leor acu a áireamh mar splancfhicsean.<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/leabhair/sraith-ghearrscealta-saibhre/|teideal=Sraith ghearrscéalta saibhre|údar=[[Eoin P. Ó Murchú]]|dáta=2016-06-12|work=[[Nós (iris)|NÓS]]|dátarochtana=2025-06-06}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Na Leabhair a Thug Sásamh Dúinn i mBliana…|url=https://comhar.ie/iris/76/12/na-leabhair-a-thug-sasamh-duinn-i-mbliana/|journal=[[Comhar]]|date=2016|issn=0010-2369|pages=22–31|volume=76|issue=12|author=[[Réaltán Ní Leannáin]]|jstor=https://www.jstor.org/stable/24885156}}</ref> Rinne Áras Scríbhneoirí na hÉireann "an chéad chomórtas splancfhicsin dátheangach a fhógairt do dhaoine óga (idir 16 – 29)" sa bhliain 2018, ar an téama '[[Imbolc]]'.<ref name=":9">{{Lua idirlín|url=https://irishwriterscentre.ie/whats-on/imbolc-flash-fiction-competition-comortas-splancfhicsean-imbolc/|teideal=Imbolc Flash Fiction Competition {{!}} Comórtas Splancfhicsean Imbolc|dáta=2018-03-30|language=en ⁊ ga|work=[[Áras Scríbhneoirí na hÉireann]]|dátarochtana=2025-06-06}}</ref><ref group="nóta">Buaiteoirí: [[Lisa Nic an Bhreithimh]], [[Seán Mac Dhonnagáin]], [[Kyle Malone]], [[Roxana Rodica Badea]].</ref><ref name=":10" /> Bunaíodh an ríomhiris liteartha ''[[Splonk]]'' sa bhliain 2019 le díriú go sonrach ar splancfhicsean i mBéarla agus i nGaeilge a fhoilsiú.<ref>{{Lua idirlín|url=https://booksirelandmagazine.com/splonk-the-sparky-bi-lingual-journal-for-flash-fiction/|teideal=Splonk, the sparky bi-lingual journal for flash fiction - Books Ireland|údar=[[Nuala O'Connor]]|dáta=2021-07-27|language=en|work=[[Books Ireland]]|dátarochtana=2025-06-06}}</ref> Is sa bhliain dár gcionn ar thosaigh an iris ''[[Channel]]'' ag foilsiú beagán ábhair i nGaeilge tar éis dóibh comórtas splancfhicsin a reáchtáil i gcomhar le hÁras Scríbhneoirí na hÉireann agus le [[Garraithe Náisiúnta na Lus]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/abhar-i-ngaeilge-a-lorg-ag-iris-liteartha-i-mbaile-atha-cliath/|teideal=Ábhar i nGaeilge á lorg ag iris liteartha i mBaile Átha Cliath|dáta=2023-06-01|work=[[Nós (iris)|NÓS]]|dátarochtana=2025-06-06}}</ref> Ar sheoladh [[Foclóir Mháirtín Uí Chadhain|Fhoclóir Mháirtín Uí Chadhain]] sa bhliain 2021, rinneadh suntas den chaoi go bhfuil cuid mhaith samplaí úsáide ann "ar geall iad le mionscéalta eachtraíochta, scéilíní astu féin a mblaistear iontu dúil agus cumas dosháraithe [[Máirtín Ó Cadhain|Uí Chadhain]] i mbun pinn."<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Foclóir Mháirtín Uí Chadhain foilsithe ag an Acadamh Ríoga|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2021/0618/1229028-focloir-mhairtin-ui-chadhain-foilsithe-ag-an-acadamh-rioga/|date=2021-06-18|journal=[[RTÉ.ie]]|accessdate=2025-06-06}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/blaiseadh-dfocloir-mhairtin-ui-chadhain-roimh-a-sheoladh-inniu/|teideal=Blaiseadh d’Foclóir Mháirtín Uí Chadhain roimh a sheoladh inniu|údar=[[Charlie Dillon]]|dáta=2021-06-18|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2025-06-06}}</ref> Foilsíodh rogha díobh mar leabhar sa bhliain 2025 faoin teideal ''[[Dúchan: Blúirí ó Fhoclóir Mháirtín Uí Chadhain|Dúchan]]''.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/gaeilge/tuarascail/2025/05/19/taisce-luachmhar-focloireachta-ui-chadhain/|teideal=Taisce luachmhar foclóireachta Uí Chadhain|work=[[The Irish Times]]|dátarochtana=2025-06-06}}</ref> Tuairimítear gur féidir cuid den ábhar múinteoireachta a chuir an Cadhnach i dtoll a chéile, agus a fhoilsíodh go trítheangach, a áireamh mar splancfhicsean freisin.<ref name=":11">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ta-seoda-cainte-agus-teagaisc-sa-leabhar-seo/|teideal=Tá seoda cainte agus teagaisc sa leabhar seo…|údar=[[Alan Titley]]|dáta=2022-05-03|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2025-06-06}}</ref> Foilsíodh ''[[Geansaithe Móra]]'' le [[Gearóidín Nic Cárthaigh]] sa bhliain 2024, leabhar splancfhicsin a phléann "réimse mór téamaí i saol na mban, idir chumha agus ghrá, idir uaigneas agus dóchas." Ghnóthaigh sé an duais mar Leabhar Ficsin Gaeilge na Bliana 2024 ag [[Gradaim na Leabhar Éireannach]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/leabhar-gaeilge-na-bliana-ag-na-irish-book-awards-buaite-ag-gearoidin-nic-carthaigh/|teideal=Leabhar Gaeilge na Bliana ag na Irish Book Awards buaite ag Gearóidín Nic Cárthaigh|údar=[[Pádraic Ó Ciardha]]|dáta=2024-11-27|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2025-06-06}}</ref><ref name=":6" /><ref name=":3" /> Sa bhliain 2025 foilsíodh ''[[Agus Anois – Beagáinín Ciúnais]]'' le [[Mike Mac Domhnaill]], cnuasach corrscríbhinní, stíl a bhfuil "gaol áirithe aici leis an ngearrscéal, leis an splancscéal agus le sruth comhfheasachta idirthéacsúil."<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/talamh-ur-a-treabhadh-ag-corrscribhneoir-greannmhar/|teideal=Talamh úr á treabhadh ag corrscríbhneoir greannmhar|údar=[[Eoin P. Ó Murchú]]|dáta=2025-01-14|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2025-06-06}}</ref> Thuairimigh [[Máirín Nic Eoin]] gur foirm í an splancfhicsean "a fheileann go maith do scríbhneoirí na Gaeilge."<ref name=":3" /> == Féach freisin == * ''[[Splonk]]'' * ''[[Comhar]]'' * [[IMRAM]] * [[Gearóidín Nic Cárthaigh]] == Naisc sheachtracha == * Suíomh na hirise splancfhicsin ''[https://www.splonk.ie Splonk]'' * Splancfhicsean i g''[https://comhar.ie/iris/topaici/118/ Comhar]'' * [https://focloiruichadhain.ria.ie/ Foclóir Mháirtín Uí Chadhain] == Tagairtí == {{reflist}} ==Nótaí== {{reflist|group=nóta}} [[Catagóir:Splancfhicsean| ]] [[Catagóir:Gearrscéalta|*]] [[Catagóir:Ficsean]] [[Catagóir:Litríocht]] [[Catagóir:Focail nuachumtha]] [[Catagóir:Cluichí Focal]] 275yed2ql1y3ut90xtzjf3piy8j1vuw 0 120980 1310422 1279927 2026-04-26T23:35:40Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310422 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is feidhmeannach meán Briotanach é '''Timothy Douglas Davie''' (rugadh é ar an 25 Aibreán 1967), agus is é ard-stiúrthóiré stiúrthóir ginearálta an BBC ó Mheán Fómhair 2020,<ref name="BBC">{{Cite web-en|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-52933648|title=Tim Davie: BBC executive named director general|date=5 June 2020|work=[[BBC News]]|access-date=5 June 2020}}</ref><ref name="Radio Times">{{Lua idirlín|url=https://www.radiotimes.com/news/tv/2020-06-05/bbc-director-general-tim-davie/|work=[[Radio Times]]}}</ref> ag teacht i gcomharbacht ar Tony Hall. Ceapadh é roimhe sin mar ard-stiúrthóiré gníomhach an BBC i mí na Samhna 2012 tar éis do George Entwistle éirí as ,<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.telegraph.co.uk/culture/tvandradio/bbc/9669681/George-Entwistle-quits-as-director-general-over-Newsnight-fiasco.html|work=[[The Daily Telegraph]]}}</ref><ref name="BBCStatement">{{Cite web-en|url=https://www.bbc.co.uk/news/uk-20283818|title=George Entwistle's statement in full|date=10 November 2012|work=[[BBC News]]|access-date=11 November 2012}}</ref> go dtí gur ghlac Hall an ról go buan i mí Aibreáin 2013. Cuireadh oideachas air i Scoil Whitgift agus in Ollscoil Cambridge, agus chuaigh Davie isteach sa BBC tar éis gairm bheatha sa [[Margaíocht|mhargaíocht]]. Sheas sé mar iarrthóir don [[An Páirtí Coimeádach (An Ríocht Aontaithe)|Pháirtí Coimeádach]] i 1993 agus 1994 i dtoghcháin Chomhairle Buirge Londain Hammersmith agus Fulham, ach níor éirigh leis. Le linn a chuid ama mar ard-stiúrthóir gníomhach, rinne sé maoirseacht ar na himscrúduithe ar bhainistíocht agus ar iompar an BBC tar éis na nochtaí go raibh a fhios ag an gcraoltóir faoi mhí-úsáid ghnéasach a rinne Jimmy Savile. == Luathshaol == Rugadh Timothy Douglas Davie ar an 25 Aibreán 1967 i gCroydon, Londain do Douglas John Davie agus Alicia Margaret Davie. D’fhreastail sé ar Scoil Downside, agus ina dhiaidh sin fuair sé scoláireacht chuig Scoil Whitgift i [[Buirg Londan Croydon|mBuirg Croydon i Londain]] idir 1980 agus 1985.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.whitgift.co.uk/articles/alumni-news-article/~board/alumni-news/post/ow-appointed-as-bbcs-next-director-general|title=OW appointed as BBC's next Director General|publisher=Whitgift School|access-date=11 March 2023}}</ref> Rinne sé staidéar ar an mBéarla i gColáiste Selwyn, Cambridge.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.sel.cam.ac.uk/news/selwyn-dg|title=A Selwyn DG|publisher=Selwyn College, Cambridge|access-date=11 March 2023}}</ref> Chuaigh Davie isteach i Procter &amp;amp; Gamble mar oiliúnaí sa bhliain 1991. Dhá bhliain ina dhiaidh sin chuaigh sé isteach i PepsiCo, agus sa deireadh rinneadh leas-uachtarán margaíochta agus airgeadais de sular fhág sé an chuideachta i 2005.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.theguardian.com/media/2009/mar/23/interview-tim-davie-bbc|work=The Guardian}}</ref> Sheas Davie gan rath mar chomhairleoir don [[An Páirtí Coimeádach (An Ríocht Aontaithe)|Pháirtí Coimeádach]] i dtoghcháin Chomhairle Buirge Londain Hammersmith agus Fulham i 1993 agus 1994 agus bhí sé ina leaschathaoirleach ar Chumann Coimeádach [[Buirg Londan Hammersmith agus Fulham|Hammersmith agus Fulham]] sna 1990idí.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.theguardian.com/media/2020/jun/05/bbc-appoints-insider-tim-davie-as-director-general|work=The Guardian}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.campaignlive.co.uk/article/marketing-mix-true-blue-davie-no-euro-sceptic/63789|work=Campaign Live}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.theguardian.com/media/2023/mar/12/tim-davie-bbc-director-general-embroiled-gary-lineker-controversy|work=The Guardian}}</ref> == Gairmréim sa BBC == Chuaigh Davie isteach sa BBC mar Stiúrthóir Margaíochta, Cumarsáide agus Lucht Féachana i mí Aibreáin 2005,<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.theguardian.com/media/2008/jun/27/bbc.radio1|work=The Guardian}}</ref> ag teacht i gcomharbacht ar Andy Duncan.<ref name="Sweney">{{Lua idirlín|url=https://www.theguardian.com/media/2020/jun/05/tim-davie-bbc-director-general-ultrarunner-marketing-guru|work=The Guardian}}</ref> Ba é an chéad cheapachán seachtrach sinsearach de chuid an Ard-Stiúrthóra Mark Thompson é. I mí an Mheithimh 2008, fógraíodh go raibh sé ag teacht in áit Jenny Abramsky, a bhí ag fónamh ag an BBC ar feadh 39 bliain sular fhág sí chun cathaoirleacht ar Chiste an Chrannchuir Oidhreachta a ghlacadh. Ceapadh é ina Stiúrthóir Fuaime & Ceoil, agus bhí sé ina bhall de Bhord Feidhmiúcháin an BBC le freagracht fhoriomlán as gach ceann de líonraí raidió náisiúnta an BBC agus aschur ceoil na corparáide ar fud na meán go léir. Áiríodh leis seo [[BBC Radio 1]], [[BBC Radio 2]], [[BBC Radio 3]] agus [[BBC Radio 4]] ; chomh maith le stáisiúin raidió digiteacha an BBC [[BBC Asian Network]], [[BBC Radio 1Xtra]], [[BBC Radio 6 Music]] agus [[BBC Radio 4 Extra|BBC Radio 4 Extra (BBC 7 ansin)]] ; na trí Cheolfhoireann BBC atá lonnaithe i Sasana; agus The Proms. Le linn an ama seo, bhí baint aige le pleananna tréigthe chun Radio 6 Music agus an Asian Network a dhúnadh.<ref name="Sweney" /> I mí Iúil 2009, bhí sé ar liosta ''[[The Guardian]]'' de na 100 duine is mó tionchair sna meáin. Chuaigh Davie i gceannas mar Ard-Stiúrthóir gníomhach ar an 11 Samhain 2012 tar éis éirí as George Entwistle, i ndiaidh an chraolta Newsnight nár ainmnigh aon duine aonair, ach as ar eascair tuairimíocht Idirlín a d'aithin an Tiarna [[An Páirtí Coimeádach (An Ríocht Aontaithe)|Coimeádach]] McAlpine i gcás mí-úsáide leanaí i dTuaisceart na Breataine Bige.<ref>{{Cite web-en|url=http://news.sky.com/story/1009818/bbc-boss-resigns-after-newsnight-abuse-report|title=BBC Boss Resigns After Newsnight Abuse Report|date=11 November 2012|publisher=Sky News|access-date=11 November 2012}}</ref> Rinneadh príomhoifigeach feidhmiúcháin de ar BBC Worldwide tar éis ceapachán Tony Hall. Chumaisc ''BBC Worldwide'' le brainse déanta teilifíse an BBC, ''BBC Studios'', i mí Aibreáin 2018 agus d’fhóin Davie mar Phríomhfheidhmeannach ar ''BBC Studios'' agus mar Stiúrthóir ar fud an domhain araon.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.bbcstudios.com/executive-committee/|title=Board & Committees|work=BBC Studios|access-date=2 April 2018}}</ref> Ceapadh ina ''Commander of the Order of the British Empire'' (''CBE'') é i nGradaim Lá Breithe 2018 as a sheirbhísí don trádáil idirnáisiúnta. <ref>{{Cite web-en|url=http://www.henleystandard.co.uk/news/community/126764/bbc-boss-made-cbe.html|title=BBC boss made CBE|date=8 June 2018|work=henleystandard.co.uk|access-date=5 October 2019}}</ref> Sa bhliain 2019 thuill sé £642,000 agus ba é an feidhmeannach ba mhó pá ag an BBC é.<ref name="Sweney" /> I mí Eanáir 2020, d’fhógair Tony Hall go raibh sé ag éirí as post an Ard-Stiúrthóra roimh dheireadh sceidealta a théarma oifige.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.radiotimes.com/news/tv/2020-01-20/tony-hall-director-general-leave-bbc/|title=Tony Hall to stand down as BBC Director-General|author=Craig|first=David|date=20 January 2020|work=[[Radio Times]]|access-date=5 June 2020}}</ref><ref>{{Cite web-en|url=https://www.theguardian.com/media/2020/jan/20/tony-hall-to-step-down-as-bbc-director-general|title=Tony Hall to step down as BBC director general|date=20 January 2020|work=[[The Guardian]]|access-date=5 June 2020}}</ref> I mí na Bealtaine 2020, bhí Davie ar dhuine de cheathrar iarrthóirí a bhí ar an ngearrliosta chun teacht i gcomharbacht ar Halla sa phost.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.theguardian.com/media/2020/may/15/bbc-shortlists-four-candidates-to-replace-tony-hall|title=BBC shortlists four candidates to replace Tony Hall|author=Sweney|first=Mark|date=15 May 2020|work=The Guardian|access-date=17 May 2020}}</ref> Ar an 5 Meitheamh 2020, fógraíodh go mbeadh sé ina sheachtú Ard-Stiúrthóir déag na corparáide ón 1 Meán Fómhair.<ref name="BBC" /><ref name="Radio Times" /> === Mar Ard-Stiúrthóir === Léirigh Davie imní maidir le spriocdhíriú iriseoirí Peirsis sa BBC. Dúirt sé go bhfuil méadú suntasach scanrúil tagtha ar an mbrú ar a dteaghlaigh san Iaráin. Áirítear leis seo ceistiúcháin gan chúis, toirmisc taistil, pasanna a choigistiú, agus bagairtí chun a réadmhaoin a urghabháil.<ref name=":82">{{Cite web-en|url=https://rsf.org/en/rsf-condemns-rise-attacks-uk-based-iranian-journalists-and-their-families-iran|title=RSF condemns rise in attacks on UK-based Iranian journalists and their families in Iran {{!}} RSF|date=2025-06-19|language=en|work=rsf.org|access-date=2025-06-28}}</ref> [[Íomhá:Eurovision_Song_Contest_2023_-_Lucy_Frazer_in_Liverpool_-_52902352121.jpg|mion|Davie leis an Rúnaí Stáit um Chultúr, Meáin agus Spórt, Lucy Frazer, ag [[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2023|Comórtas Amhránaíochta Eoraifíse 2023]]]] I Meán Fómhair 2020, agus é os comhair an Choiste Dhigitigh, [[An Coiste um chúrsaí Digiteacha, Cultúir, Meán agus Spóirt (DCMS)|Chultúr, Meáin agus Spórt]], thug Davie údar maith le tuarastal na réalta is airde pá den BBC [[Gary Lineker|, Gary Lineker,]] ag rá gur fiú an tuarastal mar gheall ar luach na hanailíse don lucht féachana.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.belfasttelegraph.co.uk/entertainment/news/bbc-boss-defends-gary-lineker-and-zoe-balls-13-million-salaries-39572713.html|language=en-GB|work=Belfast Telegraph}}</ref> I mí Dheireadh Fómhair 2020, leag sé amach treoirlínte nua d<nowiki>'fhoireann an BBC, ag rá gur cheart dóibh a dtuairimí pearsanta ar shaincheisteanna reatha conspóide polaitiúla (ar a thug sé ''</nowiki>''virtue signalling''<nowiki>''</nowiki>) a sheachaint ar a gcuntais meán sóisialta príobháideacha féin. Dúirt sé gur chun claontacht a shíltear a bheith sa BBC a laghdú a bhí i gceist aige.<ref>{{Cite web-en|url=http://www.theguardian.com/media/2020/oct/29/bbc-journalists-virtue-signalling-social-media-crackdown|title=BBC journalists told not to 'virtue signal' in social media crackdown|author=Waterson|first=Jim|date=29 October 2020|work=The Guardian}}</ref> Bheadh cosc ar thuairisceoirí nuachta páirt a ghlacadh i "''public demonstrations or gatherings about controversial issues''" san áireamh leis seo, agus luaigh roinnt bainisteoirí BBC cearta daoine trasinscne agus [[Black Lives Matter]] mar shamplaí.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.theguardian.com/media/2020/oct/29/bbc-no-bias-rules-prevent-staff-joining-lgbt-pride-protests|title=BBC 'no bias' rules prevent staff joining LGBT pride marches|author=Waterson|first=Jim|date=29 October 2020|work=The Guardian}}</ref> Dúirt Davie níos déanaí go bhféadfadh iriseoirí freastal ar imeachtaí ar nós máirseálacha Pride dá mba "''celebratory"'' iad agus nach "''taking a stand on politicised or contested issues''".<ref>{{Cite web-en|url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-54749024|title=BBC staff can attend Pride parades, director general Tim Davie says|date=31 October 2020|work=BBC News}}</ref> Dúirt Davie "''As editor in chief of the BBC I think one of our founding principles is impartiality and that’s what we are delivering on''".<ref>{{Cite web-en|url=https://www.bbc.co.uk/news/live/entertainment-arts-64895316|title=BBC boss apologises for sport disruption but will not resign|date=2023-03-11|work=[[BBC News]]|archive-url=https://web.archive.org/web/20230317173303/https://www.bbc.co.uk/news/live/entertainment-arts-64895316|archive-date=2023-03-17}}</ref> Iar-iarrthóir de chuid na dTóraithe, d’fhógair Davie a rún i mí Lúnasa 2020 go ndéanfadh an BBC "f''ind a better balance of satirical targets rather than constantly aiming jokes at the Tories.''" <ref>{{Cite web-en|url=https://www.telegraph.co.uk/news/2020/08/31/exclusive-bbcs-new-boss-threatens-axe-left-wing-comedy-shows/|title=Exclusive: BBC's new boss threatens to axe Left-wing comedy shows|author=Gardner|first=Bill|date=31 August 2020|work=The Daily Telegraph}}</ref> D’fhógair sé a thacaíocht don táille cheadúnais seachas seirbhís síntiúis i stíl [[Netflix]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-54014210|language=en-GB|work=BBC News}}</ref> I mí na Nollag 2021, toghadh Davie chuig Bord an [[:en:European_Broadcasting_Union|European Broadcasting Union]]. Aththoghadh é i mí na Nollag 2022 chun fónamh ar feadh dhá bhliain eile ar an mBord, go dtí mí na Nollag 2024.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.ebu.ch/news/2022/12/ebu-elects-new-executive-board|title=EBU elects new executive board|author=Rainford|first=Claire|date=2 December 2022|work=European Broadcasting Union}}</ref> Rinne Davie maoirseacht ar chiorruithe móra ar ábhar ''BBC Local Radio'' ag deireadh an tSamhraidh 2023, rud a d’fhág gur laghdaíodh an t-ábhar a léiríodh go háitiúil go dtí ocht n-uaire an chloig in aghaidh an lae ó Luan go hAoine agus gan aon chlúdach deireadh seachtaine (cé is moite de thráchtaireacht bheo ar pheil na bhfear).<ref>{{Cite web-en|url=https://pressgazette.co.uk/publishers/broadcast/bbc-local-radio-tim-davie-cuts/|title=BBC boss Tim Davie 'highly empathetic' to striking staff but says local radio cuts will continue|date=13 June 2023}}</ref> Cáineadh cur i bhfeidhm na gciorruithe, agus thug Feisirí Parlaiminte "[[:en:Workplace_bullying|workplace bullying]]" ar an bpróiseas iomarcaíochta agus na ciorruithe i gcoitinne mar "managing decline"..<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.co.uk/news/entertainment-arts-65889239|work=BBC News}}</ref> Ag díospóireacht pharlaiminteach chun na ciorruithe a phlé ar an 27 Aibreán 2023, chuir Feisire Parlaiminte síos ar na ciorruithe mar "''the end of local public service radio''".<ref>{{Cite web-en|url=https://hansard.parliament.uk/commons/2023-04-27/debates/CD25AEB5-2189-49A7-B0D8-E0FE3C5B0E1B/BBCLocalRadioProposedCuts|title=BBC Local Radio: Proposed Cuts - Hansard - UK Parliament}}</ref> Sa bhliain 2023, ainmníodh Davie ag an ''New Statesman'' mar an t-aonú duine déag is cumhachtaí ar an eite dheis i bpolaitíocht na Ríochta Aontaithe.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.newstatesman.com/politics/uk-politics/2023/09/the-new-statesmans-right-power-list|title=The New Statesman's right power list|author=Statesman|first=New|date=2023-09-27|work=New Statesman|access-date=2023-12-14}}</ref> I mí na Samhna 2023, líomhnaigh Danny Cohen, iar-stiúrthóir teilifíse don BBC, go raibh an eagraíocht "''institutionally antisemitic''" go háirithe ina clúdach ar Iosrael.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.thejc.com/news/bbc-is-institutionally-antisemitic-says-corporations-former-director-of-television-bic3n3jv|work=The Jewish Chronicle}}</ref> An mhí roimhe sin, ghabh Davie leithscéal leis an gCoiste 1922 (grúpa binse cúil de Fheisirí Parlaiminte Coimeádacha) as roinnt míchruinneas i gclúdach an BBC ar [[Cogadh Iosrael-Gaza|chogadh Gaza]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.thejc.com/news/bbc-director-general-apologises-to-mps-over-incorrect-gaza-hospital-broadcast-mmznziyo|work=The Jewish Chronicle}}</ref> I mí an Mhárta 2024, d’fhógair Davie athbhreithniú ar tháille cheadúnais an BBC le fócas ar athchóirithe.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.com/news/entertainment-arts-68654318|language=en-GB|work=BBC News}}</ref> == Stiúrthóireachtaí == Is é Davie Cathaoirleach Comic Relief, Iontaobhaí an Tate agus an ''Royal Television Societ''y, agus ceapadh é ina Chathaoirleach ar Chomhairle na ''Creative Industries Council'' sa hliain 2018.<ref>{{Cite web-en|url=https://www.tate.org.uk/about-us/board-trustees/tim-davie-cbe|title=Tim Davie CBE|author=Tate|work=Tate Etc.|access-date=5 October 2019}}</ref><ref>{{Cite web-en|url=http://bbc.com/aboutthebbc//whoweare/tim-davie|title=Tim Davie CBE|publisher=BBC|access-date=5 October 2019}}</ref><ref name="auto">{{Cite web-en|url=https://www.gov.uk/government/news/davie-appointed-new-chair-of-creative-industries-council|title=Tim Davie appointed new chair of Creative Industries Council|publisher=Government of the United Kingdom|access-date=5 October 2019}}</ref> Roimhe seo, bhí sé ar bhoird ''Freesat'', ''Digital UK'' agus ''Children in Need''.<ref name="auto" /> == Saol pearsanta == Phós Davie Anne Claire Shotbolt ar an 26 Iúil 1997, ag eaglais Fulmer i [[Buckinghamshire]], agus iad ar saoire sna [[Oileáin Mhaildíve|hOileáin Mhaildíve]]. Bhí an bheirt acu ag gaothshurfáil go rialta. Bhog an lánúin go East Twickenham. Tá triúr mac ag an lánúin.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.theguardian.com/media/2012/nov/11/bbc-crisis-tim-davie-appointment|teideal=BBC crisis: appointment of Tim Davie greeted with surprise|work=The Guardian}}</ref> D’fhreastail a bhean chéile, iníon Cherri agus Keith Shotbolt ó Ghearrard’s Cross, ar [[:en:St_Mary's_School,_Gerrards_Cross|St Mary's School, Gerrards Cross]], agus bhí sí ina dearthóir taispeántas. Bhí a máthair ina ceann gairmeacha ag Scoil Townmead i [[Drayton Thiar|West Drayton]] (a dhún i 1993). D’fhreastail a hathair ar Ramsey Abbey Grammar School i Huntingdonshire, áit ar ghlac sé páirt i spóirt, agus d’oibrigh sé do Bechtel ina dhiaidh sin. Is ritheoir díograiseach é.<ref name="Sweney" /> ==Féach freisin== * [https://nos.ie/gniomhaiochas/teanga/leanfaidh-idirdhealu-an-bbc-i-leith-na-gaeilge-ar-aghaidh-ach-faoi-bhru/?mc_cid=eb54289cc5&mc_eid=db43e66af9. Leanfaidh idirdhéalú an BBC i leith na Gaeilge ar aghaidh ach faoi bhr.]{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Tagairtí == {{Reflist}} {{Rialú údaráis}} {{DEFAULTSORT:Davie, Timothy Douglas}} [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1967]] lgwxl0us8mut2qybej9cqy5d9uad9te 0 122229 1310355 1292114 2026-04-26T20:09:38Z TGcoa 21229 1310355 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Craoltóir agus amhránaí ba ea '''Meaití'''<ref>nó Máirtín </ref> '''Jo Shéamuis Ó Fátharta''' (13 Aibreán 1947 - 3 Eanáir 2025).<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://rip.ie/death-notice/meaiti-jo-sheamuis-o-fatharta-galway-inverin-580477|teideal=Death Notice of Meaití Jo Shéamuis Ó Fátharta (Inverin, Galway) {{!}} rip.ie|language=en|work=rip.ie|dátarochtana=2026-01-01}}</ref> Bhí sé ar dhuine de mheitheal tosaithe RTÉ Raidió na Gaeltachta agus é i measc an tseachtar clár-reachtairí a bhí ag obair sa stáisiún nuair a chuaigh sé ar an aer ar dtús i 1972.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/263795-2/|teideal=Na Gaeil a d’imigh ar shlí na fírinne in 2025…|údar=Máire Ní Fhinneadha|dáta=2025-12-31|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-01-01}}</ref> Tá Ó Fátharta le háireamh ar dhuine de mhóramhránaithe sean-nóis a linne. Bhuaigh sé Comórtas na bhFear faoi dhó ag an Oireachtas agus bronnadh Corn Uí Riada air in 2001.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/sceal-beatha-cuigear-gael-eile-curtha-le-ainm-ie/|teideal=Scéal beatha cúigear Gael eile curtha le Ainm.ie|dáta=2026-04-22|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-26}}</ref> == Saol == Sna hAille in [[Indreabhán]] a rugadh Meaití Jó Shéamuis agus is ann a chaith sé a shaol. Ba i seanscoil Sailearna ina bhaile dúchais a fuair Meaití a chuid bunscolaíochta. I gColáiste Sheosaimh, faoi chúram Bhráithre Phádraig, Oileán Altanach i gCathair na dTreabh a fuair sé a chuid meánscolaíochta.<ref name=":2">{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=5116|teideal=Ó FÁTHARTA, Meaití Jó Shéamuis (1947–2025)|údar=ainm.ie|dáta=2026|dátarochtana=2026}}</ref> As siúd d’éirigh leis scoláireacht a bhaint amach a d’fhág céim onóracha aige i gColáiste na hOllscoile, Gaillimh in 1969. An bhliain dár gcionn agus cleachtadh múinteoireachta déanta aige i gColáiste Sheosaimh ar an nGarbhaile, Béal Átha na Sluaighe, bronnadh Ard-Dioplóma san Oideachas air. I Scoil Chuimsitheach Chiaráin ar an gCeathrú Rua a fuair Meaití a chéad phost buan. Ba iad an Fhraincis agus an Ghaeilge na hábhair a theagasc sé Achar gairid go maith a mhair a shaol múinteoireachta mar le bunú Raidió na Gaeltachta bhí Meaití Jó Shéamuis Ó Fátharta ar dhuine den seachtar a ceapadh mar chlár-reachtairí ar an stáisiún nua.<ref name=":2" /> Chuir sé cláracha nuachta, irise agus spóirt i láthair ar Raidió na Gaeltachta. Ar iarratas óna nia in 1972 nuair a tháinig an stáisiún ar an aer, ba é a chum agus a chas an ceol aitheantais – atá casta ar an trumpa – atá luaite leis an stáisiún ó shin, ‘Cladaigh Chonamara’ nó ‘Ríl Mháirtín Shéamuis’. '''Ceol''' Is leis an gceol is mó a chuimhneofar air agus é ina cheoltóir agus amhránaí cumasach, ag seinm na feadóige móire, na bpíobaí uilleann agus i mbun portaíochta béil. Bronnadh Corn Uí Riada ar Mheaití ag Oireachtas 2001 san Daingean. Thug a chuid amhrán agus ceoil ar fud an domhain é le hOireachtas na Gaeilge<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/21236151/|teideal=Mír na Cartlainne ar RTÉ.... éist leis in 1982|údar=RTÉ|dáta=2017-09-13|language=ga-IE|work=RTE Radio|dátarochtana=2026-01-01}}</ref>: thaisteal sé go Ceanada chuig an 'Oireachtas bheag' thall ansin; chuaigh sé chuig an fhéile idirnáisiúnta cheilteach i Lorient na Briotáine le toscaireacht ón Oireachtas roinnt uaireanta agus go hAlbain chomh maith. Rinne sé obair mhór chun taifeadtaí den cheol Gaelach a bhailiú agus a thaisceadh.<ref name=":1" /> Ba mhinic Meaití ag taisteal na tíre ag seinm agus ag bailiú ceoil ag fleadhanna, seisiúin agus tionóil eile ceoil. Chuireadh sé an ceol sin i láthair a chuid éisteoirí ar a chlár 'Lán a' Mhála' ar RTÉ Raidió na Gaeltachta - ceoltóirí, fonnadóirí agus lucht portaíochta béil nach raibh mórán aithne ná iomrá ag an lucht éisteachta orthu roimhe sin.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Meaití Jo Shéamuis Ó Fátharta curtha i gcré na cille|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0106/1489295-meaiti-jo-sheamuis-o-fatharta-curtha-i-gcre-na-cille/|date=2025-01-06|language=ga-IE|author=Sorcha Ní Mhonacháin / Nuacht RTÉ}}</ref> Sna 2010idí, bhí baint aige le Club Foghlaimeoirí Gaeilge an Spidéil.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/21143525/|teideal=Máirín Mhic Lochlainn agus Meaití Jo Shéamuis, Ó Fátharta Teagascóirí le Club Foghlaimeoirí Gaeilge an Spidéil.|dáta=2017-03-10|language=en|work=RTE Radio|dátarochtana=2026-01-01}}</ref> Bhásaigh sé i dTeach Altranais Áras Chois Fharraige, An Spidéal ar an 3ú Eanáir 2025.<ref name=":0" /><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Laoch ar lár - Meaití Jó|url=https://www.rte.ie/gaeilge/2025/0115/1491027-laoch-ar-lar-meaiti-jo/|date=2025-01-15|language=ga-IE|author=Mártan Ó Ciardha ar RTÉ.ie}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/coirmcheoil-in-omos-do-mheaiti-jo-sheamuis/|teideal=Coirmcheoil in ómós do Mheaití Jó Shéamuis|údar=RnaG|language=ga-IE|work=RTE Radio|dátarochtana=2026-01-01}}</ref> Cuireadh é i Reilig an Chnoic. == Féach freisin == == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Fátharta, Meaití Jo Shéamuis Ó}} [[Catagóir:Básanna in 2025]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1947]] [[Catagóir:Lucht Raidió na Gaeltachta]] [[Catagóir:Daoine as Contae na Gaillimhe]] [[Catagóir:Amhránaithe ar an Sean-Nós]] [[Catagóir:Bailitheoirí amhrán Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine curtha i reilig an Chnoic, Maigh Cuilinn]] [[Catagóir:Láithreoirí raidió Éireannacha]] 3dgibsvdmbkj151ome40c04nxhiaok7 0 122401 1310495 1294417 2026-04-27T11:31:41Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310495 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ceannaire}} Is post é '''An Coimisinéir Gaeilge''' ({{Lang-en|Irish language Commissioner}}) a chruthaigh an ''Identity and Language (Northern Ireland ) Act 2022'' (Acht Féiniúlachta agus Teanga (Tuaisceart Éireann) 2022) chun cearta teanga cainteoirí [[An Ghaeilge|Gaeilge]] sa dlínse a chur chun cinn agus a chosaint. [1] Ceapann [[Feidhmeannas Thuaisceart Éireann|Feidhmeannas Thuaisceart Éirean]] an Coimisinéir Gaeilge, chomh maith leis an Coimisinéir don Traidisiún Albanach Ultach agus don Traidisiún Briotanach Ultach<ref>{{Cite web |date=2025-03-05 |teideal=Executive office launch process to appoint language commissioners |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/c15ql4w5d10o |access-date=2025-11-29 |website=BBC News |language=en-GB}}</ref> Measann roinnt polaiteoirí Dílseacha go bhfuil an ceapachán conspóideach.<ref>{{Cite web |date=2025-11-21 |teideal='Irish language absolutely not controversial', new commissioner says |url=https://www.bbc.com/news/articles/clykypppn2no |access-date=2025-11-29 |website=www.bbc.com |language=en-GB}}</ref> Ceapadh Pól Deeds mar Choimisinéir Gaeilge ar an 27 Deireadh Fómhair 2025 agus chuaigh sé i mbun a phoist ar an 13 Samhain 2025, go ceann tréimhse cúig bliana.<ref>https://www.executiveoffice-ni.gov.uk/articles/identity-and-language#toc-1 </ref> Is í an phríomhaidhm atá ag an gCoimisinéir Gaeilge ná úsáid na Gaeilge ag údaráis phoiblí maidir le seirbhísí a sholáthar don phobal nó do chuid den phobal a fheabhsú agus a chosaint. == Oifig an Choimisinéara== Tá oifig an Choimisinéara lonnaithe ar an tríú hurlár, Teach an Chomhionannais, 7-9 Cearnóg Shaftesbury i mBéal Feirste. Tá ráite ag Deeds go mbeidh an oifig ag feidhmiú trí Ghaeilge. == Féach freisin == * [[An Coimisinéir Teanga]], post atá cosúil go leor leis sa Phoblacht. *[https://www.legislation.gov.uk/ukpga/2022/45/section/2/enacted Identity and Language (Northern Ireland) Act 2022] *[https://www.executiveoffice-ni.gov.uk/news/language-commissioners-and-director-office-identity-and-cultural-expression-appointed Language Commissioners and Director of the Office of Identity and Cultural Expression appointed] *[https://nos.ie/gniomhaiochas/polaitiocht/ta-feidhmeanna-soileire-luaite-a-thugann-cumhacht-don-choimisineir-gaeilge-re-nua-tagtha-faoi-dheireadh/ “Tá feidhmeanna soiléire luaite a thugann cumhacht don Choimisinéir Gaeilge”: Ré Nua tagtha faoi dheireadh]{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-ni}} [[Catagóir:Stair na Gaeilge]] [[Catagóir:An Ghaeilge]] [[Catagóir:Rialtóirí teanga]] jkmbcxj6sd09hgi4rjd4nd9ntamsaln 0 123189 1310293 1298428 2026-04-26T16:27:53Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310293 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} Is ollchomhlacht ríomhthráchtála ón tSín é '''Shein''', a dhíolann earraí ar líne ar fud an domhain. ar cheann de na comhlachtaí siopadóireachta agus teicneolaíochta ilnáisiúnta is mó ar domhan.  [[Íomhá:SheinPopupStoreSquareOne.jpg|clé|mion|220x220px|tob-shiopa Shein i gCeanada, 2023]] [[Íomhá:Salon Shein w Galerii Młociny w Warszawie.jpg|clé|mion|220x220px|Sa Pholainn]] === Cúrsaí gnó === Tharraing Shein go leor conspóide in Éirinn<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.eirebheo.ie/news/c-rsa--gn-/1948712/athghairmionn-temu-agus-shein-na-ceadta-tairge-ar-fud-na-heireann-i-measc-eagla-thromchuiseach-faoi-shlainte-leanai.html|teideal=Athghairmíonn TEMU agus SHEIN na céadta táirge ar fud na hÉireann i measc eagla thromchúiseach faoi shláinte leanaí|údar=Lili Lonergan|dáta=2025-11-22|language=gl|work=www.eirebheo.ie|dátarochtana=2026-02-17}}</ref> <ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/gniomhaiochas/polaitiocht/tuairisc-on-tsin-taraifi-trump-ina-gceap-magaidh-thall/|teideal=Tuairisc ón tSín: taraifí Trump ina gceap magaidh thall|údar=Seaghan Mac An tSionnaigh|dáta=2025-04-15|language=ga-IE|work=NÓS|dátarochtana=2026-02-17}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> agus thar lear. I mí na Samhna 2025, rinne eagraíocht mhaoirseachta na dtomhaltóirí sa Fhrainc Shein a thuairisciú go dtí na húdaráis mar gheall ar bhábóga gnéis a raibh dealramh acu le páiste, a bheith á ndíol acu. Ag an am, dúirt Shein, go mbeadh cosc á chur acu ar a leithéid d'earraí a bheith á ndíol ar an suíomh. Bhí dlíthe na hEorpa sáraithe ag Shein, is cosúil. Ar an 17 Feabhra 2026, chuir an Coimisiún Eorpach (le [[Coimisiún na Meán]] in Éirinn) fiosrúchán ar bun maidir le Shein. Sheoladh an fiosrúchán faoin n[[An Gníomh um Sheirbhísí Digiteacha|Gníomh um Sheirbhísí Digiteacha]]..Táthar ag fiosrú chomh maith, an leagan amach mealltach atá ar an suíomh idirlín atá dírithe ar dhaoine a choinneáil ar an suíomh.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.tg4.ie/ga/brandai-eile/nuacht/?id=1558945|teideal=Fiosrúchán ar bun ag an gCoimisiún Eorpach faoin gcomhlacht Shein {{!}} Nuacht TG4|language=ga|work=TG4|dátarochtana=2026-02-17}}</ref> === Éire === Tá ceanncheathrú Eorpach an chomhlachta Shein lonnaithe in Éirinn. == Féach freisin == * [[Amazon (comhlacht)|Amazon]], [[Temu]] * [[An Gníomh um Sheirbhísí Digiteacha]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Comhlachtaí Síneacha]] [[Catagóir:Comhlachtaí teicneolaíochta]] [[Catagóir:Éadaí]] [[Catagóir:Coimisiún na Meán]] e1wsyjl6aazzslgt4q0ilf0ys5ifecd 0 123209 1310445 1298686 2026-04-26T23:55:20Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310445 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Toghchán}} Reáchtáladh '''Toghchán Chomhthionól Thuaisceart Éireann''' ar [[2 Márta]] [[2017]]. Den chéad uair, bhí 90 suíochán ar fad sa chomhthionól (bhí na suíocháin ar fad laghdaithe ó 108 go 90). Toghadh cúigear feisirí tionóil as gach ceann de 18 toghlach ar fud Thuaisceart Éireann (thoghtaí seisear roimh an toghchán seo).<ref name="tur1">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/gearcheim-stormont-toghchan-is-e-an-toghchan-an-chuid-is-lu-de/|teideal=Ba é an cinneadh faoi dheontas ‘Gaeltachta’ buille maraithe na muice do Stormont agus toghchán ar na bacáin|dáta=2017-01-10|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-02-19}}</ref> Gaireadh an toghchán nuair a d'éirigh [[Martin McGuinness]] as Leas-Chéad Aire ar 9 Eanáir <ref>{{Luaigh foilseachán|title=Martin McGuinness éirithe as mar Leas-Chéad-Aire|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2017/0109/843673-martin-mcguinness-eirithe-as-oifig/|date=2017-01-09|language=ga}}</ref> agus níor ainmníodh [[Sinn Féin]] duine ina áit mar sin thit [[Feidhmeannacht Thuaisceart Éireann|an fheidhmeannacht]]. Bhí McGuinness agus Sinn Féin ag léirsiú in aghaidh [[PAD]] agus [[Scannal Renewable Heat Incentives (Tuaisceart Éireann, 2017)|an scannal RHI]]. Bhí fadhbanna eile acu fosta, mar shampla, nuair a chuir [[Paul Givan]] maoiniú [[Gaeilge]] ar ceal i mí na Nollag 2016 <ref>{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/gniomhaiochas/teanga/dearg-le-fearg-nios-mo-na-riamh/|teideal=Dearg le Fearg: níos mó ná riamh|údar=NÓS|dáta=2017-01-07|language=en-GB|work=NÓS|dátarochtana=2026-02-19}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref name="tur1" />, nó nuair a níor thacaigh an PAD le maoiniú d'ionchoisní s[[na Trioblóidí]]. Ghair Rúnaí Stáit Thuaisceart Éireann, [[James Brokenshire]], an toghchán ar 16 Eanáir.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Feidhmeannas Stormont scortha. Olltoghchán i Mí an Mhárta.|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2017/0116/845230-an-chosulacht-ar-chursai-go-ndeanfar-rialtas-stormont-a/|date=2017-01-16|language=ga}}</ref> == An feachtas == B'ábhar mór é ''RHI'' sa fheachtas. Dúirt Sinn Féin nach bhfillfidh go rialtas leis an PAD nuair a d'fhan ceisteanna faoin cheannaire PAD, [[Arlene Foster]], agus a ról sa scannal. B'ábhar eile é "Acht na Gaeilge". Chuir Arlene Foster fearg ar ghníomhaithe Gaeilge nuair a dúirt sí gur crogaill iad.<ref>{{Luaigh foilseachán|title="Ní thacóidh an DUP le hAcht Gaeilge"-Arlene Foster|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2017/0206/850584-ni-thacoidh-an-dup-le-hacht-gaeilge-arlene-foster/|date=2017-02-06|language=ga}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/fainic-arlene-foster-nuair-a-bhionn-an-t-uisce-te-is-ea-is-contuirti-an-crogall/|teideal=Fainic Arlene Foster – nuair a bhíonn an t-uisce te is ea is contúirtí an crogall!|dáta=2017-02-07|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-02-20}}</ref> Phléigh an ceannaire [[PAU]], [[Mike Nesbitt]], faoi chomhoibriú leis an [[PSDLO]]. Cháin an PAD é as an seasamh seo. Pléadh [[Breatimeacht]] sa fheachtas fosta. Bhí [[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] i mbun feachtais in aghaidh seicteachais. Bhí [[Comhghuaillíocht an Phobail roimh Bhrabús|Pobail roimh Bhrabús]] i mbun feachtais in aghaidh déine. == Torthaí == {| class="wikitable" style="text-align:center; font-size:95%; line-height:16px;" |- ! align=center colspan=16| [[File:Northern_Irish_general_election_2017.svg|250px]] [[File:2017_NIE.svg|250px]] |- ! colspan="2" rowspan="2" align="center" |Páirtí ! rowspan="2" |Vótaí ! rowspan="2" |Scair ! rowspan="2" |+ / - ! colspan="4" |Suíocháin |- ! Tionól !! + / - !! feidhmeannacht !! + / - |- | style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};" | || [[PAD]] || 225,413 || 28.06 || -1.1 || 28 || -10 || 5 || – |- | style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};" | || [[Sinn Féin]] || 224,245|| 27.91|| +3.9 ||27 ||-1 ||4 || – |- | style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};" | || [[PAU]] ||103,314|| 12.86|| +0.3 ||10 ||-6 ||1 ||+1 |- | style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};" | || [[PSDLO]] ||95,958|| 11.95|| -0.1|| 12|| –|| 1 ||+1 |- | style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};" | || |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] || 72,717 ||9.05 ||+2.1|| 8|| – ||1 || +1 |- | style="background:{{Glór Traidisiúnta na nAontachtaithe/meta/color}};"| || [[Glór Traidisiúnta Aontachtach|GTA]] || 20,523|| 2.55|| -0.9 ||1 || – ||– || – |- | style="background:{{Comhaontas Glas/meta/color}};" | || |[[Comhaontas Glas|Comhaontas Glas (TÉ)]] || 18,527|| 2.31|| -0.4 || 2 || –|| –|| – |- | style="background:{{People Before Profit Alliance/meta/color}};" | || |[[Comhghuaillíocht an Phobail roimh Bhrabús|Pobail roimh Bhrabús]] || 14,100|| 1.76|| -0.2|| 1 ||-1 ||–|| – |- | style="background:{{An Páirtí Aontachtach Forásach/meta/color}};" | || |[[An Páirtí Aontachtach Forásach|PAF]] || 5,590 ||0.70 ||-0.2 ||– ||– ||– ||– |- | style="background:{{An Páirtí Coimeádach (An Ríocht Aontaithe)/meta/color}};" | || | [[An Páirtí Coimeádach (An Ríocht Aontaithe)|An Páirtí Coimeádach (TÉ)]] || 2,399 ||0.30|| -0.1|| – ||–|| – ||– |- | style="background:{{Cross-Community Labour Alternative/meta/color}};" | || | [[Cross-Community Labour Alternative]] ||2,009 ||0.25|| || –|| –|| –|| – |- | style="background:{{Páirtí Neamhspleáchais na Ríochta Aontaithe/meta/color}};" | || | [[Páirtí Neamhspleáchais na Ríochta Aontaithe|PNRA]] || 1,579|| 0.20|| -1.3|| –|| –|| –|| – |- | style="background:{{CISTA/meta/color}};" | || | [[CISTA]] || 1,273|| 0.16 ||-0.2 ||– ||–|| –|| – |- | style="background:{{Workers' Party of Ireland/meta/color}};" | || | [[Páirtí na nOibrithe]] ||1,261|| 0.16 || || – ||– ||– || – |- | style="background:{{Neamhspleách/meta/color}};" | || | [[Neamhspleách]] || 14,407 ||1.79|| -1.5|| 1|| –|| – ||-1 |- | align=centre colspan=2| '''Iomlán:''' ||'''803,315'''|| '''100.00''' ||'''–''' ||'''90'''||'''-18''' ||'''12'''||''' 2''' |- |style="background:#A9A9A9" align=left colspan=13| |- | colspan=2 | Vótaí bailí|| 803,315 || 98.84|| colspan=5 | |- | colspan=2 | Vótaí neamhbhailí|| 9,468 || 1.16|| colspan=5 | |- | colspan=2 | '''Vótaí iomlána''' || '''812,783''' || '''100''' || colspan=5 | |- | colspan=2 | Vótálaithe cláraithe / slua|| 1,254,709 || 64.78 || colspan=5 | |- | align=left colspan=13 | Foinse: <ref>{{Luaigh foilseachán|title=Sinn Féin chun cinn i vótaí céad rogha i dtoghchán Stormont|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2017/0303/856892-boscai-votala-oscailte/|date=2017-03-03|language=ga}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/tuairisc-bheo-toghchan-an-tionoil-2017/|teideal=TUAIRISC BHEO! An toradh deireanach istigh i dToghchán an Tionóil 2017…|dáta=2017-03-03|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-02-19}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.com/news/election/ni2017/results|teideal=Northern Ireland Assembly election 2017 results - BBC News|language=en-GB|work=www.bbc.com|dátarochtana=2026-02-19}}</ref> |} == I ndiaidh an toghcháin == Tharla idirbheartaíocht idir na páirtithe ach ní bhfuair siad comhaontú. Ba Ghaeilge agus oidhreacht na dTrioblóidí iad ábhair conspóideach. Rinne roinnt daoine iarratas ar toghchán nua ach níor tharla é seo.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Toghchán eile á mholadh ag SF cheal comhaontaithe|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2017/0410/866746-toghchan-eile-a-mholadh-ag-sf-cheal-comhaontaithe/|date=2017-04-10|language=ga}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title='Riail dhíreach nó toghchán eile' - Stát-Rúnaí an Tuaiscirt|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2017/0412/867275-riail-dhireach-no-toghchan-eile-stat-runai-an-tuaiscirt/|date=2017-04-12|language=ga}}</ref>. i ndiaidh trí bliana, tháinig na páirtithe ar chomhaontú agus d'fhill rialtas i d[[Tuaisceart na hÉireann]] i mí Eanáir 2020. == Féach freisin == * [[Scannal Renewable Heat Incentives (Tuaisceart Éireann, 2017)]] * [[Dearg le Fearg]] * [[Acht Féiniúlachta agus Teanga (Tuaisceart Éireann) 2022]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Toghcháin Éireannacha]] [[Catagóir:2017]] [[Catagóir:Stormont]] [[Catagóir:Polaitíocht Thuaisceart Éireann]] [[Catagóir:Tionól Thuaisceart Éireann]] {{Tionól Thuaisceart Éireann}} bohb4y9jqjdu09vcrxfzfgleplyqo11 0 123211 1310267 1298576 2026-04-26T15:38:28Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1310267 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Údar, drámadóir agus file [[Éire|Éireannach]] ab ea '''Seumas MacManus''' (31 Nollaig 1867 – 23 Deireadh Fómhair 1960) a raibh cáil air as a chumas scéalta béaloidis na hÉireann a athléiriú do lucht féachana an lae inniu. <ref>{{Cite web-en|url=https://www.dib.ie/biography/macmanus-seumas-a5736|title=Macmanus, Seumas Dictionary of Irish Biography|author=Meehan|first=Helen}}</ref> <ref>{{Cite web-en|url=http://www.answers.com/topic/seumas-macmanus|title=Oxford Companion to Fairy Tales: Seumas MacManus|author=Jack Zipes|publisher=Answers Corporation|access-date=11 August 2011}}</ref> "''Bhí cáil ar fud an domhain le fada ar na scéalta a d'inis Seumas. I nGaeilge a chuala sé an chéad lá iad ina cheantar dúchas, ach ní raibh léamh ná scríobh na teanga á múineadh i scoileanna na linne. D'fhág sin gurbh éigean dó iad a scríobh i mBéarla nuair a chuaigh sé go Meiriceá-rud a shábháil cuid díobh ón bhás.'' <ref>Scéalta as Tír Chonaill; cnuasach a ceathair le Séumas MacManus, a thiontaigh Micheál Mac Giolla Easbuig go Gaeilge.. Foilsithe ag Coiscéim ,2016</ref> == Beathaisnéis == Rugadh Seamas ar an 31 Nollaig 1867 i [[Tamhnach an tSalainn|Maolán an tSalainn]], [[Contae Dhún na nGall]], agus ba mhac é le Patrick McManus, ceannaí, agus Mary Molloy. Rinneadh múinteoir de, agus sna 1890idí thosaigh sé ag scríobh alt agus scéalta do nuachtáin sna Stáit Aontaithe. Ar an 22 Lúnasa 1901 phós sé an file, an bailéadaí agus an foilsitheoir [[Contae Aontroma|ó Chontae Aontroma]], Ethna Carbery, iníon Fhínín agus duine de bhunaitheoirí na heagraíochta náisiúnaí feimineach Inghinidhe na hÉireann, agus bhog siad isteach le chéile i dTeach Revlin i [[Dún na nGall (baile)|nDún na nGall]] . Fuair Carbery bás an bhliain dár gcionn de bharr gastritis, agus í 37 bliain d'aois. D'fhoilsigh MacManus a saothar thar a bheith rathúil ar feadh blianta fada i ndiaidh a báis. Ar an 9 Márta 1911 i Manhattan, Nua-Eabhrac, phós sé Catalina Violante Paez (a fuair bás i 1962), gariníon iar-uachtarán Veiniséala, an Ginearál José Antonio Páez . <ref>{{Cite web-en|url=https://booklives.ca/islandora/object/booklives:307|title=A Lad of the O'Friels – Seumas MacManus {{!}} Book Lives|language=en|work=booklives.ca|access-date=2017-04-21}}</ref> Bhí beirt iníonacha ag an lánúin: Mariquita Paez MacManus (1912–2011) <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.washingtonpost.com/local/obituaries/mariquita-mullan-poet/2011/12/16/gIQAvKWsyO_story.html|work=The Washington Post}}</ref> agus Patricia MacManus (1914–2005). <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.washingtonpost.com/wp-dyn/articles/A31030-2005Feb16.html|work=The Washington Post}} Contains "Patricia McManus Writer, Editor, Critic".</ref> Fuair MacManus bás ar an 23 Deireadh Fómhair 1960 tar éis dó titim ó fhuinneog ar an seachtú hurlár de thithe altranais Mary Manning Walsh i gCathair Nua-Eabhrac. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.newspapers.com/newspage/30233622/}}</ref> Bhí sé 92 bliain d'aois. == Meastóireacht == Meastar ag go leor gurb é SEamus MacManus an seanchaí mór deireanach, nó an scéalaí den sean-traidisiún béil. Scríobh sé síos agus léirmhínigh sé scéalta traidisiúnta ionas nach gcaillfí iad do na glúnta atá le teacht. I leabhar amháin, spreagann sé an léitheoir na scéalta a léamh os ard agus do dhaoine eile. ''"These tales were made not for reading, but for telling. They were made and told for the passing of long nights, for the shortening of weary journeys, for entertaining of traveler-guests, for brightening of cabin hearths. Be not content with reading them ... And grateful be to the shanachies who passed these tales to me, for you – Sean O'Hegarty, Mairghid Burns, Eoghain O'Cuinn, and the Bacach Ruadh. May God grant their souls rest."'' Tá taifeadtaí cartlainne de MacManus ag léamh a scéalta i Notre Dame agus i Halla Seton, agus tá cuid dá leabhair ar fáil le híoslódáil ar Chartlann an Idirlín. == Sleachta == * Many a man's tongue broke his nose. ** ''[https://books.google.com/books?id=JQzgAAAAMAAJ Heavy Hangs the Golden Grain]'' (1950) == Saothair ==  {{div col|colwidth=30em}} * ''[https://archive.org/details/bendroad00macmgoog The Bend of the Road]'' (Dublin: M. H. Gill and Son, Ltd, 1898); 2nd ed, 1906 * ''Through the Turf Smoke: The Love, Lore, and Laughter of Old Ireland'' (New York: Doubleday & McClure Co, 1899) * ''In Chimney Corners: Merry Tales of Irish Folk‐lore'' (1899) * ''The Bewitched Fiddle and Other Irish Tales'' (1900) * ''Donegal Fairy Stories'' (NY: McClure, Phillips & Co, 1900) * [https://books.google.com/books?id=r7okAAAAMAAJ ''A Lad of the O'Friels''] (1903;<ref>{{cite journal |title=Review of ''A Lad of the O'Friels'' by Seamus MacManus|journal=The Athenaeum |issue=3940 |date=May 2, 1903|pages=559–560|url=https://books.google.com/books?id=oKA5AQAAIAAJ&pg=PA559}}</ref> 1945) * ''The Red Poocher'' (1903) * ''Ballads of a Country Boy'' (1905) * ''[https://archive.org/details/loandbeholdye00macmgoog Lo, and Behold Ye]'' (1905) * ''[https://archive.org/details/doctorkilgannon01macmgoog Doctor Kilgannon]'' (M. H. Gill and Son, 1907) * ''[https://archive.org/details/yourselfneighbou0000seum Yourself and the Neighbors]'' (1915) * ''Top o' the Mornin''' (1920) * ''Tales that Were Told'' (1920) * [https://archive.org/details/storyofirishrace0000seum_q7w7 ''The Story of the Irish Race: A Popular History of Ireland''] (1921); 4th revised ed, 1944 * ''The Donegal Wonder Book'' (1926) * ''The Well o' the World's End'' (1939) * ''Dark Patrick'' (NY: Macmillan, 1939) * ''The Rocky Road to Dublin'' (1947) * ''Tales from Ireland'' (1949) * ''We Sang for Ireland'' (1950) * ''[https://archive.org/details/heavyhangsgolden0000seum/page/n5/mode/2up Heavy Hangs the Golden Grain]'' (1950) * ''The Bold Heroes of Hungry Hill, and Other Irish Folk Tales'' (1951) * ''The Little Mistress of the Eskar Mor'' (1960) * ''Hibernian Nights'' (1963) {{div col end}} ;Gearrscéalta {{clarify|date=October 2019|reason=Several short story collections are listed above.}} * "Sinn Fein" (''North American Review'', 16 August 1907)<ref>Seumas MacManus, [https://www.jstor.org/stable/25105964?seq=1#page_scan_tab_contents "Sinn Fein"]. Seumas MacManus. ''The North American Review''. Vol. 185, No. 621, pp. 825–36. [[JSTOR]] (jstor.org).</ref> * ''[https://archive.org/details/TheCurseOfTheHeretic The Curse of the Heretic]'' (1910) * ''5 Minutes a Millionaire'' (1911) ==Naisc sheachtracha== *[https://archives.nd.edu/episodes/visitors/macmanus/ Seumas MacManus Life works srl] *[http://www.catholicauthors.com/macmanus.html Seumas MacManus] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251108092721/http://catholicauthors.com/macmanus.html |date=2025-11-08 }} *[https://www.irishtimes.com/opinion/an-irish-diary/2024/12/10/the-last-seanchai-marc-mcmenamin-on-the-life-of-seumas-macmanus/ The last seanchaí – Marc McMenamin on the life of Seumas MacManus] == Tagairtí == {{Reflist|25em}} [[Catagóir:Múinteoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Filí na hÉireann]] [[Catagóir:Béaloideasóirí Éireannacha]] [[Catagóir:Básanna i 1960]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1867]] [[Catagóir:Leathanaigh le haistriúcháin neamh-mheasúnaithe]] g7fspfvi49f5aoqlmkgf07lt1l8zxb5 14 123301 1310410 1299120 2026-04-26T23:25:54Z Taghdtaighde 60452 Catagóirí athraithe 1310410 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Stair de réir topaic]] [[Catagóir:Dlí]] 7ynbznaxdfvhabmooxtkrugqawd8zo0 0 123393 1310383 1299791 2026-04-26T22:51:52Z Taghdtaighde 60452 Catagóirí curtha leis agus mionathruithe 1310383 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Scoláire agus scríobhaí Gaeilge ab ea '''Tadhg Ó Coinnialláin''' (1780–1854). == Saol == Sa Chorcach Bheag i bparóiste Theampall Baoith, [[Contae Shligigh|Co. Shligigh]], a rugadh é, agus ba ghaol é don scoláire Owen Connellan. Is beag eolas atá againn ar a chuid oideachais ach amháin go bhfuair sé teagasc sna clasaicí i scoil scairte i gCo. an Chláir. D'fhill sé abhaile timpeall 1800 chun scoil a oscailt i gCorcach Bheag, scoil ar éirigh léi ar dtús ach ar theip uirthi tar éis tuairim is seacht nó ocht mbliana. Cé gur tógadh é mar Chaitliceach, faoin mbliain 1807 bhí sé tagtha faoi thionchar theagasc an Urramaigh Albert Blest, [[Baisteachas|Baisteac]], a bhí ceaptha i gceantar Shligigh ag an ''London Hibernian Society''. Thiontaigh sé go dtí an [[An Protastúnachas|Protastúnachas]] ina dhiaidh sin agus, le cabhair ó Bhlest, fuair sé post múinteoireachta i scoil an Chumainn Ibeirnigh i g[[Cúil Áine]], Co. Shligigh. Neamhoiriúnach dá phost nua, ní raibh sé in ann a chuid ranganna a rialú, agus d'aistrigh sé go post mar eagraí don chumann, ag glacadh freagrachta as múinteoirí a oiliúint, scoileanna nua a bhunú, agus paimfléid a fhoilsiú. Mhaígh sé gur chuir sé 100,000 cóip dá phaimfléid féin i gcúrsaíocht. Ar bhunú an ''[[Irish Society for Promoting the Education of the Native Irish through the Medium of Their Own Language (1818)|Irish Society]]'' sa bhliain 1818, d'oibrigh sé go fíochmhar, chun a chomhthírigh á iompú, trí mheán na Gaeilge, agus bhailigh sé airgead chuige sin agus é ag múineadh i Sasana le linn na 1820idí. Chreid sé gurbh é an bealach ab fhearr do mhuintir na hÉireann léamh an Bhéarla a fhoghlaim ná ar dtús iad a mhúineadh conas léamh i nGaeilge. Scríbhneoir bisiúil agus scoláire inniúil Gaeilge ab ea Ó Coinnialláin, agus d'fhoilsigh sé roinnt saothar ar ábhair reiligiúnacha agus teangeolaíochta i nGaeilge. Chuir Blest i dteagmháil le Edward Bunting é agus bhuail an bheirt fhear le chéile nuair a thug Bunting cuairt ar Shligeach i Meán Fómhair 1808. I measc fhoilseacháin Uí Choinnialláin, – aistriúcháin ar scrioptúr agus áiseanna teagaisc teanga den chuid is mó – bhí: An ''English–Irish dictionary intended for the use of schools (1814); Book of Moses: as a preparation for learners to read the holy scriptures'' (1814);; priméar Gaeilge darbh ainm Teagmhuiseach nó Primér ann a bhfuil ceithre mhíle focal clodhbhuailte déinstiolla do fhréimhbhriathraibh gaodhalacha le mbrigh a saicsbhéarla: maille le roinn dfhoirsgéaluibh Easoip a ngaoidheilge (1815); An Teoluidhe Gaóidheilge lé na bhrigh a Saicsbhearla: intended to assist the native Irish in learning English, through the medium of the Irish Language (1824); agus An Soisgeul Do réir Naomh Mata: Gníomhartha na nabscal do léightheoir (1827). D'fhoilsigh sé freisin Reidh-leighion air ghnothuibh cearba (1835), aistriúchán ar ''Easy lessons in money matters'' (1835) le Richard Whately. Léirítear suim Uí Choinnialláin i dtraidisiún na laoithe fiannaíochta in dhá imleabhar filíochta Gaeilge: ''Reliques of Irish poetry'' (1825), ina bhfuil téacsanna Gaeilge de chuid de na dánta agus amhráin a d'fhoilsigh Charlotte Brooke (mar aistriúchán); agus An Duanaire (Fonna Seanma)''.'' Bhí ceithre dhán san áireamh in aistriúchán Uí Choinnialláin a bhí dírithe ar léitheoireacht i nGaeilge a spreagadh: ‘B'aoibhinn bheith i mBinn Éadair’, ‘Sé an t-each bán an t-aileach aoibhinn luath’, ‘Iomdha sgaith is faith sa Mhumhain’, agus ‘Inis fa réim i gcéin san iarthar tá’. Chaith sé na blianta deiridh i dteach a nia i bparóiste na Scríne i Sligeach agus d’éag ann 27 Iúil 1854. Tá a phortráid le James Northcote i nGailearaí Náisiúnta na hÉireann. Tá aiste dar teideal ‘''Unruly scenes at Graveside’ ag John McTernan in Olde Sligoe'' (1995). Bhí iarrtha ag Tadhg go gcuirfí é in éineacht lena mhuintir i seanreilig Theampall Baoith. Chun trioblóid a sheachaint shíl a mhuintir gurbh fhearr é a chur sa reilig Phrotastúnach i Scrín, mar a raibh an tUrramach Edward Nangle, ‘aspal Acla’, ina reachtaire. Tá cuntas Nangle i gcló ag McTernan. Dúirt sé go raibh na sochraidigh ólta agus gur chuir siad an corp isteach san uaigh agus gach dícheall á dhéanamh acu chun nach léifeadh sé an tseirbhís; mhaígh sé gur chuala sé iad ag rá ‘‘''Ashes to ashes, dust to dust, if God does not take him, the devil must.''’ Tháinig an cás os comhair na cúirte ar an 5 Deireadh Fómhair na bliana sin, nuair a tugadh fianaise in aghaidh cúigear, triúr a raibh gaol acu le Ó Coinnialláin. == Naisc sheachtracha == *[https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1059 CONNELLAN, Thady (c.1775–1854)] *[https://www.dib.ie/biography/connellan-thaddeus-thady-a1947 Connellan, Thaddeus (‘Thady’)] ==Foinsí== *Lady Morgan, Patriotic sketches (1807), 131 ff *Thomas Webster, A brief view of the London Hibernian Society (1826), 20–21 *Donal O'Sullivan, ‘Thaddaeus Connellan and his books of Irish poetry’, Éigse, iii (1943), 278–305 *Tomás Ó hAilín, ‘The Irish Society and Tadhg Ó Coinnialláin’, Studia Hib., viii (1968), 60–78 *B. Ó Cuív, ‘Irish language and literature, 1645–1845’, NHI, iv, 376–77 * John McTernan, Olde Sligoe: aspects of town and country over 750 years (1995), 321–5; Beathaisnéis, 1782–1881, 31–33 ==Tagairtí== {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Coinniallain, Tadhg O}} [[Catagóir:Staraithe Éireannacha ón 18ú haois]] [[Catagóir:Staraithe Éireannacha ón 19ú haois]] [[Catagóir:Teangeolaithe Éireannacha]] [[Catagóir:Foclóirithe Éireannacha]] [[Catagóir:Foclóirithe Gaeilge]] [[Catagóir:Múinteoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Contae Shligigh]] [[Catagóir:Básanna i 1854]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1780]] tpidesm19uv8n0aijtodfzhsphqvkj8 1 123408 1310337 1308588 2026-04-26T17:44:21Z Ériugena 188 /* Please do not add unreferenced content */ Freagra 1310337 wikitext text/x-wiki == About my motivation to create this article == I have created this article to collect and define botanical terms in Irish, because there is a lot of specialised vocabulary in botany. I have found it difficult to find the correct Irish terms. Some terms do not appear to have a direct translation. Perhaps this article will help people to find the correct words. It would also be useful to compile a list of untranslated terms on this talk page. Hopefully, someone else will find a translation for these words. Greetings, [[Úsáideoir:Conan Wolff|Conan Wolff]] ([[Plé úsáideora:Conan Wolff|plé]]) 23:05, 28 Feabhra 2026 (UTC) :https://www.tearma.ie/ceist/ :Terminology Queries :If you have not found an Irish version of the English term you were looking for in téarma.ie, you can fill in this form to request an Irish version from An Coiste Téarmaíochta, Foras na Gaeilge. :All fields with a red asterisk next to them must be filled in. When you are finished, click the button 'Seol • Send' at the bottom of the form.̴̴ [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 19:06, 1 Márta 2026 (UTC) ::Hello @[[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]],</br>thank you for sending me this link! I knew there was a committee accepting requests for new words, but I wasn't aware of the details. I will submit a few requests when I find some time, as I feel there are very few Irish technical terms available in the area of botany. Some of the words could easily be created by combining existing ones.</br>Greetings, [[Úsáideoir:Conan Wolff|Conan Wolff]] ([[Plé úsáideora:Conan Wolff|plé]]) 09:14, 14 Márta 2026 (UTC) :::Tá fáilte romhatǃ̴̴̴ [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 16:32, 4 Aibreán 2026 (UTC) ==List of terms apparently without a translation in Irish== There are numerous botanical terms apparently without a translation in Irish: {{div col}} *androgynophore *andromonoecious *androphore *gynophore *homosporous *marcescent *megasporophyll *megastrobilus *microstrobilus *microgametophyte<nowiki>*</nowiki> *pedicellate *petiolate *phorophyte *pseudanthium *pyriform *resupinate *sagittate {{div col end}} <nowiki>*</nowiki> A translation request has been submitted to An Coiste Téarmaíochta, Foras na Gaeilge. == Please do not add unreferenced content == Hello @[[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]],</br> I noticed that you added a few more entries to the Foclóir téarmaí luibheolaíochta article. Thank you for contributing to this list!</br> However, I must ask you to provide citations for your new entries, and not to add any further unreferenced content.</br> This is a new article, and it should remain free of unreferenced content.</br> While I appreciate that you provided a source for the "''piorrachruthach - pyriform''" entry, please also provide sources at least for the definitions of any new terms you add in future.</br> I hope you understand.</br> Greetings,</br> [[Úsáideoir:Conan Wolff|Conan Wolff]] ([[Plé úsáideora:Conan Wolff|plé]]) 20:00, 11 Aibreán 2026 (UTC) :Sehr geehrter Herr Wolff, :B’fhéidir gur chóir duit dul i gcomhairle liom i nGaeilge nó fiú i nGearmáinis; tar éis an tsaoil seo an Vicipéid? :''Wer rastet, der rostet''ǃ :Éamonn (Ériugena) :̴̴ [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 15:54, 12 Aibreán 2026 (UTC) ::Hello @[[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]],</br> ::I am writing to you in English, because it is much easier and faster for me. Please do not ignore my valid constructive criticism, just because it is not written in Irish.</br> ::Citing sources for content you add is a basic requirement on Wikipedia, and this also applies to an Vicipéid (see [[Vicipéid:Luaigh do chuid foinsí]]). Therefore, it is not unreasonable for me to ask you not to add unreferenced content. And technical botanical terms like ''micreastrobalas'' are not general common knowledge and require a source.</br> ::Since my last comment, you have added more unreferenced content. The "''micreastrobalas - microstrobilus''" and "''peitínáit - petiolate''" entries require a source for the term's definition. Your ''peitínáit''-entry is not supported by the source that you provided, and when you open the link it just says "Níor aimsíodh téarma ar bith. No terms found."</br> ::There are plenty of online sources and books available with definitions of botanical terms that can easily be properly cited using an online citation generator. Adding bare URLs is much less helpful than providing a full citation.</br> ::If you add more entries to the article, please provide a proper source. I appreciate your participation in expanding this article, and I think it's great that you are adding more entries, but I will revert new edits that add unreferenced content.</br> ::Greetings,</br> ::[[Úsáideoir:Conan Wolff|Conan Wolff]] ([[Plé úsáideora:Conan Wolff|plé]]) 19:46, 12 Aibreán 2026 (UTC) :::A Chonáin, a chara, :::Ar an gcéad dul síos, tá an ceart agat faoin easpa seo sa Ghaeilge, ach bhí orainn (lucht na Gaeilge) focail/téarmaí úra nua a chumadh linn féin, toisc nach raibh an Stát ná comhlachtaí príobháideacha srl. sásta tabhairt faoi! :::D'fhág sin go raibh ar dhaoine a leaganacha féin á chumadh i rith an ama. :::Tá a fhios againn go mbíonn cúrsaí eolaíochta ag brath ar téarmaí faoi leith, agus tá cur chuige i bhfeidhm ag IATE mar shampla (Féach;https://iate.europa.eu/home) maidir leis na teangacha oifigiúla san AE ó bhí 1999 ann agus sa tír seo ag Tearma.ie. :::Ar an drochuair, ní féidir linn (''daoine atá ag obair san earnáil oideachais srl.'') a bheith ag brath ar a leithéid agus Tearma.ie an t-easnamh a chomhlíonadh i gcónaí nó in am, nuair a chaithfear focal úr nua a chumadh ''ab initio''. Níl toirmeasc ar lucht an Bhéarla faoi seo agus tagann focail/téarmaí nua isteach sa Bhéarla de réir a chéile, beag beann ar an Stát. Thug tú le fios nach bhfuil na téarmaí seo ar fáil go fóill i nGaeilge... ach tá tú saor an folús seo a réiteach! :::Ní raibh tú in ann teacht ar leagan Gaeilge de 'microgametophyte' ar Téarma.ie, ach bhí 'megagametophyte' ar fáil ann mar: '''meigeagaiméitifít''' bain2▼ gu '''meigeagaiméitifíte'''. Mar sin, ní raibh ort ach '''micro-''' a fháil amach chun téarma nua a chumadh... deir Téarma.ie an méid seo faoi 'micro-' (Tagairt: https://www.tearma.ie/q/micro-/) '''micrea'''- réimír roimh chons. leathan▼ micri- réimír roimh chons. caol▼ miocr- réimír roimh ghuta leathan▼ mion- réimír▼ micr- réimír roimh ghuta caol▼. Ní raibh ort ach an réimír chuí a fháil ar dtús agus ansin í a chur roimh 'gaiméitifít' chun teacht ar '''micreagaiméitifít'''! :::Níl fonn ar bith orm níos mó ama a chaitheamh ag cur leis an bhfiontar seo de do chuid, ach guím gach rath ort, agus ar ndóigh más féidir liom cabhrú leat/comhairle a thabhairt duit thairis sin ná bíodh aon leisce ort fios a chur orm. :::Alles Gute für dein neues Vorhabenǃ :::Éamonn Ó Gribín, BA,BSc,ADO (H.Dip.Ed), FIBMS :::I.S. :::Maidir le; :::androgynophore (Tá gynospore s▼ gíneaspór fir1 ann) :::andromonoecious (Tá monoecious a▼ moinéiciach a1▼ ann) :::androphore (Tá androspore s▼ andraspór fir1 ann) :::gynophore ( Tá gínea- réimír roimh chons. leathan▼ agus -phore suff s▼-fór iarmh fir1 ann) :::homosporous (Tá spor- pref▼ sporo- pref▼ spóra- réimír roimh chons. leathan▼ srl ann) :::marcescent (Féach;https://www3.smo.uhi.ac.uk/gaeilge/donncha/focal/focal206.html) :::megasporophyll (Tá sporophyll s▼ spóraifill bain2▼ gu spóraifille ann) :::megastrobilus (Tá strobilus s▼ strobalas fir1 ann) :::microstrobilus (Tá strobilus s▼ strobalas fir1 ann) :::microgametophyte (Ag Terma.ie anoisǃ micreagaiméitifít bain2 :::petiolate (Tá petiole s▼ peitín fir4▼ gu peitín, iol peitíní ann) :::phorophyte (Tá phoronid s▼ foróinid bain2 agus bryophyte s▼ brífít bain2 againn) :::pseudanthium ( Pseudo- súda- sudaí- again aus -ium suff -iam ann freisin) :::pyriform (Tá piorrachruthach ag focloir.ie) :::resupinate aisiompaigh (https://www.focloir.ie/ga/dictionary/ei/invert) :::sagittate (Tá sagittal a▼ saighdeach a1 ann) [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 19:27, 13 Aibreán 2026 (UTC) ::::Hello @[[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]],</br> ::::there are certain straightforward, uncontroversial words that I will put together that already have similar terms and just require new combinations of various pre-existing parts. However, I am very reluctant to invent words where the translation is not absolutely obvious, as I want to avoid creating inaccurate or strange-sounding translations.</br> ::::However, as you have seen yourself, I had already created an entry for "microgametophyte", which is why you removed your own new "microgametophyte"-entry, as there was already one.</br> ::::I completely understand that you don't want to spend any more time on this article, and that's fine with me.</br> ::::Regardless, thanks for your suggestions, kind words, and participation.</br> ::::Greetings,</br> ::::[[Úsáideoir:Conan Wolff|Conan Wolff]] ([[Plé úsáideora:Conan Wolff|plé]]) 11:30, 18 Aibreán 2026 (UTC) :::::A Chonáin, a chara, :::::Tá an-áthas orm gur féidir linn fanacht inár gcairde – níl uainn beirt ach rudaí maithe le teacht ónár n - iarrachtaí umhal! B'fhéidir má tá tú riamh in aice le Duibhlinn, gur mhaith leat bualadh liom le haghaidh beorach nó caife, srl? :::::Ich bin sehr froh, dass wir Freunde bleiben können – wir beide wünschen uns nur Gutes von unseren bescheidenen Unternehmungen! Vielleicht, wenn du in der Nähe von Dublin bist, möchtest du dich mit mir auf ein Bier oder einen Kaffee usw. treffen? :::::Bleib-sicher :::::Éamonn [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 17:44, 26 Aibreán 2026 (UTC) 4eixkvggslwn0zv9p43kc6qn7smlfnc 0 123737 1310331 1305584 2026-04-26T17:31:50Z ~2026-25320-02 73770 1310331 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Sraith leabhar grinn is ea '''''The Amazing Spider-Man: Renew Your Vows''''', í foilsithe ag [[Marvel Comics]]. Sa tsraith, tá [[Spider-Man|Peter Parker / Spider-Man]] agus [[Mary Jane Watson]] pósta agus iníon darb ainm [[Annie-May Parker|Anna-May "Annie-May" Parker]] acu (an dara páiste acu agus [[Spider-Girl (Mayday Parker)|Mayday]] goidte mar leanbh). Sa tsraith, is iad Mary Jane agus Annie na laochra Spinneret agus Spiderling. Scríobh [[Dan Slott]] agus [[Adam Kubert]] sraith bheag in 2015 a bhí nasctha leis an eachtra ''[[Secret Wars]]'' na bliana sin. Feictear Mary Jane agus Annie sa scannán 2023 ''[[Spider-Man: Across the Spider-Verse]]'', léirithe ag [[Miguel O'Hara]].<ref name="Spider-Verse">{{cite magazine|last=Polo|first=Susana|last2=Patches|first2=Matt|last3=McWhertor|first3=Michael|date=2022-12-13|title=Every new ''Spider-Man: Across the Spider-Verse'' character, explained|url=https://www.polygon.com/23505869/spider-man-across-spiderverse-characters-cast|access-date=2022-12-13|website=[[Polygon (website)|Polygon]]|archive-date=2023-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20230404145143/https://www.polygon.com/23505869/spider-man-across-spiderverse-characters-cast|url-status=dead}}</ref> ==Stáirsí scéil== ===''Secret Wars: Warzones!''=== {{main|Renew Your Vows: Secret Wars}} ===''Brawl in the Family''=== {{main|Renew Your Vows: Brawl in the Family}} ===''The Venom Experiment''=== {{main|Renew Your Vows: The Venom Experiment}} ===''Eight Years Later''=== {{main|Renew Your Vows: Eight Years Later}} ===''Are You Okay, Annie?''=== {{main|Renew Your Vows: Are You Okay, Annie?}} ==Bailiúcháin== {| class="wikitable" ! scope="col" | Teideal ! scope="col" | Ábhar bailithe ! scope="col" | Dáta foilsiúcháin ! scope="col" | ISBN |- | [[Renew Your Vows: Secret Wars|''The Amazing Spider-Man: Renew Your Vows'' Iml. 1: ''Secret Wars'']] | ''The Amazing Spider-Man: Renew Your Vow'' (iml. 1) #1–5, ''Secret Wars: Secret Love'' #1 | Nollaig 16, 2015 | {{ISBN|978-0-7851-9886-4}} |- | [[Renew Your Vows: Brawl in the Family|''The Amazing Spider-Man: Renew Your Vows'' Iml. 2: ''Brawl in the Family'']] | ''The Amazing Spider-Man: Renew Your Vows'' (iml. 2) #1–5 | Meitheamh 14, 2017 | {{ISBN|978-1-302-90580-4}} |- | [[Renew Your Vows: The Venom Experiment|''The Amazing Spider-Man: Renew Your Vows'' Iml. 3: ''The Venom Experiment'']] | ''The Amazing Spider-Man: Renew Your Vows'' (iml. 2) #6–12 | Samhain 29, 2017 | {{ISBN|978-1-302-90581-1}} |- | [[Renew Your Vows: Eight Years Later|''The Amazing Spider-Man: Renew Your Vows'' Iml. 4: ''Eight Years Later'']] | ''The Amazing Spider-Man: Renew Your Vows'' (iml. 2) #13–18 | Bealtaine 30, 2018 | {{ISBN|978-1-302-90582-8}} |- | [[Renew Your Vows: Are You Okay, Annie?|''The Amazing Spider-Man: Renew Your Vows'' Iml. 5: ''Are You Okay, Annie?'']] | ''The Amazing Spider-Man: Renew Your Vows'' (iml. 2) #19–23 | Samhain 21, 2018 | {{ISBN|978-1-302-91061-7}} |} ==Tagairtí== {{reflist}} ==Naisc sheachtracha== * [https://www.marvel.com/comics/series/22545/amazing_spiderman_renew_your_vows_2016_2018 ''The Amazing Spider-Man: Renew Your Vows''] ag ''[[Marvel.com]]'' {{Spider-Man}} {{Mary Jane}} {{Spider-Girl}} {{Spider-Verse}} {{Secret Wars}} [[Catagóir:Spider-Man]] [[Catagóir:Mary Jane]] [[Catagóir:Spider-Girl]] [[Catagóir:Spider-Verse]] [[Catagóir:Secret Wars]] icm2o1x42qahea0lb9ov6qsvyowvjmd 1310332 1310331 2026-04-26T17:32:11Z ~2026-25320-02 73770 1310332 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Sraith leabhar grinn is ea '''''The Amazing Spider-Man: Renew Your Vows''''', í foilsithe ag [[Marvel Comics]]. Sa tsraith, tá [[Spider-Man|Peter Parker / Spider-Man]] agus [[Mary Jane Watson]] pósta agus iníon darb ainm [[Annie-May Parker|Anna-May "Annie-May" Parker]] acu (an dara páiste acu agus [[Spider-Girl (Mayday Parker)|Mayday]] goidte mar leanbh). Sa tsraith, is iad Mary Jane agus Annie na laochra Spinneret agus Spiderling. Scríobh [[Dan Slott]] agus [[Adam Kubert]] sraith bheag in 2015 a bhí nasctha leis an eachtra ''[[Secret Wars (leabhar grinn 2015)|Secret Wars]]'' na bliana sin. Feictear Mary Jane agus Annie sa scannán 2023 ''[[Spider-Man: Across the Spider-Verse]]'', léirithe ag [[Miguel O'Hara]].<ref name="Spider-Verse">{{cite magazine|last=Polo|first=Susana|last2=Patches|first2=Matt|last3=McWhertor|first3=Michael|date=2022-12-13|title=Every new ''Spider-Man: Across the Spider-Verse'' character, explained|url=https://www.polygon.com/23505869/spider-man-across-spiderverse-characters-cast|access-date=2022-12-13|website=[[Polygon (website)|Polygon]]|archive-date=2023-04-04|archive-url=https://web.archive.org/web/20230404145143/https://www.polygon.com/23505869/spider-man-across-spiderverse-characters-cast|url-status=dead}}</ref> ==Stáirsí scéil== ===''Secret Wars: Warzones!''=== {{main|Renew Your Vows: Secret Wars}} ===''Brawl in the Family''=== {{main|Renew Your Vows: Brawl in the Family}} ===''The Venom Experiment''=== {{main|Renew Your Vows: The Venom Experiment}} ===''Eight Years Later''=== {{main|Renew Your Vows: Eight Years Later}} ===''Are You Okay, Annie?''=== {{main|Renew Your Vows: Are You Okay, Annie?}} ==Bailiúcháin== {| class="wikitable" ! scope="col" | Teideal ! scope="col" | Ábhar bailithe ! scope="col" | Dáta foilsiúcháin ! scope="col" | ISBN |- | [[Renew Your Vows: Secret Wars|''The Amazing Spider-Man: Renew Your Vows'' Iml. 1: ''Secret Wars'']] | ''The Amazing Spider-Man: Renew Your Vow'' (iml. 1) #1–5, ''Secret Wars: Secret Love'' #1 | Nollaig 16, 2015 | {{ISBN|978-0-7851-9886-4}} |- | [[Renew Your Vows: Brawl in the Family|''The Amazing Spider-Man: Renew Your Vows'' Iml. 2: ''Brawl in the Family'']] | ''The Amazing Spider-Man: Renew Your Vows'' (iml. 2) #1–5 | Meitheamh 14, 2017 | {{ISBN|978-1-302-90580-4}} |- | [[Renew Your Vows: The Venom Experiment|''The Amazing Spider-Man: Renew Your Vows'' Iml. 3: ''The Venom Experiment'']] | ''The Amazing Spider-Man: Renew Your Vows'' (iml. 2) #6–12 | Samhain 29, 2017 | {{ISBN|978-1-302-90581-1}} |- | [[Renew Your Vows: Eight Years Later|''The Amazing Spider-Man: Renew Your Vows'' Iml. 4: ''Eight Years Later'']] | ''The Amazing Spider-Man: Renew Your Vows'' (iml. 2) #13–18 | Bealtaine 30, 2018 | {{ISBN|978-1-302-90582-8}} |- | [[Renew Your Vows: Are You Okay, Annie?|''The Amazing Spider-Man: Renew Your Vows'' Iml. 5: ''Are You Okay, Annie?'']] | ''The Amazing Spider-Man: Renew Your Vows'' (iml. 2) #19–23 | Samhain 21, 2018 | {{ISBN|978-1-302-91061-7}} |} ==Tagairtí== {{reflist}} ==Naisc sheachtracha== * [https://www.marvel.com/comics/series/22545/amazing_spiderman_renew_your_vows_2016_2018 ''The Amazing Spider-Man: Renew Your Vows''] ag ''[[Marvel.com]]'' {{Spider-Man}} {{Mary Jane}} {{Spider-Girl}} {{Spider-Verse}} {{Secret Wars}} [[Catagóir:Spider-Man]] [[Catagóir:Mary Jane]] [[Catagóir:Spider-Girl]] [[Catagóir:Spider-Verse]] [[Catagóir:Secret Wars]] 4rjtk1fu8zb56phar2jqnvhlg4itqff 0 124359 1310334 1306507 2026-04-26T17:38:04Z ~2026-25320-02 73770 1310334 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Carachtar}} Carachtar de chuid [[Marvel Comics]] is ea '''Magneto''' ('''Max Eisenhardt'''; '''Erik Lehnsherr'''; '''Magnus'''). == Liosta leabhair == * [[Magneto (iml. 1)|''Magneto'' (iml. 1)]] * ''[[Magneto: Rogue Nation]]'' * ''[[X-Men: The Magneto War]]'' * ''[[Magneto Rex]]'' * ''[[X-Men: Eve of Destruction]]'' * ''[[Magneto: Dark Seduction]]'' * ''[[X-Men: Magneto Testament]]'' * ''[[Magneto: First X-Man in Brooklyn]]'' * ''[[Magneto: Not a Hero]]'' * [[Magneto (iml. 3)|''Magneto'' (iml. 3)]] (''[[Magneto: Infamous|Infamous]]'', ''[[Magneto: Reversals|Reversals]]'', ''[[Magneto: Shadow Games|Shadow Games]]'', agus ''[[Magneto: Last Days|Last Days]]'') * ''[[X-Men: Black – Magneto]]'' * ''[[Giant-Size X-Men: Magneto]]'' * ''[[Heroes Reborn: Magneto & the Mutant Force]]'' * ''[[Mr. & Mrs. X: Love & Marriage]]'' * ''[[X-Men: The Trial of Magneto]]'' * ''[[Rogue: The Savage Land]]'' == Oiriúnuithe == * ''[[X-Men: The Animated Series]]'' * ''[[X-Men (scannán)|X-Men]]'' * ''[[X-Men: Evolution]]'' * ''[[X2]]'' * ''[[X-Men: The Last Stand]]'' * ''[[Wolverine and the X-Men]]'' * ''[[X-Men: First Class]]'' * ''[[The Wolverine (scannán)|The Wolverine]]'' * ''[[X-Men: Days of Future Past]]'' * ''[[X-Men: Apocalypse]]'' * ''[[X-Men: Dark Phoenix]]'' * ''[[X-Men '97]]'' * ''[[Avengers: Doomsday]]'' * ''[[Avengers: Secret Wars]]'' == Eagráin bailithe == {| class="wikitable" ! Teideal ! Ábhar Bailithe ! Dáta Foilseacháin ! ISBN |- | ''Magneto: Rogue Nation'' | ''X-Men: The Magneto War'' #1; ''Uncanny X-Men'' #366–367; ''X-Men'' (iml. 2) #85–87; ''Magneto Rex'' #1–3 | Aibreán 2002 | {{ISBNT|978-0-7851-0834-4}} |- |''X-Men: The Magneto War'' |''X-Men: The Magneto War'' #1; ''Uncanny X-Men'' #366–371; ''X-Men'' (iml. 2) #85–91, ''Annual 2001''; ''Magneto Rex'' #1-3, ''X-Men Unlimited'' #23 agus ábhar ó ''X-Men Unlimited'' #24 | Deireadh Fómhair 2018 | {{ISBNT|978-1-3029-1376-2}} |- | ''X-Men: Eve of Destruction'' | ''Magneto: Dark Seduction'' #1-4; ''Uncanny X-Men'' #390–393, ''Annual 2000''; ''X-Men'' (iml. 2) #110–113; ''X-Men Forever'' #1–6; ''X-Men: Declassified'' #1; ''X-Men Unlimited'' #30–33; agus ''X-Men: The Search For Cyclops'' #1–4 | Iúil 2019 | {{ISBNT|978-1-3029-1825-5}} |- | ''X-Men: Magneto Testament'' | ''X-Men: Magneto Testament'' #1-5 | Deireadh Fómhair 2009 | {{ISBNT|978-0-7851-2640-9}} |- | ''X-Men: First Class: Class Portraits'' | ''Magneto'' (iml. 2) #1, ''Cyclops'' (iml. 2) #1, ''Iceman and Angel'' #1 and ''Marvel Girl'' #1 | May 2011 | {{ISBNT|978-0-7851-5559-1}} |- | ''Magneto: Not a Hero'' | ''Magneto: Not a Hero'' #1–4 | Bealtaine 2012 | {{ISBNT|978-0-7851-5860-8}} |- | ''Magneto'' iml. 1: ''Infamous'' | ''Magneto'' (iml. 3) #1–6 | Meán Fómhair 2014 | {{ISBNT|978-0-7851-8987-9}} |- | ''Magneto'' iml. 2: ''Reversals'' | ''Magneto'' (iml. 3) #7–12 | Feabhra 2015 | {{ISBNT|978-0-7851-8988-6}} |- | ''Magneto'' iml. 3: ''Shadow Games'' | ''Magneto'' (iml. 3) #13–17 | Iúil 2015 | {{ISBNT|978-0-7851-9386-9}} |- | ''Magneto'' iml. 4: ''Last Days'' | ''Magneto'' (iml. 3) #18–21 | Deireadh Fómhair 2015 | {{ISBNT|978-0-7851-9805-5}} |- | ''X-Men: Black'' | ''X-Men: Black - Magneto'', ''X-Men: Black - Emma Frost'', ''X-Men: Black - Mystique'', ''X-Men: Black - Juggernaut'', agus ''X-Men: Black - Mojo'' | Márta 2019 | {{ISBNT|978-1-3029-1553-7}} |- | ''Giant-Size X-Men By Jonathan Hickman'' | ''Giant-Size X-Men: Magneto'' #1 ''Giant-Size X-Men: Jean Grey and Emma Frost'' #1, ''Giant-Size X-Men: Nightcrawler'' #1, ''Giant-Size X-Men: Fantomex'' #1, agus ''Giant-Size X-Men: Storm'' #1 | Eanáir 2021 | {{ISBNT|978-1-3029-2583-3}} |- | ''Heroes Reborn: Earth's Mightiest Heroes Companion'' iml. 1: ''America's Mightiest Heroes Companion'' | ''Heroes Reborn: Magneto & the Mutant Force'' #1 and ''Heroes Reborn: Hyperion & the Imperial Guard'' #1, ''Heroes Reborn: Peter Parker, the Amazing Shutterbug'' #1, ''Heroes Reborn: Young Squadron'' #1, agus ''Heroes Reborn: Siege Society'' #1 | Meán Fómhair 2021 | {{ISBNT|978-1-3029-3113-1}} |- | ''X-Men: The Trial of Magneto'' | ''X-Men: The Trial of Magneto'' #1–5 | Márta 2022 | {{ISBNT|978-1-3029-3217-6}} |} == Tagairtí == {{reflist}} {{síol-carachtar}} {{Magneto}} {{X-Men}} [[Catagóir:Magneto]] [[Catagóir:X-Men]] [[Catagóir:Carachtair fhicseanúla]] [[Catagóir:Sárlaochra]] [[Catagóir:Sár-na n-olcadóirí]] nn94bw0n0e871l30f84ctb48wb7dp1u 2 124967 1310263 1310254 2026-04-26T14:46:57Z Marcas.oduinn 33120 1310263 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]] # [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] #* [[Murchad mac Brain Mut]]=[[Murchadh mac Brain]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhín Fada]] == Comrac Liadaine ocus Cuirithir == '''Comhrac Liadaine agus Cuirithir''' (MeánGhaeilge: '''Comrac Liadaine ocus Cuirithir'''). '' The theme of the story is the love of a poet and poetess. It was evidently the chief object of the writer to preserve the quatrains, and to let his prose serve merely as a slight framework in which to set the poetry.<ref name=isoText /> == Achoimre Príomhphearsa: Líadain, bean do {{h|Corca Dhuibhne}}, banéigeas. Cuirithir mac Dobharchon, éigeas. [[Cuimhín Fada]], easpag {{h|Cluain Fearta}}. Thit Cuirithir i ngrá le Líadain. Dúirt Cuimhín Fada leo luí le chéile (ach dalta eatarthu). An lá dár gcionn, áfach, agus í faoi chaille, chuaigh Cuirithir ar oilithreacht go tír na n[[Déise]]. D'éag Líadain croíbhríste ar an leac ar a mbíodh Cuirithir ag guí, agus adhlacadh í faoi. == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /><ref name=celtPreamble /> * [[British Library]], Harleian 5280 * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnT]], LS 1337 === Eagráin agus aistriúcháin * {{cite book | first = Kuno | last = Meyer | authorlink = Kuno Meyer | title = Liadain and Curithir: an Irish love-story of the ninth century | location = Londain | publisher = David Nutt | year = 1902 | pages = }} * {{cite book | first = Pádraig | last = Ó Cíobháin | authorlink = Pádraig Ó Cíobháin | title = Dréachta Chrích Fódla | location = Baile Átha Cliatha | publisher = Coiscéim | year = 2018 | volume = 2 | pages = 70-80}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Comrac-cuirithir/Comrac-cuirithir-index.html Comrac Liadaine ocus Cuirithir] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Comrac_Liadaine_ocus_Cuirithir Comrac Líadaine ocus Cuirithir] ar CODECS * [https://celt.ucc.ie/published/G303027/ Comrac Liadaine ocus Cuirithir] ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Comrac-cuirithir/Comrac-cuirithir-index.html | teideal = Comrac Liadaine ocus Cuirithir | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Comrac-cuirithir/Comrac-cuirithir-sources.html | teideal = Comrac Liadaine ocus Cuirithir - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=isoText>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Comrac-cuirithir/Comrac-cuirithir-text.html | teideal = Comrac Liadaine ocus Cuirithir - Text and Translation | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Comrac Liadaine 7 Cuirithir | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=celtPreamble>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/published/G303027/text001.html | teideal = Comrac Liadaine ocus Cuirithir - Preamble | foilsitheoir = [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ btkpyz74nfe0y4uuwjgvuvbzr5jtnvf 1310272 1310263 2026-04-26T16:05:49Z Marcas.oduinn 33120 /* Comrac Liadaine ocus Cuirithir */ 1310272 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]] # [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] #* [[Murchad mac Brain Mut]]=[[Murchadh mac Brain]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhín Fada]] == Comrac Liadaine ocus Cuirithir == '''Comhrac Liadaine agus Cuirithir''' (MeánGhaeilge: '''Comrac Liadaine ocus Cuirithir'''). Grá idir éigeas agus banéigeas is ea ábhar ach scéil, agus 'chomhrac' idir an ghrá agus reiligiún. Is léir gurbh é mar príomh aidhm an scríbhneora ná na rainn a chaomhnú. Níl ann sa phrós easpach ach creat gann don fhilíocht.<ref name=isoText /> == Achoimre Thit Cuirithir, éigeas, i ngrá le Líadain banéigeas. Leosan adúirt [[Cuimhín Fada]], easpag {{h|Cluain Fearta}}, luí le chéile (ach dalta eatarthu). An lá dár gcionn, áfach, agus sise faoi chaille, chuaigh Cuirithir ar oilithreacht go tír na n[[Déise]]. D'éag Líadain croíbhríste ar an leac ar a mbíodh Cuirithir ag guí, agus adhlacadh í faoi. == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /><ref name=celtPreamble /> * [[British Library]], Harleian 5280 * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnT]], LS 1337 === Eagráin agus aistriúcháin * {{cite book | first = Kuno | last = Meyer | authorlink = Kuno Meyer | title = Liadain and Curithir: an Irish love-story of the ninth century | location = Londain | publisher = David Nutt | year = 1902 | pages = }} * {{cite book | first = Pádraig | last = Ó Cíobháin | authorlink = Pádraig Ó Cíobháin | title = Dréachta Chrích Fódla | location = Baile Átha Cliatha | publisher = Coiscéim | year = 2018 | volume = 2 | pages = 70-80}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Comrac-cuirithir/Comrac-cuirithir-index.html Comrac Liadaine ocus Cuirithir] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Comrac_Liadaine_ocus_Cuirithir Comrac Líadaine ocus Cuirithir] ar CODECS * [https://celt.ucc.ie/published/G303027/ Comrac Liadaine ocus Cuirithir] ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Comrac-cuirithir/Comrac-cuirithir-index.html | teideal = Comrac Liadaine ocus Cuirithir | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Comrac-cuirithir/Comrac-cuirithir-sources.html | teideal = Comrac Liadaine ocus Cuirithir - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=isoText>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Comrac-cuirithir/Comrac-cuirithir-text.html | teideal = Comrac Liadaine ocus Cuirithir - Text and Translation | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Comrac Liadaine 7 Cuirithir | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=celtPreamble>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/published/G303027/text001.html | teideal = Comrac Liadaine ocus Cuirithir - Preamble | foilsitheoir = [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ c5rxxph88u98sbs9iz1lcnqyaz2e799 1310276 1310272 2026-04-26T16:16:09Z Marcas.oduinn 33120 /* Comrac Liadaine ocus Cuirithir */ 1310276 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]] # [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] #* [[Murchad mac Brain Mut]]=[[Murchadh mac Brain]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhín Fada]] == Comrac Liadaine ocus Cuirithir == '''Comhrac Liadaine agus Cuirithir''' (MeánGhaeilge: '''Comrac Liadaine ocus Cuirithir'''). Grá idir éigeas agus banéigeas is ea ábhar ach scéil, agus 'chomhrac' idir an ghrá agus reiligiún. Is léir gurbh é mar príomh aidhm an scríbhneora ná na rainn a chaomhnú. Níl ann sa phrós easpach ach creat gann don fhilíocht.<ref name=isoText /> == Achoimre Thit Cuirithir, éigeas, i ngrá le Líadain banéigeas. Leosan adúirt [[Cuimhín Fada]], easpag {{h|Cluain Fearta}}, luí le chéile ach dalta eatarthu. In ainneoin sin, briseadh móid gheanmnaíochta. An lá dár gcionn, áfach, agus sise faoi chaille, díbríodh Cuirithir agus chuaigh sé ar oilithreacht go tír na n[[Déise]]. D'éag Líadain croíbhríste ar an leac ar a mbíodh Cuirithir ag guí, agus adhlacadh í faoi. == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /><ref name=celtPreamble /> * [[British Library]], Harleian 5280 * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnT]], LS 1337 === Eagráin agus aistriúcháin * {{cite book | first = Kuno | last = Meyer | authorlink = Kuno Meyer | title = Liadain and Curithir: an Irish love-story of the ninth century | location = Londain | publisher = David Nutt | year = 1902 | pages = }} * {{cite book | first = Pádraig | last = Ó Cíobháin | authorlink = Pádraig Ó Cíobháin | title = Dréachta Chrích Fódla | location = Baile Átha Cliatha | publisher = Coiscéim | year = 2018 | volume = 2 | pages = 70-80}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Comrac-cuirithir/Comrac-cuirithir-index.html Comrac Liadaine ocus Cuirithir] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Comrac_Liadaine_ocus_Cuirithir Comrac Líadaine ocus Cuirithir] ar CODECS * [https://celt.ucc.ie/published/G303027/ Comrac Liadaine ocus Cuirithir] ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] * [https://sites.nd.edu/manuscript-studies/2018/10/22/love-and-commitments-in-early-medieval-ireland-the-account-of-liadain-and-cuirithir/?utm_source=perplexity Love and Commitments in Early Medieval Ireland: The Account of Líadain and Cuirithir] are University of Notre Dame == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Comrac-cuirithir/Comrac-cuirithir-index.html | teideal = Comrac Liadaine ocus Cuirithir | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Comrac-cuirithir/Comrac-cuirithir-sources.html | teideal = Comrac Liadaine ocus Cuirithir - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=isoText>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Comrac-cuirithir/Comrac-cuirithir-text.html | teideal = Comrac Liadaine ocus Cuirithir - Text and Translation | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Comrac Liadaine 7 Cuirithir | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=celtPreamble>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/published/G303027/text001.html | teideal = Comrac Liadaine ocus Cuirithir - Preamble | foilsitheoir = [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ ncpe71jdebdoqmswntgpx94nryswg5p 1310278 1310276 2026-04-26T16:17:19Z Marcas.oduinn 33120 /* Comrac Liadaine ocus Cuirithir */ 1310278 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]] # [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] #* [[Murchad mac Brain Mut]]=[[Murchadh mac Brain]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhín Fada]] == Comrac Liadaine ocus Cuirithir == '''Comhrac Liadaine agus Cuirithir''' (MeánGhaeilge: '''Comrac Liadaine ocus Cuirithir'''). Grá idir éigeas agus banéigeas is ea ábhar ach scéil, agus 'chomhrac' idir an ghrá agus reiligiún. Is léir gurbh é mar príomh aidhm an scríbhneora ná na rainn a chaomhnú. Níl ann sa phrós easpach ach creat gann don fhilíocht.<ref name=isoText /> == Achoimre Thit Cuirithir, éigeas, i ngrá le Líadain banéigeas. Leosan adúirt [[Cuimhín Fada]], easpag {{h|Cluain Fearta}}, luí le chéile ach dalta eatarthu. In ainneoin sin, briseadh móid gheanmnaíochta. An lá dár gcionn, áfach, agus sise faoi chaille, díbríodh Cuirithir agus chuaigh sé ar oilithreacht go tír na n[[Déise]]. D'éag Líadain croíbhríste ar an leac ar a mbíodh Cuirithir ag guí, agus adhlacadh í faoi. == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /><ref name=celtPreamble /> * [[British Library]], Harleian 5280 * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnT]], LS 1337 === Eagráin agus aistriúcháin * {{cite book | first = Kuno | last = Meyer | authorlink = Kuno Meyer | title = Liadain and Curithir: an Irish love-story of the ninth century | location = Londain | publisher = David Nutt | year = 1902 | pages = }} * {{cite book | first = Pádraig | last = Ó Cíobháin | authorlink = Pádraig Ó Cíobháin | title = Dréachta Chrích Fódla | location = Baile Átha Cliatha | publisher = Coiscéim | year = 2018 | volume = 2 | pages = 70-80}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Comrac-cuirithir/Comrac-cuirithir-index.html Comrac Liadaine ocus Cuirithir] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Comrac_Liadaine_ocus_Cuirithir Comrac Líadaine ocus Cuirithir] ar CODECS * [https://celt.ucc.ie/published/G303027/ Comrac Liadaine ocus Cuirithir] ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] * [https://sites.nd.edu/manuscript-studies/2018/10/22/love-and-commitments-in-early-medieval-ireland-the-account-of-liadain-and-cuirithir/?utm_source=perplexity Love and Commitments in Early Medieval Ireland: The Account of Líadain and Cuirithir], University of Notre Dame == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Comrac-cuirithir/Comrac-cuirithir-index.html | teideal = Comrac Liadaine ocus Cuirithir | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Comrac-cuirithir/Comrac-cuirithir-sources.html | teideal = Comrac Liadaine ocus Cuirithir - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=isoText>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Comrac-cuirithir/Comrac-cuirithir-text.html | teideal = Comrac Liadaine ocus Cuirithir - Text and Translation | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Comrac Liadaine 7 Cuirithir | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=celtPreamble>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/published/G303027/text001.html | teideal = Comrac Liadaine ocus Cuirithir - Preamble | foilsitheoir = [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ rin12hcd7q5oano9nejqxe4hnnx1d8t 1310279 1310278 2026-04-26T16:17:30Z Marcas.oduinn 33120 1310279 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]] # [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] #* [[Murchad mac Brain Mut]]=[[Murchadh mac Brain]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhín Fada]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ qgh40hots8o6dkfg6fjq3qpsvqgif49 1310285 1310279 2026-04-26T16:24:27Z Marcas.oduinn 33120 /* ISO */ 1310285 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] #* [[Murchad mac Brain Mut]]=[[Murchadh mac Brain]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhín Fada]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 49vsctxrfosuljzubfmgiyxytafooxc 1310287 1310285 2026-04-26T16:24:42Z Marcas.oduinn 33120 1310287 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] #* [[Murchad mac Brain Mut]]=[[Murchadh mac Brain]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ e5nytpr7pkmvwik7t8v54w9gj732mad 1310289 1310287 2026-04-26T16:25:17Z Marcas.oduinn 33120 /* ISO */ 1310289 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ h1q90qxulerw5lwwyge3unnkx89ujre 1310341 1310289 2026-04-26T17:55:32Z Marcas.oduinn 33120 /* ISO */ 1310341 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]] # [[Echtra mac nEchach Muigmedóin]] # [[Feis tighe Chonáin]] # [[Forbuis Droma Damhghaire]] # [[Geneamuin Chormaic]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ qprbfrvm8gfjtcb7w2gqvo3ihigw58v 1310346 1310341 2026-04-26T18:27:57Z Marcas.oduinn 33120 /* ISO */ 1310346 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]] # [[Echtra mac nEchach Muigmedóin]] # [[Feis tighe Chonáin]] # [[Forbuis Droma Damhghaire]] # [[Geneamuin Chormaic]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]] # [[Nad Crantail]] # [[Daniél ua Líahaiti]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ o6qvdalydx0zzwlxsoesx5bgazzv0kk 1310348 1310346 2026-04-26T18:38:45Z Marcas.oduinn 33120 /* ISO */ 1310348 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]] # [[Echtra mac nEchach Muigmedóin]] # [[Feis tighe Chonáin]] # [[Forbuis Droma Damhghaire]] # [[Geneamuin Chormaic]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]] # [[Nad Crantail]] # [[Daniél ua Líahaiti]] # [[Vernam Hull]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 7qujipgzmoobkxjgricwe4zs1bqa8w5 1310360 1310348 2026-04-26T20:49:58Z Marcas.oduinn 33120 1310360 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]] # [[Echtra mac nEchach Muigmedóin]] # [[Feis tighe Chonáin]] # [[Forbuis Droma Damhghaire]] # [[Geneamuin Chormaic]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]] # [[Nad Crantail]] # [[Daniél ua Líahaiti]] # [[Vernam Hull]] == Echtra mac nEchach Muigmedóin == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin agus aistriúcháin Whitley Stokes, The Adventures of the Sons of Eochaid Muigmedón, Revue Celtique, 24, 1903, pp. 190-203. Poem in Section 15 edited by Standish H. O’Grady Silva Gadelica, (London: Williams and Norgate, 1892), Volume 1, p. 329. Kim McCone & Pádraig Ó Fiannachta, Scéalaíocht ár Sinsear, (Maigh Nuad: An Sagart, 1992), pp. 55-59. == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Echtra-mac/Echtra-mac-index.html Echtra mac nEchach Muigmedóin] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Echtra-mac/Echtra-mac-index.html | teideal = Echtra mac nEchach Muigmedóin | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 26-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Echtra-mac/Echtra-mac-sources.html | teideal = Echtra mac nEchach Muigmedóin - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 26-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Echtra Mac nEchdach Muigmedóin | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 26-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ e1whgc89p2ctzx955na6336l58sips5 1310361 1310360 2026-04-26T20:55:07Z Marcas.oduinn 33120 1310361 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]] # [[Echtra mac nEchach Muigmedóin]] # [[Feis tighe Chonáin]] # [[Forbuis Droma Damhghaire]] # [[Geneamuin Chormaic]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]] # [[Nad Crantail]] # [[Daniél ua Líahaiti]] # [[Vernam Hull]] == Echtra mac nEchach Muigmedóin == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin agus aistriúcháin Whitley Stokes, The Adventures of the Sons of Eochaid Muigmedón, Revue Celtique, 24, 1903, pp. 190-203. Poem in Section 15 edited by Standish H. O’Grady Silva Gadelica, (London: Williams and Norgate, 1892), Volume 1, p. 329. Kim McCone & Pádraig Ó Fiannachta, Scéalaíocht ár Sinsear, (Maigh Nuad: An Sagart, 1992), pp. 55-59. == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Echtra-mac/Echtra-mac-index.html Echtra mac nEchach Muigmedóin] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Echtra_mac_nEchach_Muigmedóin Echtra mac nEchach Muigmedóin] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Echtra-mac/Echtra-mac-index.html | teideal = Echtra mac nEchach Muigmedóin | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 26-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Echtra-mac/Echtra-mac-sources.html | teideal = Echtra mac nEchach Muigmedóin - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 26-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Echtra Mac nEchdach Muigmedóin | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 26-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ iyfvkp5q6xo1ewhe6fuyqay1jidrlxj 1310364 1310361 2026-04-26T21:23:06Z Marcas.oduinn 33120 /* Echtra mac nEchach Muigmedóin */ 1310364 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]] # [[Echtra mac nEchach Muigmedóin]] # [[Feis tighe Chonáin]] # [[Forbuis Droma Damhghaire]] # [[Geneamuin Chormaic]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]] # [[Nad Crantail]] # [[Daniél ua Líahaiti]] # [[Vernam Hull]] == Echtra mac nEchach Muigmedóin == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin agus aistriúcháin * Béarla: {{cite journal | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = The Adventures of the Sons of Eochaid Muigmedón | location = | publisher = | journal = Revue Celtique | year = 1903 | pages = 190-203}} * Dán ''A rí Temra'' {{cite book | first = Standish Hayes | last = O’Grady | authorlink = Standish Hayes O’Grady | title = Silva Gadelica | location = Londain | publisher = Williams and Norgate | year = 1892 | volume = 1 | pages = 329}} * NuaGhaeilge: Kim McCone agus {{cite book | first = Pádraig | last = Ó Fiannachta | authorlink = Pádraig Ó Fiannachta | title = Scéalaíocht ár Sinsear | location = Maigh Nuad | publisher = An Sagart | year = 1992 | pages = 55-59}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Echtra-mac/Echtra-mac-index.html Echtra mac nEchach Muigmedóin] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Echtra_mac_nEchach_Muigmedóin Echtra mac nEchach Muigmedóin] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Echtra-mac/Echtra-mac-index.html | teideal = Echtra mac nEchach Muigmedóin | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 26-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Echtra-mac/Echtra-mac-sources.html | teideal = Echtra mac nEchach Muigmedóin - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 26-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Echtra Mac nEchdach Muigmedóin | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 26-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ i9iq0064lykq1pkwf0wtmx1cqrnt7ta 1310365 1310364 2026-04-26T21:49:49Z Marcas.oduinn 33120 1310365 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]] # [[Echtra mac nEchach Muigmedóin]] # [[Feis tighe Chonáin]] # [[Forbuis Droma Damhghaire]] # [[Geneamuin Chormaic]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]] # [[Nad Crantail]] # [[Daniél ua Líahaiti]] # [[Vernam Hull]] == Echtra Mac nEchach Muigmedóin == == Achoimre '''Eachtra Mac Eochadha Mhuighmheadhóin''' (Sean-Ghaeilge: '''Echtra Mac nEchach Muigmedóin''') == Foinsí Eochaidh Muighmheadhón Brian, Ailill, Fiachra, Fearghas, Niall === Lámhscríbhinní * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Leabhar Bhaile an Mhóta]] * ARÉ, [[Liber Flavus Fergusiorum]] * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Buí Leacáin]] === Eagráin agus aistriúcháin * Béarla: {{cite journal | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = The Adventures of the Sons of Eochaid Muigmedón | location = | publisher = | journal = Revue Celtique | year = 1903 | pages = 190-203}} * Dán ''A rí Temra'' {{cite book | first = Standish Hayes | last = O’Grady | authorlink = Standish Hayes O’Grady | title = Silva Gadelica | location = Londain | publisher = Williams and Norgate | year = 1892 | volume = 1 | pages = 329}} * NuaGhaeilge: Kim McCone agus {{cite book | first = Pádraig | last = Ó Fiannachta | authorlink = Pádraig Ó Fiannachta | title = Scéalaíocht ár Sinsear | location = Maigh Nuad | publisher = An Sagart | year = 1992 | pages = 55-59}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Echtra-mac/Echtra-mac-index.html Echtra mac nEchach Muigmedóin] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Echtra_mac_nEchach_Muigmedóin Echtra mac nEchach Muigmedóin] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Echtra-mac/Echtra-mac-index.html | teideal = Echtra mac nEchach Muigmedóin | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 26-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Echtra-mac/Echtra-mac-sources.html | teideal = Echtra mac nEchach Muigmedóin - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 26-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Echtra Mac nEchdach Muigmedóin | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 26-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ ax4ieeu503j5g7orj1m37znvoq3gn85 1310494 1310365 2026-04-27T11:25:37Z Marcas.oduinn 33120 /* Echtra Mac nEchach Muigmedóin */ 1310494 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]] # [[Echtra mac nEchach Muigmedóin]] # [[Feis tighe Chonáin]] # [[Forbuis Droma Damhghaire]] # [[Geneamuin Chormaic]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]] # [[Nad Crantail]] # [[Daniél ua Líahaiti]] # [[Vernam Hull]] == Echtra Mac nEchach Muigmedóin == == Achoimre '''Eachtra Mac Eochadha Mhuighmheadhóin''' (Sean-Ghaeilge: '''Echtra Mac nEchach Muigmedóin''') == Foinsí Eochaidh Muighmheadhón (Sclábhaí-Tiarna) [[Mongfind]]: [[Brian mac Eochach]], Ailill, Fiachra, Fearghas; [[Caireann]]: [[Niall Noígíallach]] === Lámhscríbhinní * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Leabhar Bhaile an Mhóta]] * ARÉ, [[Liber Flavus Fergusiorum]] * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Buí Leacáin]] === Eagráin agus aistriúcháin * Béarla: {{cite journal | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = The Adventures of the Sons of Eochaid Muigmedón | location = | publisher = | journal = Revue Celtique | year = 1903 | pages = 190-203}} * Dán ''A rí Temra'' {{cite book | first = Standish Hayes | last = O’Grady | authorlink = Standish Hayes O’Grady | title = Silva Gadelica | location = Londain | publisher = Williams and Norgate | year = 1892 | volume = 1 | pages = 329}} * NuaGhaeilge: Kim McCone agus {{cite book | first = Pádraig | last = Ó Fiannachta | authorlink = Pádraig Ó Fiannachta | title = Scéalaíocht ár Sinsear | location = Maigh Nuad | publisher = An Sagart | year = 1992 | pages = 55-59}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Echtra-mac/Echtra-mac-index.html Echtra mac nEchach Muigmedóin] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Echtra_mac_nEchach_Muigmedóin Echtra mac nEchach Muigmedóin] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Echtra-mac/Echtra-mac-index.html | teideal = Echtra mac nEchach Muigmedóin | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 26-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Echtra-mac/Echtra-mac-sources.html | teideal = Echtra mac nEchach Muigmedóin - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 26-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Echtra Mac nEchdach Muigmedóin | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 26-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] == Teimpléad == == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ oj4ebqme0oc6jya2jofw2aost6qcy3g 0 125344 1310353 1308035 2026-04-26T19:55:32Z Ériugena 188 /* Casadh an chatha (Nollaig 1601) */ 1310353 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba oifigeach míleata Spáinneach é '''Juan del Águila y Arellano''' (El Barraco, 1545 - La Coruña, Lúnasa 1604). Mar shaighdiúir, agus ina dhiaidh sin mar ''[[Maestre de campo|Maestre de Campo]] de los [[Tercio|Tercios]]'', bhí sé lonnaithe [[An tSicil|sa tSicil]], [[An Afraic|san Afraic]], i [[Málta]], [[An Chorsaic|sa Chorsaic]], i n[[Diúcacht Mhílanó]], san [[An Ísiltír|Ísiltír]], sa [[An Spáinn|Spáinn]], san [[An Phortaingéilis|Phortaingéil]], san [[An Fhrainc|Fhrainc]], agus in [[Éire|Éirinn]], áit ar ghlac sé páirt in imeachtaí móra míleata a linne, amhail [[Léigear Mór Mhálta]], Creach Antuairp agus Titim Antuairp ina dhiaidh sin, Míorúilt Empel, an turas chun tacú leis na Caitlicigh Francacha, Cath Chorn na Breataine, agus an turas chun tacú leis na hÉireannaigh. ==Luathshaol agus gairm mhíleata (c. 1541–1590)== Chuaigh sé leis an arm, ag fónamh i bhFlándras, sa Mheánmhuir ag troid in aghaidh na dTurcach, agus arís i bhFlándras, ag éirí ina cheannasaí ar reisimint. Tar éis ceithre bliana is fiche de sheirbhís mhíleata leanúnach, d’fhill sé ar an Spáinn ar feadh tamaill sular ceapadh é ina cheannasaí ar fhórsa Spáinneach de 4,000–5,000 fear a seoladh chun na Briotáine i 1590. ==Feachtas na Briotáine (1590–1598)== Cé gur seoladh é chun cabhrú le fórsaí na gCaitliceach i gcogadh cathartha reiligiúnach na Fraince, fuair a arm tacaíocht áitiúil leathan agus agus dhíbir siad go tapa fórsa eachtrach Sasanach as an gcúige. Ach d’imigh an tacaíocht áitiúil de réir mar a tháinig sé chun solais go raibh sé i gceist ag an Spáinn an Bhriotáin a choinneáil go buan mar bhonn le haghaidh idirghabhála sa Fhrainc nó i Sasana. Laghdaigh easpa tacaíochta ón Spáinn, achrann lena oifigigh féin, agus neart méadaithe arm ríoga na Fraince is Shasana a sheasamh míleata. Chaill sé roinnt dúnta agus bailte i rith 1594, ach d’éirigh leis sealbhú ar feadh trí bliana eile i ndálaí deacra. Ach i samhradh na bliana 1597, rinne a chuid fear ceannairc, ag cur faoi ghlas é féin agus a oifigigh mar gheall ar dhrochphá agus araíonacht chrua. Tharraing fórsa na Spáinne siar as an mBriotáin i 1598 mar chuid den tsíocháin leis an bhFrainc. ==Príosúnú agus athshlánú (1598–1601)== I mí na Bealtaine 1600, cuireadh i bpríosún é mar " gur bhain sé feillbheart as airgead an rí a cuireadh faoina chúram níos mó ná mar a bhí ceart" mar a thuairiscigh Luis Cabrera de Córdoba. Bhí sé in ann a neamhchiontacht a chruthú, ionas, mar chúiteamh, gur tugadh ceannas na taiscéalaíochta dó chun tacú le lucht éirí amach na hÉireann in aghaidh Shasana. ==Ullmhúcháin d'Éirinn agus díbhordáil (1601) == Ar dtús, d'aontaigh rialtas na Spáinne le hÁguila go dtiocfadh sé i dtír i nDún na nGall le dul i gcomhar le príomhcheannairí na reibiliúnach, Aodh Ruadh Ó Domhnaill agus Aodh Ó Néill, Iarla Thír Eoghain. Ach d'éirigh le gníomhaire Uí Néill sa Spáinn, Mateo de Oviedo, Ardeaspag Bhaile Átha Cliath, a chur ina luí ar an gComhairle Chogaidh tuirlingt i gCúige Mumhan, rud a d'fhág go raibh Águila an-mhíshuaimhneach. Mhéadaigh a imní nuair nach raibh an rialtas in ann ach 4,400 fear a sholáthar in ionad an 6,000 a gealladh. D'ainneoin go leor easaontais lena cheannasaí cabhlaigh Brochero, sheol a chabhlach ó Liospóin ar 24 Lúnasa. Agus é ar muir, bhí comhairle cogaidh aige lena cheann scríbe a chinneadh, ó tugadh rogha dó idir Corcaigh agus Cionn tSáile. D'áitigh Oviedo go láidir i bhfabhar teacht i dtír i gCorcaigh, baile níos mó agus níos cosantaí, ach chreid Águila go mbeadh sé ródheacair é a ghabháil agus roghnaigh sé Cionn tSáile ina ionad. Bhuail stoirm an cabhlach díreach mar a bhí sé ag teacht i dtír in Éirinn ar an 17 Meán Fómhair, ag scaipeadh go leor long. Faoi dheireadh, chuaigh Águila isteach i gCionn tSáile ar an 23 Meán Fómhair, agus ghabh sé an baile tar éis don gharastún ríoga teitheadh. Ach cuireadh ceithre long – le timpeall 650 fear agus an chuid is mó dá n-armlón – ar ais chun na Spáinne. ==Deacrachtaí tar éis na tuirlingthe (Meán Fómhair – Deireadh Fómhair 1601)== Dhoimhnigh a éadóchas go mór sna laethanta i ndiaidh dó teacht i dtír, de réir mar a bhí sé soiléir gur cuireadh na Spáinnigh amú ag faisnéis lochtach. Nuair a moladh an t‑ionsaí i 1600, bhí cuid mhór de Chúige Mumhan i mbun éirí amach agus bhí gealltanas tugtha ag Fínghin Mac Cárthaigh Riabhach, tiarna cumhachtach Gaelach in iarthar Chorcaí, cabhrú leis na Spáinnigh. Go deimhin, is dócha gurbh é a chóngaraí do Chionn tSáile do chríoch Mhic Carthaigh an phríomh-mhealltóireacht d’Águila. Ach idir an dá linn, cuireadh an reibiliún faoi chois den chuid is mó, gabhadh Mac Cárthaigh Riabhach, agus cuireadh lucht tacaíochta na Spáinne faoi ghuaim. Mar thoradh air sin, agus d'ainneoin a rabhthas ag dúil leis, ní bhfuair na Spáinnigh beagnach aon tacaíocht áitiúil tar éis dóibh teacht i dtír. Agus é díothaithe de threoraithe chun a arm a threorú trí chríoch neamhaithnidiúil, agus gan a bheith sásta dul ar muir arís ar eagla tuilleadh stoirmeacha, shocraigh sé Cionn tSáile a dhaingniú mar ab fhearr a d’fhéadfadh sé agus fanacht le faoiseamh ó na reibiliúnaigh i Ultaibh. Ach bhí a bhallaí tanaí, bhí na cnoic máguaird i gceannas ar an mbaile, agus ní raibh dóthain ábhair aige chun Cionn tSáile ná na dúnta imeallacha a dhaingniú i gceart.Thairis sin, de bharr gur chaill sé na longa a bhí ag iompar a armlóin, bhí go leor dá airtléire do-úsáidte. ==Drochphleanáil straitéiseach (Deireadh Fómhair 1601)== Bhí iarmhairtí díobhálacha drochfhaisnéise agus droch-áidh ceangailte le drochphleanáil. Ar dtús, d'ordaigh an chomhairle chogaidh don chabhlach filleadh ar an Spáinn a luaithe a chuirfeadh sé na saighdiúirí i dtír in Éirinn. Níor chuir Águila ina choinne sin, is dócha toisc gur ghlac sé leis go mbeadh sé in ann bogadh isteach i lár na tír, ach anois agus é ag tabhairt aghaidh ar léigear, bhí sé de dhíth go práinneach air a bhealaí farraige a choinneáil oscailte. D'fhéadfadh sé treoracha na comhairle a chur ar ceal, ach lig sé do na longa imeacht. Ar an dara dul síos, ghlac an rialtas leis go bhféadfadh sé capaill a cheannach ó na Gaeil áitiúla le húsáid mar a mharcshlua, ach bhí capaill na hÉireann i bhfad níos íochtaraí ná cinn an chuid eile den Eoraip agus go hiomlán mí-oiriúnach do chath. Gan tacaíocht marcach, cabhlaigh ná logánta; míle míle ar shiúl óna fhoinse soláthair, agus scartha ag fad amach óna chomhghuaillithe, bhí a shuíomh straitéiseach lag go tubaisteach.Ar easnamh marcshlua, tacaíochta cabhlaigh agus áitiúil; míle míle ar shiúl óna fhoinse soláthair; agus scartha le fad na tíre óna chomhghuaillithe, bhí a sheasamh straitéiseach lag go tubaisteach. ==Tús an léigir Shasanaigh (Deireadh Fómhair – Samhain 1601)== Ag deireadh mhí Dheireadh Fómhair, chuir fórsaí Sasanacha faoi cheannas [[Charles Blount, 8ú Barún Mhuinseo]], campa i gcomharsanacht Chionn tSáile. Faoi dheireadh, bhailigh Muinseo breis is 12,000 fear agus rinne sé dul chun cinn maith ar léigear Chionn tSáile i rith mhí na Samhna. Díbríodh na Spáinnigh as a gcuid trinsí in aice leis an mbailea, agus thit dúnfort Chaisleán na Páirce agus Rinn Chorráin do na Sasanaigh, agus bhí siad in ann tosú freisin ar bhuamáil airtléire a dhéanamh ar an mbaile ón bhfarraige agus ón tír araon. Idir an dá linn, bhí Oviedo agus go leor de chaptaein Águila ag éirí níos criticiúla faoi éighníomhaíocht a gceannasaí de réir mar a dhún an tsreang timpeall orthu. Déanta na fírinne, cuireadh dlús lena airdeall, de bharr greannú lucht ceannais na Sasanach ar a theip dul i mbun comhraic leo, mar go raibh súil acu na Spáinnigh a thraochadh ar an mbealach seo. Ní raibh Muinseo ná a oifigigh an-sciliúil i gceardaíocht léigir agus níor thaitin leo aghaidh a thabhairt ar an bhaile a ionsaí, a bhí cosanta ag saighdiúirí Spáinneacha, a measadh ag an am sin mar na cinn ab fhearr san Eoraip. Ina ionad sin, bhí súil acu iad a fhágáil ar ghanntan bia agus a bhombardú le hocras agus brú orthu géilleadh. ==Casadh an chatha (Nollaig 1601)== Theip ar an straitéis seo: fuair na Spáinnigh clúdach maith i gCionn tSáile agus is beag díobh a maraíodh le tine airtléireachta. Thairis sin, cé gur fhulaing fir Águila cruatan, ba iad na Sasanaigh, a bhí amuigh faoin aer, a d’fhulaing taismigh thromchúiseacha ó bheith amuigh rófhada san fhuacht. Deirtear gur cailleadh suas le 6,000 díobh. Le teann éadóchais, bhog Muinseo a arm níos gaire don bhaile i mí na Nollag mar ullmhúchán d'ionsaí díreach. Tar éis dóibh ruathar tosaigh Sasanach a ruaigeadh, ar 10 Nollaig, rinne fir Águila ruathar amach i líon mór don chéad uair dhá lá ina dhiaidh sin. Scrios a chuid fir dhá ardán airtléire, rud a chuir iachall ar Mhuinseo an t-ionsaí a bhí beartaithe aige ar an mbaile a chur ar ceal. In áiteanna eile, bhí feabhas ag teacht ar staid na nGael-Spáinneach nuair a thuirling an díorma de 650 fear, a bhí iallach orthu filleadh ar an Spáinn, in iarthar Mhumhan i mí na Nollag, agus thart ar 6–7,000 fear ó na reibiliúnaithe in Ulaidh ag druidim ar Chionn tSáile. Agus a fhios ag Águila nach raibh mórán taithí ag na Gaeil ar throid ar thalamh oscailte, d'ordaigh sé do cheannasaí an díorma in iarthar na Mumhan, Lopez de Soto, a chuid fear beagnach ar fad a sheoladh chun cabhrú leis na reibiliúnaithe. Mar sin féin, níor sheol de Soto ach 130 saighdiúir Spáinneacha. ==Cath Chionn tSáile (24 Nollaig 1601)== Mar sin féin, i mí na Nollag, chuir theacht fhórsaí reibiliúnacha Uí Néill lasmuigh de Chionn tSáile bagairt ar fhórsaí Mountjoy a bhí lagaithe go mór, a bhí gearrtha amach ar an talamh ag na reibiliúnaigh agus ar an bhfarraige ag gaotha gan iar. D’ordaigh Águila d’Ó Néill a arm a bhunú ar chnoc in aice le Cionn tSáile áit a bhfeicfeadh na Spáinnigh é. Bheadh siad ansin ag nascadh leis na Gaeil trí bhriseadh trí thrennsaí Shasana. Níor chuir an plean seo san áireamh an drogall a bhí ar na Gaeil iad féin a nochtadh d’ionsaí ó na Sasanaigh. Bhí amhras mór ar Ó Néill faoi iontaofacht a chuid fear i gcás den sórt sin ach chuir Águila as go dtí gur aontaigh sé. Go gairid i ndiaidh breacadh an lae ar 24 Nollaig 1601, bhí na reibiliúnaigh tar éis an cruinnithe a bhí comhaontaithe a bhaint amach, ach d’ordaigh Ó Néill cúlú beagnach láithreach. Chuir dílár beag ó phríomh-arm Shasana tóir ar na Gaeil, ghearr marcshlua Shasana amach iad, thit siad i scaoll, agus rinneadh ruaig orthu. Bhí teip de Soto tuilleadh treisithe Spáinneacha a sheoladh chuig na Gaeil – nárbh é locht Águila é – ríthábhachtach mar go neartódh láithreacht níos mó saighdiúirí Spáinneacha diongbháilteacht na nGael. I gCionn tSáile, chuala na Spáinnigh an cath ag forbairt, ach nuair a d’imigh Ó Néill as radharc Águila, is beag a d’fhéadfadh Águila a dhéanamh chun cabhrú lena chomhghuaillithe Gaeil, agus níor sheol sé a chuid fear amach ach tar éis don chath a bheith thart. Tá amhras fós ann gur ar éigean a rinne Águila a dhícheall chun cabhrú lena chomhghuaillithe Gaeil, agus go raibh fonn air an milleán a chur orthu as an drochthorthaí. ==Tar éis an chatha agus géilleadh (26 Nollaig 1601 – 2 Eanáir 1602)== Ar dtús, lean sé lena chosaint ionsaitheach ar an mbaile, ag ordú ruaigeadh rathúil ar 26–27 Nollaig, a scrios cúig phíosa airtléireachta Sasanacha. Mar sin féin, nuair a d’fhógair Ó Néill go raibh sé ag cúlú as Cúige Mumhan, chinn Águila go raibh an scéal gan dóchas agus chuir sé tús le cainteanna ghéillte le Mountjoy, a tugadh chun críche tar éis dhá lá amháin ar 2 Eanáir 1602. Bhí sé seo in ainneoin go raibh arm Shasana fós ídithe ag a shaothar i rith an gheimhridh agus go raibh soláthairtí ag dul i laghad. Ceadaíodh do na Spáinnigh Cionn tSáile a fhágáil agus filleadh ar an Spáinn lena dtrealamh, a soláthairtí agus a n‑airgead go léir. Go conspóideach, d’aontaigh Águila freisin géilleadh trí phort in iarthar Mumhan a thug na Gaeil áitiúla do na Spáinnigh faoi de Soto a ordú. D’fhonn a ghéilleadh sách tobann agus téarmaí flaithiúla an ghéillte a chosaint, chuir sé na Gaeil i láthair mar chomhghuaillithe fealltacha neamhiontaofa agus mhéadaigh sé neart Shasana. D’éirigh sé an‑chairdiúil le Mountjoy agus go háirithe le Sir George Carew, Uachtarán Chúige Mumhan, a raibh súil aige é a úsáid chun ding a chur idir na Gaeil agus na Spáinnigh. Bhí Águila sásta freastal air, agus é ar an eolas go raibh caomhnú a chlú ag brath anois ar a chomhghuaillithe a chlúmhilleadh. ==Filleadh ar an Spáinn agus imscrúdú (Márta 1602 – Iúil 1603)== Tháinig sé i dtír i gCorunna an 21 Márta 1602 chun aghaidh a thabhairt ar shíonchaitheamh ó ghníomhairí Éireannacha sa Spáinn agus ó chuid mhór dá fho-oifigigh, de Soto ina measc. Chosain sé go láidir é féin agus thug sé comhairle don rí gan tuilleadh cabhrach a sheoladh chuig reibiliúnaigh na hÉireann. D’údaraigh comhairle an chogaidh imscrúdú iomlán láithreach ar fheachtas na hÉireann. I mí Iúil 1603, d’fhíoraigh an fiosrúchán seo iompar Águila mar cheannasaí in Éirinn. Dealraíonn sé go raibh tionchar ag tuirse chogaidh ghinearálta sa Spáinn agus ag fonn i measc phríomh-airí an rí chun síocháin a dhéanamh le Sasana air, agus gur bhain sé tairbhe as. ==Measúnú criticiúil== Cé gur féidir bonn cirt míleata a fháil do gach cinneadh a rinne sé in Éirinn, bhí a straitéis ina hiomláine ró-chúthrach. Go háirithe, d’fhéadfadh sé a bheith déanta níos mó chun fir Uí Néill a spreagadh agus a chabhrú ar lá chath Chionn tSáile. Bhí a fheall ar na Gaeil in iarthar Mumhan trí ghéilleadh na ndún a bhí ag na Spáinnigh ann a ordú do‑chosanta agus tháinig oifigigh na Spáinne chun é a fheiceáil amhlaidh ina dhiaidh sin, a chaitheann le teifigh Mhumhan le flaithiúlacht fheiceálach mar chúiteamh. Chuaigh Águila go hÉirinn faoi bhrú, agus bhí a iompar ann marcáilte ag fonn chun é féin agus coróin na Spáinne a tharraingt as an méid a chreid sé a bheith ina seachránaí cur amú. ==Bás agus oidhreacht== == Tar éis é a fhíorú, chuaigh sé ar scor go dtí a Ávila dhúchais, áit a bhfuair sé bás go gairid ina dhiaidh sin agus adhlaiceadh é i Barracco. Is eol gur phós sé agus go raibh clann air. == == Naisc sheachtracha == * == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Águila, Juan}} [[Catagóir:Básanna i 1604]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1545]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Saighdiúirí Spáinneacha]] ra2n0v9cmxoe2tmy3bbkdck66ousua0 2 125425 1310342 1310145 2026-04-26T18:05:58Z Aquavitae123 40780 1310342 wikitext text/x-wiki {{delete|Out of project scope}}== '''Sumelocenna''' == Baile Rómhánach a bhí lonnaithe ar abhainn an Neckar sa chúige Rómhánach Germania Superior ab ea Sumelocenna. Seasann an baile Rottenburg am Neckar ([[Baden-Württemberg]]) ar an suíomh céanna anois in iardheisceart na [[An Ghearmáin|Gearmáine]]. Dealraíonn sé gur bunaíodh an baile Rómhánach thart ar 110 AD<ref>{{Cite journal|title=Zur Datierung römischer Militäranlagen im obergermanisch-raetischen Limesgebiet.|last=Kortüm|first=Klaus|date=1998|journal=Saalburg-Jahrbuch|volume=49|pages=5-65|publisher=Zabern|location=Mainz}}</ref> le linn aimsir an Impire Tráiain nó b'fhéidir tamall de bhlianta níos túisce, idir 85 agus 90 AD nuair a bhí an tImpire [[Domitianus]] i réim <ref>Karin Heiligmann: Sumelocenna – Römisches Stadtmuseum Rottenburg am Neckar. 2., neu bearbeitete und erweiterte Auflage, Theiss, Stuttgart 2003, ISBN 3-8062-1073-X</ref> Tá leidí láidre ann gur láthair chónaithe do phobail eile roimh aimsir na Rómhánach a bhí ann. Tá teisteanna don logainm Sumelocenna ar fáil ar roinnt inscríbhinní a fuarthas i Rottenburg agus i mbailte Rómhánacha eile.<ref>Corpus Inscriptionum Latinarum (CIL) XIII, 06358,  CIL XIII, 06365</ref> De bhunadh Ceilteach, b'fhéidir, an logainm. Tréigeadh an baile thart ar 260 AD de bharr ionsaithe ag na Allemanni, treabh láidir bharbartha, agus níor filleadh arís air.  Thart ar an am céanna chaill na Rómhánaigh a ngreim ar chríocha na ''Agri Decumates'' mar a raibh an baile agus an ''civitas'' mórthímpeall air, ''Civitas Sumelocennensis'', suite. Níor ghabh an Impireacht forlámhas iomlán ar na críocha sin ariamh arís eile ina dhiaidh sin. Achar 28 heictéar nó mar sin a bhí ag an mbaile laistigh dá bhalla cosanta nuair a bhí sé i mbarr a mhaitheasa, idir c. 150 agus 200 AD. Bhí tithe tógtha laismuigh den bhalla cosanta chomh maith ar achar a bhí chomh mór le achar an bhaile chosanta féin.<ref>Anita Gaubatz-Sattler: 'Die Römische Stadt Sumelocenna', in: Philipp Filtzinger, Dieter Planck, Bernhard Cämmerer (Hrsg.:) ''Die Römer in Baden-Württemberg''. Theiss, Stuttgart 2005, <nowiki>ISBN 3-8062-1555-3</nowiki>, S. 281–289, 283–284.</ref> Nuair a bhí an baile i mbarr a mhaitheasa bhí sé ar na bailte Rómhánacha ba thábhachtaí ar an taobh ó dheas d'abhainn na Réine. Bhí roinnt mílte áitritheoirí ann. Dealraíonn sé gur dearnadh príomhbhaile den cheantar ''Civitas Sumelocennensis'' é thart ar 150 AD.<ref>Anita Gaubatz-Sattler: 'Die römische Wasserleitung von Rommelstal bis Rottenburg' In: Philipp Filtzinger, Dieter Planck, Bernhard Cämmerer (Hrsg.) ''Die Römer in Baden-Württemberg''. Theiss, Stuttgart 2005, <nowiki>ISBN 3-8062-1555-3</nowiki>, 290f</ref> Tá go leor iarsmaí ón aimsir Rómhánach á gcoinneáil san iarsmalann i mbaile Rottenburg am Neckar (Römisches Stadtmuseum)<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rottenburg.de/sumelocenna+museum.49255.htm|teideal=Sumelocenna - Römisches Stadtmuseum}}</ref>. Cuid suntasach dá bhfuil ar taispeáint ann ná iarsma de chóras leithris phoiblí an bhaile (''cloacae''), sin agus cuid mhaith d'fhoirgneamh folcadáin. Maítear gurb é an iarsma is iomláine dá leithéid de chóras leithris í ó aimsir [[Impireacht na Róimhe]] taobh amuigh den Iodáil. Lasmuigh den iarsmalann, tá a bhfuil fágtha d'fhoirgneamh folcadáin eile in íoslach na hiarbhunscoile Eugen-Bolz-Gymnasium (Mechthildstraße 2, 72108 Rottenburg am Neckar), <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.schwaebischealb.de/attraktionen/roemische-badeanlagen#/article/5c577a15-abeb-40d6-b441-f0ca94008a14|teideal=Thermae Rómhánach in íoslach na scoile Eugen-Bolz-Gymnasium}}</ref> é coinnithe go maith agus é ar oscailt don phobal. === '''Litríocht:''' === ·  Anita Gaubatz-Sattler: Römische Stadt Sumelocenna. In: Philipp Filtzinger, Dieter Planck, Bernhard Cämmerer (Hrsg.) Die Römer in Baden-Württemberg. Theiss, Stuttgart 2005, <nowiki>ISBN 3-8062-1555-3</nowiki>, S. 281–289. ·  Anita Gaubatz-Sattler: Die römische Wasserleitung von Rommelstal bis Rottenburg. In: Philipp Filtzinger, Dieter Planck, Bernhard Cämmerer (Hrsg.) Die Römer in Baden-Württemberg. Theiss, Stuttgart 2005, <nowiki>ISBN 3-8062-1555-3</nowiki>, S. 290f. ·  Jörg Heiligmann: Römisches Brandgräberfeld Rottenburg – Hailfingen. In: Philipp Filtzinger, Dieter Planck, Bernhard Cämmerer (Hrsg.) Die Römer in Baden-Württemberg. Theiss, Stuttgart 2005, <nowiki>ISBN 3-8062-1555 3</nowiki>, S. 290. ·  Karin Heiligmann: Sumelocenna – Römisches Stadtmuseum Rottenburg am Neckar. 2., neu bearbeitete und erweiterte Auflage, Theiss, Stuttgart 2003, <nowiki>ISBN 3-8062-1073-X</nowiki>. ·  Dieter Planck: Römische Quelle Rottenburg – Bad Niedernau. In: Philipp Filtzinger, Dieter Planck, Bernhard Cämmerer (Hrsg.) ''Die Römer in Baden-Württemberg''. Theiss, Stuttgart 2005, <nowiki>ISBN 3-8062-1555-3</nowiki>, S. 289f. ---- <references /> dejwpdjp5mco0kimsfp1bpe9x3d937y 1310343 1310342 2026-04-26T18:08:54Z Aquavitae123 40780 1310343 wikitext text/x-wiki {{delete|Out of project scope}}== '''Sumelocenna''' == Baile Rómhánach a bhí lonnaithe ar abhainn an Neckar sa chúige Rómhánach Germania Superior ab ea Sumelocenna. Seasann an baile Rottenburg am Neckar ([[Baden-Württemberg]]) ar an suíomh céanna anois in iardheisceart na [[An Ghearmáin|Gearmáine]]. Dealraíonn sé gur bunaíodh an baile Rómhánach thart ar 110 AD<ref>{{Cite journal|title=Zur Datierung römischer Militäranlagen im obergermanisch-raetischen Limesgebiet.|last=Kortüm|first=Klaus|date=1998|journal=Saalburg-Jahrbuch|volume=49|pages=5-65|publisher=Zabern|location=Mainz}}</ref> le linn aimsir an Impire Tráiain nó b'fhéidir tamall de bhlianta níos túisce, idir 85 agus 90 AD nuair a bhí an tImpire [[Domitianus]] i réim <ref>Karin Heiligmann: Sumelocenna – Römisches Stadtmuseum Rottenburg am Neckar. 2., neu bearbeitete und erweiterte Auflage, Theiss, Stuttgart 2003, ISBN 3-8062-1073-X</ref> Tá leidí láidre ann gur láthair chónaithe do phobail eile roimh aimsir na Rómhánach a bhí ann. Tá teisteanna don logainm Sumelocenna ar fáil ar roinnt inscríbhinní a fuarthas i Rottenburg agus i mbailte Rómhánacha eile.<ref>Corpus Inscriptionum Latinarum (CIL) XIII, 06358,  CIL XIII, 06365</ref> De bhunadh Ceilteach, b'fhéidir, an logainm. Tréigeadh an baile thart ar 260 AD de bharr ionsaithe ag na Allemanni, treabh láidir bharbartha, agus níor filleadh arís air.  Thart ar an am céanna chaill na Rómhánaigh a ngreim ar chríocha na ''Agri Decumates'' mar a raibh an baile suite, é féin agus an ''civitas'' mórthímpeall air, ''Civitas Sumelocennensis''. Níor ghabh an Impireacht forlámhas iomlán ar na críocha sin ariamh arís eile ina dhiaidh sin. Achar 28 heictéar nó mar sin a bhí ag an mbaile laistigh dá bhalla cosanta nuair a bhí sé i mbarr a mhaitheasa, idir c. 150 agus 200 AD. Bhí tithe tógtha laismuigh den bhalla cosanta chomh maith ar achar a bhí chomh mór le achar an bhaile chosanta féin.<ref>Anita Gaubatz-Sattler: 'Die Römische Stadt Sumelocenna', in: Philipp Filtzinger, Dieter Planck, Bernhard Cämmerer (Hrsg.:) ''Die Römer in Baden-Württemberg''. Theiss, Stuttgart 2005, <nowiki>ISBN 3-8062-1555-3</nowiki>, S. 281–289, 283–284.</ref> Nuair a bhí an baile i mbarr a mhaitheasa bhí sé ar na bailte Rómhánacha ba thábhachtaí ar an taobh ó dheas d'abhainn na Réine. Bhí roinnt mílte áitritheoirí ann. Dealraíonn sé gur dearnadh príomhbhaile den cheantar ''Civitas Sumelocennensis'' é thart ar 150 AD.<ref>Anita Gaubatz-Sattler: 'Die römische Wasserleitung von Rommelstal bis Rottenburg' In: Philipp Filtzinger, Dieter Planck, Bernhard Cämmerer (Hrsg.) ''Die Römer in Baden-Württemberg''. Theiss, Stuttgart 2005, <nowiki>ISBN 3-8062-1555-3</nowiki>, 290f</ref> Tá go leor iarsmaí ón aimsir Rómhánach á gcoinneáil san iarsmalann i mbaile Rottenburg am Neckar (Römisches Stadtmuseum)<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rottenburg.de/sumelocenna+museum.49255.htm|teideal=Sumelocenna - Römisches Stadtmuseum}}</ref>. Cuid suntasach dá bhfuil ar taispeáint ann ná iarsma de chóras leithris phoiblí an bhaile (''cloacae''), sin agus cuid mhaith d'fhoirgneamh folcadáin. Maítear gurb é an iarsma is iomláine dá leithéid de chóras leithris í ó aimsir [[Impireacht na Róimhe]] taobh amuigh den Iodáil. Lasmuigh den iarsmalann, tá a bhfuil fágtha d'fhoirgneamh folcadáin eile in íoslach na hiarbhunscoile Eugen-Bolz-Gymnasium (Mechthildstraße 2, 72108 Rottenburg am Neckar), <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.schwaebischealb.de/attraktionen/roemische-badeanlagen#/article/5c577a15-abeb-40d6-b441-f0ca94008a14|teideal=Thermae Rómhánach in íoslach na scoile Eugen-Bolz-Gymnasium}}</ref> é coinnithe go maith agus é ar oscailt don phobal. === '''Litríocht:''' === ·  Anita Gaubatz-Sattler: Römische Stadt Sumelocenna. In: Philipp Filtzinger, Dieter Planck, Bernhard Cämmerer (Hrsg.) Die Römer in Baden-Württemberg. Theiss, Stuttgart 2005, <nowiki>ISBN 3-8062-1555-3</nowiki>, S. 281–289. ·  Anita Gaubatz-Sattler: Die römische Wasserleitung von Rommelstal bis Rottenburg. In: Philipp Filtzinger, Dieter Planck, Bernhard Cämmerer (Hrsg.) Die Römer in Baden-Württemberg. Theiss, Stuttgart 2005, <nowiki>ISBN 3-8062-1555-3</nowiki>, S. 290f. ·  Jörg Heiligmann: Römisches Brandgräberfeld Rottenburg – Hailfingen. In: Philipp Filtzinger, Dieter Planck, Bernhard Cämmerer (Hrsg.) Die Römer in Baden-Württemberg. Theiss, Stuttgart 2005, <nowiki>ISBN 3-8062-1555 3</nowiki>, S. 290. ·  Karin Heiligmann: Sumelocenna – Römisches Stadtmuseum Rottenburg am Neckar. 2., neu bearbeitete und erweiterte Auflage, Theiss, Stuttgart 2003, <nowiki>ISBN 3-8062-1073-X</nowiki>. ·  Dieter Planck: Römische Quelle Rottenburg – Bad Niedernau. In: Philipp Filtzinger, Dieter Planck, Bernhard Cämmerer (Hrsg.) ''Die Römer in Baden-Württemberg''. Theiss, Stuttgart 2005, <nowiki>ISBN 3-8062-1555-3</nowiki>, S. 289f. ---- <references /> 02aus60b9eex49yp7o16jdizuabr7qi 14 125619 1310403 1310100 2026-04-26T23:18:44Z Taghdtaighde 60452 Sórtáil 1310403 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Catagóirí de réir topaic|Stair]] [[Catagóir:Réimsí staire|Topaic]] [[Catagóir:Stair| Topaic]] eqtnvgl8xv2juo4ruvzjoqdwi26oqcm 0 125809 1310275 1310222 2026-04-26T16:15:36Z TGcoa 21229 1310275 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is mar státseirbhíseach, a bhí ar an Ard-Rúnaí ab óige riamh ar an [[An Roinn Airgeadais|Roinn Airgeadais]], agus mar eacnamaí ab fhearr aithne ar '''Thomas Kenneth Whitaker''', nó de ghnáth '''T. K. Whitaker''' (8 Nollaig 1916 – 9 Eanáir 2017). Ba cheannródaí sa phleanáil eacnamaíochta sna 1950idí é, a léirigh fadbhreathnaitheacht agus misneach ollmhór nuair ba léir dó nach raibh polasaithe cosantaíochta an Stáit ag obair. In 2001 ba é T.K. Whitaker rogha lucht féachana RTÉ mar Éireannach an chéid.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=5024|teideal=WHITAKER, Thomas Kenneth (1916–2017)|údar=ainm.ie|dátarochtana=2026}}</ref> Ba iad na trí mhórpholasaí ba ghaire dá chroí, an polasaí eacnamaíochta, prionsabal na tola i leith an Tuaiscirt agus polasaí na Gaeilge.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/tk-whitaker-1916-2017-fathach-fir-ar-chuile-dhoigh-a-rinne-leas-a-thire/|teideal=TK WHITAKER 1916-2017: Fathach fir ar chuile dhóigh, a rinne leas a thíre|údar=Áine Ní Chiaráin|dáta=10 Eanáir 2017|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-25}}</ref> [[Íomhá:TK Whitaker, 1967.png|clé|mion|233x233px|TK Whitaker in 1967]] [[Íomhá:James O'Reilly receiving the first degree from T.K. Whitaker, chancellor NUI (9304848895) (cropped).jpg|clé|mion|288x288px|TK Whitaker in 1977 mar sheansailéir ar Ollscoil na hÉireann ]] == Saol == I [[Ros Treabhair]], ar thaobh an Dúin de [[Loch Cairlinn]], ar an 8 Nollaig 1916, a rugadh Thomas Kenneth Whitaker, mac le Edward Whitaker, bainisteoir cúnta i muileann beag línéadaigh, ó Chill Liúcainne, Co. na hIarmhí, ó dhúchas, agus Jane O’Connor, banaltra ó Chúil Mhín, Leaba Shíoda, Co. an Chláir. Bhog a mhuintir ó dheas go [[Droichead Átha]] agus é sé bhliain d'aois.Ach bhí ceangal i gcónaí aige leis an Tuaisceart agus suim aige ann. In 1934, fuair Whitaker an chéad áit in Éirinn sna scrúdaithe d’oifigigh chléireachais, shíl sé gurbh fhearr glacadh leis an bpost. Is i gCoimisiún na Státseirbhíse a thosaigh sé. Thosaigh sé mar fho-oifigeach riaracháin sa Roinn Airgeadais in 1938. Bhí tosaithe aige faoi sna 1930idí ar chúrsa céime comhfhreagrais sa Mhatamaitic, sa Léann Ceilteach agus sa Laidin, le h[[Ollscoil Londan]]. Bhain sé amach BSc agus MSc san Eacnamaíocht in 1944 agus in 1952 faoi seach. Sa bhliain 1962 bhronn [[Ollscoil na hÉireann]] dochtúireacht san Eacnamaíocht air.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ucd.ie/archives/t4media/p0175-whitaker-tk-descriptive-catalogue.pdf|teideal=Dr T. K. Whitaker Papers P175|údar=ucd.ie|dáta=2013|dátarochtana=2025}}</ref> === An t-ardrúnaí ab óige riamh ar an Roinn Airgeadais (1955–69). === Thar aon rud eile ba é an páipéa''r Economic Development'' (1958) a bhain cáil dó. Ghoill an drochbhail a bhí ar dhaoine sna 1950idí agus an imirce gan staonadh go mór air. Ba é sin a thug ar Whitaker, an bhfear caomhach cúramach seo, dúshlán an status quo a thabhairt in iarracht saol na ndaoine a fheabhsú agus an rachmas a thiocfadh as sin a roinnt go cóir. Nuair a d’fhoilsigh Whitaker agus comhghleacaithe eile ''Economic Development'', mheall sé Seán Lemass ar mhalairt treo chun fostaíocht a chothú agus polasaí eacnamaíochta oscailte a thabhairt isteach. Bhí Whitaker lárnach freisin in iarratas na tíre ar bhallraíocht sa [[An Ciste Airgeadaíochta Idirnáisiúnta|Chiste Airgeadaíochta Idirnáisiúnta]], sa [[An Banc Domhanda|Bhanc Domhanda]] agus san [[An tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]]. Bhí sé páirteach freisin i mbunú an [[Institiúid Taighde Eacnamaíochta agus Sóisialta|ITES]] agus bhí baint aig e le maoiniú a aimsiú ón Ford Foundation don institiúid nua taighde. Bhí sé i gceannas ar an bhfoireann idirbheartaíochta a réitigh an tslí don Chomhaontú Trádála idir Éirinn agus an Bhreatain agus is liosta le háireamh na na coimisiúin agus na coistí eile a raibh sé i gceannas orthu.Nuair a chuaigh sé ar scor ón Roinn Airgeadais lean sé air ag obair, mar Ghobharnóir ar an m[[Banc Ceannais na hÉireann|Banc Ceannais]] (1969–76), Bhí Whitaker ina bhall d’[[Acadamh Ríoga na hÉireann]] ó 1975 Bhí sé sheansailéir ar [[Ollscoil na hÉireann]] (1976–96). Ainmníodh mar Sheanadóir faoi dhó é (1977–82), ag Jack Lynch agus [[Garret Fitzgerald|Garrett Fitzgerald]]. Bhí drogall air glacadh leis an ainmniúchán ó Lynch go dtí gur dheimhnigh an Taoiseach nach thar ceann Fhianna Fáil ach mar neamhspleách a bhí sé á ainmniú. Níor ainmnigh [[Cathal Ó hEochaidh|Charles Haughey]] é arís in 1982. ina sheanadóir . Bhí sé ina bhall de Chomhairle an Stáit ó 1991 go 1997, faoi [[Máire Mhic Róibín|Mary Robinson]].<ref>{{Luaigh foilseachán|title=List of presidential appointees to the Council of State (Ireland)|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=List_of_presidential_appointees_to_the_Council_of_State_(Ireland)&oldid=1346397819|journal=Wikipedia|date=2026-03-31|language=en}}</ref> == An Tuaisceart == As Contae an Dúin ó dúchas, áirítear Tuaisceart na hÉireann - agus an Ghaeilge - ar na ceisteanna náisiúnta ar chuir Whitaker spéis faoi leith iontu. Ba é a bhí ina éascaitheoir ar an cruinnithe cinniúnacha idir [[Seán F. Lemass|Seán Lemass]] agus [[Terence O'Neill|Terence O’Neill]] ar an 14 Eanáir agus 9 Feabhra 1965.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=The Political Legacy of Seán Lemass|url=https://www.persee.fr/doc/irlan_0183-973x_2000_num_25_1_1540|journal=Etudes irlandaises|date=2000|pages=141–172|volume=25|issue=1|doi=10.3406/irlan.2000.1540|author=Martin Mansergh}}</ref> Nuair a thosaigh [[na Trioblóidí]] sa Tuaisceart bhí Lynch ag brath go mór ar Whitaker. Chuir baiclí áirithe taobh istigh de Fhianna Fáil dianbhrú ar Lynch an t-arm a chur thar teorainn le cuidiú leis an bpobal náisiúnach a bhí faoi léigear, ach mhol Whitaker don Taoiseach gan an ‘lasóg a chur sa bharrach’. Ba Whitaker a dhréachtaigh an óráid cháiliúil a thug Jack Lynch i dTrá Lí faoi phrionsabal na tola, is é sin go gcaithfeadh tromlach phobal an tuaiscirt a bheith i bhfabhar aon athrú bunreachtúil ar stádas na sé chontae. == Gaeilge == Múinteoirí Whitaker i scoil na mBráithre i nDroichead Átha a chothaigh agus a spreag a shuim féin sa Ghaeilge. Chuaigh a mhúinteoir Gaeilge, Peadar McCann, a thugadh ranganna Fraincise dó tar éis am scoile, go mór i bhfeidhm air. Thugtaí daltaí na scoile sin ar cuairt ar Ghaeilgeoirí cheantar [[Ó Méith]] agus ina dhiaidh sin chuaigh sé go [[Rann na Feirste]] chun barr feabhais a chur ar a chuid Gaeilge. Ar ais ar scoil bhunaigh sé cumann Gaelach. Thug Whitaker an teanga leis go paiteanta. Ba é a spreag [[Seán Ó Tuama]] agus [[Thomas Kinsella]] dul i mbun an tsaothair a foilsíodh ina dhiaidh sin mar an ''Duanaire, 1600-1900: Poems of the Dispossessed''. Níor chreid sé go bhféadfaí Gaeilge athréimniú mar phríomhtheanga na hÉireann, ach chreid gur chóir polasaí dátheangachais a fhorbairt a bheadh bunaithe ar mheas agus grá don teanga. Chaith sé tréimhse fhada ina chathaoirleach ar Chomhairle Bhéaloideas Éireann (1972–96). Ba é an chéad chathaoirleach é ar Bhord na Gaeilge (1974–78). Bhí sé ar bhord Scoil an Léinn Cheiltigh ó 1976 go 1995 == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Whitaker, T. K. }} [[Catagóir:Eacnamaithe na hÉireann]] [[Catagóir:Banc Ceannais na hÉireann]] [[Catagóir:Státseirbhísigh Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1916]] [[Catagóir:Básanna in 2016]] [[Catagóir:Gaeilgeoirí]] [[Catagóir:Daoine as Droichead Átha]] [[Catagóir:Institiúid Taighde Eacnamaíochta agus Sóisialta]] [[Catagóir:Daoine as Contae an Dúin]] [[Catagóir:Baill d’Acadamh Ríoga na hÉireann]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Londan]] 7fu43fcu4zp18vyij678twdndevmyvy 0 125813 1310261 1310223 2026-04-26T14:30:26Z ~2026-25320-02 73770 1310261 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Sraith leabhar grinn is ea '''''Magneto: Reversals''''' (''Magneto: Aisiompuithe''), foilsithe ag [[Marvel Comics]] mar dara stua scéil [[Magneto (iml. 3)|''Magneto'' (iml. 3)]], bunaithe ar an carachtar [[Magneto (carachtar)|Magneto]], scríofa ag [[Cullen Bunn]] agus tarraingthe ag [[Javier Fernandez Barranco]], [[Gabriel Hernandez Walta]], [[Jordie Bellaire]], [[Dan Brown (ealaíontóir)|Dan Brown]], agus [[Declan Shalvey]]. Foilsíodh an tsraith ó 16 Iúil go dtí 19 Samhain, [[2014]] thar sé eagrán, ag cur ''[[AXIS]]'' chun cinn, agus fuair sí fáiltiú dearfach ó léirmheastóirí.<ref>{{cite magazine|url=https://www.hertsad.co.uk/things-to-do/21933565.graphic-novel-review-magneto-reversals|title=Graphic Novel Review: ''Magneto: Reversals''|last=Adams|first=Matt|date=26 Feabhra 2015|website=The Herts Advertiser|access-date=26 Feabhra 2015}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://www.comicbookherald.com/magneto-7-review-the-master-of-magnetism-is-seriously-underrated|title=''Magneto'' #7 Review! The Master of Magnetism is Seriously Underrated|last=Ayers|first=Jeff|date=18 Iúil 2014|website=Comic Book Herald|access-date=18 Iúil 2014}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://wethenerdy.com/magneto-8-review|title=''Magneto'' #8 Review|last=Botbyl|first=Jean-Luc|date=21 Lúnasa 2014|website=We the Nerdy|access-date=21 Lúnasa 2014}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://blacknerdproblems.com/magneto-8-march-to-axis-review|title=''Magneto'' #9 (''March to AXIS'') Review|last=Evans|first=William|date=12 Meán Fómhair 2014|website=Black Nerd Problems|access-date=12 Meán Fómhair 2014}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://sciencefiction.com/2014/09/27/comic-book-review-magneto-10-march-axis|title=Comic Book Review: ''Magneto'' #10 – ''March to AXIS''|last=Conover|first=Stuart|date=27 Meán Fómhair 2014|website=[[ScienceFiction.com]]|access-date=27 Meán Fómhair 2014}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://www.fanboysanonymous.com/2014/11/review-axis-magneto-11-12-by-bunn-walta.html|title=Review: ''AXIS Magneto'' #11 & #12 by Bunn, Walta, Bellaire, Boschiand Loughridge|last=Hamilton|first=Seán|date=29 Samhain 2014|website=Fanboys Anonymous|access-date=29 Samhain 2014}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://alteregoethos.wordpress.com/2017/07/20/magneto-reversals-review|title=''Magneto: Reversals'' Review|last=Goethos|first=Altere|date=20 Iúil 2017|website=The Comic Vault|access-date=20 Iúil 2017}}</ref> Lean ''[[Magneto: Shadow Games]]'' é. ==Eagráin bailithe== ===Eisiúintí=== {| Class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Eisiúint !! Teideal !! Dáta Foilsithe !! Tagairtí |- | #7 || "Part One" || 16 Iúil, [[2014]] || <ref>{{cite magazine|title=''Magneto'' (iml. 3) #7|url=https://www.marvel.com/comics/issue/48919/magneto_2014_7|date=16 Iúil 2014|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #8 || "Part Two" || 20 Lúnasa, 2014 || <ref>{{cite magazine|title=''Magneto'' (iml. 3) #8|url=https://www.marvel.com/comics/issue/48920/magneto_2014_8|date=20 Lúnasa 2014|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #9 || "Part Three: March to [[AXIS]] I" || 10 Meán Fómhair, 2014 || <ref>{{cite magazine|title=''Magneto'' (iml. 3) #9|url=https://www.marvel.com/comics/issue/48921/magneto_2014_9|date=10 Meán Fómhair 2014|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #10 || "Part Four: March to AXIS II" || 24 Meán Fómhair, 2014 || <ref>{{cite magazine|title=''Magneto'' (iml. 3) #10|url=https://www.marvel.com/comics/issue/48922/magneto_2014_10|date=24 Meán Fómhair 2014|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #11 || "Part Five: [[AXIS]] I" || 15 Deireadh Fómhair, 2014 || <ref>{{cite magazine|title=''Magneto'' (iml. 3) #11|url=https://www.marvel.com/comics/issue/48923/magneto_2014_11|date=15 Deireadh Fómhair 2014|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #12 || "Part Six: AXIS II" || 19 Samhain, 2014 || <ref>{{cite magazine|title=''Magneto'' (iml. 3) #12|url=https://www.marvel.com/comics/issue/48924/magneto_2014_12|date=19 Samhain 2014|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |} ===Bailiúcháin=== {| class="wikitable sortable" style="text-align:left;" width="100%" ! width="25%" | Teideal ! width="38%" | Ábhar bailithe ! width="15%" | Dáta foilsithe ! width="22%" | ISBN |- | '''''Uncanny Avengers'' iml. 5: ''[[AXIS]] Prelude''''' | ''[[Uncanny Avengers]]'' #23–25, ''Magneto'' (iml. 3) #9–10, agus ''Uncanny Avengers Annual'' #1 | 1 Eanáir, [[2015]] | {{ISBNT|978-0-7851-5425-9}} |- | '''''Magneto: Aisiompuithe''''' | ''Magneto'' (iml. 3) #7–12 | 3 Feabhra, 2015 | {{ISBNT|978-0-7851-8988-6}} |} ==Naisc sheachtracha== * [https://www.marvel.com/comics/collection/48950/magneto_vol_2_reversals_trade_paperback ''Magneto: Reversals''] ag ''[[Marvel.com]]'' ==Tagairtí== {{Reflist}} {{Magneto}} {{AXIS}} [[Catagóir:Magneto]] [[Catagóir:AXIS]] ivyhw4srnkw3b8x2tzelos86i8131ke 0 125814 1310260 2026-04-26T14:24:51Z ~2026-25320-02 73770 Leathanach cruthaithe le '{{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Sraith leabhar grinn is ea '''''Magneto: Shadow Games''''' (''Magneto: Cluichí Scáth''), foilsithe ag [[Marvel Comics]] mar thríú stua scéil [[Magneto (iml. 3)|''Magneto'' (iml. 3)]], bunaithe ar an carachtair [[Magneto (carachtar)|Magneto]] agus Briar Raleigh, scríofa ag [[Cullen Bunn]] agus tarraingthe ag [[Javier Fernandez Barranco]], [[Dan Brown (ealaíontóir)|Dan Brown]], [[Gabriel Hernandez Walta]],...' 1310260 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Sraith leabhar grinn is ea '''''Magneto: Shadow Games''''' (''Magneto: Cluichí Scáth''), foilsithe ag [[Marvel Comics]] mar thríú stua scéil [[Magneto (iml. 3)|''Magneto'' (iml. 3)]], bunaithe ar an carachtair [[Magneto (carachtar)|Magneto]] agus Briar Raleigh, scríofa ag [[Cullen Bunn]] agus tarraingthe ag [[Javier Fernandez Barranco]], [[Dan Brown (ealaíontóir)|Dan Brown]], [[Gabriel Hernandez Walta]], [[Dan Panosian]], agus [[David Yardin]]. Foilsíodh an tsraith ó 24 Nollaig, [[2014]] go dtí 15 Aibreán, [[2015]] thar cúig eagrán, agus fuair sí fáiltiú dearfach ó léirmheastóirí.<ref>{{cite magazine|url=https://www.crushingkrisis.com/2015/08/review-magneto-vol-3-shadow-games|title=Review: ''Magneto'', Vol. 3: ''Shadow Games''|author=Krisis|date=29 Lúnasa 2015|website=Crushing Krisis|access-date=29 Lúnasa 2015}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://blacknerdproblems.com/magneto-13-review|title=''Magneto'' #13 Review|last=Evans|first=William|date=24 Nollaig 2014|website=Black Nerd Problems|access-date=24 Nollaig 2014}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://www.fanboysanonymous.com/2015/01/review-marvels-magneto-14-by-bunn-walta.html|title=Review: Marvel's ''Magneto'' #14 by Bunn, Walta, and Belaire|last=Hamilton|first=Seán|date=28 Eanáir 2015|website=Fanboys Anonymous|access-date=28 Eanáir 2015}}</ref><ref>{{cite magazine|url=hhttps://blacknerdproblems.com/magneto-15-review|title=''Magneto'' #15 Review|last=Evans|first=William|date=18 Feabhra 2015|website=Black Nerd Problems|access-date=18 Feabhra 2015}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://hushcomics1.wordpress.com/2015/03/22/comic-book-reviews-03-18-15|title=Comic Book Reviews 03-18-15|author=Hush Comics|date=18 Márta 2015|website=Hush Comics|access-date=18 Márta 2015}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://www.ign.com/articles/2015/04/16/comic-book-reviews-for-april-15-2015|title=Comic Book Reviews for April 15, 2015|last2=Logdson|last1=Schedeen|first2=Mike|first1=Jesse|date=16 Aibreán 2015|website=[[IGN]]|access-date=16 Aibreán 2015}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://www.cbr.com/x-men-magneto-was-never-right|title=Sorry, But Magneto Was Never Right|last=Lord-Moncrief|first=Devon|date=2 Feabhra 2024|website=[[Comic Book Resources]]|access-date=2 Feabhra 2024}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://theslingsandarrows.com/magneto-shadow-games|title=Review – ''Magneto: Shadow Games''|last=Plowright|first=Frank|date=11 Lúnasa 2015|website=Slings & Arrows|access-date=11 Lúnasa 2015}}</ref> Lean ''[[Magneto: Last Days]]'' é. ==Eagráin bailithe== ===Eisiúintí=== {| Class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Eisiúint !! Teideal !! Dáta Foilsithe !! Tagairtí |- | #13 || "Part One" || 24 Nollaig, [[2014]] || <ref>{{cite magazine|title=''Magneto'' (iml. 3) #13|url=https://www.marvel.com/comics/issue/51171/magneto_2014_13|date=24 Nollaig 2014|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #14 || "Part Two" || 21 Eanáir, [[2015]] || <ref>{{cite magazine|title=''Magneto'' (iml. 3) #14|url=https://www.marvel.com/comics/issue/52063/magneto_2014_14|date=21 Eanáir 2015|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #15 || "Part Three" || 18 Feabhra, 2015 || <ref>{{cite magazine|title=''Magneto'' (iml. 3) #15|url=https://www.marvel.com/comics/issue/52064/magneto_2014_15|date=18 Feabhra 2015|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #16 || "Part Four" || 18 Márta, 2015 || <ref>{{cite magazine|title=''Magneto'' (iml. 3) #16|url=https://www.marvel.com/comics/issue/52065/magneto_2014_16|date=18 Márta 2015|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #17 || "Part Five" || 15 Aibreán, 2015 || <ref>{{cite magazine|title=''Magneto'' (iml. 3) #17|url=https://www.marvel.com/comics/issue/52066/magneto_2014_17|date=15 Aibreán 2015|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |} ===Bailiúchán=== {| class="wikitable sortable" style="text-align:left;" width="100%" ! width="25%" | Teideal ! width="25%" | Ábhar bailithe ! width="25%" | Dáta foilsithe ! width="25%" | ISBN |- | '''''Magneto: Cluichí Scáth''''' | ''Magneto'' (iml. 3) #13–17 | 11 Lúnasa, [[2015]] | {{ISBNT|978-0-7851-9386-9}} |} ==Naisc sheachtracha== * [https://www.marvel.com/comics/collection/52060/magneto_vol_3_shadow_games_trade_paperback ''Magneto: Shadow Games''] ag ''[[Marvel.com]]'' ==Tagairtí== {{Reflist}} {{Magneto}} [[Catagóir:Magneto]] e0nyoaddnmr29cvw277iodvhi4d13r2 14 125815 1310277 2026-04-26T16:16:19Z TGcoa 21229 Leathanach cruthaithe le '[[Catagóir:Daoine as Contae Lú]] [[Catagóir:Droichead Átha]]' 1310277 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Daoine as Contae Lú]] [[Catagóir:Droichead Átha]] 17gtgk54r8qzldduo5vkzmu77o5k9tf 14 125816 1310280 2026-04-26T16:17:45Z TGcoa 21229 Leathanach cruthaithe le '[[Catagóir:Bailte i gContae Lú]]' 1310280 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Bailte i gContae Lú]] oo4wwcixem1xp7tu36t28fyknfi6ka3 0 125817 1310283 2026-04-26T16:23:17Z Marcas.oduinn 33120 Cruthaithe 1310283 wikitext text/x-wiki Scéal MeánGhaeilge rómánsaíochta is ea '''Comhrac Liadaine agus Cuirithir''' (MeánGhaeilge: '''Comrac Liadaine ocus Cuirithir'''). Grá idir éigeas agus banéigeas is ea ábhar ach scéil, agus 'chomhrac' idir an ghrá agus reiligiún. Is léir gurbh é mar príomh aidhm an scríbhneora ná na rainn a chaomhnú. Níl ann sa phrós easpach ach creat gann don fhilíocht.<ref name=isoText /> == Achoimre == Thit Cuirithir, éigeas, i ngrá le Líadain banéigeas. Leosan adúirt [[Cuimhín Fada]], easpag {{h|Cluain Fearta}}, luí le chéile ach dalta eatarthu. In ainneoin sin, briseadh móid gheanmnaíochta. An lá dár gcionn, áfach, agus sise faoi chaille, díbríodh Cuirithir agus chuaigh sé ar oilithreacht go tír na n[[Déise]]. D'éag Líadain croíbhríste ar an leac ar a mbíodh Cuirithir ag guí, agus adhlacadh í faoi. == Foinsí == === Lámhscríbhinní === Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /><ref name=celtPreamble /> * [[British Library]], Harleian 5280 * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnT]], LS 1337 === Eagráin agus aistriúcháin === * {{cite book | first = Kuno | last = Meyer | authorlink = Kuno Meyer | title = Liadain and Curithir: an Irish love-story of the ninth century | location = Londain | publisher = David Nutt | year = 1902 | pages = }} * {{cite book | first = Pádraig | last = Ó Cíobháin | authorlink = Pádraig Ó Cíobháin | title = Dréachta Chrích Fódla | location = Baile Átha Cliatha | publisher = Coiscéim | year = 2018 | volume = 2 | pages = 70-80}} == Naisc sheachtracha == * [https://iso.ucc.ie/Comrac-cuirithir/Comrac-cuirithir-index.html Comrac Liadaine ocus Cuirithir] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Comrac_Liadaine_ocus_Cuirithir Comrac Líadaine ocus Cuirithir] ar CODECS * [https://celt.ucc.ie/published/G303027/ Comrac Liadaine ocus Cuirithir] ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] * [https://sites.nd.edu/manuscript-studies/2018/10/22/love-and-commitments-in-early-medieval-ireland-the-account-of-liadain-and-cuirithir/?utm_source=perplexity Love and Commitments in Early Medieval Ireland: The Account of Líadain and Cuirithir], University of Notre Dame == Tagairtí == {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Comrac-cuirithir/Comrac-cuirithir-index.html | teideal = Comrac Liadaine ocus Cuirithir | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Comrac-cuirithir/Comrac-cuirithir-sources.html | teideal = Comrac Liadaine ocus Cuirithir - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=isoText>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Comrac-cuirithir/Comrac-cuirithir-text.html | teideal = Comrac Liadaine ocus Cuirithir - Text and Translation | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Comrac Liadaine 7 Cuirithir | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=celtPreamble>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/published/G303027/text001.html | teideal = Comrac Liadaine ocus Cuirithir - Preamble | foilsitheoir = [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] 6a7m0ydpv6emi16rwh24ne2qgy9mkjv 1310284 1310283 2026-04-26T16:23:43Z Marcas.oduinn 33120 /* Tagairtí */-catagóir 1310284 wikitext text/x-wiki Scéal MeánGhaeilge rómánsaíochta is ea '''Comhrac Liadaine agus Cuirithir''' (MeánGhaeilge: '''Comrac Liadaine ocus Cuirithir'''). Grá idir éigeas agus banéigeas is ea ábhar ach scéil, agus 'chomhrac' idir an ghrá agus reiligiún. Is léir gurbh é mar príomh aidhm an scríbhneora ná na rainn a chaomhnú. Níl ann sa phrós easpach ach creat gann don fhilíocht.<ref name=isoText /> == Achoimre == Thit Cuirithir, éigeas, i ngrá le Líadain banéigeas. Leosan adúirt [[Cuimhín Fada]], easpag {{h|Cluain Fearta}}, luí le chéile ach dalta eatarthu. In ainneoin sin, briseadh móid gheanmnaíochta. An lá dár gcionn, áfach, agus sise faoi chaille, díbríodh Cuirithir agus chuaigh sé ar oilithreacht go tír na n[[Déise]]. D'éag Líadain croíbhríste ar an leac ar a mbíodh Cuirithir ag guí, agus adhlacadh í faoi. == Foinsí == === Lámhscríbhinní === Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /><ref name=celtPreamble /> * [[British Library]], Harleian 5280 * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnT]], LS 1337 === Eagráin agus aistriúcháin === * {{cite book | first = Kuno | last = Meyer | authorlink = Kuno Meyer | title = Liadain and Curithir: an Irish love-story of the ninth century | location = Londain | publisher = David Nutt | year = 1902 | pages = }} * {{cite book | first = Pádraig | last = Ó Cíobháin | authorlink = Pádraig Ó Cíobháin | title = Dréachta Chrích Fódla | location = Baile Átha Cliatha | publisher = Coiscéim | year = 2018 | volume = 2 | pages = 70-80}} == Naisc sheachtracha == * [https://iso.ucc.ie/Comrac-cuirithir/Comrac-cuirithir-index.html Comrac Liadaine ocus Cuirithir] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Comrac_Liadaine_ocus_Cuirithir Comrac Líadaine ocus Cuirithir] ar CODECS * [https://celt.ucc.ie/published/G303027/ Comrac Liadaine ocus Cuirithir] ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] * [https://sites.nd.edu/manuscript-studies/2018/10/22/love-and-commitments-in-early-medieval-ireland-the-account-of-liadain-and-cuirithir/?utm_source=perplexity Love and Commitments in Early Medieval Ireland: The Account of Líadain and Cuirithir], University of Notre Dame == Tagairtí == {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Comrac-cuirithir/Comrac-cuirithir-index.html | teideal = Comrac Liadaine ocus Cuirithir | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Comrac-cuirithir/Comrac-cuirithir-sources.html | teideal = Comrac Liadaine ocus Cuirithir - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=isoText>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Comrac-cuirithir/Comrac-cuirithir-text.html | teideal = Comrac Liadaine ocus Cuirithir - Text and Translation | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Comrac Liadaine 7 Cuirithir | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> <ref name=celtPreamble>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/published/G303027/text001.html | teideal = Comrac Liadaine ocus Cuirithir - Preamble | foilsitheoir = [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 24-04-2026}}</ref> }} gegltd6yiuls0xfjza2pks3nsjfteuh 0 125818 1310318 2026-04-26T16:53:18Z Ériugena 188 Created by translating the page "[[:es:Special:Redirect/revision/148929964|Mateo Benigno de Moraza]]" 1310318 wikitext text/x-wiki Ba ghiúróir agus polaiteoir Spáinneach é '''Mateo Benigno de Moraza y Ruiz de Garibay''' ( [[Vitoria-Gasteiz]] , 21 Meán Fómhair, 1817 – Vitoria-Gasteiz , 17 Eanáir, 1878), a bhí ina theachta den 'Cortes' (Comhdháil na dTeachtaí) d'Álava, chomh maith le bheith ina reachtaire ar [[:es:Universidad_Literaria_de_Vitoria|Universidad Literaria de Vitoria-Gasteiz]] (Ollscoil Liteartha Vitoria-Gasteiz ) , ina rúnaí ar chomhairle bardais na príomhchathrach Aláva agus ina chomhairleoir ar [[:es:Diputación_de_Álava|Diputación de Álava]] (Thionól Álava). <ref name="dbe">{{Luaigh foilseachán|title=Mateo Benigno Moraza Ruiz de Garibay|url=https://dbe.rah.es/biografias/84885/mateo-benigno-moraza-ruiz-de-garibay|first=Joseba|author=Aguirreazkuenaga Zigorraga|authorlink=Joseba Aguirreazkuenaga Zigorraga|publisher=[[Real Academia de la Historia]]|accessdate=21 de septiembre de 2022}}</ref> Ba chosantóir dílis é ar na fueros Bascacha ( pribhléidí na mBascach), agus mhol sé a gcuid buanna in óráidí paiseanta sa Pharlaimint (Cortes). {{Sfn|Herrán|1878}}Chomh maith leis sin, bhí sé ina chomhfhreagraí [[:es:Real_Academia_de_la_Historia|den Real Academia de la Historia]] agus ina bhall den [[:es:Real_Ateneo_Científico,_Literario_y_Artístico_de_Vitoria|Real Ateneo Científico, Literario y Artístico de Vitoria]] agus den [[:es:Asociación_Euskara_de_Navarra|Asociación Euskara de Navarra]]. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.gasteizhoy.com/mateo-de-moraza-alava-fueros-defensa/}}</ref> compilation of laws, [[Catagóir:Básanna i 1878]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1817]] [[Catagóir:Fir]] 612uc9dx5lgfaalux6c50u3n7u2gjf4 1310329 1310318 2026-04-26T17:25:24Z Ériugena 188 1310329 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba ghiúróir agus polaiteoir Spáinneach é '''Mateo Benigno de Moraza y Ruiz de Garibay''' ( [[Vitoria-Gasteiz]] , 21 Meán Fómhair, 1817 – Vitoria-Gasteiz , 17 Eanáir, 1878), a bhí ina theachta den 'Cortes' (Comhdháil na dTeachtaí) d'Álava, chomh maith le bheith ina reachtaire ar [[:es:Universidad_Literaria_de_Vitoria|Universidad Literaria de Vitoria-Gasteiz]] (Ollscoil Liteartha Vitoria-Gasteiz ) , ina rúnaí ar chomhairle bardais na príomhchathrach Aláva agus ina chomhairleoir ar [[:es:Diputación_de_Álava|Diputación de Álava]] (Thionól Álava). <ref name="dbe">{{Luaigh foilseachán|title=Mateo Benigno Moraza Ruiz de Garibay|url=https://dbe.rah.es/biografias/84885/mateo-benigno-moraza-ruiz-de-garibay|first=Joseba|author=Aguirreazkuenaga Zigorraga|authorlink=Joseba Aguirreazkuenaga Zigorraga|publisher=[[Real Academia de la Historia]]|accessdate=21 de septiembre de 2022}}</ref> Ba chosantóir dílis é ar na ''fueros Bascacha'' ( pribhléidí na mBascach), agus mhol sé a gcuid buanna in óráidí paiseanta sa Pharlaimint (''Cortes''). {{Sfn|Herrán|1878}} Chomh maith le sin, bhí sé ina chomhfhreagraí san Real Academia de la Historia agus ina bhall den Real Ateneo Científico, Literario y Artístico de Vitoria-Gasteiz agus den Asociación Euskara de Navarra. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.gasteizhoy.com/mateo-de-moraza-alava-fueros-defensa/}}</ref> ==Tagairtí== [[Catagóir:Básanna i 1878]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1817]] [[Catagóir:Fir]] op01h5o0ib2m8sxiaw9paadh0e06ykh 1310330 1310329 2026-04-26T17:26:41Z Ériugena 188 1310330 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba ghiúróir agus polaiteoir Spáinneach é '''Mateo Benigno de Moraza y Ruiz de Garibay''' ( [[Vitoria-Gasteiz]] , 21 Meán Fómhair, 1817 – Vitoria-Gasteiz , 17 Eanáir, 1878), a bhí ina theachta den 'Cortes' (Comhdháil na dTeachtaí) d'Álava, chomh maith le bheith ina reachtaire ar [[:es:Universidad_Literaria_de_Vitoria|Universidad Literaria de Vitoria-Gasteiz]] (Ollscoil Liteartha Vitoria-Gasteiz ) , ina rúnaí ar chomhairle bardais na príomhchathrach Aláva agus ina chomhairleoir ar [[:es:Diputación_de_Álava|Diputación de Álava]] (Thionól Álava). <ref name="dbe">{{Luaigh foilseachán|title=Mateo Benigno Moraza Ruiz de Garibay|url=https://dbe.rah.es/biografias/84885/mateo-benigno-moraza-ruiz-de-garibay|first=Joseba|author=Aguirreazkuenaga Zigorraga|authorlink=Joseba Aguirreazkuenaga Zigorraga|publisher=[[Real Academia de la Historia]]|accessdate=21 de septiembre de 2022}}</ref> Ba chosantóir dílis é ar na ''fueros Bascacha'' ( pribhléidí na mBascach), agus mhol sé a gcuid buanna in óráidí paiseanta sa Pharlaimint (''Cortes''). {{Sfn|Herrán|1878}} Chomh maith le sin, bhí sé ina chomhfhreagraí san Real Academia de la Historia agus ina bhall den Real Ateneo Científico, Literario y Artístico de Vitoria-Gasteiz agus den Asociación Euskara de Navarra. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.gasteizhoy.com/mateo-de-moraza-alava-fueros-defensa/}}</ref> [[File:Mateo Benigno de Moraza (séadchomhartha).jpg|thumb|Séadchomhartha do 'Mateo Benigno de Moraza' (1817 -1878), a dhear an dealbhóir Agapito Vallmitjana (1895)]] ==Tagairtí== [[Catagóir:Básanna i 1878]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1817]] [[Catagóir:Fir]] 6s7egzkxi3qsqaomon3qxhdb7em3h5g 1310340 1310330 2026-04-26T17:54:31Z Ériugena 188 1310340 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba ghiúróir agus polaiteoir Spáinneach é '''Mateo Benigno de Moraza y Ruiz de Garibay''' ( [[Vitoria-Gasteiz]] , 21 Meán Fómhair, 1817 – Vitoria-Gasteiz , 17 Eanáir, 1878), a bhí ina theachta den 'Cortes' (Comhdháil na dTeachtaí) d'Álava, chomh maith le bheith ina reachtaire ar [[:es:Universidad_Literaria_de_Vitoria|Universidad Literaria de Vitoria-Gasteiz]] (Ollscoil Liteartha Vitoria-Gasteiz ) , ina rúnaí ar chomhairle bardais na príomhchathrach Aláva agus ina chomhairleoir ar [[:es:Diputación_de_Álava|Diputación de Álava]] ({{Lang-ga|Tionól Álavaˈ}}). <ref name="dbe">{{Luaigh foilseachán|title=Mateo Benigno Moraza Ruiz de Garibay|url=https://dbe.rah.es/biografias/84885/mateo-benigno-moraza-ruiz-de-garibay|first=Joseba|author=Aguirreazkuenaga Zigorraga|authorlink=Joseba Aguirreazkuenaga Zigorraga|publisher=[[Real Academia de la Historia]]|accessdate=21 de septiembre de 2022}}</ref> Ba chosantóir dílis é ar na ''fueros Bascacha'' ( pribhléidí na mBascach), agus mhol sé a gcuid buanna in óráidí paiseanta sa Pharlaimint ({{Lang-es|Cortes}}). {{Sfn|Herrán|1878}} Chomh maith le sin, bhí sé ina chomhfhreagraí san Real Academia de la Historia agus ina bhall den Real Ateneo Científico, Literario y Artístico de Vitoria-Gasteiz agus den Asociación Euskara de Navarra. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.gasteizhoy.com/mateo-de-moraza-alava-fueros-defensa/}}</ref> [[File:Mateo Benigno de Moraza (séadchomhartha).jpg|thumb|Séadchomhartha do 'Mateo Benigno de Moraza' (1817 -1878), a dhear an dealbhóir Agapito Vallmitjana (1895)]] ==Tagairtí== [[Catagóir:Básanna i 1878]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1817]] [[Catagóir:Fir]] flvosz1l9titdu4wwss8ijxx1my3tad 0 125819 1310321 2026-04-26T17:05:17Z ~2026-25320-02 73770 Leathanach cruthaithe le '{{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Sraith leabhar grinn is ea '''''Magneto: Last Days''''' (''Magneto: Laethanta Deiridh''), ar a dtugtar freisin '''''Last Days of Magneto''''', foilsithe ag [[Marvel Comics]] mar cheathrú stua scéil [[Magneto (iml. 3)|''Magneto'' (iml. 3)]], bunaithe ar an carachtar [[Magneto (carachtar)|Magneto]], scríofa ag [[Cullen Bunn]] agus tarraingthe ag [[Gabriel Hernandez Walta]], [[Jordie Bellaire]], agus David Yard...' 1310321 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Sraith leabhar grinn is ea '''''Magneto: Last Days''''' (''Magneto: Laethanta Deiridh''), ar a dtugtar freisin '''''Last Days of Magneto''''', foilsithe ag [[Marvel Comics]] mar cheathrú stua scéil [[Magneto (iml. 3)|''Magneto'' (iml. 3)]], bunaithe ar an carachtar [[Magneto (carachtar)|Magneto]], scríofa ag [[Cullen Bunn]] agus tarraingthe ag [[Gabriel Hernandez Walta]], [[Jordie Bellaire]], agus [[David Yardin]]. Foilsíodh an tsraith ó 13 Bealtaine go dtí 26 Lúnasa, [[2015]] thar ceithre eagrán, ag cur ''[[Secret Wars (leabhar grinn 2015)|Secret Wars]]'' chun cinn, agus fuair sí fáiltiú dearfach ó léirmheastóirí.<ref>{{cite magazine|url=https://www.housetoastonish.com/?p=3061|title=Review – ''Magneto'' vol 4 – “''Last Days''”|author=Paul|date=6 Meán Fómhair 2015|website=House to Astonish|access-date=6 Meán Fómhair 2015}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://blacknerdproblems.com/magneto-18-review-secret-wars|title=''Magneto'' #18 Review (''Secret Wars'')|last=Evans|first=William|date=17 Bealtaine 2015|website=Black Nerd Problems|access-date=17 Bealtaine 2015}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://www.digitaljournal.com/entertainment/review-magneto-18-is-last-minute-redemption-story-during-secret-wars/article/433609|title=Review: ''Magneto'' #18 is last-minute redemption story during Secret Wars|last=Tran|first=Can|date=18 Bealtaine 2015|website=Digital Journal|access-date=18 Bealtaine 2015}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://comiccrusaders.com/comic-books/reviews/review-magneto-19|title=Review: ''Magneto'' #19|last=Tydeman|first=Shane|date=25 Meitheamh 2015|website=[[Comic Crusaders]]|access-date=25 Meitheamh 2015}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://boundingintocomics.com/comic-books/comic-book-reviews/comic-book-review-magneto-20|title=Comic Book Review: ''Magneto'' #20|last=Trent|first=John F.|date=23 Iúil 2015|website=[[Bounding Into Comics]]|access-date=23 Iúil 2015}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://salarta.home.blog/2015/07/24/magneto-20-review|title=''Magneto'' #20 Review|author=Salarta|date=24 Iúil 2015|website=Salarta|access-date=24 Iúil 2015}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://www.popmatters.com/196836-magneto-21-2495492751.html|title=Futility, Humility, and Villainy In ''Magneto'' #21|last=Fisher|first=Jack|date=31 Lúnasa 2015|website=PopMatters|access-date=31 Lúnasa 2015}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://captaincomicbook.wordpress.com/2015/10/03/review-magneto-21-last-days-of-magneto|title=Review: ''Magneto'' #21 – ''Last Days of Magneto''|author=Action Journalist|date=3 Deireadh Fómhair 2015|website=Captain Comic Book|access-date=3 Deireadh Fómhair 2015}}</ref><ref>{{cite magazine|url=https://theslingsandarrows.com/magneto-last-days|title=Review – ''Magneto: Last Days''”|last=Plowright|first=Frank|date=27 Deireadh Fómhair 2015|website=Slings & Arrows|access-date=27 Deireadh Fómhair 2015}}</ref> ==Eagráin bailithe== ===Eisiúintí=== {| Class="wikitable" style="text-align:center;" |- ! Eisiúint !! Teideal !! Dáta Foilsithe !! Tagairtí |- | #18 || "Part One" || 13 Bealtaine, [[2015]] || <ref>{{cite magazine|title=''Magneto'' (iml. 3) #18|url=https://www.marvel.com/comics/issue/52066/magneto_2014_17|date=13 Bealtaine 2015|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #19 || "Part Two: Last Days of Magneto I" || 17 Meitheamh, 2015 || <ref>{{cite magazine|title=''Magneto'' (iml. 3) #19|url=https://www.marvel.com/comics/issue/52067/magneto_2014_18|date=17 Meitheamh 2015|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #20 || "Part Three: Last Days of Magneto II" || 22 Iúil, 2015 || <ref>{{cite magazine|title=''Magneto'' (iml. 3) #20|url=https://www.marvel.com/comics/issue/52069/magneto_2014_20|date=22 Iúil 2015|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |- | #21 || "Part Four: Last Days of Magneto III" || 26 Lúnasa, 2015 || <ref>{{cite magazine|title=''Magneto'' (iml. 3) #21|url=https://www.marvel.com/comics/issue/52070/magneto_2014_21|date=26 Lúnasa 2015|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}</ref> |} ===Bailiúcháin=== {| class="wikitable sortable" style="text-align:left;" width="100%" ! width="25%" | Teideal ! width="30%" | Ábhar bailithe ! width="23%" | Dáta foilsithe ! width="22%" | ISBN |- | '''''Magneto: Laethanta Deiridh''''' | ''Magneto'' (iml. 3) #18–21 | 27 Deireadh Fómhair, [[2015]] | {{ISBNT|978-0-7851-9805-5}} |- | '''''[[Secret Wars (leabhar grinn 2015)|Secret Wars]]: Last Days of the Marvel Universe''''' | ''[[Captain America and the Mighty Avengers]]'' #8–9, ''[[Loki: Agent of Asgard]]'' #14–17, ''Magneto'' (iml. 3) #18–21, ''Black Widow'' (2014) #19–20, ''Ms. Marvel'' (2014) #16–19, ''The Punisher'' (2014) #19–20, ''Silver Surfer'' (2014) #13–15, ''[[Ant-Man: Last Days]]'' #1, [[Silk (iml. 1)|''Silk'' (iml. 1)]] #7, agus ''Spider-Woman'' (2014) #10 | 14 Meitheamh, [[2016]] | {{ISBNT|978-1-3029-0124-0}} |} ==Naisc sheachtracha== * [https://www.marvel.com/comics/collection/52061/magneto_vol_4_last_days_trade_paperback ''Magneto: Last Days''] ag ''[[Marvel.com]]'' ==Tagairtí== {{Reflist}} {{Magneto}} {{Secret Wars}} [[Catagóir:Magneto]] [[Catagóir:Secret Wars]] c1eyzhif5j5zfhh78e5uppj11yzbulr 0 125820 1310322 2026-04-26T17:06:22Z ~2026-25320-02 73770 Ag athdhíriú go [[Magneto: Last Days]] 1310322 wikitext text/x-wiki #ATHSHEOLADH [[Magneto: Last Days]] mptz1cwr2bqcfhkbqtxyr542m4zr8rn 0 125821 1310323 2026-04-26T17:07:31Z ~2026-25320-02 73770 Ag athdhíriú go [[Magneto (carachtar)]] 1310323 wikitext text/x-wiki #ATHSHEOLADH [[Magneto (carachtar)]] 779x0cwi1jahy4pnn77nh9jvt0n9xcn 0 125822 1310324 2026-04-26T17:07:47Z ~2026-25320-02 73770 Ag athdhíriú go [[Magneto (carachtar)]] 1310324 wikitext text/x-wiki #ATHSHEOLADH [[Magneto (carachtar)]] 779x0cwi1jahy4pnn77nh9jvt0n9xcn 0 125823 1310325 2026-04-26T17:07:57Z ~2026-25320-02 73770 Ag athdhíriú go [[Magneto (carachtar)]] 1310325 wikitext text/x-wiki #ATHSHEOLADH [[Magneto (carachtar)]] 779x0cwi1jahy4pnn77nh9jvt0n9xcn 10 125824 1310326 2026-04-26T17:11:15Z ~2026-25320-02 73770 Leathanach cruthaithe le '{{Navbox | name = Magneto | title = ''[[Magneto (carachtar)|Magneto]]'' | state = {{{state|autocollapse}}} | group1 = Leabhair ghrinn | list1 = ''[[Magneto: Rogue Nation]]'' • ''[[X-Men: The Magneto War]]'' • ''[[Magneto Rex]]'' • ''[[X-Men: Eve of Destruction]]'' • ''[[Magneto: Dark Seduction]]'' • ''[[X-Men: Magneto Testament]]'' • [[Magneto (iml. 2)|''Magneto'' (iml. 2)]] • ''[[Magneto: Not a Hero]]'' • Magneto (iml. 3)|''Magneto'' (iml....' 1310326 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Magneto | title = ''[[Magneto (carachtar)|Magneto]]'' | state = {{{state|autocollapse}}} | group1 = Leabhair ghrinn | list1 = ''[[Magneto: Rogue Nation]]'' • ''[[X-Men: The Magneto War]]'' • ''[[Magneto Rex]]'' • ''[[X-Men: Eve of Destruction]]'' • ''[[Magneto: Dark Seduction]]'' • ''[[X-Men: Magneto Testament]]'' • [[Magneto (iml. 2)|''Magneto'' (iml. 2)]] • ''[[Magneto: Not a Hero]]'' • [[Magneto (iml. 3)|''Magneto'' (iml. 3)]] (''[[Magneto: Infamous|Infamous]]'' • ''[[Magneto: Reversals|Reversals]]'' • ''[[Magneto: Shadow Games|Shadow Games]]'' • ''[[Magneto: Last Days|Last Days]]'') • ''[[X-Men: Black – Magneto]]'' • ''[[Giant-Size X-Men: Magneto]]'' • ''[[Heroes Reborn: Magneto & the Mutant Force]]'' • ''[[Mr. & Mrs. X: Love & Marriage]]'' • ''[[X-Men: The Trial of Magneto]]'' • ''[[Rogue: The Savage Land]]'' | group2 = Oiriúnuithe | list2 = ''[[X-Men: The Animated Series]]'' (1992–1997) • ''[[X-Men (scannán)|X-Men]]'' (2000) • ''[[X-Men: Evolution]]'' (2000–2003) • ''[[X2]]'' (2003) • ''[[X-Men: The Last Stand]]'' (2006) • ''[[Wolverine and the X-Men]]'' (2009) • ''[[X-Men: First Class]]'' (2011) • ''[[The Wolverine (scannán)|The Wolverine]]'' (2013) • ''[[X-Men: Days of Future Past]]'' (2014) • ''[[X-Men: Apocalypse]]'' (2016) • ''[[X-Men: Dark Phoenix]]'' (2019) • ''[[X-Men '97]]'' (2024 i láthair) • ''[[Avengers: Doomsday]]'' (2026) • ''[[Avengers: Secret Wars]]'' (2027) | below = [[Book:Magneto|Leabhar]] • [[:Catagóir:Magneto|Catagóir]] }}<noinclude> [[Catagóir:Magneto|*]][[Catagóir:Navbox]] </noinclude> owzkyu530onctryzba7iyb95twq7nse 1310333 1310326 2026-04-26T17:33:16Z ~2026-25320-02 73770 1310333 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Magneto | title = ''[[Magneto (carachtar)|Magneto]]'' | state = {{{state|autocollapse}}} | group1 = Leabhair ghrinn | list1 = ''[[Magneto: Rogue Nation]]'' • ''[[X-Men: The Magneto War]]'' • ''[[Magneto Rex]]'' • ''[[X-Men: Eve of Destruction]]'' • ''[[Magneto: Dark Seduction]]'' • ''[[X-Men: Magneto Testament]]'' • ''[[Magneto: First X-Man in Brooklyn]]'' • ''[[Magneto: Not a Hero]]'' • [[Magneto (iml. 3)|''Magneto'' (iml. 3)]] (''[[Magneto: Infamous|Infamous]]'' • ''[[Magneto: Reversals|Reversals]]'' • ''[[Magneto: Shadow Games|Shadow Games]]'' • ''[[Magneto: Last Days|Last Days]]'') • ''[[X-Men: Black – Magneto]]'' • ''[[Giant-Size X-Men: Magneto]]'' • ''[[Heroes Reborn: Magneto & the Mutant Force]]'' • ''[[Mr. & Mrs. X: Love & Marriage]]'' • ''[[X-Men: The Trial of Magneto]]'' • ''[[Rogue: The Savage Land]]'' | group2 = Oiriúnuithe | list2 = ''[[X-Men: The Animated Series]]'' (1992–1997) • ''[[X-Men (scannán)|X-Men]]'' (2000) • ''[[X-Men: Evolution]]'' (2000–2003) • ''[[X2]]'' (2003) • ''[[X-Men: The Last Stand]]'' (2006) • ''[[Wolverine and the X-Men]]'' (2009) • ''[[X-Men: First Class]]'' (2011) • ''[[The Wolverine (scannán)|The Wolverine]]'' (2013) • ''[[X-Men: Days of Future Past]]'' (2014) • ''[[X-Men: Apocalypse]]'' (2016) • ''[[X-Men: Dark Phoenix]]'' (2019) • ''[[X-Men '97]]'' (2024 i láthair) • ''[[Avengers: Doomsday]]'' (2026) • ''[[Avengers: Secret Wars]]'' (2027) | below = [[Book:Magneto|Leabhar]] • [[:Catagóir:Magneto|Catagóir]] }}<noinclude> [[Catagóir:Magneto|*]][[Catagóir:Navbox]] </noinclude> c5bpnj1qugsrtcue649q1ng0ghwbj59 1310335 1310333 2026-04-26T17:38:26Z ~2026-25320-02 73770 1310335 wikitext text/x-wiki {{Navbox | name = Magneto | title = ''[[Magneto (carachtar)|Magneto]]'' | state = {{{state|autocollapse}}} | group1 = Leabhair ghrinn | list1 = [[Magneto (iml. 1)|''Magneto'' (iml. 1)]] • ''[[Magneto: Rogue Nation]]'' • ''[[X-Men: The Magneto War]]'' • ''[[Magneto Rex]]'' • ''[[X-Men: Eve of Destruction]]'' • ''[[Magneto: Dark Seduction]]'' • ''[[X-Men: Magneto Testament]]'' • ''[[Magneto: First X-Man in Brooklyn]]'' • ''[[Magneto: Not a Hero]]'' • [[Magneto (iml. 3)|''Magneto'' (iml. 3)]] (''[[Magneto: Infamous|Infamous]]'' • ''[[Magneto: Reversals|Reversals]]'' • ''[[Magneto: Shadow Games|Shadow Games]]'' • ''[[Magneto: Last Days|Last Days]]'') • ''[[X-Men: Black – Magneto]]'' • ''[[Giant-Size X-Men: Magneto]]'' • ''[[Heroes Reborn: Magneto & the Mutant Force]]'' • ''[[Mr. & Mrs. X: Love & Marriage]]'' • ''[[X-Men: The Trial of Magneto]]'' • ''[[Rogue: The Savage Land]]'' | group2 = Oiriúnuithe | list2 = ''[[X-Men: The Animated Series]]'' (1992–1997) • ''[[X-Men (scannán)|X-Men]]'' (2000) • ''[[X-Men: Evolution]]'' (2000–2003) • ''[[X2]]'' (2003) • ''[[X-Men: The Last Stand]]'' (2006) • ''[[Wolverine and the X-Men]]'' (2009) • ''[[X-Men: First Class]]'' (2011) • ''[[The Wolverine (scannán)|The Wolverine]]'' (2013) • ''[[X-Men: Days of Future Past]]'' (2014) • ''[[X-Men: Apocalypse]]'' (2016) • ''[[X-Men: Dark Phoenix]]'' (2019) • ''[[X-Men '97]]'' (2024 i láthair) • ''[[Avengers: Doomsday]]'' (2026) • ''[[Avengers: Secret Wars]]'' (2027) | below = [[Book:Magneto|Leabhar]] • [[:Catagóir:Magneto|Catagóir]] }}<noinclude> [[Catagóir:Magneto|*]][[Catagóir:Navbox]] </noinclude> fn2qs44xlw99c51rri1anwqv4g7ydct 2 125825 1310349 2026-04-26T18:45:42Z Howohhoh 63441 Leathanach cruthaithe le ' === Ainmfhocail === ==== Díochlaonadh an Ainmfhocail ==== Is é seo a leanas tábla tuiseal na Bascaise. Níl aon bhriathra neamhrialta ag an mBascais. {| class="wikitable" style="text-align:center; vertical-align:middle" |+ ! !Uatha Cinnte !Iolra Cinnte !Éiginnte |- !Absalóideach | -a | -ak | |- !Éirgíoch | -ak | -ek | -(e)k |- !Tabharthach | -ari | -ei | -(r)i |- ! colspan="4" | |- !Ginideach | -aren | -en | -(r)en |- !Comhthiomsaitheach | -arekin | -ekin...' 1310349 wikitext text/x-wiki === Ainmfhocail === ==== Díochlaonadh an Ainmfhocail ==== Is é seo a leanas tábla tuiseal na Bascaise. Níl aon bhriathra neamhrialta ag an mBascais. {| class="wikitable" style="text-align:center; vertical-align:middle" |+ ! !Uatha Cinnte !Iolra Cinnte !Éiginnte |- !Absalóideach | -a | -ak | |- !Éirgíoch | -ak | -ek | -(e)k |- !Tabharthach | -ari | -ei | -(r)i |- ! colspan="4" | |- !Ginideach | -aren | -en | -(r)en |- !Comhthiomsaitheach | -arekin | -ekin | -(r)ekin |- !Uirliseach | -az | -ez | -(e)z |} Cuirtear an marcáil tuisil ag deireadh an fhrása ainmfhoclach. qdgjoyvf3iseqtj5o0wws6yu3vs766p 0 125826 1310358 2026-04-26T20:26:49Z TGcoa 21229 Leathanach cruthaithe le '[[Íomhá:Starlink Satellites over Carson National Forest, New Mexico.tif|mion|Starlink sa spéir i Carson National Forest, [[New Mexico]]]] Is réaltbhuíon satailíte é '''Starlink''' atá á thógáil ag SpaceX chun rochtain satailíte Idirlín a sholáthar.<ref>{{Lua idirlín|url=https://opentran.net/ga/bearla-gaeilge-aistriuchan/ports+construction.html|teideal=aistriúchán gaeilge, synonyms, fuaimniú, sainmhíniú, tras-scríobh, fhrithchiallacha|údar=ope...' 1310358 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Starlink Satellites over Carson National Forest, New Mexico.tif|mion|Starlink sa spéir i Carson National Forest, [[New Mexico]]]] Is réaltbhuíon satailíte é '''Starlink''' atá á thógáil ag SpaceX chun rochtain satailíte Idirlín a sholáthar.<ref>{{Lua idirlín|url=https://opentran.net/ga/bearla-gaeilge-aistriuchan/ports+construction.html|teideal=aistriúchán gaeilge, synonyms, fuaimniú, sainmhíniú, tras-scríobh, fhrithchiallacha|údar=opentran.net|dátarochtana=2026}}</ref> == Féach freisin == * [[Rochtain satailíte idirlín]] == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:Starlink]] [[Catagóir:Elon Musk]] [[Catagóir:Rochtain satailíte idirlín]] [[Catagóir:Rochtain idirlín]] 3j4l0ximtwo7nxqq3e5zlzap0717cc5 1310480 1310358 2026-04-27T08:51:09Z TGcoa 21229 1310480 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}Is réaltbhuíon satailíte agus comhlacht seirbhísí satailíte é '''Starlink''' atá á thógáil ag [[SpaceX]] chun rochtain satailíte Idirlín a sholáthar, comhlacht de chuid [[Elon Musk]]. .<ref>{{Lua idirlín|url=https://opentran.net/ga/bearla-gaeilge-aistriuchan/ports+construction.html|teideal=aistriúchán gaeilge, synonyms, fuaimniú, sainmhíniú, tras-scríobh, fhrithchiallacha|údar=opentran.net|dátarochtana=2026}}</ref> I bhfad sula raibh mairnéalaigh in ann glao WhatsApp a chur ar a muintir ó lár na teiscinne móire, a bhuí le Starlink, bhí na mairnéalaigh agus taisccealaithe i muinín na réaltaí chun eolas na slí a dhéanamh. Le linn [[Stoirm Éowyn]] moladh go mbreathnófaí isteach i gcórais chumarsáide dála Starlink nach gclisfeadh de bharr stoirme.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/bheimis-san-ait-cheanna-da-dtiocfadh-stoirm-eowyn-an-deireadh-seachtaine-seo-imni-i-gconamara-faoin-bpleanail-i-gcoinne-stoirmeacha/|teideal=‘Bheimis san áit chéanna dá dtiocfadh stoirm Éowyn arís’ – imní i gConamara faoin bpleanáil i gcoinne stoirmeacha|údar=Maitiú Ó Coimín|dáta=15 Eanáir 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-27}}</ref> [[Íomhá:Starlink Satellites over Carson National Forest, New Mexico.tif|mion|Starlink sa spéir i Carson National Forest, [[New Mexico]]|clé|220x220px]] === Conspóidí === In 2025, bhí Donald Trump ag bagairt ar an Úcráin go múchfaí Starlink orthu muna síneodh siad conradh mianraí.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/socru-tras-atlantach-eile-a-bhfuil-geilleagar-na-heireann-ag-brath-go-mor-air/|teideal=Socrú tras-Atlantach eile a bhfuil geilleagar na hÉireann ag brath go mór air|údar=Fachtna Ó Drisceoil|dáta=11 Aibreán 2025|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-27}}</ref> Sa Bhrasaíl ''sa bhliain 2024,'' reoigh an breitheamh Alexandre de Moraes sócmhainní an chomhlachta seirbhísí satailíte Starlink, comhlacht eile de chuid Elon Musk. Rinne De Moraes amhlaidh toisc go meastar nach bhfuil dóthain airgid ag X féin sa Bhrasaíl faoi láthair chun na fíneálacha a gearradh orthu a íoc. Ceaptar go bhfuil 250,000 custaiméirí ag an gcomhlacht Starlink sa Bhrasaíl. Deir Elon Musk go gcuirfidh Starlink seirbhísí idirlín saor in aisce ar fáil dóibh siúd feasta ós rud é nach mbeidh ar a gcumas siúd a gcuid billí a íoc – agus gan dabht ní chuireann Starlink an bhlocáil ar X i bhfeidhm. Ach deir Anatel, áisíneacht náisiúnta teileachumarsáide na Brasaíle, go bhféadfadh Starlink féin a cheadúnas chun seirbhísí a chur ar fáil sa Bhrasaíl a chailleadh mura gcloífidh an comhlacht sin le horduithe na Cúirte Feidearálaí Uachtaraí.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/x-blocailte-sa-bhrasail-agus-cogadh-a-fhearadh-ar-scaipeadh-na-nuachta-breige/|teideal=X blocáilte sa Bhrasaíl agus cogadh á fhearadh ar scaipeadh na nuachta bréige|údar=Alex Hijmans|dáta=4 Meán Fómhair 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-27}}</ref> == Féach freisin == * [[Rochtain satailíte idirlín]] * [[SpaceX]] == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:Starlink]] [[Catagóir:Elon Musk]] [[Catagóir:Rochtain satailíte idirlín]] [[Catagóir:Rochtain idirlín]] [[Catagóir:Comhlachtaí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Comhlachtaí teicneolaíochta]] pgkngjgl59soqmbecg2eavfpvuhyvcm 1 125827 1310369 2026-04-26T22:46:41Z Taghdtaighde 60452 /* Teideal */ mír nua 1310369 wikitext text/x-wiki == Teideal == Foirm aidiachtúil de shloinne a bhunaitheora Ashmole is ea Ashmolean, a cumadh de réir ghramadach an Bhéarla. Is é "Músaem Ashmole" a thugtar ar an bhforas céanna i nGaeilge is cosúil ([https://www.corpas.ie/ga/cng/?q=ashmole corpas.ie] agus [[Foclóir nó Sanasán Nua#Foinsí|Harrison 1986, lch 53]]). @[[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] [[Úsáideoir:Taghdtaighde|Taghdtaighde]] ([[Plé úsáideora:Taghdtaighde|plé]]) 22:46, 26 Aibreán 2026 (UTC) 997nr54uhnxo0iqse2ptbbwxj7rr8gg 0 125829 1310478 2026-04-27T08:34:33Z TGcoa 21229 Ag athdhíriú go [[Nua-Mheicsiceo]] 1310478 wikitext text/x-wiki #athsheoladh[[Nua-Mheicsiceo]] 1n0mswnwxmjyr5ctr4a0egngxl5h74e