Vicipéid:Halla baile

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ga">
  <siteinfo>
    <sitename>Vicipéid</sitename>
    <dbname>gawiki</dbname>
    <base>https://ga.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%ADomhleathanach</base>
    <generator>MediaWiki 1.46.0-wmf.24</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Meán</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Speisialta</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Plé</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Úsáideoir</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Plé úsáideora</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Vicipéid</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Plé Vicipéide</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Íomhá</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Plé íomhá</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Plé MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Teimpléad</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Plé teimpléid</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Cabhair</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Plé cabhrach</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Catagóir</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Plé catagóire</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Vicipéid:Halla baile</title>
    <ns>4</ns>
    <id>2217</id>
    <revision>
      <id>1310777</id>
      <parentid>1310231</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T15:03:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amy Uí Ríordáin</username>
        <id>57269</id>
      </contributor>
      <comment>/* Meabhrúchán | Reminder : Cruinniú Pobail Dé Máirt 28 Aibreán | Community Meeting Tuesday 28 April */ Freagra</comment>
      <origin>1310777</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="47487" sha1="l7mfdh0hj1dqdvm18jz6k1vp9l4m3lm" xml:space="preserve">{{aicearra|VP:HB|VP:BAILE|VP:HOME}}
{{Cartlainne}}

Is áit é an '''halla baile''' chun an Vicipéid a phlé is ceisteanna a chur.
Is áit é chun fadhbanna teicniúla, polaisaithe agus oibrithe an Vicipéid a phlé. Is féidir leat nithe eile a bhaineann leis an Vicipéid a lua anseo freisin.

__NEWSECTIONLINK__

== Ar Oscailt Anois: Ainmniúcháin do Ghradaim Vicipéideoirí na Bliana sa Ríocht Aontaithe 2025 ==

Tá ár gcomhgleacaithe sna RA ag iarradh ainmniúcháin do Ghradaim Vicípéideoirí na Bliana sa Ríocht Aontaithe 2025. 

Tá a bhfógra thíos, aistrithe ón [https://wikimedia.org.uk/2025/10/wikimedian-of-the-year-awards-call-for-nominations/ leagan Béarla]: 

Táimid ag lorg daoine aonair agus eagraíochtaí a ainmniú a bhí páirteach in iarrachtaí WMUK chun eolas oscailte a chur chun cinn i 2024/25. 

Is iad seo a leanas na catagóirí i mbliana:

* Vicípéideoirí na Bliana sa Ríocht Aontaithe (Duine Aonair)
* Comhpháirtíocht na Bliana (Eagraíocht)
* Vicípéideoirí atá ag Teacht Chun Cinn (Duine Aonair)

Cuireann WMUK fáilte roimh dhaoine agus comhpháirtíochtaí laistigh de phobal WMUK a ainmneofar do Ghradam chuir iontas mór orthu lena gcuid oibre eolais oscailte, i 2024/25. Táimid go háirithe ag tnúth le cloisteáil faoi dhaoine agus eagraíochtaí a sheachaid tionscadail a dhírigh ar ár dtéamaí straitéiseacha; Cothromas Eolais, Litearthacht Faisnéise, agus Aeráid agus Comhshaol.

Déanfaidh baill den Choiste Forbartha Pobail breithiúnas ar na hainmniúcháin agus fógrófar na buaiteoirí ag an gCeiliúradh Pobail Dé Sathairn an 15 Samhain 2025 (Sábháil an dáta, ba bhreá linn sibh a fheiceáil ann!).

Is féidir leat dhá ainmniúchán a chur isteach in aghaidh na catagóire. Úsáid an [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScVy7AmH0qRRZmQ-QHtYKKCBZY0O40JZN9MWl8Xu7-oqK1-fg/viewform Fhoirm Google seo] chun d’ainmniúcháin a chur isteach. Dúnann na hainmniúcháin ar an 22 Deireadh Fómhair.

Léigh faoi bhuaiteoirí na bliana seo caite [https://wikimedia.org.uk/2024/12/2024-uk-wikimedian-year-awards/ anseo].  [[Úsáideoir:OifigeachWMIE|OifigeachWMIE]] ([[Plé úsáideora:OifigeachWMIE|plé]]) 14:57, 9 Deireadh Fómhair 2025 (UTC)

== Tá Pobal Éireann Wikimedia ag earcú! ==

Haigh a chairde,

Dá mbeadh tú ag an gcruinniú pobail deireanach ta a fhios agat go bhfuil roinnt athruithe ar an bhfoireann againn ag Pobal Éireann Wikimedia agus anois táimid ag lorg Oifigeach Gaeilge! Is deis uathúil í seo chun tacú leis an nGaeilge sa spás digiteach 

Tuilleadh eolais agus sonraí iarratais: [https://wikimedia.ie/2025/10/17/oifigeach-gaeilge-irish-language-officer/?fbclid=IwY2xjawNfFdpleHRuA2FlbQIxMABicmlkETF1UkdHSWZIYnZHbVlTTXdiAR5q3n0VBwzwxYNE15qXVGjFOxrbkvItEYtt4OIXUgC01_4Q3r4I25f3T9Gwag_aem_ibWovoCfNe8BH6QCTZL81Q https://wikimedia.ie/2025/10/17/oifigeach-gaeilge-irish-language-officer/]

Cuir isteach d’iarratas chuig info@wikimedia.ie leis an líne ábhair “Iarratas - Oifigeach Gaeilge”, le do thoil.  [[Úsáideoir:OifigeachWMIE|OifigeachWMIE]] ([[Plé úsáideora:OifigeachWMIE|plé]]) 12:45, 17 Deireadh Fómhair 2025 (UTC)

:Dea-nuacht é sin! Ná déantar dearmad an folúntas a chlárú le [https://peig.ie/foluntais/ peig.ie] (agus le h[https://udaras.ie/oiliuint-fostaiocht/fostaiocht/ udaras.ie] más féidir) [[Úsáideoir:Taghdtaighde|Taghdtaighde]] ([[Plé úsáideora:Taghdtaighde|plé]]) 17:16, 18 Deireadh Fómhair 2025 (UTC)
::Cinnte! Tá orm é a dhéanamh inniu :) Táim ag tnúth leis, beidh beirt againn fostaithe le Gaeilge ar an bhfoireann go luath  [[Speisialta:Contributions/&amp;#126;2025-29132-17|&amp;#126;2025-29132-17]] ([[Plé úsáideora:&amp;#126;2025-29132-17|talk]]) 12:02, 20 Deireadh Fómhair 2025 (UTC)
:::Nach breá an chuma atá ar an bh[https://sceal.ie/Fol%C3%BAntas/oifigeach-gaeilge-le-pobal-eireann-wikimedia-wikimedia-community-ireland-on-mbaile/ fógra] ar shuíomh nua Scéal.ie. Ádh mór oraibh sa chuardach!
:::Dála an scéil, an ndeachaigh sibh i dteagmháil leis na meáin faoin bhfolúntas freisin? Foilsíodh scéalta faoin Vicipéid cheana ar [[Tuairisc.ie]] agus ní chuirfeadh sé lá iontais orm dá mbeadh suim ag meáin eile sa scéal seo freisin amhail ''[[Nós (iris)|NÓS]]'', ''[[An Páipéar (nuachtán)|An Páipéar]]'', ''[[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]]'', ''[[Scéal (nuachtán)|Scéal]]'', ''[[Meon Eile]]'' srl. Má bhíonn an t-am agaibh, níor mhiste freisin dul i dteagmháil le grúpaí pobail mar [[AerachAiteachGaelach|AAG]], [[Bánú (grúpa feachtais)|Bánú]], an [[Dream dearg|Dream Dearg]], na comharchumainn Gaeltachta, agus cumainn Gaelacha na n-ollscoileanna b'fhéidir [[Úsáideoir:Taghdtaighde|Taghdtaighde]] ([[Plé úsáideora:Taghdtaighde|plé]]) 19:14, 4 Samhain 2025 (UTC)
::::Haigh [[Úsáideoir:Taghdtaighde|Taghdtaighde]] - bhíos i dteaghmháil leo! Bhíos ag an Oireachtas an tseachtain seo chaite le h[[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] agus bhí seastán againn - an-chuid suim sa ról! Rinneas agallamh ann le Raidió na Life faoinár gcuid oibre le Vicipéid agus maidir leis an bpost chomh maith. Dúirt an Páipéar go bhfuil siad sásta fógra a chur i gcló freisin, agus dúirt Tuairisc go bhfuil siad sásta rud a scríobh chomh maith! 
::::Sheolas an fógra chuig AAG (táim i mo bhall leo freisin agus ar an gcoiste) agus chuig CnaG, Foras na Gaeilge, RíRá, Raidió na Life, etc. Tá níos mó ná 25 iontrál faighte anois!  [[Úsáideoir:OifigeachWMIE|OifigeachWMIE]] ([[Plé úsáideora:OifigeachWMIE|plé]]) 10:26, 7 Samhain 2025 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function1&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Please help pick a name for the new Abstract Wikipedia wiki project. This project will be a wiki that will enable users to combine functions from [[:f:|Wikifunctions]] and data from Wikidata in order to generate natural language sentences in any supported languages. These sentences can then be used by any Wikipedia (or elsewhere).

There will be two rounds of voting, each followed by legal review of candidates, with votes beginning on 20 October and 17 November 2025. Our goal is to have a final project name selected on mid-December 2025. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function1&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 11:42, 20 Deireadh Fómhair 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29432175 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Seeking volunteers to join several of the movement’s committees&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Each year, typically from October through December, several of the movement’s committees seek new volunteers. 

Read more about the committees on their Meta-wiki pages:
* [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee (AffCom)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|Ombuds commission (OC)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Case Review Committee (CRC)]]

Applications for the committees open on October 30, 2025. Applications for the Affiliations Committee, Ombuds commission and the Case Review Committee close on December 11, 2025. Learn how to apply by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|visiting the appointment page on Meta-wiki]]. Post to the talk page or email cst[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org with any questions you may have.

For the Committee Support team,
&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

-[[m:User:MKaur (WMF)| MKaur (WMF)]] 14:12, 30 Deireadh Fómhair 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:MKaur (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29517125 --&gt;
:I (Éamonn Ó Gribín) would like to volunteer to join several of the movement’s Affiliations Committee (AffCom)![[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 13:36, 7 Samhain 2025 (UTC)
::Éamonn, a char, ta ort an teimpléad a líonadh - ta na sonraí ar fáil anseo: https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation/Legal/Committee_appointments [[Úsáideoir:OifigeachWMIE|OifigeachWMIE]] ([[Plé úsáideora:OifigeachWMIE|plé]]) 16:32, 18 Samhain 2025 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function2&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki&lt;/span&gt;. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function2&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 14:22, 20 Samhain 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29583860 --&gt;

== Vicí Eolaíochta 2025 &amp; Ár gCéad Cruinniú Eile (Pobal Éireann Wikimedia) ==

'''📸 Wiki Science | Vicí Eolaíochta 2025 - Meabhrúchán!'''

Níl ach 10 lá fágtha chun d'íomhánna eolaíochta a chur isteach ar chomórtas grianghrafadóireachta WikiScience 2025!

'''📅 Spriocdháta:''' 30 Samhain

Tá fáilte roimh gach ábhar eolaíochta - ón réalteolaíocht go micreascóip, ó dhúlra na hÉireann go micribhitheolaíocht. 

[[commons:Commons:Wiki_Science_2025_in_Ireland|Faigh tuilleadh eolais anseo!]] 

-

'''💬 Cruinniú Pobail - Dé Máirt 25 Samhain @ 6:00 i.n.''' 

Mar is gnáth, beidh ár gcruinniú míosúil pobail ar siúl ar líne Dé Máirt seo chugainn - an Mháirt dheireanach den mhí. 

Bígí linn chun plé a dhéanamh ar:

* Pleananna ag teacht Athbhliain

* Nuacht ón bpobal


'''Chomh maith, bí cinnte go bhfuil tú cláraithe [[mail:wikimediaie|ar an liosta seoltaí!]]''' [[Úsáideoir:OifigeachWMIE|OifigeachWMIE]] ([[Plé úsáideora:OifigeachWMIE|plé]]) 10:45, 21 Samhain 2025 (UTC)

== Athbhliain faoi mhaise daoibh + Lá Breithe Sona do Wikipedia  ==

A chairde, 

Bhí tús an-ghnóthach againn do 2026 anseo ag Pobal Éireann Wikimedia, le hathruithe foirne agus go leor pleanála idir lámha. Bhogas go post nua mar Bhainisteoir Pobail agus cuirimid fáilte roimh ár nOifigeach Gaeilge nua, Lára. 

[[Plé úsáideora:Lára Nuinseann|Cuirigí fáilte roimh Lára ar a leathanach phlé anseo.]] 

Táimid ag tnúth go mór leis an obair atá amach romhainn chun tacú leis an bPobal Vicipéide. 

Táimid gnóthach freisin ag ullmhú d'fheachtais spreagúla sna seachtainí amach romhainn, lena n-áirítear Is Breá le Vici Béaloideas (Wiki Loves Folklore) (Feabhra–Márta) agus Seachtain na Gaeilge (1–17 Márta). Beidh tuilleadh nuashonruithe againn go luath, agus '''''ná déanaigí dearmad ar ár gcruinniú pobail ag deireadh na míosa ar an Máirt 27 Eanáir @ 18:00 ar líne.''''' 

'''&lt;u&gt;Lá Breithe: Wikipedia @ 25&lt;/u&gt;''' 

Beidh Vicipéid 25 bliain d'aois an Déardaoin seo (amárach), 15 Eanáir. Tá ceiliúradh fíorúil saor in aisce á reáchtáil ag an bhFondúireacht Wikimedia chun an sprioc thábhactach a cheiliúradh, atá bainte amach ag oibrithe deonacha.

📅 '''Cathain:''' Déardaoin 15 Eanáir 2026

🌍 '''Cá háit:''' Ar líne (saor in aisce)

🔗 '''Cláraigh:''' https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Wikipedia_25_Virtual_Celebration

Go raibh maith agaibh as a bheith mar chuid den phobal seo.

Le gach dea-ghuí,

Amy [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 17:26, 14 Eanáir 2026 (UTC)

== Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 ==

Dear Wikimedia communities,

We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year.

''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.''

In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects.

We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community.

📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]]

If you have questions about the project, please refer to the FAQs:  
* [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]]
* [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]]

''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]'''''

''Stay connected and receive updates:''  
* [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel]  
* [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list]

We look forward to collaborating with you and your community.


'''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 19:45, 16 Eanáir 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29879549 --&gt;

== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 

Dear Wiki Community,

We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.

The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.

;About the Campaign 
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices.

;What Can Participants Write About? 
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:

* Folk festivals, rituals, and celebrations  
* Folk dances, music, and traditional performances  
* Women and queer figures in folklore  
* Women in mythology and oral traditions  
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives  
* Fairy tales, folk stories, and legends  
* Folk games, sports, and cultural practices  

Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.

;How to Sign Up as an Organizer 
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:

# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] 
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool  
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline  
#* Local and international prizes  
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]  
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''

;Campaign Tools

The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:

* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.

Both tools are now available for use in the campaign.  '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''

;Learn More &amp; Get Support
For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.

If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.

;Join Us 
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.

Thank you and best wishes,
  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''

----

''Stay connected:''  
[[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp;
[[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Hello everyone,

We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe.

;About Wiki Loves Folklore 

'''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight:
* Folk traditions and rituals  
* Cultural festivals and celebrations  
* Traditional attire and crafts 
* Performing arts, music, and dance  
* Everyday practices rooted in folk heritage  

Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world.

[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] 

; Host a Local Edition 

As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to:
* Increase visibility of your region’s folk culture  
* Engage new contributors in your community  
* Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content  

'''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:'''  

If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know.

If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region.

;Get in Touch 
If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via:

* The project Talk pages  
* Email: '''support@wikilovesfolklore.org'''

We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail.

Warm regards,  

'''The Wiki Loves Folklore International Team'''
&lt;/div&gt;
[[Úsáideoir:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Plé úsáideora:MediaWiki message delivery|plé]]) 13:21, 18 Eanáir 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=29228188 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

21:01, 19 Eanáir 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;

== Meabhrúchán: Cruinniú Pobail - Dé Máirt 27 Eanáir ==

'''A chairde,'''

'''Meabhrúchán gasta go mbeidh ár gcéad chruinniú pobail don bhliain ar siúl Dé Máirt seo chugainn, an 27 Eanáir ag 18:00 UTC.'''

'''Nasc Google Meet:''' https://meet.google.com/mnw-pubq-xyc 

Beidh fáilte roimh chách, idir eagarthóirí nua agus eagarthóirí le taithí. Is deis iontach é seo chun bualadh le baill eile an phobail, ceisteanna a chur, agus páirt a ghlacadh i bpleanáil na bliana amach romhainn. 

Má tá ábhar ar bith ba mhaith leat a phlé, cuir in iúl dom roimh ré! 

Táimid ag súil go mór le sibh a fheiceáil ann!

Le meas, 

Amy (Bainisteoir Pobail, Pobal Éireann Wikimedia) [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 11:47, 20 Eanáir 2026 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Migration to Parsoid&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;em&gt;[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]&lt;/em&gt;

Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier.

If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation.

There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki.

To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]].
&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]&lt;/bdi&gt; 21:59, 23 Eanáir 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:ABreault (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-01-26_Wikipedias&amp;oldid=29972868 --&gt;

== IMPORTANT: Admin activity review ==

Hello. A policy regarding the removal of &quot;advanced rights&quot; (administrator, bureaucrat, interface administrator, etc.) was adopted by [[:m:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders|global community consensus]] in 2013. According to this policy, the [[:m:stewards|stewards]] are reviewing administrators' activity on all Wikimedia Foundation wikis with no inactivity policy. To the best of our knowledge, your wiki does not have a formal process for removing &quot;advanced rights&quot; from inactive accounts. This means that the stewards will take care of this according to the [[:m:Admin activity review|admin activity review]].

We have determined that the following users meet the inactivity criteria (no edits and no logged actions for more than 2 years):
# [[User:Evertype]] (administrator)

These users will receive a notification soon, asking them to start a community discussion if they want to retain some or all of their rights. If the users do not respond, then their advanced rights will be removed by the stewards.

However, if you as a community would like to create your own activity review process superseding the global one, want to make another decision about these inactive rights holders, or already have a policy that we missed, then please notify the [[:m:Stewards' noticeboard|stewards on Meta-Wiki]] so that we know not to proceed with the rights review on your wiki. Thanks, [[Úsáideoir:EPIC|EPIC]] ([[Plé úsáideora:EPIC|plé]]) 17:39, 14 Feabhra 2026 (UTC)

== Meabhrúchán: Cruinniú Pobail - Dé Máirt 24 Feabhra ==

A chairde,

Meabhrúchán gasta go mbeidh ár gcéad chruinniú pobail eile ar siúl ar líne '''Dé Máirt seo chugainn, an 24 Feabhra ag 18:00 UTC'''.

Nasc Google Meet: https://meet.google.com/mnw-pubq-xyc 

Beidh fáilte roimh chách, idir eagarthóirí nua agus eagarthóirí le taithí. Is deis iontach é seo chun bualadh le baill eile an phobail, ceisteanna a chur, agus páirt a ghlacadh i bpleanáil na bliana amach romhainn. Tá nuacht againn maidir le himeachtaí Sheachtain na Gaeilge agus nuasonraithe. 

Má tá ábhar ar bith ba mhaith leat a phlé, cuir in iúl dom roimh ré.

Táimid ag súil go mór le sibh a fheiceáil ann!

Le meas, 

Amy 

Bainisteoir Pobail, 

Pobal Éireann Wikimedia [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 08:45, 19 Feabhra 2026 (UTC)

== Meabhrúchán: Cruinniú Pobail - Dé Máirt 24 Feabhra ==

A chairde,

Meabhrúchán gasta go mbeidh ár gcéad chruinniú pobail eile ar siúl '''Dé Máirt seo chugainn, an 24 Feabhra ag 18:00 UTC'''.

Nasc Google Meet: https://meet.google.com/mnw-pubq-xyc 

Beidh fáilte roimh chách, idir eagarthóirí nua agus eagarthóirí le taithí. Is deis iontach é seo chun bualadh le baill eile an phobail, ceisteanna a chur, agus páirt a ghlacadh i bpleanáil na bliana amach romhainn. Tá nuacht againn maidir le himeachtaí Sheachtain na Gaeilge agus nuasonraithe eile. 

Má tá ábhar ar bith ba mhaith leat a phlé, cuir in iúl dom roimh ré.

Táimid ag súil go mór le sibh a fheiceáil ann!

Le meas, 

Amy 

Bainisteoir Pobail, 

Pobal Éireann Wikimedia [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 18:54, 19 Feabhra 2026 (UTC)

:Amy, a chara,
:Cathain a bheidh ár gcéad chruinniú pobail eile ar siúl?̴̴ [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 14:26, 22 Márta 2026 (UTC)

== Céiliúradh na mBan 2026 — Togra Nua! ==

A chairde, Mar chuid de [[metawiki:Wikimedia_Community_Ireland/Seachtain_na_Gaeilge#Campaigns|Seachtain na Gaeilge 2026 ag Pobal Éireann Wikimedia]] agus Mí Staire na mBan, tá tionscadal nua á sheoladh againn: &lt;nowiki&gt;'''
[[Vicipéid:Céiliúradh_na_mBan_2026|Céiliúradh na mBan 2026]]'''


&lt;/nowiki&gt; 

Is é an sprioc atá againn ná ailt a chruthú agus a fheabhsú faoi mhná Éireannacha, go háirithe mná atá ag cur na Gaeilge chun cinn ar líne agus sna meáin. 

Tá deais eagraithe agamsa, agus liosta ann de: 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; 'Mná Dearga' mná nach bhfuil ailt acu fós 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; 'Ailt le Feabhsú' ailt atá ann cheana ach a dteastaíonn obair uathu Is féidir libh bhur n-ainm a chur in aice le duine ar mhaith libh obair uirthi  

👉 [[Vicipéid:Céiliúradh na mBan 2026]]

Beidh [https://www.eventbrite.ie/e/bi-an-t-eolas-ceardlann-vicipeide-wikipedia-workshop-tickets-1982968870271 ceardlann ar siúl againn i gCorcaigh ar an 7ú Márta freisin] - saor in aisce le lón san áireamh. 

Tuilleadh eolais ar an leathanach tionscadail. 

Ar scáth a chéile a thagann na mná! 

💚  [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 09:57, 2 Márta 2026 (UTC)

== Requesting help with translating templates ==

Hello,&lt;/br&gt;
I have only recently joined the Irish language version of Wikipedia, and there are many templates missing here that I regularly use on the English language version. I think these should also be accessible here. I've tried reading up on how to copy over templates to another language version, but I'm still not sure how to do it properly. The following templates are the most important to me for now:
{{div col}}
*[[:en:Template:Au]]
*[[:en:Template:Speciesbox]]
&lt;!--*[[:en:Template:Cn]]--&gt;
*[[:en:Template:Automatic taxobox]]
*[[:en:Template:Unreferenced section]]
*[[:en:Template:Unreferenced]]
*[[:en:Template:More citations needed]]
*[[:en:Template:More footnotes needed]]
*[[:en:Template:More citations needed section]]
&lt;!--*[[:en:Template:collapsible list]]--&gt;
*[[:en:Template:Multiple issues]]
&lt;!--*[[:en:Template:Multiple image]]--&gt;
*[[:en:Template:CSS image crop]]
*[[:en:Template:Biota infobox]]
{{div col end}}
Can anyone here help me with this issue?&lt;/br&gt;
Greetings,&lt;/br&gt;[[Úsáideoir:Conan Wolff|Conan Wolff]] ([[Plé úsáideora:Conan Wolff|plé]]) 21:37, 15 Márta 2026 (UTC)

:Hi Conan. I'm pretty busy, but I'll try chip away at them in the coming days / weeks - [[Úsáideoir:Alison|&lt;span style=&quot;color:#FF823D;font-family: comic sans ms&quot;&gt;'''A&lt;font color= &quot;#FF7C0A&quot;&gt;l&lt;font color= &quot;#FFB550&quot;&gt;is&lt;/font&gt;o&lt;/font&gt;n'''&lt;/span&gt;]] &lt;sup&gt;[[Plé_úsáideora:Alison|plé]]&lt;/sup&gt; 21:48, 15 Márta 2026 (UTC)
::Hello @[[Úsáideoir:Alison|Alison]],&lt;/br&gt;
::that would be great, thank you!&lt;/br&gt;
::Greetings,&lt;/br&gt;[[Úsáideoir:Conan Wolff|Conan Wolff]] ([[Plé úsáideora:Conan Wolff|plé]]) 21:53, 15 Márta 2026 (UTC)

== Double spaces and punctuation/references; links ==

Hi, I don’t usually use Vicipéid but, in the sample of articles I have glanced through, I noticed a number of issues I believe can be easily addressed (assuming that bot edits are allowed here and that there is is an editor able to set one up).

* There are so many strings of spaces after and before punctuation in articles e.g. &quot;Ba í banríon na Réalta.   Bhí cumhachtaí dochreidte aici .        Dúradh gur bhean is cumhachtaí riamh í&quot;.
** Single spacing is definitely the norm nowadays and most of these strings of spaces are well over three characters long. I’d appreciate if someone would like to work on resolving this (if there is no one here who could facilitate this, I could try find someone on another wiki project who’d be willing to help).
** I think it should fairly straightforward for someone with bot knowledge to set one up so that it tidies all this up and would run continuously to maintain it. It would possibly involve automating a site wide search and replace of any string of space characters (starting with the longest) to a single character?

* An extremely similar issue is citations. There seems to be a lot of inconsistency in the formatting of citations some are before the punctuation others are after and they are often buffered by random strings of spaces
** This gives articles a messy appearance and I think citations after punctuation is the norm so a bot could potentially address this too?, though I am not sure on how it would best be carried out.

* Also, are there any standards for how mutations and inflection is handled in relation to links? e.g. I see a mix of n[[Dlí]]the and [[Dlí|nDlíthe]].
** Templates from (en) Wiktionary could probably be adapted to avoid clutter in the wikieditor:
*** e.g. for eclipsis (instead of &lt;nowiki&gt;[[link|xlink]])
{{u|link}} &gt;&lt;/nowiki&gt; [[link|xlink]], i.e. (instead of&lt;nowiki&gt; [[Contae Chiarraí|gContae Chiarraí]])
{{u|Condae Chiarraí}} &lt;/nowiki&gt; &gt; [[Contae Chiarraí|gContae Chiarraí]].
*** e.g. for lenition (instead of &lt;nowiki&gt;[[link|lxink]])
{{s|link}} &gt;&lt;/nowiki&gt; [[link|lxink]], i.e. (instead of&lt;nowiki&gt; [[Contae Chiarraí|Chontae Chiarraí]])
{{s|Condae Chiarraí}} &lt;/nowiki&gt; &gt; [[Contae Chiarraí|Chontae Chiarraí]].
** I’m using &lt;nowiki&gt;
{{u|FOO}}&lt;/nowiki&gt; for '''U'''rú and &lt;nowiki&gt;
{{s|FOO}}&lt;/nowiki&gt; '''S'''éimhiú. Obviously this would only work for inflected forms that simply involve adding an ending to the base spelling but I think it could still be a useful thing.
* Lastly the home page has several broken links or links to blank pages or pages that are very old and unhelpful for such a prominent position on the site, maybe someone could evaluate them?
[[Úsáideoir:Saighneánach|Saighneánach]] ([[Plé úsáideora:Saighneánach|plé]]) 03:42, 17 Márta 2026 (UTC)

:Hello @[[Úsáideoir:Saighneánach|Saighneánach]],&lt;/br&gt;
:I also noticed unnecessary spaces in articles, such as in the [[Special:Permalink/1189460|Rosaceae]] article. Given the small number of active editors on the Irish Wikipedia, I think it would be very handy to have a bot fix these smaller issues. However, I don't know how that would work technically.&lt;/br&gt;
:I think an Vicipéid would benefit greatly from expanding its technical possibilities and making more use of things like maintenance bots and further useful templates/ maintenance tags, as seen on the English Wikipedia. I believe this could make maintenance easier and improve the overall quality of the articles.&lt;/br&gt;
:Greetings, [[Úsáideoir:Conan Wolff|Conan Wolff]] ([[Plé úsáideora:Conan Wolff|plé]]) 10:51, 21 Márta 2026 (UTC)
::@[[Úsáideoir:Conan Wolff|Conan Wolff]] @[[Úsáideoir:Saighneánach|Saighneánach]]
::There are bots running on Vicipéid which are correcting some issues, but thank you for highlighting the above additional ones.
::We have a community meeting on 31st March (details in the next post below on the Halla Baile) and it would be great to have you there to dicsuss the above.
::@[[Úsáideoir:Saighneánach|Saighneánach]] could you please let us know which links are broken ro going to blank pages on the Príomhleathanach?
::Le dea-ghuí
::[[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 09:04, 24 Márta 2026 (UTC)Amy Uí Ríordáin
:::Hello @[[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]],&lt;/br&gt;
:::thanks for the invitation to the community meeting. I think I will join in, but I hope it would be fine if I speak English, since my Irish is quite limited and slow.&lt;/br&gt;
:::Greetings,&lt;/br&gt;[[Úsáideoir:Conan Wolff|Conan Wolff]] ([[Plé úsáideora:Conan Wolff|plé]]) 22:09, 25 Márta 2026 (UTC)
::::Haigh @[[Úsáideoir:Conan Wolff|Conan Wolff]]
::::The Community meetings with Wikimedia Community Ireland are done through English as the community is a mix of Irish speakers with varying levels and non Irish speakers 
::::We talk about both the Vicipéid work and also wider Wikimedia work in English and Irish focused on Irish culture, history and heritage, as well as Open Knowledge in Ireland. 
::::You can find our more on our [https://wikimedia.ie/ website] and also on [[metawiki:Wikimedia_Community_Ireland|our Meta Wiki Page]] (which has links to the previous meeting notes) 
::::Tá fáilte romhat, you're very welcome!  [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 09:53, 26 Márta 2026 (UTC)
::Bainisteoir Pobail
::[[metawiki:Wikimedia_Community_Ireland/ga|Pobal Éíreann Wikimedia]] [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 09:04, 24 Márta 2026 (UTC)

== Meabhrúchán: Cruinniú Pobail - Dé Máirt, 31 Márta ag 18:00 UTC. ==

A chairde,

Meabhrúchán gasta go mbeidh ár gcéad chruinniú pobail don bhliain ar siúl '''Dé Máirt seo chugainn, an 31 Márta ag 18:00 UTC'''.

Nasc Google Meet: https://meet.google.com/mnw-pubq-xyc 

Beidh fáilte roimh chách, idir eagarthóirí nua agus eagarthóirí le taithí. Is deis iontach é seo chun bualadh le baill eile an phobail, ceisteanna a chur, agus páirt a ghlacadh i bpleanáil na bliana amach romhainn. 

Má tá ábhar ar bith ba mhaith leat a phlé, cuir in iúl dom roimh ré.

Táimid ag súil go mór le sibh a fheiceáil ann!

Le meas, 

Amy 

Bainisteoir Pobail, 

Pobal Éireann Wikimedia [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 18:51, 23 Márta 2026 (UTC)
: Beidh mé ann! - [[Úsáideoir:Alison|&lt;span style=&quot;color:#FF823D;font-family: comic sans ms&quot;&gt;'''A&lt;font color= &quot;#FF7C0A&quot;&gt;l&lt;font color= &quot;#FFB550&quot;&gt;is&lt;/font&gt;o&lt;/font&gt;n'''&lt;/span&gt;]] &lt;sup&gt;[[Plé_úsáideora:Alison|plé]]&lt;/sup&gt; 09:09, 24 Márta 2026 (UTC)
::Yéééé - ag tnuth le tú a fheiceáil! [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 09:20, 24 Márta 2026 (UTC)
:::D.V&gt; beidh mé ann! ̃ [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 15:26, 24 Márta 2026 (UTC)
::::Iontach!  [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 09:54, 26 Márta 2026 (UTC)

== Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki ==

[Please help translate this message into your language]

Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contact_Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[metawiki:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[metawiki:Talk:Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|talk page]]. Additionally, I would like to translate this text: &quot;'''Legal &amp; safety contacts'''&quot;. The context is that I want to use it to [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;showMessage=wikimedia-legal-safety-contacts&amp;group=ext-wikimediamessages&amp;language=ga&amp;filter=&amp;optional=1&amp;action=translate translate a string on translatewiki.net] to help localise a link which will appear in the footer of the Czech Wikipedia later. Your support will be appreciated. Thank you in advance. – [[Úsáideoir:STei (WMF)|STei (WMF)]] ([[Plé úsáideora:STei (WMF)|plé]]) 18:38, 26 Márta 2026 (UTC)

:{{Déanta}} - [[Úsáideoir:Alison|&lt;span style=&quot;color:#FF823D;font-family: comic sans ms&quot;&gt;'''A&lt;font color= &quot;#FF7C0A&quot;&gt;l&lt;font color= &quot;#FFB550&quot;&gt;is&lt;/font&gt;o&lt;/font&gt;n'''&lt;/span&gt;]] &lt;sup&gt;[[Plé_úsáideora:Alison|plé]]&lt;/sup&gt; 16:16, 27 Márta 2026 (UTC)

== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}

Dear Wikipedians!

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.

The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.

🧩'''How to participate?'''

Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.

🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.

'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''

If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&amp;messages=&amp;language=en&amp;x=D banner] into your own language.

Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! 

[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 --&gt;

== Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) ==

Hello everyone,

This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as &lt;code&gt;Module:Itemgroup/list&lt;/code&gt;).

'''The Change:'''&lt;br /&gt;
Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. 

We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''.

'''What You Need To Do:'''&lt;br /&gt;
To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search.

'''Deadline:'''&lt;br /&gt;
We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles.

Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Úsáideoir:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Plé úsáideora:MediaWiki message delivery|plé]]) 17:11, 3 Aibreán 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29941252 --&gt;

== Meabhrúchán | Reminder : Cruinniú Pobail Dé Máirt 28 Aibreán | Community Meeting Tuesday 28 April ==

A chairde,

Meabhrúchán gasta - beidh ár gCruinniú Pobail ar siúl Dé Máirt seo chugainn, an 28 Aibreán ag 18:00 UTC, ar líne.

Just a quick reminder that our Community Meeting is taking place next Tuesday, 28 April at 18:00 UTC, online.

Beidh muid ag roinnt nuashonruithe agus ag eagrú na míonna amach romhainn le chéile.

We'll be sharing updates and organising the months ahead together.

-

'''Conas páirt a ghlacadh | How to join'''

Beidh an cruinniú ar Google Meet. [[metawiki:Wikimedia_Community_Ireland|Cliceáil anseo chun na sonraí a fháíl.]] 

Is féidir leat nótaí cruinnithe 2026 go dtí seo a léamh anseo: 

https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Community_Ireland/Meeting_minutes_2026#Next_meeting%3A_28_April_2026

Mura bhfuil d'ainm le feiceáil ar ár leathanach Meta fós, cuir leis é! 

https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Community_Ireland

Tá fáilte roimh chách - idir bhaill nua agus sheanbhaill! Táimid ag tnúth le sibh a fheiceáil! We look forward to seeing you!

Le meas, 

Amy 

Bainisteoir Pobail | Community Manager

Pobal Éireann Wikimedia | Wikimedia Community Ireland [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 10:41, 20 Aibreán 2026 (UTC)

:Tá an cruinniú anocht, 28 Aibreán, curtha ar ceal ar an drochuair. Beidh an chéad chruinniú eile ar siúl Dé Máirt, 26 Bealtaine ag 18:00 UTC+1, ar líne. Beidh an Nuachtlitir amach níos déanaí an tseachtain seo.
:Unfortunately, tonight's meeting, 28 April, is cancelled. The next meeting will take place on Tuesday, 26 May at 18:00 UTC+1, online. The Newsletter will be out later this week. [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 15:03, 28 Aibreán 2026 (UTC)

== Request for comment (global AI policy) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}}
A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}}
[[Úsáideoir:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Plé úsáideora:MediaWiki message delivery|plé]]) 00:57, 26 Aibreán 2026 (UTC)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30424282 --&gt;</text>
      <sha1>l7mfdh0hj1dqdvm18jz6k1vp9l4m3lm</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Risteard FitzGilbert de Clare, 2ú hIarla Penfro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2488</id>
    <revision>
      <id>1310746</id>
      <parentid>1294811</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T14:02:44Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Síol-beath-en</comment>
      <origin>1310746</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6014" sha1="rsz24pgw4g9g21rrlus23zlvcx1kaaq" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Íomhá:MarriageAoifeStrongbow.jpg|thumb|350px|''Pósadh Aoife agus Strongbow'' (1854) le Daniel Maclise.]]

Ba d'aicme uasal [[Tiarnas Angla-Normannach|Angla-Normannach]] agus Cambra-Normannach é '''Risteard FitzGilbert de Clare''' ailias '''Strongbow''' (''Arc-Fort'') (c. 1130 - [[20 Aibreán]] [[1176]], [[Baile Átha Cliath]]),an 2ú hIarla [[Sir Benfro|Phembróic]] agus Cunta Striguil (sa Bhreataine Bheag) agus Iarla [[Cúige Laighean|Laighean]] (in Éirinn), tiarna [[Saint-Martin-de-Bienfaite-la-Cressonnière|Bienfaite]] agus [[Orbec|d'Orbec]] (sa [[An Normainn|Normainn]]) a thosaigh ar [[Ionradh na Normannach ar Éirinn|choncas na Normannach ar Éirinn]] a bhaint amach.

==Cognóman==

Is é '''Strongbow''', an t-ainm is fearr aithne ar Risteárd, ach ní dócha gur tugadh sin air ar feadh a shaoil. Bhí cognómain de na tiarnaí eile Chambra-Normannacha agus Normannacha i bhFraincis na Normannach, mar a labhair na huaisle Fraincis agus, le cúpla eisceacht, scríobhadh doiciméid oifigiúla i Laidin le linn na tréimhse seo. Is cosúil gur tháinig an mearbhall chun cinn nuair a bhí ainm Risteáird á aistriú go Laidin.&lt;ref&gt;Goodrich Castle and the families of Godric Mapson, Monmouth, Clare, Marshall, Montchesney, Valence, Despenser and Talbot&lt;/ref&gt; Scríobhadh a ainm sa Liber de Wintonia idir 1300 agus 1304 (os cionn 120 bliain tar éis a bháis) mar &quot;Ricardus cognomento Stranghose Comes Strugulliae (Gaeilge: ''Richard Stranghose iarla Striguil'').&quot; Chuir an croiniceoir seo Stranghose go hearráideach (luiteoga coigríche) ann mar cognóman, nuair atá sé i bhfad níos dóchúla gur litriú athraitheach nó tras-scríobh an logainm 'Striguil' a bhí i gceist a dtugtar Strangboge, Stranboue nó Stranbohe in athscríbhinní eile. Ní go dtí an ceathrú haois déag go bhfuil ainm Risteáird aistrithe mar Strongbow ar deireadh: &quot;Earl Richard son of Gilbert Strongbow [earl of Shropshire].&lt;ref&gt;Brut y Tywysogyon or The Chronicle of the Princes. Peniarth Ms. 20 version, ed. and trans. T. Jones [Cardiff, 1952], 65. Richard vabGilbert Stragbow[iarll Amhwydic], Brenhinedd y Saeson or The Kings of the Saxons, ed. and trans. T. Jones [Cardiff, 1971], 170.&lt;/ref&gt;

==Gairmréim==
Ba mhac le Gilbert de Clare, céad Iarla Phembróic agus Isabel de Beaumont &lt;ref&gt;Cokayne 1945, p. 352&lt;/ref&gt; é Risteárd. Fuair ​​athair Risteáird bás thart ar 1148, nuair a bhí sé tuairim is 18 mbliana d'aois, agus fuair Risteárd an teideal 'Cunta Striguil' Iarla Phembróic le hoidhreacht. Is dócha nár aithníodh an teideal seo ag corónú [[Anraí II Shasana|Anraí II]] sa bhliain 1154.&lt;ref&gt;M. T. Flanagan, 'Clare, Richard fitz Gilbert de, second earl of Pembroke (c.1130–1176)', ''Oxford Dictionary of National Biography'', Oxford University Press (2004)&lt;/ref&gt; 

Mar mhac an chéad 'iarla', tháinig sé i gcomharbacht ar eastáit a athar i 1148,&lt;ref name=&quot;EB1911&quot;&gt;{{Cite EB1911|wsteideal=Pembroke, Earls of|volume=21|page=78}}&lt;/ref&gt;  ach bhain Anraí II an teideal uaidh sa bhliain 1154 mar gur taobhaigh Risteárd leis an Rí Stiofán Shasana i gcoinne mháthair Anraí, an Banimpire Matilda.&lt;ref name=&quot;HII193&quot;&gt;Warren 1973, p. 193&lt;/ref&gt; 

Thug a lucht comhaimseartha an t-ainm Cunta Striguil air, as ucht a thiarnas i dtailte teorann na Breataine Beaga i Striguil, áit a raibh dúnfort aige in áit ar a dtugtar Cas-gwent air anois, i Sir Fynwy mBealtaine ar an abhainn Afon Gwy.&lt;ref&gt;Orpen 1911, pp.85–9&lt;/ref&gt;  Chonaic sé deis chun a fhortún a aisiompú i 1168 nuair a bhuail sé le Diarmait Mac Murchada, Rí Laighean.&lt;ref&gt;Warren 1973, p. 114&lt;/ref&gt;

Mar chúitimh, fuair Strongbow iníon Dhiarmada mar chéile agus rinneadh oidhre an rí de. Ach b'éigean dó géilleadh do cheannas Rí Shasana agus na [[An Normáin|Normainne]], [[Anraí II Shasana|Anraí II]] agus ní raibh sé riamh ina rí ar [[Laighean|Chúige Laighean]].

B'iad Gilbert de Clare, Céad Iarla Phembróic agus Isabel de Beaumont a thuismitheoirí. Fuair a athair Gilbert [[bás]] nuair a bhí Risteárd thart fá ocht mbliana déag d'aois, agus fuair sé teideal a athair trí oidhreacht. Ach sa bhliain 1168 bhí seo caillte nó forghéillte aige.
== Éire ==
Sa bhliain 1166 thug [[Diarmuid Mac Murchadha]], Rí Laighean, a aghaidh ar Bhristó (Béarla: Bristol), Shasana&lt;ref&gt;[https://books.google.ie/books?id=Djtw3jEPn5sC&amp;pg=PA187&amp;lpg=PA187&amp;dq=Dervorguilla+ruairi&amp;source=bl&amp;ots=dsXLryXBTu&amp;sig=YOrnlQ_tUSE0nI16Ej9S_U68Ihk&amp;hl=ga&amp;sa=X&amp;ved=0CCEQ6AEwAWoVChMIx8_uybKQyQIVxtcaCh1lvgNH#v=onepage&amp;q=Dervorguilla%20ruairi&amp;f=false Hutchinson Illustrated Encyclopedia of British History, p187]&lt;/ref&gt;, chun bualadh le Roibéard FitzHarding, ceannaithe saibhir de chuid na cathrach. Thairg seisean comhairle do Dhiarmuid imeacht leis chun na Fraince agus a scéal ar fad do chur faoi bhráid [[Anraí II Shasana|Anraí II]]. Bhuaileadar le chéile áit éigin i [[Aquitaine|nAquitaine]], sa deireadh.
Ghlac Anraí Rí le Diarmuid ina ghialla dhó, agus tharraing sé cáipéis ag ceadú dó dhuine ar bith i dtailte na bPlantagenetach cabhrú leis chun a ríocht do bhuachaint ar ais.

Thosnaigh Diarmuid agus FitsHarding cuardach i measc na n-uasal Normannach féachaint cé a bheadh sásta troid le Diarmuid in Éirinn. 

Shochraigh Riocard de Clare, mac le Gilbert de Clare agus oidhre ar iarlacht Phembroic, nach raibh ann ach scáil, dul san bhfiontar le Diarmuid. D'ofráil Diarmuid a iníon Aoife dó le pósadh agus oidhreacht Laighean nuair a gheobhadh Diarmuid bás.

== Féach freisin ==
== Tagairtí ==
{{reflist}}

== Naisc sheachtracha ==

{{Síol-beath-en}}
{{Síol-cy}}
{{Síol-beath-ie}}

{{DEFAULTSORT:de Clare, Risteard FitzGilbert}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1130]]
[[Catagóir:Básanna i 1176]]
[[Catagóir:Angla-Normannaigh]]
[[Catagóir:Breatnaigh in Éirinn sna Meánaoiseanna]]
[[Catagóir:Daoine na Meánaoise]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Polaiteoirí na hÉireann]]
[[Catagóir:Tiarnas Briotanach na hÉireann]]
[[Catagóir:Uaisleacht Éireannach]]</text>
      <sha1>rsz24pgw4g9g21rrlus23zlvcx1kaaq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>25 Aibreán</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3764</id>
    <revision>
      <id>1310775</id>
      <parentid>1310198</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T14:54:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Conradder</username>
        <id>34685</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tarluithe eile */</comment>
      <origin>1310775</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4424" sha1="93mf4ozkapni3ox0ils88ffocxhilr0" xml:space="preserve">{{Aibreán}}
Is é an '''25 Aibreán''' an 115ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 116ú lá i mbliain bhisigh. Tá 250 lá fágtha sa bhliain.

== Féilte ==
* [[An Astráil]], [[an Nua-Shéalainn]] - Lá ANZAC

== Daoine a rugadh ar an lá seo ==
* [[1284]] — [[Éadbhard II Shasana|Éadbhard II]], rí Shasana (b.[[1327]]) 
* [[1599]] — [[Oilibhéar Cromail]], an Tiarna Cosantóra (b.[[1658]])
* [[1694]] — [[Richard Boyle, 3ú hIarla Burlington]], ailtire Sasanach (b. [[1753]])
* [[1769]] — [[Marc Isambard Brunel]], innealtóir Francach (b. [[1849]])
* [[1868]] — [[Willie Maley]], bainisteoir sacair (b.[[1958]])
* [[1874]] — [[Guglielmo Marconi]], innealtóir leictreach, ceannródaí raidió (b.[[1937]])
* [[1896]] — [[Frank Carney]], polaiteoir Éireannach (b. [[1932]])
* [[1898]] — [[Stefania Turkewich]], cumadóir, pianódóir agus ceoleolaí Úcránach (b. [[1977]])
* [[1900]] — [[Wolfgang Pauli]], fisiceoir agus buaiteoir Dhuais Nobel (b. [[1958]])
* [[1902]] — [[Cormac Breslin]], polaiteoir Éireannach (b. [[1978]])
* [[1903]] — [[Andrey Kolmogorov|Andrey Nikolayevich Kolmogorov]], matamaiticeoir Rúiseach (b. [[1987]])
* [[1932]] — [[William Roache]], aisteoir Sasanach
* [[1940]] — [[Al Pacino]], aisteoir
* [[1942]] — [[Jon Kyl]], polaiteoir Meiriceánach
* [[1945]] — [[Björn Ulvaeus]], amhránaí Sualannach
* [[1946]] — [[Talia Shire]], ban-aisteoir Meiriceánach 
* [[1947]] — [[Johan Cruyff]], imreoir sacair (b. [[2016]])
* [[1952]] — [[Jacques Santini]], imreoir sacair agus bainisteoir Francach
* [[1954]] — [[Róisín Shortall|Róisín Ní Shoirtéil]], polaiteoir Éireannach
* [[1963]] — [[David Moyes]], imreoir sacair
* [[1969]] — [[Gina Torres]], ban-aisteoir Meiriceánach
* [[1969]] — [[Renée Zellweger]], ban-aisteoir agus léiritheoir Meiriceánach
* [[1975]] — [[Dara Ó Cinnéide]], peileadóir
* [[1981]] — [[Felipe Massa]], tiománaí Foirmle a hAon
* [[1987]] — [[Johann Smith]], imreoir sacair Meiriceánach
* [[1990]] — [[Jan-Lennard Struff]], imreoir leadóige Gearmánach

== Daoine a fuair bás ar an lá seo ==
* [[1054]] — [[Pápa Leon IX]], Pápa Gearmánach ó 1049–1054 (r. [[1002]])
* [[1342]] — [[Pápa Beinidict XII]] (r. [[1285]])
* [[1744]] — [[Anders Celsius]], réalteolaí (r. [[1701]])
* [[1840]] — [[Siméon Denis Poisson]], matamaiticeoir Francach (r. [[1781]])
* [[1970]] — [[Anita Louise]], ban-aisteoir (r. [[1915]])
* [[1972]] — [[George Sanders]], aisteoir Briotanach (r. [[1906]])
* [[1972]] — [[Patrick O'Reilly (polaiteoir neamhspleách)|Patrick O'Reilly]], polaiteoir Éireannach (r. [[1893]])
* [[1995]] — [[Ginger Rogers]], ban-aisteoir rinceoir (r.[[1911]])
* [[2007]] — [[Alan Ball]], fear spóirt Sasanach (r.[[1945]])
* [[2012]] — [[Louis le Brocquy]], péintéir Éireannach (r. [[1916]])
* [[2012]] — [[Paul L. Smith]], aisteoir Meiriceánach (r. [[1936]])
* [[2019]] — [[Feargal Quinn]], polaiteoir agus fear gnó na hÉireann (r. [[1936]])
* [[2023]] — [[Harry Belafonte]], amhránaí Meiriceánach (r. [[1927]])

== Tarluithe eile ==
* [[1792]] - Chum [[Claude Joseph Rouget de Lisle]] ''&quot;[[La Marseillaise]]&quot;'' ([[amhrán náisiúnta]] na [[Fraince]]).
* [[1859]] - Thosaigh innealtóirí Francacha agus Briotanacha tógáil den [[Canáil Shuais|Chanáil Shuais]]
* [[1898]] - D'fhógair na [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stáit Aontaithe]] [[cogadh]] ar [[an Spáinn]].
* [[1915]] - [[Lá ANZAC]] Chuaigh na trúpaí Astrálacha agus Nua-Shéalannacha (ANZAC - Cór Airm na hAstrálaí agus na Nua-Shéalainne) ar chósta na Tuirc san áit a bhfuil &quot;ANZAC Cove&quot; inniu, ar an 25 Aibreán
* [[1961]] - Tugadh [[Robert Noyce]] paitinn don [[Ciorcad iomlánaithe|Chiorcad iomlánaithe]]
* [[1983]] - Chomhlíon [[Iosrael]] a aistarraingt as an [[Leithinis Síonáí]] de réir na g[[Comhaontuithe Camp David]]
* [[2005]] - Glacadh leis [[an Bhulgáir]] agus [[an Rómáin]] isteach san [[An tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]].
* [[2007]] - Tharla an t[[sochraid]] do [[Boris Yeltsin]]
* [[2015]] - [[Crith talún Neipeal Aibreán 2015|Tharla crith talún]] i [[Neipeal]]. Fuair 8,964 duine bás agus gortaíodh 21,952
* [[2026]] - [[Lámhach Comhfhreagraithe an Tí Bháin 2026|Scaoileadh urchair]] san óstán a bhí ag óstáil Dhinnéar Chomhfhreagraithe an Tí Bháin.

[[Catagóir:Dátaí|0425]]
[[Catagóir:Míonna|Aibreán, 25]]</text>
      <sha1>93mf4ozkapni3ox0ils88ffocxhilr0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Saddam Hussein</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6660</id>
    <revision>
      <id>1310794</id>
      <parentid>1243262</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T16:38:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>CommonsDelinker</username>
        <id>440</id>
      </contributor>
      <comment>Ag baint [[:Íomhá:Saddam_Hussain_Duty_Uniform.jpg|Saddam_Hussain_Duty_Uniform.jpg]] amach, scrios [[commons:User:Jameslwoodward|Jameslwoodward]] é ón Chómhaoin mar: per [[:c:Commons:Deletion requests/File:Saddam Hussain Duty Uniform.jpg|]]</comment>
      <origin>1310794</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8083" sha1="a7vj72fzn4p0g3yrp1meugranp3uw8a" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
B'é '''Saddām Hussein ʻAbd al-Majīd al-Tikrīt''' ([[28 Aibreán]], [[1937]] - [[30 Nollaig]], [[2006]]), uaireanta litrithe mar '''Husayn''' nó '''Hussain'''; ([[Araibis]]: صدام حسين عبد المجيد التكريتي) uachtarán na h[[An Iaráic|Iaráice]] ó [[1979]] go [[2005]].

==Teacht i gcumhacht==
Tháinig Saddam chun cinn mar bhall de Pháirtí Ba'ath na hIaráice. Bhí páirt lárnach aige i Réabhlóid an 17ú Iúil sa bhliain 1968. 
Gan mórán moill, rinne Leas-Uachtarán de, faoi cheannasaíocht an Ghinearáil [[Ahmed Hassan al-Bakr]]. Bhí an Ginearál ag dul in aois agus bhí lán muinín aige as Saddam mar fhear láidir a choimeádfadh a chuid céilí comhraic agus naimhde  ón doras. 

Le linn na [[1970idí]], dhaingnigh sé a dhlúth-ghreim ar gach ní den [[rialtas]] agus chuir airgead nua [[ola]] le borradh as cuimse le [[Eacnamaíocht|geilleagar]] na tíre. Cé go raibh a chomh-[[Sunnaíoch|Sunnaígh]] ach ina mionlach beag sa tír, orthu siúd a bhronn sé na poist ba mhó.

==Cogadh Iaráin - Iaráic==
Ar an [[22 Meán Fómhair]] [[1980]], rinne Saddam Hussein ionradh ar an [[An Iaráin|Iaráin]].  Idir na blianta 1980-1988, maraíodh b'fhéidir 1,000,000 ar an dá thaobh&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.britannica.com/event/Iran-Iraq-War|teideal=Iran-Iraq War {{!}} Causes, Summary, Casualties, &amp; Facts|language=en|work=Encyclopedia Britannica|dátarochtana=2020-09-22}}&lt;/ref&gt;.  Úsáideadh [[Airm ollscriosta|airm ceimiceacha]] ar shibhialtaigh, go háirithe i mBaşûr (An [[An Chordastáin|Chordastáin]] Theas san Iaráic).
[[Íomhá:Saddam-family-Pre1995.jpg|clé|mion|150x150px|Muintir Hussein - 1980idí]]
Thacaigh an t[[Iarthar na hEorpa|Iarthar]] le Saddam Hussein.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=United States support for Iraq during the Iran–Iraq War|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=United_States_support_for_Iraq_during_the_Iran%E2%80%93Iraq_War&amp;oldid=979166797|journal=Wikipedia|date=2020-09-19|language=en}}&lt;/ref&gt; Chuir an cogadh tús le breis imní i dtaobh soláthairtí [[ola]] agus thug sé spreagadh láidir maidir le dlús a chur le forbairt foinsí eile [[Fuinneamh|fuinnimh]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://archive.oireachtas.ie/1984/REPORT_08021984_1_ga.html|teideal=Committee Reports::Report No. 01 - Community Aid for Solid Fuel Production::08 February, 1984::Report|work=archive.oireachtas.ie|dátarochtana=2020-09-22}}&lt;/ref&gt;[[Íomhá:Bergan oil field fire.jpg|mion|Feabhra, 1991: Chuir fórsaí míleata Saddam Hussein olacheantair [[Cuáit|Chuáit]] le tine.|clé|225x225px]]

==Cogadh na Murascaille== 
I ndiaidh dó cogadh a throid i gcoinne na hIaráine, rinne Saddam Hussein, ionradh ar Chuáit in 1990. Spreag sé seo [[Cogadh na Murascaille]] in 1990-1991, cogadh a chaill an Iaráic.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://ccea.org.uk/downloads/docs/Support/Comhaid%20Firic%C3%AD%3A%20Aonad%202/2020/Comhaid%20Firic%C3%AD%20Aonad%202%20-%20Teacht%20Chun%20Cinn%20Teannas%20Nua%2C%201991%E2%80%932003.pdf|teideal=Stair GCSE|údar=ccea.org.uk|dátarochtana=2021|archivedate=2021-02-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210206133010/https://ccea.org.uk/downloads/docs/Support/Comhaid%20Firic%C3%AD%3A%20Aonad%202/2020/Comhaid%20Firic%C3%AD%20Aonad%202%20-%20Teacht%20Chun%20Cinn%20Teannas%20Nua%2C%201991%E2%80%932003.pdf}}&lt;/ref&gt;

Bhí an bua ag na gComhguallithe ar an [[28 Feabhra]] [[1991]], ach níor cuireadh an ruaig ar Saddam Hussein. Agus iad ag teith ó Chuáit, dhóigh na hIarácaigh a lán de na [[tobar|tobair]] [[ola]] atá go flúirseach sa [[tír]] seo.

Tar éis Cogadh na Murascaille, bhí cuid mhór daoine buartha go raibh Saddam Hussein go fóill ag leanúint leis ag tógáil airm ollscriosta. 

==Cogadh na hIaráice==
Ar an [[19 Márta]] [[2003]] chuir an chomhghuaillíocht tús leis an gcogadh in aghaidh Saddam Hussein&lt;ref&gt;[http://www.beo.ie/alt-impleachtai-fadtearmacha-chogadh-na-hiaraice.aspx beo.ie, EAGRÁN 24 · AIBREÁN 2003]&lt;/ref&gt;.

Rinne comhghuaillíocht ina raibh Stáit Aontaithe Mheiriceá sa diallait air [[Cogadh na hIaráice|ionradh ar an Iaráic]] chun Saddam a ruaigeadh as oifig. Bhí Uachtarán na Stáit Aontaithe [[George W. Bush]] agus Príomhaire na Breataine [[Tony Blair]] ag cur ina leith le fada an lae ach go míchruinn, go raibh [[airm ollscriosta]] ina seilbh aige, gan trácht ar nascanna le h-al-Qaeda

==Gabháil agus bású==
[[Íomhá:SaddamSpiderHole.jpg|clé|mion|150x150px|Gabháil Hussein i Tikrit i 2005]]
Ar an [[13 Nollaig]] [[2003]] ghabh trúpaí Mheiriceá Saddam Hussein.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Trial of Saddam Hussein|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Trial_of_Saddam_Hussein&amp;oldid=981767249|journal=Wikipedia|date=2020-10-04|language=en}}&lt;/ref&gt;  Thosaigh triail os comhair Bhinse Speisialta na hIaráice ar 19 Deireadh Fómhair 2005, inar cúisíodh Saddam Hussein agus seachtar eile i gcoireanna in aghaidh na daonnachta i dtaca le Sléacht Dujail sa bhliain 1982.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/UCDSchoolofLaw/posts/3757246864299610|teideal=Saddam|údar=Scoil Dlí, COBÁC|dáta=|language=ga|work=www.facebook.com|dátarochtana=2020-10-22}}&lt;/ref&gt;{{fíoras|A Facebook post???}}

Ciontaíodh é agus gearradh pionós an bháis air ar an 5 Samhain 2006. Rinne [[Amnesty International]] agus grúpaí eile cáineadh géar, ag rá gur chuir an [[rialtas]] isteach ar na breithiúna agus go raibh srianta míchuí ar abhcóidí na gcosantóirí. Ina theannta sin, ba mhór an cáineadh a rinneadh ar an méid tionchair a bhí ag [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|údaráis SAM]] ar thionscnamh agus ar riaradh na n-imeachtaí in aghaidh Saddam agus a chomh chosantóirí.

Crochadh Saddam i &quot;Camp Justice&quot;, suite i Kazimain in aice le [[Bagdad]] ar [[30 Nollaig]] [[2006]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Execution of Saddam Hussein|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Execution_of_Saddam_Hussein&amp;oldid=982686027|journal=Wikipedia|date=2020-10-09|language=en}}&lt;/ref&gt; Crochadh é sular cuireadh tháinig triail eile chun críche, inar cúisíodh i g[[cinedhíothú]] é, i dtaobh fheachtas Anfal ag deireadh na [[1980idí]].

== Gailearaí ==
&lt;gallery&gt;
Íomhá:Saddam Hussain 1980.jpg|1980
Íomhá:Saddam Hussein villa.jpg|Villa Hussein in Arbil, scriosta i 2003
Íomhá:Field Marshal Saddam Hussein.jpg|1988
Íomhá:Saddamcapture.jpg|Gabháil Hussein  i 2005
&lt;/gallery&gt;

== Féach freisin ==

* [[Cogadh Iaráin - Iaráic]]
* [[Cogadh na Murascaille]] 
* [[Cogadh na hIaráice]].  Maraíodh 100,000 sibhialtach, ar a laghad, idir 2003 agus 2007 ,,, is dócha i bhfad níos mó. De réir PLOS, fuair 405,000 bás, díreach agus indíreach, idir 2003-2011.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Mortality in Iraq Associated with the 2003–2011 War and Occupation: Findings from a National Cluster Sample Survey by the University Collaborative Iraq Mortality Study|url=https://journals.plos.org/plosmedicine/article?id=10.1371/journal.pmed.1001533|journal=PLOS Medicine|date=15 DFómh 2013|issn=1549-1676|pages=e1001533|volume=10|issue=10|doi=10.1371/journal.pmed.1001533|language=en|author=Amy Hagopian, Abraham D. Flaxman, Tim K. Takaro, Sahar A. Esa Al Shatari, Julie Rajaratnam, Stan Becker, Alison Levin-Rector, Lindsay Galway, Berq J. Hadi Al-Yasseri, William M. Weiss, Christopher J. Murray, Gilbert Burnham}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Casualties of the Iraq War|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Casualties_of_the_Iraq_War&amp;oldid=1032869540|journal=Wikipedia|date=2021-07-10|language=en}}&lt;/ref&gt;

==Tagairtí==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Hussein, Saddam}}

{{DEFAULTSORT:Hussein, Saddam}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1937]]
[[Catagóir:Básanna in 2006]]
[[Catagóir:Daoine a ciontaíodh i gcoireanna cogaidh]]
[[Catagóir:Daoine curtha chun báis]]
[[Catagóir:Daonchairde]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Moslamaigh]]
[[Catagóir:Náisiúnaithe]]
[[Catagóir:Polaiteoirí na hIaráice]]
[[Catagóir:Réabhlóidithe]]
[[Catagóir:Sóisialaithe]]
[[Catagóir:Uachtaráin]]
[[Catagóir:Úrscéalaithe]]</text>
      <sha1>a7vj72fzn4p0g3yrp1meugranp3uw8a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Seán Bán Mac Meanman</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6716</id>
    <revision>
      <id>1310867</id>
      <parentid>1258539</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T10:21:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-24367-81</username>
        <id>73682</id>
      </contributor>
      <comment>/* Féach freisin */</comment>
      <origin>1310867</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4928" sha1="crcp6tjgrnd4nbz5e179ju7jj625vt5" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}} 

Máistir scoile agus scríbhneoir [[Gaeilge]] a bhí i '''Seán Bán Mac Meanman''', agus é ag scríobh lón léitheoireachta do na gasúirí scoile thar aon dream eile. Rugadh ar an gCionn Garbh i bparóiste Inis Caoil, [[Contae Dhún na nGall|Tír Chonaill]], ar an [[12 Nollaig]] [[1886]], agus d'éag sé ar an [[7 Samhain]] [[1962]]. Feirmeoir bocht agus seanchaí ab ea a athair, Peadar Mac Meanman. Maidir lena mháthair, Máire, is é an sloinne a bhí uirthi ná Nic Ailín, ach is é an leagan oifigiúil a bhí i rollaí na n-údarás ná Campbell. Bhí lúb bheag ghaoil ag a mháthair le Patrick McGill, scríbhneoir Béarla.

D'fhreastail sé ar Scoil Náisiúnta an Chinn Ghairbh nuair a bhí sé ina bhuachaill, ach maidir leis an n[[Gaeilge]], sa bhaile a d'fhoghlaim sé í a léamh is a scríobh. Ina dhiaidh sin chuaigh sé ag staidéar i gColáiste Uladh, agus bhí cead iontrála aige in Ollscoil Londan freisin chomh maith is a d'éirigh leis sna scrúduithe iontrála.

Náisiúnaí dílis a bhí ann. Chaith sé seal nó dhó i bpríosún Dhoire ar son a chuid gníomhaíochtaí le linn Chogadh na Saoirse. Ba óráidí maith é agus thugadh sé óráidí ag cruinnithe de chuid na nÓglach agus Sinn Féin. Bhí sé ina bhreitheamh sna cúirteanna Poblachtacha.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=158&amp;AspxAutoDetectCookieSupport=1|teideal=MAC MEANMAN, Seaghán (1886–1962)|language=ga-IE|work=ainm.ie|dátarochtana=2024-12-21}}&lt;/ref&gt;

Chleachtaíodh sé ealaín an tseanchaí thraidisiúnta ina chuid scéalta, a raibh fíor-bhlas Ghaeilge Lár Thír Chonaill orthu. Is léiriú maith iad a chuid scríbhinní ar mheon agus ar nósanna na [[Gaeltacht]]a sa [[19ú haois|naoú haois déag]], agus canúint shaibhir iontu. Bíodh is go bhfuil meon an chráifeachais i gcuid de na scéalta cineál coimhthíoch ag duine an lae inniu, is dócha go gcuirfeadh ábhar scríbhneora Gaeilge an-suim iontu le blas na canúna a tharraingt air féin, go háirithe i bhfianaise an mheatha atá tagtha ar Ghaeilge Lár Thír Chonaill mar ghnáthurlabhra phobail.

Thiar sna [[1990í|nóchaidí]], cuireadh scéalta foilsithe Sheáin Bháin i gcló ina dtrí dhíolaim, mar atá, ''An Chéad Mhám'', ''An Dara Mám'', agus ''An Tríú Mám''. Thairis sin, tá bailiúchán ábhair eile foilsithe faoin teideal ''Cnuasach Céad Conlach''. Dealraíonn sé, áfach, go bhfuil tuilleadh le teacht, nó scríobh Seán Bán leabhar faoi stair na h[[Éire]]ann nár foilsíodh riamh, agus an lámhscríbhinn ag fanacht le duine a chuirfeadh in eagar í.

== Saothar ==
* ''[http://www.smo.uhi.ac.uk/gaeilge/corpus/Meanman/Colm_Cille.html Colm Cille]'' (Tá an sliocht seo scríofa sa litriú réamh[[An Caighdeán Oifigiúil|chaighdeánach]])
* MAC MEANMAN, Seán Bán: ''An Chéad Mhám''. Coiscéim, Baile Átha Cliath 1990 (gearrscéalta) Lár Thír Chonaill
* MAC MEANMAN, Seán Bán: ''An Dara Mám''. Coiscéim, Baile Átha Cliath 1991 (gearrscéalta) Lár Thír Chonaill
* MAC MEANMAN, Seán Bán: ''An Tríú Mám''. Coiscéim, Baile Átha Cliath 1992 (aistí) Lár Thír Chonaill
* MAC MEANMAN, Seán Bán: ''Cnuasach Céad Conlach''. Coiscéim, Baile Átha Cliath 1989 (béaloideas) Lár Thír Chonaill

== Féach freisin ==

* [[Daonáireamh 1926]] [https://nai-census-images-private.s3.amazonaws.com/c26/STAT_1_8/68_Kingarrow/Kingarrow_0348_0012_0005_0_00006.PDF?AWSAccessKeyId=ASIA5EATNYDCEIWIUQKU&amp;Signature=n%2Bbn80nNtHC5gpbPQXKm2LOjkGw%3D&amp;x-amz-security-token=IQoJb3JpZ2luX2VjECYaCWV1LXdlc3QtMSJGMEQCIHaY7AGM9aRnpFZtN2E3LfZx1VVKppT9iKVD7kT8Tew7AiBtZU5afz2xQMqE7eahzAeT%2BAVkWeI24nWqL0%2FHAg56ACrwAwjv%2F%2F%2F%2F%2F%2F%2F%2F%2F%2F8BEAAaDDkwMTk4Mzg3OTM2NCIMhf9s8WMwcsvGmkXPKsQD%2BQi7AuMACPx3ITKyGqFKu9V5quCp2rzPtdcUx7cM51QINsY%2B1T6ic9fb6mZNxht%2FjFK%2Bq9eQyYRzpsKY2kqL1CNoRdNPJi9FgErEkWGMbzUz4Ac9uhK2ZF8fSlH7Ytq6AKyQYNSCDaS2f8ytRZWcjxNyq4w2SRqk4bNAJnNqlQGIUV1gA8%2BvC4yC%2Ff%2BQ1h%2BbbXoCeGz1gio0GSH%2F8E9Qv9eUAhrahGNUAIrr2xmHq1iE77NPn85br%2FesYeM1AfDKi4NsAnw1pRLNTR2wMYQj3xU3cXDb%2BUuMPio3foZjLXTuL3wTQDIOFWLzbPsePvgQP4%2FUK0iR5tc1YCg%2Bol7mnfl%2FQNiJwh8%2B0xkiimtYMZOULAvYTF8KJXGyYWhCnn%2BcFiAivZlMbTqLrE0PU1NUCRaNVDOUrJWWmhpTzizAW0ZSb%2F1GekXH4MzQ239KpJWg%2F3k3YekmPPzW4YOs%2BeE6ELGg1zI%2Fe6I9H3xeesO%2BUn6glJG5KgjJDIkl%2BXfoDSnM3Y0eDZDOrRjsFd3x4RvNbCCUZ%2F3SDltbNqyCz%2FPsL9RlWwFX9Sm805WMovtZB50RA93Lr3kqM1m2zKB0LcpyJOREe4AwoMDGzwY6pgHozIIKdv2SMdum0XjNgFC7Bumbapb0VNBYjITUMi%2BWbA6CzkDV39XTyi%2Fc8N1x6NANMg%2B4Ml2DnQHQWTlgnty10SxQXPztEOLyAbJcpjOc1JhM9JbUEI5FOQyiqlau6RSZeRf9qHeo0Nb6GUbNqxMlB8h2TxTG2qi%2FMPUBmXrvbRHSWG6dSuyU5BCnh%2Fc29bgHC%2BHFN6JpYQ9FXCszXxGVXTbO99pK&amp;Expires=1777461610]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Naisc sheachtracha ==

{{síol-ie}}

{{DEFAULTSORT:Meanman, Sean Ban Mac}}
[[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Dhún na nGall]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1886]]
[[Catagóir:Básanna i 1962]]</text>
      <sha1>crcp6tjgrnd4nbz5e179ju7jj625vt5</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eilís I Shasana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6763</id>
    <revision>
      <id>1310772</id>
      <parentid>1295423</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T14:14:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Síol-beath-en</comment>
      <origin>1310772</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1307" sha1="5nckiqvbom5bl3bv31v659rk89x0lvc" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Bhí '''Eilís I''' ([[7 Meán Fómhair]] [[1533]] – [[24 Márta]] [[1603]]) ina banríon ar [[Sasana|Shasana]] agus ar [[Éirinn]] ón [[17 Samhain]] [[1558]] go dtí lá a báis in 1603. B'ise an monarc deireanach de rítheaghlach na dTúdarach. Thugtaí ''Gloriana'', nó ''Good Queen Bess'', uirthi freisin. Tháinig sí i gcomharbas ar a leathdheirfiúr [[Máire I Shasana|Máire I]]. Ré chasta i stair Shasana ba ea a réimeas. Tháinig [[Séamus I Shasana|Séamus I]] (Séamus IV na hAlban) i gcomharbas uirthi.

==Luathshaol==

Rugadh Eilís do [[Anne Boleyn]] agus [[Anraí VIII Shasana|Anraí a hOcht]], Rí Shasana, ar an seachtú lá de Mheán Fómhair in 1533. Bhí sí ainmnithe in ómós a seanmháthar Eilís de York, an Banríon d'[[Anraí VII Shasana|Anraí a Seacht]].

{{Síol-beath-en}}
{{Síol-cy}}
{{Síol-beath-ie}}

{{DEFAULTSORT:Eilís 1 Shasana}} 
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1533]]
[[Catagóir:Básanna i 1603]]
[[Catagóir:Baill Eaglais na hÉireann]]
[[Catagóir:Banríonacha Shasana]]
[[Catagóir:Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Daoine as Londain]]
[[Catagóir:Eaglais Shasana]]
[[Catagóir:Filí Sasanacha]]
[[Catagóir:Monarcacht na Breataine]]
[[Catagóir:Ríshliocht Túdarach]]
[[Catagóir:Ríthe na hÉireann]]</text>
      <sha1>5nckiqvbom5bl3bv31v659rk89x0lvc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Moirféim</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7072</id>
    <revision>
      <id>1310822</id>
      <parentid>1204751</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T21:37:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1310822</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1219" sha1="p8kwgvi6ypz08phz2i9h1bgqggk595q" xml:space="preserve">Is éard is '''moirféim''' ann ná an t-aonad is lú i d[[Teanga (cumarsáid)|teanga]] a bhfuil aistriúchán séimeantach ag baint leis. 

Sampla ón n[[Gaeilge]]: Tá dhá mhoirféim san fhocal &quot;glanann&quot;, &quot;glan&quot; moirféim shaor, agus &quot;-ann&quot; moirféim nasctha.

Sa [[Moirfeolaíocht (teangeolaíocht)|moirfeolaíocht]], tá ceithre shaghas moirféimí ann:

* ''Moirféim shaor'': is féidir leis a bheith in a aonar agus ciall séimeantach ann. M.sh.: &quot;múin&quot; sa focail &quot;múinteoir&quot;. Freisin, is féidir leo a bheith nasctha le léacsaeim eile.
* ''Moirféim nasctha'': ní fhágtar an mhoirféim seo ach amháin nasctha le léacsaeim eile, mar shampla, an &quot;il&quot; in &quot;ildaite&quot;. Go hiondúil, is réimíreanna agus iarmhíreanna iad.
* ''Moirféim infleicseach'': athraíonn na moirféimeanna seo an tuiseal, uimhir, inscne, agus araile, an fhocail atá i gceist. Mar shampla: an &quot;bh&quot; in &quot;ár bhfuinneog&quot;.
* ''Moirféim dhíorthach'': Is é an mhoirféim seo an cineál a déhanann focail nua as focail eile. Mar shampla: an &quot;-ach&quot; in &quot;áthasach&quot;.

== Féach freisin ==
* [[Leicséim]]
* [[Portmanta]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{DEFAULTSORT:Moirfeim}}
[[Catagóir:Teangeolaíocht]]
[[Catagóir:Focail agus frásaí]]</text>
      <sha1>p8kwgvi6ypz08phz2i9h1bgqggk595q</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Lionel Messi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8111</id>
    <revision>
      <id>1310829</id>
      <parentid>1305771</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T02:08:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1310829</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3623" sha1="fzuxq9q9qi362nw9lp27rkwdwbfbr5b" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Is imreoir [[sacar|peile]] idirnáisiúnta Airgintíneach é '''Lionel Andrés Messi''' (a rugadh  ar [[24 Meitheamh]] [[1987]] i [[Rosario]], [[an Airgintín]]).  Tá cáil ar Messi mar cheann de na himreoirí is fearr i stair an tsacair. Tá sé ghradam Ballon d’Or buaite aige chomh maith le deich Sraith na Spáinne agus ceithre Shraith na Seaimpíní (go dtí 2020).
[[Íomhá:Leo messi barce 2005.jpg|clé|mion|2005]]

=== Gairm ===
[[Íomhá:Lionel Messi 20180626 (cropped).jpg|clé|mion|2018]]
D'imir sé ar dtús  le [[Club Atlético Newell's Old Boys|Newell's Old Boys]] ina chathair dhúchais, [[Rosario]], ach bhog a thuismitheoirí go [[Barcelona]] agus é 11 bliain d'aois chun cóir a fháil ar mhí-eagar easpa hormón a bhí aige. 

Bhain sé páirt i dtriail don [[Futbol Club Barcelona|Barcelona]] agus é 13 bliain d'aois. Bhí sé chomh maith sin go raibh sé ag imirt do Barcelona B, an dara foireann, go luath ina dhiaidh sin. 

D'imir sé a chéad chluiche don chéad fhoireann i n[[Deireadh Fómhair]] [[2004]] i gcoinne [[Reial Club Deportiu Espanyol de Barcelona|Espanyol]] agus fuair sé a chéad chúl i gcoinne [[Albacete]] ar an [[1 Bealtaine]] [[2005]].

I Lúnasa 2020, d’fhógair Messi, go raibh sé ag iarraidh Barcelona a fhágáil tar éis fiche bliain leis an gclub. De réir Messi, bhí sé in ann an club a fhágáil saor in aisce mar gheall ar chlásal ina chonradh, ach níor aontaigh an club leis an léirmhíniú seo.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.listennotes.com/fr/podcasts/nuacht-mhall/29-lúnasa-2020-an-clár-aJ9VnDog_PK/|teideal=Nuacht Mhall (podcast) (An Clár)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=2020-08-29|language=ga-IE|work=Listen Notes|dátarochtana=2023-06-11}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

Thosaigh sé  ag imirt le [[Paris St Germain]] sa Fhrainc, idir 2020-2023.

I mí an Mheithimh 2023, d’fhógair Messi  go raibh sé ag bogadh go Meiriceá. Bhog sé go [[Inter Miami]], club peile ina bhfuil [[David Beckham]] ar dhuine de na húinéirí. Tháinig an nuacht aniar aduaidh ar lucht iriseoireachta na peile, a bhí ag súil go rachadh Messi go dtí an [[An Araib Shádach|Araib Shádach]], mar a rinne a sheaniomaitheoir [[Cristiano Ronaldo]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/10-meitheamh-2023-an-d%C3%BAn/id1525428808?i=1000616390444|teideal=‎Nuacht Mhall: (An Dún)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=10 Meitheamh 2023|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2023-06-11}}&lt;/ref&gt;

==== Corn an domhain ====
Sa bhliain 2022, chaill an Fhrainc i gcoinne na hAirgintíne i gcluiche ceannais chorn an domhain dhá mhíle is fiche a dó a imríodh i gCatar. Bhain stair leis an gcluiche mar an chéad chluiche ceannais Chorn an Domhain agus scóráil imreoirí ag an dá fhoireann ar a laghad faoi dhó. Ba iad Messi   agus [[Kylian Mbappe]] na Fraince na himreoirí sin. Tháinig deireadh leis an gcluiche le ciceanna pionóis agus fuair an Airgintín ceithre phionós ar dhá phionós na Fraince.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Nuacht Mhall (Luimneach)|url=https://da.player.fm/episodes/350636140|date=24 Nollaig 2022|language=ga-IE|author=Conradh na Gaeilge, Londain}}{{Dead link|date=Márta 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Futbol Club Barcelona]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Síol-peileadóirsacair-arg|Messi, L}}

{{DEFAULTSORT:Messi, Lionel}}
[[Catagóir:Imreoirí sacair na hAirgintíne]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1987]]
[[Catagóir:Daoine beo]]</text>
      <sha1>fzuxq9q9qi362nw9lp27rkwdwbfbr5b</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Francis Drake</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8121</id>
    <revision>
      <id>1310753</id>
      <parentid>1306430</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T14:06:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Síol-beath-en</comment>
      <origin>1310753</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="802" sha1="s0olrwvyffk12l6pn0mc92vjycarp2f" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Taiscéalaí, foghlaí mara agus polaiteoir [[Sasana]]ch a bhí i '''Sir Francis Drake''' (c. [[1540]] – [[28 Eanáir]], [[1596]]). B'eisean an chéad duine a sheol timpeall an domhain (fuair [[Ferdinand Magellan]] bás sular shroich sé a cheann scríbe deireanach). Ghlac Drake páirt sa troid cháiliúil i gcoinne [[Armáid na Spáinne]] sa bhliain [[1588]]. 

{{Síol-beath-en}}
{{Síol-kw}}

{{DEFAULTSORT:Drake, Francis}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1540]]
[[Catagóir:Básanna i 1596]]
[[Catagóir:Básanna de bharr galair]]
[[Catagóir:Corn na Breataine]]
[[Catagóir:Daoine as Devon]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Mairnéalaigh]]
[[Catagóir:Pearsanra míleata]]
[[Catagóir:Polaiteoirí Sasanacha]]
[[Catagóir:Ridirí]]
[[Catagóir:Taiscéalaithe Sasanacha]]</text>
      <sha1>s0olrwvyffk12l6pn0mc92vjycarp2f</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Plé úsáideora:Guliolopez</title>
    <ns>3</ns>
    <id>8374</id>
    <revision>
      <id>1310810</id>
      <parentid>1292356</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T18:33:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>18417</id>
      </contributor>
      <comment>/* You may be an eligible candidate for the U4C election */ mír nua</comment>
      <origin>1310810</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12631" sha1="2niuervos9prqxuq2qmq4ovjkhkmbpo" xml:space="preserve">&lt;div id=&quot;talk&quot; class=&quot;plainlinks&quot; style=&quot;border: 1px solid #CC9; margin: 2em; font-size:95%; padding:5px; clear: both; background-color: #F1F1DE&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align:center;width:100%&quot;&gt;'''Leath-scortha'''&lt;/div&gt;
Níl mé in ann a lán ama a thabhairt don tionscadal ag an am seo. Mar sin b'fhéidir nach bhfuil freagra agam duit ar feadh tamaill.
&lt;/div&gt;

{{Cartlainne}}

==RE:&quot;''I do not see how the French Wikipedia convention can be considered a model to be followed, when there is a much more relevant convention established....''&quot; ==
Nach mbeadh sé oiriúnach an t-ábhar seo a phlé i nGaeilge?
&quot;''Is í Vicipéid na Gaeilge an leagan Gaeilge den chiclipéid phoiblí ilteangach Vicipéid nó Wikipedia.''&quot;(Tagairt:https://ga.wikipedia.org/wiki/Vicip%C3%A9id_na_Gaeilge) [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 21:13, 3 Eanáir 2022 (UTC)

:Beadh sé oiriúnach an t-ábhar seo a phlé i nGaeilge, nó i mBéarla, nó in aon teanga eile - seachas athruithe a dhéanamh gan plé nó comhthoil.
:Tá coinbhinsiúin an tionscadail níos tábhachtaí (nó, ar a laghad, chomh-tábhachtach) ná teanga an tionscadail.
:OK - D'oscail tú snáithe plé, ach ba chóir go mbeadh IONCHUR AMHÁIN (in san snáithe plé) sula ndéanfaidh tú athrú chomh mór sin. Ní athraíonn díriú ar an teanga (a d'úsáid mé i log amháin) é sin. 
:GRMA. [[Úsáideoir:Guliolopez|Guliolopez]] ([[Plé úsáideora:Guliolopez|plé]]) 21:35, 3 Eanáir 2022 (UTC)


:: Ní thuigim céard tá i gceist anseo.... an bhfuil comhrá eile ann ?ǃ   GRMA  [[Úsáideoir:TGcoa|TGcoa]] ([[Plé úsáideora:TGcoa|plé]]) 13:11, 8 Feabhra 2023 (UTC)

== How we will see unregistered users ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=content/&gt;
Hi!

You get this message because you are an admin on a Wikimedia wiki.

When someone edits a Wikimedia wiki without being logged in today, we show their IP address. As you may already know, we will not be able to do this in the future. This is a decision by the Wikimedia Foundation Legal department, because norms and regulations for privacy online have changed.

Instead of the IP we will show a masked identity. You as an admin '''will still be able to access the IP'''. There will also be a new user right for those who need to see the full IPs of unregistered users to fight vandalism, harassment and spam without being admins. Patrollers will also see part of the IP even without this user right. We are also working on [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation/Improving tools|better tools]] to help.

If you have not seen it before, you can [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|read more on Meta]]. If you want to make sure you don’t miss technical changes on the Wikimedia wikis, you can [[m:Global message delivery/Targets/Tech ambassadors|subscribe]] to [[m:Tech/News|the weekly technical newsletter]].

We have [[m:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation#IP Masking Implementation Approaches (FAQ)|two suggested ways]] this identity could work. '''We would appreciate your feedback''' on which way you think would work best for you and your wiki, now and in the future. You can [[m:Talk:IP Editing: Privacy Enhancement and Abuse Mitigation|let us know on the talk page]]. You can write in your language. The suggestions were posted in October and we will decide after 17 January.

Thank you. 
/[[m:User:Johan (WMF)|Johan (WMF)]]&lt;section end=content/&gt;
&lt;/div&gt;

18:15, 4 Eanáir 2022 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Johan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Johan_(WMF)/Target_lists/Admins2022(4)&amp;oldid=22532508 --&gt;

== [[:en:Draft:Fergus O'Connor (publisher)]] ==

Is fearr gan [[:en:Draft:Fergus O'Connor (publisher)]] a fhágáil ina dhréacht mar d'fhéadfadh URLanna a úsáidtear mar fhoinsí a bheith faoi réir lobhadh naisc sa dréacht. Is rogha é aistriúchán go dtí an Vicipéid Ghaeilge freisin, tá tú níos fearr air sin ná mise. Tá [[:Wikidata:Q114151863]] cruthaithe agam. Go raibh maith agat. -- [[User:Deirge Ó Dhaoinebeaga|Deirge Ó Dhaoinebeaga]]&lt;sub&gt;[[:m:User:Djm-leighpark/A|(a)]]&lt;/sub&gt;&lt;sup&gt;[[User talk:Deirge Ó Dhaoinebeaga|plé]]&lt;/sup&gt; 06:52, 24 Meán Fómhair 2022 (UTC)


== Replaceable fair use==
Hi Guliolopez,  you left me advice about the importance of images on my talk page a fortnight ago. 

... Maybe you can help me better understand what you are saying.&lt;br&gt;
It  might be easier if you can take examples and tell me what you would or would not do in certain cases.&lt;br&gt;
For example, take the case of John%20L.%20Murray, the judge. I updated the page today and there is no image on Commons.
https://ga.wikipedia.org/wiki/John_L._Murray_(breitheamh)&lt;br&gt;
Now I am not very motivated to put up a picture of him ... obviously subjects more Gaelach are more motivating.  &lt;br&gt;
But suppose I want to upload a picture of him.&lt;br&gt;
What would be acceptable ?&lt;br&gt;
My first port of call is a Google image search and I see there that there are no free licences available.
I then go to Bing, and I see that there are images, with several types of free licenses avaialble&lt;br&gt;
https://www.bing.com/images/search?q=%22John+L.+Murray%22&amp;qs=n&amp;form=QBIDMH&amp;sp=-1&amp;pq=%22john+l.+murray%22&amp;sc=10-16&amp;cvid=F4F02476E0C64C08A1BEF42C406DE05E&amp;ghsh=0&amp;ghacc=0&amp;first=1&amp;cw=1263&amp;ch=569  &lt;br&gt;
I could then crop the image and mention the source.&lt;br&gt;
Now first, what type of free licences are acceptable please ?  ... there are several types mentioned on Bing.&lt;br&gt;
Second, what kind of disclaimer or other information should I put up ?&lt;br&gt;

I saw a report comparing the different language Wikipedias, and a major reason why Gaeilge was ranked low was the low number of images compared to other language Wikipedias. Not surprising. given that I am the only person actively uploading images I think. &lt;br&gt;

I do wonder if our proximity to English, where the policing of images is very strict, intimidates people writing as Gaeilge, and editors writing eg in Swahili or Catalan are likely to have a more relaxed interpretation of what can be done.&lt;br&gt;
&lt;br&gt;
Thanks for any enlightenment you can share agus beir bua, Ciarán [[Úsáideoir:TGcoa|TGcoa]] ([[Plé úsáideora:TGcoa|plé]]) 21:59, 29 Eanáir 2023 (UTC)

::Hi. Apologies. I completely overlooked your original response and then got waylaid. I may not be able to fully respond to all your points/queries, but will try and cover the main ones.
::* RE: &quot;I want to upload a picture of [a recently deceased judge]. What would be acceptable&quot;. In all honesty it depends (where the image comes from, size, neccessity, etc). In order to meet [[:en:WP:NFCCP|the generally agreed non-free content criteria]], the image would have to significantly increase a reader's understanding of the topic (with its omission being detrimental to that understanding), the image would have to be small (so that it meets the &quot;reader understanding&quot; purpose without impacting any commercial or other purpose of the rights-holder), and used only on a directly relevant article. Personally, if it were me, I would be asking myself: &quot;is an image critical to the reader's understanding?&quot;, &quot;is/isn't there an image on the EN project? (why not?)&quot;, &quot;did I make it low-res enough to avoid impacting commercial rights&quot;, etc.
::* RE: &quot;what type of free licences are acceptable&quot;. I'm not sure I understand the question. The only types of &quot;free&quot; images that are acceptable are Commons-compatible ones. See [[:Commons:COM:CC|Commons:Creative Commons copyright tags]]. The only rationale for &quot;non-free&quot; images is a &quot;fair use&quot; claim. Which, as above, is bounded by time/place/manner restrictions.
::* RE: &quot;[GA Wikipedia] was ranked low was the low number of images compared to other language Wikipedias&quot;. I don't know what ranking you are talking about. But, in all honesty, a &quot;number of images&quot; metric sounds like a measure of quantity. And not like a measure of quality. Certainly having a high-number of copyrighted images on the project isn't, to my mind, a &quot;good thing&quot;.
::Slán. [[Úsáideoir:Guliolopez|Guliolopez]] ([[Plé úsáideora:Guliolopez|plé]]) 19:58, 12 Feabhra 2023 (UTC)

== Piceanna ==

Cad is fiú na piceanna sin ar fad a bhaint ó ailt? Nach bhfuil bealaí eile go leor gur féidir am a chaitheamh anseo ar bhealach níos fiúntaí? [[Úsáideoir:Eomurchadha|Eomurchadha]] ([[Plé úsáideora:Eomurchadha|plé]]) 12:08, 31 Iúil 2023 (UTC)

:Hi.
:&quot;Why remove pics?&quot;. Bhain mé na piceanna sin (mar shampla [https://ga.wikipedia.org/w/index.php?title=G%C3%A9arch%C3%A9im_bhainc%C3%A9ireachta_na_h%C3%89ireann,_2008&amp;diff=prev&amp;oldid=1175559 an gceann seo] agus [https://ga.wikipedia.org/w/index.php?title=Austin_Currie&amp;diff=prev&amp;oldid=1175558 an ceann seo]) toisc gur sáruithe cóipchirt a bhí ann. (Ní féidir linn &quot;fair use / must use copyrighted works coz no free ones avail&quot; a éileamh, agus piceanna eile ar fáil ar an Chómhaoin.)
:&quot;No better ways to help?&quot;. Is é ceart agus ról an riarthóir na polasaithe chóipchirt (agus polasaithe uille) an Vicipéid a chur i bhfeidhm. Táim ag cabhrú leis an tionscadal trína chosaint ó rioscaí cóipchirt agus rioscaí eile. Tá ascanna eile á dhéanamh ag daoine eile.
:GRMA. [[Úsáideoir:Guliolopez|Guliolopez]] ([[Plé úsáideora:Guliolopez|plé]]) 13:30, 31 Iúil 2023 (UTC)
:: Yeah, brón orm ach aontaím le Guliolopez ar an ocáid seo. Tá sé de dhualgas orainn na rialacha maidir le cóipcheart agus &quot;Fair Use&quot; a leanúint go dlúth, agus ní mór do riarthóirí é sin a fhorfheidhmiú. Aontaím go bhfuil sé míthaitneamhach :/ - [[Úsáideoir:Alison|&lt;span style=&quot;color:#FF823D;font-family: comic sans ms&quot;&gt;'''A&lt;font color= &quot;#FF7C0A&quot;&gt;l&lt;font color= &quot;#FFB550&quot;&gt;is&lt;/font&gt;o&lt;/font&gt;n'''&lt;/span&gt;]] &lt;sup&gt;[[Plé_úsáideora:Alison|plé]]&lt;/sup&gt; 17:45, 31 Iúil 2023 (UTC)

Má tá tú chun piceanna a bhaint - is fiú ceann a chur ina n-áit. Is daibhre Creachmhaoil gan an pic sin a bheith ann. [[Úsáideoir:Eomurchadha|Eomurchadha]] ([[Plé úsáideora:Eomurchadha|plé]]) 17:35, 13 Márta 2024 (UTC)

:Grand. Ceart go leor. [https://ga.wikipedia.org/w/index.php?title=Creachmhaoil&amp;diff=1203262&amp;oldid=1203260 Déanta]. Tá roinnt eile [[:commons:Category:Craughwell|ar an gCómhaoin]]. Más maith leat féin. [[Úsáideoir:Guliolopez|Guliolopez]] ([[Plé úsáideora:Guliolopez|plé]]) 17:48, 13 Márta 2024 (UTC)

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:33, 28 Aibreán 2026 (UTC) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30471754 --&gt;</text>
      <sha1>2niuervos9prqxuq2qmq4ovjkhkmbpo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Éadbhard I Shasana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15143</id>
    <revision>
      <id>1310755</id>
      <parentid>1304268</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T14:08:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Síol-beath-en</comment>
      <origin>1310755</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1392" sha1="47scak3r7lws3mhbjk3nxh0oivvi85a" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Bhí '''Éadbhard I''' ([[17 Meitheamh]] [[1239]] – [[7 Iúil]] [[1307]]) ina rí ar [[Sasana|Shasana]] ó [[1272]] go [[1307]]. Tháinig sé i gcomharbacht ar a athair [[Anraí III Shasana|Anraí III]]. '''Longshanks''' (Cosa fada) an leasainm coitianta a bhí air, mar gur fear ard a bhí ann. Ba é an rí Sasanach a rinne gabháil ar an m[[An Bhreatain Bheag|Breatain Bheag]] faoi dheireadh agus a rinne iarracht [[Ríocht na hAlban]] a ghabháil chomh maith, cé gur theip air san iarracht sin. Tháinig a mhac [[Éadbhard II Shasana|Éadbhard II]] i gcomharbacht air.
==Naisc sheachtracha==
*[https://www.bbc.co.uk/bitesize/guides/zdh82hv/revision/1 Balliol agus Eideard I]

{{Síol-beath-en}}
{{Síol-beath-ie}}
{{Síol-beath-fr}}

{{DEFAULTSORT:Éadbhard 1 Shasana}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1239]]
[[Catagóir:Básanna i 1307]]
[[Catagóir:13ú haois in Éirinn]]
[[Catagóir:13ú haois sa Fhrainc]]
[[Catagóir:14ú haois in Éirinn]]
[[Catagóir:14ú haois sa Fhrainc]]
[[Catagóir:Caitlicigh]]
[[Catagóir:Crosáidí]]
[[Catagóir:Daoine as Londain]]
[[Catagóir:Daoine Francacha]]
[[Catagóir:Daoine na Meánaoise]]
[[Catagóir:Daoine Sasanacha]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Frith-Sheimíteachas]]
[[Catagóir:Monarcacht na Breataine]]
[[Catagóir:Ríthe Eorpacha]]
[[Catagóir:Rítheaghlach Plantagenêt]]
[[Catagóir:Uaisleacht Éireannach]]</text>
      <sha1>47scak3r7lws3mhbjk3nxh0oivvi85a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Éadbhard II Shasana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15145</id>
    <revision>
      <id>1310756</id>
      <parentid>1304269</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T14:08:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Síol-beath-en</comment>
      <origin>1310756</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1800" sha1="r5zujmprfnn765ph3xa2qj8lv6eachn" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Bhí '''Éadbhard II''' ([[25 Aibreán]] [[1284]] – [[21 Meán Fómhair]] [[1327]], ar a dtugtar '''Éadbhard Chaernarfon''' freisin, ina [[Liosta monarchaí Shasana|Rí ar Shasana]] ó 1307 go dtí gur bhriseadh as oifig é in Eanáir 1327. An ceathrú mac ag [[Éadbhard I Shasana|Éadbhard I]], rinneadh Éadbhard ina oidhre ar an ríchathaoir tar éis bhás a dhearthár níos sine Alphonso. Ag tosú sa bhliain 1300, bhí  Éadbhard in éineacht lena athair ar fheachtais míleata chun Albain a cheansú, agus sa bhliain 1307 rinneadh ridire de i searmanas mór ag Mainistir Westminster. Tháinig Éadbhard i gcomharbacht ar an ríchathaoir níos déanaí an bhliain sin, tar éis bhás a athar. Sa bhliain 1308, phós sé Isabella na Fraince, iníon leis an Rí cumhachtach Pilib IV (''Philippe le Bel''), mar chuid d'iarracht fadtréimhseach chun an teannas idir corónacha Shasana agus na Fraince a réiteach.

Tharraing sé achrann go minic, mar nach mbíodh sé ag tabhairt airde ar mhianta agus ar thoil na n-uaisle agus dúnmharaíodh é ar deireadh. Tháinig a mhac, [[Éadbhard III Shasana|Éadbhard III]], i gcomharbacht air.

{{Síol-beath-en}}
{{Síol-cy}}
{{Síol-beath-ie}}
{{Síol-beath-fr}}

{{DEFAULTSORT:Éadbhard 2 Shasana}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1284]]
[[Catagóir:Básanna i 1327]]
[[Catagóir:14ú haois in Éirinn]]
[[Catagóir:14ú haois sa Fhrainc]]
[[Catagóir:Caitlicigh]]
[[Catagóir:Daoine dúnmharaithe]]
[[Catagóir:Daoine Francacha]]
[[Catagóir:Daoine na Meánaoise]]
[[Catagóir:Daoine ón mBreatain Bheag]]
[[Catagóir:Daoine Sasanacha]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Monarcacht na Breataine]]
[[Catagóir:Ridirí]]
[[Catagóir:Ríthe Eorpacha]]
[[Catagóir:Rítheaghlach Plantagenêt]]
[[Catagóir:Uaisleacht Éireannach]]</text>
      <sha1>r5zujmprfnn765ph3xa2qj8lv6eachn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Éadbhard III Shasana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15155</id>
    <revision>
      <id>1310757</id>
      <parentid>1304270</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T14:08:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Síol-beath-en</comment>
      <origin>1310757</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1031" sha1="3zvamolsdmxwmpovvh61gnl7slrx2wr" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Bhí '''Éadbhard III''' ([[13 Samhain|13 Mí na Samhna]] [[1312]] – [[21 Meitheamh]] [[1377]]) ina rí ar Shasana. Tháinig sé i gcóróin agus é 14 bliain d'aois, tar éis gur cuireadh a athair, [[Éadbhard II Shasana|Éadbhard II]], as oifig. Mhair a réimeas ar feadh breis is 50 bliain agus tháinig [[an Phlá Mhór]] ar Shasana lena linn. Tháinig a gharmhac, [[Risteard II Shasana|Risteard II]], i gcomharbacht air.

{{Síol-beath-en}}
{{Síol-beath-ie}}
{{Síol-beath-fr}}

{{DEFAULTSORT:Éadbhard 3 Shasana}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1312]]
[[Catagóir:Básanna i 1377]]
[[Catagóir:14ú haois in Éirinn]]
[[Catagóir:14ú haois sa Fhrainc]]
[[Catagóir:Caitlicigh]]
[[Catagóir:Cogadh Céad Bliain]]
[[Catagóir:Daoine Francacha]]
[[Catagóir:Daoine na Meánaoise]]
[[Catagóir:Daoine Sasanacha]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Monarcacht na Breataine]]
[[Catagóir:Ridirí]]
[[Catagóir:Ríthe Eorpacha]]
[[Catagóir:Rítheaghlach Plantagenêt]]
[[Catagóir:Uaisleacht Éireannach]]</text>
      <sha1>3zvamolsdmxwmpovvh61gnl7slrx2wr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Éadbhard IV Shasana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15188</id>
    <revision>
      <id>1310758</id>
      <parentid>1304273</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T14:09:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Síol-beath-en</comment>
      <origin>1310758</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2036" sha1="m53vpmlfx9wq4umxkwsprukdxo9o8kg" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Bhí '''Éadbhard IV''' ([[28 Aibreán]] [[1442]] – [[9 Aibreán]] [[1483]]) ina [[rí]] ar [[Sasana|Shasana]] ar feadh dhá thréimhse éagsúla le linn [[Cogadh na Rósanna|Chogadh na Rósanna]]. Ba shraith [[Cogadh|cogaí]] cathartha i [[Sasana]] na [[An Mheánaois|meánaois]]&lt;nowiki/&gt;eanna é Cogadh na Rósanna (1455–1489). Bhí  coimhlint idir Teaghlach [[Lancaster, Lancashire|Lancaster]] agus Teaghlach [[Eabhrac]] le haghaidh [[Coróin|choróin]] Shasana.    

Bhí aon mhac amháin ag [[Anraí V Shasana|Anraí V]] (a d'éag sa bhliain [[1422]]), [[Anraí VI Shasana]]. Tháinig sé i gcoróin nuair a bhí sé ina leanbh naoi mí d'aois, agus feallmharaíodh é i d[[Túr Londan]] ar an [[21 Bealtaine]] [[1471]]. 

== Rí Éadbhard IV ==
[[Íomhá:Yorkshire rose.svg|thumb|clé|110px|Rós Bán - Siombail Eabhrac]]
Cuireadh [[Anraí VI Shasana|Anraí VI]] as coróin ar an [[4 Márta]] [[1461]], agus tháinig Éadbhard IV i gcomharbacht air, go dtí [[2 Deireadh Fómhair]] [[1470]]. Cuireadh Anraí i gcoróin sa bhliain 1470 agus as coróin arís cúpla mí níos déanaí.

Rinneadh rí d'Éadbhard don dara huair, ar an [[11 Aibreán]] [[1471]] go dtí lá a [[Bás|bháis]], sa bhliain 1483 (b'fhéidir go bhfuair sé bás le [[niúmóine]] nó tíofóideach nó nimhíodh é; ní raibh sé ach 40 bliain d'aois).  

== Comharbas ==
Tháinig a mhac, [[Éadbhard V Shasana|Éadbhard V]], i gcomharbacht air.

Tháinig deireadh le [[Cogadh na Rósanna|Cogadh na Rósanna]] sa bhliain 1489 nuair a tháinig [[Anraí VII Shasana|Anraí Túdar]] i gcoróin.

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Síol-beath-en}}
{{Síol-beath-fr}}
{{Síol-beath-ie}}

{{DEFAULTSORT:Éadbhard 4 Shasana}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1442]]
[[Catagóir:Básanna i 1483]]
[[Catagóir:15ú haois in Éirinn]]
[[Catagóir:Caitlicigh]]
[[Catagóir:Daoine na Meánaoise]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Monarcacht na Breataine]]
[[Catagóir:Ridirí]]
[[Catagóir:Ríthe Eorpacha]]
[[Catagóir:Uaisleacht Éireannach]]</text>
      <sha1>m53vpmlfx9wq4umxkwsprukdxo9o8kg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Éadbhard V Shasana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15189</id>
    <revision>
      <id>1310759</id>
      <parentid>1304272</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T14:09:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Síol-beath-en</comment>
      <origin>1310759</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="931" sha1="lqjtmhnnosuy93r3zqq8vyind6ftziu" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Bhí '''Éadbhard V''' ina [[rí]] ar [[Sasana|Shasana]] ar feadh dhá mhí sa bhliain 1483. Tháinig sé i gcomharbacht ar a athair, [[Éadbhard IV Shasana| Éadbhard IV]]. Bhí sé go mór faoi thionchar a uncail Risteard, Diúc Gloucester, le linn an ama sin. Cuireadh é féin agus a dheartháir Risteard Shrewsbury i mbraighdeanas i d[[Túr Londan]] agus fuair siad bás ansin. Níor corónaíodh riamh é. Tháinig a uncail i gcomharbacht air mar [[Risteard III Shasana|Risteard III]].

{{Síol-beath-en}}
{{Síol-kw}}
{{Síol-cy}}
{{Síol-beath-fr}}
{{Síol-beath-ie}}

{{DEFAULTSORT:Éadbhard 5 Shasana}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1470]]
[[Catagóir:Básanna i 1483]]
[[Catagóir:15ú haois in Éirinn]]
[[Catagóir:Caitlicigh]]
[[Catagóir:Daoine as Londain]]
[[Catagóir:Daoine na Meánaoise]]
[[Catagóir:Monarcacht na Breataine]]
[[Catagóir:Ridirí]]
[[Catagóir:Uaisleacht Éireannach]]</text>
      <sha1>lqjtmhnnosuy93r3zqq8vyind6ftziu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Éadbhard VI Shasana</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15228</id>
    <revision>
      <id>1310760</id>
      <parentid>1295161</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T14:09:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Síol-beath-en</comment>
      <origin>1310760</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1199" sha1="kn525ojyt8viffruovwg2zx5tutdp0w" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Bhí '''Éadbhard VI''' (12 Deireadh Fómhair 1537 – 6 Iúil 1553) ina rí ar Shasana agus é ina bhuachaill óg. Ba é an t-aon mhac ag [[Anraí VIII Shasana|Anraí VIII]] agus tháinig sé i gcoróin nuair a bhí sé naoi mbliana d'aois. Ba é an chéad mhonarc Protastúnach ceart ar an tír sin. Bhí an tsláinte go dona aige i gcónaí agus fuair sé bás go hóg. Rinne Protastúnaigh chumhachtacha iarracht oidhreacht na corónach a aistriú go dtí bean óg darbh ainm [[An Bantiarna Jane Grey]], ionas go bhfanfadh monarc Protastúnach i gcoróin ina dhiaidh. Bhí sí seo ina bhanríon neamhoifigiúil ar feadh naoi lá, ach theip ar an gceannairc seo ar deireadh agus tháinig deirfiúr Chaitliceach Éadbhaird, [[Máire I Shasana|Máire I]], i gcoróin.

{{Síol-beath-en}}
{{Síol-kw}}
{{Síol-cy}}
{{Síol-beath-ie}}

{{DEFAULTSORT:Éadbhard 6 Shasana}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1537]]
[[Catagóir:Básanna i 1553]]
[[Catagóir:Baill Eaglais na hÉireann]]
[[Catagóir:Eaglais Shasana]]
[[Catagóir:Monarcacht na Breataine]]
[[Catagóir:Ridirí]]
[[Catagóir:Ríshliocht Túdarach]]
[[Catagóir:Ríthe na hÉireann]]
[[Catagóir:Uaisleacht Eorpach]]</text>
      <sha1>kn525ojyt8viffruovwg2zx5tutdp0w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Éadbhard VII na Ríochta Aontaithe</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15341</id>
    <revision>
      <id>1310761</id>
      <parentid>1308440</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T14:10:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Síol-beath-en</comment>
      <origin>1310761</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1507" sha1="c30gw3ad50c2fnk2i05eedlhrj9g4xw" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Bhí '''Éadbhard VII''' ([[9 Samhain]] [[1841]] – [[6 Bealtaine]] [[1910]]) ina [[rí]] ar an [[Ríocht Aontaithe]], na Tiarnais Bhriotanacha agus mar Impire na h[[India]] ó 22 Eanáir 1901 go dtí lá a bháis ar 6 Bealtaine 1910. Tháinig sé i gcomharbacht ar a mháthair, [[Victoria na Ríochta Aontaithe|Victoria]]. 

Bhunaigh Ó Gríofa an National Council sa bhliain 1903 chun cur i gcoinne chuairt rí ar Éirinn i [[1904]]&lt;ref&gt;Boyce, D. George; O'Day, Alan (2004). Ireland in Transition, 1867-1921. Routledge. p. 155. &lt;nowiki&gt;ISBN 1134320000&lt;/nowiki&gt;. &lt;/ref&gt;.

Tháinig an dara mac leis, [[Seoirse V na Ríochta Aontaithe|Seoirse V]], i gcomharbacht air.

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Monarcaí na Ríochta Aontaithe}}
{{Síol-beath-en}}
{{Síol-kw}}
{{Síol-cy}}
{{Síol-beath-gd}}
{{Síol-beath-ie}}
{{Síol-beath-in}}
{{Síol-om}}

{{DEFAULTSORT:Éadbhard 7 na Ríochta Aontaithe}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1841]]
[[Catagóir:Básanna i 1910]]
[[Catagóir:Alumni Ollscoil Cambridge]]
[[Catagóir:Alumni Ollscoil Oxford]]
[[Catagóir:Baill Eaglais na hÉireann]]
[[Catagóir:Daoine as Londain]]
[[Catagóir:Daoine Indiacha]]
[[Catagóir:Eaglais Shasana]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Ginearáil Arm na Breataine]]
[[Catagóir:Impirí]]
[[Catagóir:Máisiúin]]
[[Catagóir:Monarcacht na Breataine]]
[[Catagóir:Ré Victeoiriach]]
[[Catagóir:Ridirí]]
[[Catagóir:Ríthe na hÉireann]]
[[Catagóir:Ríthe na nAlbanach]]
[[Catagóir:Uaisleacht Éireannach]]</text>
      <sha1>c30gw3ad50c2fnk2i05eedlhrj9g4xw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Éadbhard VIII na Ríochta Aontaithe</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15344</id>
    <revision>
      <id>1310762</id>
      <parentid>1308441</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T14:10:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Síol-beath-en</comment>
      <origin>1310762</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1693" sha1="qmlfeds8izlcjplacss8n9auz4epzh6" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Bhí '''Éadbhard VIII''' ([[23 Meitheamh]] [[1894]] – [[28 Bealtaine]] [[1972]]) ina rí ar an [[Ríocht Aontaithe]] agus ar na Tiarnais Bhriotanacha thar lear, chomh maith le bheith mar Impire na [[An India|hIndia]]. 
[[Íomhá:Edward VIII boy.jpg|clé|mion|289x289px]]
Mhair a réimeas ó bhás a athair, ar [[20 Eanáir]] [[1936]], go dtí gur éirigh sé féin as an gcoróin ar [[11 Nollaig|11 Mí na Nollag]] [[1936]]. 

Spreag sé géarchéim bhunreachtúil nuair a theastaigh uaidh bean [[SAM|Mheiriceánach]] cholscartha, darbh ainm Wallis Simpson, a phósadh. D'éirigh sé as an gcoróin ar mhaithe lena rogha bean chéile a phósadh agus tháinig a dheartháir, [[Seoirse VI na Ríochta Aontaithe|Seoirse VI]], i gcomharbacht air.

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{Monarcaí na Ríochta Aontaithe}}
{{Síol-beath-en}}
{{Síol-kw}}
{{Síol-cy}}
{{Síol-beath-gd}}
{{Síol-beath-ni}}
{{Síol-beath-ie}}
{{Síol-beath-in}}
{{Síol-om}}
{{Síol-au}}
{{Síol-ceanada}}
{{Síol-nz}}
{{Síol-af}}

{{DEFAULTSORT:Éadbhard 8 na Ríochta Aontaithe}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1894]]
[[Catagóir:Básanna i 1972]]
[[Catagóir:Alumni Ollscoil Oxford]]
[[Catagóir:An Chéad Chogadh Domhanda]]
[[Catagóir:Baill Eaglais na hÉireann]]
[[Catagóir:Básanna de bharr ailse]]
[[Catagóir:Daoine Indiacha]]
[[Catagóir:Dírbheathaisnéisithe]]
[[Catagóir:Eaglais Shasana]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Ginearáil Arm na Breataine]]
[[Catagóir:Impirí]]
[[Catagóir:Lucht ollscoile]]
[[Catagóir:Máisiúin]]
[[Catagóir:Ré Victeoiriach]]
[[Catagóir:Ridirí]]
[[Catagóir:Ríshliocht Windsor]]
[[Catagóir:Ríthe na hÉireann]]
[[Catagóir:Uaisleacht Eorpach]]</text>
      <sha1>qmlfeds8izlcjplacss8n9auz4epzh6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Charles Dickens</title>
    <ns>0</ns>
    <id>15370</id>
    <revision>
      <id>1310750</id>
      <parentid>1277217</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T14:04:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Síol-beath-en</comment>
      <origin>1310750</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8880" sha1="bj1ctweqc353tzdk4mwq8sgm2264hmr" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Ba é '''Charles John Huffam Dickens''' ([[7 Feabhra]] [[1812]] - [[9 Meitheamh]] [[1870]]) an [[scríbhneoir]] [[Béarla]] ba mhó le rá sa [[ré Victeoiriach]]. Scríobhadh sé [[úrscéal]]ta lán daoine as an ngnáth agus imeachtaí barrúla, agus é á bhfoilsiú i bhfoirm sraithe. Scríbhneoir mór-ráchairte a bhí ann lena linn féin, agus ní dheachaigh a chuid leabhar as cló riamh i ndiaidh a [[Bás|bháis]] ach an oiread. 

Cuireadh Gaeilge ar thrí úrscéal le Dickens. Ba é [[Seán Mac Maoláin]] a d'aistrigh ''A Tale of Two Cities'' faoin teideal ''Scéal fá Dhá Chathair'' (is é sin, ''Scéal faoi Dhá Chathair'' sa Chaighdeán), agus chuir [[Seán Ó Ruadháin]] Gaeilge ar ''David Copperfield''. Bhí [[Gaeilge Uladh]] ag aistritheoir an chéad leabhar acu, agus ba as [[Contae Mhaigh Eo]] don Ruadhánach, rud a chiallaíonn go bhfuil an dá aistriúchán Gaeilge difriúil go leor le chéile ó thaobh na canúna de. D'aistrigh An tAthair [[Pádraig Ua Duinnín]] an leabhar ''A Christmas Carol'' faoin teideal [[Duan na Nollag]].

== Luathshaol ==

Tháinig Charles Dickens chun saoil i Landport in aice le [[Portsmouth]] - is cuid de chathair [[Portsmouth]] inniu é. Bhí sé ar an dara duine ba shine den ochtar clainne dár saolaíodh dá thuismitheoirí. Bhí a athair, John Dickens, ag obair in oifig pá an [[Cabhlach cogaidh|chabhlaigh]] i b[[Portsmouth]], agus Elizabeth Barrow a bhí ar a mháthair. 
[[Íomhá:John Dickens.gif|mion|116x116px|John Dickens, athair Charles]]
Nuair a bhí sé cúig bliana d'aois, d'aistrigh an teaghlach go [[Chatham]] in [[Kent]], agus sa bhliain 1822, nuair a bhí deich mbliana slánaithe aige, shocraigh siad síos i g[[Camden Town]].

Dealraíonn sé nach raibh sé in aon chruachás ina chéad óige, ach mar sin féin, ba nós leis a rá nár tugadh aire cheart dó nuair a bhí sé óg. Choinnigh sé cuimhne chruinn ar imeachtaí a óige, rud a cheadaigh dó cur síos inchreidte a thabhairt ar smaointí páistí ina chuid úrscéalta. Cé gur minic a bhíodh sé ag súgradh amuigh nuair a bhí sé óg, bhí sé tugtha don léitheoireacht freisin, go háirithe d'[[úrscéal]]&lt;nowiki/&gt;ta rógaireachta [[Henry Fielding]] agus [[Tobias Smollett]]. Bhí a thuismitheoirí ina suí go socair nuair a bhí sé ina bhuachaill bheag, rud a cheadaigh dó [[oideachas]] éigin a fháil i [[Scoil]] William Giles i Chatham.
[[Íomhá:Charles Dickens - Project Gutenberg eText 19222.jpg|clé|mion]]

== Bochtanas ==
Tháinig deireadh tobann leis an saol seo, áfach, nó ní raibh John Dickens in ann bainistí cheart a dhéanamh ar a chuid [[Airgead (eacnamaíocht)|airgid]]. Fuarthas dócmhainneach é, agus cuireadh i mbraighdeanas é i b[[príosún]] na bhféichiúnaithe i Marshalsea - san am sin, bhí sé coitianta téarma príosúnachta a ghearradh d'fhéichiúnaithe dócmhainneacha. Go gairid ina dhiaidh sin, chuaigh an [[teaghlach]] go léir go Marshalsea freisin, ó nach raibh lóistín eile ar fáil. 

Ba é Charles óg an t-aon duine acu nach ndeachaigh sa phríosún, ó bhí Elizabeth Roylance, cara de chuid an teaghlaigh, sásta dídean a thabhairt dó i gCamden Town. Chuaigh eachtra an phríosúin go mór i bhfeidhm ar Charles mar sin féin, agus bhain sé an-ghaisneas as na cuimhní seo sa chur síos a thug sé ar phríosún na bhféichiúnaithe ina úrscéal ''Little Dorrit''.
[[Íomhá:Catherine Dickens.jpg|mion|Catherine Dickens]]
Go gairid roimh chimiú a athar, áfach, thosaigh Charles ag obair i [[monarcha]] snasán bróg, Warren's Blacking Warehouse, i Hungerford Stairs, timpeall ar an áit a bhfuil stáisiún [[Traein|traenach]] [[Charing Cross]] inniu. Bhí sé ag saothrú sé scillinge an t[[seachtain]] ag greamú lipéid do phrócaí snasán bróg.  

Obair throm chruálach a bhí ann a chuaigh go mór mór i bhfeidhm ar Charles óg, agus is iomaí uair a chaith sé súil ar shaol na bpáistí a bhí ag obair i monarchana na linne i Sasana ina chuid úrscéalta. Tharraing saoltaithí an oibrí páiste súil an scríbhneora ar chúrsaí an tsaoil oibre agus ar na fadhbanna sóisialta a bhí ag baint leis an obair thionsclaíoch sa [[tír]]. 

Ní raibh Charles óg i bhfad ag obair sa [[Monarcha|mhonarcha]], nuair a fuair máthair a athar, Elizabeth Dickens, bás. D'fhág sí ceithre chéad agus deich bpunt is dhá scór mar oidhreacht ag a mac, ionas go raibh athair Charles in ann leabhar a chuid fiach a ghlanadh agus príosún na bhféichiúnaithe a fhágáil. D'fhan Charles óg tamall i monarcha na snasán bróg ina dhiaidh sin féin, agus ghlac sé col lena mháthair toisc nár chuir sí deireadh leis an téarma oibre sin ar an toirt. Is é an dearcadh a bhí ag Charles ar na cúrsaí teaghlaigh ina dhiaidh sin gur chóir don fhear bheith i gceannas ar an líon tí, agus ní bhíodh muinín aige as na mná. 
[[Íomhá:Charles Dickens 1850.jpeg|clé|mion|Charles Dickens 1850]]

== Duine fásta ==
Tharraing sé ar chuimhní na tréimhse seo go mór mór nuair a scríobh sé a úrscéal ''David Copperfield''. Ba é an saothar ab ansa leis an scríbhneoir féin, agus ní raibh aon leabhar eile leis chomh saibhir céanna in ábhar dír[[Beathaisnéis|bheathaisnéis]]&lt;nowiki/&gt;each.

I ndiaidh dó slán a fhágáil ag an monarcha chuaigh Charles óg ag staidéar i [[scoil]] chónaithe i dTuaisceart [[Londain|Londan]], mar atá, Wellington House Academy. Ní raibh an áit thar mholadh beirte mar scoil, nó bhí an mhúinteoireacht go dona, agus an príomhoide ag céasadh na ndaltaí, gan trácht a dhéanamh ar an meath a tháinig ar an bhfoirgneamh féin. Na drochscoileanna cónaithe a bhíonn coitianta go leor i saothar Dickens, is léir go bhfuil siad go léir bunaithe ar a bhfaca an scríbhneoir sa Wellington House Academy.

Sa bhliain 1827 thosaigh Dickens ag obair ina mhionchléireach in oifig dlíodóirí, agus i ndiaidh dó gearrscríbhneoireacht a dhéanamh d'fhág sé an comhlacht le dul le ceird an tsaorthuairisceora ag tabhairt cur síos ar imeachtaí cúirte. Chaith sé na blianta fada i mbun na hoibre seo, agus tháinig tuiscint aige ar chruachás na ndaoine bochta a raibh de cheann dána iontu dul ar lorg a gcirt ón [[dlí]]. 

Is féidir tionchar na mblianta sin a aithint ar úrscéalta cosúil le ''Nicholas Nickleby'', ''Dombey and Son'', agus ''Bleak House'' thar aon leabhar eile: is é is ábhar don úrscéal seo ná ábhar áiféiseach dlí, &quot;Jarndyce in aghaidh Jarndyce&quot; a mhaireann i gcaingean ar feadh na gcéadta bliain.

Sa bhliain 1830 casadh Maria Beadnell ar Dickens: ba ise an chéad ghrá geal a bhí aige. Glactar leis go raibh Dora san úrscéal David Copperfield bunaithe ar an gcailín seo. Ní raibh tuismitheoiri Mharia ródhoirte do David mar ábhar cliamhain, agus chuir siad Maria go Páras le go n-éireodh sí as an gcumann a bhí aici leis an bhfear óg.

=== Ag dul i mbun pinn dó ===

Sa bhliain 1832 bhí Dickens fiche bliain d'aois, agus é ag éirí teann as féin. Bhaineadh sé sult as aisteoireacht agus as siamsaíocht, agus cé nach raibh sé in ann díriú ar aon ghairmréim ar leith go fóill ba léir dó go raibh clú agus cáil ag teastáil uaidh. Ar dtús d'fhéach sé le dul le hamharclannaíocht, ach bhí sé cromtha ar scríbhneoireacht sula raibh áiméar ceart aige triail a bhaint as aisteoireacht.

An chéad scéal le Dickens a cuireadh i gcló, is é an teideal a bhí air ná ''A Dinner at Poplar Walk'', agus ba í an iris úd ''Monthly Magazine'' i Londain a d'fhoilsigh é, sa bhliain 1833. An bhliain roimhe sin áfach thairg uncail Charles, William Barrow, post dó ar an ''Mirror of Parliament'', agus mar sin thosaigh sé ag tuairisceoireacht ón bParlaimint ina iriseoir polaitíochta. Sa bhreis ar na hailt a scríobhadh sé faoina raibh á chaibidil ar an bParlaimint thaistlíodh sé timpeall sa tír ar lorg na bhfeachtas toghchánaíochta, agus an ''Morning Chronicle'' ag foilsiú a chuid alt faoin ábhar seo.

=== Bás ===
Fuair Dickens [[bás]] de bharr [[stróc]] ar 9 Meitheamh 1870. Ach cá raibh sé ag an am - ina bhaile féin nó lena leannán luí?&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Charles Dickens : a life|url=https://www.worldcat.org/oclc/779244304|publisher=Penguin|date=2012|location=London|oclc=779244304|author=Tomalin, Claire.}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Hogarth-dickens.jpg|mion|Gad's Hill Place]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Síol-beath-en}}
{{Siol-drámaíocht}}
{{Síol-scríbhneoir}}

{{DEFAULTSORT:Dickens, Charles}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1812]]
[[Catagóir:Básanna i 1870]]
[[Catagóir:Daonchairde]]
[[Catagóir:Drámadóirí Sasanacha]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Gearrscéalaithe]]
[[Catagóir:Gníomhaithe]]
[[Catagóir:Iriseoirí Sasanacha]]
[[Catagóir:Protastúnaigh]]
[[Catagóir:Ré Victeoiriach]]
[[Catagóir:Staraithe]]
[[Catagóir:Úrscéalaithe Sasanacha]]</text>
      <sha1>bj1ctweqc353tzdk4mwq8sgm2264hmr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Basshunter</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16706</id>
    <revision>
      <id>1310826</id>
      <parentid>1259996</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T23:13:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Eurohunter</username>
        <id>8100</id>
      </contributor>
      <comment>/* Singlí */ +&quot;Ja eller nej&quot; with [[Käärijä]]</comment>
      <origin>1310826</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2000" sha1="jh9cx81evwz5kkzh5a6lc99845uzsj0" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Íomhá:Basshunter Hity Na Czasie 2007.jpg|right|252px|thumb|Basshunter (2007)]]
Is [[amhránaí]], [[léiritheoir ceoil]], agus [[DJ]] as [[an tSualainn]] é '''Basshunter''' (fíorainm: ''Jonas Erik Altberg''), a rugadh ar an [[22 Nollaig]] [[1984]].

== Dioscliosta ==
* [[Dioscliosta Basshunter]]

=== Albaim Stiúideo ===
* ''[[The Bassmachine]]'' (2004)
* ''[[LOL (albam Basshunter)|LOL &lt;(^^,)&gt;]]'' (2006)
* ''[[Now You're Gone - The Album]]'' (2008)
* ''[[Bass Generation]]'' (2009)
* ''[[Calling Time]]'' (2013)

=== Albaim Díolama ===
* ''[[The Old Shit]]'' (2006)
* ''[[The Early Bedroom Sessions]]'' (2012)

=== Singlí ===
* &quot;The Big Show&quot; (2004)
* &quot;[[Welcome to Rainbow]]&quot; (2006)
* &quot;[[Boten Anna]]&quot; (2006) 
* &quot;[[Vi sitter i Ventrilo och spelar DotA]]&quot; (2006) 
* &quot;[[Jingle Bells]]&quot; (2006)
* &quot;[[Vifta med händerna]]&quot; (2006)
* &quot;[[Now You're Gone]]&quot; (2007)
* &quot;[[Please Don't Go]]&quot; (2008)
* &quot;[[All I Ever Wanted]]&quot; (2008)
* &quot;[[Angel in the Night]]&quot; (2008)
* &quot;Russia Privjet (Hardlanger Remix)&quot; (2008)
* &quot;[[I Miss You]]&quot; (2008)
* &quot;[[Walk on Water]]&quot; (2009)
* &quot;Al final&quot; (2009)
* &quot;[[Every Morning]]&quot; (2009)
* &quot;[[I Promised Myself]]&quot; (2009)
* &quot;[[Saturday]]&quot; (2010}
* &quot;[[Fest i hela huset]]&quot; (2011)
* &quot;[[Northern Light]]&quot; (2012)
* &quot;[[Dream on the Dancefloor]]&quot; (2012)
* &quot;[[Crash &amp; Burn]]&quot; (2013)
* &quot;Calling Time&quot; (2013)
* &quot;Elinor&quot; (2013)
* &quot;Masterpiece&quot; (2018)
* &quot;Home&quot; (2019)
* &quot;Angels Ain't Listening&quot; (2020)
* &quot;Life Speaks to Me&quot; (2021)
* &quot;End the Lies&quot; {{Small|(&amp; Alien Cut)}} (2022)
* &quot;[[Boten Anna|Ingen kan slå (Boten Anna)]]&quot; {{Small|([[Victor Leksell]])}} (2023)
* &quot;Ja eller nej&quot; {{Small|(x [[Käärijä]])}} (2026)

==Gradaim==
Tá 7 ngradam buaite ag Basshunter.

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Nasc seachtrach ==
{{Commonscat}}
* [https://basshunter.se Suíomh oifigiúil]

{{Basshunter}}
{{síol}}

[[Catagóir:Ceoltóirí Sualannacha]]
[[Catagóir:Amhránaithe]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1984]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Basshunter]]</text>
      <sha1>jh9cx81evwz5kkzh5a6lc99845uzsj0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gaeil</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19042</id>
    <revision>
      <id>1310793</id>
      <parentid>1300301</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T16:30:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1310793</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="23036" sha1="eulo0uun69y16nqfzira9hpbyigq1nz" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Grúpa Daonna
|descripció=Comhartha an [[An Dream Dearg|Dreama Dheirg]]
|image=Íomhá:Dream Dearg Dearg le Fearg emoji .jpg
}}

'''Gaeil''' a thugtar ar dhaoine a bhfuil [[Teangacha Gaelacha|teanga Gaelach]] ar a dtoil acu.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=[[Colin John Flynn|Flynn, Colin J.]]|date=30/11/2018|url=https://comhartaighde.ie/leirmheasanna/beartas-ur-na-ngael-dalai-na-gaeilge-san-iar-nua-aoiseachas-an-meon-folaithe-ide-eolaiochtai-agus-iompar-lucht-labhartha-na-gaeilge-in-eirinn-agus-in-albain/|title=Léirmheas {{!}} Beartas Úr na nGael: Dálaí na Gaeilge san Iar-Nua-Aoiseachas {{!}} An Meon Folaithe: Idé-eolaíochtaí agus iompar lucht labhartha na Gaeilge in Éirinn agus in Albain|journal=[[COMHARTaighde]]|issue=4|doi=https://doi.org/10.18669/ct.2018.07|issn=2009-8626}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/gael-is-ea-gael-is-cuma-dubh-ban-no-riabhach/|teideal=Gael is ea Gael, is cuma dubh, bán nó riabhach…|údar=[[Daithí De Mórdha]]|dáta=2019-01-28|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2025-09-28}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=[[Ellen Corbett]]|url=https://comhar.ie/iris/85/1/an-gearr-uainn-re-dhorcha-dhigiteach-na-ngael/|title=An gearr uainn ré dhorcha dhigiteach na nGael?|journal=[[Comhar]]|volume=Iml. 85|issue=Uimh 1|month=Eanáir|year=2025|pages=lgh 22-24}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=[[Stiofán MacGréill]]|url=http://www.beo.ie/alt-am-md-ar-na-bacain.aspx|title=Am Mòd ar na bacáin|journal=[[Beo!]]|issue=41|year=2004|month=Meán Fómhair}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=[[Robert McMillen]]|url=http://www.beo.ie/alt-ta-go-leor-le-foghlaim-o-na-halbanaigh.aspx|title=Tá go leor le foghlaim ó na hAlbanaigh|journal=[[Beo!]]|issue=65|month=Meán Fómhair|year=2006}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/dfhagfadh-an-mod-dioma-ar-ghael-eireannach/|teideal=D’fhágfadh an Mòd díomá ar Ghael Éireannach|údar=[[Ben Ó Ceallaigh]]|dáta=23/10/2018|work=[[NÓS]]|dátarochtana=28/09/2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/saol/na-10-gael-is-gneasula/|teideal=Na 10 Gael is Gnéasúla|údar=[[Ciara Ní É]]|dáta=23/01/2017|work=[[NÓS]]|dátarochtana=28/09/2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/leargas-ar-shaol-na-ngael-thar-saile-o-nua-eabhrac-go-osaka-le-fail-i-sraith-fisean-nua/|teideal=Léargas ar shaol na nGael thar sáile ó Nua-Eabhrac go Osaka le fáil i sraith físeán nua|dáta=17 Meán Fómhair 2021|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=28 Meán Fómhair 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/gniomhaiochas/polaitiocht/mara-mbeidh-sli-dos-na-gaeil-in-eirinn-aontaithe-orainn-fein-agus-orainn-fein-amhain-a-bheidh-an-locht/|teideal=Mara mbeidh slí dos na Gaeil in Éirinn Aontaithe, orainn féin – agus orainn féin amháin – a bheidh an locht|údar=[[Róisín Nic Liam]]|dáta=27 Deireadh Fómhair 2022|dátarochtana=28 Meán Fómhair 2025|archivedate=2025-06-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250624092447/https://nos.ie/gniomhaiochas/polaitiocht/mara-mbeidh-sli-dos-na-gaeil-in-eirinn-aontaithe-orainn-fein-agus-orainn-fein-amhain-a-bheidh-an-locht/}}&lt;/ref&gt;

Go stairiúil, thugtaí Gaeil ar bhunmhuintir na h[[Éire]]ann, na h[[Albain|Alban]] (&lt;small&gt;[[Gaeilge na hAlban]]: ''na Gàidheil''&lt;/small&gt;) agus [[Oileán Mhanann|Mhanann]] (&lt;small&gt;[[Gaeilge Mhanann]]: ''ny Gaeil''&lt;/small&gt;), agus é le tuiscint go raibh saghas éigin [[an Ghaeilge|Gaeilge]] á labhairt acu uile. Ainm é a thagann ó ''Goídil'' (&lt;small&gt;/gοi:ðil'/&lt;/small&gt;) na [[sean-Ghaeilge]]. (D'fhéadfadh sé siúd teacht ón ainm a thugadh na [[An Bhreatain|Breatnaigh]] ar choilínigh Éireannacha in iarthar na Breataine tar éis thitim na h[[Impireacht na Róimhe|Impireachta Rómhánaí]].)&lt;ref&gt;Féach Dillon agus Chadwick agus iad ag plé stair thosaigh na gcríoch Ceilteach.&lt;/ref&gt;&lt;ref group=&quot;nóta&quot;&gt;Ina leabhar [[Sochtheangeolaíocht|sochtheangeolaíoch]] ar ghéarchéim na Gaeltachta ''[[Beartas Úr na nGael]]'', mhaígh na taighdeoirí [[Conchúr Ó Giollagáin]] agus [[Brian Ó Curnáin]] go bhfuil an t-eitneachas fós le sonrú sa leithcheal atá á dhéanamh ag an [[Éire (Poblacht na hÉireann)|stáit ó dheas]] ar na Gaeil mar ghrúpa, gné a dhéanann siad sainmhíniú uirthi mar phróiseas sóisialta &lt;blockquote&gt;&quot;trína gcruthaítear muintearas bunaithe ar chosúlacht chultúrtha seachas ar chosúlacht ghineolaíochta nó fhoirmeálta. Nuair a thráchtar anseo ar ghnéithe eitnitheangeolaíochta de chultúr grúpa, tagraíonn seo d’fheidhm agus do ról sóisialta teanga i gcleachtas an phobail trína gcruthaítear muintearas agus trína rannpháirtítear daoine i bhféiniúlacht an ghrúpa teanga&quot; (lch 17).&lt;/blockquote&gt; Dar le [[Colin John Flynn|Colin J. Flynn]] áfach, &quot;ainneoin nach mbeadh an sainmhíniú conspóideach ann féin&quot;, ní leor critéar teanga le grúpa eitneach a shainmhíniú agus dá réir sin níor chóir a bheith ag trácht ar na Gaeil mar ghrúpa eitneach. (Flynn, 2018)&lt;/ref&gt;

Is fada na sean-Ghaeil á samhlú leis [[na Ceiltigh]], ach is léir ón bhfianaise sheandálaíoch nach bhfuil an scéal chomh simplí sin. 

==Sanasaíocht==
Tá an focal fréamhaithe ó ''Goídel'', ón tSeánBhreatnais ''Guoidel'' (duine fiáin, gaiscíoch) (féach [[Breatnais]] ''Gwyddel'', Éireannach, Gael), ón bPróta-Bhriotainic ''*guɨðel'', ón [[Teangacha Ceilteacha|bPróta-Cheiltis]] ''*wēdus'' (fiáin), ón b[[Próta-Ind-Eorpais]] ''*weydʰ-'' (adhmaid, fásach).&lt;ref&gt;Matasovic, 2009, lch. 408}}&lt;/ref&gt;  Tháinig sé in ionad téarmaí dúchasacha ''féni'' agus ''fénechas'', cé go gcaomhnaítear iad i siúd sna focail ''féine'' agus ''[[An Féineachas|féineachas]]''.

== Tíortha ==
==== Éire ====
Tamall éigin tar éis 8000 RC tháinig na chéad daoine [[Méasailiotacha]] chun na hÉireann agus iad ina bhfiagaithe agus ina g[[cnuasaitheoir]]í. Ní fios cén teanga a bhí acu, ach idir 4500 agus 4000 RC tháinig daoine [[Neoiliteach]]a agus iad ina bh[[feirmeoir]]í. Thug siad [[Caora|caoirigh]], [[Gabhar|gabhair]], [[beith]]ígh agus barra (go háirithe [[cruithneacht]] agus [[eorna]]) leo. Áitíonn scoláirí éigin gur leosan a tháinig an chéad teanga Ind-Eorpach, teanga a n-eascródh an Ghaeilge aisti níos faide anonn.&lt;ref&gt;Féach Renfrew agus é ag plé chomhleathnú na curadóireachta agus na hInd-Eorpaise.&lt;/ref&gt;

Tháinig [[Éire]] faoi anáil chultúir mhóra ábhartha na h[[an Eoraip|Eorpa]]: thosaigh an Chré-Umhaois ann timpeall 2500 RC agus thosaigh an t[[Iarannaois]] timpeall 800 RC. Ba ghnách riamh úsáid an iarrainn a chur i leith na gCeilteach de bharr iarsmaí a fuarthas i lár na hEorpa agus iad chomh sean le 8000 RC, ach is beag fianaise atá le fáil ar ionradh Ceilteach, agus is mó an trácht a dhéantar anois ar idirleathnú teicneolaíoch ná ar idirleathnú pobail. Tá le tuiscint as sin nach gá teacht na nGael agus déanamh na n-earraí [[Iarann|iarainn]] a chomhcheangal le chéile, d'ainneoin na bhfinscéalta a chuireann síos ar ionraí aniar. 

Muintir Mhéasailiotach a bhí ann ar dtús: iad ag seilg, ag [[iascaireacht]] agus ag cnuasach.

Tháinig an fheirmeoireacht mar chuid den tréimhse Neoiliotach, agus leachtanna móra á dtógáil. Sa Chré-Umhaois tógadh leachtanna nua, ach in ionad na seantuamaí comhchoiteanna tháinig uaigheanna aonair, leaca cloiche istigh iontu agus soithí maiseacha. Sa Iarannaois tosaíodh ag tógáil dúnta móra agus an chuid is mó acu le fáil in iarthar na tíre.

[[Íomhá:Carrowmore tomb, Ireland.jpg|thumb|left|Tuamaí clochaoise sa Cheathrú Mhór, [[Contae Shligigh]]]]

Cibé athruithe cultúrtha a tharla i measc na scothaicme, is léir go raibh an-leanúnachas ag baint le saol na ngnáthdhaoine: tá an fhianaise le fáil sna hiarsmaí a thugann léargas ar bheatha mhuintir na tuaithe ó ghlúin go glúin, agus iad á gcur féin in oiriúint go dlúth d'aeráid agus do luí na tíre maidir le modhanna curadóireachta, le cothú, le ceirdeanna. Neartódh sin leis an tuairim go raibh na Gaeil ann ón aimsir Neoiliotach amach, béascna agus teanga ar leith acu agus iad in ann pobail nua a Ghaelú de réir mar a tháinig siad siúd isteach. D'fhágfadh sin gur tábhachtaí cultúr ná cine.&lt;ref&gt;Féach Mitchell agus Ryan, Nolan, agus E. Estyn Evans i ngeall ar chúrsaí tíreolaíochta agus dúchais.&lt;/ref&gt;

Tá rian na seandachta ar chuid mhaith de na logainmneacha freisin,&lt;ref&gt;Féach Room.&lt;/ref&gt; rud eile a chuireann an leanúnachas in iúl.

==== Manainn ====
Sa ré Mhéasailiotach a tháinig na chéad daoine chun Oileán Mhanann, agus lean feirmeoirí iad sa ré Neoiliotach, mar a tharla in Éirinn. Tháinig an t-athrú céanna ar na tuamaí agus eile de réir na tréimhse. B'fhéidir gur ón mBreatain a tháinig na chéad fheirmeoirí, ach meastar gur tháinig dream nua isteach ó Éirinn timpeall 700 AD, rud atá le haithint ar na hinscríbhinní oghaim. [[Íomhá:Isle of Man Peel Castle.jpg|thumb|[[Caisleán na hInse, Manainn]].]]

Maidir le cúrsaí teanga, is féidir na Manannaigh a áireamh ar na Gaeil. Bhí an teanga Ghaeilge acu ón 8ú haois amach, agus mhair sí fiú tar éis theacht agus lonnú na Lochlannach. Bhí sí láidir go leor mar theanga phobail chomh déanach leis an 18ú haois.

==== Albain ====
[[Íomhá:Alexander III and Ollamh Rígh.JPG|thumb|left|Corónú Alasdar III na hAlban i Sgàin ar 13 Iúil 1249. Tá an ''ollamh rígh'' ag beannú dó agus é ag rá: &quot;Benach De Re Albanne&quot; (''Beannachd Dé Rígh Alban''). Ansin ríomhann sé ginealach an Rí.]]

P-Cheiltis a bhí á labhairt i ndeisceart na tíre le linn na Rómhánach, agus glacann a lán scoláirí leis gur theanga P-Cheiltise í an [[na Cruithnigh|Phiochtais]] a bhí á labhairt sa tuaisceart sa luathmheánaoiseanna. Bunaíodh Ríocht na bPiochtach roimh an 6ú haois AD agus mhéadaigh de réir a chéile; faoin 12ú haois bhí Gaeilge, [[Lochlainnis]] agus Béarla (san oirdheisceart) le cloisteáil ann. 

Ba í an Ghaeilge teanga Dhál Riada, ríocht Ghaelach a bhí le fáil in Earra-Ghaidheal in oirdheisceart na tíre timpeall an 4ú haois AD. Is léir go raibh Éireannaigh á bhfódú féin ann, agus déarfadh scoláirí éigin go raibh Gaeilge á labhairt ann i bhfad roimhe sin.&lt;ref&gt;A mhalairt de bharúil atá ag Dillon agus ag Chadwick.&lt;/ref&gt; Leathnaigh an teanga leis an gCríostaíocht agus ghéill an Phiochtais de réir a chéile; faoin 12ú haois bhí Gaeilge á labhairt sa chuid ba mhó den tír. Ach bhí limistéar an Bhéarla ag méadú agus nósanna nua ag teacht isteach: cuireadh an feodachas agus na chéad bhailte móra cairte ar bun, agus tháinig uasalaicme nua isteach - ridirí agus eaglaisigh Fhrancacha agus Angla-Fhrancacha. Is dócha, freisin, go raibh an dátheangachas ag éirí coitianta i gceantair an oirthir agus go raibh buntáiste na cumhachta ag an mBéarla. Faoin 13ú haois bhí an Ghaeilge ag cúlú; bheadh na ''Gàidheil'' le fáil thiar feasta, sna [[Garbhchríocha]], in [[Inse Gall]] agus feadh Mhaol na nGall.

== Na Gaeil sa bhaile ==
Má tá ceangal idir cine agus teanga, is léir gur ar éigean atá na Gaeil ann inniu. Tá Gaeltachtaí na hÉireann agus na hAlban ag meath i gcónaí, agus cailleadh an cainteoir dúchais deireanach ar Oileán Mhanann sna seachtóidí. In Éirinn tháinig an meath mór sa 19ú haois thar aon aois eile; bhí an dátheangachas (nó saghas dátheangachais) ag fás, bhí an [[Béarla]] i réim i gcúrsaí poiblí, agus ba é an [[an Gorta Mór|Drochshaol]] an babhta marfach. In Albain (Inse Gall agus na Garbhchríocha) sa tréimhse chéanna is beag baint a bhí ag an teanga in intinn na ndaoine le dul chun cinn, agus ní dhearnadh freastal uirthi. Meas béarlagair a bhí ar an teanga in Oileán Mhanann; b'fhearr duit Béarla. 

==== Na hÉireannaigh ====
Sa bhliain 2006 ba í an Ghaeilge príomhtheanga an phobail agus an tí ag 3% den daonra.&lt;ref&gt;Government of Ireland, {{PDFlink|[http://www.pobail.ie/en/IrishLanguage/StatementontheIrishLanguage2006/file,7802,en.pdf Statement on the Irish Language 2006]|919 KB}}. Aimsíodh ar 21 Eanáir 2008 le haghaidh [[Irish Language]].&lt;/ref&gt; (4,422,100 duine a bhí ina gcónaí in Éirinn sa bhliain 2008).&lt;ref&gt;[http://www.cso.ie/releasespublications/documents/population/current/popmig.pdf CSO Ireland - April 2008 Population Estimates]&lt;/ref&gt; Meastar go bhfuil idir 20,000 agus 80,000 cainteoir dúchais ann (cé go mbeadh a bhformhór meánaosta nó ina seandaoine).&lt;ref&gt;[http://www.helsinki.fi/~tasalmin/europe_report.html#IGaelic Endangered languages in Europe: report]&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |title=Linguistic Minorities in Multilingual Settings: Implications for Language Policies |year=1994 |url=https://archive.org/details/linguisticminori0000paul |last=Christina Bratt Paulston |publisher=J. Benjamins Pub. Co |page=[https://archive.org/details/linguisticminori0000paul/page/n96 81]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book |title=Irish Writing in the Twentieth Century |last=Pierce |first=David |year=2000 |publisher=Cork University Press |page=1140}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal |last=Ó hÉallaithe |first=Donncha |authorlink= |coauthors= |year=1999 |month= |title= |journal=Cuisle |volume= |issue= |pages= |id= |url= |accessdate= |quote= }}&lt;/ref&gt; Sa bhliain 2007 mheas an Roinn Gnóthaí Pobail, Tuaithe agus Gaeltachta go raibh timpeall 17,000 duine le fáil i gceantair mar a raibh neart Gaeilge á húsáid.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.oceanfm.ie/onair/donegalnews.php?articleid=000002629 |teideal=Welcome to Ocean fm&lt;!-- Bot generated title --&gt; |dátarochtana=2009-05-06 |archivedate=2009-01-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090105154755/http://www.oceanfm.ie/onair/donegalnews.php?articleid=000002629 }}&lt;/ref&gt; Ach tá an meath ar siúl sa [[an Ghaeltacht|Ghaeltacht]] gan stad fiú ó bunaíodh an Stát – ó 250,000 cainteoir líofa sa Ghaeltacht ansin go dtí timpeall 30,000 anois (má tá a líon chomh mór sin féin).

Lasmuigh den Ghaeltacht bhí an Stát ag brath ar na scoileanna riamh chun ‘Gaeil Nua’ a dhéanamh. Theip air sin; tá daltaí na hÉireann ag foghlaim Gaeilge de dheoin nó d’ainneoin le timpeall seachtó bliain, agus gan ach Béarla ag a bhformhór mór tar éis an tsaoil. Le tamall de bhlianta anuas, áfach, tá borradh ag teacht faoin líon daoine a bhfuil Gaeilge ar a dtoil acu de bharr scolaíocht lánGhaeilge. Astu sin a fáiscfear an chéad ghlúin eile de chainteoirí dúchais. Tá an teanga ag lonnú i measc cuid den mheánaicme chathrach, go háirithe sna cathracha móra - [[Baile Átha Cliath]] sa deisceart, [[Doire]] agus [[Béal Feirste]] sa tuaisceart. Dream uirbeach na Gaeil feasta, cé gur deacair a líon a mheas faoi láthair.

==== Na hAlbanaigh ====
In Albain tá líon na gcainteoirí dúchais ag dul i laghad i gcónaí, ach tá líon na ndaoine le Gàidhlig mhaith ag dul i méid i n[[Dún Éideann]] agus i n[[Glaschú]], áiteanna a bhfuil [[tumoideachas]] ar fáil. 

Bhí 58,652 cainteoirí Gàidhlig ann sa bhliain 2001, de réir an daonáirimh (sin 1.2% den daonra os cionn trí bliana d’aois).&lt;ref&gt;{{Cite web| url=http://lrrc3.sas.upenn.edu/popcult/CLPP/Census%202001%20-%20Gaelic1.htm| teideal=Census 2001 Scotland: Gaelic Language – first results| author=Kenneth MacKinnon| date=2003| accessdate=2007-03-24| dátarochtana=2009-05-06| archivedate=2006-09-04| archiveurl=https://web.archive.org/web/20060904151918/http://lrrc3.sas.upenn.edu/popcult/CLPP/Census%202001%20-%20Gaelic1.htm}}&lt;/ref&gt; Sin laghdú timpeall 7,300 duine (11% den iomlán) ó dhaonáireamh 1991. In Inse Gall atá an chuid is mó de chainteoirí fós, ach níl céatadán is airde ná 61% le fáil ann.&lt;ref&gt;Duwe,Kurt(2006:Gaidhlig(Scottish Gaelic)Local Studies Vol.20 Muile,Tiriodh &amp; Colla page 23 2nd edition September 2006 and Duwe,Kurt(2006:Gaidhlig(Scottish Gaelic)Local Studies Vol.17 Gleann Comhann,Lios Mor &amp; Aird Chatain page 27 2nd edition May 2006&lt;/ref&gt; 
Is cosúil go mbeidh sláinte na Gàidhlig ag brath ar an meánaicme feasta, mar a tharla cheana in Éirinn. Béarla ar na hoileáin, Gàidhlig sna sráideanna.

==== Na Manannaigh ====
San 19ú haois is mó a mheath an Mhanainnis, mar theanga (mar a síleadh) gan feidhm gan éifeacht; ach sa bhliain 1899 bunaíodh ''Yn Çheshaght Ghailckagh''. Nuair a cailleadh na cainteoirí dúchais deireanacha i lár an 20ú haois bhí daoine eile ag foghlaim na teanga. 
[[Íomhá:Douglas Isle of Man welcome sign.jpg|thumb|right|Comhartha dátheangach i nDúlais, príomhbhaile Mhanann.]] 

Anois tá tumoideachas le fáil i mbunscoil amháin agus an Mhanainnis á múineadh mar theanga bhreise i scoileanna eile; is féidir céim sa teanga a fháil ó Choláiste Mhanann agus ó Lárionad an Léinn Mhanannaigh. I gcúig cinn de na naíscoileanna baintear feidhm as Manainnis amháin, a bhuíochas sin ar chomhlacht darb ainm ''Mooinjer Veggey''. Is féidir a rá anois go bhfuil Gaeil arís i Manainn, más í an teanga féin an tomhas.

== Na Gaeil i gCéin ==

==== Meiriceá Thuaidh ====

==== An Astráil ====

== Foinsí ==
{{Refbegin}}
* [[J. E. Caerwyn Williams|Caerwyn Williams, J.E.]] agus [[Máirín Ní Mhuiríosa|Ní Mhuiríosa, Máirín]], ''[[Traidisiún Liteartha na nGael|Traidisiún Liteartha na nGael]]''. [[An Clóchomhar|An Clóchomhar Tta]] 1979. 
* [[Myles Dillon|Dillon, Myles]] agus [[Nora Kershaw Chadwick|Chadwick, Nora]], ''The Celtic Realms''. Cardinal 1973. ISBN 0-351-15808-1
* Estyn Evans, E., ''Irish Folk Ways''. Routledge 1989 (an dara heagrán). 
* Mitchell, Frank and Ryan, Michael, ''Reading the Irish Landscape''. Town House, Dublin 1997. ISBN 0-946172-54-4
* [[Colin John Flynn|Flynn, Colin J.]]. &quot;[https://comhartaighde.ie/leirmheasanna/beartas-ur-na-ngael-dalai-na-gaeilge-san-iar-nua-aoiseachas-an-meon-folaithe-ide-eolaiochtai-agus-iompar-lucht-labhartha-na-gaeilge-in-eirinn-agus-in-albain/| Léirmheas | Beartas Úr na nGael: Dálaí na Gaeilge san Iar-Nua-Aoiseachas | An Meon Folaithe: Idé-eolaíochtaí agus iompar lucht labhartha na Gaeilge in Éirinn agus in Albain]{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&quot;. [[COMHARTaighde]] (4). 2018 [https://doi.org/10.18669/ct.2018.07 DOI]. ISSN 2009-8626.
* [[Kenneth Nicholls|Nicholls, Kenneth]], ''Gaelic and Gaelicised Ireland in the Middle Ages''. Gill &amp; MacMillan 1981 (an 3ú heagrán). ISBN 7171-0561-X 
* Nolan, William (ed.), ''The Shaping of Ireland: The Geographical Perspective''. Mercier 1986. ISBN 88342-765-8
* Renfrew, A.C., ''Archaeology and Language: The Puzzle of Indo-European Origins'', London: Pimlico 1987. ISBN 0-7126-6612-5
* Room, Adrian, ''A Dictionary of Irish Place-Names''. Appletree Press 1998. ISBN 0-86281-202-X
{{Refend}}

==Tagairtí==
{{Reflist}}

==Nótaí==
{{reflist|group=nóta}}

== Féach freisin ==
* [[Teangacha Gaelacha]]
* [[Gaeilge]]
* [[An Ghaeltacht]]
* [[Gàidhealtachd na hAlba]]
* [[An Ghaeilge i Meiriceá agus i Muir Chairib]]
* [[An Ghaeilge i gCeanada]]
* [[An Ghaeilge san Astráil]]
* [[Manainnis|Gaeilge Mhanann]]
* [[Gaeilge na hAlban]]
* [[Scotti]]
* [[Oileán Mhanann]]
* [[Éire]]
* [[Albain]]

== Naisc Sheachtracha ==

==== Éire ====
* [http://www.bci.ie/documents/jan05e.pdf BCI: Staidreamh oifigiúil teanga] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927232140/http://www.bci.ie/documents/jan05e.pdf |date=2011-09-27 }}
* [http://www.forasnagaeilge.ie/default1.asp?lang=en Foras na Gaeilge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080405054718/http://www.forasnagaeilge.ie/default1.asp?lang=en |date=2008-04-05 }}
* [http://www.smo.uhi.ac.uk/gaeilge/english.html Gaeilge ar an Ghréasán Irish online resources]
* [http://www.gael-taca.com 'Gael-Taca (Corcaigh)'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190521082520/http://www.gael-taca.com/ |date=2019-05-21 }}
* [http://acmhainn.ie/ Acmhainn.ie – Foclóir agus téarmaíocht] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110717072438/http://www.acmhainn.ie/ |date=2011-07-17 }}
* [http://www.focal.ie/Home.aspx ''Foclóir Téarmaíochta'', bunachar mór sonraí a rinne FIONTAR, DCU]
* &quot;[http://www.bbc.co.uk/northernireland/irish/blas/learners/ Learning Irish?],&quot; ''[[BBC]]''

==== Albain ====
* [http://www.learn-gaelic.info Learn Gaelic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171001230540/http://www.learn-gaelic.info/ |date=2017-10-01 }} Ranganna agus cúrsaí ar fud an domhain] 
* [http://www.scottish.parliament.uk/gaidhlig/ Parlaimint na hAlban] 
* [http://www.ccg.org.uk Scottish Coiste Craolacháin na Gàidhlig] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170714091414/http://www.ccg.org.uk/ |date=2017-07-14 }} 
* [http://news.scotsman.com/gaelic.cfm Scotsman.com News - Leathanach na Gàidhlig] 
* [http://www.bbc.co.uk/scotland/alba/ BBC Scotland - Leathanach na Gàidhlig] 
* [http://www.bbc.co.uk/scotland/alba/foghlam/beag_air_bheag/ BBC Alba - Beag air Bheag] 
* [http://www.beul-aithris.co.uk Beul Aithris] 
* [http://www.colmcille.net/ Iomairt Cholm Cille] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201028110909/http://www.colmcille.net/ |date=2020-10-28 }} 
* [http://www.cnag.org.uk/ Comunn na Gàidhlig] 
* [http://www.highlandcathedral.org/index.php?section=gaelic&amp;page=1 St Columba Gaelic Section] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070608023344/http://www.highlandcathedral.org/index.php?section=gaelic&amp;page=1 |date=2007-06-08 }} Acmhainní Gàidhlig. 
* [http://www.smo.uhi.ac.uk/ Sabhal Mòr Ostaig] - Coláiste Gàidhlig ar Oileán Scíthe. 
* [http://www.gaeliccollege.edu/index.php Scottish Gaelic College of Celtic Arts and Crafts] - Coláiste Gàidhlig i gCèap Bhreatuinn, Nova Scotia, Ceanada.
* [http://www.linguae-celticae.org/GLS_english.htm Gàidhlig (Scottish Gaelic) Local Studies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101229110410/http://www.linguae-celticae.org/GLS_english.htm |date=2010-12-29 }} Eolas daonáirimh ón mbliain 1881 i leith ar cheantair na Gàidhlig.
* [http://www.saorsamedia.com SaorsaMedia] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080509121735/http://www.saorsamedia.com/ |date=2008-05-09 }} Acmhainní i dtaobh stair na Gàidhlig in Albain agus i Meiriceá Thuaidh.
* [http://www.tirnamblog.com Tìr nam Blòg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160514094121/http://www.tirnamblog.com/ |date=2016-05-14 }} Blaganna Gàidhlig. 
* [http://www.foramnagaidhlig.net/ Fòram na Gàidhlig] Le haghaidh foghlaimeoirí. 
* [http://abairthusa.ning.com/ Abair Thusa] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090205170058/http://abairthusa.ning.com/ |date=2009-02-05 }} Gréasán sóisialta.

==== Manainn ====
* [http://www.mv.chrislittler.co.uk/ Mooinjer Veggey] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090416232240/http://www.mv.chrislittler.co.uk/ |date=2009-04-16 }}
* [http://www.iomguide.com Isle of Man Guide] 
* [http://www.manxwiki.com Manx Wiki] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110714030303/http://www.manxwiki.com/ |date=2011-07-14 }}

[[Catagóir:Gaeil]]</text>
      <sha1>eulo0uun69y16nqfzira9hpbyigq1nz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tiobraid Árann (baile)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>19099</id>
    <revision>
      <id>1310831</id>
      <parentid>1276480</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T04:08:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Voceta</username>
        <id>73845</id>
      </contributor>
      <origin>1310831</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1687" sha1="gglcegyvvm178c8if6knlw5e1j6t8b6" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil|escut=Tipp Town COA.svg}}
Baile is ea '''Tiobraid Árann'''&lt;ref name=&quot;Logainm&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/1411640|title=Tiobraid Árann/Tipperary {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-22|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}&lt;/ref&gt; in Éirinn. Tá an baile suite i g[[Contae Thiobraid Árann]].

== Stair ==

Bhunaigh na Lochlannaigh socraíocht ar oileán i dtús&lt;ref&gt;http://www.scribd.com/doc/15501072/Ireland-Counties-Limerick-Tipperary-Chapter{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;. Ag deireadh an dara haois déag thóg an Rí Normannach, Séan, caisleáin ann&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.tipp.ie/townsandvillages/tipperary/tipperary.htm |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2009-12-23 |archivedate=2013-12-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131208183135/http://www.tipp.ie/townsandvillages/tipperary/tipperary.htm }}&lt;/ref&gt;, ach níl rian an chaisleáin le feiscint anois.

[[Dún]] [[Sasanach]] a bhí i dTiobrad Árainn&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://homepage.eircom.net/~tipperaryfame/barracks.htm |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2009-12-23 |archivedate=2009-01-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090105200723/http://homepage.eircom.net/~tipperaryfame/barracks.htm }}&lt;/ref&gt;. Bhí suas le 10,000 saighdiúirí ann i rith an [[An Chéad Chogadh Domhanda|Céad Cogadh Domhanda]], agus úsáidtear é chun saighdiúirí nua a thraenáil don chogadh sa Fhrainc.

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{síol}}

[[Catagóir:Bailte i gContae Thiobraid Árann]]</text>
      <sha1>gglcegyvvm178c8if6knlw5e1j6t8b6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Plé úsáideora:Alison</title>
    <ns>3</ns>
    <id>19276</id>
    <revision>
      <id>1310811</id>
      <parentid>1303416</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T18:33:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>MediaWiki message delivery</username>
        <id>18417</id>
      </contributor>
      <comment>/* You may be an eligible candidate for the U4C election */ mír nua</comment>
      <origin>1310811</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10892" sha1="o0tovd0t9szd74w94cuimi48rnis0tf" xml:space="preserve">{{Cartlainne}}
{{Úsáideoir:Alison/todo}}

== Fadhb le &quot;Teimpléad:Bosca Sonraí Ainmhí Bheo/Caomhnú&quot; ==

A Alison, a chara, tá súil agam go bhfuil ag éirí go maith leat! Má tá an t-am agat, tá mé théis mo dhícheall a dhéanamh dul i ngleic leis an fhadhb seo liom féin ach is ar éigean gurbh fhéidir liom á thuiscint. Tá an íomhá sna boscaí sonraí ainmhí bheo dóibh siúd atá &quot;i mbaol&quot; briste. D'fhéach mé trí an leathanach foinse ar fad ag iarraidh é a réiteach, ach níl a fhios agam fós cén fáth nach bhfuil sé ag obair. 

Tá na híomhánna do LC, NT, VU agus CE ag obair fós, ní dóigh liom gur aistrigh éinne aon leathanach d'ainmhí atá díothaithe sa dúlra go fóill nó níor aimsigh mé féin é ar a laghad agus mar sin, níl a fhios agam má tá an íomhá sin ag obair.

Dá mb'fhéidir leat an fáth nach bhfuil sé ag obair a mhíniú dom, chabhródh sé liom fadhbanna mar sin a réiteach sa todhchaí. 

N.B. d'eagraigh mé an giorrúchán a bhí á léiriú sna boscaí ó UICN na Fraincise go AICD na Gaeilge, ach ní bhaineann an fhadhb leis sin, tá mé cinnte de.  [[Úsáideoir:An Sionnach Rua|An Sionnach Rua]] ([[Plé úsáideora:An Sionnach Rua|plé]]) 09:50, 26 Samhain 2025 (UTC)
: {{Ping|An Sionnach Rua}} - {{Deisithe}} anois - féach ar [[Spioróg mhór ruadhonn]] mar shampla. Bhí fadhbanna leis na híomhánna luaite ar [[Wikidata]]. Is féidir liom iad a cheartú [https://www.wikidata.org/w/index.php?title=Q96377276&amp;diff=2434197809&amp;oldid=2431683478 anseo] trí thagairt a dhéanamh do na híomhánna cuí :) - [[Úsáideoir:Alison|&lt;span style=&quot;color:#FF823D;font-family: comic sans ms&quot;&gt;'''A&lt;font color= &quot;#FF7C0A&quot;&gt;l&lt;font color= &quot;#FFB550&quot;&gt;is&lt;/font&gt;o&lt;/font&gt;n'''&lt;/span&gt;]] &lt;sup&gt;[[Plé_úsáideora:Alison|plé]]&lt;/sup&gt; 13:48, 26 Samhain 2025 (UTC)

== Aonaid in úsáid in Teimpléad:Citation  ==

A @[[Úsáideoir:Alison|Alison]], a chara,

Míle buíochas as an chabhair a thug tú liom le déanaí agus tá brón orm as a bheith ag teacht ar ais chugat chomh tapaidh seo i ndiaidh na faidhbe leis an íomhá sin arís ach nílim cumasach go leor in eagar na dteimpléad chun an fhadhb seo a réiteach. Má théann tú go dtí bun an leathanaigh ar [[Tíogar]] feicfidh tú gur bhain mé úsáid as an teimpléad nua Citation chun na téacsanna sin a lua. An fhadhb atá agam anois leo ná go bhfuil aonaid an Bhéarla in úsáid amhail p., pp., vol., ed., eds., srl. seachas lch., lgh., iml., eag., srl. An bhfuil bealach ann lena réiteach? 

Cheap mé ar dtús gur le wikidata a bhainfeadh na haonaid sin ach níor tharla aon athruithe nuair a chuir mé luachanna Gaeilge leis na haonaid a d'aimsigh mé agus bhí cinn ann fosta nár aimsigh mé leathanach wikidata dóibh. [[Úsáideoir:An Sionnach Rua|An Sionnach Rua]] ([[Plé úsáideora:An Sionnach Rua|plé]]) 12:30, 30 Samhain 2025 (UTC)

== [[Nina Krajnik]] ==

Hey Allison, sorry for reaching out in English. To perhaps explain a bit more context, which is often lacking in such short deletion reasons. Nina likely has some PR running around, consider checking [[:d:Q112265440]] and its history. While notability isn't a question here the way article is currently written is horrendous for a Wikipedia article. It lacks serious reliable sources (which exist) and current are somewhat spammy. It also fails to mention certain controversies she's been a party to hence it'd be actually better to delete the article (IMHO). Wish you all the best in the new year and stay safe, [[Úsáideoir:A09|A09]] ([[Plé úsáideora:A09|plé]]) 01:03, 8 Eanáir 2026 (UTC)

== Boscaí Eolais ==

Haigh, a Alison. 

An bhfuil aon chomhairle agat maidir le conas na boscaí eolais a úsáid (chuir tú ceann leis an leathanach &quot;Steam&quot; le déanaí. Ní raibh mé in ann a oibriú amach conas iad a úsád, ach bheinn buíoch as do chomhairle! Ba mhaith liom iad a chur isteach amach anseo. [[Úsáideoir:Caoluisce|Caoluisce]] ([[Plé úsáideora:Caoluisce|plé]]) 21:22, 12 Feabhra 2026 (UTC)

:Tá lánliosta na boscaí sonraí Wikidata le fáil [[VP:BS|anseo]] - [[Úsáideoir:Alison|&lt;span style=&quot;color:#FF823D;font-family: comic sans ms&quot;&gt;'''A&lt;font color= &quot;#FF7C0A&quot;&gt;l&lt;font color= &quot;#FFB550&quot;&gt;is&lt;/font&gt;o&lt;/font&gt;n'''&lt;/span&gt;]] &lt;sup&gt;[[Plé_úsáideora:Alison|plé]]&lt;/sup&gt; 17:55, 14 Feabhra 2026 (UTC)

== Irisí agus Nuachtáin Gaeilge ==

Alison , a chara, 
Maidir le 'Irisí agus Nuachtáin Gaeilge'
Dé hAoine seo chaite, bhuail mé le Rossa Ó Snodaigh ag an Ard-Fheis i mBéal Feirste thaispeáin sé an leathanach 'Irisí agus Nuachtáin Gaeilge' domhleabhar agus Nuachtán na hÉireann taispeánta aige dom. (Tagairt; https://ga.wikipedia.org/w/index.php?title=Iris%C3%AD_agus_Nuacht%C3%A1in_Gaeilge&amp;veaction=edit&amp;section=5).  Ba mhaith leis na 
na colúin 5. Eagarthóirí agus  6. Eolas breise níos caoile (tá siad ró-leathan!). Ar an drochuair ní raibh mé in ann cabhrú leis...b'fhéidir go bhféadfá é a chur in eagar dó? ̴̴ [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 14:37, 26 Feabhra 2026 (UTC)
* {{Ping|Ériugena}} - {{Deisithe}} anois, a chara. Phew - an-dheachair! - [[Úsáideoir:Alison|&lt;span style=&quot;color:#FF823D;font-family: comic sans ms&quot;&gt;'''A&lt;font color= &quot;#FF7C0A&quot;&gt;l&lt;font color= &quot;#FFB550&quot;&gt;is&lt;/font&gt;o&lt;/font&gt;n'''&lt;/span&gt;]] &lt;sup&gt;[[Plé_úsáideora:Alison|plé]]&lt;/sup&gt; 20:49, 27 Feabhra 2026 (UTC)

== Díreach le cur in iúl duit... ==
D'athraigh mé go dtí aistriúchán de láimh tamall ó shin. Déanfaidh mé na mion-ailt beagán níos faide, ach bhí sé i gceist agam i gcónaí iad a leathnú. [[Speisialta:Contributions/&amp;#126;2026-14619-60|&amp;#126;2026-14619-60]] ([[Plé úsáideora:&amp;#126;2026-14619-60|talk]]) 14:28, 12 Márta 2026 (UTC)

== Do ghníomhartha le déanaí / scriosadh neamhréasúnach ==
Maidir leis '''''Spider-Gwen: Gwen-Verse''''' agus '''''King in Black: Gwenom vs. Carnage''''': Gabh mo leithscéal? Níl sin &quot;thar shábháil&quot;: chuir mé go leor oibre isteach san aistriúchán sin inné. Déanta na fírinne, ba é an t-aon rud a rinne mé inné é. Anois, inis dom láithreach cad is gá a shocrú, agus déanfaidh mé é a shocrú. Seol ar ais é sin mar dhréacht nó go díreach mar leathanach, le do thoil. Táim sásta an obair a dhéanamh.

Maidir leis '''Spider-Man (Miles Morales)''' agus naisc atreoraithe eile: is é cuspóir na nasc sin tagairt a dhéanamh d'ainmneacha malartacha agus d'ainmneacha cosúla ar leathanaigh eile, chun mearbhall a sheachaint. Tá an leathanach seo riachtanach chun mearbhall le [[Spider-Man]] a sheachaint, agus bhí na cinn eile ceaptha chun mearbhall a sheachaint leis na Spider-Girls eile.

Tá súil agam ó chroí go bhfaighidh mé freagra uait go luath. [[Speisialta:Contributions/&amp;#126;2026-15963-42|&amp;#126;2026-15963-42]] ([[Plé úsáideora:&amp;#126;2026-15963-42|talk]]) 17:32, 14 Márta 2026 (UTC)
* Níl tú ag éisteacht le éinne - ar bith - anseo ar an vicí. Tóg sos. Dírigh ar cheann amháin nó dhó ailt, b'fhéidir. 

Díscriosfaidh mé na leathanaigh eile i gceann cúpla nóiméid agus cuirfidh mé i do spás &quot;draft&quot; iad - [[Úsáideoir:Alison|&lt;span style=&quot;color:#FF823D;font-family: comic sans ms&quot;&gt;'''A&lt;font color= &quot;#FF7C0A&quot;&gt;l&lt;font color= &quot;#FFB550&quot;&gt;is&lt;/font&gt;o&lt;/font&gt;n'''&lt;/span&gt;]] &lt;sup&gt;[[Plé_úsáideora:Alison|plé]]&lt;/sup&gt; 17:37, 14 Márta 2026 (UTC)

== Sórtáil ==

Haigh a chara, chonaic mé [https://ga.wikipedia.org/w/index.php?title=S%C3%ADomha_Hennessy&amp;curid=123930&amp;diff=1301574&amp;oldid=1301511 trácht] a d'fhág tú tamaill ó shoin le rá gur féidir an síneadh fada a úsáid i DEFAULTSORT. Feicim go moltar ar Uicithe eile (m.sh. [https://de.wikipedia.org/wiki/Hilfe:Kategorien#3._Regel:_26_Grundbuchstaben anseo]) gan ach ASCII a úsáid leis ionas nach dtarlaíonn rudaí mar &quot;Ábhar&quot; a bheith chun cúl ar &quot;Albain&quot;. An amhlaidh go bhfeidhmíonn DEFAULTSORT ar bhealach eile i Uicí na Gaeilge? [[Úsáideoir:Taghdtaighde|Taghdtaighde]] ([[Plé úsáideora:Taghdtaighde|plé]]) 21:02, 16 Márta 2026 (UTC)

== [[Róisín O'Donovan]] ==

Hi Alison, how are you? Me I'm fine!!!

I saw you accessed this page: please, can you add some news in the biography? I'll be pleased to help you in Italian and Portuguese. Thanks a lot for your aid, and see you soon. [[Úsáideoir:Rei Momo|Rei Momo]] ([[Plé úsáideora:Rei Momo|plé]]) 11:26, 20 Márta 2026 (UTC)

:Sure - I'll try do something over the weekend. I'm just doing some drive-by cleaning here :) - [[Úsáideoir:Alison|&lt;span style=&quot;color:#FF823D;font-family: comic sans ms&quot;&gt;'''A&lt;font color= &quot;#FF7C0A&quot;&gt;l&lt;font color= &quot;#FFB550&quot;&gt;is&lt;/font&gt;o&lt;/font&gt;n'''&lt;/span&gt;]] &lt;sup&gt;[[Plé_úsáideora:Alison|plé]]&lt;/sup&gt; 11:29, 20 Márta 2026 (UTC)

== You may be an eligible candidate for the U4C election ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Greetings,

The [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee (U4C)]] seeks candidates for the 2026 election. The U4C is the global committee responsible for overseeing enforcement of the [[foundation:Special:MyLanguage/Policy:Universal Code of Conduct|Universal Code of Conduct]]. Elections are held annually, if elected a committee member serves for two years.

This year the U4C requires candidates to hold administrator rights on at least one wiki, which is why you are being contacted as you appear to hold this right. There are other requirements, such as candidates must be at least 18 years old and may not be employed by the Wikimedia Foundation or other related chapters and affiliates. You can find more information in the [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026#Call_for_Candidates|call for candidates on Meta-wiki]]. Additionally, the committee's working language is English; some ability to communicate in English is required.

The election opens on 18 May, if you are eligible and interested you have until 10 May to submit your candidacy. There will week between for candidates to answer questions from the community. Voting takes place privately in [[m:Special:MyLanguage/SecurePoll|SecurePoll]], successful candidates must receive at least 60% support. More information is available on [[m:Special:MyLanguage/Universal_Code_of_Conduct/Coordinating_Committee/Election/2026|the 2026 Elections page]], including timelines and other candidacy information. If you read over the material and consider yourself qualified, please consider submitting your name to run for the committee. If you think someone else in your community might be interested and qualified, please encourage them to run.

In partnership with the U4C -- [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User_talk:Keegan (WMF)|talk]]) 18:33, 28 Aibreán 2026 (UTC) &lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:Keegan_(WMF)/test&amp;oldid=30471754 --&gt;</text>
      <sha1>o0tovd0t9szd74w94cuimi48rnis0tf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Damhán alla</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26176</id>
    <revision>
      <id>1310866</id>
      <parentid>1077057</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T09:42:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Cicihwahyuni6</username>
        <id>56512</id>
      </contributor>
      <origin>1310866</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="600" sha1="ip317ce4ro6ead1avx7e502n0nbgkeb" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}

Is [[araicnid]] í an '''damhán alla'''. Is ball d'ord na n-Araneae í. Tá na damháin alla flúirseach go maith i ngach ilchríoch ach amháin [[Antartaice]]. Tá tuairim is 40,000 speiceas ann. Is creachadóirí iad go léir, ach amháin [[speiceas]] a fuarthas i [[Meicsiceo]] sa bhliain 2008.&lt;ref&gt;http://www.sciencenews.org/view/generic/id/35121/title/Vegetarian_spider&lt;/ref&gt; Tá ocht gcos agus ocht súil acu.

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{síol}}

{{DEFAULTSORT:Damhan alla}}

[[Catagóir:Feithidí]]
[[Catagóir:Araicnidí]]
[[Catagóir:Damháin Alla| ]]</text>
      <sha1>ip317ce4ro6ead1avx7e502n0nbgkeb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Marcus Evans</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26896</id>
    <revision>
      <id>1310770</id>
      <parentid>1295887</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T14:13:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Síol-beath-en</comment>
      <origin>1310770</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="461" sha1="lc980q2ou037tohe0p25zrameiwdjo9" xml:space="preserve">{{glanadh-mar|Forbairt?}}
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Fear gnó is ea '''Marcus Evans''' (rugadh [[18 Lúnasa]] [[1963]]). Is é úinéir agus cathaoirleach [[Ipswich Town F.C.]] é.

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Síol-beath-en}}
{{Síol-spórt}}

{{DEFAULTSORT:Evans, Marcus}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1963]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Daoine as Londain]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Lucht gnó Shasana]]
[[Catagóir:Lucht spóirt na Sasana]]</text>
      <sha1>lc980q2ou037tohe0p25zrameiwdjo9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ennio Morricone</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35660</id>
    <revision>
      <id>1310744</id>
      <parentid>1174422</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T12:55:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1310744</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2214" sha1="4jo501z7mdpw3uqmf6vy89703qjgvrt" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Cumadóireacht|Cumadóir]] [[An Iodáil|Iodálach]] ba ea '''Ennio Morricone''' (a rugadh ar [[10 Nollaig]] [[1928]]  sa [[An Róimh|Róimh]] agus a d'éag ar [[6 Iúil]] [[2020]], in aois 91 bliain dó). Chum sé [[ceol]] do bhreis is 400 [[scannán]]. 

== Saothar ==
Bhí cáil ar Morricone mar gheall ar an gceol a chum sé do [[Scannán|scannáin]] cosúil le &lt;nowiki&gt;''A Fistful of Dollars'' agus ''The Good, the Bad and the Ugly''&lt;/nowiki&gt;.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An cumadóir Iodálach Ennio Morricone tar éis bháis|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2020/0706/1151676-an-cumadoir-iodalach-ennio-morricone-tar-eis-bhais/|date=2020-07-06|language=ga}}&lt;/ref&gt; Go minic, titeann nótaí díchordacha Ennio Morricone anuas ar a chéile sa réamhcheol, tuar tréan na n-imeachtaí atá le teacht.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ta-buaite-aris-ag-tarantino-orainn-an-basterd/|teideal=Tá buaite arís ag Tarantino orainn – An Basterd!|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2020-07-09}}&lt;/ref&gt; Sa scannán, &quot;La Battaglia Di Algeri&quot; (1966), bhain sé úsáid as ceol traidisiúnta ó thús deireadh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://nos.ie/cultur/scannain/la-battaglia-di-algeri-gillo-pontecorvo-1966/|teideal=La Battaglia Di Algeri 1966 - Gillo Pontecorvo|údar=Tara Ní Mhurchú|language=en-US|work=NÓS|dátarochtana=2020-07-09|archivedate=2020-07-11|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200711124343/http://nos.ie/cultur/scannain/la-battaglia-di-algeri-gillo-pontecorvo-1966/}}&lt;/ref&gt;  Is é Morricone a chum na ceoltéamaí áille, allúracha do scannáin Leone.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/5-amhran-on-taobh-tuathail-13/|teideal=5 amhrán ón taobh tuathail…|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2020-07-09}}&lt;/ref&gt;

Bhuaigh Morricone [[Gradaim an Acadaimh|gradam Oscar]] i 2016 don cheol a chum sé don scannán &lt;nowiki&gt;''The Hateful Eight''&lt;/nowiki&gt;. Bhuaigh sé gradaim [[Gradam Grammy|Grammy]] agus Golden Globe dá chuid oibre chomh maith.

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{síol}}
{{DEFAULTSORT:Morriconwe, Ennio}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1928]]
[[Catagóir:Básanna in 2020]]
[[Catagóir:Cumadóirí Iodálacha]]</text>
      <sha1>4jo501z7mdpw3uqmf6vy89703qjgvrt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hermann Hesse</title>
    <ns>0</ns>
    <id>38883</id>
    <revision>
      <id>1310814</id>
      <parentid>1256918</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T19:56:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1310814</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2419" sha1="s72zqiazf5s9o3uiyc6kcv9fimjyv3r" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

[[Scríbhneoir]], [[file]] agus péintéir [[Gearmánach]]-[[An Eilvéis|Eilvéisach]] ba ea '''Hermann Hesse''' (1877-1962).

== Saol ==
Rugadh ar [[2 Iúil]] [[1877]] i g[[Calw]] i dtuaisceart na [[An Fhoraois Dhubh|Foraise Duibhe]] san Gearmáin é, ach bhí sé ina chónaí an chuid is mó dá shaol s[[an Eilvéis]].

Scríobh Hermann Hesse úrscéalta clúiteacha, m.sh. ''[[Der Steppenwolf]]'', nó ''Das Glasperlenspiel'', agus ollinsint ''Siddharta''. Bhí sé file freisin agus scríobh sé a chuid filíochta ar fad a shaol. Is é ''Stufen'' (''Céimeanna'') dán maith ar a dtugtar san Ghearmán, s[[an Ostair]] agus san Eilvéis go dtí an lá atá inniu ann, agus go háirithe an líne seo den dán: ''&quot;Und jedem Anfang wohnt ein Zauber inne&quot;'' ''(Bíonn draíocht ann ag gach tosach)''. Bronnadh [[Duais Nobel na Litríochta]] ar Hermann Hesse sa bhliain [[1946]]. 

Chaith Hesse na blianta deireanacha a shaol i Montagnola, baile beag in aice le [[Lugano]] i gcantún Ticino san Eilvéis Iodálach, agus fuair sé bás ar [[9 Lúnasa]] [[1962]] san áit chéanna.

== Íomhánna ==
&lt;gallery&gt;
Íomhá:Hermann_Hesse_Calw_3.jpg|Dealbh i gcathair breithe Calw
Íomhá:Heckenhauer_Tuebingen.jpg|Siopa leabair ''Heckenhauer'' i d[[Tübingen]]. Bhí Hesse ina dhíoltóir leabhair san áit sin idir 1895 agus 1899.
Íomhá:Böhmer_Camuzzi_1978.jpg|&quot;Casa Camuzzi&quot; i Montagnola, in aice le [[Lugano]]
&lt;/gallery&gt;

== Saothair ==
=== Úrscéalta ===
* 1904 ''Peter Camenzind''
* 1906 ''[[Unterm Rad]]'' 
* 1914 ''Roßhalde''
* 1919 ''Demian''
* 1922 ''Siddharta''
* 1927 ''[[Der Steppenwolf]]''	
* 1943 ''Das Glasperlenspiel''	
=== Scéalta ===
* 1930 ''Narziss und Goldmund''
* 1932 ''Die Morgenlandfahrt''	
=== Dánta ===
* 1941 ''Stufen''	
== Naisc sheachtracha ==
* Suíomh san Eilvéis: [http://www.hessemontagnola.ch/ hessemontagnola.ch]
* Dánta: [http://www.hhesse.de/gedichte.php?load=stufen hhesse.de]{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
* Duais Nobel: [http://www.nobelprize.org/nobel_prizes/literature/laureates/1946/ nobelprize.org]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Síol-beath-ch}}

{{DEFAULTSORT:Hesse, Hermann}}
[[Catagóir:Scríbhneoirí Gearmánacha]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Eilvéiseacha]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1877]]
[[Catagóir:Básanna i 1962]]
[[Catagóir:Filí Gearmánacha]]
[[Catagóir:Filí Eilvéiseacha]]</text>
      <sha1>s72zqiazf5s9o3uiyc6kcv9fimjyv3r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Geoffrey de Havilland</title>
    <ns>0</ns>
    <id>46881</id>
    <revision>
      <id>1310747</id>
      <parentid>1295881</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T14:03:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Síol-beath-en</comment>
      <origin>1310747</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="961" sha1="tlmrcvwu77d7fkq72it5drsehqxrn4x" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Dearthóir [[aerárthach]] a rugadh i Haslemere [[Sasana|Shasana]] ab ea '''Geoffrey de Havilland''' ([[27 Iúil]] [[1882]] - [[21 Bealtaine]] [[1965]]). Thóg sé a chéad [[eitleán]] i [[1908]]. Thóg a chomhlacht eitleáin éagsúla, an Tiger Moth, an Mosquito, is an scairditleán Vampire.&lt;ref name=&quot;FreamhanEolais&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Geoffrey de Havilland|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=204}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Fréamh an Eolais}}
{{Síol-beath-en}}
{{Síol-innealtóir}}

{{DEFAULTSORT:de Havillad, Geoffrey}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1882]]
[[Catagóir:Básanna i 1965]]
[[Catagóir:An Chéad Chogadh Domhanda]]
[[Catagóir:Buckinghamshire]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Innealtóirí Sasanacha]]
[[Catagóir:Lucht gnó Shasana]]
[[Catagóir:Ridirí]]
[[Catagóir:Saighdiúirí Sasanacha]]</text>
      <sha1>tlmrcvwu77d7fkq72it5drsehqxrn4x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Edward Elgar</title>
    <ns>0</ns>
    <id>48034</id>
    <revision>
      <id>1310765</id>
      <parentid>1294799</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T14:11:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Síol-beath-en</comment>
      <origin>1310765</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1063" sha1="3vnuudvrgnz8fqgs3ha4prus9xvbm7k" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Cumadóir ceoil a rugadh i mBroadheath [[Sasana|Shasana]] ab ea Sir '''Edward Elgar''' ([[2 Meitheamh]] [[1857]] – [[23 Feabhra]] [[1934]]). Cáil air as ''Enigma Variations'' (Breachnuithe Dúthomhais, 1899) agus an oratóir ''The Dream of Gerontius'' ([[Brionglóid]] Ghearóintias, 1900).&lt;ref name=&quot;FreamhanEolais&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Edward Elgar|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=247}}&lt;/ref&gt;

[[File:Edward Elgar, posing for the camera (1931).jpg|mion|clé|Edward Elgar, 1931]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Catcómhaoin}}

{{Fréamh an Eolais}}
{{Síol-beath-en}}
{{Síolta ceol}}

{{DEFAULTSORT:Elgar, Edward}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1857]]
[[Catagóir:Básanna i 1934]]
[[Catagóir:Acadóirí Briotanacha]]
[[Catagóir:Básanna de bharr ailse]]
[[Catagóir:Caitlicigh]]
[[Catagóir:Cumadóirí Sasanacha]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Ré Victeoiriach]]
[[Catagóir:Ridirí]]
[[Catagóir:Uaisleacht Eorpach]]</text>
      <sha1>3vnuudvrgnz8fqgs3ha4prus9xvbm7k</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Naomh Sebastian</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64416</id>
    <revision>
      <id>1310784</id>
      <parentid>1182894</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T15:10:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marklinklaters</username>
        <id>73830</id>
      </contributor>
      <origin>1310784</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1077" sha1="sayr1hgjeiuquv872q2crsbegwlql81" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

[[Íomhá:St. Sebastian by Sodoma.jpg1,742 × 2,385; 1.29 MB|thumb|Naomh Sebastian, le  Il Sodoma, timpeall 1525|clé]]
[[Naomh]] is ea '''Sebastian,''' a rugadh i Narbonne, [[an Ghaill]], sa bhliain [[256]] AD. Rinneadh [[mairtíreach]] de ar an [[20 Eanáir]] [[287|287]], le linn géarleanúintí na [[An Chríostaíocht|Críostaithe]] nuair a bhí  [[Dióicléitiánas|Dhióicléitiánas]] i gcumhacht, Impire ar Phanopoilis.

Rinneadh [[céasadh]] air agus fuair sé anbhás.

== Tionchar ==
Rinne [[Leonardo da Vinci]] ocht líníocht a  de Naomh Sebastian, meastar, mar a luaigh máistir ealaíne na hIodáile ina Codex Atlanticus.

Bíonn féilte ar fud an domhain ar a lá féile, 20 Eanáir, agus bíonn nósanna faoi leith ag baint leis na féilte sin; mar shampa, féile shráide i b[[Palma de Mallorca]].

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{síol-creid}}
{{DEFAULTSORT:Sebastian}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 256]]
[[Catagóir:Básanna i 287]]
[[Catagóir:Impireacht na Róimhe]]
[[Catagóir:Mairtírigh]]
[[Catagóir:Naoimh Francacha]]</text>
      <sha1>sayr1hgjeiuquv872q2crsbegwlql81</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1310786</id>
      <parentid>1310784</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T15:11:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marklinklaters</username>
        <id>73830</id>
      </contributor>
      <origin>1310786</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1054" sha1="ahvkmrotyaodvk60bv4ndk3avqar024" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

[[Íomhá:St. Sebastian by Sodoma.jpg|thumb|Naomh Sebastian, le  Il Sodoma, timpeall 1525|clé]]
[[Naomh]] is ea '''Sebastian,''' a rugadh i Narbonne, [[an Ghaill]], sa bhliain [[256]] AD. Rinneadh [[mairtíreach]] de ar an [[20 Eanáir]] [[287|287]], le linn géarleanúintí na [[An Chríostaíocht|Críostaithe]] nuair a bhí  [[Dióicléitiánas|Dhióicléitiánas]] i gcumhacht, Impire ar Phanopoilis.

Rinneadh [[céasadh]] air agus fuair sé anbhás.

== Tionchar ==
Rinne [[Leonardo da Vinci]] ocht líníocht a  de Naomh Sebastian, meastar, mar a luaigh máistir ealaíne na hIodáile ina Codex Atlanticus.

Bíonn féilte ar fud an domhain ar a lá féile, 20 Eanáir, agus bíonn nósanna faoi leith ag baint leis na féilte sin; mar shampa, féile shráide i b[[Palma de Mallorca]].

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{síol-creid}}
{{DEFAULTSORT:Sebastian}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 256]]
[[Catagóir:Básanna i 287]]
[[Catagóir:Impireacht na Róimhe]]
[[Catagóir:Mairtírigh]]
[[Catagóir:Naoimh Francacha]]</text>
      <sha1>ahvkmrotyaodvk60bv4ndk3avqar024</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Dryden</title>
    <ns>0</ns>
    <id>64768</id>
    <revision>
      <id>1310752</id>
      <parentid>1294875</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T14:05:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Síol-beath-en</comment>
      <origin>1310752</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="557" sha1="9nqil0w5mth6g0ac18m2v555ga0ess0" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

[[File]] [[Sasanaigh|Sasanach]] a rugadh in Aldwincle, [[Northamptonshire]] ab ea '''John Dryden''' ([[9 Lúnasa]] [[1631]] – [[1 Bealtaine]] [[1700]]). 

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Síol-beath-en}}
{{Síol-scríbhneoir}}

{{DEFAULTSORT:Dryden, John}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1631]]
[[Catagóir:Básanna i 1700]]
[[Catagóir:Aistritheoirí]]
[[Catagóir:Alumni Ollscoil Cambridge]]
[[Catagóir:Caitlicigh]]
[[Catagóir:Drámadóirí Sasanacha]]
[[Catagóir:Filí Sasanacha]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Scoláirí]]</text>
      <sha1>9nqil0w5mth6g0ac18m2v555ga0ess0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Olivia de Havilland</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66598</id>
    <revision>
      <id>1310754</id>
      <parentid>1280816</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T14:07:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Síol-beath-en</comment>
      <origin>1310754</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1660" sha1="dvwtwih4yoaz8ujzxb11scz1vytjihe" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Ba bhan-[[aisteoir]] [[Sasana]]ch-Mheiriceánach í '''Olivia Mary de Havilland''' ([[1 Iúil]] [[1916]] - [[26 Iúil]] [[2020]]). Rugadh i d[[Tóiceo]], sa [[an tSeapáin|tSeapáin]] í, áit a raibh a athair (ar Shasanach é) ag teagasc in ollscoil. Ar a mbealach ar ais go Sasana shocraigh an teaghlach cur fúthu i g[[California]], gar do [[San Francisco]], agus is ann a dh'fhás sí aníos. Réalt mór í i Ré Órga Hollywood agus, go deimhin, os rud é go bhfuair sí bás in aois a 104 bliana, ba ise an réalt deireanach ón tréimhse úd. Bhuaigh sí an gradam Aisteoir is Fearr sna gradaim Golden Globe i 1950. Bhí saoránacht Bhriotanach, Mheiriceách agus Fhrancach aice. Fuair de Havilland bás i b[[Páras]] na [[An Fhrainc|Fraince]]. Ba [[Joan Fontaine]], aisteoir cáiliúil freisin, a deirfiúr níos óige.

[[Íomhá:Olivia de Havilland and James Cagney in The Irish in Us.jpg|mion|clé|Olivia de Havilland agus James Cagney in ''The Irish in Us'' (1935)]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Síol-aisteoir}}
{{Síol-beath-en}}
{{Síol-beath-fr}}
{{Síol-beath-us}}

{{DEFAULTSORT:de Havilland, Olivia}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1916]]
[[Catagóir:Básanna in 2020]]
[[Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha as California]]
[[Catagóir:Ban-aisteoirí Francacha]]
[[Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Ban-aisteoirí Sasanacha]]
[[Catagóir:Buaiteoirí ghradam 'Ban-aisteoir is Fearr' (Oscars)]]
[[Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe]]
[[Catagóir:Daoine as Tóiceo]]
[[Catagóir:Inimircigh]]
[[Catagóir:Protastúnaigh]]
[[Catagóir:Ridirí]]</text>
      <sha1>dvwtwih4yoaz8ujzxb11scz1vytjihe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Qingdao</title>
    <ns>0</ns>
    <id>67316</id>
    <revision>
      <id>1310830</id>
      <parentid>1177428</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T02:25:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Josh&amp;Robbie</username>
        <id>73843</id>
      </contributor>
      <origin>1310830</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="733" sha1="10khmesma7t05oys4o2kxgzdaojbh98" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Cathair gCúige [[Shandong]] in oirthear [[Daon-Phoblacht na Síne|Dhaon-Phoblacht na Síne]] is ea '''Qingdao''' ({{lang-de|Tsingtau}}; [[Sínis]] thraidisiúnta: 青島; Sínis shimplithe: 青岛; pinyin: Qīngdǎo). &quot;Oileán glas&quot; an chiall atá le ''Qingdao''. Tá an chathair suite in oirthear an chúige ar an gcósta. Tá calafort mór ann. Tá Grúdlann Qingdao suite sa chathair freisin. Timpeall is 3 mhilliún duine a chónaíonn sa chathair féin, 6,188,100 sa cheantar uirbeach. Go hoifigiúil, cuimsíonn Qingdao bailte beaga agus ceantracha tuaithe chomh maith: agus iad seo san áireamh tá 9,046,200 duine ina gcónaí in Qingdao.

{{síol}}

[[Catagóir:Cathracha na Síne]]</text>
      <sha1>10khmesma7t05oys4o2kxgzdaojbh98</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>IMLÉ</title>
    <ns>0</ns>
    <id>69938</id>
    <revision>
      <id>1310815</id>
      <parentid>1300534</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T20:24:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1310815</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14038" sha1="eb0zk01l9rotvzl2o867dhdtxhunrqr" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}

[[Banna ceoil|Comharghrúpa ceoil]] is ea '''IMLÉ'''. Bunaíodh IMLÉ sa bhliain 2015. Sníomhtar [[filíocht]], [[rapcheol]], [[rac-cheol]] agus [[popcheol]] le chéile i bh[[fuaim]] an bhanna ar bhealach úr nach bhfuil a leithéid cloiste in aon áit eile, fiú i m[[Béarla]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.breakingtunes.com/imle|teideal=IMLÉ|work=breakingtunes.com|dátarochtana=25 Bealtaine 2024}}&lt;/ref&gt;, agus measctha le &quot;hip hop, indie, honky-tonk [[Conamara|Chonamara]] agus corr-dhlaíóg sean-nóis&quot;.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/ceol/buail-aris-me-imle/|teideal=“Buail arís mé, Imlé!”|údar=Ben Ó Faoláin|dáta=14 Samhain 2016|language=|work=[[Nós (iris)|NÓS]]|dátarochtana=2024-05-25|archivedate=2024-04-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240416071531/https://nos.ie/cultur/ceol/buail-aris-me-imle/}}&lt;/ref&gt; 

Cíorann a gcéad albam ceoil cuid de cheisteanna móra an tsaoil: brí na [[beatha]], ár gcaidreamh leis an b[[pláinéad]] agus aimsiú an dóchais san éadóchas.  D’eisigh IMLÉ a n-albam début ar lipéad [[Gael Linn]] agus Karl Odlum a bhí mar léiritheoir air.

== Albaim agus amhráin ==

===Albaim===
* '''IMLÉ''' (2016) - 9 n-amhrán, lena n-áirítear 'Go Deo, Go Deo', 'Críochfort', 'Síos an Bóthar' agus 'Fún Orm'; agus 2 amhrán breise, lena n-áirítear 'Gan Mise Gan Tú'
* '''Fáilte Isteach''' (2022) - 9 n-amhrán, lena n-áirítear 'Fáilte Isteach', 'ÉAD', 'Do Chuid Jeans', 'Hop Scip Léim' agus 'Dúiseann Muid Suas'   Ar an dara albam uathu ''Fáilte Isteach'', tá buíon nua ceoltóirí le cloisteáil: [[Ríona Sally Hartman]], [[Róisín Seoighe]], [[Fergal Moloney]] agus [[Dave Hingerty]]. &quot;Mar is iondúil le IMLÉ tá meascán stíleanna le brath ar an albam seo, idir trip-hop, ceol leictreonach, rac-cheol, indie agus damhsa.&quot;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://siopa.gael-linn.ie/ga/iml%C3%A9-f%C3%A1ilte-isteach|teideal=IMLÉ - Fáilte Isteach|language=|work=[[Gael Linn]]|dátarochtana=25 Bealtaine 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220703165636/https://siopa.gael-linn.ie/ga/iml%C3%A9-f%C3%A1ilte-isteach|archivedate=03 Iúil 2022}}&lt;/ref&gt;
* '''Taoille''' (2025)  i gcomhar leis an rapálaí [[James Shannon (ceoltóir Éireannach)|James Shannon]] agus [[Róisín Seoighe]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/ceol/track-ur-imle-seo-slainte-saghas-difriuil-don-samhradh/|teideal=Track úr IMLÉ: seo 'Sláinte' saghas difriúil don samhradh|údar=Conor Torbóid|dáta=2024-05-23|language=ga-IE|work=NÓS|dátarochtana=2024-05-24|archivedate=2024-05-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240524213305/https://nos.ie/cultur/ceol/track-ur-imle-seo-slainte-saghas-difriuil-don-samhradh/}}&lt;/ref&gt;   Tógann an EP an éisteoir ar imram aonaránach sonach, ó stíleáil trip-hop lo-fi Timpeall Arís, brí slow-jam na 1990daí Éasca agus crut disco Iodálach ar Sláinte, ach ag cloígh i gcónaí dílis don ghaol fréamhaithe IMLÉ sa teanga agus sa chultúr.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=IMLÉ ar ais le EP nua 'Taoille'|url=https://www.rte.ie/gaeilge/2025/0311/1501546-imle-ar-ais-le-ep-nua-taoille/|date=2025-03-11|language=ga-IE|author=Cearbhall Ó Síocháin / RTE}}&lt;/ref&gt;

===Amhráin===
*  '''Go Deo, Go Deo''':&lt;nowiki/&gt;  Cuireann na liricí ([http://www.peig.ie/ag-treochtu/amhran-na-haoine-go-deo-go-deo-le-imle anseo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171122032647/http://www.peig.ie/ag-treochtu/amhran-na-haoine-go-deo-go-deo-le-imle |date=2017-11-22 }}) an taobh daonna den [[cogadh|chogaíocht]] a chur in iúl.  Scéal simplí atá ann: litir ó bhean atá ag scríobh chuig a fear céile atá ag troid sa [[Chéad Chogadh Domhanda]].  Tá an bhean ag rá nach bhfuil sí i bhfabhar cogaidh agus gur cheart dó (an fear céile) a bheith sa bhaile leo. Scannánaíodh an físeán i g[[Contae an Dúin]]. Ba iad Angus Mitchell a stiúir agus an t-amhránaí [[Gráinne Holland]] a léirigh. Féach ar 'Go Deo, Go Deo' ar [https://www.youtube.com/watch?v=1jQ08iHoWJU Youtube anseo]. 
*  [[Íomhá:IMLE - Críochfort - amhrán - song, Irish band Ireland.jpg|mion|150x150px]]'''Críochf'''&lt;nowiki/&gt;'''ort''':&lt;nowiki/&gt; Déanann Críochfort plé ar an gcaidreamh casta atá againn mar dhaoine leis an domhan. Tá rudaí diúltacha agus dearfacha ag baint leis, ach sin cuid den tsaoil ina maireann muid. Tá neart faoin saol seo le bheith dóchasach faoi.  Fergal Moloney a léirigh, le cóiréagrafaíocht ó Lauren Bamford agus an comharghrúpa 'Hot Zombie':  Ann-Marie Brennan, Laurie Keegan, Emma Costello agus Lauren Bamford fhéin.  Féach air ar [https://www.youtube.com/watch?v=dt7PPuCuCAU Youtube anseo], agus [https://vimeo.com/186379075 Vimeo].  Ailbhe Ní Riain (Raidió na Life) ag éist leis [https://www.youtube.com/watch?v=-j6kqUAt-1M anseo].  [https://ancroiait.wordpress.com/tag/imle/ Liricí (ancroiait) anseo].
*'''Síos an Bóthar''':&lt;nowiki/&gt; An [[féinmharú]] i gceist. Físeán déanta ag Fergal Moloney, agus liricí ag Fergal Moloney.  Féach air ar [https://www.youtube.com/watch?v=K6EYR2ibJbg Youtube anseo],  [https://vimeo.com/164402109 Vimeo].  
* '''Fún Orm''':&lt;nowiki/&gt; Liricí ag MC Muipéad.  Agallamh leis [http://nos.ie/cultur/ceol/amhran-na-haoine-fun-orm/ anseo]{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.  Féach air ar [http://www.youtube.com/EiXQHMTLTtU Youtube anseo], [https://vimeo.com/154373603 Vimeo];  leagan eile ag Gradaim Cheoil Nós ar [https://www.youtube.com/watch?v=EiXQHMTLTtU Youtube anseo].  [http://nos.ie/cultur/ceol/amhran-na-haoine-fun-orm/ Liricí ar Nós.ie]{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.
* '''Gan Mise, Gan Tú''' (2017):  Seo ceann de na hamhráin ar an leagan vinil den albam IMLÉ 2017.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://bandcamp.com/signup?new_domain=gaellinn|teideal=Bandcamp|dáta=2017|work=bandcamp.com|dátarochtana=2024-05-24}}&lt;/ref&gt;
* '''Do Chuid Jeans''' (2020)

== Baill ==
Sé an cheoltóir Cian Mac Cárthaigh a bhunaigh an banna ceoil IMLÉ sa bhliain 2016 mar bhuíon a mbeadh ábalta spás a thabhairt do seánraí éagsúla ceoil gan bheith fé ghreim aon lipéad ar leith.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=IMLÉ - ar Ray Darcy inniu!|url=https://www.rte.ie/gaeilge/2024/0701/1454743-imle-ni-feidir-a-chur-i-mbosca/|date=2024-07-01|language=ga-IE|author=Cearbhall Ó Síocháin / RTÉ}}&lt;/ref&gt;

Tá Karl Odlum ina léiritheoir fhadtréimhseach leis an ngrúpa.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Bhí sé ann ón chéad lá mar léiritheoir ceoil ar an chuid is mó de na píosaí atá taifeadta acu.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Gné tábhachtach dá gcur chuige is ea an meascán ceoltóirí agus amhránaithe a bhíonn ag casadh agus ag taifeadadh leo.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ta-nios-mo-eagsulachta-i-gceol-shaol-na-gaeilge-na-mar-a-bhiodh/|teideal=‘Tá níos mó éagsúlachta i gceol shaol na Gaeilge ná mar a bhíodh’|údar=Meadhbh Ní Eadhra|dáta=14 Meitheamh 2022|language=|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=25 Bealtaine 2024}}&lt;/ref&gt; I measc na gceoltóirí seo tá Ríona Sally Hartmann, Aonghus Uí Lochlainn, Dave Keegan, Cian Mac Cárthaigh ([[dordghiotár|dordghiotáraí]]; féach air [http://www.youtube.com/SkhdT0U7JBA anseo]),&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/cuis-dhochais-an-borradh-ata-faoi-imle-agus-eigse-ur-na-gaeilge/|teideal=Cúis dhóchais an borradh atá faoi IMLÉ agus éigse úr na Gaeilge|dáta=16 Samhain 2016|language=|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=25 Bealtaine 2024}}&lt;/ref&gt; Fergal Moloney ([[giotáraí]] agus an t-amhránaí le [[guth|glór]] neamhshaolta), MC Muipéad ([[fíodóireacht|fíodóir]] [[focal]] agus [[Rapcheol|rapáil]] lúfar), srl

==Eachtraí==
Sheinn IMLÉ ag go leor féilte, ina measc: 
* [[Picnic Leictreach]] 
* [[Féile na Gealaí]]
* Féile na Bealtaine (sa [[An Daingean|Daingean]])
* [[Liú Lúnasa]] (i m[[Béal Feirste]])
* Féile [[IMRAM]] (i m[[Baile Átha Cliath]])
* Féile idirnáisiúnta cheoil SUNS EUROPE, in [[Udine]]na na h[[Iodáil]]e
* Celtic Connections i n[[Glaschú]]
* Gigeanna in [[Londain]], [[Utrecht (cathair)|Utrecht]] agus [[Manchain]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.theirishworld.com/found-in-translation/|teideal=Found in translation|údar=David Hennessy|dáta=28 Meán Fómhair 2023|dátarochtana=25 Bealtaine 2024}}&lt;/ref&gt;
srl.

Chonacthas IMLÉ ar an [[teilifís]]: 
* ar an gclár comórtha [[TG4]] XX
* ar [https://www.youtube.com/watch?v=jQU4W0HmMqs I Lár an Aonaigh] ar [[BBC Thuaisceart Éireann|BBC2 NI]]
srl.

Dóbair go gcuirfí críoch le hIMLÉ in 2020 tar éis d'Fhergal Moloney imeacht ón ngrúpa, cé go raibh tionchar mór aige ar an albam ''Fáilte Isteach'' a tháinig amach in 2022. Thug gig díolta amach i n[[Glaschú]] de mhisneach do na baill eile coinneáil orthu leis an albam sin áfach, agus le ceol nach é.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Bhí leagan acústach den amhrán ‘[https://www.youtube.com/watch?v=iL5Fj4SZIAA Peacach]’, óna gcéad albam ''IMLÉ'' (2016), le cloisteáil mar amhrán aitheantais an chláir BODKIN ar Netflix (2024).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/meain/teilifis/peacach-le-imle-ina-amhran-aitheantais-don-chlar-ur-bodkin/|teideal=‘Peacach’ le IMLÉ ina amhrán aitheantais don chlár úr BODKIN|dáta=10 Bealtaine 2024|work=[[Nós (iris)|NÓS]]|dátarochtana=24 Bealtaine 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240522221032/https://nos.ie/meain/teilifis/peacach-le-imle-ina-amhran-aitheantais-don-chlar-ur-bodkin/|archivedate=22 Bealtaine 2024}}&lt;/ref&gt; Fergal Moloney, MC Muipéad agus Cian Mac Cárthaigh a scríobh agus a sheinn an bunleagan agus is í Róisín Seoighe a chanann an leagan seo le tionlacan giotáir ó Chian Mac Cárthaigh agus Neil Ó Briain.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ardu-5000-ar-an-eileamh-ar-shaothar-banna-ceoil-gaeilge-a-bhuiochas-le-sraith-netflix/|teideal=Ardú 5,000% ar an éileamh ar shaothar banna ceoil Gaeilge a bhuíochas le sraith Netflix|údar=Bridget Bhreathnach|dáta=21 Bealtaine 2024|language=|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=25 Bealtaine 2024}}&lt;/ref&gt;

==Gradaim==
Bhuaigh IMLÉ 
* ‘Banna na Bliana’ ag [[Liosta Buaiteoirí Ghradaim NÓS|Gradaim Cheoil NÓS]] 2017, chomh maith le ‘Amhrán na Bliana’ (i gcomhair ''[https://www.youtube.com/watch?v=dt7PPuCuCAU Críochfort]''), agus ‘Albam na Bliana (Nuacheol)’ (i gcomhair [https://siopa.gael-linn.ie/ga/iml%C3%A9-limited-edition-500-copies ''IMLÉ'']).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/ceol/fisean-ceoil-go-deo-go-deo/|teideal=FÍSEÁN CEOIL: 'Go Deo, Go Deo'|údar=NÓS|dáta=07 Aibreán 2017|language=|work=NÓS|dátarochtana=25 Bealtaine 2024|archivedate=20 Meitheamh 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240620000819/https://nos.ie/cultur/ceol/fisean-ceoil-go-deo-go-deo/}}&lt;/ref&gt;
* Bhuaigh siad ‘Nuíosach na Bliana’ in 2016
Ainmniúcháin:
* Ainmníodh ''[https://www.youtube.com/watch?v=9fJC6VqjxCc Ná Bac]'' mar ‘Físeán na Bliana’ in 2020.
* Ainmníodh iad mar ‘Banna na Bliana’ arís in 2019.
* Fuair siad ainmniúchán eile sa chatagóir ‘Banna na Bliana’ in 2018, ainmníodh ''[https://www.youtube.com/watch?v=3iqFMEgaC24 Gan Mise, Gan Thú]'' agus ''[https://www.youtube.com/watch?v=9fJC6VqjxCc Ná Bac]'' araon mar ‘Amhrán na Bliana’, ainmníodh ''[https://www.youtube.com/watch?v=1jQ08iHoWJU Go Deo Go Deo]'' mar ‘Físeán na Bliana’, agus ainmníodh ''[https://siopa.gael-linn.ie/ga/iml%C3%A9-limited-edition-500-copies IMLÉ (Eagrán Vinile)]'' sa chatagóir ‘Ealaín na Bliana’.
* Ainmníodh ''[https://www.youtube.com/watch?v=dt7PPuCuCAU Críochfort]'' mar ‘Físeán na Bliana’ in 2017.
* Ainmníodh ''[https://www.youtube.com/watch?v=EiXQHMTLTtU Fún Orm]'' mar ‘Amhrán na Bliana’ in 2016

== Féach freisin ==
* [[Róisín Seoighe]]
* [[James Shannon (ceoltóir Éireannach)|James Shannon]]
* [[Grooveline|GrooveLine]]
* [[Aeons]]
* [[Liosta Buaiteoirí Ghradaim NÓS]]

== Naisc sheachtracha ==
* [http://imle.ie/ Suíomh idirlín] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170902171034/http://imle.ie/ |date=2017-09-02 }}; tá T-léinte ar fáil le ceannach óna [https://imle.bandcamp.com/merch siopa] aar bandcamp.
*[https://siopa.gael-linn.ie/ga/imlé-fáilte-isteach Fáilte Isteach (albam)] agus [https://siopa.gael-linn.ie/ga/iml%C3%A9-limited-edition-500-copies IMLÉ (albam vinile)]
*Le sruthú ar [https://imle.bandcamp.com/music Bandcamp], [https://soundcloud.com/imleofficial Soundcloud], [https://open.spotify.com/album/2zd0ujDBPIxEsrWk6dHoKh Spotify], [https://music.apple.com/ie/artist/iml%C3%A9/1180083613 Apple]
*Físeáin ar [https://www.youtube.com/channel/UCajNDsRMuMfmwKwyraubKZQ YouTube], [https://vimeo.com/186379075 Vimeo]
* [https://www.instagram.com/imle_ceol/ Instagram]
* [https://twitter.com/ceolimle Twitter]
* [https://www.youtube.com/watch?v=QSZZh8gCG_I ''Cathain a d'fhill tú ó Shasana'' beo ar Ireland AM]
* Miriam O'Callaghan - Críochfort le IMLÉ &amp; Bealtaine le [[Aeons]] - NÓS.ie [http://www.youtube.com/vi64IJD60n4 anseo]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Imle}}
[[Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Bannaí a chanann i nGaeilge]]
[[Catagóir:Racghrúpaí Éireannacha]]
[[Catagóir:Rapálaithe Gaeilge]]
[[Catagóir:Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 2015]]
[[Catagóir:Buaiteoirí Ghradam NÓS sa rannóg Nuatheachtaí na Bliana]]
[[Catagóir:Buaiteoirí Ghradam NÓS sa rannóg Amhrán na Bliana]]
[[Catagóir:Buaiteoirí Ghradam NÓS sa rannóg Albam na Bliana (Nuacheol)]]
[[Catagóir:Buaiteoirí Ghradam NÓS sa rannóg Banna / Ceoltóir na Bliana]]
[[Catagóir:Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Banna na Bliana]]
[[Catagóir:Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Amhrán na Bliana]]
[[Catagóir:Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Físeán na Bliana]]
[[Catagóir:Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Ealaín na Bliana]]
[[Catagóir:Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Banna / Ceoltóir na Bliana]]</text>
      <sha1>eb0zk01l9rotvzl2o867dhdtxhunrqr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Éadbhard an Choinfeasóra</title>
    <ns>0</ns>
    <id>70754</id>
    <revision>
      <id>1310763</id>
      <parentid>1284507</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T14:11:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Síol-beath-en</comment>
      <origin>1310763</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1598" sha1="57yqqb4ocencq4ketvsk600ysm6ku28" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Bhí '''Éadbhard an Choinfeasóra''' ([[An tSean-Bhéarla|Sean-Bhéarla]]: Ēadƿeard Andettere, {{lang-la|Eduardus Confessor}}; [[1003]] – [[5 Eanáir]] [[1066]]), ina [[Liosta monarchaí Shasana|Rí Shasana]] ón [[8 Meitheamh]] [[1042]] go dtí [[5 Eanáir]] [[1066]]. Bhí sé i measc ríthe deireanacha na [[Angla-Shacsanaigh|nAngla-Shacsanach]] sa tír, agus meastar, de ghnáth, gurb é an rí deireanach de Theach Wessex.

Ba mhac leis an rí Æthelred (tugadh 'the Unready' dó) agus [[Emma na Normainne]], tháinig sé i gcomharbacht ar Harthacnut mac an rí [[Cnút Mór]] - agus a leathdheartháir fein, ag athbhunú riail [[Tealach Wessex|Thealach Wessex]], tar éis na tréimhse de riail na nDanmhairge, ó chloígh Cnut (mar is fearr aithne Canute) Sasana sa bhliain 1016. Nuair a fuair Éadbhard bás sa bhliain 1066, tháinig [[Harold Godwinson]] i gcomharbacht air, a fuair bás ag [[Cath Hastings]] sa bhliain chéanna nuair a fuair na [[Normannaigh]] faoi [[Liam I Shasana|Liam Concar]]an lámh in uachtar air. Tar éis an chatha, fógraíodh [[Edgar Ætheling]], ball de Theaghlach Wessex ina rí, ach níor rialaigh sé riamh agus briseadh den choróin é tar éis thart ar ocht seachtaine.

{{Síol-beath-en}}
{{Síol-creid}}

{{DEFAULTSORT:Éadbhard an Choinfeasóra}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1003]]
[[Catagóir:Básanna i 1066]]
[[Catagóir:Angla-Normannaigh]]
[[Catagóir:Caitlicigh]]
[[Catagóir:Daoine na Meánaoise]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Monarcacht na Breataine]]
[[Catagóir:Naoimh Sasanacha]]
[[Catagóir:Ríthe Eorpacha]]</text>
      <sha1>57yqqb4ocencq4ketvsk600ysm6ku28</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Esmonde, Bairnéad an 14ú</title>
    <ns>0</ns>
    <id>74389</id>
    <revision>
      <id>1310768</id>
      <parentid>1294679</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T14:12:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Síol-beath-en</comment>
      <origin>1310768</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1003" sha1="dt18osau5twqroodajlpsamxxycj9ik" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Polaiteoir [[Éire]]annach ab ea '''John Esmonde''' (5 Feabhra 1893 – 6 Iúil 1958). Bhí sé ina bhall d'[[Fine Gael|Fhine Gael]].

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Teachtaí Dála an 9ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 10ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 11ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 13ú Dáil}}

{{Síol-beath-en}}
{{Síol-beath-ie}}

{{DEFAULTSORT:Esmonde, John}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1893]]
[[Catagóir:Básanna i 1958]]
[[Catagóir:Abhcóidí Éireannacha]]
[[Catagóir:Abhcóidí Sasanacha]]
[[Catagóir:An Chéad Chogadh Domhanda]]
[[Catagóir:Baill den 9ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 10ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 11ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 13ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill Fhine Gael]]
[[Catagóir:Feirmeoirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Thiobraid Árann]]
[[Catagóir:Polaiteoirí neamhspleácha na hÉireann]]
[[Catagóir:Ré Victeoiriach]]
[[Catagóir:Saighdiúirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Uaisleacht Éireannach]]</text>
      <sha1>dt18osau5twqroodajlpsamxxycj9ik</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Anthony Esmonde</title>
    <ns>0</ns>
    <id>74773</id>
    <revision>
      <id>1310767</id>
      <parentid>1294686</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T14:12:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Síol-beath-en</comment>
      <origin>1310767</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="997" sha1="keu19ek3phicge3qwwmbyi9g9190zah" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Polaiteoir [[Éire]]annach ab ea '''Anthony Esmonde'''  (18 Eanáir 1899 – 17 Márta 1981). Bhí sé ina bhall d'[[Fine Gael|Fhine Gael]].

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Teachtaí Dála an 14ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 15ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 16ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 17ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 18ú Dáil}}
{{Teachtaí Dála an 19ú Dáil}}
{{Síol-beath-ie}}
{{Síol-beath-en}}

{{DEFAULTSORT:Esmonde, Anthony}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1899]]
[[Catagóir:Básanna i 1981]]
[[Catagóir:Baill den 14ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 15ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 16ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 17ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 18ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill den 19ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill Fhine Gael]]
[[Catagóir:Daoine Sasanacha]]
[[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na hEorpa as Éirinn]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Ré Victeoiriach]]
[[Catagóir:Taidhleoirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Uaisleacht Éireannach]]</text>
      <sha1>keu19ek3phicge3qwwmbyi9g9190zah</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Prionsa Éadbhard, Iarla Wessex</title>
    <ns>0</ns>
    <id>75004</id>
    <revision>
      <id>1310764</id>
      <parentid>1295385</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T14:11:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Síol-beath-en</comment>
      <origin>1310764</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="713" sha1="fn2axbvnl5mfjjwwc8y0jifugz7ynju" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Is [[prionsa]] [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Briotanach]] é '''Edward Antony Richard Louis''', (a rugadh ar [[10 Márta]] [[1964]]).  

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{Síol-beath-en}}
{{Síol-beath-gd}}

{{DEFAULTSORT:Eadbhard, Prionsa Iarla Wessex}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1964]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Acadóirí Briotanacha]]
[[Catagóir:Alumni Ollscoil Cambridge]]
[[Catagóir:Daoine as Londain]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Lucht ollscoile]]
[[Catagóir:Mairnéalaigh]]
[[Catagóir:Pearsanra míleata]]
[[Catagóir:Protastúnaigh]]
[[Catagóir:Ridirí]]
[[Catagóir:Ríshliocht Windsor]]
[[Catagóir:Uaisleacht Eorpach]]</text>
      <sha1>fn2axbvnl5mfjjwwc8y0jifugz7ynju</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Anthony Eden</title>
    <ns>0</ns>
    <id>75030</id>
    <revision>
      <id>1310773</id>
      <parentid>1290955</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T14:14:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Síol-beath-en</comment>
      <origin>1310773</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="962" sha1="rt1qviw1zf3ex15i4o392mhoqhh3nty" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Ba [[polaitíocht|pholaiteoir]] agus Phríomh-Aire na Ríochta Aontaithe é '''Robert Anthony Eden, 1st Earl of Avon''' a rugadh ar an [[12 Meitheamh]] [[1897]] – [[14 Eanáir]] [[1977]]. Bhí sé ina Phríomh-Aire le linn Ghéarchéim Suez.  

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Príomh-Airí na Ríochta Aontaithe}}

{{Síol-beath-en}}

{{DEFAULTSORT:Eden, Anthony}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1897]]
[[Catagóir:Básanna i 1977]]
[[Catagóir:Alumni Ollscoil Oxford]]
[[Catagóir:An Chéad Chogadh Domhanda]]
[[Catagóir:An Páirtí Coimeádach]]
[[Catagóir:Básanna de bharr ailse phróstataigh]]
[[Catagóir:Ceannairí an Chogaidh Fhuair]]
[[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Príomh-Airí na Ríochta Aontaithe]]
[[Catagóir:Protastúnaigh]]
[[Catagóir:Ridirí]]
[[Catagóir:Saighdiúirí Sasanacha]]
[[Catagóir:Taidhleoirí Briotanacha]]
[[Catagóir:Uaisleacht Eorpach]]</text>
      <sha1>rt1qviw1zf3ex15i4o392mhoqhh3nty</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Niall Noígíallach</title>
    <ns>0</ns>
    <id>82869</id>
    <revision>
      <id>1310791</id>
      <parentid>1310740</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T16:14:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Síniú ADN */Aistriú</comment>
      <origin>1310791</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29766" sha1="4pkzrtho9038ilxajfek6xkyw33xbj3" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Ard-Rí leathstairiúil na hÉireann ab ea '''Niall Naoighiallach''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Níall Noígíallach'''), sinsear mhuintir [[Uí Néill]] a bhí i gceannas ar thaobh tuaiscirt na [[Éire|hÉireann]] ón 6ú dtí an 10ú haois.

De réir annála Gaelacha, bhí sé i réim i ndeireadh na 4ú agus go luath sa 5ú haoiseanna, cé go measann scoláirí an lae inniu go raibh sé ann leathchéad bhliain níos déanaí. Is amhlaidh gurbh fhíordhuine ab ea é, ach meastar gur seanscéalach é an chuid is mó den eolais atá againn faoi.

==Síniú ADN==
Mar thoradh de hipitéis 2006 le Moore et al.,&lt;ref&gt;{{
cite book |
last1 = Moore |
first1 = LT |
last2 = McEvoy |
first2 = B |
last3 = Cape |
first3 = E |
last4 = Simms |
first4 = K |
last5 = Bradley1 |
first5 = DG |
year = 2006 |
title = A Y-Chromosome Signature of Hegemony in Gaelic Ireland | url = https://archive.org/details/sim_american-journal-of-human-genetics_2006-02_78_2/page/334 |
pmc = 1380239 |
volume = 78|
journal = [[American Journal of Human Genetics]] |
pages = 334&amp;ndash;338 |
postscript = |
pmid = 16358217 |
doi = 10.1086/500055
}}&lt;/ref&gt; a mhaígh gur aimsíodh síniú Y-crómasómach Néill, thosaigh iriseoirí pop-eolaíochta agus comhlachtaí tástála ghéinitigh ag cur an smaoinimh chun cinn gur de shliocht Néill iad na milliúin fear inniu beo.&lt;ref&gt;e.g. ''[https://www.irishtimes.com/news/science/the-genetic-imprint-of-niall-of-the-nine-hostages-1.1771373 The genetic imprint of Niall of the Nine Hostages]'', The Irish Times,
Aoife McLysaght, 24 Abr 2014&lt;/ref&gt;  Cuireann dátú níos déanaí an haplaitíopa agus SNP-sóchán M222 comhréire le fios go tréan, gur sleachta iad gach fear leis an síniú seo d'fhear amháin a mhair roinnt míle bliain ó shin, sár i bhfad roimh saol Néill, go bunúsach ag nochtadh an fhírinne faoin &quot;hipitéis Néill&quot;.&lt;ref&gt;Howard, W.E. agus McLaughlin, J.D., A dated phylogenetic tree of M222 SNP haplotypes: exploring the DNA of Irish and Scottish surnames and possible ties to Niall and the Uí Néill kindred, in ''Familia: Ulster Genealogical Review'', 2011, ll. 27, 33.&lt;/ref&gt;  Dá mba phearsa ón bhfíorshaol é Niall, d'fhéadfadh é gur bhall den ginealach seo ba ea é, ach ní soiléir é.  Is suntasach é go bhfuil a lán clanna Uí Néill agus Mhic Sheáin ann a bhfuil as sliocht éagsúil eile.{{fact|date=April 2019}}

==Stairiúlacht==
Is féidir beathaisnéis Néill a chruthú ó fhoinsí amhail is an mír &quot;Rolla na Ríthe&quot; den ''[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]'' (11ú haois), ''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'' (tiomsaithe sa 17ú haois), croinicí amhail is ''[[Foras Feasa ar Éirinn]]'' (1634), agus seanscéalta amhail is &quot;''[[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]''&quot; agus &quot;''[[Anbhás Néill Naoighiallaigh]]''&quot; (11ú haois).  Scríobhadh na foinsí seo fada i ndiaidh ré Néill, agus is beag mheas a bhfuil ar a leithéid ó thaobh na staire de.

Ar bhunús tábhacht a mhac agus a gharmhac, creidtear gur phearsa stairiúil é,&lt;ref name=byrne&gt;Francis J. Byrne, ''Irish Kings and High-Kings'', Second Edition, Dublin: Four Courts Press, 2001, {{ISBN|9781851821969}}&lt;/ref&gt; ach níl a lán inste faoi sna luath-[[Annála na hÉireann|annála]]. Cuireann na ''h[[Annála Inis Faithlinn]]'' dáta lena bhás roimh 382, agus ''[[Chronicon Scotorum]]'' go 411.&lt;ref name=hughes&gt;Kathleen Hughes, &quot;The church in Irish society, 400–800, in Dáibhí Ó Cróinín (eag.), ''A New History of Ireland Vol I: Prehistoric and Early Ireland'', Oxford University Press, 2005, ll. 306–308&lt;/ref&gt;  Cuireann ''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'' dáta lena réim idir 379–405,&lt;ref&gt;''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'', [http://www.ucc.ie/celt/published/G100005A/text031.html M378-405]&lt;/ref&gt; agus an croineolaíocht i ''bh[[Foras Feasa ar Éirinn]]'' idir 368–395.&lt;ref name=&quot;keating&quot;&gt;''[[Foras Feasa ar Éirinn]]'', [http://www.ucc.ie/celt/published/G100054/ CELT] ([http://www.ucc.ie/celt/published/T100054/text058.html 1.48], [http://www.ucc.ie/celt/published/T100054/text059.html 1.49], [http://www.ucc.ie/celt/published/T100054/text060.html 1.50], [http://www.ucc.ie/celt/published/T100054/text061.html 51], [http://www.ucc.ie/celt/published/T100054/text062.html 52])&lt;/ref&gt;  Tá Niall luaite faoin ainm “Niell” ar [[Liosta_Ard-Ríthe_na_hÉireann#Ard-Ríthe,_Buile_Choinn|liosta ard-ríthe]] darb ainm [[Baile Chuinn Chétchathaig|Baile Choinn Chéadchathaigh]].

[[Íomhá:Eskaheen_Old_Church_West_Gable_Plaque_2014_09_10.jpg|mion|Plaic chuimhneacháin i gcuimhne ar Eoghan mac Néill i Sheaneaglais Uisce Chaoin i gContae Doire]]

Tuairiscíonn na luathannála, ámh, gníomhaíochtaí a mhac idir 429 agus 516, achar go mídhealraitheach fada d'aon ghlúin amháin.  Creideann príomhscoláirí amhail is Kathleen Hughes&lt;ref name=hughes /&gt; agus Francis J. Byrne&lt;ref name=byrne /&gt;&lt;sup&gt;:78&amp;#8209;79&lt;/sup&gt; dá bharr gur cuireadh siar imeachtaí de dheireanach sa 5ú haois, chun dáta chomh luath agus is féidir do theacht [[Naomh Pádraig|Naomh Pádraig]] a riar air, agus mar thoradh ag brú Néill ar ais leathchéad bhliain.  Deir Hughes &quot;Caithfidh go bhfuair Niall féin bás roimh lár na 5ú haoise&quot;.&lt;ref name=hughes /&gt; Is níos cruinne é Byrne, mar an gcéanna le James Carney, a mholann dáta c. 452 lena bhás.&lt;ref name=byrne /&gt;&lt;sup&gt;:81&lt;/sup&gt;  Tugann mionstaidéar ar hAnnála Éireannacha, go háirithe i nAnnála Uladh, agus na dátaí le fáil iontu ar a cailleadh daoine dá shliocht, Uí Néill, tacaíocht don smaoineamh seo:

* A mhic: [[Lóegaire mac Néill]] († 463), [[Eógan mac Néill]] († 465) [[Conall Gulban]] († 464), [[Conall Cremthainne]] († 475), [[Coirpre mac Néill]] († 500) agus [[Fiachu mac Néill]] (c. 510/516).
* A gharmhic: [[Muiredach mac Eógain]] († 489), [[Lugaid mac Lóegairi]] († 507), [[Ardgal mac Conall Criamtham]] († 520/523)
* A fhionnóí: [[Muircheartach mac Muireadaigh]] (Mac Ercae) († 534), [[Túathal Máelgarb]] († 544) agus [[Diarmait mac Cerbaill]] († 565)

Molann T. F. O'Rahilly gurbh iad Niall agus a mhic ba chúis le deighilt ríocht ársa na n[[Uladh]] agus le cruthú ríochta [[Tír Chonaill]] agus [[Tír Eoghain (ríocht)|Tír Eoghain]], agus an foríocht [[Airgíalla|Oirialla]].&lt;ref name=orahilly&gt;T. F. O'Rahilly, ''Early Irish History and Mythology'', [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]], 1946&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;:222&amp;#8209;232&lt;/sup&gt; De réir O'Rahilly agus Byrne, caomhnaíonn na foinsí liteartha, bíodh is deireanach agus gan bhun ná barr, fíorthraidisiúin go raibh Niall i gceannas ruathar ar [[An Bhreatain|an mBreatain]], agus gur éag sé i rith cinn amháin.&lt;ref name=byrne /&gt;&lt;sup&gt;:76&amp;#8209;78&lt;/sup&gt;&lt;ref name=orahilly /&gt;&lt;sup&gt;:220&lt;/sup&gt;

Cuirtear Niall sa liosta traidisiúnta [[Ard-Ríthe na hÉireann]].  Creidtear anois gur tógán bréagstairiúil den 8ú haois AD é an liosta seo, nár tháinig i bhfeidhm go dtí [[Mael Seachlainn I]] sa 9ú haois.  Rinneadh áibhéil ar stádas Néill dála tábhacht pholaitiúil an ríshleachta a bhunaigh sé.&lt;ref name=byrne /&gt;&lt;sup&gt;:70&lt;/sup&gt;

==Óige==
{{main|Echtra mac nEchach Mugmedóin}}
Tá cuntas miotaseolaíochta ar ghinealach, breith agus óige Néill ar fáil sa sága, ''Echtra mac nEchach Mugmedon'', a scríobhadh san 11ú haois. De réir foinsí ón Mheánaois, meastar gur rí na Teamhrach ba ea a athair, Eochaid Mugmedón, cé nach bhfuil sé luaite i mBaile Chuinn Chétchathaig. 

Bhí cúigear mac ag [[Eochaid Mugmedon|Eochaidh]]: ceathrar ([[Brión]], [[Ailill mac Echach Mugmedóin|Ailill]], [[Fiachra]] and Fearghas) lena chéad bhean chéile [[Mongfind|Mongfionn]], deirfiúr rí na [[Mumhan]], [[Crimthann mac Fidaig]]; agus Niall, lena dara céile ''[[Cairenn|Caireann Chasdubh]]'', iníon ''Sachell Balb'', rí na [[Sacsanaigh|Sacsanach]].  

Is iad Brión, Fiachra agus Ailill sinsir Uí Bhriúin, Uí Fhiachrach agus Uí Ailealla faoi seach. Ba iad Uí Bhriúin an sliocht ba chumhachtaí de na teaghlaigh móra le rá sin, agus bhí a lán ríthe ar Chonnachta le linn na tréimhse Meánaoisigh arbh den shliocht seo iad. Ní raibh ach tábhacht áitiúil ag sliocht an bheirt deartháireacha eile agus ní raibh tionchar acu ar cúrsaí móra polaitíochta i ríocht na Connacht. Ní fios cad a tharla le sliocht an cheathrú deartháir, Fergus Cáechán.

Agus Cairenn torrach le Niall, chuir Mongfionn éadmhar iachall uirthi obair throm a dhéanamh, ag súil go gcaille sí an leanbh.  Thóg sí an leanbh agus sí ag tarraingt uisce, ach le heagla roimh Mhongfionn, d'fhág sí an leanbh lasmuigh ar an talamh, gan chosaint ar to na héin.  Tharrtháil [[Torna Éices|Torna]], file, an leanbh áfach.  Agus Niall fásta, d'fhill sé go dtí [[Teamhair]] agus tharrtháil sé a mháthair óna sclábhaíocht.&lt;ref name=&quot;sons&quot;&gt;Tom Peete Cross &amp; Clark Harris Slover (eag.), [http://www.maryjones.us/ctexts/eochaid.html &quot;The Adventures of the Sons of Eochaid Mugmedon&quot;], ''Ancient Irish Tales, 1936, ll. 508–513&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Echtra Mac nEchach'', aistr. Le John Carey, in ''The Celtic Heroic Age: Literary Sources for Ancient Celtic Europe &amp; Early Ireland &amp; Wales'', eag. Le John T. Koch agus John Carey, Celtic Studies Publications, 1, 4ú eagrán (Aberystwyth: Celtic Studies Publications, 2003), ll. 203–208.&lt;/ref&gt;

Cé go bhfuil sé mí-aimseartha gur Shacsanach í máthair Néill, molann O'Rahilly gur fréamhaithe ó [[Carina]] na Laidine is ea an t-ainm Caireann, agus go bhfuil sé sochreidte gur Rómhán-Briotanach í.&lt;ref name=orahilly /&gt; Deir Céitinn nár Shacsanach ach &quot;iníon rí na Breataine&quot; í.&lt;ref name=&quot;keating&quot; /&gt;  

Is amhlaidh gur phearsa osnádúrtha í Mongfionn ar dtús. Sa sága ''Anbhás Chriomthainn mhic Fhiadhaigh'', deirtear gur ''Féile Mhongfionn'' a ghlaoití go minic ar fhéile na [[Samhain|Samhna]], agus deirtí paidreacha di ar Oíche Shamhna.&lt;ref name=&quot;crimthann&quot;&gt;[http://www.maryjones.us/ctexts/crimthann.html &quot;The Death of Crimthann son of Fidach&quot;]&lt;/ref&gt;

==Teacht i réim==
Sula n-éireodh Niall ró-gheann leis na huaisle, d'éiligh Mongfionn go gceapfadh Eochaid a chomharba, ag súil go dtaga a sliocht féin chun cinn.  D'iarr Eochaidh ar an [[draoi]], Sithcheann an fhadhb a réiteach, agus shocraigh sé ar chomórtas do na deartháireacha.  Dhruid sé an doras orthu i dtigh ceárta trí thine, ag insint dóibh  cibé rud gurbh fhéidir leo a shábháil, agus go dtabharfadh breithiúnas orthu bunaithe ar na rudaí siúd. Tháinig Niall amach ag iompar inneonach, agus measadh gur níos fearr é ná Brión le hord, Fiachra le boilg agus tobán leanna, Ailill le ciste gaiscí, agus Fearghas le beart adhmaid. Dhiúltaigh Mongfionn an cinneadh a ghlacadh.

Thóg Sithchenn na deartháireacha leis go dtí an gabha, a rinne gaiscí dóibh agus chuir sé amach iad ag seilg. Chuaigh gach deartháir duine ar dhuine ag lorg uisce, agus d'aimsigh [[tobar]] faoi chosaint [[Cailleach colach|cailligh colaigh]], a d'éiligh póg ar son uisce.  Dhiúltaigh Fearghas agus Ailill, agus d'fhill agus a ndá láimh chomh fada le chéile. Thug Fiachra póigín di, níor leor é chun í a shásamh.  Níor phóg í mar ba chóir ach Niall, agus nochtadh í mar chailín álainn, Flaitheas na hÉireann. Bhronn sí ar Niall ní amháin uisce ach chomh maith ríogacht de go leor glúnta – bheadh seisir is fiche dá sliocht ina n-Ard-Ríthe. Bronnadh mionghinealach ar Fhiachra – bheadh beirt dá shliocht, [[Nath Í mac Fiachrach|Nath Í]] agus [[Ailill Molt]], ina n-Ard-Ríthe.&lt;ref name=&quot;sons&quot; /&gt;

I seanscéal eile, ní raibh an comharbacht socraithe nuair a fuair Eochaidh bás, agus thóg Criofann, deartháir Mhongfionn, an choróin.  Agus é thar lear in Albain ámh, ghlac mic Mhongfionn seilbh ar Éirinn. D'fhill Criofann Ireland hÉirinn, agus é ar intinn aige '' give battle. Bhí fleadh Mongfind, um síocháin a chur chun cinn mar dhea idir a deartháir agus a mic, ag a chuir sí ar an mbord deoch nimhe do Chriofann.  Dhiúltaigh sé í a ól mura n-ólfadh sise; d'ól siad agus d'éag siad beirt. Tháinig Niall i gcoróin agus Brión a cheann taca.&lt;ref name=&quot;crimthann&quot;/&gt;

I leagan eile fós, rinne Mongfionn iarracht nimh a thabhairt do Niall, ach thóg sí féin an nimh trí thaisme.&lt;ref name=&quot;mackillop&quot;&gt;James MacKillop, ''Dictionary of Celtic Mythology'', 1998, ll. 305–306&lt;/ref&gt;

==Cogadh cathartha==
Agus Niall ina Ard-Rí, chuir a dheartháireacha fúthu ríthe áitiúla.  Bhí Brión i réim i gcúige Connacht, ach chuaigh Fiachra i mbun cogaidh ina éadan. Chloígh Brión Fiachra agus thug sé do Niall mar prisoner to Niall. Lean Nath Í mac Fiachra an cogadh agus dá deireadh mharaigh sé Brión. Scaoil  Niall saor Fiachra, a rinneadh ina rí na gConnacht agus crann taca Néill.

Chuaigh Fiachra agus Ailill i mbun cogaidh ansin in éadan Eochaid mac Criofain, rí na Mumhan. Chloígh siad é, ach gortaíodh Fiachra sa chath agus d'éag sé dá chneácha tamaillín ina dhiaidh. Chuaigh fir na Mumhan ar ais chun cogaidh, ghabh siad Ailill agus ghearr as a chéile é, agus lean an cogadh idir Mumhain agus Connachta ar feadh na mblianta.&lt;ref name=&quot;crimthann&quot;/&gt;

==Bás==
De réir ''[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]'', bhí Niall i mbun cogaidh le rí na [[Laighean]], ''[[Énnae Cennsalach]]'', mar gheall ar an [[bóraimhe|mbóraimhe]].&lt;ref name=&quot;LGE&quot;&gt;R. A. Stewart MacAlister (eag. &amp; aistr.), ''Lebor Gabála Érenn'' Part V, Irish Texts Society, 1956, lch. 349&lt;/ref&gt;  i ngach foinse, [[Eochaid mac Énnai|Eochaidh mac Éanna]] ab ea marfóir Néill, cé nach ionann na sonraí.  

Tá na foinsí ar an intinn go bhfuair Niall bás thar lear. Sa leagan is luaite den ''Leabhar Gabhála'', insítear gur mharaigh Eochaidh é ar [[Muir nIocht|Mhuir nIocht]], agus ag rá i leaganacha níos deireanaí go raibh Niall i mbun ionsú [[An Bhriotáin|na Briotáine]] ag an am.  Deir Céitinn, ag lua Bheathaisnéis Naomh Pádraig, go raibh Niall i gceannas ar ruathair Ghaelacha ar Bhreatain Rómhánach, agus le linn céad dóibh, fuadaíodh Pádraig agus a dheirfiúracha.  Meastar Céitinn gurb ionann na ruathair seo agus iad luaithe ag [[Gildas]] agus [[Bede]], agus óir go ndeir roinnt foinsí gur fuadaíodh Pádraig ón mBriotáin, bhain sé as seo go caithfeadh go raibh Niall i mbun ruathair ar an mór-roinn chomh maith.&lt;ref name=&quot;keating&quot; /&gt;

Sa sága ''[[Anbhás Néill Naoighiallaigh]]'', insítear gur éirigh Eochaidh ina namhaid nuair a dhiúltaigh file Néill, ''[[Laidcenn mac Bairchid]]'', fáilte roimhe. Chuaigh sé i mbun cogaidh agus scrios sé dún an fhile, ag marú a mhic, Leat&lt;ref name=&quot;death&quot;/&gt; (De réir Céitinne, draoi ab ea Laoicheann, agus gur mharaigh Eochaidh a mhac as ucht masla cainte).&lt;ref name=&quot;keating&quot;/&gt; Mar chúiteamh, chum Laoicheann aoir ar na Laighin, agus dá bharr níor fhás ná grán ná féar ná duilleoga ar feadh bliana.

Chuaigh Niall ansin i mbun cogaidh in éadan na Laighean, agus rinneadh síocháin ar an gcoinníol go dtabharfadh Eochaidh ar láimh.  Cheangail Niall Eochaidh le slabhra de ghallán agus chuir sé naonúr gaiscíoch chun é a bhású. Bhris Eochaidh a shlabhra ámh agus mharaigh sé an naonúr leis. Mharaigh sé Laoicheann ansin, ag caidreamh cloiche ina éadan isteach.  Chuir Niall ar deoraíocht go hAlbain é.

As seo amach, tá an scéal sách trína chéile. Chuaigh Niall i mbun cogaidh san Eoraip chomh fhad is na hAlpa, agus chuir na Rómhánaigh ambasadóir chuige chun socrú leis. Go tobann, insítear go raibh Niall os comhair thionól Bhaird na [[Na Cruithnigh|gCruithneach]] in Albain, air a maraíodh le saighead é, scaoilte ag Eochaidh ón taobh eile den ghleann. Deir Céitinn gur scaoil Eochaidh Niall ó bhruach an [[Loire]] i rith a eachtra san Eoraip. D'iompair a ghaiscígh a chorp abhaile, ag tríd seacht gcat ar an slí, agus fuair a athair altrama agus file Torna bás de bhrón. Creidtear gur cuireadh é faoi ag Ochann, darb ainm anois ''[[Faughan Hill]]''&lt;ref&gt;''[https://www.logainm.ie/38222.aspx Faughan Hill]'' ar logainm.ie&lt;/ref&gt; ag Baile Shiurdáin (barúntacht: An Uaimh Íochtarach), cúpla míle siar ón [[An Uaimh|Uaimh]] i g[[Contae na Mí]].&lt;ref name=&quot;mackillop&quot; /&gt;  Tháinig a nia [[Nath Í mac Fiachrach|Nath Í]] i gcomharbacht air.

Molann Byrne go bhfuair Niall bás i mbun ruathair ar an mBreatain Rómhánach. Is amhlaidh go ndearnadh dearmad in Éirinn go raibh na Rómhánaigh i réim sa Bhreatain, agus aistríodh a choimhlintí leis an Impireacht go dtí an mhór-roinn, agus le cois sin ag meascadh an ainm ''Alba'' (ainm ársa don Bhreatain) le ''Elpa'' (Apla), nó tuigthe lena bhrí níos deireanaí ''Alba''.&lt;ref name=&quot;byrne&quot; /&gt;  I ndán den 11ú hais luaite leis an bhfile ''[[Cináed Ua hArtacáin]]'' sa [[Leabhar Laighneach]], deirtear go ndeachaigh Niall i mbun ruathair fair sheacht ar an mBreatain, agus go mharaigh Eochaidh é &quot;thar bhruth ''an'' Mhuir nIocht&quot;.&lt;ref name=&quot;byrne&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Edward Gwynn (eag. &amp; aistr.), [http://www.ucc.ie/celt/published/T106500B/text005.html &quot;Ochan&quot;], ''The Metrical Dindshenchas'', Iml. 2, 1906, ll. 37–41&lt;/ref&gt; I ndán luaite leis an bhfile céanna i ''[[Leabhar na hUidhre]]'', deirtear go ndeachaigh sé faoi sheacht go dtí na hApla.&lt;ref name=&quot;orahilly&quot;/&gt;

==Teaghlach agus sliocht==
De réir Chéitinne, bhí beirt bhan chéile ag Niall: ''Inne'' iníon Lughaí, a rug mac amháin leis, [[Fiachu mac Néill|Fiachu]]; agus ''Rignach'', a rug seachtar leis, [[Lóegaire mac Néill|Laoghaire]], [[Énda mac Néill|Enda]], [[Maine mac Néill|Maine]], [[Eógan mac Néill|Eoghan]], [[Conall Gulban]], [[Conall Cremthainne]] and [[Coirpre mac Néill|Cairbre]].&lt;ref name=&quot;keating&quot; /&gt;  Is sinsir iad na mic úd de mhuintir éagsúla [[Uí Néill]]: Eoghan de [[Cenél nEógain]] agus Conall Gulban de [[Cenél Conaill]], le chéile muintir Uí Néill thuaidh; Fiacha de [[Cenél Fhiachach]], Laoghaire (an rí a deirtear gur thiontaigh Pádraig é) de [[Cenél Laoghaire]], Maine de mhuintir [[Uí Mhaine]], Conall Cremthainne de [[Clann Cholmáin|Chlann Cholmáin]] agus ''[[Síl nÁedo Sláine]]'', agus Coirpre de [[Cenél Chairbre]], le chéile muintir Uí Néill theas.&lt;ref name=&quot;byrne&quot;/&gt;

I measc daoine cáiliúla de shliocht Néill tá a ghar-gar-garmhac -[[Naomh Columbán]], Naomh [[Máel Ruba]], ríthe [[Aileach|Ailigh]], rithe Thír Eoghain, agus ríthe Thír Chonaill.&lt;ref&gt;Byrne, 2001.&lt;/ref&gt;&lt;!--The Scottish [[Clan Ewen of Otter]], Gilchrist; [[Clan Lamont]]; the MacSorleys of Monydrain,&lt;ref name=&quot;Black 2012&quot;&gt; [[#B1|Black (2012)]]; [[#S1|Sellar (1971)]].&lt;/ref&gt; (of [[Clan MacDonald of Dunnyveg]] a branch of [[Clan Donald]]); [[Clan Maclachlan]]; [[Clan MacNeil of Barra]], and the [[Clan Sweeney|MacSweens]] all claim a descent from an Irish prince chlainne [[Uí Néill]], Ánrothán Ua Néill, son of Áed, son of [[Flaithbertach Ua Néill]], Rí Aileach and [[Ceineál Eoghain]], who left Ireland for [[Kintyre]] in the 11th century and died 1036.--&gt; Maíonn clann [[Uí Uigín]] gurb iad na h[[Uí Néill]] theas a sinsir. Maíonn clann [[Uí Ruairc]] gurb é [[Eochaid Mugmedon]] a sinsear, trída mhac Brión (as sin clann [[Uí Briúin]]), leasdeartháir Néill.

==Bunús an bhuafhocal==
Tá roinnt míniúchán ann a insítear conas a bronnadh ar Niall a bhuafhocal ''Naoighiallach''( (.i. fear a bhfuil naonúr giall aige). 

* Sa sága ''[[Anbhás Néill Naoighiallaigh]]'', deirtear go bhfuair sé cúigear giall ó chúigí na hÉireann ([[Uladh]], [[Connacht]], [[Laighean]], [[Mumhan]] agus [[Contae na Mí|Midhe]]), agus giall amháin ó gach aon cheann desna [[Alba|hAlbanaigh]], na [[Sacsanaigh]], na [[An Bhreatain|Briotanaigh]] agus na [[An Fhrainc|Fraince]].&lt;ref name=&quot;death&quot;&gt;Tom Peete Cross &amp; Clark Harris Slover (eags.), [http://www.maryjones.us/ctexts/niall.html &quot;The Death of Niall of the Nine Hostages&quot;], ''Ancient Irish Tales, 1936, ll. 514–517&lt;/ref&gt;
* Deir Céitinn go bhfuair sé cúigear ó na cúigí agus ceathrar ó Albain.&lt;ref name=&quot;keating&quot; /&gt;
* Molann O'Rahilly gur thug ríocht [[Oirialla|na nOiriall]] (déantóirí-giall), tuath bunaithe i rith ghabhálacha Uí Néill i nUlaidh'', naonúr giall dó.  Bhí an ríocht úd faoi smacht Chruithnigh na hUladh go dtí gur ionghabh Niall í. Tugann sé faoi ndeara go deir ''[[Leabhar na gCeart]]'' nach raibh de dhualgas ag an ríocht ach naonúr giall a thabhairt d'Ard-Rí na hÉireann.&lt;ref name=&quot;orahilly&quot; /&gt;

==Craobh ghinealaigh==
{{familytree/start}}
{{familytree | | TUA | |TUA='''[[Túathal Techtmar]]'''}}
{{familytree | | |!| | |}}
{{familytree | | FED | |FED='''[[Fedlimid Rechtmar]]'''}}
{{familytree | | |!| | |}}
{{familytree | | CON | |CON='''[[Conn Cétchathach]]'''}}
{{familytree | | |)|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|.|}}
{{familytree | | AMC | | Mac | | Mac | | Mac | | Mac |AMC='''[[Art mac Cuinn]]'''|Mac=Mac}}
{{familytree | | |!| | |}}
{{familytree | | CMA | |CMA='''[[Cormac mac Airt]]'''}}
{{familytree | | |!| | |}}
{{familytree | | CBL | |CBL='''[[Cairbre Lifechair]]'''}}
{{familytree | | |!| | |}}
{{familytree | | FAS | |FAS='''[[Fíachu Sroiptine]]'''}}
{{familytree | | |!| | |}}
{{familytree | | MDT | |MDT='''[[Muiredach Tirech]]'''}}
{{familytree | | |`|-|-|-|-|-|.}}
{{familytree | MON |~|~|~|y| EOM |~|~|~|~|y| CAR |MON=[[Mongfind]]|EOM='''[[Eochaid Mugmedon]]'''|CAR=[[Cairenn]]}}
{{familytree | | |,|-|-|-|+|-|-|-|.| | | |)|-|-|-|.|}}
{{familytree | | BRI | | FIA | | AIL | | NIA | | FER |BRI=[[Brion (Irish)|Brión]]|FIA=Fiachrae|AIL=Ailill|NIA='''Niall Noígíallach'''|FER=Fergus}}
{{familytree | | |,|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|+|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|.| }}
{{familytree | | CNG | | END | | EOG | | COR | | LEO | | MAI | | CRE | | FIA |CNG=[[Conall Gulban]]|END=Endae (of [[List of Irish clans in Ulster|Cenél Énda]])|EOG=[[Eógan mac Néill|Eogan]]|COR=[[Coirpre mac Néill|Coirpre]]|LEO='''[[Lóegaire mac Néill|Lóegaire]]'''|MAI=[[Maine of Tethba|Máiné]]|CRE=[[Conall Cremthainne]]|FIA=[[Fiachu mac Néill|Fiachu]]}}
{{Familytree | | | | | | | | | | |!| | | |!| | | |!| | | | | |,|-|^|-|.| }}
{{Familytree | | | | | | | | | | MUR | | COR | | LUG | | | | FER | | ARD | | | | | |MUR=[[Muiredach mac Eógain|Muirdeach]]|COR=Cormac Caech|LUG='''[[Lughaid mac Loeguire]]'''|FER=Fergus Cerrbel|ARD=[[Ardgal mac Conaill|Ardgal]]}}
{{Familytree | | | | | | | | | | |!| | | |!| | | | | | | | | |!| | }}
{{Familytree | | | | | | | | | | MUR | | TUA | | | | | | | | DIA | | | | | | | | | | | | | | | | |MUR='''[[Muirchertach mac Ercae]]'''|TUA='''[[Tuathal Máelgarb]]'''|DIA='''[[Diarmait mac Cerbaill]]'''}}
{{familytree/end}}

==Foinsí==
* {{cite book |
first = Edel |
last = Bhreathnach |
title = The Kingship and Landscape of Tara |
place = Baile Átha Cliath |
publisher = Four Courts Press |
year = 2005|
isbn = 1-85182-954-7
}}
* {{cite book |
first = Bernard |
last = Burke |
title = Burke's Irish family records |
place = Londain |
publisher = Burke's Peerage |
year = 1976 |
isbn = 0-85011-018-1
}}
* {{cite book |
first = Francis John |
last = Byrne |
author-link = Francis John Byrne |
title = ''Irish Kings and High-Kings'' | url = https://archive.org/details/irishkingshighki00byrn_0 |
place = Baile Átha Cliath |
publisher = Four Courts Press |
year = 2001 |
isbn = 1-85182-196-1
}}
* [[Thomas Charles-Edwards]], {{cite book |
first = Thomas |
last = Charles-Edwards |
author-link = Thomas Charles-Edwards |
title = ''Early Christian Ireland'' |
publisher = Cambridge University Press |
year = 2007 |
isbn = 978-052136395-2
}}
* [[Tom Peete Cross|Cross, Tom Peete]] agus Clark Harris Slover (eag.), [http://www.maryjones.us/ctexts/eochaid.html &quot;The Adventures of the Sons of Eochaid Mugmedon&quot;], in ''Ancient Irish Tales''. Henry Holt and Company, 1936, ll. 508–513.
* Ambassador [[Walter Curley]], ''Vanishing Kingdoms: The Irish Chiefs and their Families''. Dublin: Lilliput Press. 2004.
* [[Myles Dillon]], ''The Cycles of the Kings'', Oxford, 1946, (leagan de Four Courts Press, 1995.)
* Duffy, Seán (eag.), ''Medieval Ireland: An Encyclopedia''. Routledge. 2005.
* {{cite book |
first = Elizabeth |
last = FitzPatrick |
title = Royal Inauguration in Gaelic Ireland c. 1100–1600: A Cultural Landscape Study |
publisher = Boydell Press |
year = 2004 |
url = https://books.google.com/?id=cscQwIzZr70C |
isbn = 978-184383090-0
}}
* [[Patrick Weston Joyce]], [https://books.google.com/books?id=kVQTAAAAQAAJ A Social History of Ancient Ireland, Vol. I] agus [https://books.google.com/books?id=Iz0TAAAAQAAJ A Social History of Ancient Ireland, Vol. II]. Longmans, Green, and Co.,  1903.
* [[Seathrún Céitinn]], le David Comyn agus Patrick S. Dinneen (aistr.), ''[http://celt.ucc.ie/published/T100054/index.html The History of Ireland by Geoffrey Keating]''. 4 Iml. Londain: David Nutt for the Irish Texts Society, 1902–14.
* Foster, Roy (eag.), ''The Oxford Illustrated History of Ireland''. Oxford University Press. 2001.
* Joynt, Maud (eag. &amp; aistr.), &quot;[https://www.jstor.org/pss/30005640 Echtra Mac Echdach Mugmedóin]&quot;, in ''[[Ériu (iriseán)|Ériu]] 4'' (1910), ll. 91–111.
* Koch, John T. (eag.), ''Celtic Culture: A Historical Encyclopedia''. 5 imleabhar nó eleabhar. ABC-CLIO. 2006.
* MacKillop, James, ''A Dictionary of Celtic Mythology'', Oxford, 1998.
* [[Edward MacLysaght]], ''Irish Families: Their Names, Arms and Origins''. Irish Academic Press, 4ú eagrán, 1998.
* Mac Niocaill, Gearóid, ''Ireland before the Vikings''. Dublin: Gill and Macmillan, 1972.
* [[Kuno Meyer]] (eag.), [http://www.ucc.ie/celt/published/G105005/index.html &quot;The Laud Genealogies and Tribal Histories&quot;], in ''Zeitschrift für Celtische Philologie 8''. Halle/Saale, Max Niemeyer, 1912., ll. 291–338.
* Moore, Laoise T., Brian McEvoy, Eleanor Cape, Katharine Simms agus Daniel G. Bradley, [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1380239/pdf/AJHGv78p334.pdf &quot;A Y-Chromosome Signature of Hegemony in Gaelic Ireland.&quot;] ''The American Journal of Human Genetics'' 78 (Feabhra 2006), ll. 334–338.
* Ó Canann, Tomás G., [https://web.archive.org/web/20080613220758/http://www.rsai.ie/index.cfm?action=obj.display&amp;obj_id=165 Book Review: Brian Lacey, ''Cenél Conaill and the Donegal Kingdoms, AD 500–800''], [[Royal Society of Antiquaries of Ireland]]
* [[Donnchadh Ó Corráin]] (eag.), ''[http://www.ucc.ie/celt/published/G105003/index.html Genealogies from Rawlinson B 502]''. University College, Cork: Corpus of Electronic Texts, 1997.
* Ó Corráin, Donnchadh, ''Ireland before the Normans''. Baile Átha Cliath: Gill and Macmillan, 1972.
* [[Dáibhí Ó Cróinín]] (eag.), ''A New History of Ireland: Prehistoric and Early Ireland, Vol. 1''. Oxford University Press, 2005.
* [[John O'Donovan]] (eag. agus aistr.), [[Annála na gCeithre Máistrí|Annala Rioghachta Eireann. Annals of the Kingdom of Ireland by the Four Masters, from the Earliest Period to the Year 1616]]. 7 iml. [[Acadamh Ríoga na hÉireann]], Baile Átha Cliath, 1848–51, 2a eagrán, 1856.
* [[Standish Hayes O'Grady]] (eag. agus aistr.), &quot;Death of Crimthann son of Fidach, and of Eochaidh Muighmedóin's three sons: Brian, Ailill, Fiachra&quot;, in [https://books.google.com/books?id=G-QGAAAAYAAJ Silva Gadelica] Williams and Norgate, 1892, ll. 373–378. (le fall ar [http://www.maryjones.us/ctexts/crimthann.html maryjones.us])
* O'Grady, Standish H. (eag. agus aistr.), &quot;The Story of Eochaidh Muighmedóin's Sons&quot;, in [https://books.google.com/books?id=G-QGAAAAYAAJ Silva Gadelica] Williams and Norgate, 1892, ll. 368–373.
* [[John O'Hart]], [https://books.google.com/books?id=elNmAAAAMAAJ Irish Pedigrees]. Baile Átha Cliath, 5ú eagrán, 1892.
* [[T.F. O'Rahilly]], ''Early Irish History and Mythology''. [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]], 1946.
* Richter, Michael, ''Medieval Ireland: The Enduring Tradition''. Palgrave Macmillan. 1996.
* [[Whitley Stokes]] (eag. agus aistr.), &quot;Aided Chrimthaind Maic Fhidaig: The Death of Crimthann mac Fidaig&quot;, in ''Revue Celtique 24'', 1903, ll. 172–189.
* Stokes, Whitley (eag. agus aistr.), &quot;Echtra Mac nEchach Muigmedóin: The Adventures of the Sons of Eochaid Muigmedóin&quot;, in ''Revue Celtique 24'', 1903, ll. 190–207.
* Welch, Robert (eag.) with Bruce Stewart, ''The Oxford Companion to Irish Literature'', Oxford University Press, 1996.

==Naisc sheachtracha==
* [http://www.dil.ie/ eDIL: electronic Dictionary of the Irish Language]
* [https://web.archive.org/web/20080507075211/http://www.hastings.edu/academic/english/kings/Aided_Chrimthainn_meic_Fhidaig.htm Aided Chrimthainn meic Fhidaig 7 Trí Mac Echach Muigmedóin]
* [https://web.archive.org/web/20081120081316/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Echtra_Mac_nEchach_Muigmedoin.htm Echtra Mac nEchach Muigmedóin]
* [https://web.archive.org/web/20081120065432/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Aided_Neill.html Aided Néill Noígíallaig]
* [https://web.archive.org/web/20081007000905/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Orcuin_Neill.html Orcuin Néill Noígíallaig]
* [https://web.archive.org/web/20081120075004/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Baile_Chuinn.html Baile Chuinn Cétchathaigh]
* [http://www.magoo.com/hugh/irishkings.html Irish Kings]
* [http://www.angelfire.com/ego/et_deo/irishkings.wps.htm High Kings of Ireland]
* [http://www.vanhamel.nl/codecs/Echtra_mac_nEchach_Muigmed%C3%B3in Echtra mac nEchach bibliography]

==Tagairtí==
{{reflist}}


{{s-start}}
{{succession box|
roimh = ''[[Crimthann mac Fidaig]]'' |
teideal = [[Ard-Rí na hÉireann]] |
tar éis = ''[[Nath Í mac Fiachrach|Nath Í]]'' |
bliain = [[Foras Feasa ar Éirinn|FFÉ]] 368–395&lt;br&gt;[[Annála na gCeithre Máistrí|ACM]] 378–405 |
}}
{{s-end}}

{{DEFAULTSORT:Niall Noigiallach}}

[[Catagóir:Connacht]]
[[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]]
[[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]]
[[Catagóir:Ríthe na Teamhrach]]</text>
      <sha1>4pkzrtho9038ilxajfek6xkyw33xbj3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1310792</id>
      <parentid>1310791</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T16:23:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>Big &quot;Síniú ADN&quot;</comment>
      <origin>1310792</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29766" sha1="spvsdlmix2ghndtm32qr1lfyqid762y" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Ard-Rí leathstairiúil na hÉireann ab ea '''Niall Naoighiallach''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Níall Noígíallach'''), sinsear mhuintir [[Uí Néill]] a bhí i gceannas ar thaobh tuaiscirt na [[Éire|hÉireann]] ón 6ú dtí an 10ú haois.

De réir annála Gaelacha, bhí sé i réim i ndeireadh na 4ú agus go luath sa 5ú haoiseanna, cé go measann scoláirí an lae inniu go raibh sé ann leathchéad bhliain níos déanaí. Is amhlaidh gurbh fhíordhuine ab ea é, ach meastar gur seanscéalach é an chuid is mó den eolais atá againn faoi.

==Stairiúlacht==
Is féidir beathaisnéis Néill a chruthú ó fhoinsí amhail is an mír &quot;Rolla na Ríthe&quot; den ''[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]'' (11ú haois), ''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'' (tiomsaithe sa 17ú haois), croinicí amhail is ''[[Foras Feasa ar Éirinn]]'' (1634), agus seanscéalta amhail is &quot;''[[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]''&quot; agus &quot;''[[Anbhás Néill Naoighiallaigh]]''&quot; (11ú haois).  Scríobhadh na foinsí seo fada i ndiaidh ré Néill, agus is beag mheas a bhfuil ar a leithéid ó thaobh na staire de.

Ar bhunús tábhacht a mhac agus a gharmhac, creidtear gur phearsa stairiúil é,&lt;ref name=byrne&gt;Francis J. Byrne, ''Irish Kings and High-Kings'', Second Edition, Dublin: Four Courts Press, 2001, {{ISBN|9781851821969}}&lt;/ref&gt; ach níl a lán inste faoi sna luath-[[Annála na hÉireann|annála]]. Cuireann na ''h[[Annála Inis Faithlinn]]'' dáta lena bhás roimh 382, agus ''[[Chronicon Scotorum]]'' go 411.&lt;ref name=hughes&gt;Kathleen Hughes, &quot;The church in Irish society, 400–800, in Dáibhí Ó Cróinín (eag.), ''A New History of Ireland Vol I: Prehistoric and Early Ireland'', Oxford University Press, 2005, ll. 306–308&lt;/ref&gt;  Cuireann ''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'' dáta lena réim idir 379–405,&lt;ref&gt;''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'', [http://www.ucc.ie/celt/published/G100005A/text031.html M378-405]&lt;/ref&gt; agus an croineolaíocht i ''bh[[Foras Feasa ar Éirinn]]'' idir 368–395.&lt;ref name=&quot;keating&quot;&gt;''[[Foras Feasa ar Éirinn]]'', [http://www.ucc.ie/celt/published/G100054/ CELT] ([http://www.ucc.ie/celt/published/T100054/text058.html 1.48], [http://www.ucc.ie/celt/published/T100054/text059.html 1.49], [http://www.ucc.ie/celt/published/T100054/text060.html 1.50], [http://www.ucc.ie/celt/published/T100054/text061.html 51], [http://www.ucc.ie/celt/published/T100054/text062.html 52])&lt;/ref&gt;  Tá Niall luaite faoin ainm “Niell” ar [[Liosta_Ard-Ríthe_na_hÉireann#Ard-Ríthe,_Buile_Choinn|liosta ard-ríthe]] darb ainm [[Baile Chuinn Chétchathaig|Baile Choinn Chéadchathaigh]].

[[Íomhá:Eskaheen_Old_Church_West_Gable_Plaque_2014_09_10.jpg|mion|Plaic chuimhneacháin i gcuimhne ar Eoghan mac Néill i Sheaneaglais Uisce Chaoin i gContae Doire]]

Tuairiscíonn na luathannála, ámh, gníomhaíochtaí a mhac idir 429 agus 516, achar go mídhealraitheach fada d'aon ghlúin amháin.  Creideann príomhscoláirí amhail is Kathleen Hughes&lt;ref name=hughes /&gt; agus Francis J. Byrne&lt;ref name=byrne /&gt;&lt;sup&gt;:78&amp;#8209;79&lt;/sup&gt; dá bharr gur cuireadh siar imeachtaí de dheireanach sa 5ú haois, chun dáta chomh luath agus is féidir do theacht [[Naomh Pádraig|Naomh Pádraig]] a riar air, agus mar thoradh ag brú Néill ar ais leathchéad bhliain.  Deir Hughes &quot;Caithfidh go bhfuair Niall féin bás roimh lár na 5ú haoise&quot;.&lt;ref name=hughes /&gt; Is níos cruinne é Byrne, mar an gcéanna le James Carney, a mholann dáta c. 452 lena bhás.&lt;ref name=byrne /&gt;&lt;sup&gt;:81&lt;/sup&gt;  Tugann mionstaidéar ar hAnnála Éireannacha, go háirithe i nAnnála Uladh, agus na dátaí le fáil iontu ar a cailleadh daoine dá shliocht, Uí Néill, tacaíocht don smaoineamh seo:

* A mhic: [[Lóegaire mac Néill]] († 463), [[Eógan mac Néill]] († 465) [[Conall Gulban]] († 464), [[Conall Cremthainne]] († 475), [[Coirpre mac Néill]] († 500) agus [[Fiachu mac Néill]] (c. 510/516).
* A gharmhic: [[Muiredach mac Eógain]] († 489), [[Lugaid mac Lóegairi]] († 507), [[Ardgal mac Conall Criamtham]] († 520/523)
* A fhionnóí: [[Muircheartach mac Muireadaigh]] (Mac Ercae) († 534), [[Túathal Máelgarb]] († 544) agus [[Diarmait mac Cerbaill]] († 565)

Molann T. F. O'Rahilly gurbh iad Niall agus a mhic ba chúis le deighilt ríocht ársa na n[[Uladh]] agus le cruthú ríochta [[Tír Chonaill]] agus [[Tír Eoghain (ríocht)|Tír Eoghain]], agus an foríocht [[Airgíalla|Oirialla]].&lt;ref name=orahilly&gt;T. F. O'Rahilly, ''Early Irish History and Mythology'', [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]], 1946&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;:222&amp;#8209;232&lt;/sup&gt; De réir O'Rahilly agus Byrne, caomhnaíonn na foinsí liteartha, bíodh is deireanach agus gan bhun ná barr, fíorthraidisiúin go raibh Niall i gceannas ruathar ar [[An Bhreatain|an mBreatain]], agus gur éag sé i rith cinn amháin.&lt;ref name=byrne /&gt;&lt;sup&gt;:76&amp;#8209;78&lt;/sup&gt;&lt;ref name=orahilly /&gt;&lt;sup&gt;:220&lt;/sup&gt;

Cuirtear Niall sa liosta traidisiúnta [[Ard-Ríthe na hÉireann]].  Creidtear anois gur tógán bréagstairiúil den 8ú haois AD é an liosta seo, nár tháinig i bhfeidhm go dtí [[Mael Seachlainn I]] sa 9ú haois.  Rinneadh áibhéil ar stádas Néill dála tábhacht pholaitiúil an ríshleachta a bhunaigh sé.&lt;ref name=byrne /&gt;&lt;sup&gt;:70&lt;/sup&gt;

==Óige==
{{main|Echtra mac nEchach Mugmedóin}}
Tá cuntas miotaseolaíochta ar ghinealach, breith agus óige Néill ar fáil sa sága, ''Echtra mac nEchach Mugmedon'', a scríobhadh san 11ú haois. De réir foinsí ón Mheánaois, meastar gur rí na Teamhrach ba ea a athair, Eochaid Mugmedón, cé nach bhfuil sé luaite i mBaile Chuinn Chétchathaig. 

Bhí cúigear mac ag [[Eochaid Mugmedon|Eochaidh]]: ceathrar ([[Brión]], [[Ailill mac Echach Mugmedóin|Ailill]], [[Fiachra]] and Fearghas) lena chéad bhean chéile [[Mongfind|Mongfionn]], deirfiúr rí na [[Mumhan]], [[Crimthann mac Fidaig]]; agus Niall, lena dara céile ''[[Cairenn|Caireann Chasdubh]]'', iníon ''Sachell Balb'', rí na [[Sacsanaigh|Sacsanach]].  

Is iad Brión, Fiachra agus Ailill sinsir Uí Bhriúin, Uí Fhiachrach agus Uí Ailealla faoi seach. Ba iad Uí Bhriúin an sliocht ba chumhachtaí de na teaghlaigh móra le rá sin, agus bhí a lán ríthe ar Chonnachta le linn na tréimhse Meánaoisigh arbh den shliocht seo iad. Ní raibh ach tábhacht áitiúil ag sliocht an bheirt deartháireacha eile agus ní raibh tionchar acu ar cúrsaí móra polaitíochta i ríocht na Connacht. Ní fios cad a tharla le sliocht an cheathrú deartháir, Fergus Cáechán.

Agus Cairenn torrach le Niall, chuir Mongfionn éadmhar iachall uirthi obair throm a dhéanamh, ag súil go gcaille sí an leanbh.  Thóg sí an leanbh agus sí ag tarraingt uisce, ach le heagla roimh Mhongfionn, d'fhág sí an leanbh lasmuigh ar an talamh, gan chosaint ar to na héin.  Tharrtháil [[Torna Éices|Torna]], file, an leanbh áfach.  Agus Niall fásta, d'fhill sé go dtí [[Teamhair]] agus tharrtháil sé a mháthair óna sclábhaíocht.&lt;ref name=&quot;sons&quot;&gt;Tom Peete Cross &amp; Clark Harris Slover (eag.), [http://www.maryjones.us/ctexts/eochaid.html &quot;The Adventures of the Sons of Eochaid Mugmedon&quot;], ''Ancient Irish Tales, 1936, ll. 508–513&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Echtra Mac nEchach'', aistr. Le John Carey, in ''The Celtic Heroic Age: Literary Sources for Ancient Celtic Europe &amp; Early Ireland &amp; Wales'', eag. Le John T. Koch agus John Carey, Celtic Studies Publications, 1, 4ú eagrán (Aberystwyth: Celtic Studies Publications, 2003), ll. 203–208.&lt;/ref&gt;

Cé go bhfuil sé mí-aimseartha gur Shacsanach í máthair Néill, molann O'Rahilly gur fréamhaithe ó [[Carina]] na Laidine is ea an t-ainm Caireann, agus go bhfuil sé sochreidte gur Rómhán-Briotanach í.&lt;ref name=orahilly /&gt; Deir Céitinn nár Shacsanach ach &quot;iníon rí na Breataine&quot; í.&lt;ref name=&quot;keating&quot; /&gt;  

Is amhlaidh gur phearsa osnádúrtha í Mongfionn ar dtús. Sa sága ''Anbhás Chriomthainn mhic Fhiadhaigh'', deirtear gur ''Féile Mhongfionn'' a ghlaoití go minic ar fhéile na [[Samhain|Samhna]], agus deirtí paidreacha di ar Oíche Shamhna.&lt;ref name=&quot;crimthann&quot;&gt;[http://www.maryjones.us/ctexts/crimthann.html &quot;The Death of Crimthann son of Fidach&quot;]&lt;/ref&gt;

==Teacht i réim==
Sula n-éireodh Niall ró-gheann leis na huaisle, d'éiligh Mongfionn go gceapfadh Eochaid a chomharba, ag súil go dtaga a sliocht féin chun cinn.  D'iarr Eochaidh ar an [[draoi]], Sithcheann an fhadhb a réiteach, agus shocraigh sé ar chomórtas do na deartháireacha.  Dhruid sé an doras orthu i dtigh ceárta trí thine, ag insint dóibh  cibé rud gurbh fhéidir leo a shábháil, agus go dtabharfadh breithiúnas orthu bunaithe ar na rudaí siúd. Tháinig Niall amach ag iompar inneonach, agus measadh gur níos fearr é ná Brión le hord, Fiachra le boilg agus tobán leanna, Ailill le ciste gaiscí, agus Fearghas le beart adhmaid. Dhiúltaigh Mongfionn an cinneadh a ghlacadh.

Thóg Sithchenn na deartháireacha leis go dtí an gabha, a rinne gaiscí dóibh agus chuir sé amach iad ag seilg. Chuaigh gach deartháir duine ar dhuine ag lorg uisce, agus d'aimsigh [[tobar]] faoi chosaint [[Cailleach colach|cailligh colaigh]], a d'éiligh póg ar son uisce.  Dhiúltaigh Fearghas agus Ailill, agus d'fhill agus a ndá láimh chomh fada le chéile. Thug Fiachra póigín di, níor leor é chun í a shásamh.  Níor phóg í mar ba chóir ach Niall, agus nochtadh í mar chailín álainn, Flaitheas na hÉireann. Bhronn sí ar Niall ní amháin uisce ach chomh maith ríogacht de go leor glúnta – bheadh seisir is fiche dá sliocht ina n-Ard-Ríthe. Bronnadh mionghinealach ar Fhiachra – bheadh beirt dá shliocht, [[Nath Í mac Fiachrach|Nath Í]] agus [[Ailill Molt]], ina n-Ard-Ríthe.&lt;ref name=&quot;sons&quot; /&gt;

I seanscéal eile, ní raibh an comharbacht socraithe nuair a fuair Eochaidh bás, agus thóg Criofann, deartháir Mhongfionn, an choróin.  Agus é thar lear in Albain ámh, ghlac mic Mhongfionn seilbh ar Éirinn. D'fhill Criofann Ireland hÉirinn, agus é ar intinn aige '' give battle. Bhí fleadh Mongfind, um síocháin a chur chun cinn mar dhea idir a deartháir agus a mic, ag a chuir sí ar an mbord deoch nimhe do Chriofann.  Dhiúltaigh sé í a ól mura n-ólfadh sise; d'ól siad agus d'éag siad beirt. Tháinig Niall i gcoróin agus Brión a cheann taca.&lt;ref name=&quot;crimthann&quot;/&gt;

I leagan eile fós, rinne Mongfionn iarracht nimh a thabhairt do Niall, ach thóg sí féin an nimh trí thaisme.&lt;ref name=&quot;mackillop&quot;&gt;James MacKillop, ''Dictionary of Celtic Mythology'', 1998, ll. 305–306&lt;/ref&gt;

==Cogadh cathartha==
Agus Niall ina Ard-Rí, chuir a dheartháireacha fúthu ríthe áitiúla.  Bhí Brión i réim i gcúige Connacht, ach chuaigh Fiachra i mbun cogaidh ina éadan. Chloígh Brión Fiachra agus thug sé do Niall mar prisoner to Niall. Lean Nath Í mac Fiachra an cogadh agus dá deireadh mharaigh sé Brión. Scaoil  Niall saor Fiachra, a rinneadh ina rí na gConnacht agus crann taca Néill.

Chuaigh Fiachra agus Ailill i mbun cogaidh ansin in éadan Eochaid mac Criofain, rí na Mumhan. Chloígh siad é, ach gortaíodh Fiachra sa chath agus d'éag sé dá chneácha tamaillín ina dhiaidh. Chuaigh fir na Mumhan ar ais chun cogaidh, ghabh siad Ailill agus ghearr as a chéile é, agus lean an cogadh idir Mumhain agus Connachta ar feadh na mblianta.&lt;ref name=&quot;crimthann&quot;/&gt;

==Bás==
De réir ''[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]'', bhí Niall i mbun cogaidh le rí na [[Laighean]], ''[[Énnae Cennsalach]]'', mar gheall ar an [[bóraimhe|mbóraimhe]].&lt;ref name=&quot;LGE&quot;&gt;R. A. Stewart MacAlister (eag. &amp; aistr.), ''Lebor Gabála Érenn'' Part V, Irish Texts Society, 1956, lch. 349&lt;/ref&gt;  i ngach foinse, [[Eochaid mac Énnai|Eochaidh mac Éanna]] ab ea marfóir Néill, cé nach ionann na sonraí.  

Tá na foinsí ar an intinn go bhfuair Niall bás thar lear. Sa leagan is luaite den ''Leabhar Gabhála'', insítear gur mharaigh Eochaidh é ar [[Muir nIocht|Mhuir nIocht]], agus ag rá i leaganacha níos deireanaí go raibh Niall i mbun ionsú [[An Bhriotáin|na Briotáine]] ag an am.  Deir Céitinn, ag lua Bheathaisnéis Naomh Pádraig, go raibh Niall i gceannas ar ruathair Ghaelacha ar Bhreatain Rómhánach, agus le linn céad dóibh, fuadaíodh Pádraig agus a dheirfiúracha.  Meastar Céitinn gurb ionann na ruathair seo agus iad luaithe ag [[Gildas]] agus [[Bede]], agus óir go ndeir roinnt foinsí gur fuadaíodh Pádraig ón mBriotáin, bhain sé as seo go caithfeadh go raibh Niall i mbun ruathair ar an mór-roinn chomh maith.&lt;ref name=&quot;keating&quot; /&gt;

Sa sága ''[[Anbhás Néill Naoighiallaigh]]'', insítear gur éirigh Eochaidh ina namhaid nuair a dhiúltaigh file Néill, ''[[Laidcenn mac Bairchid]]'', fáilte roimhe. Chuaigh sé i mbun cogaidh agus scrios sé dún an fhile, ag marú a mhic, Leat&lt;ref name=&quot;death&quot;/&gt; (De réir Céitinne, draoi ab ea Laoicheann, agus gur mharaigh Eochaidh a mhac as ucht masla cainte).&lt;ref name=&quot;keating&quot;/&gt; Mar chúiteamh, chum Laoicheann aoir ar na Laighin, agus dá bharr níor fhás ná grán ná féar ná duilleoga ar feadh bliana.

Chuaigh Niall ansin i mbun cogaidh in éadan na Laighean, agus rinneadh síocháin ar an gcoinníol go dtabharfadh Eochaidh ar láimh.  Cheangail Niall Eochaidh le slabhra de ghallán agus chuir sé naonúr gaiscíoch chun é a bhású. Bhris Eochaidh a shlabhra ámh agus mharaigh sé an naonúr leis. Mharaigh sé Laoicheann ansin, ag caidreamh cloiche ina éadan isteach.  Chuir Niall ar deoraíocht go hAlbain é.

As seo amach, tá an scéal sách trína chéile. Chuaigh Niall i mbun cogaidh san Eoraip chomh fhad is na hAlpa, agus chuir na Rómhánaigh ambasadóir chuige chun socrú leis. Go tobann, insítear go raibh Niall os comhair thionól Bhaird na [[Na Cruithnigh|gCruithneach]] in Albain, air a maraíodh le saighead é, scaoilte ag Eochaidh ón taobh eile den ghleann. Deir Céitinn gur scaoil Eochaidh Niall ó bhruach an [[Loire]] i rith a eachtra san Eoraip. D'iompair a ghaiscígh a chorp abhaile, ag tríd seacht gcat ar an slí, agus fuair a athair altrama agus file Torna bás de bhrón. Creidtear gur cuireadh é faoi ag Ochann, darb ainm anois ''[[Faughan Hill]]''&lt;ref&gt;''[https://www.logainm.ie/38222.aspx Faughan Hill]'' ar logainm.ie&lt;/ref&gt; ag Baile Shiurdáin (barúntacht: An Uaimh Íochtarach), cúpla míle siar ón [[An Uaimh|Uaimh]] i g[[Contae na Mí]].&lt;ref name=&quot;mackillop&quot; /&gt;  Tháinig a nia [[Nath Í mac Fiachrach|Nath Í]] i gcomharbacht air.

Molann Byrne go bhfuair Niall bás i mbun ruathair ar an mBreatain Rómhánach. Is amhlaidh go ndearnadh dearmad in Éirinn go raibh na Rómhánaigh i réim sa Bhreatain, agus aistríodh a choimhlintí leis an Impireacht go dtí an mhór-roinn, agus le cois sin ag meascadh an ainm ''Alba'' (ainm ársa don Bhreatain) le ''Elpa'' (Apla), nó tuigthe lena bhrí níos deireanaí ''Alba''.&lt;ref name=&quot;byrne&quot; /&gt;  I ndán den 11ú hais luaite leis an bhfile ''[[Cináed Ua hArtacáin]]'' sa [[Leabhar Laighneach]], deirtear go ndeachaigh Niall i mbun ruathair fair sheacht ar an mBreatain, agus go mharaigh Eochaidh é &quot;thar bhruth ''an'' Mhuir nIocht&quot;.&lt;ref name=&quot;byrne&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Edward Gwynn (eag. &amp; aistr.), [http://www.ucc.ie/celt/published/T106500B/text005.html &quot;Ochan&quot;], ''The Metrical Dindshenchas'', Iml. 2, 1906, ll. 37–41&lt;/ref&gt; I ndán luaite leis an bhfile céanna i ''[[Leabhar na hUidhre]]'', deirtear go ndeachaigh sé faoi sheacht go dtí na hApla.&lt;ref name=&quot;orahilly&quot;/&gt;

==Teaghlach agus sliocht==
De réir Chéitinne, bhí beirt bhan chéile ag Niall: ''Inne'' iníon Lughaí, a rug mac amháin leis, [[Fiachu mac Néill|Fiachu]]; agus ''Rignach'', a rug seachtar leis, [[Lóegaire mac Néill|Laoghaire]], [[Énda mac Néill|Enda]], [[Maine mac Néill|Maine]], [[Eógan mac Néill|Eoghan]], [[Conall Gulban]], [[Conall Cremthainne]] and [[Coirpre mac Néill|Cairbre]].&lt;ref name=&quot;keating&quot; /&gt;  Is sinsir iad na mic úd de mhuintir éagsúla [[Uí Néill]]: Eoghan de [[Cenél nEógain]] agus Conall Gulban de [[Cenél Conaill]], le chéile muintir Uí Néill thuaidh; Fiacha de [[Cenél Fhiachach]], Laoghaire (an rí a deirtear gur thiontaigh Pádraig é) de [[Cenél Laoghaire]], Maine de mhuintir [[Uí Mhaine]], Conall Cremthainne de [[Clann Cholmáin|Chlann Cholmáin]] agus ''[[Síl nÁedo Sláine]]'', agus Coirpre de [[Cenél Chairbre]], le chéile muintir Uí Néill theas.&lt;ref name=&quot;byrne&quot;/&gt;

I measc daoine cáiliúla de shliocht Néill tá a ghar-gar-garmhac -[[Naomh Columbán]], Naomh [[Máel Ruba]], ríthe [[Aileach|Ailigh]], rithe Thír Eoghain, agus ríthe Thír Chonaill.&lt;ref&gt;Byrne, 2001.&lt;/ref&gt;&lt;!--The Scottish [[Clan Ewen of Otter]], Gilchrist; [[Clan Lamont]]; the MacSorleys of Monydrain,&lt;ref name=&quot;Black 2012&quot;&gt; [[#B1|Black (2012)]]; [[#S1|Sellar (1971)]].&lt;/ref&gt; (of [[Clan MacDonald of Dunnyveg]] a branch of [[Clan Donald]]); [[Clan Maclachlan]]; [[Clan MacNeil of Barra]], and the [[Clan Sweeney|MacSweens]] all claim a descent from an Irish prince chlainne [[Uí Néill]], Ánrothán Ua Néill, son of Áed, son of [[Flaithbertach Ua Néill]], Rí Aileach and [[Ceineál Eoghain]], who left Ireland for [[Kintyre]] in the 11th century and died 1036.--&gt; Maíonn clann [[Uí Uigín]] gurb iad na h[[Uí Néill]] theas a sinsir. Maíonn clann [[Uí Ruairc]] gurb é [[Eochaid Mugmedon]] a sinsear, trída mhac Brión (as sin clann [[Uí Briúin]]), leasdeartháir Néill.

==Bunús an bhuafhocal==
Tá roinnt míniúchán ann a insítear conas a bronnadh ar Niall a bhuafhocal ''Naoighiallach''( (.i. fear a bhfuil naonúr giall aige). 

* Sa sága ''[[Anbhás Néill Naoighiallaigh]]'', deirtear go bhfuair sé cúigear giall ó chúigí na hÉireann ([[Uladh]], [[Connacht]], [[Laighean]], [[Mumhan]] agus [[Contae na Mí|Midhe]]), agus giall amháin ó gach aon cheann desna [[Alba|hAlbanaigh]], na [[Sacsanaigh]], na [[An Bhreatain|Briotanaigh]] agus na [[An Fhrainc|Fraince]].&lt;ref name=&quot;death&quot;&gt;Tom Peete Cross &amp; Clark Harris Slover (eags.), [http://www.maryjones.us/ctexts/niall.html &quot;The Death of Niall of the Nine Hostages&quot;], ''Ancient Irish Tales, 1936, ll. 514–517&lt;/ref&gt;
* Deir Céitinn go bhfuair sé cúigear ó na cúigí agus ceathrar ó Albain.&lt;ref name=&quot;keating&quot; /&gt;
* Molann O'Rahilly gur thug ríocht [[Oirialla|na nOiriall]] (déantóirí-giall), tuath bunaithe i rith ghabhálacha Uí Néill i nUlaidh'', naonúr giall dó.  Bhí an ríocht úd faoi smacht Chruithnigh na hUladh go dtí gur ionghabh Niall í. Tugann sé faoi ndeara go deir ''[[Leabhar na gCeart]]'' nach raibh de dhualgas ag an ríocht ach naonúr giall a thabhairt d'Ard-Rí na hÉireann.&lt;ref name=&quot;orahilly&quot; /&gt;

==Craobh ghinealaigh==
{{familytree/start}}
{{familytree | | TUA | |TUA='''[[Túathal Techtmar]]'''}}
{{familytree | | |!| | |}}
{{familytree | | FED | |FED='''[[Fedlimid Rechtmar]]'''}}
{{familytree | | |!| | |}}
{{familytree | | CON | |CON='''[[Conn Cétchathach]]'''}}
{{familytree | | |)|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|.|}}
{{familytree | | AMC | | Mac | | Mac | | Mac | | Mac |AMC='''[[Art mac Cuinn]]'''|Mac=Mac}}
{{familytree | | |!| | |}}
{{familytree | | CMA | |CMA='''[[Cormac mac Airt]]'''}}
{{familytree | | |!| | |}}
{{familytree | | CBL | |CBL='''[[Cairbre Lifechair]]'''}}
{{familytree | | |!| | |}}
{{familytree | | FAS | |FAS='''[[Fíachu Sroiptine]]'''}}
{{familytree | | |!| | |}}
{{familytree | | MDT | |MDT='''[[Muiredach Tirech]]'''}}
{{familytree | | |`|-|-|-|-|-|.}}
{{familytree | MON |~|~|~|y| EOM |~|~|~|~|y| CAR |MON=[[Mongfind]]|EOM='''[[Eochaid Mugmedon]]'''|CAR=[[Cairenn]]}}
{{familytree | | |,|-|-|-|+|-|-|-|.| | | |)|-|-|-|.|}}
{{familytree | | BRI | | FIA | | AIL | | NIA | | FER |BRI=[[Brion (Irish)|Brión]]|FIA=Fiachrae|AIL=Ailill|NIA='''Niall Noígíallach'''|FER=Fergus}}
{{familytree | | |,|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|+|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|.| }}
{{familytree | | CNG | | END | | EOG | | COR | | LEO | | MAI | | CRE | | FIA |CNG=[[Conall Gulban]]|END=Endae (of [[List of Irish clans in Ulster|Cenél Énda]])|EOG=[[Eógan mac Néill|Eogan]]|COR=[[Coirpre mac Néill|Coirpre]]|LEO='''[[Lóegaire mac Néill|Lóegaire]]'''|MAI=[[Maine of Tethba|Máiné]]|CRE=[[Conall Cremthainne]]|FIA=[[Fiachu mac Néill|Fiachu]]}}
{{Familytree | | | | | | | | | | |!| | | |!| | | |!| | | | | |,|-|^|-|.| }}
{{Familytree | | | | | | | | | | MUR | | COR | | LUG | | | | FER | | ARD | | | | | |MUR=[[Muiredach mac Eógain|Muirdeach]]|COR=Cormac Caech|LUG='''[[Lughaid mac Loeguire]]'''|FER=Fergus Cerrbel|ARD=[[Ardgal mac Conaill|Ardgal]]}}
{{Familytree | | | | | | | | | | |!| | | |!| | | | | | | | | |!| | }}
{{Familytree | | | | | | | | | | MUR | | TUA | | | | | | | | DIA | | | | | | | | | | | | | | | | |MUR='''[[Muirchertach mac Ercae]]'''|TUA='''[[Tuathal Máelgarb]]'''|DIA='''[[Diarmait mac Cerbaill]]'''}}
{{familytree/end}}

==Síniú ADN==
Mar thoradh de hipitéis 2006 le Moore et al.,&lt;ref&gt;{{
cite book |
last1 = Moore |
first1 = LT |
last2 = McEvoy |
first2 = B |
last3 = Cape |
first3 = E |
last4 = Simms |
first4 = K |
last5 = Bradley1 |
first5 = DG |
year = 2006 |
title = A Y-Chromosome Signature of Hegemony in Gaelic Ireland | url = https://archive.org/details/sim_american-journal-of-human-genetics_2006-02_78_2/page/334 |
pmc = 1380239 |
volume = 78|
journal = [[American Journal of Human Genetics]] |
pages = 334&amp;ndash;338 |
postscript = |
pmid = 16358217 |
doi = 10.1086/500055
}}&lt;/ref&gt; a mhaígh gur aimsíodh síniú Y-crómasómach Néill, thosaigh iriseoirí pop-eolaíochta agus comhlachtaí tástála ghéinitigh ag cur an smaoinimh chun cinn gur de shliocht Néill iad na milliúin fear inniu beo.&lt;ref&gt;e.g. ''[https://www.irishtimes.com/news/science/the-genetic-imprint-of-niall-of-the-nine-hostages-1.1771373 The genetic imprint of Niall of the Nine Hostages]'', The Irish Times,
Aoife McLysaght, 24 Abr 2014&lt;/ref&gt;  Cuireann dátú níos déanaí an haplaitíopa agus SNP-sóchán M222 comhréire le fios go tréan, gur sleachta iad gach fear leis an síniú seo d'fhear amháin a mhair roinnt míle bliain ó shin, sár i bhfad roimh saol Néill, go bunúsach ag nochtadh an fhírinne faoin &quot;hipitéis Néill&quot;.&lt;ref&gt;Howard, W.E. agus McLaughlin, J.D., A dated phylogenetic tree of M222 SNP haplotypes: exploring the DNA of Irish and Scottish surnames and possible ties to Niall and the Uí Néill kindred, in ''Familia: Ulster Genealogical Review'', 2011, ll. 27, 33.&lt;/ref&gt;  Dá mba phearsa ón bhfíorshaol é Niall, d'fhéadfadh é gur bhall den ginealach seo ba ea é, ach ní soiléir é.  Is suntasach é go bhfuil a lán clanna Uí Néill agus Mhic Sheáin ann a bhfuil as sliocht éagsúil eile.{{fact|date=April 2019}}

==Foinsí==
* {{cite book |
first = Edel |
last = Bhreathnach |
title = The Kingship and Landscape of Tara |
place = Baile Átha Cliath |
publisher = Four Courts Press |
year = 2005|
isbn = 1-85182-954-7
}}
* {{cite book |
first = Bernard |
last = Burke |
title = Burke's Irish family records |
place = Londain |
publisher = Burke's Peerage |
year = 1976 |
isbn = 0-85011-018-1
}}
* {{cite book |
first = Francis John |
last = Byrne |
author-link = Francis John Byrne |
title = ''Irish Kings and High-Kings'' | url = https://archive.org/details/irishkingshighki00byrn_0 |
place = Baile Átha Cliath |
publisher = Four Courts Press |
year = 2001 |
isbn = 1-85182-196-1
}}
* [[Thomas Charles-Edwards]], {{cite book |
first = Thomas |
last = Charles-Edwards |
author-link = Thomas Charles-Edwards |
title = ''Early Christian Ireland'' |
publisher = Cambridge University Press |
year = 2007 |
isbn = 978-052136395-2
}}
* [[Tom Peete Cross|Cross, Tom Peete]] agus Clark Harris Slover (eag.), [http://www.maryjones.us/ctexts/eochaid.html &quot;The Adventures of the Sons of Eochaid Mugmedon&quot;], in ''Ancient Irish Tales''. Henry Holt and Company, 1936, ll. 508–513.
* Ambassador [[Walter Curley]], ''Vanishing Kingdoms: The Irish Chiefs and their Families''. Dublin: Lilliput Press. 2004.
* [[Myles Dillon]], ''The Cycles of the Kings'', Oxford, 1946, (leagan de Four Courts Press, 1995.)
* Duffy, Seán (eag.), ''Medieval Ireland: An Encyclopedia''. Routledge. 2005.
* {{cite book |
first = Elizabeth |
last = FitzPatrick |
title = Royal Inauguration in Gaelic Ireland c. 1100–1600: A Cultural Landscape Study |
publisher = Boydell Press |
year = 2004 |
url = https://books.google.com/?id=cscQwIzZr70C |
isbn = 978-184383090-0
}}
* [[Patrick Weston Joyce]], [https://books.google.com/books?id=kVQTAAAAQAAJ A Social History of Ancient Ireland, Vol. I] agus [https://books.google.com/books?id=Iz0TAAAAQAAJ A Social History of Ancient Ireland, Vol. II]. Longmans, Green, and Co.,  1903.
* [[Seathrún Céitinn]], le David Comyn agus Patrick S. Dinneen (aistr.), ''[http://celt.ucc.ie/published/T100054/index.html The History of Ireland by Geoffrey Keating]''. 4 Iml. Londain: David Nutt for the Irish Texts Society, 1902–14.
* Foster, Roy (eag.), ''The Oxford Illustrated History of Ireland''. Oxford University Press. 2001.
* Joynt, Maud (eag. &amp; aistr.), &quot;[https://www.jstor.org/pss/30005640 Echtra Mac Echdach Mugmedóin]&quot;, in ''[[Ériu (iriseán)|Ériu]] 4'' (1910), ll. 91–111.
* Koch, John T. (eag.), ''Celtic Culture: A Historical Encyclopedia''. 5 imleabhar nó eleabhar. ABC-CLIO. 2006.
* MacKillop, James, ''A Dictionary of Celtic Mythology'', Oxford, 1998.
* [[Edward MacLysaght]], ''Irish Families: Their Names, Arms and Origins''. Irish Academic Press, 4ú eagrán, 1998.
* Mac Niocaill, Gearóid, ''Ireland before the Vikings''. Dublin: Gill and Macmillan, 1972.
* [[Kuno Meyer]] (eag.), [http://www.ucc.ie/celt/published/G105005/index.html &quot;The Laud Genealogies and Tribal Histories&quot;], in ''Zeitschrift für Celtische Philologie 8''. Halle/Saale, Max Niemeyer, 1912., ll. 291–338.
* Moore, Laoise T., Brian McEvoy, Eleanor Cape, Katharine Simms agus Daniel G. Bradley, [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1380239/pdf/AJHGv78p334.pdf &quot;A Y-Chromosome Signature of Hegemony in Gaelic Ireland.&quot;] ''The American Journal of Human Genetics'' 78 (Feabhra 2006), ll. 334–338.
* Ó Canann, Tomás G., [https://web.archive.org/web/20080613220758/http://www.rsai.ie/index.cfm?action=obj.display&amp;obj_id=165 Book Review: Brian Lacey, ''Cenél Conaill and the Donegal Kingdoms, AD 500–800''], [[Royal Society of Antiquaries of Ireland]]
* [[Donnchadh Ó Corráin]] (eag.), ''[http://www.ucc.ie/celt/published/G105003/index.html Genealogies from Rawlinson B 502]''. University College, Cork: Corpus of Electronic Texts, 1997.
* Ó Corráin, Donnchadh, ''Ireland before the Normans''. Baile Átha Cliath: Gill and Macmillan, 1972.
* [[Dáibhí Ó Cróinín]] (eag.), ''A New History of Ireland: Prehistoric and Early Ireland, Vol. 1''. Oxford University Press, 2005.
* [[John O'Donovan]] (eag. agus aistr.), [[Annála na gCeithre Máistrí|Annala Rioghachta Eireann. Annals of the Kingdom of Ireland by the Four Masters, from the Earliest Period to the Year 1616]]. 7 iml. [[Acadamh Ríoga na hÉireann]], Baile Átha Cliath, 1848–51, 2a eagrán, 1856.
* [[Standish Hayes O'Grady]] (eag. agus aistr.), &quot;Death of Crimthann son of Fidach, and of Eochaidh Muighmedóin's three sons: Brian, Ailill, Fiachra&quot;, in [https://books.google.com/books?id=G-QGAAAAYAAJ Silva Gadelica] Williams and Norgate, 1892, ll. 373–378. (le fall ar [http://www.maryjones.us/ctexts/crimthann.html maryjones.us])
* O'Grady, Standish H. (eag. agus aistr.), &quot;The Story of Eochaidh Muighmedóin's Sons&quot;, in [https://books.google.com/books?id=G-QGAAAAYAAJ Silva Gadelica] Williams and Norgate, 1892, ll. 368–373.
* [[John O'Hart]], [https://books.google.com/books?id=elNmAAAAMAAJ Irish Pedigrees]. Baile Átha Cliath, 5ú eagrán, 1892.
* [[T.F. O'Rahilly]], ''Early Irish History and Mythology''. [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]], 1946.
* Richter, Michael, ''Medieval Ireland: The Enduring Tradition''. Palgrave Macmillan. 1996.
* [[Whitley Stokes]] (eag. agus aistr.), &quot;Aided Chrimthaind Maic Fhidaig: The Death of Crimthann mac Fidaig&quot;, in ''Revue Celtique 24'', 1903, ll. 172–189.
* Stokes, Whitley (eag. agus aistr.), &quot;Echtra Mac nEchach Muigmedóin: The Adventures of the Sons of Eochaid Muigmedóin&quot;, in ''Revue Celtique 24'', 1903, ll. 190–207.
* Welch, Robert (eag.) with Bruce Stewart, ''The Oxford Companion to Irish Literature'', Oxford University Press, 1996.

==Naisc sheachtracha==
* [http://www.dil.ie/ eDIL: electronic Dictionary of the Irish Language]
* [https://web.archive.org/web/20080507075211/http://www.hastings.edu/academic/english/kings/Aided_Chrimthainn_meic_Fhidaig.htm Aided Chrimthainn meic Fhidaig 7 Trí Mac Echach Muigmedóin]
* [https://web.archive.org/web/20081120081316/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Echtra_Mac_nEchach_Muigmedoin.htm Echtra Mac nEchach Muigmedóin]
* [https://web.archive.org/web/20081120065432/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Aided_Neill.html Aided Néill Noígíallaig]
* [https://web.archive.org/web/20081007000905/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Orcuin_Neill.html Orcuin Néill Noígíallaig]
* [https://web.archive.org/web/20081120075004/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Baile_Chuinn.html Baile Chuinn Cétchathaigh]
* [http://www.magoo.com/hugh/irishkings.html Irish Kings]
* [http://www.angelfire.com/ego/et_deo/irishkings.wps.htm High Kings of Ireland]
* [http://www.vanhamel.nl/codecs/Echtra_mac_nEchach_Muigmed%C3%B3in Echtra mac nEchach bibliography]

==Tagairtí==
{{reflist}}


{{s-start}}
{{succession box|
roimh = ''[[Crimthann mac Fidaig]]'' |
teideal = [[Ard-Rí na hÉireann]] |
tar éis = ''[[Nath Í mac Fiachrach|Nath Í]]'' |
bliain = [[Foras Feasa ar Éirinn|FFÉ]] 368–395&lt;br&gt;[[Annála na gCeithre Máistrí|ACM]] 378–405 |
}}
{{s-end}}

{{DEFAULTSORT:Niall Noigiallach}}

[[Catagóir:Connacht]]
[[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]]
[[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]]
[[Catagóir:Ríthe na Teamhrach]]</text>
      <sha1>spvsdlmix2ghndtm32qr1lfyqid762y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1310795</id>
      <parentid>1310792</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T17:00:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Óige */Nasc, eagrú</comment>
      <origin>1310795</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29802" sha1="40rom1sedihwaxwmiau06dafuc3j93h" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Ard-Rí leathstairiúil na hÉireann ab ea '''Niall Naoighiallach''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Níall Noígíallach'''), sinsear mhuintir [[Uí Néill]] a bhí i gceannas ar thaobh tuaiscirt na [[Éire|hÉireann]] ón 6ú dtí an 10ú haois.

De réir annála Gaelacha, bhí sé i réim i ndeireadh na 4ú agus go luath sa 5ú haoiseanna, cé go measann scoláirí an lae inniu go raibh sé ann leathchéad bhliain níos déanaí. Is amhlaidh gurbh fhíordhuine ab ea é, ach meastar gur seanscéalach é an chuid is mó den eolais atá againn faoi.

==Stairiúlacht==
Is féidir beathaisnéis Néill a chruthú ó fhoinsí amhail is an mír &quot;Rolla na Ríthe&quot; den ''[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]'' (11ú haois), ''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'' (tiomsaithe sa 17ú haois), croinicí amhail is ''[[Foras Feasa ar Éirinn]]'' (1634), agus seanscéalta amhail is &quot;''[[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]''&quot; agus &quot;''[[Anbhás Néill Naoighiallaigh]]''&quot; (11ú haois).  Scríobhadh na foinsí seo fada i ndiaidh ré Néill, agus is beag mheas a bhfuil ar a leithéid ó thaobh na staire de.

Ar bhunús tábhacht a mhac agus a gharmhac, creidtear gur phearsa stairiúil é,&lt;ref name=byrne&gt;Francis J. Byrne, ''Irish Kings and High-Kings'', Second Edition, Dublin: Four Courts Press, 2001, {{ISBN|9781851821969}}&lt;/ref&gt; ach níl a lán inste faoi sna luath-[[Annála na hÉireann|annála]]. Cuireann na ''h[[Annála Inis Faithlinn]]'' dáta lena bhás roimh 382, agus ''[[Chronicon Scotorum]]'' go 411.&lt;ref name=hughes&gt;Kathleen Hughes, &quot;The church in Irish society, 400–800, in Dáibhí Ó Cróinín (eag.), ''A New History of Ireland Vol I: Prehistoric and Early Ireland'', Oxford University Press, 2005, ll. 306–308&lt;/ref&gt;  Cuireann ''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'' dáta lena réim idir 379–405,&lt;ref&gt;''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'', [http://www.ucc.ie/celt/published/G100005A/text031.html M378-405]&lt;/ref&gt; agus an croineolaíocht i ''bh[[Foras Feasa ar Éirinn]]'' idir 368–395.&lt;ref name=&quot;keating&quot;&gt;''[[Foras Feasa ar Éirinn]]'', [http://www.ucc.ie/celt/published/G100054/ CELT] ([http://www.ucc.ie/celt/published/T100054/text058.html 1.48], [http://www.ucc.ie/celt/published/T100054/text059.html 1.49], [http://www.ucc.ie/celt/published/T100054/text060.html 1.50], [http://www.ucc.ie/celt/published/T100054/text061.html 51], [http://www.ucc.ie/celt/published/T100054/text062.html 52])&lt;/ref&gt;  Tá Niall luaite faoin ainm “Niell” ar [[Liosta_Ard-Ríthe_na_hÉireann#Ard-Ríthe,_Buile_Choinn|liosta ard-ríthe]] darb ainm [[Baile Chuinn Chétchathaig|Baile Choinn Chéadchathaigh]].

[[Íomhá:Eskaheen_Old_Church_West_Gable_Plaque_2014_09_10.jpg|mion|Plaic chuimhneacháin i gcuimhne ar Eoghan mac Néill i Sheaneaglais Uisce Chaoin i gContae Doire]]

Tuairiscíonn na luathannála, ámh, gníomhaíochtaí a mhac idir 429 agus 516, achar go mídhealraitheach fada d'aon ghlúin amháin.  Creideann príomhscoláirí amhail is Kathleen Hughes&lt;ref name=hughes /&gt; agus Francis J. Byrne&lt;ref name=byrne /&gt;&lt;sup&gt;:78&amp;#8209;79&lt;/sup&gt; dá bharr gur cuireadh siar imeachtaí de dheireanach sa 5ú haois, chun dáta chomh luath agus is féidir do theacht [[Naomh Pádraig|Naomh Pádraig]] a riar air, agus mar thoradh ag brú Néill ar ais leathchéad bhliain.  Deir Hughes &quot;Caithfidh go bhfuair Niall féin bás roimh lár na 5ú haoise&quot;.&lt;ref name=hughes /&gt; Is níos cruinne é Byrne, mar an gcéanna le James Carney, a mholann dáta c. 452 lena bhás.&lt;ref name=byrne /&gt;&lt;sup&gt;:81&lt;/sup&gt;  Tugann mionstaidéar ar hAnnála Éireannacha, go háirithe i nAnnála Uladh, agus na dátaí le fáil iontu ar a cailleadh daoine dá shliocht, Uí Néill, tacaíocht don smaoineamh seo:

* A mhic: [[Lóegaire mac Néill]] († 463), [[Eógan mac Néill]] († 465) [[Conall Gulban]] († 464), [[Conall Cremthainne]] († 475), [[Coirpre mac Néill]] († 500) agus [[Fiachu mac Néill]] (c. 510/516).
* A gharmhic: [[Muiredach mac Eógain]] († 489), [[Lugaid mac Lóegairi]] († 507), [[Ardgal mac Conall Criamtham]] († 520/523)
* A fhionnóí: [[Muircheartach mac Muireadaigh]] (Mac Ercae) († 534), [[Túathal Máelgarb]] († 544) agus [[Diarmait mac Cerbaill]] († 565)

Molann T. F. O'Rahilly gurbh iad Niall agus a mhic ba chúis le deighilt ríocht ársa na n[[Uladh]] agus le cruthú ríochta [[Tír Chonaill]] agus [[Tír Eoghain (ríocht)|Tír Eoghain]], agus an foríocht [[Airgíalla|Oirialla]].&lt;ref name=orahilly&gt;T. F. O'Rahilly, ''Early Irish History and Mythology'', [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]], 1946&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;:222&amp;#8209;232&lt;/sup&gt; De réir O'Rahilly agus Byrne, caomhnaíonn na foinsí liteartha, bíodh is deireanach agus gan bhun ná barr, fíorthraidisiúin go raibh Niall i gceannas ruathar ar [[An Bhreatain|an mBreatain]], agus gur éag sé i rith cinn amháin.&lt;ref name=byrne /&gt;&lt;sup&gt;:76&amp;#8209;78&lt;/sup&gt;&lt;ref name=orahilly /&gt;&lt;sup&gt;:220&lt;/sup&gt;

Cuirtear Niall sa liosta traidisiúnta [[Ard-Ríthe na hÉireann]].  Creidtear anois gur tógán bréagstairiúil den 8ú haois AD é an liosta seo, nár tháinig i bhfeidhm go dtí [[Mael Seachlainn I]] sa 9ú haois.  Rinneadh áibhéil ar stádas Néill dála tábhacht pholaitiúil an ríshleachta a bhunaigh sé.&lt;ref name=byrne /&gt;&lt;sup&gt;:70&lt;/sup&gt;

==Óige==
{{Príomhalt|Echtra Mac nEchach Muigmedóin}}

Tá cuntas miotaseolaíochta ar ghinealach, breith agus óige Néill ar fáil sa sága, ''Echtra Mac nEchach Muigmedóin'', a scríobhadh san 11ú haois. De réir foinsí ón Mheánaois, meastar gur rí na Teamhrach ba ea a athair, Eochaid Mugmedón, cé nach bhfuil sé luaite i mBaile Chuinn Chétchathaig. 

Bhí cúigear mac ag [[Eochaid Mugmedon|Eochaidh]]: ceathrar ([[Brión]], [[Ailill mac Echach Mugmedóin|Ailill]], [[Fiachra]] and Fearghas) lena chéad bhean chéile [[Mongfind|Mongfionn]], deirfiúr rí na [[Mumhan]], [[Crimthann mac Fidaig]]; agus Niall, lena dara céile ''[[Cairenn|Caireann Chasdubh]]'', iníon ''Sachell Balb'', rí na [[Sacsanaigh|Sacsanach]].  

Is iad Brión, Fiachra agus Ailill sinsir Uí Bhriúin, Uí Fhiachrach agus Uí Ailealla faoi seach. Ba iad Uí Bhriúin an sliocht ba chumhachtaí de na teaghlaigh móra le rá sin, agus bhí a lán ríthe ar Chonnachta le linn na tréimhse Meánaoisigh a raibh den shliocht seo iad. Ní raibh ach tábhacht áitiúil ag sliocht an bheirt deartháireacha eile agus ní raibh tionchar acu ar cúrsaí móra polaitíochta i ríocht na gConnacht. Ní fios cad a tharla do shliocht an cheathrú dearthár, Fergus Cáechán.

Agus Cairenn torrach le Niall, chuir Mongfionn éadmhar iachall uirthi obair throm a dhéanamh, ag súil go gcaille sí an leanbh.  Thóg sí an leanbh ar an saol agus sí ag tarraingt uisce, ach le heagla roimh Mhongfionn, d'fhág sí an leanbh lasmuigh ar an talamh, gan chosaint roimh na héin.  Tharrtháil [[Torna Éices|Torna]], file, an leanbh áfach.  Agus Niall fásta, d'fhill sé go [[Teamhair|Teamhraigh]] agus tharrtháil sé a mháthair óna sclábhaíocht.&lt;ref name=&quot;sons&quot;&gt;Tom Peete Cross &amp; Clark Harris Slover (eag.), [http://www.maryjones.us/ctexts/eochaid.html &quot;The Adventures of the Sons of Eochaid Mugmedon&quot;], ''Ancient Irish Tales, 1936, ll. 508–513&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Echtra Mac nEchach'', aistr. Le John Carey, in ''The Celtic Heroic Age: Literary Sources for Ancient Celtic Europe &amp; Early Ireland &amp; Wales'', eag. Le John T. Koch agus John Carey, Celtic Studies Publications, 1, 4ú eagrán (Aberystwyth: Celtic Studies Publications, 2003), ll. 203–208.&lt;/ref&gt;

Cé go bhfuil sé mí-aimseartha gur Shacsanach í máthair Néill, molann O'Rahilly gur fréamhaithe ó ''[[Carina]]'' na Laidine is ea an t-ainm Caireann, agus go bhfuil sé sochreidte gur Rómhán-Briotanach í.&lt;ref name=orahilly /&gt; Deir Céitinn nár Shacsanach ach &quot;iníon rí na Breataine&quot; í.&lt;ref name=&quot;keating&quot; /&gt;  

Is amhlaidh gur phearsa osnádúrtha í Mongfionn ar dtús. Sa sága ''Anbhás Chriomthainn mhic Fhiadhaigh'', deirtear gur ''Féile Mhongfionn'' a ghlaoití go minic ar fhéile na [[Samhain|Samhna]], agus deirtí paidreacha di ar Oíche Shamhna.&lt;ref name=&quot;crimthann&quot;&gt;[http://www.maryjones.us/ctexts/crimthann.html &quot;The Death of Crimthann son of Fidach&quot;]&lt;/ref&gt;

==Teacht i réim==
Sula n-éireodh Niall ró-gheann leis na huaisle, d'éiligh Mongfionn go gceapfadh Eochaid a chomharba, ag súil go dtaga a sliocht féin chun cinn.  D'iarr Eochaidh ar an [[draoi]], Sithcheann an fhadhb a réiteach, agus shocraigh sé ar chomórtas do na deartháireacha.  Dhruid sé an doras orthu i dtigh ceárta trí thine, ag insint dóibh  cibé rud gurbh fhéidir leo a shábháil, agus go dtabharfadh breithiúnas orthu bunaithe ar na rudaí siúd. Tháinig Niall amach ag iompar inneonach, agus measadh gur níos fearr é ná Brión le hord, Fiachra le boilg agus tobán leanna, Ailill le ciste gaiscí, agus Fearghas le beart adhmaid. Dhiúltaigh Mongfionn an cinneadh a ghlacadh.

Thóg Sithchenn na deartháireacha leis go dtí an gabha, a rinne gaiscí dóibh agus chuir sé amach iad ag seilg. Chuaigh gach deartháir duine ar dhuine ag lorg uisce, agus d'aimsigh [[tobar]] faoi chosaint [[Cailleach colach|cailligh colaigh]], a d'éiligh póg ar son uisce.  Dhiúltaigh Fearghas agus Ailill, agus d'fhill agus a ndá láimh chomh fada le chéile. Thug Fiachra póigín di, níor leor é chun í a shásamh.  Níor phóg í mar ba chóir ach Niall, agus nochtadh í mar chailín álainn, Flaitheas na hÉireann. Bhronn sí ar Niall ní amháin uisce ach chomh maith ríogacht de go leor glúnta – bheadh seisir is fiche dá sliocht ina n-Ard-Ríthe. Bronnadh mionghinealach ar Fhiachra – bheadh beirt dá shliocht, [[Nath Í mac Fiachrach|Nath Í]] agus [[Ailill Molt]], ina n-Ard-Ríthe.&lt;ref name=&quot;sons&quot; /&gt;

I seanscéal eile, ní raibh an comharbacht socraithe nuair a fuair Eochaidh bás, agus thóg Criofann, deartháir Mhongfionn, an choróin.  Agus é thar lear in Albain ámh, ghlac mic Mhongfionn seilbh ar Éirinn. D'fhill Criofann Ireland hÉirinn, agus é ar intinn aige '' give battle. Bhí fleadh Mongfind, um síocháin a chur chun cinn mar dhea idir a deartháir agus a mic, ag a chuir sí ar an mbord deoch nimhe do Chriofann.  Dhiúltaigh sé í a ól mura n-ólfadh sise; d'ól siad agus d'éag siad beirt. Tháinig Niall i gcoróin agus Brión a cheann taca.&lt;ref name=&quot;crimthann&quot;/&gt;

I leagan eile fós, rinne Mongfionn iarracht nimh a thabhairt do Niall, ach thóg sí féin an nimh trí thaisme.&lt;ref name=&quot;mackillop&quot;&gt;James MacKillop, ''Dictionary of Celtic Mythology'', 1998, ll. 305–306&lt;/ref&gt;

==Cogadh cathartha==
Agus Niall ina Ard-Rí, chuir a dheartháireacha fúthu ríthe áitiúla.  Bhí Brión i réim i gcúige Connacht, ach chuaigh Fiachra i mbun cogaidh ina éadan. Chloígh Brión Fiachra agus thug sé do Niall mar prisoner to Niall. Lean Nath Í mac Fiachra an cogadh agus dá deireadh mharaigh sé Brión. Scaoil  Niall saor Fiachra, a rinneadh ina rí na gConnacht agus crann taca Néill.

Chuaigh Fiachra agus Ailill i mbun cogaidh ansin in éadan Eochaid mac Criofain, rí na Mumhan. Chloígh siad é, ach gortaíodh Fiachra sa chath agus d'éag sé dá chneácha tamaillín ina dhiaidh. Chuaigh fir na Mumhan ar ais chun cogaidh, ghabh siad Ailill agus ghearr as a chéile é, agus lean an cogadh idir Mumhain agus Connachta ar feadh na mblianta.&lt;ref name=&quot;crimthann&quot;/&gt;

==Bás==
De réir ''[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]'', bhí Niall i mbun cogaidh le rí na [[Laighean]], ''[[Énnae Cennsalach]]'', mar gheall ar an [[bóraimhe|mbóraimhe]].&lt;ref name=&quot;LGE&quot;&gt;R. A. Stewart MacAlister (eag. &amp; aistr.), ''Lebor Gabála Érenn'' Part V, Irish Texts Society, 1956, lch. 349&lt;/ref&gt;  i ngach foinse, [[Eochaid mac Énnai|Eochaidh mac Éanna]] ab ea marfóir Néill, cé nach ionann na sonraí.  

Tá na foinsí ar an intinn go bhfuair Niall bás thar lear. Sa leagan is luaite den ''Leabhar Gabhála'', insítear gur mharaigh Eochaidh é ar [[Muir nIocht|Mhuir nIocht]], agus ag rá i leaganacha níos deireanaí go raibh Niall i mbun ionsú [[An Bhriotáin|na Briotáine]] ag an am.  Deir Céitinn, ag lua Bheathaisnéis Naomh Pádraig, go raibh Niall i gceannas ar ruathair Ghaelacha ar Bhreatain Rómhánach, agus le linn céad dóibh, fuadaíodh Pádraig agus a dheirfiúracha.  Meastar Céitinn gurb ionann na ruathair seo agus iad luaithe ag [[Gildas]] agus [[Bede]], agus óir go ndeir roinnt foinsí gur fuadaíodh Pádraig ón mBriotáin, bhain sé as seo go caithfeadh go raibh Niall i mbun ruathair ar an mór-roinn chomh maith.&lt;ref name=&quot;keating&quot; /&gt;

Sa sága ''[[Anbhás Néill Naoighiallaigh]]'', insítear gur éirigh Eochaidh ina namhaid nuair a dhiúltaigh file Néill, ''[[Laidcenn mac Bairchid]]'', fáilte roimhe. Chuaigh sé i mbun cogaidh agus scrios sé dún an fhile, ag marú a mhic, Leat&lt;ref name=&quot;death&quot;/&gt; (De réir Céitinne, draoi ab ea Laoicheann, agus gur mharaigh Eochaidh a mhac as ucht masla cainte).&lt;ref name=&quot;keating&quot;/&gt; Mar chúiteamh, chum Laoicheann aoir ar na Laighin, agus dá bharr níor fhás ná grán ná féar ná duilleoga ar feadh bliana.

Chuaigh Niall ansin i mbun cogaidh in éadan na Laighean, agus rinneadh síocháin ar an gcoinníol go dtabharfadh Eochaidh ar láimh.  Cheangail Niall Eochaidh le slabhra de ghallán agus chuir sé naonúr gaiscíoch chun é a bhású. Bhris Eochaidh a shlabhra ámh agus mharaigh sé an naonúr leis. Mharaigh sé Laoicheann ansin, ag caidreamh cloiche ina éadan isteach.  Chuir Niall ar deoraíocht go hAlbain é.

As seo amach, tá an scéal sách trína chéile. Chuaigh Niall i mbun cogaidh san Eoraip chomh fhad is na hAlpa, agus chuir na Rómhánaigh ambasadóir chuige chun socrú leis. Go tobann, insítear go raibh Niall os comhair thionól Bhaird na [[Na Cruithnigh|gCruithneach]] in Albain, air a maraíodh le saighead é, scaoilte ag Eochaidh ón taobh eile den ghleann. Deir Céitinn gur scaoil Eochaidh Niall ó bhruach an [[Loire]] i rith a eachtra san Eoraip. D'iompair a ghaiscígh a chorp abhaile, ag tríd seacht gcat ar an slí, agus fuair a athair altrama agus file Torna bás de bhrón. Creidtear gur cuireadh é faoi ag Ochann, darb ainm anois ''[[Faughan Hill]]''&lt;ref&gt;''[https://www.logainm.ie/38222.aspx Faughan Hill]'' ar logainm.ie&lt;/ref&gt; ag Baile Shiurdáin (barúntacht: An Uaimh Íochtarach), cúpla míle siar ón [[An Uaimh|Uaimh]] i g[[Contae na Mí]].&lt;ref name=&quot;mackillop&quot; /&gt;  Tháinig a nia [[Nath Í mac Fiachrach|Nath Í]] i gcomharbacht air.

Molann Byrne go bhfuair Niall bás i mbun ruathair ar an mBreatain Rómhánach. Is amhlaidh go ndearnadh dearmad in Éirinn go raibh na Rómhánaigh i réim sa Bhreatain, agus aistríodh a choimhlintí leis an Impireacht go dtí an mhór-roinn, agus le cois sin ag meascadh an ainm ''Alba'' (ainm ársa don Bhreatain) le ''Elpa'' (Apla), nó tuigthe lena bhrí níos deireanaí ''Alba''.&lt;ref name=&quot;byrne&quot; /&gt;  I ndán den 11ú hais luaite leis an bhfile ''[[Cináed Ua hArtacáin]]'' sa [[Leabhar Laighneach]], deirtear go ndeachaigh Niall i mbun ruathair fair sheacht ar an mBreatain, agus go mharaigh Eochaidh é &quot;thar bhruth ''an'' Mhuir nIocht&quot;.&lt;ref name=&quot;byrne&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Edward Gwynn (eag. &amp; aistr.), [http://www.ucc.ie/celt/published/T106500B/text005.html &quot;Ochan&quot;], ''The Metrical Dindshenchas'', Iml. 2, 1906, ll. 37–41&lt;/ref&gt; I ndán luaite leis an bhfile céanna i ''[[Leabhar na hUidhre]]'', deirtear go ndeachaigh sé faoi sheacht go dtí na hApla.&lt;ref name=&quot;orahilly&quot;/&gt;

==Teaghlach agus sliocht==
De réir Chéitinne, bhí beirt bhan chéile ag Niall: ''Inne'' iníon Lughaí, a rug mac amháin leis, [[Fiachu mac Néill|Fiachu]]; agus ''Rignach'', a rug seachtar leis, [[Lóegaire mac Néill|Laoghaire]], [[Énda mac Néill|Enda]], [[Maine mac Néill|Maine]], [[Eógan mac Néill|Eoghan]], [[Conall Gulban]], [[Conall Cremthainne]] and [[Coirpre mac Néill|Cairbre]].&lt;ref name=&quot;keating&quot; /&gt;  Is sinsir iad na mic úd de mhuintir éagsúla [[Uí Néill]]: Eoghan de [[Cenél nEógain]] agus Conall Gulban de [[Cenél Conaill]], le chéile muintir Uí Néill thuaidh; Fiacha de [[Cenél Fhiachach]], Laoghaire (an rí a deirtear gur thiontaigh Pádraig é) de [[Cenél Laoghaire]], Maine de mhuintir [[Uí Mhaine]], Conall Cremthainne de [[Clann Cholmáin|Chlann Cholmáin]] agus ''[[Síl nÁedo Sláine]]'', agus Coirpre de [[Cenél Chairbre]], le chéile muintir Uí Néill theas.&lt;ref name=&quot;byrne&quot;/&gt;

I measc daoine cáiliúla de shliocht Néill tá a ghar-gar-garmhac -[[Naomh Columbán]], Naomh [[Máel Ruba]], ríthe [[Aileach|Ailigh]], rithe Thír Eoghain, agus ríthe Thír Chonaill.&lt;ref&gt;Byrne, 2001.&lt;/ref&gt;&lt;!--The Scottish [[Clan Ewen of Otter]], Gilchrist; [[Clan Lamont]]; the MacSorleys of Monydrain,&lt;ref name=&quot;Black 2012&quot;&gt; [[#B1|Black (2012)]]; [[#S1|Sellar (1971)]].&lt;/ref&gt; (of [[Clan MacDonald of Dunnyveg]] a branch of [[Clan Donald]]); [[Clan Maclachlan]]; [[Clan MacNeil of Barra]], and the [[Clan Sweeney|MacSweens]] all claim a descent from an Irish prince chlainne [[Uí Néill]], Ánrothán Ua Néill, son of Áed, son of [[Flaithbertach Ua Néill]], Rí Aileach and [[Ceineál Eoghain]], who left Ireland for [[Kintyre]] in the 11th century and died 1036.--&gt; Maíonn clann [[Uí Uigín]] gurb iad na h[[Uí Néill]] theas a sinsir. Maíonn clann [[Uí Ruairc]] gurb é [[Eochaid Mugmedon]] a sinsear, trída mhac Brión (as sin clann [[Uí Briúin]]), leasdeartháir Néill.

==Bunús an bhuafhocal==
Tá roinnt míniúchán ann a insítear conas a bronnadh ar Niall a bhuafhocal ''Naoighiallach''( (.i. fear a bhfuil naonúr giall aige). 

* Sa sága ''[[Anbhás Néill Naoighiallaigh]]'', deirtear go bhfuair sé cúigear giall ó chúigí na hÉireann ([[Uladh]], [[Connacht]], [[Laighean]], [[Mumhan]] agus [[Contae na Mí|Midhe]]), agus giall amháin ó gach aon cheann desna [[Alba|hAlbanaigh]], na [[Sacsanaigh]], na [[An Bhreatain|Briotanaigh]] agus na [[An Fhrainc|Fraince]].&lt;ref name=&quot;death&quot;&gt;Tom Peete Cross &amp; Clark Harris Slover (eags.), [http://www.maryjones.us/ctexts/niall.html &quot;The Death of Niall of the Nine Hostages&quot;], ''Ancient Irish Tales, 1936, ll. 514–517&lt;/ref&gt;
* Deir Céitinn go bhfuair sé cúigear ó na cúigí agus ceathrar ó Albain.&lt;ref name=&quot;keating&quot; /&gt;
* Molann O'Rahilly gur thug ríocht [[Oirialla|na nOiriall]] (déantóirí-giall), tuath bunaithe i rith ghabhálacha Uí Néill i nUlaidh'', naonúr giall dó.  Bhí an ríocht úd faoi smacht Chruithnigh na hUladh go dtí gur ionghabh Niall í. Tugann sé faoi ndeara go deir ''[[Leabhar na gCeart]]'' nach raibh de dhualgas ag an ríocht ach naonúr giall a thabhairt d'Ard-Rí na hÉireann.&lt;ref name=&quot;orahilly&quot; /&gt;

==Craobh ghinealaigh==
{{familytree/start}}
{{familytree | | TUA | |TUA='''[[Túathal Techtmar]]'''}}
{{familytree | | |!| | |}}
{{familytree | | FED | |FED='''[[Fedlimid Rechtmar]]'''}}
{{familytree | | |!| | |}}
{{familytree | | CON | |CON='''[[Conn Cétchathach]]'''}}
{{familytree | | |)|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|.|}}
{{familytree | | AMC | | Mac | | Mac | | Mac | | Mac |AMC='''[[Art mac Cuinn]]'''|Mac=Mac}}
{{familytree | | |!| | |}}
{{familytree | | CMA | |CMA='''[[Cormac mac Airt]]'''}}
{{familytree | | |!| | |}}
{{familytree | | CBL | |CBL='''[[Cairbre Lifechair]]'''}}
{{familytree | | |!| | |}}
{{familytree | | FAS | |FAS='''[[Fíachu Sroiptine]]'''}}
{{familytree | | |!| | |}}
{{familytree | | MDT | |MDT='''[[Muiredach Tirech]]'''}}
{{familytree | | |`|-|-|-|-|-|.}}
{{familytree | MON |~|~|~|y| EOM |~|~|~|~|y| CAR |MON=[[Mongfind]]|EOM='''[[Eochaid Mugmedon]]'''|CAR=[[Cairenn]]}}
{{familytree | | |,|-|-|-|+|-|-|-|.| | | |)|-|-|-|.|}}
{{familytree | | BRI | | FIA | | AIL | | NIA | | FER |BRI=[[Brion (Irish)|Brión]]|FIA=Fiachrae|AIL=Ailill|NIA='''Niall Noígíallach'''|FER=Fergus}}
{{familytree | | |,|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|+|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|.| }}
{{familytree | | CNG | | END | | EOG | | COR | | LEO | | MAI | | CRE | | FIA |CNG=[[Conall Gulban]]|END=Endae (of [[List of Irish clans in Ulster|Cenél Énda]])|EOG=[[Eógan mac Néill|Eogan]]|COR=[[Coirpre mac Néill|Coirpre]]|LEO='''[[Lóegaire mac Néill|Lóegaire]]'''|MAI=[[Maine of Tethba|Máiné]]|CRE=[[Conall Cremthainne]]|FIA=[[Fiachu mac Néill|Fiachu]]}}
{{Familytree | | | | | | | | | | |!| | | |!| | | |!| | | | | |,|-|^|-|.| }}
{{Familytree | | | | | | | | | | MUR | | COR | | LUG | | | | FER | | ARD | | | | | |MUR=[[Muiredach mac Eógain|Muirdeach]]|COR=Cormac Caech|LUG='''[[Lughaid mac Loeguire]]'''|FER=Fergus Cerrbel|ARD=[[Ardgal mac Conaill|Ardgal]]}}
{{Familytree | | | | | | | | | | |!| | | |!| | | | | | | | | |!| | }}
{{Familytree | | | | | | | | | | MUR | | TUA | | | | | | | | DIA | | | | | | | | | | | | | | | | |MUR='''[[Muirchertach mac Ercae]]'''|TUA='''[[Tuathal Máelgarb]]'''|DIA='''[[Diarmait mac Cerbaill]]'''}}
{{familytree/end}}

==Síniú ADN==
Mar thoradh de hipitéis 2006 le Moore et al.,&lt;ref&gt;{{
cite book |
last1 = Moore |
first1 = LT |
last2 = McEvoy |
first2 = B |
last3 = Cape |
first3 = E |
last4 = Simms |
first4 = K |
last5 = Bradley1 |
first5 = DG |
year = 2006 |
title = A Y-Chromosome Signature of Hegemony in Gaelic Ireland | url = https://archive.org/details/sim_american-journal-of-human-genetics_2006-02_78_2/page/334 |
pmc = 1380239 |
volume = 78|
journal = [[American Journal of Human Genetics]] |
pages = 334&amp;ndash;338 |
postscript = |
pmid = 16358217 |
doi = 10.1086/500055
}}&lt;/ref&gt; a mhaígh gur aimsíodh síniú Y-crómasómach Néill, thosaigh iriseoirí pop-eolaíochta agus comhlachtaí tástála ghéinitigh ag cur an smaoinimh chun cinn gur de shliocht Néill iad na milliúin fear inniu beo.&lt;ref&gt;e.g. ''[https://www.irishtimes.com/news/science/the-genetic-imprint-of-niall-of-the-nine-hostages-1.1771373 The genetic imprint of Niall of the Nine Hostages]'', The Irish Times,
Aoife McLysaght, 24 Abr 2014&lt;/ref&gt;  Cuireann dátú níos déanaí an haplaitíopa agus SNP-sóchán M222 comhréire le fios go tréan, gur sleachta iad gach fear leis an síniú seo d'fhear amháin a mhair roinnt míle bliain ó shin, sár i bhfad roimh saol Néill, go bunúsach ag nochtadh an fhírinne faoin &quot;hipitéis Néill&quot;.&lt;ref&gt;Howard, W.E. agus McLaughlin, J.D., A dated phylogenetic tree of M222 SNP haplotypes: exploring the DNA of Irish and Scottish surnames and possible ties to Niall and the Uí Néill kindred, in ''Familia: Ulster Genealogical Review'', 2011, ll. 27, 33.&lt;/ref&gt;  Dá mba phearsa ón bhfíorshaol é Niall, d'fhéadfadh é gur bhall den ginealach seo ba ea é, ach ní soiléir é.  Is suntasach é go bhfuil a lán clanna Uí Néill agus Mhic Sheáin ann a bhfuil as sliocht éagsúil eile.{{fact|date=April 2019}}

==Foinsí==
* {{cite book |
first = Edel |
last = Bhreathnach |
title = The Kingship and Landscape of Tara |
place = Baile Átha Cliath |
publisher = Four Courts Press |
year = 2005|
isbn = 1-85182-954-7
}}
* {{cite book |
first = Bernard |
last = Burke |
title = Burke's Irish family records |
place = Londain |
publisher = Burke's Peerage |
year = 1976 |
isbn = 0-85011-018-1
}}
* {{cite book |
first = Francis John |
last = Byrne |
author-link = Francis John Byrne |
title = ''Irish Kings and High-Kings'' | url = https://archive.org/details/irishkingshighki00byrn_0 |
place = Baile Átha Cliath |
publisher = Four Courts Press |
year = 2001 |
isbn = 1-85182-196-1
}}
* [[Thomas Charles-Edwards]], {{cite book |
first = Thomas |
last = Charles-Edwards |
author-link = Thomas Charles-Edwards |
title = ''Early Christian Ireland'' |
publisher = Cambridge University Press |
year = 2007 |
isbn = 978-052136395-2
}}
* [[Tom Peete Cross|Cross, Tom Peete]] agus Clark Harris Slover (eag.), [http://www.maryjones.us/ctexts/eochaid.html &quot;The Adventures of the Sons of Eochaid Mugmedon&quot;], in ''Ancient Irish Tales''. Henry Holt and Company, 1936, ll. 508–513.
* Ambassador [[Walter Curley]], ''Vanishing Kingdoms: The Irish Chiefs and their Families''. Dublin: Lilliput Press. 2004.
* [[Myles Dillon]], ''The Cycles of the Kings'', Oxford, 1946, (leagan de Four Courts Press, 1995.)
* Duffy, Seán (eag.), ''Medieval Ireland: An Encyclopedia''. Routledge. 2005.
* {{cite book |
first = Elizabeth |
last = FitzPatrick |
title = Royal Inauguration in Gaelic Ireland c. 1100–1600: A Cultural Landscape Study |
publisher = Boydell Press |
year = 2004 |
url = https://books.google.com/?id=cscQwIzZr70C |
isbn = 978-184383090-0
}}
* [[Patrick Weston Joyce]], [https://books.google.com/books?id=kVQTAAAAQAAJ A Social History of Ancient Ireland, Vol. I] agus [https://books.google.com/books?id=Iz0TAAAAQAAJ A Social History of Ancient Ireland, Vol. II]. Longmans, Green, and Co.,  1903.
* [[Seathrún Céitinn]], le David Comyn agus Patrick S. Dinneen (aistr.), ''[http://celt.ucc.ie/published/T100054/index.html The History of Ireland by Geoffrey Keating]''. 4 Iml. Londain: David Nutt for the Irish Texts Society, 1902–14.
* Foster, Roy (eag.), ''The Oxford Illustrated History of Ireland''. Oxford University Press. 2001.
* Joynt, Maud (eag. &amp; aistr.), &quot;[https://www.jstor.org/pss/30005640 Echtra Mac Echdach Mugmedóin]&quot;, in ''[[Ériu (iriseán)|Ériu]] 4'' (1910), ll. 91–111.
* Koch, John T. (eag.), ''Celtic Culture: A Historical Encyclopedia''. 5 imleabhar nó eleabhar. ABC-CLIO. 2006.
* MacKillop, James, ''A Dictionary of Celtic Mythology'', Oxford, 1998.
* [[Edward MacLysaght]], ''Irish Families: Their Names, Arms and Origins''. Irish Academic Press, 4ú eagrán, 1998.
* Mac Niocaill, Gearóid, ''Ireland before the Vikings''. Dublin: Gill and Macmillan, 1972.
* [[Kuno Meyer]] (eag.), [http://www.ucc.ie/celt/published/G105005/index.html &quot;The Laud Genealogies and Tribal Histories&quot;], in ''Zeitschrift für Celtische Philologie 8''. Halle/Saale, Max Niemeyer, 1912., ll. 291–338.
* Moore, Laoise T., Brian McEvoy, Eleanor Cape, Katharine Simms agus Daniel G. Bradley, [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1380239/pdf/AJHGv78p334.pdf &quot;A Y-Chromosome Signature of Hegemony in Gaelic Ireland.&quot;] ''The American Journal of Human Genetics'' 78 (Feabhra 2006), ll. 334–338.
* Ó Canann, Tomás G., [https://web.archive.org/web/20080613220758/http://www.rsai.ie/index.cfm?action=obj.display&amp;obj_id=165 Book Review: Brian Lacey, ''Cenél Conaill and the Donegal Kingdoms, AD 500–800''], [[Royal Society of Antiquaries of Ireland]]
* [[Donnchadh Ó Corráin]] (eag.), ''[http://www.ucc.ie/celt/published/G105003/index.html Genealogies from Rawlinson B 502]''. University College, Cork: Corpus of Electronic Texts, 1997.
* Ó Corráin, Donnchadh, ''Ireland before the Normans''. Baile Átha Cliath: Gill and Macmillan, 1972.
* [[Dáibhí Ó Cróinín]] (eag.), ''A New History of Ireland: Prehistoric and Early Ireland, Vol. 1''. Oxford University Press, 2005.
* [[John O'Donovan]] (eag. agus aistr.), [[Annála na gCeithre Máistrí|Annala Rioghachta Eireann. Annals of the Kingdom of Ireland by the Four Masters, from the Earliest Period to the Year 1616]]. 7 iml. [[Acadamh Ríoga na hÉireann]], Baile Átha Cliath, 1848–51, 2a eagrán, 1856.
* [[Standish Hayes O'Grady]] (eag. agus aistr.), &quot;Death of Crimthann son of Fidach, and of Eochaidh Muighmedóin's three sons: Brian, Ailill, Fiachra&quot;, in [https://books.google.com/books?id=G-QGAAAAYAAJ Silva Gadelica] Williams and Norgate, 1892, ll. 373–378. (le fall ar [http://www.maryjones.us/ctexts/crimthann.html maryjones.us])
* O'Grady, Standish H. (eag. agus aistr.), &quot;The Story of Eochaidh Muighmedóin's Sons&quot;, in [https://books.google.com/books?id=G-QGAAAAYAAJ Silva Gadelica] Williams and Norgate, 1892, ll. 368–373.
* [[John O'Hart]], [https://books.google.com/books?id=elNmAAAAMAAJ Irish Pedigrees]. Baile Átha Cliath, 5ú eagrán, 1892.
* [[T.F. O'Rahilly]], ''Early Irish History and Mythology''. [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]], 1946.
* Richter, Michael, ''Medieval Ireland: The Enduring Tradition''. Palgrave Macmillan. 1996.
* [[Whitley Stokes]] (eag. agus aistr.), &quot;Aided Chrimthaind Maic Fhidaig: The Death of Crimthann mac Fidaig&quot;, in ''Revue Celtique 24'', 1903, ll. 172–189.
* Stokes, Whitley (eag. agus aistr.), &quot;Echtra Mac nEchach Muigmedóin: The Adventures of the Sons of Eochaid Muigmedóin&quot;, in ''Revue Celtique 24'', 1903, ll. 190–207.
* Welch, Robert (eag.) with Bruce Stewart, ''The Oxford Companion to Irish Literature'', Oxford University Press, 1996.

==Naisc sheachtracha==
* [http://www.dil.ie/ eDIL: electronic Dictionary of the Irish Language]
* [https://web.archive.org/web/20080507075211/http://www.hastings.edu/academic/english/kings/Aided_Chrimthainn_meic_Fhidaig.htm Aided Chrimthainn meic Fhidaig 7 Trí Mac Echach Muigmedóin]
* [https://web.archive.org/web/20081120081316/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Echtra_Mac_nEchach_Muigmedoin.htm Echtra Mac nEchach Muigmedóin]
* [https://web.archive.org/web/20081120065432/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Aided_Neill.html Aided Néill Noígíallaig]
* [https://web.archive.org/web/20081007000905/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Orcuin_Neill.html Orcuin Néill Noígíallaig]
* [https://web.archive.org/web/20081120075004/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Baile_Chuinn.html Baile Chuinn Cétchathaigh]
* [http://www.magoo.com/hugh/irishkings.html Irish Kings]
* [http://www.angelfire.com/ego/et_deo/irishkings.wps.htm High Kings of Ireland]
* [http://www.vanhamel.nl/codecs/Echtra_mac_nEchach_Muigmed%C3%B3in Echtra mac nEchach bibliography]

==Tagairtí==
{{reflist}}


{{s-start}}
{{succession box|
roimh = ''[[Crimthann mac Fidaig]]'' |
teideal = [[Ard-Rí na hÉireann]] |
tar éis = ''[[Nath Í mac Fiachrach|Nath Í]]'' |
bliain = [[Foras Feasa ar Éirinn|FFÉ]] 368–395&lt;br&gt;[[Annála na gCeithre Máistrí|ACM]] 378–405 |
}}
{{s-end}}

{{DEFAULTSORT:Niall Noigiallach}}

[[Catagóir:Connacht]]
[[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]]
[[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]]
[[Catagóir:Ríthe na Teamhrach]]</text>
      <sha1>40rom1sedihwaxwmiau06dafuc3j93h</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1310796</id>
      <parentid>1310795</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T17:03:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Óige */Naisc</comment>
      <origin>1310796</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29829" sha1="t5bqktsvymaaota13mu2ve17uqvvibi" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Ard-Rí leathstairiúil na hÉireann ab ea '''Niall Naoighiallach''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Níall Noígíallach'''), sinsear mhuintir [[Uí Néill]] a bhí i gceannas ar thaobh tuaiscirt na [[Éire|hÉireann]] ón 6ú dtí an 10ú haois.

De réir annála Gaelacha, bhí sé i réim i ndeireadh na 4ú agus go luath sa 5ú haoiseanna, cé go measann scoláirí an lae inniu go raibh sé ann leathchéad bhliain níos déanaí. Is amhlaidh gurbh fhíordhuine ab ea é, ach meastar gur seanscéalach é an chuid is mó den eolais atá againn faoi.

==Stairiúlacht==
Is féidir beathaisnéis Néill a chruthú ó fhoinsí amhail is an mír &quot;Rolla na Ríthe&quot; den ''[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]'' (11ú haois), ''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'' (tiomsaithe sa 17ú haois), croinicí amhail is ''[[Foras Feasa ar Éirinn]]'' (1634), agus seanscéalta amhail is &quot;''[[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]''&quot; agus &quot;''[[Anbhás Néill Naoighiallaigh]]''&quot; (11ú haois).  Scríobhadh na foinsí seo fada i ndiaidh ré Néill, agus is beag mheas a bhfuil ar a leithéid ó thaobh na staire de.

Ar bhunús tábhacht a mhac agus a gharmhac, creidtear gur phearsa stairiúil é,&lt;ref name=byrne&gt;Francis J. Byrne, ''Irish Kings and High-Kings'', Second Edition, Dublin: Four Courts Press, 2001, {{ISBN|9781851821969}}&lt;/ref&gt; ach níl a lán inste faoi sna luath-[[Annála na hÉireann|annála]]. Cuireann na ''h[[Annála Inis Faithlinn]]'' dáta lena bhás roimh 382, agus ''[[Chronicon Scotorum]]'' go 411.&lt;ref name=hughes&gt;Kathleen Hughes, &quot;The church in Irish society, 400–800, in Dáibhí Ó Cróinín (eag.), ''A New History of Ireland Vol I: Prehistoric and Early Ireland'', Oxford University Press, 2005, ll. 306–308&lt;/ref&gt;  Cuireann ''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'' dáta lena réim idir 379–405,&lt;ref&gt;''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'', [http://www.ucc.ie/celt/published/G100005A/text031.html M378-405]&lt;/ref&gt; agus an croineolaíocht i ''bh[[Foras Feasa ar Éirinn]]'' idir 368–395.&lt;ref name=&quot;keating&quot;&gt;''[[Foras Feasa ar Éirinn]]'', [http://www.ucc.ie/celt/published/G100054/ CELT] ([http://www.ucc.ie/celt/published/T100054/text058.html 1.48], [http://www.ucc.ie/celt/published/T100054/text059.html 1.49], [http://www.ucc.ie/celt/published/T100054/text060.html 1.50], [http://www.ucc.ie/celt/published/T100054/text061.html 51], [http://www.ucc.ie/celt/published/T100054/text062.html 52])&lt;/ref&gt;  Tá Niall luaite faoin ainm “Niell” ar [[Liosta_Ard-Ríthe_na_hÉireann#Ard-Ríthe,_Buile_Choinn|liosta ard-ríthe]] darb ainm [[Baile Chuinn Chétchathaig|Baile Choinn Chéadchathaigh]].

[[Íomhá:Eskaheen_Old_Church_West_Gable_Plaque_2014_09_10.jpg|mion|Plaic chuimhneacháin i gcuimhne ar Eoghan mac Néill i Sheaneaglais Uisce Chaoin i gContae Doire]]

Tuairiscíonn na luathannála, ámh, gníomhaíochtaí a mhac idir 429 agus 516, achar go mídhealraitheach fada d'aon ghlúin amháin.  Creideann príomhscoláirí amhail is Kathleen Hughes&lt;ref name=hughes /&gt; agus Francis J. Byrne&lt;ref name=byrne /&gt;&lt;sup&gt;:78&amp;#8209;79&lt;/sup&gt; dá bharr gur cuireadh siar imeachtaí de dheireanach sa 5ú haois, chun dáta chomh luath agus is féidir do theacht [[Naomh Pádraig|Naomh Pádraig]] a riar air, agus mar thoradh ag brú Néill ar ais leathchéad bhliain.  Deir Hughes &quot;Caithfidh go bhfuair Niall féin bás roimh lár na 5ú haoise&quot;.&lt;ref name=hughes /&gt; Is níos cruinne é Byrne, mar an gcéanna le James Carney, a mholann dáta c. 452 lena bhás.&lt;ref name=byrne /&gt;&lt;sup&gt;:81&lt;/sup&gt;  Tugann mionstaidéar ar hAnnála Éireannacha, go háirithe i nAnnála Uladh, agus na dátaí le fáil iontu ar a cailleadh daoine dá shliocht, Uí Néill, tacaíocht don smaoineamh seo:

* A mhic: [[Lóegaire mac Néill]] († 463), [[Eógan mac Néill]] († 465) [[Conall Gulban]] († 464), [[Conall Cremthainne]] († 475), [[Coirpre mac Néill]] († 500) agus [[Fiachu mac Néill]] (c. 510/516).
* A gharmhic: [[Muiredach mac Eógain]] († 489), [[Lugaid mac Lóegairi]] († 507), [[Ardgal mac Conall Criamtham]] († 520/523)
* A fhionnóí: [[Muircheartach mac Muireadaigh]] (Mac Ercae) († 534), [[Túathal Máelgarb]] († 544) agus [[Diarmait mac Cerbaill]] († 565)

Molann T. F. O'Rahilly gurbh iad Niall agus a mhic ba chúis le deighilt ríocht ársa na n[[Uladh]] agus le cruthú ríochta [[Tír Chonaill]] agus [[Tír Eoghain (ríocht)|Tír Eoghain]], agus an foríocht [[Airgíalla|Oirialla]].&lt;ref name=orahilly&gt;T. F. O'Rahilly, ''Early Irish History and Mythology'', [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]], 1946&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;:222&amp;#8209;232&lt;/sup&gt; De réir O'Rahilly agus Byrne, caomhnaíonn na foinsí liteartha, bíodh is deireanach agus gan bhun ná barr, fíorthraidisiúin go raibh Niall i gceannas ruathar ar [[An Bhreatain|an mBreatain]], agus gur éag sé i rith cinn amháin.&lt;ref name=byrne /&gt;&lt;sup&gt;:76&amp;#8209;78&lt;/sup&gt;&lt;ref name=orahilly /&gt;&lt;sup&gt;:220&lt;/sup&gt;

Cuirtear Niall sa liosta traidisiúnta [[Ard-Ríthe na hÉireann]].  Creidtear anois gur tógán bréagstairiúil den 8ú haois AD é an liosta seo, nár tháinig i bhfeidhm go dtí [[Mael Seachlainn I]] sa 9ú haois.  Rinneadh áibhéil ar stádas Néill dála tábhacht pholaitiúil an ríshleachta a bhunaigh sé.&lt;ref name=byrne /&gt;&lt;sup&gt;:70&lt;/sup&gt;

==Óige==
{{Príomhalt|Echtra Mac nEchach Muigmedóin}}

Tá cuntas miotaseolaíochta ar ghinealach, breith agus óige Néill ar fáil sa sága, ''Echtra Mac nEchach Muigmedóin'', a scríobhadh san 11ú haois. De réir foinsí ón Mheánaois, meastar gur rí na Teamhrach ba ea a athair, Eochaid Mugmedón, cé nach bhfuil sé luaite i mBaile Chuinn Chétchathaig. 

Bhí cúigear mac ag [[Eochaid Mugmedon|Eochaidh]]: ceathrar ([[Brión mac Echach Muigmedóin|Brian]], [[Ailill mac Echach Mugmedóin|Ailill]], [[Fiachra]] agus Fearghas) lena chéad bhean chéile [[Mongfind|Mongfionn]], deirfiúr rí na [[Mumhan]], [[Crimthann mac Fidaig]]; agus Niall, lena dara céile [[Caireann|Caireann Chasdubh]], iníon ''Sachell Balb'', rí na [[Sacsanaigh|Sacsanach]].  

Is iad Brión, Fiachra agus Ailill sinsir Uí Bhriúin, Uí Fhiachrach agus Uí Ailealla faoi seach. Ba iad Uí Bhriúin an sliocht ba chumhachtaí de na teaghlaigh móra le rá sin, agus bhí a lán ríthe ar Chonnachta le linn na tréimhse Meánaoisigh a raibh den shliocht seo iad. Ní raibh ach tábhacht áitiúil ag sliocht an bheirt deartháireacha eile agus ní raibh tionchar acu ar cúrsaí móra polaitíochta i ríocht na gConnacht. Ní fios cad a tharla do shliocht an cheathrú dearthár, Fergus Cáechán.

Agus Cairenn torrach le Niall, chuir Mongfionn éadmhar iachall uirthi obair throm a dhéanamh, ag súil go gcaille sí an leanbh.  Thóg sí an leanbh ar an saol agus sí ag tarraingt uisce, ach le heagla roimh Mhongfionn, d'fhág sí an leanbh lasmuigh ar an talamh, gan chosaint roimh na héin.  Tharrtháil [[Torna Éices|Torna]], file, an leanbh áfach.  Agus Niall fásta, d'fhill sé go [[Teamhair|Teamhraigh]] agus tharrtháil sé a mháthair óna sclábhaíocht.&lt;ref name=&quot;sons&quot;&gt;Tom Peete Cross &amp; Clark Harris Slover (eag.), [http://www.maryjones.us/ctexts/eochaid.html &quot;The Adventures of the Sons of Eochaid Mugmedon&quot;], ''Ancient Irish Tales, 1936, ll. 508–513&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Echtra Mac nEchach'', aistr. Le John Carey, in ''The Celtic Heroic Age: Literary Sources for Ancient Celtic Europe &amp; Early Ireland &amp; Wales'', eag. Le John T. Koch agus John Carey, Celtic Studies Publications, 1, 4ú eagrán (Aberystwyth: Celtic Studies Publications, 2003), ll. 203–208.&lt;/ref&gt;

Cé go bhfuil sé mí-aimseartha gur Shacsanach í máthair Néill, molann O'Rahilly gur fréamhaithe ó ''[[Carina]]'' na Laidine is ea an t-ainm Caireann, agus go bhfuil sé sochreidte gur Rómhán-Briotanach í.&lt;ref name=orahilly /&gt; Deir Céitinn nár Shacsanach ach &quot;iníon rí na Breataine&quot; í.&lt;ref name=&quot;keating&quot; /&gt;  

Is amhlaidh gur phearsa osnádúrtha í Mongfionn ar dtús. Sa sága ''Anbhás Chriomthainn mhic Fhiadhaigh'', deirtear gur ''Féile Mhongfionn'' a ghlaoití go minic ar fhéile na [[Samhain|Samhna]], agus deirtí paidreacha di ar Oíche Shamhna.&lt;ref name=&quot;crimthann&quot;&gt;[http://www.maryjones.us/ctexts/crimthann.html &quot;The Death of Crimthann son of Fidach&quot;]&lt;/ref&gt;

==Teacht i réim==
Sula n-éireodh Niall ró-gheann leis na huaisle, d'éiligh Mongfionn go gceapfadh Eochaid a chomharba, ag súil go dtaga a sliocht féin chun cinn.  D'iarr Eochaidh ar an [[draoi]], Sithcheann an fhadhb a réiteach, agus shocraigh sé ar chomórtas do na deartháireacha.  Dhruid sé an doras orthu i dtigh ceárta trí thine, ag insint dóibh  cibé rud gurbh fhéidir leo a shábháil, agus go dtabharfadh breithiúnas orthu bunaithe ar na rudaí siúd. Tháinig Niall amach ag iompar inneonach, agus measadh gur níos fearr é ná Brión le hord, Fiachra le boilg agus tobán leanna, Ailill le ciste gaiscí, agus Fearghas le beart adhmaid. Dhiúltaigh Mongfionn an cinneadh a ghlacadh.

Thóg Sithchenn na deartháireacha leis go dtí an gabha, a rinne gaiscí dóibh agus chuir sé amach iad ag seilg. Chuaigh gach deartháir duine ar dhuine ag lorg uisce, agus d'aimsigh [[tobar]] faoi chosaint [[Cailleach colach|cailligh colaigh]], a d'éiligh póg ar son uisce.  Dhiúltaigh Fearghas agus Ailill, agus d'fhill agus a ndá láimh chomh fada le chéile. Thug Fiachra póigín di, níor leor é chun í a shásamh.  Níor phóg í mar ba chóir ach Niall, agus nochtadh í mar chailín álainn, Flaitheas na hÉireann. Bhronn sí ar Niall ní amháin uisce ach chomh maith ríogacht de go leor glúnta – bheadh seisir is fiche dá sliocht ina n-Ard-Ríthe. Bronnadh mionghinealach ar Fhiachra – bheadh beirt dá shliocht, [[Nath Í mac Fiachrach|Nath Í]] agus [[Ailill Molt]], ina n-Ard-Ríthe.&lt;ref name=&quot;sons&quot; /&gt;

I seanscéal eile, ní raibh an comharbacht socraithe nuair a fuair Eochaidh bás, agus thóg Criofann, deartháir Mhongfionn, an choróin.  Agus é thar lear in Albain ámh, ghlac mic Mhongfionn seilbh ar Éirinn. D'fhill Criofann Ireland hÉirinn, agus é ar intinn aige '' give battle. Bhí fleadh Mongfind, um síocháin a chur chun cinn mar dhea idir a deartháir agus a mic, ag a chuir sí ar an mbord deoch nimhe do Chriofann.  Dhiúltaigh sé í a ól mura n-ólfadh sise; d'ól siad agus d'éag siad beirt. Tháinig Niall i gcoróin agus Brión a cheann taca.&lt;ref name=&quot;crimthann&quot;/&gt;

I leagan eile fós, rinne Mongfionn iarracht nimh a thabhairt do Niall, ach thóg sí féin an nimh trí thaisme.&lt;ref name=&quot;mackillop&quot;&gt;James MacKillop, ''Dictionary of Celtic Mythology'', 1998, ll. 305–306&lt;/ref&gt;

==Cogadh cathartha==
Agus Niall ina Ard-Rí, chuir a dheartháireacha fúthu ríthe áitiúla.  Bhí Brión i réim i gcúige Connacht, ach chuaigh Fiachra i mbun cogaidh ina éadan. Chloígh Brión Fiachra agus thug sé do Niall mar prisoner to Niall. Lean Nath Í mac Fiachra an cogadh agus dá deireadh mharaigh sé Brión. Scaoil  Niall saor Fiachra, a rinneadh ina rí na gConnacht agus crann taca Néill.

Chuaigh Fiachra agus Ailill i mbun cogaidh ansin in éadan Eochaid mac Criofain, rí na Mumhan. Chloígh siad é, ach gortaíodh Fiachra sa chath agus d'éag sé dá chneácha tamaillín ina dhiaidh. Chuaigh fir na Mumhan ar ais chun cogaidh, ghabh siad Ailill agus ghearr as a chéile é, agus lean an cogadh idir Mumhain agus Connachta ar feadh na mblianta.&lt;ref name=&quot;crimthann&quot;/&gt;

==Bás==
De réir ''[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]'', bhí Niall i mbun cogaidh le rí na [[Laighean]], ''[[Énnae Cennsalach]]'', mar gheall ar an [[bóraimhe|mbóraimhe]].&lt;ref name=&quot;LGE&quot;&gt;R. A. Stewart MacAlister (eag. &amp; aistr.), ''Lebor Gabála Érenn'' Part V, Irish Texts Society, 1956, lch. 349&lt;/ref&gt;  i ngach foinse, [[Eochaid mac Énnai|Eochaidh mac Éanna]] ab ea marfóir Néill, cé nach ionann na sonraí.  

Tá na foinsí ar an intinn go bhfuair Niall bás thar lear. Sa leagan is luaite den ''Leabhar Gabhála'', insítear gur mharaigh Eochaidh é ar [[Muir nIocht|Mhuir nIocht]], agus ag rá i leaganacha níos deireanaí go raibh Niall i mbun ionsú [[An Bhriotáin|na Briotáine]] ag an am.  Deir Céitinn, ag lua Bheathaisnéis Naomh Pádraig, go raibh Niall i gceannas ar ruathair Ghaelacha ar Bhreatain Rómhánach, agus le linn céad dóibh, fuadaíodh Pádraig agus a dheirfiúracha.  Meastar Céitinn gurb ionann na ruathair seo agus iad luaithe ag [[Gildas]] agus [[Bede]], agus óir go ndeir roinnt foinsí gur fuadaíodh Pádraig ón mBriotáin, bhain sé as seo go caithfeadh go raibh Niall i mbun ruathair ar an mór-roinn chomh maith.&lt;ref name=&quot;keating&quot; /&gt;

Sa sága ''[[Anbhás Néill Naoighiallaigh]]'', insítear gur éirigh Eochaidh ina namhaid nuair a dhiúltaigh file Néill, ''[[Laidcenn mac Bairchid]]'', fáilte roimhe. Chuaigh sé i mbun cogaidh agus scrios sé dún an fhile, ag marú a mhic, Leat&lt;ref name=&quot;death&quot;/&gt; (De réir Céitinne, draoi ab ea Laoicheann, agus gur mharaigh Eochaidh a mhac as ucht masla cainte).&lt;ref name=&quot;keating&quot;/&gt; Mar chúiteamh, chum Laoicheann aoir ar na Laighin, agus dá bharr níor fhás ná grán ná féar ná duilleoga ar feadh bliana.

Chuaigh Niall ansin i mbun cogaidh in éadan na Laighean, agus rinneadh síocháin ar an gcoinníol go dtabharfadh Eochaidh ar láimh.  Cheangail Niall Eochaidh le slabhra de ghallán agus chuir sé naonúr gaiscíoch chun é a bhású. Bhris Eochaidh a shlabhra ámh agus mharaigh sé an naonúr leis. Mharaigh sé Laoicheann ansin, ag caidreamh cloiche ina éadan isteach.  Chuir Niall ar deoraíocht go hAlbain é.

As seo amach, tá an scéal sách trína chéile. Chuaigh Niall i mbun cogaidh san Eoraip chomh fhad is na hAlpa, agus chuir na Rómhánaigh ambasadóir chuige chun socrú leis. Go tobann, insítear go raibh Niall os comhair thionól Bhaird na [[Na Cruithnigh|gCruithneach]] in Albain, air a maraíodh le saighead é, scaoilte ag Eochaidh ón taobh eile den ghleann. Deir Céitinn gur scaoil Eochaidh Niall ó bhruach an [[Loire]] i rith a eachtra san Eoraip. D'iompair a ghaiscígh a chorp abhaile, ag tríd seacht gcat ar an slí, agus fuair a athair altrama agus file Torna bás de bhrón. Creidtear gur cuireadh é faoi ag Ochann, darb ainm anois ''[[Faughan Hill]]''&lt;ref&gt;''[https://www.logainm.ie/38222.aspx Faughan Hill]'' ar logainm.ie&lt;/ref&gt; ag Baile Shiurdáin (barúntacht: An Uaimh Íochtarach), cúpla míle siar ón [[An Uaimh|Uaimh]] i g[[Contae na Mí]].&lt;ref name=&quot;mackillop&quot; /&gt;  Tháinig a nia [[Nath Í mac Fiachrach|Nath Í]] i gcomharbacht air.

Molann Byrne go bhfuair Niall bás i mbun ruathair ar an mBreatain Rómhánach. Is amhlaidh go ndearnadh dearmad in Éirinn go raibh na Rómhánaigh i réim sa Bhreatain, agus aistríodh a choimhlintí leis an Impireacht go dtí an mhór-roinn, agus le cois sin ag meascadh an ainm ''Alba'' (ainm ársa don Bhreatain) le ''Elpa'' (Apla), nó tuigthe lena bhrí níos deireanaí ''Alba''.&lt;ref name=&quot;byrne&quot; /&gt;  I ndán den 11ú hais luaite leis an bhfile ''[[Cináed Ua hArtacáin]]'' sa [[Leabhar Laighneach]], deirtear go ndeachaigh Niall i mbun ruathair fair sheacht ar an mBreatain, agus go mharaigh Eochaidh é &quot;thar bhruth ''an'' Mhuir nIocht&quot;.&lt;ref name=&quot;byrne&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Edward Gwynn (eag. &amp; aistr.), [http://www.ucc.ie/celt/published/T106500B/text005.html &quot;Ochan&quot;], ''The Metrical Dindshenchas'', Iml. 2, 1906, ll. 37–41&lt;/ref&gt; I ndán luaite leis an bhfile céanna i ''[[Leabhar na hUidhre]]'', deirtear go ndeachaigh sé faoi sheacht go dtí na hApla.&lt;ref name=&quot;orahilly&quot;/&gt;

==Teaghlach agus sliocht==
De réir Chéitinne, bhí beirt bhan chéile ag Niall: ''Inne'' iníon Lughaí, a rug mac amháin leis, [[Fiachu mac Néill|Fiachu]]; agus ''Rignach'', a rug seachtar leis, [[Lóegaire mac Néill|Laoghaire]], [[Énda mac Néill|Enda]], [[Maine mac Néill|Maine]], [[Eógan mac Néill|Eoghan]], [[Conall Gulban]], [[Conall Cremthainne]] and [[Coirpre mac Néill|Cairbre]].&lt;ref name=&quot;keating&quot; /&gt;  Is sinsir iad na mic úd de mhuintir éagsúla [[Uí Néill]]: Eoghan de [[Cenél nEógain]] agus Conall Gulban de [[Cenél Conaill]], le chéile muintir Uí Néill thuaidh; Fiacha de [[Cenél Fhiachach]], Laoghaire (an rí a deirtear gur thiontaigh Pádraig é) de [[Cenél Laoghaire]], Maine de mhuintir [[Uí Mhaine]], Conall Cremthainne de [[Clann Cholmáin|Chlann Cholmáin]] agus ''[[Síl nÁedo Sláine]]'', agus Coirpre de [[Cenél Chairbre]], le chéile muintir Uí Néill theas.&lt;ref name=&quot;byrne&quot;/&gt;

I measc daoine cáiliúla de shliocht Néill tá a ghar-gar-garmhac -[[Naomh Columbán]], Naomh [[Máel Ruba]], ríthe [[Aileach|Ailigh]], rithe Thír Eoghain, agus ríthe Thír Chonaill.&lt;ref&gt;Byrne, 2001.&lt;/ref&gt;&lt;!--The Scottish [[Clan Ewen of Otter]], Gilchrist; [[Clan Lamont]]; the MacSorleys of Monydrain,&lt;ref name=&quot;Black 2012&quot;&gt; [[#B1|Black (2012)]]; [[#S1|Sellar (1971)]].&lt;/ref&gt; (of [[Clan MacDonald of Dunnyveg]] a branch of [[Clan Donald]]); [[Clan Maclachlan]]; [[Clan MacNeil of Barra]], and the [[Clan Sweeney|MacSweens]] all claim a descent from an Irish prince chlainne [[Uí Néill]], Ánrothán Ua Néill, son of Áed, son of [[Flaithbertach Ua Néill]], Rí Aileach and [[Ceineál Eoghain]], who left Ireland for [[Kintyre]] in the 11th century and died 1036.--&gt; Maíonn clann [[Uí Uigín]] gurb iad na h[[Uí Néill]] theas a sinsir. Maíonn clann [[Uí Ruairc]] gurb é [[Eochaid Mugmedon]] a sinsear, trída mhac Brión (as sin clann [[Uí Briúin]]), leasdeartháir Néill.

==Bunús an bhuafhocal==
Tá roinnt míniúchán ann a insítear conas a bronnadh ar Niall a bhuafhocal ''Naoighiallach''( (.i. fear a bhfuil naonúr giall aige). 

* Sa sága ''[[Anbhás Néill Naoighiallaigh]]'', deirtear go bhfuair sé cúigear giall ó chúigí na hÉireann ([[Uladh]], [[Connacht]], [[Laighean]], [[Mumhan]] agus [[Contae na Mí|Midhe]]), agus giall amháin ó gach aon cheann desna [[Alba|hAlbanaigh]], na [[Sacsanaigh]], na [[An Bhreatain|Briotanaigh]] agus na [[An Fhrainc|Fraince]].&lt;ref name=&quot;death&quot;&gt;Tom Peete Cross &amp; Clark Harris Slover (eags.), [http://www.maryjones.us/ctexts/niall.html &quot;The Death of Niall of the Nine Hostages&quot;], ''Ancient Irish Tales, 1936, ll. 514–517&lt;/ref&gt;
* Deir Céitinn go bhfuair sé cúigear ó na cúigí agus ceathrar ó Albain.&lt;ref name=&quot;keating&quot; /&gt;
* Molann O'Rahilly gur thug ríocht [[Oirialla|na nOiriall]] (déantóirí-giall), tuath bunaithe i rith ghabhálacha Uí Néill i nUlaidh'', naonúr giall dó.  Bhí an ríocht úd faoi smacht Chruithnigh na hUladh go dtí gur ionghabh Niall í. Tugann sé faoi ndeara go deir ''[[Leabhar na gCeart]]'' nach raibh de dhualgas ag an ríocht ach naonúr giall a thabhairt d'Ard-Rí na hÉireann.&lt;ref name=&quot;orahilly&quot; /&gt;

==Craobh ghinealaigh==
{{familytree/start}}
{{familytree | | TUA | |TUA='''[[Túathal Techtmar]]'''}}
{{familytree | | |!| | |}}
{{familytree | | FED | |FED='''[[Fedlimid Rechtmar]]'''}}
{{familytree | | |!| | |}}
{{familytree | | CON | |CON='''[[Conn Cétchathach]]'''}}
{{familytree | | |)|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|.|}}
{{familytree | | AMC | | Mac | | Mac | | Mac | | Mac |AMC='''[[Art mac Cuinn]]'''|Mac=Mac}}
{{familytree | | |!| | |}}
{{familytree | | CMA | |CMA='''[[Cormac mac Airt]]'''}}
{{familytree | | |!| | |}}
{{familytree | | CBL | |CBL='''[[Cairbre Lifechair]]'''}}
{{familytree | | |!| | |}}
{{familytree | | FAS | |FAS='''[[Fíachu Sroiptine]]'''}}
{{familytree | | |!| | |}}
{{familytree | | MDT | |MDT='''[[Muiredach Tirech]]'''}}
{{familytree | | |`|-|-|-|-|-|.}}
{{familytree | MON |~|~|~|y| EOM |~|~|~|~|y| CAR |MON=[[Mongfind]]|EOM='''[[Eochaid Mugmedon]]'''|CAR=[[Cairenn]]}}
{{familytree | | |,|-|-|-|+|-|-|-|.| | | |)|-|-|-|.|}}
{{familytree | | BRI | | FIA | | AIL | | NIA | | FER |BRI=[[Brion (Irish)|Brión]]|FIA=Fiachrae|AIL=Ailill|NIA='''Niall Noígíallach'''|FER=Fergus}}
{{familytree | | |,|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|+|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|.| }}
{{familytree | | CNG | | END | | EOG | | COR | | LEO | | MAI | | CRE | | FIA |CNG=[[Conall Gulban]]|END=Endae (of [[List of Irish clans in Ulster|Cenél Énda]])|EOG=[[Eógan mac Néill|Eogan]]|COR=[[Coirpre mac Néill|Coirpre]]|LEO='''[[Lóegaire mac Néill|Lóegaire]]'''|MAI=[[Maine of Tethba|Máiné]]|CRE=[[Conall Cremthainne]]|FIA=[[Fiachu mac Néill|Fiachu]]}}
{{Familytree | | | | | | | | | | |!| | | |!| | | |!| | | | | |,|-|^|-|.| }}
{{Familytree | | | | | | | | | | MUR | | COR | | LUG | | | | FER | | ARD | | | | | |MUR=[[Muiredach mac Eógain|Muirdeach]]|COR=Cormac Caech|LUG='''[[Lughaid mac Loeguire]]'''|FER=Fergus Cerrbel|ARD=[[Ardgal mac Conaill|Ardgal]]}}
{{Familytree | | | | | | | | | | |!| | | |!| | | | | | | | | |!| | }}
{{Familytree | | | | | | | | | | MUR | | TUA | | | | | | | | DIA | | | | | | | | | | | | | | | | |MUR='''[[Muirchertach mac Ercae]]'''|TUA='''[[Tuathal Máelgarb]]'''|DIA='''[[Diarmait mac Cerbaill]]'''}}
{{familytree/end}}

==Síniú ADN==
Mar thoradh de hipitéis 2006 le Moore et al.,&lt;ref&gt;{{
cite book |
last1 = Moore |
first1 = LT |
last2 = McEvoy |
first2 = B |
last3 = Cape |
first3 = E |
last4 = Simms |
first4 = K |
last5 = Bradley1 |
first5 = DG |
year = 2006 |
title = A Y-Chromosome Signature of Hegemony in Gaelic Ireland | url = https://archive.org/details/sim_american-journal-of-human-genetics_2006-02_78_2/page/334 |
pmc = 1380239 |
volume = 78|
journal = [[American Journal of Human Genetics]] |
pages = 334&amp;ndash;338 |
postscript = |
pmid = 16358217 |
doi = 10.1086/500055
}}&lt;/ref&gt; a mhaígh gur aimsíodh síniú Y-crómasómach Néill, thosaigh iriseoirí pop-eolaíochta agus comhlachtaí tástála ghéinitigh ag cur an smaoinimh chun cinn gur de shliocht Néill iad na milliúin fear inniu beo.&lt;ref&gt;e.g. ''[https://www.irishtimes.com/news/science/the-genetic-imprint-of-niall-of-the-nine-hostages-1.1771373 The genetic imprint of Niall of the Nine Hostages]'', The Irish Times,
Aoife McLysaght, 24 Abr 2014&lt;/ref&gt;  Cuireann dátú níos déanaí an haplaitíopa agus SNP-sóchán M222 comhréire le fios go tréan, gur sleachta iad gach fear leis an síniú seo d'fhear amháin a mhair roinnt míle bliain ó shin, sár i bhfad roimh saol Néill, go bunúsach ag nochtadh an fhírinne faoin &quot;hipitéis Néill&quot;.&lt;ref&gt;Howard, W.E. agus McLaughlin, J.D., A dated phylogenetic tree of M222 SNP haplotypes: exploring the DNA of Irish and Scottish surnames and possible ties to Niall and the Uí Néill kindred, in ''Familia: Ulster Genealogical Review'', 2011, ll. 27, 33.&lt;/ref&gt;  Dá mba phearsa ón bhfíorshaol é Niall, d'fhéadfadh é gur bhall den ginealach seo ba ea é, ach ní soiléir é.  Is suntasach é go bhfuil a lán clanna Uí Néill agus Mhic Sheáin ann a bhfuil as sliocht éagsúil eile.{{fact|date=April 2019}}

==Foinsí==
* {{cite book |
first = Edel |
last = Bhreathnach |
title = The Kingship and Landscape of Tara |
place = Baile Átha Cliath |
publisher = Four Courts Press |
year = 2005|
isbn = 1-85182-954-7
}}
* {{cite book |
first = Bernard |
last = Burke |
title = Burke's Irish family records |
place = Londain |
publisher = Burke's Peerage |
year = 1976 |
isbn = 0-85011-018-1
}}
* {{cite book |
first = Francis John |
last = Byrne |
author-link = Francis John Byrne |
title = ''Irish Kings and High-Kings'' | url = https://archive.org/details/irishkingshighki00byrn_0 |
place = Baile Átha Cliath |
publisher = Four Courts Press |
year = 2001 |
isbn = 1-85182-196-1
}}
* [[Thomas Charles-Edwards]], {{cite book |
first = Thomas |
last = Charles-Edwards |
author-link = Thomas Charles-Edwards |
title = ''Early Christian Ireland'' |
publisher = Cambridge University Press |
year = 2007 |
isbn = 978-052136395-2
}}
* [[Tom Peete Cross|Cross, Tom Peete]] agus Clark Harris Slover (eag.), [http://www.maryjones.us/ctexts/eochaid.html &quot;The Adventures of the Sons of Eochaid Mugmedon&quot;], in ''Ancient Irish Tales''. Henry Holt and Company, 1936, ll. 508–513.
* Ambassador [[Walter Curley]], ''Vanishing Kingdoms: The Irish Chiefs and their Families''. Dublin: Lilliput Press. 2004.
* [[Myles Dillon]], ''The Cycles of the Kings'', Oxford, 1946, (leagan de Four Courts Press, 1995.)
* Duffy, Seán (eag.), ''Medieval Ireland: An Encyclopedia''. Routledge. 2005.
* {{cite book |
first = Elizabeth |
last = FitzPatrick |
title = Royal Inauguration in Gaelic Ireland c. 1100–1600: A Cultural Landscape Study |
publisher = Boydell Press |
year = 2004 |
url = https://books.google.com/?id=cscQwIzZr70C |
isbn = 978-184383090-0
}}
* [[Patrick Weston Joyce]], [https://books.google.com/books?id=kVQTAAAAQAAJ A Social History of Ancient Ireland, Vol. I] agus [https://books.google.com/books?id=Iz0TAAAAQAAJ A Social History of Ancient Ireland, Vol. II]. Longmans, Green, and Co.,  1903.
* [[Seathrún Céitinn]], le David Comyn agus Patrick S. Dinneen (aistr.), ''[http://celt.ucc.ie/published/T100054/index.html The History of Ireland by Geoffrey Keating]''. 4 Iml. Londain: David Nutt for the Irish Texts Society, 1902–14.
* Foster, Roy (eag.), ''The Oxford Illustrated History of Ireland''. Oxford University Press. 2001.
* Joynt, Maud (eag. &amp; aistr.), &quot;[https://www.jstor.org/pss/30005640 Echtra Mac Echdach Mugmedóin]&quot;, in ''[[Ériu (iriseán)|Ériu]] 4'' (1910), ll. 91–111.
* Koch, John T. (eag.), ''Celtic Culture: A Historical Encyclopedia''. 5 imleabhar nó eleabhar. ABC-CLIO. 2006.
* MacKillop, James, ''A Dictionary of Celtic Mythology'', Oxford, 1998.
* [[Edward MacLysaght]], ''Irish Families: Their Names, Arms and Origins''. Irish Academic Press, 4ú eagrán, 1998.
* Mac Niocaill, Gearóid, ''Ireland before the Vikings''. Dublin: Gill and Macmillan, 1972.
* [[Kuno Meyer]] (eag.), [http://www.ucc.ie/celt/published/G105005/index.html &quot;The Laud Genealogies and Tribal Histories&quot;], in ''Zeitschrift für Celtische Philologie 8''. Halle/Saale, Max Niemeyer, 1912., ll. 291–338.
* Moore, Laoise T., Brian McEvoy, Eleanor Cape, Katharine Simms agus Daniel G. Bradley, [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1380239/pdf/AJHGv78p334.pdf &quot;A Y-Chromosome Signature of Hegemony in Gaelic Ireland.&quot;] ''The American Journal of Human Genetics'' 78 (Feabhra 2006), ll. 334–338.
* Ó Canann, Tomás G., [https://web.archive.org/web/20080613220758/http://www.rsai.ie/index.cfm?action=obj.display&amp;obj_id=165 Book Review: Brian Lacey, ''Cenél Conaill and the Donegal Kingdoms, AD 500–800''], [[Royal Society of Antiquaries of Ireland]]
* [[Donnchadh Ó Corráin]] (eag.), ''[http://www.ucc.ie/celt/published/G105003/index.html Genealogies from Rawlinson B 502]''. University College, Cork: Corpus of Electronic Texts, 1997.
* Ó Corráin, Donnchadh, ''Ireland before the Normans''. Baile Átha Cliath: Gill and Macmillan, 1972.
* [[Dáibhí Ó Cróinín]] (eag.), ''A New History of Ireland: Prehistoric and Early Ireland, Vol. 1''. Oxford University Press, 2005.
* [[John O'Donovan]] (eag. agus aistr.), [[Annála na gCeithre Máistrí|Annala Rioghachta Eireann. Annals of the Kingdom of Ireland by the Four Masters, from the Earliest Period to the Year 1616]]. 7 iml. [[Acadamh Ríoga na hÉireann]], Baile Átha Cliath, 1848–51, 2a eagrán, 1856.
* [[Standish Hayes O'Grady]] (eag. agus aistr.), &quot;Death of Crimthann son of Fidach, and of Eochaidh Muighmedóin's three sons: Brian, Ailill, Fiachra&quot;, in [https://books.google.com/books?id=G-QGAAAAYAAJ Silva Gadelica] Williams and Norgate, 1892, ll. 373–378. (le fall ar [http://www.maryjones.us/ctexts/crimthann.html maryjones.us])
* O'Grady, Standish H. (eag. agus aistr.), &quot;The Story of Eochaidh Muighmedóin's Sons&quot;, in [https://books.google.com/books?id=G-QGAAAAYAAJ Silva Gadelica] Williams and Norgate, 1892, ll. 368–373.
* [[John O'Hart]], [https://books.google.com/books?id=elNmAAAAMAAJ Irish Pedigrees]. Baile Átha Cliath, 5ú eagrán, 1892.
* [[T.F. O'Rahilly]], ''Early Irish History and Mythology''. [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]], 1946.
* Richter, Michael, ''Medieval Ireland: The Enduring Tradition''. Palgrave Macmillan. 1996.
* [[Whitley Stokes]] (eag. agus aistr.), &quot;Aided Chrimthaind Maic Fhidaig: The Death of Crimthann mac Fidaig&quot;, in ''Revue Celtique 24'', 1903, ll. 172–189.
* Stokes, Whitley (eag. agus aistr.), &quot;Echtra Mac nEchach Muigmedóin: The Adventures of the Sons of Eochaid Muigmedóin&quot;, in ''Revue Celtique 24'', 1903, ll. 190–207.
* Welch, Robert (eag.) with Bruce Stewart, ''The Oxford Companion to Irish Literature'', Oxford University Press, 1996.

==Naisc sheachtracha==
* [http://www.dil.ie/ eDIL: electronic Dictionary of the Irish Language]
* [https://web.archive.org/web/20080507075211/http://www.hastings.edu/academic/english/kings/Aided_Chrimthainn_meic_Fhidaig.htm Aided Chrimthainn meic Fhidaig 7 Trí Mac Echach Muigmedóin]
* [https://web.archive.org/web/20081120081316/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Echtra_Mac_nEchach_Muigmedoin.htm Echtra Mac nEchach Muigmedóin]
* [https://web.archive.org/web/20081120065432/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Aided_Neill.html Aided Néill Noígíallaig]
* [https://web.archive.org/web/20081007000905/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Orcuin_Neill.html Orcuin Néill Noígíallaig]
* [https://web.archive.org/web/20081120075004/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Baile_Chuinn.html Baile Chuinn Cétchathaigh]
* [http://www.magoo.com/hugh/irishkings.html Irish Kings]
* [http://www.angelfire.com/ego/et_deo/irishkings.wps.htm High Kings of Ireland]
* [http://www.vanhamel.nl/codecs/Echtra_mac_nEchach_Muigmed%C3%B3in Echtra mac nEchach bibliography]

==Tagairtí==
{{reflist}}


{{s-start}}
{{succession box|
roimh = ''[[Crimthann mac Fidaig]]'' |
teideal = [[Ard-Rí na hÉireann]] |
tar éis = ''[[Nath Í mac Fiachrach|Nath Í]]'' |
bliain = [[Foras Feasa ar Éirinn|FFÉ]] 368–395&lt;br&gt;[[Annála na gCeithre Máistrí|ACM]] 378–405 |
}}
{{s-end}}

{{DEFAULTSORT:Niall Noigiallach}}

[[Catagóir:Connacht]]
[[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]]
[[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]]
[[Catagóir:Ríthe na Teamhrach]]</text>
      <sha1>t5bqktsvymaaota13mu2ve17uqvvibi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1310797</id>
      <parentid>1310796</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T17:16:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Teacht i réim */Eagrú</comment>
      <origin>1310797</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29839" sha1="b3dju8gs5x8z8w1gv985fguzmm9gc32" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Ard-Rí leathstairiúil na hÉireann ab ea '''Niall Naoighiallach''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Níall Noígíallach'''), sinsear mhuintir [[Uí Néill]] a bhí i gceannas ar thaobh tuaiscirt na [[Éire|hÉireann]] ón 6ú dtí an 10ú haois.

De réir annála Gaelacha, bhí sé i réim i ndeireadh na 4ú agus go luath sa 5ú haoiseanna, cé go measann scoláirí an lae inniu go raibh sé ann leathchéad bhliain níos déanaí. Is amhlaidh gurbh fhíordhuine ab ea é, ach meastar gur seanscéalach é an chuid is mó den eolais atá againn faoi.

==Stairiúlacht==
Is féidir beathaisnéis Néill a chruthú ó fhoinsí amhail is an mír &quot;Rolla na Ríthe&quot; den ''[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]'' (11ú haois), ''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'' (tiomsaithe sa 17ú haois), croinicí amhail is ''[[Foras Feasa ar Éirinn]]'' (1634), agus seanscéalta amhail is &quot;''[[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]''&quot; agus &quot;''[[Anbhás Néill Naoighiallaigh]]''&quot; (11ú haois).  Scríobhadh na foinsí seo fada i ndiaidh ré Néill, agus is beag mheas a bhfuil ar a leithéid ó thaobh na staire de.

Ar bhunús tábhacht a mhac agus a gharmhac, creidtear gur phearsa stairiúil é,&lt;ref name=byrne&gt;Francis J. Byrne, ''Irish Kings and High-Kings'', Second Edition, Dublin: Four Courts Press, 2001, {{ISBN|9781851821969}}&lt;/ref&gt; ach níl a lán inste faoi sna luath-[[Annála na hÉireann|annála]]. Cuireann na ''h[[Annála Inis Faithlinn]]'' dáta lena bhás roimh 382, agus ''[[Chronicon Scotorum]]'' go 411.&lt;ref name=hughes&gt;Kathleen Hughes, &quot;The church in Irish society, 400–800, in Dáibhí Ó Cróinín (eag.), ''A New History of Ireland Vol I: Prehistoric and Early Ireland'', Oxford University Press, 2005, ll. 306–308&lt;/ref&gt;  Cuireann ''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'' dáta lena réim idir 379–405,&lt;ref&gt;''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'', [http://www.ucc.ie/celt/published/G100005A/text031.html M378-405]&lt;/ref&gt; agus an croineolaíocht i ''bh[[Foras Feasa ar Éirinn]]'' idir 368–395.&lt;ref name=&quot;keating&quot;&gt;''[[Foras Feasa ar Éirinn]]'', [http://www.ucc.ie/celt/published/G100054/ CELT] ([http://www.ucc.ie/celt/published/T100054/text058.html 1.48], [http://www.ucc.ie/celt/published/T100054/text059.html 1.49], [http://www.ucc.ie/celt/published/T100054/text060.html 1.50], [http://www.ucc.ie/celt/published/T100054/text061.html 51], [http://www.ucc.ie/celt/published/T100054/text062.html 52])&lt;/ref&gt;  Tá Niall luaite faoin ainm “Niell” ar [[Liosta_Ard-Ríthe_na_hÉireann#Ard-Ríthe,_Buile_Choinn|liosta ard-ríthe]] darb ainm [[Baile Chuinn Chétchathaig|Baile Choinn Chéadchathaigh]].

[[Íomhá:Eskaheen_Old_Church_West_Gable_Plaque_2014_09_10.jpg|mion|Plaic chuimhneacháin i gcuimhne ar Eoghan mac Néill i Sheaneaglais Uisce Chaoin i gContae Doire]]

Tuairiscíonn na luathannála, ámh, gníomhaíochtaí a mhac idir 429 agus 516, achar go mídhealraitheach fada d'aon ghlúin amháin.  Creideann príomhscoláirí amhail is Kathleen Hughes&lt;ref name=hughes /&gt; agus Francis J. Byrne&lt;ref name=byrne /&gt;&lt;sup&gt;:78&amp;#8209;79&lt;/sup&gt; dá bharr gur cuireadh siar imeachtaí de dheireanach sa 5ú haois, chun dáta chomh luath agus is féidir do theacht [[Naomh Pádraig|Naomh Pádraig]] a riar air, agus mar thoradh ag brú Néill ar ais leathchéad bhliain.  Deir Hughes &quot;Caithfidh go bhfuair Niall féin bás roimh lár na 5ú haoise&quot;.&lt;ref name=hughes /&gt; Is níos cruinne é Byrne, mar an gcéanna le James Carney, a mholann dáta c. 452 lena bhás.&lt;ref name=byrne /&gt;&lt;sup&gt;:81&lt;/sup&gt;  Tugann mionstaidéar ar hAnnála Éireannacha, go háirithe i nAnnála Uladh, agus na dátaí le fáil iontu ar a cailleadh daoine dá shliocht, Uí Néill, tacaíocht don smaoineamh seo:

* A mhic: [[Lóegaire mac Néill]] († 463), [[Eógan mac Néill]] († 465) [[Conall Gulban]] († 464), [[Conall Cremthainne]] († 475), [[Coirpre mac Néill]] († 500) agus [[Fiachu mac Néill]] (c. 510/516).
* A gharmhic: [[Muiredach mac Eógain]] († 489), [[Lugaid mac Lóegairi]] († 507), [[Ardgal mac Conall Criamtham]] († 520/523)
* A fhionnóí: [[Muircheartach mac Muireadaigh]] (Mac Ercae) († 534), [[Túathal Máelgarb]] († 544) agus [[Diarmait mac Cerbaill]] († 565)

Molann T. F. O'Rahilly gurbh iad Niall agus a mhic ba chúis le deighilt ríocht ársa na n[[Uladh]] agus le cruthú ríochta [[Tír Chonaill]] agus [[Tír Eoghain (ríocht)|Tír Eoghain]], agus an foríocht [[Airgíalla|Oirialla]].&lt;ref name=orahilly&gt;T. F. O'Rahilly, ''Early Irish History and Mythology'', [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]], 1946&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;:222&amp;#8209;232&lt;/sup&gt; De réir O'Rahilly agus Byrne, caomhnaíonn na foinsí liteartha, bíodh is deireanach agus gan bhun ná barr, fíorthraidisiúin go raibh Niall i gceannas ruathar ar [[An Bhreatain|an mBreatain]], agus gur éag sé i rith cinn amháin.&lt;ref name=byrne /&gt;&lt;sup&gt;:76&amp;#8209;78&lt;/sup&gt;&lt;ref name=orahilly /&gt;&lt;sup&gt;:220&lt;/sup&gt;

Cuirtear Niall sa liosta traidisiúnta [[Ard-Ríthe na hÉireann]].  Creidtear anois gur tógán bréagstairiúil den 8ú haois AD é an liosta seo, nár tháinig i bhfeidhm go dtí [[Mael Seachlainn I]] sa 9ú haois.  Rinneadh áibhéil ar stádas Néill dála tábhacht pholaitiúil an ríshleachta a bhunaigh sé.&lt;ref name=byrne /&gt;&lt;sup&gt;:70&lt;/sup&gt;

==Óige==
{{Príomhalt|Echtra Mac nEchach Muigmedóin}}

Tá cuntas miotaseolaíochta ar ghinealach, breith agus óige Néill ar fáil sa sága, ''Echtra Mac nEchach Muigmedóin'', a scríobhadh san 11ú haois. De réir foinsí ón Mheánaois, meastar gur rí na Teamhrach ba ea a athair, Eochaid Mugmedón, cé nach bhfuil sé luaite i mBaile Chuinn Chétchathaig. 

Bhí cúigear mac ag [[Eochaid Mugmedon|Eochaidh]]: ceathrar ([[Brión mac Echach Muigmedóin|Brian]], [[Ailill mac Echach Mugmedóin|Ailill]], [[Fiachra]] agus Fearghas) lena chéad bhean chéile [[Mongfind|Mongfionn]], deirfiúr rí na [[Mumhan]], [[Crimthann mac Fidaig]]; agus Niall, lena dara céile [[Caireann|Caireann Chasdubh]], iníon ''Sachell Balb'', rí na [[Sacsanaigh|Sacsanach]].  

Is iad Brión, Fiachra agus Ailill sinsir Uí Bhriúin, Uí Fhiachrach agus Uí Ailealla faoi seach. Ba iad Uí Bhriúin an sliocht ba chumhachtaí de na teaghlaigh móra le rá sin, agus bhí a lán ríthe ar Chonnachta le linn na tréimhse Meánaoisigh a raibh den shliocht seo iad. Ní raibh ach tábhacht áitiúil ag sliocht an bheirt deartháireacha eile agus ní raibh tionchar acu ar cúrsaí móra polaitíochta i ríocht na gConnacht. Ní fios cad a tharla do shliocht an cheathrú dearthár, Fergus Cáechán.

Agus Cairenn torrach le Niall, chuir Mongfionn éadmhar iachall uirthi obair throm a dhéanamh, ag súil go gcaille sí an leanbh.  Thóg sí an leanbh ar an saol agus sí ag tarraingt uisce, ach le heagla roimh Mhongfionn, d'fhág sí an leanbh lasmuigh ar an talamh, gan chosaint roimh na héin.  Tharrtháil [[Torna Éices|Torna]], file, an leanbh áfach.  Agus Niall fásta, d'fhill sé go [[Teamhair|Teamhraigh]] agus tharrtháil sé a mháthair óna sclábhaíocht.&lt;ref name=&quot;sons&quot;&gt;Tom Peete Cross &amp; Clark Harris Slover (eag.), [http://www.maryjones.us/ctexts/eochaid.html &quot;The Adventures of the Sons of Eochaid Mugmedon&quot;], ''Ancient Irish Tales, 1936, ll. 508–513&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Echtra Mac nEchach'', aistr. Le John Carey, in ''The Celtic Heroic Age: Literary Sources for Ancient Celtic Europe &amp; Early Ireland &amp; Wales'', eag. Le John T. Koch agus John Carey, Celtic Studies Publications, 1, 4ú eagrán (Aberystwyth: Celtic Studies Publications, 2003), ll. 203–208.&lt;/ref&gt;

Cé go bhfuil sé mí-aimseartha gur Shacsanach í máthair Néill, molann O'Rahilly gur fréamhaithe ó ''[[Carina]]'' na Laidine is ea an t-ainm Caireann, agus go bhfuil sé sochreidte gur Rómhán-Briotanach í.&lt;ref name=orahilly /&gt; Deir Céitinn nár Shacsanach ach &quot;iníon rí na Breataine&quot; í.&lt;ref name=&quot;keating&quot; /&gt;  

Is amhlaidh gur phearsa osnádúrtha í Mongfionn ar dtús. Sa sága ''Anbhás Chriomthainn mhic Fhiadhaigh'', deirtear gur ''Féile Mhongfionn'' a ghlaoití go minic ar fhéile na [[Samhain|Samhna]], agus deirtí paidreacha di ar Oíche Shamhna.&lt;ref name=&quot;crimthann&quot;&gt;[http://www.maryjones.us/ctexts/crimthann.html &quot;The Death of Crimthann son of Fidach&quot;]&lt;/ref&gt;

==Teacht i réim==
Sula n-éireodh Niall ró-gheann leis na huaisle, d'éiligh Mongfionn go gceapfadh Eochaid a chomharba, ag súil go dtaga a sliocht féin chun cinn.  D'iarr Eochaidh ar an [[draoi]], Sithcheann an fhadhb a réiteach, agus shocraigh sé ar chomórtas do na deartháireacha.  Dhruid sé an doras orthu i dtigh a chuir sé trí thine, ag insint dóibh cibé rud gurbh fhéidir leo a shábháil, agus go dtabharfadh breithiúnas orthu bunaithe ar na rudaí siúd. Tháinig Niall amach ag iompar inneonach, agus measadh gur níos fearr é ná Brión le hord, Fiachra le boilg agus tobán leanna, Ailill le ciste gaiscí, agus Fearghas le beart adhmaid. Dhiúltaigh Mongfionn an cinneadh a ghlacadh.

Thóg Sithchenn na deartháireacha leis go dtí an gabha, a rinne gaiscí dóibh agus chuir sé amach iad ag seilg. Chuaigh gach deartháir duine ar dhuine ag lorg uisce, agus d'aimsigh [[tobar]] faoi chosaint [[Cailleach colach|cailligh colaigh]], a d'éiligh póg ar son uisce.  Dhiúltaigh Fearghas agus Ailill, agus d'fhill síad agus a ndá láimh chomh fada le chéile. Thug Fiachra póigín di, ach níor leor chun í a shásamh.  Níor phóg í mar ba chóir ach Niall, agus nochtadh í mar chailín álainn, Flaitheas na hÉireann. Bhronn sí ar Niall ní amháin uisce ach chomh maith ríogacht le go leor glúnta – bheadh seisir is fiche dá sliocht ina n-Ard-Ríthe. Bronnadh mionghinealach ar Fhiachra – bheadh beirt dá shliocht, [[Nath Í mac Fiachrach|Nath Í]] agus [[Ailill Molt]], ina n-Ard-Ríthe.&lt;ref name=&quot;sons&quot; /&gt;

I seanscéal eile, ní raibh an comharbacht socraithe nuair a fuair Eochaidh bás, agus thóg Criofann, deartháir Mhongfionn, an choróin.  Agus é thar lear in Albain ámh, ghlac mic Mhongfionn seilbh ar Éirinn. D'fhill Criofann Ireland hÉirinn, agus é ar intinn aige '' give battle. Bhí fleadh Mongfind, um síocháin a chur chun cinn mar dhea idir a deartháir agus a mic, ag a chuir sí ar an mbord deoch nimhe do Chriofann.  Dhiúltaigh sé í a ól mura n-ólfadh sise; d'ól siad agus d'éag siad beirt. Tháinig Niall i gcoróin agus Brión a cheann taca.&lt;ref name=&quot;crimthann&quot;/&gt;

I leagan eile fós, rinne Mongfionn iarracht nimh a thabhairt do Niall, ach thóg sí féin an nimh trí thaisme.&lt;ref name=&quot;mackillop&quot;&gt;James MacKillop, ''Dictionary of Celtic Mythology'', 1998, ll. 305–306&lt;/ref&gt;

==Cogadh cathartha==
Agus Niall ina Ard-Rí, chuir a dheartháireacha fúthu ríthe áitiúla.  Bhí Brión i réim i gcúige Connacht, ach chuaigh Fiachra i mbun cogaidh ina éadan. Chloígh Brión Fiachra agus thug sé do Niall mar prisoner to Niall. Lean Nath Í mac Fiachra an cogadh agus dá deireadh mharaigh sé Brión. Scaoil  Niall saor Fiachra, a rinneadh ina rí na gConnacht agus crann taca Néill.

Chuaigh Fiachra agus Ailill i mbun cogaidh ansin in éadan Eochaid mac Criofain, rí na Mumhan. Chloígh siad é, ach gortaíodh Fiachra sa chath agus d'éag sé dá chneácha tamaillín ina dhiaidh. Chuaigh fir na Mumhan ar ais chun cogaidh, ghabh siad Ailill agus ghearr as a chéile é, agus lean an cogadh idir Mumhain agus Connachta ar feadh na mblianta.&lt;ref name=&quot;crimthann&quot;/&gt;

==Bás==
De réir ''[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]'', bhí Niall i mbun cogaidh le rí na [[Laighean]], ''[[Énnae Cennsalach]]'', mar gheall ar an [[bóraimhe|mbóraimhe]].&lt;ref name=&quot;LGE&quot;&gt;R. A. Stewart MacAlister (eag. &amp; aistr.), ''Lebor Gabála Érenn'' Part V, Irish Texts Society, 1956, lch. 349&lt;/ref&gt;  i ngach foinse, [[Eochaid mac Énnai|Eochaidh mac Éanna]] ab ea marfóir Néill, cé nach ionann na sonraí.  

Tá na foinsí ar an intinn go bhfuair Niall bás thar lear. Sa leagan is luaite den ''Leabhar Gabhála'', insítear gur mharaigh Eochaidh é ar [[Muir nIocht|Mhuir nIocht]], agus ag rá i leaganacha níos deireanaí go raibh Niall i mbun ionsú [[An Bhriotáin|na Briotáine]] ag an am.  Deir Céitinn, ag lua Bheathaisnéis Naomh Pádraig, go raibh Niall i gceannas ar ruathair Ghaelacha ar Bhreatain Rómhánach, agus le linn céad dóibh, fuadaíodh Pádraig agus a dheirfiúracha.  Meastar Céitinn gurb ionann na ruathair seo agus iad luaithe ag [[Gildas]] agus [[Bede]], agus óir go ndeir roinnt foinsí gur fuadaíodh Pádraig ón mBriotáin, bhain sé as seo go caithfeadh go raibh Niall i mbun ruathair ar an mór-roinn chomh maith.&lt;ref name=&quot;keating&quot; /&gt;

Sa sága ''[[Anbhás Néill Naoighiallaigh]]'', insítear gur éirigh Eochaidh ina namhaid nuair a dhiúltaigh file Néill, ''[[Laidcenn mac Bairchid]]'', fáilte roimhe. Chuaigh sé i mbun cogaidh agus scrios sé dún an fhile, ag marú a mhic, Leat&lt;ref name=&quot;death&quot;/&gt; (De réir Céitinne, draoi ab ea Laoicheann, agus gur mharaigh Eochaidh a mhac as ucht masla cainte).&lt;ref name=&quot;keating&quot;/&gt; Mar chúiteamh, chum Laoicheann aoir ar na Laighin, agus dá bharr níor fhás ná grán ná féar ná duilleoga ar feadh bliana.

Chuaigh Niall ansin i mbun cogaidh in éadan na Laighean, agus rinneadh síocháin ar an gcoinníol go dtabharfadh Eochaidh ar láimh.  Cheangail Niall Eochaidh le slabhra de ghallán agus chuir sé naonúr gaiscíoch chun é a bhású. Bhris Eochaidh a shlabhra ámh agus mharaigh sé an naonúr leis. Mharaigh sé Laoicheann ansin, ag caidreamh cloiche ina éadan isteach.  Chuir Niall ar deoraíocht go hAlbain é.

As seo amach, tá an scéal sách trína chéile. Chuaigh Niall i mbun cogaidh san Eoraip chomh fhad is na hAlpa, agus chuir na Rómhánaigh ambasadóir chuige chun socrú leis. Go tobann, insítear go raibh Niall os comhair thionól Bhaird na [[Na Cruithnigh|gCruithneach]] in Albain, air a maraíodh le saighead é, scaoilte ag Eochaidh ón taobh eile den ghleann. Deir Céitinn gur scaoil Eochaidh Niall ó bhruach an [[Loire]] i rith a eachtra san Eoraip. D'iompair a ghaiscígh a chorp abhaile, ag tríd seacht gcat ar an slí, agus fuair a athair altrama agus file Torna bás de bhrón. Creidtear gur cuireadh é faoi ag Ochann, darb ainm anois ''[[Faughan Hill]]''&lt;ref&gt;''[https://www.logainm.ie/38222.aspx Faughan Hill]'' ar logainm.ie&lt;/ref&gt; ag Baile Shiurdáin (barúntacht: An Uaimh Íochtarach), cúpla míle siar ón [[An Uaimh|Uaimh]] i g[[Contae na Mí]].&lt;ref name=&quot;mackillop&quot; /&gt;  Tháinig a nia [[Nath Í mac Fiachrach|Nath Í]] i gcomharbacht air.

Molann Byrne go bhfuair Niall bás i mbun ruathair ar an mBreatain Rómhánach. Is amhlaidh go ndearnadh dearmad in Éirinn go raibh na Rómhánaigh i réim sa Bhreatain, agus aistríodh a choimhlintí leis an Impireacht go dtí an mhór-roinn, agus le cois sin ag meascadh an ainm ''Alba'' (ainm ársa don Bhreatain) le ''Elpa'' (Apla), nó tuigthe lena bhrí níos deireanaí ''Alba''.&lt;ref name=&quot;byrne&quot; /&gt;  I ndán den 11ú hais luaite leis an bhfile ''[[Cináed Ua hArtacáin]]'' sa [[Leabhar Laighneach]], deirtear go ndeachaigh Niall i mbun ruathair fair sheacht ar an mBreatain, agus go mharaigh Eochaidh é &quot;thar bhruth ''an'' Mhuir nIocht&quot;.&lt;ref name=&quot;byrne&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Edward Gwynn (eag. &amp; aistr.), [http://www.ucc.ie/celt/published/T106500B/text005.html &quot;Ochan&quot;], ''The Metrical Dindshenchas'', Iml. 2, 1906, ll. 37–41&lt;/ref&gt; I ndán luaite leis an bhfile céanna i ''[[Leabhar na hUidhre]]'', deirtear go ndeachaigh sé faoi sheacht go dtí na hApla.&lt;ref name=&quot;orahilly&quot;/&gt;

==Teaghlach agus sliocht==
De réir Chéitinne, bhí beirt bhan chéile ag Niall: ''Inne'' iníon Lughaí, a rug mac amháin leis, [[Fiachu mac Néill|Fiachu]]; agus ''Rignach'', a rug seachtar leis, [[Lóegaire mac Néill|Laoghaire]], [[Énda mac Néill|Enda]], [[Maine mac Néill|Maine]], [[Eógan mac Néill|Eoghan]], [[Conall Gulban]], [[Conall Cremthainne]] and [[Coirpre mac Néill|Cairbre]].&lt;ref name=&quot;keating&quot; /&gt;  Is sinsir iad na mic úd de mhuintir éagsúla [[Uí Néill]]: Eoghan de [[Cenél nEógain]] agus Conall Gulban de [[Cenél Conaill]], le chéile muintir Uí Néill thuaidh; Fiacha de [[Cenél Fhiachach]], Laoghaire (an rí a deirtear gur thiontaigh Pádraig é) de [[Cenél Laoghaire]], Maine de mhuintir [[Uí Mhaine]], Conall Cremthainne de [[Clann Cholmáin|Chlann Cholmáin]] agus ''[[Síl nÁedo Sláine]]'', agus Coirpre de [[Cenél Chairbre]], le chéile muintir Uí Néill theas.&lt;ref name=&quot;byrne&quot;/&gt;

I measc daoine cáiliúla de shliocht Néill tá a ghar-gar-garmhac -[[Naomh Columbán]], Naomh [[Máel Ruba]], ríthe [[Aileach|Ailigh]], rithe Thír Eoghain, agus ríthe Thír Chonaill.&lt;ref&gt;Byrne, 2001.&lt;/ref&gt;&lt;!--The Scottish [[Clan Ewen of Otter]], Gilchrist; [[Clan Lamont]]; the MacSorleys of Monydrain,&lt;ref name=&quot;Black 2012&quot;&gt; [[#B1|Black (2012)]]; [[#S1|Sellar (1971)]].&lt;/ref&gt; (of [[Clan MacDonald of Dunnyveg]] a branch of [[Clan Donald]]); [[Clan Maclachlan]]; [[Clan MacNeil of Barra]], and the [[Clan Sweeney|MacSweens]] all claim a descent from an Irish prince chlainne [[Uí Néill]], Ánrothán Ua Néill, son of Áed, son of [[Flaithbertach Ua Néill]], Rí Aileach and [[Ceineál Eoghain]], who left Ireland for [[Kintyre]] in the 11th century and died 1036.--&gt; Maíonn clann [[Uí Uigín]] gurb iad na h[[Uí Néill]] theas a sinsir. Maíonn clann [[Uí Ruairc]] gurb é [[Eochaid Mugmedon]] a sinsear, trída mhac Brión (as sin clann [[Uí Briúin]]), leasdeartháir Néill.

==Bunús an bhuafhocal==
Tá roinnt míniúchán ann a insítear conas a bronnadh ar Niall a bhuafhocal ''Naoighiallach''( (.i. fear a bhfuil naonúr giall aige). 

* Sa sága ''[[Anbhás Néill Naoighiallaigh]]'', deirtear go bhfuair sé cúigear giall ó chúigí na hÉireann ([[Uladh]], [[Connacht]], [[Laighean]], [[Mumhan]] agus [[Contae na Mí|Midhe]]), agus giall amháin ó gach aon cheann desna [[Alba|hAlbanaigh]], na [[Sacsanaigh]], na [[An Bhreatain|Briotanaigh]] agus na [[An Fhrainc|Fraince]].&lt;ref name=&quot;death&quot;&gt;Tom Peete Cross &amp; Clark Harris Slover (eags.), [http://www.maryjones.us/ctexts/niall.html &quot;The Death of Niall of the Nine Hostages&quot;], ''Ancient Irish Tales, 1936, ll. 514–517&lt;/ref&gt;
* Deir Céitinn go bhfuair sé cúigear ó na cúigí agus ceathrar ó Albain.&lt;ref name=&quot;keating&quot; /&gt;
* Molann O'Rahilly gur thug ríocht [[Oirialla|na nOiriall]] (déantóirí-giall), tuath bunaithe i rith ghabhálacha Uí Néill i nUlaidh'', naonúr giall dó.  Bhí an ríocht úd faoi smacht Chruithnigh na hUladh go dtí gur ionghabh Niall í. Tugann sé faoi ndeara go deir ''[[Leabhar na gCeart]]'' nach raibh de dhualgas ag an ríocht ach naonúr giall a thabhairt d'Ard-Rí na hÉireann.&lt;ref name=&quot;orahilly&quot; /&gt;

==Craobh ghinealaigh==
{{familytree/start}}
{{familytree | | TUA | |TUA='''[[Túathal Techtmar]]'''}}
{{familytree | | |!| | |}}
{{familytree | | FED | |FED='''[[Fedlimid Rechtmar]]'''}}
{{familytree | | |!| | |}}
{{familytree | | CON | |CON='''[[Conn Cétchathach]]'''}}
{{familytree | | |)|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|.|}}
{{familytree | | AMC | | Mac | | Mac | | Mac | | Mac |AMC='''[[Art mac Cuinn]]'''|Mac=Mac}}
{{familytree | | |!| | |}}
{{familytree | | CMA | |CMA='''[[Cormac mac Airt]]'''}}
{{familytree | | |!| | |}}
{{familytree | | CBL | |CBL='''[[Cairbre Lifechair]]'''}}
{{familytree | | |!| | |}}
{{familytree | | FAS | |FAS='''[[Fíachu Sroiptine]]'''}}
{{familytree | | |!| | |}}
{{familytree | | MDT | |MDT='''[[Muiredach Tirech]]'''}}
{{familytree | | |`|-|-|-|-|-|.}}
{{familytree | MON |~|~|~|y| EOM |~|~|~|~|y| CAR |MON=[[Mongfind]]|EOM='''[[Eochaid Mugmedon]]'''|CAR=[[Cairenn]]}}
{{familytree | | |,|-|-|-|+|-|-|-|.| | | |)|-|-|-|.|}}
{{familytree | | BRI | | FIA | | AIL | | NIA | | FER |BRI=[[Brion (Irish)|Brión]]|FIA=Fiachrae|AIL=Ailill|NIA='''Niall Noígíallach'''|FER=Fergus}}
{{familytree | | |,|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|+|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|.| }}
{{familytree | | CNG | | END | | EOG | | COR | | LEO | | MAI | | CRE | | FIA |CNG=[[Conall Gulban]]|END=Endae (of [[List of Irish clans in Ulster|Cenél Énda]])|EOG=[[Eógan mac Néill|Eogan]]|COR=[[Coirpre mac Néill|Coirpre]]|LEO='''[[Lóegaire mac Néill|Lóegaire]]'''|MAI=[[Maine of Tethba|Máiné]]|CRE=[[Conall Cremthainne]]|FIA=[[Fiachu mac Néill|Fiachu]]}}
{{Familytree | | | | | | | | | | |!| | | |!| | | |!| | | | | |,|-|^|-|.| }}
{{Familytree | | | | | | | | | | MUR | | COR | | LUG | | | | FER | | ARD | | | | | |MUR=[[Muiredach mac Eógain|Muirdeach]]|COR=Cormac Caech|LUG='''[[Lughaid mac Loeguire]]'''|FER=Fergus Cerrbel|ARD=[[Ardgal mac Conaill|Ardgal]]}}
{{Familytree | | | | | | | | | | |!| | | |!| | | | | | | | | |!| | }}
{{Familytree | | | | | | | | | | MUR | | TUA | | | | | | | | DIA | | | | | | | | | | | | | | | | |MUR='''[[Muirchertach mac Ercae]]'''|TUA='''[[Tuathal Máelgarb]]'''|DIA='''[[Diarmait mac Cerbaill]]'''}}
{{familytree/end}}

==Síniú ADN==
Mar thoradh de hipitéis 2006 le Moore et al.,&lt;ref&gt;{{
cite book |
last1 = Moore |
first1 = LT |
last2 = McEvoy |
first2 = B |
last3 = Cape |
first3 = E |
last4 = Simms |
first4 = K |
last5 = Bradley1 |
first5 = DG |
year = 2006 |
title = A Y-Chromosome Signature of Hegemony in Gaelic Ireland | url = https://archive.org/details/sim_american-journal-of-human-genetics_2006-02_78_2/page/334 |
pmc = 1380239 |
volume = 78|
journal = [[American Journal of Human Genetics]] |
pages = 334&amp;ndash;338 |
postscript = |
pmid = 16358217 |
doi = 10.1086/500055
}}&lt;/ref&gt; a mhaígh gur aimsíodh síniú Y-crómasómach Néill, thosaigh iriseoirí pop-eolaíochta agus comhlachtaí tástála ghéinitigh ag cur an smaoinimh chun cinn gur de shliocht Néill iad na milliúin fear inniu beo.&lt;ref&gt;e.g. ''[https://www.irishtimes.com/news/science/the-genetic-imprint-of-niall-of-the-nine-hostages-1.1771373 The genetic imprint of Niall of the Nine Hostages]'', The Irish Times,
Aoife McLysaght, 24 Abr 2014&lt;/ref&gt;  Cuireann dátú níos déanaí an haplaitíopa agus SNP-sóchán M222 comhréire le fios go tréan, gur sleachta iad gach fear leis an síniú seo d'fhear amháin a mhair roinnt míle bliain ó shin, sár i bhfad roimh saol Néill, go bunúsach ag nochtadh an fhírinne faoin &quot;hipitéis Néill&quot;.&lt;ref&gt;Howard, W.E. agus McLaughlin, J.D., A dated phylogenetic tree of M222 SNP haplotypes: exploring the DNA of Irish and Scottish surnames and possible ties to Niall and the Uí Néill kindred, in ''Familia: Ulster Genealogical Review'', 2011, ll. 27, 33.&lt;/ref&gt;  Dá mba phearsa ón bhfíorshaol é Niall, d'fhéadfadh é gur bhall den ginealach seo ba ea é, ach ní soiléir é.  Is suntasach é go bhfuil a lán clanna Uí Néill agus Mhic Sheáin ann a bhfuil as sliocht éagsúil eile.{{fact|date=April 2019}}

==Foinsí==
* {{cite book |
first = Edel |
last = Bhreathnach |
title = The Kingship and Landscape of Tara |
place = Baile Átha Cliath |
publisher = Four Courts Press |
year = 2005|
isbn = 1-85182-954-7
}}
* {{cite book |
first = Bernard |
last = Burke |
title = Burke's Irish family records |
place = Londain |
publisher = Burke's Peerage |
year = 1976 |
isbn = 0-85011-018-1
}}
* {{cite book |
first = Francis John |
last = Byrne |
author-link = Francis John Byrne |
title = ''Irish Kings and High-Kings'' | url = https://archive.org/details/irishkingshighki00byrn_0 |
place = Baile Átha Cliath |
publisher = Four Courts Press |
year = 2001 |
isbn = 1-85182-196-1
}}
* [[Thomas Charles-Edwards]], {{cite book |
first = Thomas |
last = Charles-Edwards |
author-link = Thomas Charles-Edwards |
title = ''Early Christian Ireland'' |
publisher = Cambridge University Press |
year = 2007 |
isbn = 978-052136395-2
}}
* [[Tom Peete Cross|Cross, Tom Peete]] agus Clark Harris Slover (eag.), [http://www.maryjones.us/ctexts/eochaid.html &quot;The Adventures of the Sons of Eochaid Mugmedon&quot;], in ''Ancient Irish Tales''. Henry Holt and Company, 1936, ll. 508–513.
* Ambassador [[Walter Curley]], ''Vanishing Kingdoms: The Irish Chiefs and their Families''. Dublin: Lilliput Press. 2004.
* [[Myles Dillon]], ''The Cycles of the Kings'', Oxford, 1946, (leagan de Four Courts Press, 1995.)
* Duffy, Seán (eag.), ''Medieval Ireland: An Encyclopedia''. Routledge. 2005.
* {{cite book |
first = Elizabeth |
last = FitzPatrick |
title = Royal Inauguration in Gaelic Ireland c. 1100–1600: A Cultural Landscape Study |
publisher = Boydell Press |
year = 2004 |
url = https://books.google.com/?id=cscQwIzZr70C |
isbn = 978-184383090-0
}}
* [[Patrick Weston Joyce]], [https://books.google.com/books?id=kVQTAAAAQAAJ A Social History of Ancient Ireland, Vol. I] agus [https://books.google.com/books?id=Iz0TAAAAQAAJ A Social History of Ancient Ireland, Vol. II]. Longmans, Green, and Co.,  1903.
* [[Seathrún Céitinn]], le David Comyn agus Patrick S. Dinneen (aistr.), ''[http://celt.ucc.ie/published/T100054/index.html The History of Ireland by Geoffrey Keating]''. 4 Iml. Londain: David Nutt for the Irish Texts Society, 1902–14.
* Foster, Roy (eag.), ''The Oxford Illustrated History of Ireland''. Oxford University Press. 2001.
* Joynt, Maud (eag. &amp; aistr.), &quot;[https://www.jstor.org/pss/30005640 Echtra Mac Echdach Mugmedóin]&quot;, in ''[[Ériu (iriseán)|Ériu]] 4'' (1910), ll. 91–111.
* Koch, John T. (eag.), ''Celtic Culture: A Historical Encyclopedia''. 5 imleabhar nó eleabhar. ABC-CLIO. 2006.
* MacKillop, James, ''A Dictionary of Celtic Mythology'', Oxford, 1998.
* [[Edward MacLysaght]], ''Irish Families: Their Names, Arms and Origins''. Irish Academic Press, 4ú eagrán, 1998.
* Mac Niocaill, Gearóid, ''Ireland before the Vikings''. Dublin: Gill and Macmillan, 1972.
* [[Kuno Meyer]] (eag.), [http://www.ucc.ie/celt/published/G105005/index.html &quot;The Laud Genealogies and Tribal Histories&quot;], in ''Zeitschrift für Celtische Philologie 8''. Halle/Saale, Max Niemeyer, 1912., ll. 291–338.
* Moore, Laoise T., Brian McEvoy, Eleanor Cape, Katharine Simms agus Daniel G. Bradley, [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1380239/pdf/AJHGv78p334.pdf &quot;A Y-Chromosome Signature of Hegemony in Gaelic Ireland.&quot;] ''The American Journal of Human Genetics'' 78 (Feabhra 2006), ll. 334–338.
* Ó Canann, Tomás G., [https://web.archive.org/web/20080613220758/http://www.rsai.ie/index.cfm?action=obj.display&amp;obj_id=165 Book Review: Brian Lacey, ''Cenél Conaill and the Donegal Kingdoms, AD 500–800''], [[Royal Society of Antiquaries of Ireland]]
* [[Donnchadh Ó Corráin]] (eag.), ''[http://www.ucc.ie/celt/published/G105003/index.html Genealogies from Rawlinson B 502]''. University College, Cork: Corpus of Electronic Texts, 1997.
* Ó Corráin, Donnchadh, ''Ireland before the Normans''. Baile Átha Cliath: Gill and Macmillan, 1972.
* [[Dáibhí Ó Cróinín]] (eag.), ''A New History of Ireland: Prehistoric and Early Ireland, Vol. 1''. Oxford University Press, 2005.
* [[John O'Donovan]] (eag. agus aistr.), [[Annála na gCeithre Máistrí|Annala Rioghachta Eireann. Annals of the Kingdom of Ireland by the Four Masters, from the Earliest Period to the Year 1616]]. 7 iml. [[Acadamh Ríoga na hÉireann]], Baile Átha Cliath, 1848–51, 2a eagrán, 1856.
* [[Standish Hayes O'Grady]] (eag. agus aistr.), &quot;Death of Crimthann son of Fidach, and of Eochaidh Muighmedóin's three sons: Brian, Ailill, Fiachra&quot;, in [https://books.google.com/books?id=G-QGAAAAYAAJ Silva Gadelica] Williams and Norgate, 1892, ll. 373–378. (le fall ar [http://www.maryjones.us/ctexts/crimthann.html maryjones.us])
* O'Grady, Standish H. (eag. agus aistr.), &quot;The Story of Eochaidh Muighmedóin's Sons&quot;, in [https://books.google.com/books?id=G-QGAAAAYAAJ Silva Gadelica] Williams and Norgate, 1892, ll. 368–373.
* [[John O'Hart]], [https://books.google.com/books?id=elNmAAAAMAAJ Irish Pedigrees]. Baile Átha Cliath, 5ú eagrán, 1892.
* [[T.F. O'Rahilly]], ''Early Irish History and Mythology''. [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]], 1946.
* Richter, Michael, ''Medieval Ireland: The Enduring Tradition''. Palgrave Macmillan. 1996.
* [[Whitley Stokes]] (eag. agus aistr.), &quot;Aided Chrimthaind Maic Fhidaig: The Death of Crimthann mac Fidaig&quot;, in ''Revue Celtique 24'', 1903, ll. 172–189.
* Stokes, Whitley (eag. agus aistr.), &quot;Echtra Mac nEchach Muigmedóin: The Adventures of the Sons of Eochaid Muigmedóin&quot;, in ''Revue Celtique 24'', 1903, ll. 190–207.
* Welch, Robert (eag.) with Bruce Stewart, ''The Oxford Companion to Irish Literature'', Oxford University Press, 1996.

==Naisc sheachtracha==
* [http://www.dil.ie/ eDIL: electronic Dictionary of the Irish Language]
* [https://web.archive.org/web/20080507075211/http://www.hastings.edu/academic/english/kings/Aided_Chrimthainn_meic_Fhidaig.htm Aided Chrimthainn meic Fhidaig 7 Trí Mac Echach Muigmedóin]
* [https://web.archive.org/web/20081120081316/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Echtra_Mac_nEchach_Muigmedoin.htm Echtra Mac nEchach Muigmedóin]
* [https://web.archive.org/web/20081120065432/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Aided_Neill.html Aided Néill Noígíallaig]
* [https://web.archive.org/web/20081007000905/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Orcuin_Neill.html Orcuin Néill Noígíallaig]
* [https://web.archive.org/web/20081120075004/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Baile_Chuinn.html Baile Chuinn Cétchathaigh]
* [http://www.magoo.com/hugh/irishkings.html Irish Kings]
* [http://www.angelfire.com/ego/et_deo/irishkings.wps.htm High Kings of Ireland]
* [http://www.vanhamel.nl/codecs/Echtra_mac_nEchach_Muigmed%C3%B3in Echtra mac nEchach bibliography]

==Tagairtí==
{{reflist}}


{{s-start}}
{{succession box|
roimh = ''[[Crimthann mac Fidaig]]'' |
teideal = [[Ard-Rí na hÉireann]] |
tar éis = ''[[Nath Í mac Fiachrach|Nath Í]]'' |
bliain = [[Foras Feasa ar Éirinn|FFÉ]] 368–395&lt;br&gt;[[Annála na gCeithre Máistrí|ACM]] 378–405 |
}}
{{s-end}}

{{DEFAULTSORT:Niall Noigiallach}}

[[Catagóir:Connacht]]
[[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]]
[[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]]
[[Catagóir:Ríthe na Teamhrach]]</text>
      <sha1>b3dju8gs5x8z8w1gv985fguzmm9gc32</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1310818</id>
      <parentid>1310797</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T21:32:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tagairtí */Catagóir</comment>
      <origin>1310818</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="29840" sha1="ilpa7159x5oqrrg3abfgvsqpt3hgex9" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Ard-Rí leathstairiúil na hÉireann ab ea '''Niall Naoighiallach''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Níall Noígíallach'''), sinsear mhuintir [[Uí Néill]] a bhí i gceannas ar thaobh tuaiscirt na [[Éire|hÉireann]] ón 6ú dtí an 10ú haois.

De réir annála Gaelacha, bhí sé i réim i ndeireadh na 4ú agus go luath sa 5ú haoiseanna, cé go measann scoláirí an lae inniu go raibh sé ann leathchéad bhliain níos déanaí. Is amhlaidh gurbh fhíordhuine ab ea é, ach meastar gur seanscéalach é an chuid is mó den eolais atá againn faoi.

==Stairiúlacht==
Is féidir beathaisnéis Néill a chruthú ó fhoinsí amhail is an mír &quot;Rolla na Ríthe&quot; den ''[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]'' (11ú haois), ''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'' (tiomsaithe sa 17ú haois), croinicí amhail is ''[[Foras Feasa ar Éirinn]]'' (1634), agus seanscéalta amhail is &quot;''[[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]''&quot; agus &quot;''[[Anbhás Néill Naoighiallaigh]]''&quot; (11ú haois).  Scríobhadh na foinsí seo fada i ndiaidh ré Néill, agus is beag mheas a bhfuil ar a leithéid ó thaobh na staire de.

Ar bhunús tábhacht a mhac agus a gharmhac, creidtear gur phearsa stairiúil é,&lt;ref name=byrne&gt;Francis J. Byrne, ''Irish Kings and High-Kings'', Second Edition, Dublin: Four Courts Press, 2001, {{ISBN|9781851821969}}&lt;/ref&gt; ach níl a lán inste faoi sna luath-[[Annála na hÉireann|annála]]. Cuireann na ''h[[Annála Inis Faithlinn]]'' dáta lena bhás roimh 382, agus ''[[Chronicon Scotorum]]'' go 411.&lt;ref name=hughes&gt;Kathleen Hughes, &quot;The church in Irish society, 400–800, in Dáibhí Ó Cróinín (eag.), ''A New History of Ireland Vol I: Prehistoric and Early Ireland'', Oxford University Press, 2005, ll. 306–308&lt;/ref&gt;  Cuireann ''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'' dáta lena réim idir 379–405,&lt;ref&gt;''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'', [http://www.ucc.ie/celt/published/G100005A/text031.html M378-405]&lt;/ref&gt; agus an croineolaíocht i ''bh[[Foras Feasa ar Éirinn]]'' idir 368–395.&lt;ref name=&quot;keating&quot;&gt;''[[Foras Feasa ar Éirinn]]'', [http://www.ucc.ie/celt/published/G100054/ CELT] ([http://www.ucc.ie/celt/published/T100054/text058.html 1.48], [http://www.ucc.ie/celt/published/T100054/text059.html 1.49], [http://www.ucc.ie/celt/published/T100054/text060.html 1.50], [http://www.ucc.ie/celt/published/T100054/text061.html 51], [http://www.ucc.ie/celt/published/T100054/text062.html 52])&lt;/ref&gt;  Tá Niall luaite faoin ainm “Niell” ar [[Liosta_Ard-Ríthe_na_hÉireann#Ard-Ríthe,_Buile_Choinn|liosta ard-ríthe]] darb ainm [[Baile Chuinn Chétchathaig|Baile Choinn Chéadchathaigh]].

[[Íomhá:Eskaheen_Old_Church_West_Gable_Plaque_2014_09_10.jpg|mion|Plaic chuimhneacháin i gcuimhne ar Eoghan mac Néill i Sheaneaglais Uisce Chaoin i gContae Doire]]

Tuairiscíonn na luathannála, ámh, gníomhaíochtaí a mhac idir 429 agus 516, achar go mídhealraitheach fada d'aon ghlúin amháin.  Creideann príomhscoláirí amhail is Kathleen Hughes&lt;ref name=hughes /&gt; agus Francis J. Byrne&lt;ref name=byrne /&gt;&lt;sup&gt;:78&amp;#8209;79&lt;/sup&gt; dá bharr gur cuireadh siar imeachtaí de dheireanach sa 5ú haois, chun dáta chomh luath agus is féidir do theacht [[Naomh Pádraig|Naomh Pádraig]] a riar air, agus mar thoradh ag brú Néill ar ais leathchéad bhliain.  Deir Hughes &quot;Caithfidh go bhfuair Niall féin bás roimh lár na 5ú haoise&quot;.&lt;ref name=hughes /&gt; Is níos cruinne é Byrne, mar an gcéanna le James Carney, a mholann dáta c. 452 lena bhás.&lt;ref name=byrne /&gt;&lt;sup&gt;:81&lt;/sup&gt;  Tugann mionstaidéar ar hAnnála Éireannacha, go háirithe i nAnnála Uladh, agus na dátaí le fáil iontu ar a cailleadh daoine dá shliocht, Uí Néill, tacaíocht don smaoineamh seo:

* A mhic: [[Lóegaire mac Néill]] († 463), [[Eógan mac Néill]] († 465) [[Conall Gulban]] († 464), [[Conall Cremthainne]] († 475), [[Coirpre mac Néill]] († 500) agus [[Fiachu mac Néill]] (c. 510/516).
* A gharmhic: [[Muiredach mac Eógain]] († 489), [[Lugaid mac Lóegairi]] († 507), [[Ardgal mac Conall Criamtham]] († 520/523)
* A fhionnóí: [[Muircheartach mac Muireadaigh]] (Mac Ercae) († 534), [[Túathal Máelgarb]] († 544) agus [[Diarmait mac Cerbaill]] († 565)

Molann T. F. O'Rahilly gurbh iad Niall agus a mhic ba chúis le deighilt ríocht ársa na n[[Uladh]] agus le cruthú ríochta [[Tír Chonaill]] agus [[Tír Eoghain (ríocht)|Tír Eoghain]], agus an foríocht [[Airgíalla|Oirialla]].&lt;ref name=orahilly&gt;T. F. O'Rahilly, ''Early Irish History and Mythology'', [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]], 1946&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;:222&amp;#8209;232&lt;/sup&gt; De réir O'Rahilly agus Byrne, caomhnaíonn na foinsí liteartha, bíodh is deireanach agus gan bhun ná barr, fíorthraidisiúin go raibh Niall i gceannas ruathar ar [[An Bhreatain|an mBreatain]], agus gur éag sé i rith cinn amháin.&lt;ref name=byrne /&gt;&lt;sup&gt;:76&amp;#8209;78&lt;/sup&gt;&lt;ref name=orahilly /&gt;&lt;sup&gt;:220&lt;/sup&gt;

Cuirtear Niall sa liosta traidisiúnta [[Ard-Ríthe na hÉireann]].  Creidtear anois gur tógán bréagstairiúil den 8ú haois AD é an liosta seo, nár tháinig i bhfeidhm go dtí [[Mael Seachlainn I]] sa 9ú haois.  Rinneadh áibhéil ar stádas Néill dála tábhacht pholaitiúil an ríshleachta a bhunaigh sé.&lt;ref name=byrne /&gt;&lt;sup&gt;:70&lt;/sup&gt;

==Óige==
{{Príomhalt|Echtra Mac nEchach Muigmedóin}}

Tá cuntas miotaseolaíochta ar ghinealach, breith agus óige Néill ar fáil sa sága, ''Echtra Mac nEchach Muigmedóin'', a scríobhadh san 11ú haois. De réir foinsí ón Mheánaois, meastar gur rí na Teamhrach ba ea a athair, Eochaid Mugmedón, cé nach bhfuil sé luaite i mBaile Chuinn Chétchathaig. 

Bhí cúigear mac ag [[Eochaid Mugmedon|Eochaidh]]: ceathrar ([[Brión mac Echach Muigmedóin|Brian]], [[Ailill mac Echach Mugmedóin|Ailill]], [[Fiachra]] agus Fearghas) lena chéad bhean chéile [[Mongfind|Mongfionn]], deirfiúr rí na [[Mumhan]], [[Crimthann mac Fidaig]]; agus Niall, lena dara céile [[Caireann|Caireann Chasdubh]], iníon ''Sachell Balb'', rí na [[Sacsanaigh|Sacsanach]].  

Is iad Brión, Fiachra agus Ailill sinsir Uí Bhriúin, Uí Fhiachrach agus Uí Ailealla faoi seach. Ba iad Uí Bhriúin an sliocht ba chumhachtaí de na teaghlaigh móra le rá sin, agus bhí a lán ríthe ar Chonnachta le linn na tréimhse Meánaoisigh a raibh den shliocht seo iad. Ní raibh ach tábhacht áitiúil ag sliocht an bheirt deartháireacha eile agus ní raibh tionchar acu ar cúrsaí móra polaitíochta i ríocht na gConnacht. Ní fios cad a tharla do shliocht an cheathrú dearthár, Fergus Cáechán.

Agus Cairenn torrach le Niall, chuir Mongfionn éadmhar iachall uirthi obair throm a dhéanamh, ag súil go gcaille sí an leanbh.  Thóg sí an leanbh ar an saol agus sí ag tarraingt uisce, ach le heagla roimh Mhongfionn, d'fhág sí an leanbh lasmuigh ar an talamh, gan chosaint roimh na héin.  Tharrtháil [[Torna Éices|Torna]], file, an leanbh áfach.  Agus Niall fásta, d'fhill sé go [[Teamhair|Teamhraigh]] agus tharrtháil sé a mháthair óna sclábhaíocht.&lt;ref name=&quot;sons&quot;&gt;Tom Peete Cross &amp; Clark Harris Slover (eag.), [http://www.maryjones.us/ctexts/eochaid.html &quot;The Adventures of the Sons of Eochaid Mugmedon&quot;], ''Ancient Irish Tales, 1936, ll. 508–513&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Echtra Mac nEchach'', aistr. Le John Carey, in ''The Celtic Heroic Age: Literary Sources for Ancient Celtic Europe &amp; Early Ireland &amp; Wales'', eag. Le John T. Koch agus John Carey, Celtic Studies Publications, 1, 4ú eagrán (Aberystwyth: Celtic Studies Publications, 2003), ll. 203–208.&lt;/ref&gt;

Cé go bhfuil sé mí-aimseartha gur Shacsanach í máthair Néill, molann O'Rahilly gur fréamhaithe ó ''[[Carina]]'' na Laidine is ea an t-ainm Caireann, agus go bhfuil sé sochreidte gur Rómhán-Briotanach í.&lt;ref name=orahilly /&gt; Deir Céitinn nár Shacsanach ach &quot;iníon rí na Breataine&quot; í.&lt;ref name=&quot;keating&quot; /&gt;  

Is amhlaidh gur phearsa osnádúrtha í Mongfionn ar dtús. Sa sága ''Anbhás Chriomthainn mhic Fhiadhaigh'', deirtear gur ''Féile Mhongfionn'' a ghlaoití go minic ar fhéile na [[Samhain|Samhna]], agus deirtí paidreacha di ar Oíche Shamhna.&lt;ref name=&quot;crimthann&quot;&gt;[http://www.maryjones.us/ctexts/crimthann.html &quot;The Death of Crimthann son of Fidach&quot;]&lt;/ref&gt;

==Teacht i réim==
Sula n-éireodh Niall ró-gheann leis na huaisle, d'éiligh Mongfionn go gceapfadh Eochaid a chomharba, ag súil go dtaga a sliocht féin chun cinn.  D'iarr Eochaidh ar an [[draoi]], Sithcheann an fhadhb a réiteach, agus shocraigh sé ar chomórtas do na deartháireacha.  Dhruid sé an doras orthu i dtigh a chuir sé trí thine, ag insint dóibh cibé rud gurbh fhéidir leo a shábháil, agus go dtabharfadh breithiúnas orthu bunaithe ar na rudaí siúd. Tháinig Niall amach ag iompar inneonach, agus measadh gur níos fearr é ná Brión le hord, Fiachra le boilg agus tobán leanna, Ailill le ciste gaiscí, agus Fearghas le beart adhmaid. Dhiúltaigh Mongfionn an cinneadh a ghlacadh.

Thóg Sithchenn na deartháireacha leis go dtí an gabha, a rinne gaiscí dóibh agus chuir sé amach iad ag seilg. Chuaigh gach deartháir duine ar dhuine ag lorg uisce, agus d'aimsigh [[tobar]] faoi chosaint [[Cailleach colach|cailligh colaigh]], a d'éiligh póg ar son uisce.  Dhiúltaigh Fearghas agus Ailill, agus d'fhill síad agus a ndá láimh chomh fada le chéile. Thug Fiachra póigín di, ach níor leor chun í a shásamh.  Níor phóg í mar ba chóir ach Niall, agus nochtadh í mar chailín álainn, Flaitheas na hÉireann. Bhronn sí ar Niall ní amháin uisce ach chomh maith ríogacht le go leor glúnta – bheadh seisir is fiche dá sliocht ina n-Ard-Ríthe. Bronnadh mionghinealach ar Fhiachra – bheadh beirt dá shliocht, [[Nath Í mac Fiachrach|Nath Í]] agus [[Ailill Molt]], ina n-Ard-Ríthe.&lt;ref name=&quot;sons&quot; /&gt;

I seanscéal eile, ní raibh an comharbacht socraithe nuair a fuair Eochaidh bás, agus thóg Criofann, deartháir Mhongfionn, an choróin.  Agus é thar lear in Albain ámh, ghlac mic Mhongfionn seilbh ar Éirinn. D'fhill Criofann Ireland hÉirinn, agus é ar intinn aige '' give battle. Bhí fleadh Mongfind, um síocháin a chur chun cinn mar dhea idir a deartháir agus a mic, ag a chuir sí ar an mbord deoch nimhe do Chriofann.  Dhiúltaigh sé í a ól mura n-ólfadh sise; d'ól siad agus d'éag siad beirt. Tháinig Niall i gcoróin agus Brión a cheann taca.&lt;ref name=&quot;crimthann&quot;/&gt;

I leagan eile fós, rinne Mongfionn iarracht nimh a thabhairt do Niall, ach thóg sí féin an nimh trí thaisme.&lt;ref name=&quot;mackillop&quot;&gt;James MacKillop, ''Dictionary of Celtic Mythology'', 1998, ll. 305–306&lt;/ref&gt;

==Cogadh cathartha==
Agus Niall ina Ard-Rí, chuir a dheartháireacha fúthu ríthe áitiúla.  Bhí Brión i réim i gcúige Connacht, ach chuaigh Fiachra i mbun cogaidh ina éadan. Chloígh Brión Fiachra agus thug sé do Niall mar prisoner to Niall. Lean Nath Í mac Fiachra an cogadh agus dá deireadh mharaigh sé Brión. Scaoil  Niall saor Fiachra, a rinneadh ina rí na gConnacht agus crann taca Néill.

Chuaigh Fiachra agus Ailill i mbun cogaidh ansin in éadan Eochaid mac Criofain, rí na Mumhan. Chloígh siad é, ach gortaíodh Fiachra sa chath agus d'éag sé dá chneácha tamaillín ina dhiaidh. Chuaigh fir na Mumhan ar ais chun cogaidh, ghabh siad Ailill agus ghearr as a chéile é, agus lean an cogadh idir Mumhain agus Connachta ar feadh na mblianta.&lt;ref name=&quot;crimthann&quot;/&gt;

==Bás==
De réir ''[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]'', bhí Niall i mbun cogaidh le rí na [[Laighean]], ''[[Énnae Cennsalach]]'', mar gheall ar an [[bóraimhe|mbóraimhe]].&lt;ref name=&quot;LGE&quot;&gt;R. A. Stewart MacAlister (eag. &amp; aistr.), ''Lebor Gabála Érenn'' Part V, Irish Texts Society, 1956, lch. 349&lt;/ref&gt;  i ngach foinse, [[Eochaid mac Énnai|Eochaidh mac Éanna]] ab ea marfóir Néill, cé nach ionann na sonraí.  

Tá na foinsí ar an intinn go bhfuair Niall bás thar lear. Sa leagan is luaite den ''Leabhar Gabhála'', insítear gur mharaigh Eochaidh é ar [[Muir nIocht|Mhuir nIocht]], agus ag rá i leaganacha níos deireanaí go raibh Niall i mbun ionsú [[An Bhriotáin|na Briotáine]] ag an am.  Deir Céitinn, ag lua Bheathaisnéis Naomh Pádraig, go raibh Niall i gceannas ar ruathair Ghaelacha ar Bhreatain Rómhánach, agus le linn céad dóibh, fuadaíodh Pádraig agus a dheirfiúracha.  Meastar Céitinn gurb ionann na ruathair seo agus iad luaithe ag [[Gildas]] agus [[Bede]], agus óir go ndeir roinnt foinsí gur fuadaíodh Pádraig ón mBriotáin, bhain sé as seo go caithfeadh go raibh Niall i mbun ruathair ar an mór-roinn chomh maith.&lt;ref name=&quot;keating&quot; /&gt;

Sa sága ''[[Anbhás Néill Naoighiallaigh]]'', insítear gur éirigh Eochaidh ina namhaid nuair a dhiúltaigh file Néill, ''[[Laidcenn mac Bairchid]]'', fáilte roimhe. Chuaigh sé i mbun cogaidh agus scrios sé dún an fhile, ag marú a mhic, Leat&lt;ref name=&quot;death&quot;/&gt; (De réir Céitinne, draoi ab ea Laoicheann, agus gur mharaigh Eochaidh a mhac as ucht masla cainte).&lt;ref name=&quot;keating&quot;/&gt; Mar chúiteamh, chum Laoicheann aoir ar na Laighin, agus dá bharr níor fhás ná grán ná féar ná duilleoga ar feadh bliana.

Chuaigh Niall ansin i mbun cogaidh in éadan na Laighean, agus rinneadh síocháin ar an gcoinníol go dtabharfadh Eochaidh ar láimh.  Cheangail Niall Eochaidh le slabhra de ghallán agus chuir sé naonúr gaiscíoch chun é a bhású. Bhris Eochaidh a shlabhra ámh agus mharaigh sé an naonúr leis. Mharaigh sé Laoicheann ansin, ag caidreamh cloiche ina éadan isteach.  Chuir Niall ar deoraíocht go hAlbain é.

As seo amach, tá an scéal sách trína chéile. Chuaigh Niall i mbun cogaidh san Eoraip chomh fhad is na hAlpa, agus chuir na Rómhánaigh ambasadóir chuige chun socrú leis. Go tobann, insítear go raibh Niall os comhair thionól Bhaird na [[Na Cruithnigh|gCruithneach]] in Albain, air a maraíodh le saighead é, scaoilte ag Eochaidh ón taobh eile den ghleann. Deir Céitinn gur scaoil Eochaidh Niall ó bhruach an [[Loire]] i rith a eachtra san Eoraip. D'iompair a ghaiscígh a chorp abhaile, ag tríd seacht gcat ar an slí, agus fuair a athair altrama agus file Torna bás de bhrón. Creidtear gur cuireadh é faoi ag Ochann, darb ainm anois ''[[Faughan Hill]]''&lt;ref&gt;''[https://www.logainm.ie/38222.aspx Faughan Hill]'' ar logainm.ie&lt;/ref&gt; ag Baile Shiurdáin (barúntacht: An Uaimh Íochtarach), cúpla míle siar ón [[An Uaimh|Uaimh]] i g[[Contae na Mí]].&lt;ref name=&quot;mackillop&quot; /&gt;  Tháinig a nia [[Nath Í mac Fiachrach|Nath Í]] i gcomharbacht air.

Molann Byrne go bhfuair Niall bás i mbun ruathair ar an mBreatain Rómhánach. Is amhlaidh go ndearnadh dearmad in Éirinn go raibh na Rómhánaigh i réim sa Bhreatain, agus aistríodh a choimhlintí leis an Impireacht go dtí an mhór-roinn, agus le cois sin ag meascadh an ainm ''Alba'' (ainm ársa don Bhreatain) le ''Elpa'' (Apla), nó tuigthe lena bhrí níos deireanaí ''Alba''.&lt;ref name=&quot;byrne&quot; /&gt;  I ndán den 11ú hais luaite leis an bhfile ''[[Cináed Ua hArtacáin]]'' sa [[Leabhar Laighneach]], deirtear go ndeachaigh Niall i mbun ruathair fair sheacht ar an mBreatain, agus go mharaigh Eochaidh é &quot;thar bhruth ''an'' Mhuir nIocht&quot;.&lt;ref name=&quot;byrne&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Edward Gwynn (eag. &amp; aistr.), [http://www.ucc.ie/celt/published/T106500B/text005.html &quot;Ochan&quot;], ''The Metrical Dindshenchas'', Iml. 2, 1906, ll. 37–41&lt;/ref&gt; I ndán luaite leis an bhfile céanna i ''[[Leabhar na hUidhre]]'', deirtear go ndeachaigh sé faoi sheacht go dtí na hApla.&lt;ref name=&quot;orahilly&quot;/&gt;

==Teaghlach agus sliocht==
De réir Chéitinne, bhí beirt bhan chéile ag Niall: ''Inne'' iníon Lughaí, a rug mac amháin leis, [[Fiachu mac Néill|Fiachu]]; agus ''Rignach'', a rug seachtar leis, [[Lóegaire mac Néill|Laoghaire]], [[Énda mac Néill|Enda]], [[Maine mac Néill|Maine]], [[Eógan mac Néill|Eoghan]], [[Conall Gulban]], [[Conall Cremthainne]] and [[Coirpre mac Néill|Cairbre]].&lt;ref name=&quot;keating&quot; /&gt;  Is sinsir iad na mic úd de mhuintir éagsúla [[Uí Néill]]: Eoghan de [[Cenél nEógain]] agus Conall Gulban de [[Cenél Conaill]], le chéile muintir Uí Néill thuaidh; Fiacha de [[Cenél Fhiachach]], Laoghaire (an rí a deirtear gur thiontaigh Pádraig é) de [[Cenél Laoghaire]], Maine de mhuintir [[Uí Mhaine]], Conall Cremthainne de [[Clann Cholmáin|Chlann Cholmáin]] agus ''[[Síl nÁedo Sláine]]'', agus Coirpre de [[Cenél Chairbre]], le chéile muintir Uí Néill theas.&lt;ref name=&quot;byrne&quot;/&gt;

I measc daoine cáiliúla de shliocht Néill tá a ghar-gar-garmhac -[[Naomh Columbán]], Naomh [[Máel Ruba]], ríthe [[Aileach|Ailigh]], rithe Thír Eoghain, agus ríthe Thír Chonaill.&lt;ref&gt;Byrne, 2001.&lt;/ref&gt;&lt;!--The Scottish [[Clan Ewen of Otter]], Gilchrist; [[Clan Lamont]]; the MacSorleys of Monydrain,&lt;ref name=&quot;Black 2012&quot;&gt; [[#B1|Black (2012)]]; [[#S1|Sellar (1971)]].&lt;/ref&gt; (of [[Clan MacDonald of Dunnyveg]] a branch of [[Clan Donald]]); [[Clan Maclachlan]]; [[Clan MacNeil of Barra]], and the [[Clan Sweeney|MacSweens]] all claim a descent from an Irish prince chlainne [[Uí Néill]], Ánrothán Ua Néill, son of Áed, son of [[Flaithbertach Ua Néill]], Rí Aileach and [[Ceineál Eoghain]], who left Ireland for [[Kintyre]] in the 11th century and died 1036.--&gt; Maíonn clann [[Uí Uigín]] gurb iad na h[[Uí Néill]] theas a sinsir. Maíonn clann [[Uí Ruairc]] gurb é [[Eochaid Mugmedon]] a sinsear, trída mhac Brión (as sin clann [[Uí Briúin]]), leasdeartháir Néill.

==Bunús an bhuafhocal==
Tá roinnt míniúchán ann a insítear conas a bronnadh ar Niall a bhuafhocal ''Naoighiallach''( (.i. fear a bhfuil naonúr giall aige). 

* Sa sága ''[[Anbhás Néill Naoighiallaigh]]'', deirtear go bhfuair sé cúigear giall ó chúigí na hÉireann ([[Uladh]], [[Connacht]], [[Laighean]], [[Mumhan]] agus [[Contae na Mí|Midhe]]), agus giall amháin ó gach aon cheann desna [[Alba|hAlbanaigh]], na [[Sacsanaigh]], na [[An Bhreatain|Briotanaigh]] agus na [[An Fhrainc|Fraince]].&lt;ref name=&quot;death&quot;&gt;Tom Peete Cross &amp; Clark Harris Slover (eags.), [http://www.maryjones.us/ctexts/niall.html &quot;The Death of Niall of the Nine Hostages&quot;], ''Ancient Irish Tales, 1936, ll. 514–517&lt;/ref&gt;
* Deir Céitinn go bhfuair sé cúigear ó na cúigí agus ceathrar ó Albain.&lt;ref name=&quot;keating&quot; /&gt;
* Molann O'Rahilly gur thug ríocht [[Oirialla|na nOiriall]] (déantóirí-giall), tuath bunaithe i rith ghabhálacha Uí Néill i nUlaidh'', naonúr giall dó.  Bhí an ríocht úd faoi smacht Chruithnigh na hUladh go dtí gur ionghabh Niall í. Tugann sé faoi ndeara go deir ''[[Leabhar na gCeart]]'' nach raibh de dhualgas ag an ríocht ach naonúr giall a thabhairt d'Ard-Rí na hÉireann.&lt;ref name=&quot;orahilly&quot; /&gt;

==Craobh ghinealaigh==
{{familytree/start}}
{{familytree | | TUA | |TUA='''[[Túathal Techtmar]]'''}}
{{familytree | | |!| | |}}
{{familytree | | FED | |FED='''[[Fedlimid Rechtmar]]'''}}
{{familytree | | |!| | |}}
{{familytree | | CON | |CON='''[[Conn Cétchathach]]'''}}
{{familytree | | |)|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|.|}}
{{familytree | | AMC | | Mac | | Mac | | Mac | | Mac |AMC='''[[Art mac Cuinn]]'''|Mac=Mac}}
{{familytree | | |!| | |}}
{{familytree | | CMA | |CMA='''[[Cormac mac Airt]]'''}}
{{familytree | | |!| | |}}
{{familytree | | CBL | |CBL='''[[Cairbre Lifechair]]'''}}
{{familytree | | |!| | |}}
{{familytree | | FAS | |FAS='''[[Fíachu Sroiptine]]'''}}
{{familytree | | |!| | |}}
{{familytree | | MDT | |MDT='''[[Muiredach Tirech]]'''}}
{{familytree | | |`|-|-|-|-|-|.}}
{{familytree | MON |~|~|~|y| EOM |~|~|~|~|y| CAR |MON=[[Mongfind]]|EOM='''[[Eochaid Mugmedon]]'''|CAR=[[Cairenn]]}}
{{familytree | | |,|-|-|-|+|-|-|-|.| | | |)|-|-|-|.|}}
{{familytree | | BRI | | FIA | | AIL | | NIA | | FER |BRI=[[Brion (Irish)|Brión]]|FIA=Fiachrae|AIL=Ailill|NIA='''Niall Noígíallach'''|FER=Fergus}}
{{familytree | | |,|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|+|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|.| }}
{{familytree | | CNG | | END | | EOG | | COR | | LEO | | MAI | | CRE | | FIA |CNG=[[Conall Gulban]]|END=Endae (of [[List of Irish clans in Ulster|Cenél Énda]])|EOG=[[Eógan mac Néill|Eogan]]|COR=[[Coirpre mac Néill|Coirpre]]|LEO='''[[Lóegaire mac Néill|Lóegaire]]'''|MAI=[[Maine of Tethba|Máiné]]|CRE=[[Conall Cremthainne]]|FIA=[[Fiachu mac Néill|Fiachu]]}}
{{Familytree | | | | | | | | | | |!| | | |!| | | |!| | | | | |,|-|^|-|.| }}
{{Familytree | | | | | | | | | | MUR | | COR | | LUG | | | | FER | | ARD | | | | | |MUR=[[Muiredach mac Eógain|Muirdeach]]|COR=Cormac Caech|LUG='''[[Lughaid mac Loeguire]]'''|FER=Fergus Cerrbel|ARD=[[Ardgal mac Conaill|Ardgal]]}}
{{Familytree | | | | | | | | | | |!| | | |!| | | | | | | | | |!| | }}
{{Familytree | | | | | | | | | | MUR | | TUA | | | | | | | | DIA | | | | | | | | | | | | | | | | |MUR='''[[Muirchertach mac Ercae]]'''|TUA='''[[Tuathal Máelgarb]]'''|DIA='''[[Diarmait mac Cerbaill]]'''}}
{{familytree/end}}

==Síniú ADN==
Mar thoradh de hipitéis 2006 le Moore et al.,&lt;ref&gt;{{
cite book |
last1 = Moore |
first1 = LT |
last2 = McEvoy |
first2 = B |
last3 = Cape |
first3 = E |
last4 = Simms |
first4 = K |
last5 = Bradley1 |
first5 = DG |
year = 2006 |
title = A Y-Chromosome Signature of Hegemony in Gaelic Ireland | url = https://archive.org/details/sim_american-journal-of-human-genetics_2006-02_78_2/page/334 |
pmc = 1380239 |
volume = 78|
journal = [[American Journal of Human Genetics]] |
pages = 334&amp;ndash;338 |
postscript = |
pmid = 16358217 |
doi = 10.1086/500055
}}&lt;/ref&gt; a mhaígh gur aimsíodh síniú Y-crómasómach Néill, thosaigh iriseoirí pop-eolaíochta agus comhlachtaí tástála ghéinitigh ag cur an smaoinimh chun cinn gur de shliocht Néill iad na milliúin fear inniu beo.&lt;ref&gt;e.g. ''[https://www.irishtimes.com/news/science/the-genetic-imprint-of-niall-of-the-nine-hostages-1.1771373 The genetic imprint of Niall of the Nine Hostages]'', The Irish Times,
Aoife McLysaght, 24 Abr 2014&lt;/ref&gt;  Cuireann dátú níos déanaí an haplaitíopa agus SNP-sóchán M222 comhréire le fios go tréan, gur sleachta iad gach fear leis an síniú seo d'fhear amháin a mhair roinnt míle bliain ó shin, sár i bhfad roimh saol Néill, go bunúsach ag nochtadh an fhírinne faoin &quot;hipitéis Néill&quot;.&lt;ref&gt;Howard, W.E. agus McLaughlin, J.D., A dated phylogenetic tree of M222 SNP haplotypes: exploring the DNA of Irish and Scottish surnames and possible ties to Niall and the Uí Néill kindred, in ''Familia: Ulster Genealogical Review'', 2011, ll. 27, 33.&lt;/ref&gt;  Dá mba phearsa ón bhfíorshaol é Niall, d'fhéadfadh é gur bhall den ginealach seo ba ea é, ach ní soiléir é.  Is suntasach é go bhfuil a lán clanna Uí Néill agus Mhic Sheáin ann a bhfuil as sliocht éagsúil eile.{{fact|date=April 2019}}

==Foinsí==
* {{cite book |
first = Edel |
last = Bhreathnach |
title = The Kingship and Landscape of Tara |
place = Baile Átha Cliath |
publisher = Four Courts Press |
year = 2005|
isbn = 1-85182-954-7
}}
* {{cite book |
first = Bernard |
last = Burke |
title = Burke's Irish family records |
place = Londain |
publisher = Burke's Peerage |
year = 1976 |
isbn = 0-85011-018-1
}}
* {{cite book |
first = Francis John |
last = Byrne |
author-link = Francis John Byrne |
title = ''Irish Kings and High-Kings'' | url = https://archive.org/details/irishkingshighki00byrn_0 |
place = Baile Átha Cliath |
publisher = Four Courts Press |
year = 2001 |
isbn = 1-85182-196-1
}}
* [[Thomas Charles-Edwards]], {{cite book |
first = Thomas |
last = Charles-Edwards |
author-link = Thomas Charles-Edwards |
title = ''Early Christian Ireland'' |
publisher = Cambridge University Press |
year = 2007 |
isbn = 978-052136395-2
}}
* [[Tom Peete Cross|Cross, Tom Peete]] agus Clark Harris Slover (eag.), [http://www.maryjones.us/ctexts/eochaid.html &quot;The Adventures of the Sons of Eochaid Mugmedon&quot;], in ''Ancient Irish Tales''. Henry Holt and Company, 1936, ll. 508–513.
* Ambassador [[Walter Curley]], ''Vanishing Kingdoms: The Irish Chiefs and their Families''. Dublin: Lilliput Press. 2004.
* [[Myles Dillon]], ''The Cycles of the Kings'', Oxford, 1946, (leagan de Four Courts Press, 1995.)
* Duffy, Seán (eag.), ''Medieval Ireland: An Encyclopedia''. Routledge. 2005.
* {{cite book |
first = Elizabeth |
last = FitzPatrick |
title = Royal Inauguration in Gaelic Ireland c. 1100–1600: A Cultural Landscape Study |
publisher = Boydell Press |
year = 2004 |
url = https://books.google.com/?id=cscQwIzZr70C |
isbn = 978-184383090-0
}}
* [[Patrick Weston Joyce]], [https://books.google.com/books?id=kVQTAAAAQAAJ A Social History of Ancient Ireland, Vol. I] agus [https://books.google.com/books?id=Iz0TAAAAQAAJ A Social History of Ancient Ireland, Vol. II]. Longmans, Green, and Co.,  1903.
* [[Seathrún Céitinn]], le David Comyn agus Patrick S. Dinneen (aistr.), ''[http://celt.ucc.ie/published/T100054/index.html The History of Ireland by Geoffrey Keating]''. 4 Iml. Londain: David Nutt for the Irish Texts Society, 1902–14.
* Foster, Roy (eag.), ''The Oxford Illustrated History of Ireland''. Oxford University Press. 2001.
* Joynt, Maud (eag. &amp; aistr.), &quot;[https://www.jstor.org/pss/30005640 Echtra Mac Echdach Mugmedóin]&quot;, in ''[[Ériu (iriseán)|Ériu]] 4'' (1910), ll. 91–111.
* Koch, John T. (eag.), ''Celtic Culture: A Historical Encyclopedia''. 5 imleabhar nó eleabhar. ABC-CLIO. 2006.
* MacKillop, James, ''A Dictionary of Celtic Mythology'', Oxford, 1998.
* [[Edward MacLysaght]], ''Irish Families: Their Names, Arms and Origins''. Irish Academic Press, 4ú eagrán, 1998.
* Mac Niocaill, Gearóid, ''Ireland before the Vikings''. Dublin: Gill and Macmillan, 1972.
* [[Kuno Meyer]] (eag.), [http://www.ucc.ie/celt/published/G105005/index.html &quot;The Laud Genealogies and Tribal Histories&quot;], in ''Zeitschrift für Celtische Philologie 8''. Halle/Saale, Max Niemeyer, 1912., ll. 291–338.
* Moore, Laoise T., Brian McEvoy, Eleanor Cape, Katharine Simms agus Daniel G. Bradley, [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1380239/pdf/AJHGv78p334.pdf &quot;A Y-Chromosome Signature of Hegemony in Gaelic Ireland.&quot;] ''The American Journal of Human Genetics'' 78 (Feabhra 2006), ll. 334–338.
* Ó Canann, Tomás G., [https://web.archive.org/web/20080613220758/http://www.rsai.ie/index.cfm?action=obj.display&amp;obj_id=165 Book Review: Brian Lacey, ''Cenél Conaill and the Donegal Kingdoms, AD 500–800''], [[Royal Society of Antiquaries of Ireland]]
* [[Donnchadh Ó Corráin]] (eag.), ''[http://www.ucc.ie/celt/published/G105003/index.html Genealogies from Rawlinson B 502]''. University College, Cork: Corpus of Electronic Texts, 1997.
* Ó Corráin, Donnchadh, ''Ireland before the Normans''. Baile Átha Cliath: Gill and Macmillan, 1972.
* [[Dáibhí Ó Cróinín]] (eag.), ''A New History of Ireland: Prehistoric and Early Ireland, Vol. 1''. Oxford University Press, 2005.
* [[John O'Donovan]] (eag. agus aistr.), [[Annála na gCeithre Máistrí|Annala Rioghachta Eireann. Annals of the Kingdom of Ireland by the Four Masters, from the Earliest Period to the Year 1616]]. 7 iml. [[Acadamh Ríoga na hÉireann]], Baile Átha Cliath, 1848–51, 2a eagrán, 1856.
* [[Standish Hayes O'Grady]] (eag. agus aistr.), &quot;Death of Crimthann son of Fidach, and of Eochaidh Muighmedóin's three sons: Brian, Ailill, Fiachra&quot;, in [https://books.google.com/books?id=G-QGAAAAYAAJ Silva Gadelica] Williams and Norgate, 1892, ll. 373–378. (le fall ar [http://www.maryjones.us/ctexts/crimthann.html maryjones.us])
* O'Grady, Standish H. (eag. agus aistr.), &quot;The Story of Eochaidh Muighmedóin's Sons&quot;, in [https://books.google.com/books?id=G-QGAAAAYAAJ Silva Gadelica] Williams and Norgate, 1892, ll. 368–373.
* [[John O'Hart]], [https://books.google.com/books?id=elNmAAAAMAAJ Irish Pedigrees]. Baile Átha Cliath, 5ú eagrán, 1892.
* [[T.F. O'Rahilly]], ''Early Irish History and Mythology''. [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]], 1946.
* Richter, Michael, ''Medieval Ireland: The Enduring Tradition''. Palgrave Macmillan. 1996.
* [[Whitley Stokes]] (eag. agus aistr.), &quot;Aided Chrimthaind Maic Fhidaig: The Death of Crimthann mac Fidaig&quot;, in ''Revue Celtique 24'', 1903, ll. 172–189.
* Stokes, Whitley (eag. agus aistr.), &quot;Echtra Mac nEchach Muigmedóin: The Adventures of the Sons of Eochaid Muigmedóin&quot;, in ''Revue Celtique 24'', 1903, ll. 190–207.
* Welch, Robert (eag.) with Bruce Stewart, ''The Oxford Companion to Irish Literature'', Oxford University Press, 1996.

==Naisc sheachtracha==
* [http://www.dil.ie/ eDIL: electronic Dictionary of the Irish Language]
* [https://web.archive.org/web/20080507075211/http://www.hastings.edu/academic/english/kings/Aided_Chrimthainn_meic_Fhidaig.htm Aided Chrimthainn meic Fhidaig 7 Trí Mac Echach Muigmedóin]
* [https://web.archive.org/web/20081120081316/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Echtra_Mac_nEchach_Muigmedoin.htm Echtra Mac nEchach Muigmedóin]
* [https://web.archive.org/web/20081120065432/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Aided_Neill.html Aided Néill Noígíallaig]
* [https://web.archive.org/web/20081007000905/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Orcuin_Neill.html Orcuin Néill Noígíallaig]
* [https://web.archive.org/web/20081120075004/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Baile_Chuinn.html Baile Chuinn Cétchathaigh]
* [http://www.magoo.com/hugh/irishkings.html Irish Kings]
* [http://www.angelfire.com/ego/et_deo/irishkings.wps.htm High Kings of Ireland]
* [http://www.vanhamel.nl/codecs/Echtra_mac_nEchach_Muigmed%C3%B3in Echtra mac nEchach bibliography]

==Tagairtí==
{{reflist}}


{{s-start}}
{{succession box|
roimh = ''[[Crimthann mac Fidaig]]'' |
teideal = [[Ard-Rí na hÉireann]] |
tar éis = ''[[Nath Í mac Fiachrach|Nath Í]]'' |
bliain = [[Foras Feasa ar Éirinn|FFÉ]] 368–395&lt;br&gt;[[Annála na gCeithre Máistrí|ACM]] 378–405 |
}}
{{s-end}}

{{DEFAULTSORT:Niall Noigiallach}}

[[Catagóir:Connachta]]
[[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]]
[[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]]
[[Catagóir:Ríthe na Teamhrach]]</text>
      <sha1>ilpa7159x5oqrrg3abfgvsqpt3hgex9</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1310824</id>
      <parentid>1310818</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T21:46:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Foinsí */Dib, nasc</comment>
      <origin>1310824</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="30140" sha1="anfghx5sy2wvvd0x3ds9dcn9t7amn4w" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Ard-Rí leathstairiúil na hÉireann ab ea '''Niall Naoighiallach''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Níall Noígíallach'''), sinsear mhuintir [[Uí Néill]] a bhí i gceannas ar thaobh tuaiscirt na [[Éire|hÉireann]] ón 6ú dtí an 10ú haois.

De réir annála Gaelacha, bhí sé i réim i ndeireadh na 4ú agus go luath sa 5ú haoiseanna, cé go measann scoláirí an lae inniu go raibh sé ann leathchéad bhliain níos déanaí. Is amhlaidh gurbh fhíordhuine ab ea é, ach meastar gur seanscéalach é an chuid is mó den eolais atá againn faoi.

==Stairiúlacht==
Is féidir beathaisnéis Néill a chruthú ó fhoinsí amhail is an mír &quot;Rolla na Ríthe&quot; den ''[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]'' (11ú haois), ''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'' (tiomsaithe sa 17ú haois), croinicí amhail is ''[[Foras Feasa ar Éirinn]]'' (1634), agus seanscéalta amhail is &quot;''[[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]''&quot; agus &quot;''[[Anbhás Néill Naoighiallaigh]]''&quot; (11ú haois).  Scríobhadh na foinsí seo fada i ndiaidh ré Néill, agus is beag mheas a bhfuil ar a leithéid ó thaobh na staire de.

Ar bhunús tábhacht a mhac agus a gharmhac, creidtear gur phearsa stairiúil é,&lt;ref name=byrne&gt;Francis J. Byrne, ''Irish Kings and High-Kings'', Second Edition, Dublin: Four Courts Press, 2001, {{ISBN|9781851821969}}&lt;/ref&gt; ach níl a lán inste faoi sna luath-[[Annála na hÉireann|annála]]. Cuireann na ''h[[Annála Inis Faithlinn]]'' dáta lena bhás roimh 382, agus ''[[Chronicon Scotorum]]'' go 411.&lt;ref name=hughes&gt;Kathleen Hughes, &quot;The church in Irish society, 400–800, in Dáibhí Ó Cróinín (eag.), ''A New History of Ireland Vol I: Prehistoric and Early Ireland'', Oxford University Press, 2005, ll. 306–308&lt;/ref&gt;  Cuireann ''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'' dáta lena réim idir 379–405,&lt;ref&gt;''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'', [http://www.ucc.ie/celt/published/G100005A/text031.html M378-405]&lt;/ref&gt; agus an croineolaíocht i ''bh[[Foras Feasa ar Éirinn]]'' idir 368–395.&lt;ref name=&quot;keating&quot;&gt;''[[Foras Feasa ar Éirinn]]'', [http://www.ucc.ie/celt/published/G100054/ CELT] ([http://www.ucc.ie/celt/published/T100054/text058.html 1.48], [http://www.ucc.ie/celt/published/T100054/text059.html 1.49], [http://www.ucc.ie/celt/published/T100054/text060.html 1.50], [http://www.ucc.ie/celt/published/T100054/text061.html 51], [http://www.ucc.ie/celt/published/T100054/text062.html 52])&lt;/ref&gt;  Tá Niall luaite faoin ainm “Niell” ar [[Liosta_Ard-Ríthe_na_hÉireann#Ard-Ríthe,_Buile_Choinn|liosta ard-ríthe]] darb ainm [[Baile Chuinn Chétchathaig|Baile Choinn Chéadchathaigh]].

[[Íomhá:Eskaheen_Old_Church_West_Gable_Plaque_2014_09_10.jpg|mion|Plaic chuimhneacháin i gcuimhne ar Eoghan mac Néill i Sheaneaglais Uisce Chaoin i gContae Doire]]

Tuairiscíonn na luathannála, ámh, gníomhaíochtaí a mhac idir 429 agus 516, achar go mídhealraitheach fada d'aon ghlúin amháin.  Creideann príomhscoláirí amhail is Kathleen Hughes&lt;ref name=hughes /&gt; agus Francis J. Byrne&lt;ref name=byrne /&gt;&lt;sup&gt;:78&amp;#8209;79&lt;/sup&gt; dá bharr gur cuireadh siar imeachtaí de dheireanach sa 5ú haois, chun dáta chomh luath agus is féidir do theacht [[Naomh Pádraig|Naomh Pádraig]] a riar air, agus mar thoradh ag brú Néill ar ais leathchéad bhliain.  Deir Hughes &quot;Caithfidh go bhfuair Niall féin bás roimh lár na 5ú haoise&quot;.&lt;ref name=hughes /&gt; Is níos cruinne é Byrne, mar an gcéanna le James Carney, a mholann dáta c. 452 lena bhás.&lt;ref name=byrne /&gt;&lt;sup&gt;:81&lt;/sup&gt;  Tugann mionstaidéar ar hAnnála Éireannacha, go háirithe i nAnnála Uladh, agus na dátaí le fáil iontu ar a cailleadh daoine dá shliocht, Uí Néill, tacaíocht don smaoineamh seo:

* A mhic: [[Lóegaire mac Néill]] († 463), [[Eógan mac Néill]] († 465) [[Conall Gulban]] († 464), [[Conall Cremthainne]] († 475), [[Coirpre mac Néill]] († 500) agus [[Fiachu mac Néill]] (c. 510/516).
* A gharmhic: [[Muiredach mac Eógain]] († 489), [[Lugaid mac Lóegairi]] († 507), [[Ardgal mac Conall Criamtham]] († 520/523)
* A fhionnóí: [[Muircheartach mac Muireadaigh]] (Mac Ercae) († 534), [[Túathal Máelgarb]] († 544) agus [[Diarmait mac Cerbaill]] († 565)

Molann T. F. O'Rahilly gurbh iad Niall agus a mhic ba chúis le deighilt ríocht ársa na n[[Uladh]] agus le cruthú ríochta [[Tír Chonaill]] agus [[Tír Eoghain (ríocht)|Tír Eoghain]], agus an foríocht [[Airgíalla|Oirialla]].&lt;ref name=orahilly&gt;T. F. O'Rahilly, ''Early Irish History and Mythology'', [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]], 1946&lt;/ref&gt;&lt;sup&gt;:222&amp;#8209;232&lt;/sup&gt; De réir O'Rahilly agus Byrne, caomhnaíonn na foinsí liteartha, bíodh is deireanach agus gan bhun ná barr, fíorthraidisiúin go raibh Niall i gceannas ruathar ar [[An Bhreatain|an mBreatain]], agus gur éag sé i rith cinn amháin.&lt;ref name=byrne /&gt;&lt;sup&gt;:76&amp;#8209;78&lt;/sup&gt;&lt;ref name=orahilly /&gt;&lt;sup&gt;:220&lt;/sup&gt;

Cuirtear Niall sa liosta traidisiúnta [[Ard-Ríthe na hÉireann]].  Creidtear anois gur tógán bréagstairiúil den 8ú haois AD é an liosta seo, nár tháinig i bhfeidhm go dtí [[Mael Seachlainn I]] sa 9ú haois.  Rinneadh áibhéil ar stádas Néill dála tábhacht pholaitiúil an ríshleachta a bhunaigh sé.&lt;ref name=byrne /&gt;&lt;sup&gt;:70&lt;/sup&gt;

==Óige==
{{Príomhalt|Echtra Mac nEchach Muigmedóin}}

Tá cuntas miotaseolaíochta ar ghinealach, breith agus óige Néill ar fáil sa sága, ''Echtra Mac nEchach Muigmedóin'', a scríobhadh san 11ú haois. De réir foinsí ón Mheánaois, meastar gur rí na Teamhrach ba ea a athair, Eochaid Mugmedón, cé nach bhfuil sé luaite i mBaile Chuinn Chétchathaig. 

Bhí cúigear mac ag [[Eochaid Mugmedon|Eochaidh]]: ceathrar ([[Brión mac Echach Muigmedóin|Brian]], [[Ailill mac Echach Mugmedóin|Ailill]], [[Fiachra]] agus Fearghas) lena chéad bhean chéile [[Mongfind|Mongfionn]], deirfiúr rí na [[Mumhan]], [[Crimthann mac Fidaig]]; agus Niall, lena dara céile [[Caireann|Caireann Chasdubh]], iníon ''Sachell Balb'', rí na [[Sacsanaigh|Sacsanach]].  

Is iad Brión, Fiachra agus Ailill sinsir Uí Bhriúin, Uí Fhiachrach agus Uí Ailealla faoi seach. Ba iad Uí Bhriúin an sliocht ba chumhachtaí de na teaghlaigh móra le rá sin, agus bhí a lán ríthe ar Chonnachta le linn na tréimhse Meánaoisigh a raibh den shliocht seo iad. Ní raibh ach tábhacht áitiúil ag sliocht an bheirt deartháireacha eile agus ní raibh tionchar acu ar cúrsaí móra polaitíochta i ríocht na gConnacht. Ní fios cad a tharla do shliocht an cheathrú dearthár, Fergus Cáechán.

Agus Cairenn torrach le Niall, chuir Mongfionn éadmhar iachall uirthi obair throm a dhéanamh, ag súil go gcaille sí an leanbh.  Thóg sí an leanbh ar an saol agus sí ag tarraingt uisce, ach le heagla roimh Mhongfionn, d'fhág sí an leanbh lasmuigh ar an talamh, gan chosaint roimh na héin.  Tharrtháil [[Torna Éices|Torna]], file, an leanbh áfach.  Agus Niall fásta, d'fhill sé go [[Teamhair|Teamhraigh]] agus tharrtháil sé a mháthair óna sclábhaíocht.&lt;ref name=&quot;sons&quot;&gt;Tom Peete Cross &amp; Clark Harris Slover (eag.), [http://www.maryjones.us/ctexts/eochaid.html &quot;The Adventures of the Sons of Eochaid Mugmedon&quot;], ''Ancient Irish Tales, 1936, ll. 508–513&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;''Echtra Mac nEchach'', aistr. Le John Carey, in ''The Celtic Heroic Age: Literary Sources for Ancient Celtic Europe &amp; Early Ireland &amp; Wales'', eag. Le John T. Koch agus John Carey, Celtic Studies Publications, 1, 4ú eagrán (Aberystwyth: Celtic Studies Publications, 2003), ll. 203–208.&lt;/ref&gt;

Cé go bhfuil sé mí-aimseartha gur Shacsanach í máthair Néill, molann O'Rahilly gur fréamhaithe ó ''[[Carina]]'' na Laidine is ea an t-ainm Caireann, agus go bhfuil sé sochreidte gur Rómhán-Briotanach í.&lt;ref name=orahilly /&gt; Deir Céitinn nár Shacsanach ach &quot;iníon rí na Breataine&quot; í.&lt;ref name=&quot;keating&quot; /&gt;  

Is amhlaidh gur phearsa osnádúrtha í Mongfionn ar dtús. Sa sága ''Anbhás Chriomthainn mhic Fhiadhaigh'', deirtear gur ''Féile Mhongfionn'' a ghlaoití go minic ar fhéile na [[Samhain|Samhna]], agus deirtí paidreacha di ar Oíche Shamhna.&lt;ref name=&quot;crimthann&quot;&gt;[http://www.maryjones.us/ctexts/crimthann.html &quot;The Death of Crimthann son of Fidach&quot;]&lt;/ref&gt;

==Teacht i réim==
Sula n-éireodh Niall ró-gheann leis na huaisle, d'éiligh Mongfionn go gceapfadh Eochaid a chomharba, ag súil go dtaga a sliocht féin chun cinn.  D'iarr Eochaidh ar an [[draoi]], Sithcheann an fhadhb a réiteach, agus shocraigh sé ar chomórtas do na deartháireacha.  Dhruid sé an doras orthu i dtigh a chuir sé trí thine, ag insint dóibh cibé rud gurbh fhéidir leo a shábháil, agus go dtabharfadh breithiúnas orthu bunaithe ar na rudaí siúd. Tháinig Niall amach ag iompar inneonach, agus measadh gur níos fearr é ná Brión le hord, Fiachra le boilg agus tobán leanna, Ailill le ciste gaiscí, agus Fearghas le beart adhmaid. Dhiúltaigh Mongfionn an cinneadh a ghlacadh.

Thóg Sithchenn na deartháireacha leis go dtí an gabha, a rinne gaiscí dóibh agus chuir sé amach iad ag seilg. Chuaigh gach deartháir duine ar dhuine ag lorg uisce, agus d'aimsigh [[tobar]] faoi chosaint [[Cailleach colach|cailligh colaigh]], a d'éiligh póg ar son uisce.  Dhiúltaigh Fearghas agus Ailill, agus d'fhill síad agus a ndá láimh chomh fada le chéile. Thug Fiachra póigín di, ach níor leor chun í a shásamh.  Níor phóg í mar ba chóir ach Niall, agus nochtadh í mar chailín álainn, Flaitheas na hÉireann. Bhronn sí ar Niall ní amháin uisce ach chomh maith ríogacht le go leor glúnta – bheadh seisir is fiche dá sliocht ina n-Ard-Ríthe. Bronnadh mionghinealach ar Fhiachra – bheadh beirt dá shliocht, [[Nath Í mac Fiachrach|Nath Í]] agus [[Ailill Molt]], ina n-Ard-Ríthe.&lt;ref name=&quot;sons&quot; /&gt;

I seanscéal eile, ní raibh an comharbacht socraithe nuair a fuair Eochaidh bás, agus thóg Criofann, deartháir Mhongfionn, an choróin.  Agus é thar lear in Albain ámh, ghlac mic Mhongfionn seilbh ar Éirinn. D'fhill Criofann Ireland hÉirinn, agus é ar intinn aige '' give battle. Bhí fleadh Mongfind, um síocháin a chur chun cinn mar dhea idir a deartháir agus a mic, ag a chuir sí ar an mbord deoch nimhe do Chriofann.  Dhiúltaigh sé í a ól mura n-ólfadh sise; d'ól siad agus d'éag siad beirt. Tháinig Niall i gcoróin agus Brión a cheann taca.&lt;ref name=&quot;crimthann&quot;/&gt;

I leagan eile fós, rinne Mongfionn iarracht nimh a thabhairt do Niall, ach thóg sí féin an nimh trí thaisme.&lt;ref name=&quot;mackillop&quot;&gt;James MacKillop, ''Dictionary of Celtic Mythology'', 1998, ll. 305–306&lt;/ref&gt;

==Cogadh cathartha==
Agus Niall ina Ard-Rí, chuir a dheartháireacha fúthu ríthe áitiúla.  Bhí Brión i réim i gcúige Connacht, ach chuaigh Fiachra i mbun cogaidh ina éadan. Chloígh Brión Fiachra agus thug sé do Niall mar prisoner to Niall. Lean Nath Í mac Fiachra an cogadh agus dá deireadh mharaigh sé Brión. Scaoil  Niall saor Fiachra, a rinneadh ina rí na gConnacht agus crann taca Néill.

Chuaigh Fiachra agus Ailill i mbun cogaidh ansin in éadan Eochaid mac Criofain, rí na Mumhan. Chloígh siad é, ach gortaíodh Fiachra sa chath agus d'éag sé dá chneácha tamaillín ina dhiaidh. Chuaigh fir na Mumhan ar ais chun cogaidh, ghabh siad Ailill agus ghearr as a chéile é, agus lean an cogadh idir Mumhain agus Connachta ar feadh na mblianta.&lt;ref name=&quot;crimthann&quot;/&gt;

==Bás==
De réir ''[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]'', bhí Niall i mbun cogaidh le rí na [[Laighean]], ''[[Énnae Cennsalach]]'', mar gheall ar an [[bóraimhe|mbóraimhe]].&lt;ref name=&quot;LGE&quot;&gt;R. A. Stewart MacAlister (eag. &amp; aistr.), ''Lebor Gabála Érenn'' Part V, Irish Texts Society, 1956, lch. 349&lt;/ref&gt;  i ngach foinse, [[Eochaid mac Énnai|Eochaidh mac Éanna]] ab ea marfóir Néill, cé nach ionann na sonraí.  

Tá na foinsí ar an intinn go bhfuair Niall bás thar lear. Sa leagan is luaite den ''Leabhar Gabhála'', insítear gur mharaigh Eochaidh é ar [[Muir nIocht|Mhuir nIocht]], agus ag rá i leaganacha níos deireanaí go raibh Niall i mbun ionsú [[An Bhriotáin|na Briotáine]] ag an am.  Deir Céitinn, ag lua Bheathaisnéis Naomh Pádraig, go raibh Niall i gceannas ar ruathair Ghaelacha ar Bhreatain Rómhánach, agus le linn céad dóibh, fuadaíodh Pádraig agus a dheirfiúracha.  Meastar Céitinn gurb ionann na ruathair seo agus iad luaithe ag [[Gildas]] agus [[Bede]], agus óir go ndeir roinnt foinsí gur fuadaíodh Pádraig ón mBriotáin, bhain sé as seo go caithfeadh go raibh Niall i mbun ruathair ar an mór-roinn chomh maith.&lt;ref name=&quot;keating&quot; /&gt;

Sa sága ''[[Anbhás Néill Naoighiallaigh]]'', insítear gur éirigh Eochaidh ina namhaid nuair a dhiúltaigh file Néill, ''[[Laidcenn mac Bairchid]]'', fáilte roimhe. Chuaigh sé i mbun cogaidh agus scrios sé dún an fhile, ag marú a mhic, Leat&lt;ref name=&quot;death&quot;/&gt; (De réir Céitinne, draoi ab ea Laoicheann, agus gur mharaigh Eochaidh a mhac as ucht masla cainte).&lt;ref name=&quot;keating&quot;/&gt; Mar chúiteamh, chum Laoicheann aoir ar na Laighin, agus dá bharr níor fhás ná grán ná féar ná duilleoga ar feadh bliana.

Chuaigh Niall ansin i mbun cogaidh in éadan na Laighean, agus rinneadh síocháin ar an gcoinníol go dtabharfadh Eochaidh ar láimh.  Cheangail Niall Eochaidh le slabhra de ghallán agus chuir sé naonúr gaiscíoch chun é a bhású. Bhris Eochaidh a shlabhra ámh agus mharaigh sé an naonúr leis. Mharaigh sé Laoicheann ansin, ag caidreamh cloiche ina éadan isteach.  Chuir Niall ar deoraíocht go hAlbain é.

As seo amach, tá an scéal sách trína chéile. Chuaigh Niall i mbun cogaidh san Eoraip chomh fhad is na hAlpa, agus chuir na Rómhánaigh ambasadóir chuige chun socrú leis. Go tobann, insítear go raibh Niall os comhair thionól Bhaird na [[Na Cruithnigh|gCruithneach]] in Albain, air a maraíodh le saighead é, scaoilte ag Eochaidh ón taobh eile den ghleann. Deir Céitinn gur scaoil Eochaidh Niall ó bhruach an [[Loire]] i rith a eachtra san Eoraip. D'iompair a ghaiscígh a chorp abhaile, ag tríd seacht gcat ar an slí, agus fuair a athair altrama agus file Torna bás de bhrón. Creidtear gur cuireadh é faoi ag Ochann, darb ainm anois ''[[Faughan Hill]]''&lt;ref&gt;''[https://www.logainm.ie/38222.aspx Faughan Hill]'' ar logainm.ie&lt;/ref&gt; ag Baile Shiurdáin (barúntacht: An Uaimh Íochtarach), cúpla míle siar ón [[An Uaimh|Uaimh]] i g[[Contae na Mí]].&lt;ref name=&quot;mackillop&quot; /&gt;  Tháinig a nia [[Nath Í mac Fiachrach|Nath Í]] i gcomharbacht air.

Molann Byrne go bhfuair Niall bás i mbun ruathair ar an mBreatain Rómhánach. Is amhlaidh go ndearnadh dearmad in Éirinn go raibh na Rómhánaigh i réim sa Bhreatain, agus aistríodh a choimhlintí leis an Impireacht go dtí an mhór-roinn, agus le cois sin ag meascadh an ainm ''Alba'' (ainm ársa don Bhreatain) le ''Elpa'' (Apla), nó tuigthe lena bhrí níos deireanaí ''Alba''.&lt;ref name=&quot;byrne&quot; /&gt;  I ndán den 11ú hais luaite leis an bhfile ''[[Cináed Ua hArtacáin]]'' sa [[Leabhar Laighneach]], deirtear go ndeachaigh Niall i mbun ruathair fair sheacht ar an mBreatain, agus go mharaigh Eochaidh é &quot;thar bhruth ''an'' Mhuir nIocht&quot;.&lt;ref name=&quot;byrne&quot; /&gt;&lt;ref&gt;Edward Gwynn (eag. &amp; aistr.), [http://www.ucc.ie/celt/published/T106500B/text005.html &quot;Ochan&quot;], ''The Metrical Dindshenchas'', Iml. 2, 1906, ll. 37–41&lt;/ref&gt; I ndán luaite leis an bhfile céanna i ''[[Leabhar na hUidhre]]'', deirtear go ndeachaigh sé faoi sheacht go dtí na hApla.&lt;ref name=&quot;orahilly&quot;/&gt;

==Teaghlach agus sliocht==
De réir Chéitinne, bhí beirt bhan chéile ag Niall: ''Inne'' iníon Lughaí, a rug mac amháin leis, [[Fiachu mac Néill|Fiachu]]; agus ''Rignach'', a rug seachtar leis, [[Lóegaire mac Néill|Laoghaire]], [[Énda mac Néill|Enda]], [[Maine mac Néill|Maine]], [[Eógan mac Néill|Eoghan]], [[Conall Gulban]], [[Conall Cremthainne]] and [[Coirpre mac Néill|Cairbre]].&lt;ref name=&quot;keating&quot; /&gt;  Is sinsir iad na mic úd de mhuintir éagsúla [[Uí Néill]]: Eoghan de [[Cenél nEógain]] agus Conall Gulban de [[Cenél Conaill]], le chéile muintir Uí Néill thuaidh; Fiacha de [[Cenél Fhiachach]], Laoghaire (an rí a deirtear gur thiontaigh Pádraig é) de [[Cenél Laoghaire]], Maine de mhuintir [[Uí Mhaine]], Conall Cremthainne de [[Clann Cholmáin|Chlann Cholmáin]] agus ''[[Síl nÁedo Sláine]]'', agus Coirpre de [[Cenél Chairbre]], le chéile muintir Uí Néill theas.&lt;ref name=&quot;byrne&quot;/&gt;

I measc daoine cáiliúla de shliocht Néill tá a ghar-gar-garmhac -[[Naomh Columbán]], Naomh [[Máel Ruba]], ríthe [[Aileach|Ailigh]], rithe Thír Eoghain, agus ríthe Thír Chonaill.&lt;ref&gt;Byrne, 2001.&lt;/ref&gt;&lt;!--The Scottish [[Clan Ewen of Otter]], Gilchrist; [[Clan Lamont]]; the MacSorleys of Monydrain,&lt;ref name=&quot;Black 2012&quot;&gt; [[#B1|Black (2012)]]; [[#S1|Sellar (1971)]].&lt;/ref&gt; (of [[Clan MacDonald of Dunnyveg]] a branch of [[Clan Donald]]); [[Clan Maclachlan]]; [[Clan MacNeil of Barra]], and the [[Clan Sweeney|MacSweens]] all claim a descent from an Irish prince chlainne [[Uí Néill]], Ánrothán Ua Néill, son of Áed, son of [[Flaithbertach Ua Néill]], Rí Aileach and [[Ceineál Eoghain]], who left Ireland for [[Kintyre]] in the 11th century and died 1036.--&gt; Maíonn clann [[Uí Uigín]] gurb iad na h[[Uí Néill]] theas a sinsir. Maíonn clann [[Uí Ruairc]] gurb é [[Eochaid Mugmedon]] a sinsear, trída mhac Brión (as sin clann [[Uí Briúin]]), leasdeartháir Néill.

==Bunús an bhuafhocal==
Tá roinnt míniúchán ann a insítear conas a bronnadh ar Niall a bhuafhocal ''Naoighiallach''( (.i. fear a bhfuil naonúr giall aige). 

* Sa sága ''[[Anbhás Néill Naoighiallaigh]]'', deirtear go bhfuair sé cúigear giall ó chúigí na hÉireann ([[Uladh]], [[Connacht]], [[Laighean]], [[Mumhan]] agus [[Contae na Mí|Midhe]]), agus giall amháin ó gach aon cheann desna [[Alba|hAlbanaigh]], na [[Sacsanaigh]], na [[An Bhreatain|Briotanaigh]] agus na [[An Fhrainc|Fraince]].&lt;ref name=&quot;death&quot;&gt;Tom Peete Cross &amp; Clark Harris Slover (eags.), [http://www.maryjones.us/ctexts/niall.html &quot;The Death of Niall of the Nine Hostages&quot;], ''Ancient Irish Tales, 1936, ll. 514–517&lt;/ref&gt;
* Deir Céitinn go bhfuair sé cúigear ó na cúigí agus ceathrar ó Albain.&lt;ref name=&quot;keating&quot; /&gt;
* Molann O'Rahilly gur thug ríocht [[Oirialla|na nOiriall]] (déantóirí-giall), tuath bunaithe i rith ghabhálacha Uí Néill i nUlaidh'', naonúr giall dó.  Bhí an ríocht úd faoi smacht Chruithnigh na hUladh go dtí gur ionghabh Niall í. Tugann sé faoi ndeara go deir ''[[Leabhar na gCeart]]'' nach raibh de dhualgas ag an ríocht ach naonúr giall a thabhairt d'Ard-Rí na hÉireann.&lt;ref name=&quot;orahilly&quot; /&gt;

==Craobh ghinealaigh==
{{familytree/start}}
{{familytree | | TUA | |TUA='''[[Túathal Techtmar]]'''}}
{{familytree | | |!| | |}}
{{familytree | | FED | |FED='''[[Fedlimid Rechtmar]]'''}}
{{familytree | | |!| | |}}
{{familytree | | CON | |CON='''[[Conn Cétchathach]]'''}}
{{familytree | | |)|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|.|}}
{{familytree | | AMC | | Mac | | Mac | | Mac | | Mac |AMC='''[[Art mac Cuinn]]'''|Mac=Mac}}
{{familytree | | |!| | |}}
{{familytree | | CMA | |CMA='''[[Cormac mac Airt]]'''}}
{{familytree | | |!| | |}}
{{familytree | | CBL | |CBL='''[[Cairbre Lifechair]]'''}}
{{familytree | | |!| | |}}
{{familytree | | FAS | |FAS='''[[Fíachu Sroiptine]]'''}}
{{familytree | | |!| | |}}
{{familytree | | MDT | |MDT='''[[Muiredach Tirech]]'''}}
{{familytree | | |`|-|-|-|-|-|.}}
{{familytree | MON |~|~|~|y| EOM |~|~|~|~|y| CAR |MON=[[Mongfind]]|EOM='''[[Eochaid Mugmedon]]'''|CAR=[[Cairenn]]}}
{{familytree | | |,|-|-|-|+|-|-|-|.| | | |)|-|-|-|.|}}
{{familytree | | BRI | | FIA | | AIL | | NIA | | FER |BRI=[[Brion (Irish)|Brión]]|FIA=Fiachrae|AIL=Ailill|NIA='''Niall Noígíallach'''|FER=Fergus}}
{{familytree | | |,|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|+|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|.| }}
{{familytree | | CNG | | END | | EOG | | COR | | LEO | | MAI | | CRE | | FIA |CNG=[[Conall Gulban]]|END=Endae (of [[List of Irish clans in Ulster|Cenél Énda]])|EOG=[[Eógan mac Néill|Eogan]]|COR=[[Coirpre mac Néill|Coirpre]]|LEO='''[[Lóegaire mac Néill|Lóegaire]]'''|MAI=[[Maine of Tethba|Máiné]]|CRE=[[Conall Cremthainne]]|FIA=[[Fiachu mac Néill|Fiachu]]}}
{{Familytree | | | | | | | | | | |!| | | |!| | | |!| | | | | |,|-|^|-|.| }}
{{Familytree | | | | | | | | | | MUR | | COR | | LUG | | | | FER | | ARD | | | | | |MUR=[[Muiredach mac Eógain|Muirdeach]]|COR=Cormac Caech|LUG='''[[Lughaid mac Loeguire]]'''|FER=Fergus Cerrbel|ARD=[[Ardgal mac Conaill|Ardgal]]}}
{{Familytree | | | | | | | | | | |!| | | |!| | | | | | | | | |!| | }}
{{Familytree | | | | | | | | | | MUR | | TUA | | | | | | | | DIA | | | | | | | | | | | | | | | | |MUR='''[[Muirchertach mac Ercae]]'''|TUA='''[[Tuathal Máelgarb]]'''|DIA='''[[Diarmait mac Cerbaill]]'''}}
{{familytree/end}}

==Síniú ADN==
Mar thoradh de hipitéis 2006 le Moore et al.,&lt;ref&gt;{{
cite book |
last1 = Moore |
first1 = LT |
last2 = McEvoy |
first2 = B |
last3 = Cape |
first3 = E |
last4 = Simms |
first4 = K |
last5 = Bradley1 |
first5 = DG |
year = 2006 |
title = A Y-Chromosome Signature of Hegemony in Gaelic Ireland | url = https://archive.org/details/sim_american-journal-of-human-genetics_2006-02_78_2/page/334 |
pmc = 1380239 |
volume = 78|
journal = [[American Journal of Human Genetics]] |
pages = 334&amp;ndash;338 |
postscript = |
pmid = 16358217 |
doi = 10.1086/500055
}}&lt;/ref&gt; a mhaígh gur aimsíodh síniú Y-crómasómach Néill, thosaigh iriseoirí pop-eolaíochta agus comhlachtaí tástála ghéinitigh ag cur an smaoinimh chun cinn gur de shliocht Néill iad na milliúin fear inniu beo.&lt;ref&gt;e.g. ''[https://www.irishtimes.com/news/science/the-genetic-imprint-of-niall-of-the-nine-hostages-1.1771373 The genetic imprint of Niall of the Nine Hostages]'', The Irish Times,
Aoife McLysaght, 24 Abr 2014&lt;/ref&gt;  Cuireann dátú níos déanaí an haplaitíopa agus SNP-sóchán M222 comhréire le fios go tréan, gur sleachta iad gach fear leis an síniú seo d'fhear amháin a mhair roinnt míle bliain ó shin, sár i bhfad roimh saol Néill, go bunúsach ag nochtadh an fhírinne faoin &quot;hipitéis Néill&quot;.&lt;ref&gt;Howard, W.E. agus McLaughlin, J.D., A dated phylogenetic tree of M222 SNP haplotypes: exploring the DNA of Irish and Scottish surnames and possible ties to Niall and the Uí Néill kindred, in ''Familia: Ulster Genealogical Review'', 2011, ll. 27, 33.&lt;/ref&gt;  Dá mba phearsa ón bhfíorshaol é Niall, d'fhéadfadh é gur bhall den ginealach seo ba ea é, ach ní soiléir é.  Is suntasach é go bhfuil a lán clanna Uí Néill agus Mhic Sheáin ann a bhfuil as sliocht éagsúil eile.{{fact|date=April 2019}}

==Foinsí==
* {{cite book |
first = Edel |
last = Bhreathnach |
title = The Kingship and Landscape of Tara |
place = Baile Átha Cliath |
publisher = Four Courts Press |
year = 2005|
isbn = 1-85182-954-7
}}
* {{cite book |
first = Bernard |
last = Burke |
title = Burke's Irish family records |
place = Londain |
publisher = Burke's Peerage |
year = 1976 |
isbn = 0-85011-018-1
}}
* {{cite book |
first = Francis John |
last = Byrne |
author-link = Francis John Byrne |
title = ''Irish Kings and High-Kings'' | url = https://archive.org/details/irishkingshighki00byrn_0 |
place = Baile Átha Cliath |
publisher = Four Courts Press |
year = 2001 |
isbn = 1-85182-196-1
}}
* {{cite book |
first = Thomas |
last = Charles-Edwards |
author-link = Thomas Charles-Edwards |
title = ''Early Christian Ireland'' |
publisher = Cambridge University Press |
year = 2007 |
isbn = 978-052136395-2
}}
* [[Tom Peete Cross|Cross, Tom Peete]] agus Clark Harris Slover (eag.), [http://www.maryjones.us/ctexts/eochaid.html &quot;The Adventures of the Sons of Eochaid Mugmedon&quot;], in ''Ancient Irish Tales''. Henry Holt and Company, 1936, ll. 508–513.
* [[Walter Curley]], ''Vanishing Kingdoms: The Irish Chiefs and their Families''. Dublin: Lilliput Press. 2004.
* [[Myles Dillon]], ''The Cycles of the Kings'', Oxford, 1946, (leagan de Four Courts Press, 1995.)
* Duffy, Seán (eag.), ''Medieval Ireland: An Encyclopedia''. Routledge. 2005.
* {{cite book |
first = Elizabeth |
last = FitzPatrick |
title = Royal Inauguration in Gaelic Ireland c. 1100–1600: A Cultural Landscape Study |
publisher = Boydell Press |
year = 2004 |
url = https://books.google.com/?id=cscQwIzZr70C |
isbn = 978-184383090-0
}}
* [[Patrick Weston Joyce]], [https://books.google.com/books?id=kVQTAAAAQAAJ A Social History of Ancient Ireland, Vol. I] agus [https://books.google.com/books?id=Iz0TAAAAQAAJ A Social History of Ancient Ireland, Vol. II]. Longmans, Green, and Co.,  1903.
* [[Seathrún Céitinn]], le David Comyn agus Patrick S. Dinneen (aistr.), ''[http://celt.ucc.ie/published/T100054/index.html The History of Ireland by Geoffrey Keating]''. 4 Iml. Londain: David Nutt for the Irish Texts Society, 1902–14.
* Foster, Roy (eag.), ''The Oxford Illustrated History of Ireland''. Oxford University Press. 2001.
* Joynt, Maud (eag. &amp; aistr.), &quot;[https://www.jstor.org/pss/30005640 Echtra Mac Echdach Mugmedóin]&quot;, in ''[[Ériu (iriseán)|Ériu]] 4'' (1910), ll. 91–111.
* Koch, John T. (eag.), ''Celtic Culture: A Historical Encyclopedia''. 5 imleabhar nó eleabhar. ABC-CLIO. 2006.
* MacKillop, James, ''A Dictionary of Celtic Mythology'', Oxford, 1998.
* [[Edward MacLysaght]], ''Irish Families: Their Names, Arms and Origins''. Irish Academic Press, 4ú eagrán, 1998.
* Mac Niocaill, Gearóid, ''Ireland before the Vikings''. Dublin: Gill and Macmillan, 1972.
* [[Kuno Meyer]] (eag.), [http://www.ucc.ie/celt/published/G105005/index.html &quot;The Laud Genealogies and Tribal Histories&quot;], in ''Zeitschrift für Celtische Philologie 8''. Halle/Saale, Max Niemeyer, 1912., ll. 291–338.
* Moore, Laoise T., Brian McEvoy, Eleanor Cape, Katharine Simms agus Daniel G. Bradley, [https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC1380239/pdf/AJHGv78p334.pdf &quot;A Y-Chromosome Signature of Hegemony in Gaelic Ireland.&quot;] ''The American Journal of Human Genetics'' 78 (Feabhra 2006), ll. 334–338.
* Ó Canann, Tomás G., [https://web.archive.org/web/20080613220758/http://www.rsai.ie/index.cfm?action=obj.display&amp;obj_id=165 Book Review: Brian Lacey, ''Cenél Conaill and the Donegal Kingdoms, AD 500–800''], [[Royal Society of Antiquaries of Ireland]]
* [[Donnchadh Ó Corráin]] (eag.), ''[http://www.ucc.ie/celt/published/G105003/index.html Genealogies from Rawlinson B 502]''. University College, Cork: Corpus of Electronic Texts, 1997.
* Ó Corráin, Donnchadh, ''Ireland before the Normans''. Baile Átha Cliath: Gill and Macmillan, 1972.
* [[Dáibhí Ó Cróinín]] (eag.), ''A New History of Ireland: Prehistoric and Early Ireland, Vol. 1''. Oxford University Press, 2005.
* [[Seán Ó Donnabháin]] (eag. agus aistr.), [[Annála na gCeithre Máistrí|Annala Rioghachta Eireann. Annals of the Kingdom of Ireland by the Four Masters, from the Earliest Period to the Year 1616]]. 7 iml. [[Acadamh Ríoga na hÉireann]], Baile Átha Cliath, 1848–51, 2a eagrán, 1856.
* [[Standish Hayes O'Grady]] (eag. agus aistr.), &quot;Death of Crimthann son of Fidach, and of Eochaidh Muighmedóin's three sons: Brian, Ailill, Fiachra&quot;, in [https://books.google.com/books?id=G-QGAAAAYAAJ Silva Gadelica] Williams and Norgate, 1892, ll. 373–378. (le fall ar [http://www.maryjones.us/ctexts/crimthann.html maryjones.us])
* O'Grady, Standish H. (eag. agus aistr.), &quot;The Story of Eochaidh Muighmedóin's Sons&quot;, in [https://books.google.com/books?id=G-QGAAAAYAAJ Silva Gadelica] Williams and Norgate, 1892, ll. 368–373.
* [[John O'Hart]], [https://books.google.com/books?id=elNmAAAAMAAJ Irish Pedigrees]. Baile Átha Cliath, 5ú eagrán, 1892.
* [[Tomás Ó Rathile]], ''Early Irish History and Mythology''. [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]], 1946.
* Richter, Michael, ''Medieval Ireland: The Enduring Tradition''. Palgrave Macmillan. 1996.
* [[Whitley Stokes]] (eag. agus aistr.), &quot;Aided Chrimthaind Maic Fhidaig: The Death of Crimthann mac Fidaig&quot;, in ''Revue Celtique 24'', 1903, ll. 172–189.
* Stokes, Whitley (eag. agus aistr.), &quot;Echtra Mac nEchach Muigmedóin: The Adventures of the Sons of Eochaid Muigmedóin&quot;, in ''Revue Celtique 24'', 1903, ll. 190–207.
* Welch, Robert (eag.) with Bruce Stewart, ''The Oxford Companion to Irish Literature'', Oxford University Press, 1996.
* * {{cite book | first = Ailbhe | last = Mac Shamhráin | authorlink = Ailbhe Mac Shamhráin | title = Niall Noígiallach | Url = https://www.dib.ie/biography/niall-noigiallach-nine-hostages-a6201 | location = Baile Átha Cliath | publisher = Dictionary of Irish Biography | year = 2009 | pages = | doi = 10.3318/dib.006201.v1}}

==Naisc sheachtracha==
* [http://www.dil.ie/ eDIL: electronic Dictionary of the Irish Language]
* [https://web.archive.org/web/20080507075211/http://www.hastings.edu/academic/english/kings/Aided_Chrimthainn_meic_Fhidaig.htm Aided Chrimthainn meic Fhidaig 7 Trí Mac Echach Muigmedóin]
* [https://web.archive.org/web/20081120081316/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Echtra_Mac_nEchach_Muigmedoin.htm Echtra Mac nEchach Muigmedóin]
* [https://web.archive.org/web/20081120065432/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Aided_Neill.html Aided Néill Noígíallaig]
* [https://web.archive.org/web/20081007000905/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Orcuin_Neill.html Orcuin Néill Noígíallaig]
* [https://web.archive.org/web/20081120075004/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Baile_Chuinn.html Baile Chuinn Cétchathaigh]
* [http://www.magoo.com/hugh/irishkings.html Irish Kings]
* [http://www.angelfire.com/ego/et_deo/irishkings.wps.htm High Kings of Ireland]
* [http://www.vanhamel.nl/codecs/Echtra_mac_nEchach_Muigmed%C3%B3in Echtra mac nEchach bibliography]

==Tagairtí==
{{reflist}}


{{s-start}}
{{succession box|
roimh = ''[[Crimthann mac Fidaig]]'' |
teideal = [[Ard-Rí na hÉireann]] |
tar éis = ''[[Nath Í mac Fiachrach|Nath Í]]'' |
bliain = [[Foras Feasa ar Éirinn|FFÉ]] 368–395&lt;br&gt;[[Annála na gCeithre Máistrí|ACM]] 378–405 |
}}
{{s-end}}

{{DEFAULTSORT:Niall Noigiallach}}

[[Catagóir:Connachta]]
[[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]]
[[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]]
[[Catagóir:Ríthe na Teamhrach]]</text>
      <sha1>anfghx5sy2wvvd0x3ds9dcn9t7amn4w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ken Dodd</title>
    <ns>0</ns>
    <id>83284</id>
    <revision>
      <id>1310748</id>
      <parentid>1295882</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T14:03:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Síol-beath-en</comment>
      <origin>1310748</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="676" sha1="e2epfpa6rtbrmv8sdp2agmko0v8zj47" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Ba [[Fuirseoir|fhuirseoir]] [[Sasana]]ch é '''Sir Kenneth Arthur Dodd''', a rugadh i [[8 Samhain]] [[1927]] i [[Knotty Ash]], [[Learpholl]]. Fuair sé bás ar an [[11 Márta]] [[2018]].

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Síol-aisteoir}}
{{Síol-beath-en}}
{{Síolta ceol}}
{{Síol-tv}}

{{DEFAULTSORT:Dodd, Ken}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1927]]
[[Catagóir:Básanna in 2018]]
[[Catagóir:An Páirtí Coimeádach]]
[[Catagóir:Aisteoirí Sasanacha]]
[[Catagóir:Amhránaithe Sasanacha]]
[[Catagóir:Daoine as Learpholl]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Fuirseoirí Sasanacha]]
[[Catagóir:Láithreoirí teilifíse Sasanacha]]
[[Catagóir:Ridirí]]</text>
      <sha1>e2epfpa6rtbrmv8sdp2agmko0v8zj47</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Elon Musk</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85641</id>
    <revision>
      <id>1310743</id>
      <parentid>1290875</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T12:42:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1310743</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7758" sha1="6espy9t1bwsxh0mn7f9ptqucj3mcs80" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is fiontraí, fear gnó, ilbhilliúnaí, innealtóir, agus aireagóir é '''Elon Reeve Musk''' (a rugadh in [[Pretoria]], san [[Afraic Theas]] ar [[28 Meitheamh]] [[1971]]).&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Elon Musk talks Twitter, Tesla and how his brain works — live at TED2022|url=https://www.youtube.com/watch?v=cdZZpaB2kDM|language=en|author=Agallamh le Musk|date=2022}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite news|url=https://www.npr.org/2021/05/09/994620764/elon-musk-hosts-snl|teideal=Elon Musk Takes An Awkward Turn As 'Saturday Night Live' Host|language=en|work=NPR.org|dátarochtana=2022-11-08}}&lt;/ref&gt; Aithnítear é mar chomhbhunaitheoir [[PayPal]], [[SpaceX]], [[Tesla Motors]] agus [[Solar City]].  

Cheannaigh sé [[Twitter]] nó &quot;X&quot; in 2022, agus bhain sé úsáid as sa bhliain 2024 le linn [[Feachtas Uachtaránachta na Stát Aontaithe 2024]] chun tacaíocht a thabhairt do Trump. Ansin, ar an 12 Samhain 2024, chuir Trump Musk i gceannas ar thogra speisialta a bhfuil sé mar aidhm aige costais rialtais na Stát Aontaithe a laghdú agus a éifeacht a mhéadú.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Trump le Musk a cheapadh i ról speisialta rialtais i SAM|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/1113/1480681-trump-le-musk-a-cheapadh-i-rol-speisialta-rialtais-i-sam/|date=2024-11-13|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt; Dá bhrí sin, chuir sé isteach ar fulangaithe céastóireachta i rith na bliana 2025.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=HTTPS://IRCT.org/wp-content/uploads/2025/02/Briefing_note_USAID-Funding-Freeze_31-January.pdf|teideal=Impact of USAID Funding Freeze on Rehabilitation for Torture Survivors|údar=Asger Kjaerum|dáta=2025-01-31|work=The International Rehabilitation Council for Torture Victims|dátarochtana=2025-02-04}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=HTTP://Gloucester.Insomnia247.NL/drochdhliodoiri/mu/na_Staitean_Aonaichte_Aimeireaga/Elon_Reeve_Musk_for_torture.HTM
|teideal=Elon Reeve Musk for torture|údar=Colin Paul Gloster|dáta=2025-02-04|work=drochdhlíodóirí|dátarochtana=2025-02-04}}&lt;/ref&gt;

[[Íomhá:Elon Musk 2015.jpg|mion|clé|Elon Musk sa bhliain 2015|323x323px]]

=== Airgeadas ===
D'éirigh Musk ina ilbhilliúnaí i dtús na 2000idí nuair a bhunaigh sé PayPal, an gcóras íoctha ar líne is mó ar domhan, 

=== Iompar ===
Tá cáil ar Musk as an [[Tesla Motors|Tesla Roadster]] a chruthú, arbh é an chéad ghluaisteán leictreach inmharthana na linne seo. Bhí infheistíocht  déanta ag Musk i dTesla sa bhliain 2004 (ní raibh ann ach $6.5 million) agus, ó 2008 ar aghaidh, bhí sé ina Phríomhoifigeach Feidhmiúcháin ar Tesla. 
{{Main|Tesla Motors}}
Tá cáil ar Musk chomh maith as leagan príobháideach den [[tointeálaí spáis]] (an F9/Dragon) a dhearadh.

Ag comhdháil TED i gCeanada sa bhliain 2022, thaispeáin an ceapadóir an físeán seo&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; a bhaineann lena thogra, an ‘[[Boring Company]]’. Tá sé mar fhís ag Musk [[Tollán|tolláin]] iompair a tholladh sa talamh faoi chathracha móra mar [[Los Angeles, California|Los Angeles]].

=== Twitter ===
Cheannaigh [[Elon Musk]] Twitter - &quot;X&quot; anois - ar 27 Deireadh Fómhair 2022.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.brookings.edu/research/why-biden-would-be-justified-in-blocking-or-modifying-musks-twitter-acquisition-on-national-security-grounds/|teideal=The national security grounds for investigating Musk’s Twitter acquisition|údar=Sanjay Patnaik, Robert E. Litan, and James Kunhardt|dáta=2022-11-04|language=en-US|work=Brookings|dátarochtana=2022-11-05}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/meain/soisialta/is-beag-an-tionchar-a-bheidh-ag-musk-ar-twitter-na-ngael-scannell/|teideal=‘Is beag an tionchar a bheidh ag Musk ar Twitter na nGael’ – Scannell|údar=NÓS|dáta=2022|language=ga-IE|work=NÓS|dátarochtana=2022-11-08}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Ar dtús, i mí Aibreáin 2022, bhí bord Twitter go mór in aghaidh an comhlacht a dhíol le Elon Musk ar an gcéad ásc. Ach ghéill siad nuair a leasaigh sé a thairiscint agus nuair a deimhníodh go raibh an maoiniú faighte aige. Cheannaigh sé Twitter ar phraghas an-ard ag an am: $44 billiún.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Muinín ag bunaitheoir Twitter as a bhfuil ar intinn ag Elon Musk|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2022/0426/1294419-muinin-ag-bunaitheoir-twitter-as-a-bhfuil-ar-intinn-ag-elon-musk/|date=2022-04-26|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;
{{Main|Twitter}}

=== Polaitíocht ===
Sa bhliain 2024, thug Musk suimeanna ollmhóra airgid do fheachtas toghchánaíochta Donald Trump.

Ar an 13 Meán Fómhair 2025, labhair Musk ag agóid ollmhór i g[[Cearnóg Trafalgar]], Londain, in éineacht le [[Tommy Robinson]], agóidí i bhfad amach ar an eite dheis. Thug Musk foláireamh go bhfuil an Bhreatain Mhór ag titim as a chéile &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/technology/2025/sep/13/elon-musk-calls-for-dissolution-of-parliament-at-far-right-rally-in-london|teideal=Elon Musk calls for dissolution of parliament at far-right rally in London|údar=Aneesa Ahmed|dáta=2025-09-13|language=en-GB|work=The Guardian|dátarochtana=2025-09-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title='Violence Is Coming': Elon Musk’s Explosive Speech At 110K London Anti-Immigration Rally|url=https://www.youtube.com/watch?v=cAfDX1lB8dg|date=2025-09-13|author=Mint}}&lt;/ref&gt;

=== Musk agus Éire ===
Tá spéis á cur ag Musk i gcúrsaí na hÉireann, agus fonn air claon-úsáid a bhaint as ábhar a chuireann foinsí abhus faoina bhráid. Mar shampla, thug sé tacaíocht don iarthrodaí [[Conor McGregor]] mar iarrthóir uachtaránachta (bhí McGregor “awesome” dar le Musk). Thug sé tacaíocht chomh maith don fheachtas in aghaidh na [[39ú Leasú ar Bhunreacht na hÉireann, 2024|leasuithe ar an mBunreacht]] ar diúltaíodh dóibh sna reifrinn sa bhliain 2024. I mí Eanáir 2025, léirigh sé aineolas, nó easpa cruinnis, ar a laghad, i ngiolc inar mhaígh sé nach raibh cur chuige an ‘Irish Republic Army’ chomh crua agus a bhíodh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/zuckerberg-musk-agus-maistri-mifhreagracha-na-mean-soisialta/|teideal=Zuckerberg, Musk agus máistrí mífhreagracha na meán sóisialta|údar=Cathal Mac Coille|dáta=11 Eanáir 2025|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-02-09}}&lt;/ref&gt;

Léirigh Musk a neamhaird gan scrupall ar fhíricí I mí Eanáir 2025. Mhaígh sé go raibh téarmaí príosúin níos faide á ngearradh ar shaoránaigh Éireannacha ná ar inimircigh mhídhleathacha. Thagair sé do chás cúirte in 2003 inar cuireadh iarrthóir tearmainn ón [[An Ailgéir|Ailgéir]] i bpríosún ar feadh sé bliana ar chúiseanna áirithe a mhínigh an breitheamh. Níor thagair Musk d’fhianaise mar thaca lena thuairim go ngearrtar téarmaí níos faide ar shaoránaigh na hÉireann – ní nach ionadh toisc ní raibh fianaise dá leithéid ar fáil, mar a léirigh tuairisc ar a bhréag a foilsíodh ar ''The Journal'' ar an 10 Eanáir 2025.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.thejournal.ie/elon-musk-immigrants-get-shorter-sentences-than-irish-citizens-for-sex-offences-6589207-Jan2025/|teideal=FactCheck: Do immigrants get shorter sentences than Irish citizens?|údar=David MacRedmond|dáta=2025-01-10|language=en|work=TheJournal.ie|dátarochtana=2025-02-09}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[SpaceX]]
* [[PayPal]]
* [[Tesla Motors]]
* [[Twitter]] / X
* [[Dara téarma Donald Trump]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Musk, Elon}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1971]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Daoine ón Afraic Theas]]
[[Catagóir:Billiúnaithe]]
[[Catagóir:Lucht Asperger]]
[[Catagóir:Elon Musk]]
[[Catagóir:Lucht gnó na Stát Aontaithe]]</text>
      <sha1>6espy9t1bwsxh0mn7f9ptqucj3mcs80</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Banphrionsa Eugenie</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85684</id>
    <revision>
      <id>1310769</id>
      <parentid>1295135</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T14:13:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Síol-beath-en</comment>
      <origin>1310769</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1357" sha1="pqyfa09qcqvi05r8q7r7ms94jme37sq" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

[[Banphrionsa]] [[An Bhreatain|Briotanach]] is ea '''Banphrionsa Eugenie''', (a rugadh ar [[23 Márta]] [[1990]]). Is iníon [[Prionsa Aindrias, Diúc Eabhrac]] agus [[Sarah, Bandiúc Eabhrac]] í. Tá sí pósta le Jack Brooksbank. Is deirfiúr í le [[Banphrionsa Beatrice Eabhrac]].
[[Íomhá:Princess Eugenie, 2013 (cropped).jpg|clé|mion|221x221px|Princess Eugenie, Trooping the Colour June 2013]]

== Bainis ==
Ar an 12 Deireadh Fómhair 2018, [[Pósadh|phós]] an Banphrionsa Eugenie an tUasal Jack Brooksbank&lt;ref&gt;ELeathanach 302, 15 Deireadh Fómhair 2018&lt;/ref&gt;. Bhí sí 28 bliain d’aois agus Jack 32 bliain d’aois ag an am. Chaith sí dhá ghúna  gúna [[bán]] sa séipéal agus gúna bándearg ag an bhféasta. Chan [[Robbie Williams]]  a amhrán cáiliúil ‘Angels’ ag an mbainis. Bhí a lán daoine eile ag an mbainis, mar shampla bhí Cara Delevingne, Demi Moore agus Kate Moss i láthair. Bhí an [[Gaoth|ghaoth]] ag séideadh agus chuaigh go leor hataí suas san aer! 
[[Íomhá:Princess Eugenie of York (car).JPG|clé|mion|225x225px|2012]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{Síol-beath-en}}

{{DEFAULTSORT:Eugenie, Banphrionsa}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1990]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Daoine as Londain]]
[[Catagóir:Mná]]
[[Catagóir:Protastúnaigh]]
[[Catagóir:Ríshliocht Windsor]]</text>
      <sha1>pqyfa09qcqvi05r8q7r7ms94jme37sq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Banríon Elizabeth An Ríonmháthair</title>
    <ns>0</ns>
    <id>85839</id>
    <revision>
      <id>1310766</id>
      <parentid>1295386</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T14:12:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Síol-beath-en</comment>
      <origin>1310766</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="829" sha1="0icczvcoiwuymrzj3qlp6j6pqmy1p60" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Banríon]] [[An Bhreatain|na Breataine]] ab ea ea '''Elizabeth Angela Marguerite Bowes-Lyon''', (a rugadh ar [[4 Lúnasa]] [[1900]] agus a fuair bás ar an [[30 Márta]] [[2002]]).  

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{Síol-beath-en}}
{{Síol-cy}}
{{Síol-beath-gd}}
{{Síol-beath-ni}}
{{Síol-om}}
{{Síol-beath-in}}
{{Síol-au}}
{{Síol-ceanada}}
{{Síol-nz}}
{{Síol-af}}

{{DEFAULTSORT:Elizabeth An Rionmháthair}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1900]]
[[Catagóir:Básanna in 2002]]
[[Catagóir:Acadóirí Briotanacha]]
[[Catagóir:Baill Eaglais na hÉireann]]
[[Catagóir:Banríonacha Shasana]]
[[Catagóir:Daoine as Londain]]
[[Catagóir:Impirí]]
[[Catagóir:Lucht ollscoile]]
[[Catagóir:Ré Victeoiriach]]
[[Catagóir:Ridirí]]
[[Catagóir:Ríshliocht Windsor]]
[[Catagóir:Uaisleacht Eorpach]]</text>
      <sha1>0icczvcoiwuymrzj3qlp6j6pqmy1p60</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Robert Donat</title>
    <ns>0</ns>
    <id>86357</id>
    <revision>
      <id>1310749</id>
      <parentid>1309554</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T14:04:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Síol-beath-en</comment>
      <origin>1310749</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="529" sha1="8o9vhd083uzu80njojhgr2jld1oba69" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

B'aisteoir Sasanach é '''Robert Donat''' (18 Márta 1905 – 9 Meitheamh 1958). Bhuaigh sé an gradam Aisteoir Is Fearr sna gradaim Academy i 1940.

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Síol-aisteoir}}
{{Síol-beath-en}}

{{DEFAULTSORT:Donat, Robert}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1905]]
[[Catagóir:Básanna i 1967]]
[[Catagóir:Aisteoirí Sasanacha]]
[[Catagóir:Básanna de bharr ailse]]
[[Catagóir:Buaiteoirí ghradam 'Aisteoir is Fearr' (Oscars)]]
[[Catagóir:Daoine as Manchain]]
[[Catagóir:Fir]]</text>
      <sha1>8o9vhd083uzu80njojhgr2jld1oba69</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ciara Ní É</title>
    <ns>0</ns>
    <id>88847</id>
    <revision>
      <id>1310869</id>
      <parentid>1309532</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T11:53:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Eagarthoirg</username>
        <id>73848</id>
      </contributor>
      <comment>tuilleadh eolais</comment>
      <origin>1310869</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12795" sha1="bg1rc4tda4xd27oidq1yjfucu6cvrqz" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is file, drámadóir, scriptscríbhneoir, stiúrthóir, láithreoir teilifíse, gníomhaí agus blagálaí Éireannach í '''Ciara Ní É'''. Is minic a phléann a cuid saothar le taithí na mban, daoine aiteacha agus pobal na Gaeilge.

== Cúlra ==
Rugadh i g[[Cluain Tarbh]], [[Baile Átha Cliath]] í.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/en/898?s=clontarf|teideal=Cluain Tarbh/Clontarf|language=en|work=Logainm.ie|dátarochtana=2019-02-25}}&lt;/ref&gt; Bhain sí céim sa Ghaeilge amach sa bhliain 2013 ó [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]].&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/news/education/i-was-brought-up-speaking-english-and-i-never-went-to-a-gaelscoil-1.3416645|teideal=‘I was brought up speaking English and I never went to a Gaelscoil’|údar=Aine McMahon|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2019-02-25}}&lt;/ref&gt; Ina dhiaidh sin, chaith sí bliain i [[Londain]] ag obair mar chúntóir eagarthóireachta le Dorling Kindersley.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Sa bhliain 2015, bronnadh céim mháistreachta uirthi san ábhar 'Scríobh agus Cumarsáid' ón g[[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath]] agus bhunaigh sí oíche fhilíochta darb ainm [[REIC]].&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; Thuill sí scoláireacht [[Fulbright]], agus le linn 2017 agus 2018 d'oibrigh sí mar mhúinteoir Gaeilge in [[Villanova University]], [[Philadelphia, Pennsylvania|Philadelphia]]. 

==Ainm==
Ní Éineacháin an sloinne atá uirthi ó cheart ach baineann sí úsáid as an leagan stílithe stáitse ''Ní É''. Ba é an leagan galldaithe a bhíodh in úsáid &quot;oifigiúil&quot; aici roimh [[2020]], tráth a d'athraigh sí a hainm go ''Ní Éineacháin'' go hoifigiúil.

== Gairm ==
Bhí sí ar an liosta ‘100 Women Changing Ireland in 2022’ de chuid an [[Irish Examiner|''Irish Examiner'']].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishexaminer.com/lifestyle/people/arid-40821549.html|teideal=International Women's Day: 100 women changing Ireland in 2022|dáta=2022-03-05|language=en|work=Irish Examiner|dátarochtana=2022-08-30}}&lt;/ref&gt; Bhí sí ina healaíontóir cónaithe leis an Dublin Fringe Festival in 2022,&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.fringefest.com/news/resident-artists-new-faces-for-2022|teideal=Resident Artists: New faces for 2022! {{!}} Fringe Festival|work=www.fringefest.com|dátarochtana=2022-08-30}}&lt;/ref&gt; bhí sí mar Scríbhneoir Cónaithe ag [[Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath|Ollscoil Chathair BÁC]] 2020&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.molsceal.ie/trendail/alt/?CID=6112911453001|teideal=Ciara Ní É ainmnithe mar Scríbhneoir Cónaithe Gaeilge DCU|language=en-US|work=Molscéal|dátarochtana=2022-08-30}}&lt;/ref&gt; agus is ambasadóir í le hÁras Scríbhneoirí na hÉireann.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/ciara-ni-e-ceaptha-ina-hambasadoir-le-haras-scribhneoiri-na-heireann/|teideal=Ciara Ní É ceaptha ina hambasadóir le hÁras Scríbhneoirí na hÉireann|údar=Maitiú Ó Coimín|language=en-US|work=NÓS|dátarochtana=2022-08-30}}&lt;/ref&gt; Tá cainéal [[Youtube]] aici áit a roinneann sí a cuid dánta, físeáin faoin nGaeilge agus ábhar eile.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.youtube.com/channel/UCpHQt7ikZvjCOexULmqDarg|teideal=Ciara Ní É - YouTube|work=www.youtube.com|dátarochtana=2022-08-30}}&lt;/ref&gt; 

Bhí sí mar láithreoir ar an gclár ‘Ciara Ní É: Saol trí Ghaeilge’ le Aniar TV, a ainmníodh ar ghearrliosta Fhéile na Meán Ceilteach&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.celticmediafestival.co.uk/view-entry/5896|teideal=Ciara Ní É - Saol trí Ghaeilge|language=en-GB|work=Celtic Media Festival|dátarochtana=2022-08-30}}&lt;/ref&gt; agus Ghradaim Chumarsáide an Oireachtais.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.tg4.ie/ga/eolas/gradaim/2021-2/|teideal=2021|language=ga|work=TG4|dátarochtana=2022-08-30}}&lt;/ref&gt; Ise a bhunaigh an oíche filíochta [[REIC]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cuirt.ie/whats-on/reic-le-ciara-ni-e/|teideal=Reic le Ciara Ní É|language=en-GB|work=Cúirt International Festival of Literature|dátarochtana=2022-08-30}}&lt;/ref&gt; agus tá a cuid filíochta léite aici i [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]], i [[Londain]], sa [[An Bhruiséil|Bhruiséil]], sa t[[An tSualainn|Sualainn]], agus timpeall na tíre.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bitesize.irish/blog/ciara-ni-e/|teideal=Ciara Ní É: Gaeilge, Creativity and Self-Expression|dáta=2021-05-17|language=en-GB|dátarochtana=2022-08-30}}&lt;/ref&gt; 

Léiríodh a céad ghearrscannán Claonadh ag Fleadh Scannán na Gaillimhe 2025 agus faoi láthair tá sí ag obair ar a dara gearrscannán, Ar Strae, le maoiniú €100,000 ón scéim [https://www.tg4.ie/en/information/press/press-releases/2026-2/tus-and-ceim-eile-short-film-funding-recipients-announced/ Céim Eile de chuid TG4] agus Fís Éireann.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.tg4.ie/en/information/press/press-releases/2026-2/tus-and-ceim-eile-short-film-funding-recipients-announced/|teideal=Tús and Céim Eile Short Film Funding Recipients Announced {{!}} Press Release|language=en-ie|work=TG4|dátarochtana=2026-04-29}}&lt;/ref&gt; 

Foilsíodh saothar dá cuid sa díolaim ''Marrow/Cnámh agus Smior, Washing Windows Too, Queering the Green'', agus irisí fearacht ''[[Aneas]], Icarus'' agus ''[[Comhar]]''. Comhbhunaitheoir an chomharghrúpa [[AerachAiteachGaelach]] í,&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.aerachaiteachgaelach.net/ciaranie|teideal=Ciara Ní É|language=en-IE|work=AerachAiteachGaelach|dátarochtana=2022-08-30}}&lt;/ref&gt; lena comhbhádóir Eoin Mc Evoy. Roghnaíodh togra leo don Abbey 5×5 2020, agus chuir siad dráma chun stáitse mar chuid den Dublin Fringe Festival 2021.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://fingalpoetryfestival.com/the-2022-festival/ceardlann-le-ciara-ni-e-2022/|teideal=An Dán ar an Ardán: Ceardlann Filíochta le Ciara Ní É – Irish Language Poetry Workshop at the Fingal Poetry Festival 2022|dáta=2022-08-03|language=en-GB|work=Fingal Poetry Festival|dátarochtana=2022-08-30}}&lt;/ref&gt; Tá sí ag obair le foilsitheoir ar a céad chnuasach filíochta faoi láthair.

Bhuaigh Ní É duais ag [[Slam Filíochta Liú Lúnasa]] in 2020 lena dán ''Smaointe faoi Chíocha'' agus dá éis sin bhí sí ina moltóir ar an gcomórtas in 2021 agus in 2023.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/slam-filiochta-liu-lunasa-buaite-ag-sinead-ni-thuamain/|teideal=Slam Filíochta Liú Lúnasa buaite ag Sinéad Ní Thuamáin|údar=|dáta=29 Lúnasa 2020|language=|work=[[Nós (iris)|NÓS]]|dátarochtana=01 Meán Fómhair 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240303062616/https://nos.ie/cultur/slam-filiochta-liu-lunasa-buaite-ag-sinead-ni-thuamain/|archivedate=03 Márta 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/slam-filiochta-liu-lunasa-buaite-ag-sinead-ni-thuamain/|teideal=Slam Filíochta Liú Lúnasa buaite ag Sinéad Ní Thuamáin|údar=|dáta=29 Lúnasa 2020|language=|work=[[Nós (iris)|NÓS]]|dátarochtana=01 Meán Fómhair 2024|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240303062616/https://nos.ie/cultur/slam-filiochta-liu-lunasa-buaite-ag-sinead-ni-thuamain/|archivedate=03 Márta 2024}}&lt;/ref&gt; Chuaigh sí san iomaíocht arís sa Slam in 2024 agus tháinig an chéad áit.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.instagram.com/liulunasa/p/C_VTr2DMKA0/|teideal=Slam Filíochta 2024|údar=[[Liú Lúnasa]]|work=www.instagram.com|dátarochtana=31 Lúnasa 2024}}&lt;/ref&gt;  Pléitear a saothair in The Guardian, The Sunday Times agus The Sunday Business Post.

Léiríodh drámaí dá cuid ag an Dublin Fringe, GIAF, Outburst Arts agus eile.    

Ealaíontóir Cónaithe UCD a bhí inti sa bhliain 2023, Dublin Fringe sa bhliain 2022, agus DCU sa bhliain 2020. Chaith sí mí san LCB Berlin sa bhliain 2024 le Litríocht Éireann is sa Centre Culturel Irlandais sa bhliain 2025.

== Pearsanta ==
Is duine [[Déghnéasacht|déghnéasach]] í.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.instagram.com/p/Ci2W1WGsslC/|teideal=Instagram|work=www.instagram.com|dátarochtana=2025-04-04}}&lt;/ref&gt;

== Físdánta ==
Úsáideann Ciara físeáin chun a saothar a léiriú agus aon cheann déag déanta aici go dtí seo:

# Phenomenal Woman&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title='Phenomenal Woman' - 'Seó Beo Pheil na mBan le Lidl'|url=https://www.youtube.com/watch?v=7YLvhuUkrRU&amp;t=1s|date=2018-09-12|author=LadiesFootballTV}}&lt;/ref&gt;
# My Docs&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://miseciara.wordpress.com/2018/02/02/my-docs-spoken-word-video/|teideal=My Docs – Spoken word video|údar=miseciara|dáta=2018-02-02|language=en|work='s mise Ciara, seo mo bhlag!|dátarochtana=2019-02-25}}&lt;/ref&gt;
# Dán Crá&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=FÍSDÁN: Dán Crá {{!}} Ciara Ní É {{!}} REIC|url=https://www.youtube.com/watch?v=lt3Jvy2-BXk|date=2018-12-17|author=Irish WritersCtr}}&lt;/ref&gt;
# Six Harcourt Street (An Conradh)&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title='Six Harcourt Street (An Conradh)' by Ciara Ní É|url=https://www.youtube.com/watch?v=ygqUVD_dDFY&amp;index=4&amp;list=PLY7rlV7E68LhQ54zpO3qFoViNqTyBLIo2|date=2017-03-28|author=DublinCityLiterature}}&lt;/ref&gt;
# He’s Just Not That Into You&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=He's Just Not That Into You {{!}} Ciara Ní É {{!}} Irish poetry|url=https://www.youtube.com/watch?v=0PSKMyPH8z0&amp;index=5&amp;list=PLY7rlV7E68LhQ54zpO3qFoViNqTyBLIo2|date=2017-10-23|author=Ciara Ní É}}&lt;/ref&gt;
# An Chéad Nóta&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An Chéad Nóta {{!}} Ciara Ní É {{!}} Dán as Gaeilge (Poem in Irish)|url=https://www.youtube.com/watch?v=kGF3ueoUyLc&amp;index=6&amp;list=PLY7rlV7E68LhQ54zpO3qFoViNqTyBLIo2|date=2017-02-27|author=Ciara Ní É}}&lt;/ref&gt;
# Ualach&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ualach {{!}} Ciara Ní É {{!}} Dán as Gaeilge (Poem in Irish with English translation)|url=https://www.youtube.com/watch?v=0zr7RjC_3Tc&amp;list=PLY7rlV7E68LhQ54zpO3qFoViNqTyBLIo2&amp;index=7|date=2017-04-09|author=Ciara Ní É}}&lt;/ref&gt;
# Geallta&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Geallta {{!}} Ciara Ní É {{!}} Dán i nGaeilge (Poem in Irish)|url=https://www.youtube.com/watch?v=5FKLO7SgPmc&amp;list=PLY7rlV7E68LhQ54zpO3qFoViNqTyBLIo2&amp;index=8|date=2015-05-18|author=Ciara Ní É}}&lt;/ref&gt;
# Taos Fiacla&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ciara Ní É - Taos Fiacla (Toothpaste) - with English Subtitles|url=https://www.youtube.com/watch?v=Eew_mOKtjdY&amp;index=9&amp;list=PLY7rlV7E68LhQ54zpO3qFoViNqTyBLIo2|date=2018-07-10|author=Ó Bhéal}}&lt;/ref&gt;
# Death and Taxes&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Death and Taxes {{!}} Ciara Ní É {{!}} Dán as Gaeilge (Poem in Irish)|url=https://www.youtube.com/watch?v=_En22Z4IwKo&amp;list=PLY7rlV7E68LhQ54zpO3qFoViNqTyBLIo2&amp;index=10|date=2016-12-04|author=Ciara Ní É}}&lt;/ref&gt;
# Club an Chonartha&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Dán 'Club an Chonartha' ar Róisín {{!}}  TG4|url=https://www.youtube.com/watch?v=iqNWJBJTYc8&amp;list=PLY7rlV7E68LhQ54zpO3qFoViNqTyBLIo2&amp;index=12|date=2017-01-19|author=TG4}}&lt;/ref&gt;

== Sampla dá saothar ==

=== Dán Crá&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; ===

:Seo dán crá
:Seo dán do na mná a shuíonn ina n-aonar go poiblí
:Seo an dán a phreabann i mo chroí do gach fear gan
:iarraidh
:Fir a fheiceann bean is a fheiceann folús, poll le líonadh
:cuireadh oscailte, beag beann ar a mianta
:Fir nach dtuigeann an difríocht
:Idir cairdiúil agus leithleasach
:Idir ciapadh agus radaireacht
:Idir spraíúil agus bagarthach
:Seo dán crá
:Níl uaim hello a rá
:Níl uaim comhrá
:Níl uaim ligint orm go bhfuil mé ag gáire
:Níl uaim do bhod - Glac an nod - Uaitse níl uaim aon rud
:Níl uaim suí leat
:Níl uaim luí leat
:Níl uaim aon bhaint in aon slí leat
:Níl uaim do bhod - Glac an nod - Uaitse níl uaim aon rud


:Níl uaim deoch
:Níl uaim bheith buíoch
:Níl uaim go gceapfá go bhfuilimid le foc

== Féach freisin ==
* [[REIC]]
* [[AerachAiteachGaelach]]
* [[Claonadh (gearrscannán)]]

== Naisc sheachtracha ==

* Blag: [https://miseciara.wordpress.com/ Mise Ciara]
* Próifíl ar Eolaire [[ASG]]: [https://www.aontasnascribhneoiri.ie/ga-IE/eolaire/scribhneoiri/635/ciara-ni-e/ Ciara Ní É]
* Próifíl [[AerachAiteachGaelach|AAG]]: [https://www.aerachaiteachgaelach.net/ciaranie Ciara Ní É]
* A bhfuil foilsithe aici in [[Comhar]]: [https://comhar.ie/iris/scribhneoiri/ciara-ni-e/ Ciara Ní É]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Ní É, Ciara}}
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Alumni Choláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Craoltóirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath‎]]
[[Catagóir:Filí Béarla]]
[[Catagóir:Filí Gaeilge‎]]
[[Catagóir:Filí na hÉireann]]
[[Catagóir:Filíocht ó bhéal i nGaeilge]]
[[Catagóir:Mná déghnéasacha]]
[[Catagóir:Muintir Ros na Rún]]
[[Catagóir:Tionchairí ar líne]]</text>
      <sha1>bg1rc4tda4xd27oidq1yjfucu6cvrqz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eochaid Mugmedón</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90018</id>
    <revision>
      <id>1310840</id>
      <parentid>1310567</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T06:06:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Teaghlach */Scéal</comment>
      <origin>1310840</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6229" sha1="rwwvstj0evnf54uxu5wre7pce7kbe47" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

I [[Miotaseolaíocht na nGael]], Ard Rí seanscéalach na hÉireann ba ea '''Eochaidh Muighmheadón''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Eochaid Mugmedón'''), atá cáil aige mar athair [[Niall Noígíallach|Néill Naoighiallaigh]] agus sinsear chlann [[Uí Néill]] agus na g[[Connachta]].

Ní luaitear é i liosta ríthe na [[Teamhair|Teamhrach]] i ''m[[Baile Chuinn Chétchathaig]]'', ach faightear é i [[Leabhar Gabhála na hÉireann]],  [[Annála na hÉireann]], [[Foras Feasa ar Éirinn]] agus na ''[[Laud 610|Sioncronachtaí Laud]]''.

De réir ''[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]''&lt;ref&gt;R. A. Stewart MacAlister (eag. &amp; aistr.), ''[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]'' Cuid V, Irish Texts Society, 1956, ll. 345-347&lt;/ref&gt;, mac an iar-Ard-Rí, [[Muiredach Tirech|Muireadhach Tíreach]], ab ea Eochaidh.  Maraíodh Muireadhach ag ''[[Cáelbad]]'' mac Croinn Bhradruí, rí Uladh, ach bhí Cáelbad i réim ach ar feadh aon bhliain amháin sular mharaigh Eochaidh é agus tháinig i gcoróin.  D'éiligh sé [[bóramha]] na [[Laighean]] gan chath.  De réir Céitinne ámh, cloíodh é sa Chath Cruachan Claonta ag rí na Laighean, ''[[Énnae Cennsalach]]''.&lt;ref name=&quot;keating&quot;&gt;''[[Foras Feasa ar Éirinn]]'', [http://www.ucc.ie/celt/published/T100054/text057.html 1.47]&lt;/ref&gt;

Bhí Eochaidh i réim ar feadh seacht nó ocht mbliana, sula bhfuair sé bás de thinneas ag Teamhraigh.  Tháinig deartháir Mhongfionn ''[[Crimthann mac Fidaig]]'', rí na [[Mumhan]], i gcomharbacht air.

==Teaghlach==
Sa seanscéal ''[[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]'',&lt;ref name=&quot;sons&quot;&gt;[[Tom Peete Cross]] &amp; Clark Harris Slover (eag.), [http://www.maryjones.us/ctexts/eochaid.html &quot;The Adventures of the Sons of Eochaid Mugmedon&quot;], ''Ancient Irish Tales'', 1936, ll. 508–513&lt;/ref&gt; insítear go raibh beirt bhan aige: [[Mongfind|Mongfhionn]], iníon ''Fidach'', a rug ceathrar mac leis, [[Brión mac Echach Muigmedóin|Brión]], [[Ailill mac Echach Mugmedóin|Ailill]], [[Fiachrae|Fiachra]] agus Fearghas; agus  [[Caireann|Caireann Chasdubh]], iníon Sachell Balb, rí na [[Sacsanaigh|Sacsanach]], a thug a mhac iad cáiliúla ar an dáil, [[Níall Noígíallach|Niall]].

Deirtear gurbh fhuath le Mongfionn Caireann, agus chuir sí iachall uirthi a leanbh a fhágaint amuigh, ach tarrtháladh agus tógadh é ag [[Torna Éices|Torna]], file.  Agus é fásta, d'fhill Niall go Teamhraigh agus d'fhuascail sé a máthair ó dhaoirse Mhongfionn.

Is amhlaidh gur phearsa osnádúrtha í Mongfionn ar dtús.  Sa sága ''Anbhás Chriomthainn mhic Fhiadhaigh'', deirtear gur ''Féile Mhongfhionn'' a ghlaoití go minic ar fhéile na [[Samhain|Samhna]], agus deirtí paidreacha di ar Oíche Shamhna.&lt;ref name=&quot;crimthann&quot;&gt;[http://www.maryjones.us/ctexts/crimthann.html &quot;The Death of Crimthann son of Fidach&quot;]&lt;/ref&gt;  Cé gur dochreidte é go raibh céile Sachsanach ag Eochaidh, molann T. F. O'Rahilly go bhfuil an t-ainm ''Caireann'' fréamhaithe ó Carina na Laidine, agus gur inchreidthe gur Rómán-Briotanach í.&lt;ref name=&quot;orahilly&quot;&gt;[[T. F. O'Rahilly]], ''Early Irish History and Mythology'', 1946, Chapter 12&lt;/ref&gt;  Go deimhin, deir Céitinn nár Sachsanach ach &quot;iníon rí na Breataine&quot; í.&lt;ref&gt;Seathrún Céitinn, ''Foras Feasa ar Éirinn'', [http://www.ucc.ie/celt/published/G100054/text058.html 1.48]&lt;/ref&gt;

==Achar ama==
* ''[[Foras Feasa ar Éirinn]]'': 344–351
* ''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'': 357–365.&lt;ref&gt;''[[Annála na gCeithre Máistrí]]'', [http://www.ucc.ie/celt/published/T100005A/text030.html M357]-[http://www.ucc.ie/celt/published/T100005A/text031.html 365]&lt;/ref&gt;
* Daniel P. McCarthy, bunaithe ar ''[[Irish annals]]'': bás 362.&lt;ref&gt;[[Daniel P. McCarthy]], ''The Chronology of the Irish Annals''&lt;/ref&gt;

==Craobh ghinealaigh==
{{familytree/start}}
{{familytree | | | | | | | |CCC| | | | | | |CCC=[[Conn Cétchathach]]}}
{{familytree | | | | | | | | |!| | | | | |}}
{{familytree | | | | | | | |AMC| | | | | | |AMC=[[Art mac Cuinn]]}}
{{familytree | | | | | | | | |!| | | | | |}}
{{familytree | | | | | | | |CMA| | | | | | |CMA=[[Cormac mac Airt]]}}
{{familytree | | | | | | | | |!| | | | | |}}
{{familytree | | | | | | | |FSR| | | | | | |FSR=[[Fíachu Sroiptine]]}}
{{familytree | | | | | | | | |!| | | | | |}}
{{familytree | | | | | | | |MTI| | | | | | |MTI=[[Muiredach Tirech]]}}
{{familytree | | | | | | | | |!| | | | | |}}
{{familytree | |MON|~|y|~|EMU|~|y|~|CAI| | | | |MON=[[Mongfind]]|EMU=Eochaid Mugmedon|CAI=[[Caireann]]}}
{{familytree | |,|-|-|-|+|-|-|-|.| |!| | | | | |}}
{{familytree | |BRI|FIA|AIL| |NNG|BRI=[[Brión mac Echach Muigmedóin|Brión]]|FIA=[[Fiachra]]|AIL=[[Ailill mac Echach Mugmedóin|Ailill]]|NNG=[[Níall Noígíallach]]}}
{{familytree | | | | | | | | | | | |!| | | | | |}}
{{familytree | |,|-|-|v|-|-|v|-|-|-|^|-|v|-|-|v|-|-|v|-|-|v|-|-|v|-|-|.|}}
{{familytree |COG|END|EOG| |:| |COI|LOE|MAI|CON|CRI|FIA|COG=[[Conall Gulban]]|END=Enda|EOG=[[Eógan mac Néill|Eógan]]|COI=[[Coirpre mac Néill|Coirpre]]|LOE=[[Lóegaire mac Néill|Lóegaire]]|MAI=[[Maine of Tethba|Maine]]|CON=Conall|CRI=Crimthann|FIA=Fíachu}}
{{familytree | | | | | | | |!| | |:| | |!| | |!| | | | | | | | |!| | |}}
{{familytree | | | | | | | |!| | |:| | |!| | |!| | | | | | |,|-|^|-|.|}}
{{familytree | | | | | | |MUI| |:| |COR|LUG| | | | |FER| |ARD|MUI=Muirdeach|COR=Cormac Caech|LUG=[[Lughaid mac Loeguire|Lughaidh]]|FER=Fergus Cerrbel&lt;br /&gt;(bás 507)|ARD=Ardgal}}
{{familytree | | | | | | | |!| | |:| | |!| | | | | | | | | |!| | |}}
{{familytree | | | | | | |MUI| |:| |TUA| | | | | | | |DIA|MUI=Muirchertach mac Ercae&lt;br /&gt;(bás 536)|TUA=Tuathal Maelgarb&lt;br /&gt;(bás 544)|DIA=[[Diarmait mac Cerbaill]]&lt;br /&gt;(bás 565)}}
{{familytree | | | | | | | | | | |:|}}
{{familytree |border=0| | | | | | | |TUA|:|DEI|TUA=''[[Uí Néill]] an tuaiscirt''|DEI=''[[Uí Néill]] an deiscirt''}}
{{familytree/end}}

''Na [[Connachta]]: Brion, Fíachra agus Ailill.''

==Tagairtí==
{{reflist}}


{{s-start}}
{{succession box |
roimh = ''[[Cáelbad]]'' |
teideal = [[Ard-Rí na hÉireann]] |
tar éis = ''[[Crimthann mac Fidaig]]'' |
bliain = [[Annála na gCeithre Máistrí|ACM]] 357–365&lt;br&gt;[[Foras Feasa ar Éirinn|FFÉ]] 344–351 |
}}
{{s-end}}

[[Catagóir:Connachta]]
[[Catagóir:Ard-Ríthe na hÉireann]]</text>
      <sha1>rwwvstj0evnf54uxu5wre7pce7kbe47</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mongfind</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90406</id>
    <revision>
      <id>1310833</id>
      <parentid>1310726</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T05:54:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Féach freisin */Nasc</comment>
      <origin>1310833</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12671" sha1="hkcpx7bvsxeymgd8ld8juoslsopbuce" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Pearsa i seanchas na nGael ab ea '''Moingfhionn''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Mongfind'''&lt;ref&gt;I measc litrithe eile dá hainm tá Mongfhind, Mongfinn, Mongfhinn agus Mongfionn&lt;/ref&gt;) de réir dealraimh as an [[Mumhain]] ó dhúchas.

Deirtear gurbh í an chéad bhean chéile d'[[Ard Rí na hÉireann|Ard Rí seanscéalach]] na hÉireann, ''[[Eochaid Mugmedon]]'', agus máthair a cheathrar mac is sine, [[Brión mac Echach Muigmedóin|Brian]], [[Ailill mac Echach Mugmedóin|Ailill]], [[Fiachra]] agus Fearghas, sinsir na g[[Connachta|Connacht]] stairiúil.  Máthair [[Níall Noígíallach|Néill Naoighiallaigh]] ba ea [[Caireann]], dara bean chéile Eochach.  Tá roinnt scéalta ann ina bhfuil Moingfhionn agus Niall in adharca a chéile.

Deirtear chomh maith gur dheirfiúr í de [[Crimthann mac Fidaig|Chriofan mac Fiadaigh]], [[Rí na Mumhan]] agus an chéad Ard-Rí eile.  Rinne sí iarracht é a mharú le nimh, ionas go dtagfadh a mac féin i gcoróin.&lt;ref&gt;Stokes 1903a, 1903b&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;O'Grady 1892&quot;&gt;O'Grady 1892&lt;/ref&gt;  D'ól sí féin an nimh chun Criofan a áitiú, agus d'éag sí go gairid tar éis na [[Samhain|Samhna]].&lt;ref name=&quot;O'Grady 1892&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Stokes 1903a&quot;&gt;Stokes 1903a&lt;/ref&gt;

==Bandia==
De réir ''[[Sanas Cormaic]]'', bandia ab ea í, a d'adhrtaí na Gaeil págánacha ag ''Féile Moingfhinne'', a cheiliúrtaí ar an Samhain.&lt;ref name=&quot;O'Grady 1892&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Stokes 1903a&quot;/&gt;  I seanscéalta níos deireanaí, scríofa i ''Social History of Ancient Ireland'' le [[Patrick Weston Joyce]], is [[bansidhe]] í.  Tá cnoc feiceálach darb ainm Cnoc Samhna,&lt;ref&gt;[https://www.logainm.ie/30848.aspx Cnoc Samhna] ar logainm.ie&lt;/ref&gt; nó ''Ard na Ríoghraidhe'', i g[[Contae Luimnigh]] atá i scéal nasctha le Moingfhionn.  Is rann na bpáistí as [[Contae Phort Láirge]] é &quot;''Anocht Oíche Shamhna Moingfhinne bandia''&quot;.

==Clann agus sliocht==
Deirtear scaití gur sliocht luath na n[[Eóganachta|Eóganacht]] ab ea Moingfhionn agus a dheartháir, clann [[Fidach|Fhiadaigh]] agus garchlsinne [[Dáire Cerbba|Dháire Chearbba]] de réir roinnt foinsí.  Tá seo amhrasach ámh, toisc go dtugann an fhianaise le fios, dá mba stairiúil iad, gur mhuintir ríocht eile iad, b'fhéidir na [[Dáirine]] (a d'fhéadfadh a luadh iad mar a muintir i ndán aduain Sean-Ghaeilge le [[Flann mac Lonáin]] (bás 896).&lt;ref&gt;[http://www.ucc.ie/celt/published/G800011C/text029.html Leabhar Laighneach], LS folio 150b&lt;/ref&gt;)  Sa [[banseanchas|bhanseanchas]], is &quot;Mongfind na n-Érnai&quot; ([[Éarainn]]) an t-ainm a dtugtar uirthi, agus bhí mac eile aici darbh ainm Sidach, tar éis na gConnacht.&lt;ref&gt;[http://www.maryjones.us/ctexts/banshenchus.html Banshenchus: The Lore of Women]&lt;/ref&gt;  Deirtear i [[Rawlinson B 502]] gur rugadh Dáire Cearbba i [[Magh Breag]], [[Contae na Mí]],&lt;ref&gt;ed. Ó Corráin 1997&lt;/ref&gt; a raibh cuid mhaith do na chríocha sin i seilbh na nÉrainn i rith an ama sin.  Is deacair na Dáirine agus na hÉrainn aithint óna chéile sna foinsí a mhaireann.
&lt;!--==Leagan eile==
''An interesting alternate version of the story of Mongfind and her sons exists in a saint's life from the [[Book of Lismore]].&lt;ref&gt;Stokes 1890, pp. 239–40&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;FitzPatrick 2004, pp. 131-2&quot;&gt;FitzPatrick 2004, pp. 131–2&lt;/ref&gt; In this she is associated with sites belonging to her relatives the [[Uí Fidgenti]],&lt;ref name=&quot;FitzPatrick 2004, pp. 131-2&quot;/&gt; although they are not specifically mentioned, and neither is Crimthand Mór, her brother in the other tales. She is stated simply to be the daughter of Dáire (Cerbba?), son of Findchad, someone otherwise unknown, and her father in the other sources, Fidach, is not mentioned. Further, she is the wife of the [[King of Ulster]] and the names of their three sons are not those of the Three Connachta.

''It is difficult to date the tale. Though the manuscript is late, it is also of Munster provenance and so it may contain archaic elements lost in the tales involving the sons of Eochaid Mugmedón. The fact that Dún Eochair is mentioned as a seat of the [[King of Munster]] suggests memories from the time before the 7th century when the Dáirine ruled the kingdom, as this was one their great seats,&lt;ref&gt;Keating, p. 123&lt;/ref&gt; later inherited by the Uí Fidgenti, who were probably Érainn or Dáirine themselves. This has the effect of putting more distance between Mongfind and the Eóganachta.

''But as no Mongfind is recorded as the wife of any Ulster king, it is likely the Munster storytellers forgot her legendary role as the fracturer of the [[Uí Néill]] from the Connachta but could still recall associated localities in Munster. She is placed in the alternate version encamped at [[Cnoc Samhna]] (Knocksouna) i.e. Ard na Ríoghraidhe,&lt;ref name=&quot;FitzPatrick 2004, pp. 131-2&quot;/&gt; which may have been the inauguration site of the Uí Fidgenti. Later tradition finds them in alliance with Mongfind's descendants the [[Uí Fiachrach Aidhne]], especially in the time of [[Guaire Aidne mac Colmáin]], king of Connacht.

''Anachronistically, the [[King of Munster]] given in the tale is [[Cathal mac Áedo]] (d. 627), possibly a replacement for Mongfind's brother, Crimthann mac Fidaig.

==Pictish princess==
''Mongfind also occurs as the name of the [[Picts|Pictish]] princess wedded to [[Conall Corc]], ancestress of the [[Eóganacht Locha Léin]] of [[Iarmuman]] and of a line of powerful Pictish kings, e.g. [[Óengus I of the Picts]], but it appears this can be dismissed as a case of coincidental influences on the story associating Crimthann mac Fidaig with the Pictish king and father, called Feredach.&lt;ref&gt;Sproule 1985&lt;/ref&gt; From the perspective of the early Eóganachta, Crimthann mac Fidaig, named in various sources as &quot;King of Ireland and [[Kingdom of Alba|Alba]]&quot;, was hostile to his supposed cousin or nephew Conall Corc, who went on a journey to Pictland and there was married to the daughter of the Pictish king. The descendants of this marriage were the Eóganacht Locha Léin and were hostile to the Inner Circle ruling at [[Cashel, County Tipperary|Cashel]]. It appears to have been in this political climate that the &quot;original&quot; Irish queen/goddess Mongfind became associated with the Picts.

''A major remaining difficulty is how the historical Conall Corc and Crimthann mac Fidaig may originally have been related to each other. Possibly it was through marriage. Unfortunately the traditions of the Connachta provide no clues and nowhere associate the Mongfind known to them with Conall Corc, and likewise she is unassociated by name with her supposed brother or even with the Eóganachta in the Munster tales, with only the notoriously unreliable genealogies providing these links for scholars. In one and perhaps the oldest version of Mongfind's pedigree the [[Uí Liatháin]] are close kin, who are broadly associated with Crimthann mac Fidaig in other sources. Theirs is said in several early tales to have been a sister kingdom to the Uí Fidgenti mentioned above, which the genealogies confirm, but modern scholarship dismisses the two as 8th century add-ons to the Eóganachta pedigree,&lt;ref&gt;John V. Kelleher. &quot;The Rise of the Dál Cais&quot;. 1967. (mentioned as example unrelated to the Dál Cais)&lt;/ref&gt; which may have implications for the ancestry of Mongfind and Crimthann. Additionally, the descent of the Eóganacht Locha Léin from Conall Corc has also been questioned. Only the [[Eóganacht Raithlind]] had a generally close relationship with the Inner Circle, and although they are sometimes associated with the Eóganacht Locha Léin, they were also not said to be products of the marriage of Conall Corc to the Pictish princess &quot;Mongfind&quot;.

''Notably, the other wife of Conall Corc was [[Aimend]] of the [[Corcu Loígde]], who may also have been a goddess in origin. Unlike Mongfind, Aimend is directly stated to have been his wife in all sources.--&gt;

==Féach freisin==
* [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]
* [[Macha#Macha_Mong_Ruad|Macha Mong Ruad]]
* [[Clíodhna]]
* [[Mór-Ríoghain]]
* [[Badhbh]]

==Foinsí==
* Best, R.I., Osborn Bergin, M.A. O'Brien agusAnne O'Sullivan (eag). An [[Leabhar Laighneach]], 6 imleabhar, Baile Átha Cliath, [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath|IALBÁC]], 1954–83. [http://www.ucc.ie/celt/published/G800011C/text029.html {MS folio 150b}] ar CELT.
* Bhreathnach, Edel (eag.), ''The Kingship and Landscape of Tara''. Four Courts Press for The Discovery Programme. 2005, ll. 249, 250 &amp; ''Historical Early Éoganachta'', Tábla 9, ll. 356, 357.
* Byrne, Francis John, ''Irish Kings and High-Kings''. Four Courts Press. 2a heagrán athbhreithnithe, 2001.
* Cormac, and John O'Donovan (aistr.) with Whitley Stokes (eag.), [https://books.google.com/books?id=rX8NAAAAQAAJ Sanas Cormaic. Cormac's Glossary]. Irish Archaeological and Celtic Society. Calcutta: O.T. Cutter. 1868.
* Cross, Tom Peete and Clark Harris Slover (eag.), [http://www.maryjones.us/ctexts/eochaid.html &quot;The Adventures of the Sons of Eochaid Mugmedon&quot;], in ''Ancient Irish Tales''. Henry Holt and Company. 1936, ll. 508–13.
* Dillon, Myles, ''The Cycles of the Kings''. Oxford. 1946. (Four Courts Press. Eagrán athbhreithnithe, 1995.)
* FitzPatrick, Elizabeth, [https://books.google.com/books?id=cscQwIzZr70C Royal Inauguration in Gaelic Ireland, c. 1100–1600: A Cultural Landscape Study]. Boydell &amp; Brewer. 2004, ll.&amp;nbsp;131–2
* Jaski, Bart, ''Early Irish Kingship and Succession''. Four Courts Press. 2000.
* Joyce, Patrick Weston, ''A Social History of Ancient Ireland'', [https://books.google.com/books?id=kVQTAAAAQAAJ Iml. I] agus [https://books.google.com/books?id=Iz0TAAAAQAAJ Iml. II]. Longmans, Green, and Co. 1903.
* Joynt, Maud (eag. agus aistr.), &quot;[https://www.jstor.org/pss/30005640 Echtra Mac Echdach Mugmedóin]&quot;, in ''[[Ériu (iriseán)|Ériu]] 4'' (1910), ll. 91–111.
* [[Seathrún Céitinn]], [http://celt.ucc.ie/published/G100054/index.html Foras Feasa ar Éirinn].
* MacKillop, James, ''A Dictionary of Celtic Mythology''. Oxford. 1998.
* Meyer, Kuno (eag.), [http://www.ucc.ie/celt/published/G105005/index.html &quot;The Laud Genealogies and Tribal Histories&quot;], in ''[[Zeitschrift für celtische Philologie]] 8''. Halle/Saale, Max Niemeyer. 1912, ll. 291–338.
* Monaghan, Patricia, ''The Encyclopedia of Celtic Mythology and Folklore''. Nua-Eabhrac: Facts On File. 2004.
* Ó Corráin, Donnchadh (eag.), [http://www.ucc.ie/celt/published/G105003/index.html Genealogies] ó [[Rawlinson B 502]], Coláoiste na hOllscoile, Corcaigh: Corpus of Electronic Texts. 1997.
* O'Donovan, John (eag. agus aistr.), [[Annála na gCeithre Máistrí]]. 7 iml. [[Acadamh Ríoga na hÉireann]]. Baile Átha Cliath. 1848–51. 2a heagrán, 1856.
* &amp;mdash; agus the Rt. Hon. Charles Owen O'Conor Don, [https://books.google.com/books?id=Y6e15eKndYIC The O'Conors of Connaught: An Historical Memoir]. Baile Átha Cliath: Hodges, Figgis, and Co. 1891.
* O'Grady, Standish H. (eag. agus aistr.), &quot;Death of Crimthann son of Fidach, and of Eochaidh Muighmedóin's three sons: Brian, Ailill, Fiachra&quot;, in [https://books.google.com/books?id=G-QGAAAAYAAJ Silva Gadelica] Williams and Norgate. 1892, ll. 373–8.
* &amp;mdash;, (eag. agus aistr.), &quot;The Story of Eochaidh Muighmedóin's Sons&quot;, in [https://books.google.com/books?id=G-QGAAAAYAAJ Silva Gadelica] Williams and Norgate. 1892, ll. 368–73.
* O'Rahilly, Thomas F., ''Early Irish History and Mythology''. [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]]. 1946.
* Sproule, David, &quot;[https://www.jstor.org/pss/30007794 Politics and pure narrative in the stories about Corc of Cashel]&quot;, in ''[[Ériu (iriseán)|Ériu]] 36'' (1985), ll.&amp;nbsp;11–28.
* Stokes, Whitley (eag. agus aistr.), &quot;Aided Chrimthaind Maic Fhidaig: The Death of Crimthann mac Fidaig&quot;, in ''Revue Celtique 24''. 1903a, ll.172–189.
* &amp;mdash;, &quot;Echtra Mac nEchach Muigmedóin: The Adventures of the Sons of Eochaid Muigmedóin&quot;, in ''Revue Celtique 24''. 1903b, ll. 190–207.
* &amp;mdash;, [https://books.google.com/books?id=sBgMAAAAIAAJ Lives of Saints] ó [[Leabhar Leasa Mhóir]]. Oxford. 1890, ll.&amp;nbsp;239–40

==Naisc sheachtracha==
* [https://web.archive.org/web/20081120081316/http://www.hastings.edu/academic/english/Kings/Echtra_Mac_nEchach_Muigmedoin.htm Echtra Mac nEchach Muigmedóin]
* [https://web.archive.org/web/20080507075211/http://www.hastings.edu/academic/english/kings/Aided_Chrimthainn_meic_Fhidaig.htm Aided Chrimthainn meic Fhidaig 7 Trí Mac Echach Muigmedóin]
* [http://www.magoo.com/hugh/irishkings.html Irish Kings]
* [https://www.logainm.ie/ga/31139 Mong Fionn townland]

==Tagairtí==
{{reflist}}


{{DEFAULTSORT:Mongfind}}

[[Catagóir:Miotaseolaíocht na nGael]]</text>
      <sha1>hkcpx7bvsxeymgd8ld8juoslsopbuce</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gerry Kelly</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90415</id>
    <revision>
      <id>1310805</id>
      <parentid>1305869</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T17:34:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1310805</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3599" sha1="jqyhjdl14lifrxnww19piy637wq9uyb" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Is polaiteoir [[Poblachtánachas in Éirinn|poblachtach Éireannach]] de chuid [[Sinn Féin|Shinn Féin]] é '''Gerard &quot;Gerry&quot;  Kelly''' ({{Lang-ga|Gearárd Ó Ceallaigh}}); a saolaíodh an [[5 Aibreán]] [[1953]], agus iaróglach de chuid [[An tIRA Sealadach|na Sealadaigh]] ([[An tIRA Sealadach|PIRA]]).
Bhí ról ceannródaíoch aige i rith an phróisis idirbheartaíochta a raibh [[Comhaontú Aoine an Chéasta]] mar thoradh orthu, ar an 10 Aibreán 1998.&lt;ref&gt;[http://opapp.gov.ph/index.php?Itemid=115&amp;id=281&amp;option=com_content&amp;task=view British, Irish accord experts hold lecture on N. Ireland experience] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110823182024/http://opapp.gov.ph/index.php?Itemid=115&amp;id=281&amp;option=com_content&amp;task=view |date=23 August 2011 }}&lt;/ref&gt; Faoi láthair, is ball d'Ard-Chomhairle Shinn Féin é agus is Comhalta den [[Tionól Thuaisceart Éireann|Tionól Reachtach]] (CTR) é do [[Béal Feirste Thuaidh (Toghcheantar Tionóil)|Bhéal Feirste Thuaidh]], ó 1998 ar aghaidh.&lt;ref&gt;[http://www.niassembly.gov.uk/members/biogs_03/kelly_g.htm Gerry Kelly - Biography from NI Assembly] {{webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060811090632/http://www.niassembly.gov.uk/members/biogs_03/kelly_g.htm|date=11 August 2006}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.irishtimes.com/history/2025/12/27/gerry-kelly-named-as-dominant-figure-of-1996-ira-leadership-in-garda-security-document/Gerry Kelly named as ‘dominant figure’ of 1996 IRA leadership in Garda security document]{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

==Luathshaol==
Rugadh Gerard Francis Kelly ar 5 Aibreán 1953 ar Shráid Raglan i gceantar Íochtarach na bhFál, i mBéal Feirste.  Íochtarach i mBéal Feirste. Tá sé ar dhuine d'aon leanbh déag, seachtar buachaillí agus ceathrar cailíní.&lt;ref&gt;{{Cite web |teideal=INTERVIEW : Gerry Kelly, H-Block escapee and Sinn Féin Assembly member for North Belfast {{!}} An Phoblacht |url=https://www.anphoblacht.com/contents/17911 |access-date=2026-02-28 |website=www.anphoblacht.com}}&lt;/ref&gt;  Chuaigh sé go dtí St Finian's Primary School ar Bhóthar na bhFál. Ní raibh a mhuintir thar a bheith polaitiúil; mar sin féin bhí a sheanathair ina thacaitheoir de chuid Pháirtí an Lucht Oibre. Chuaigh Kelly ar aghaidh ina dhiaidh sin go dtí St Peter's Secondary School, áit ar bhain sé a chuid O-Leibhéil amach, sular fuair sé a chéad phost, in aois a 17, sa Státseirbhís mar oifigeach cléireachais i Roinn Leictreachais [[Comhairle Cathrach Bhéal Feirste|Chorparáid Bhéal Feirste]].&lt;ref name=&quot;o'dwyer&quot; /&gt;

Sa bhliain 1971, chuaigh Kelly isteach in eagraíocht óige mhíleata na bPoblachtánach, Fianna Éireann. Gabhadh é níos déanaí i Lúnasa 1971 agus cuireadh i b[[Príosún Mhuinseo]] é ar feadh roinnt míonna. I mí Eanáir 1972, d'éalaigh sé, agus chuaigh sé isteach in Óglaigh Shealadacha na hÉireann i gceantar na Carraige Gile/Bhaile Uí Mhurchú ar a fhilleadh go Béal Feirste.&lt;ref name=&quot;o'dwyer&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=O'Toole |first=Jason |teideal=The Fugitive |url=https://www.hotpress.com/culture/the-fugitive-4497783 |access-date=2024-07-16 |website=Hotpress}}&lt;/ref&gt;


== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{Síol-ni}}

{{DEFAULTSORT:Kelly, Gerry}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1953]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Baill Shinn Féin]]
[[Catagóir:Comhaltaí den Tionól Reachtach Thuaisceart Éireann]]
[[Catagóir:Daoine as Béal Feirste]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Baill den IRA Sealadach]]
[[Catagóir:Baill den Fhóram Thuaisceart Éireann]]</text>
      <sha1>jqyhjdl14lifrxnww19piy637wq9uyb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>David Evennett</title>
    <ns>0</ns>
    <id>90952</id>
    <revision>
      <id>1310771</id>
      <parentid>1295888</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T14:13:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Síol-beath-en</comment>
      <origin>1310771</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="603" sha1="ezcl53nt7pi5zuthvsytb6al6wefa9g" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}Polaiteoir de chuid an [[An Páirtí Coimeádach (An Ríocht Aontaithe)|Pháirtí Choimeádaigh]] sa [[Ríocht Aontaithe]] is ea '''David Evennett'''. Rugadh é i [[Romford]] ar an [[3 Meitheamh]] [[1949]]. 

== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{Síol-beath-en}}

{{DEFAULTSORT:Evennett, David}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1949]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:An Páirtí Coimeádach]]
[[Catagóir:Daoine as Londain]]
[[Catagóir:Essex]]
[[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Polaiteoirí Sasanacha]]
[[Catagóir:Ridirí]]</text>
      <sha1>ezcl53nt7pi5zuthvsytb6al6wefa9g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Caireann</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91865</id>
    <revision>
      <id>1310838</id>
      <parentid>1060285</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T06:04:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <origin>1310838</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2231" sha1="aih3vpmalv57unrm27s7zrkdyeuae48" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Iníon seanscéalach rí na n[[Angla-Shacsanaigh|Angla-Shacsanach]], Sachall Balbh, ba ea '''Caireann Chasdubh'''.  Bean chéile [[Ard-Rí na hÉireann]], [[Eochaid Mugmedón]], agus máthair [[Niall Noígíallach|Níall Naoighiallach]] ba ea í.

Bhí éad ar chéad bhean chéile Eochach, [[Mongfind|Moingfhionn]], agus Caireann torrach.  Chuir sí iachall ar Chaireann sclábhaíocht a dhéanamh, ag súil go gcaille sí an leanbh, ach rugadh é in aice tobair agus uisce á tharraingt aici.  De bharr eagla roimh Mhoingfionn, d'fhág sí an leanbh gan chaint ar na héin, ach rinneadh tarrtháil air agus tugadh é ag file darbh ainm [[Torna Éices|Torna]].  Agus an páiste Niall fásta, d'fhill sé ar [[Teamhair|Theamhraigh]], scaoil sé saor a mháthair óna sclábhaíocht, agus d'éirigh in am trátha ina Ard-Rí.&lt;ref name=&quot;sons&quot;&gt;[[Tom Peete Cross]] &amp; Clark Harris Slover (eag.), [http://www.maryjones.us/ctexts/eochaid.html &quot;The Adventures of the Sons of Eochaid Mugmedon&quot;], ''Ancient Irish Tales'', 1936, ll. 508-513&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;death&quot;&gt;Tom Peete Cross &amp; Clark Harris Slover (eag.), [http://www.maryjones.us/ctexts/niall.html &quot;The Death of Niall of the Nine Hostages&quot;], ''Ancient Irish Tales'', 1936, ll. 514-517&lt;/ref&gt;

De réir an seanchais, fuair Niall bás tuairim is tús na 5ú haoise, cé go molann staraithe an lae inniu gur mhair sé leath haois níos deireanaí.&lt;ref name=&quot;byrne&quot;&gt;[[Francis John Byrne|Francis J. Byrne]], ''Irish Kings and High-Kings'', dara heagrán, Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 2001, Cuid 5&lt;/ref&gt;. Ar aon chuma, is mí-aimseartha é gur Shacsanach í a mháthair.  Molann O'Rahilly ámh go bhfuil an t-ainm ''Caireann'' fréamhaithe ó ainm na Laidine, [[Carina]], agus go bhfuil sé inchreidte gur Rómhán-Briotanach í.&lt;ref name=&quot;orahilly&quot;&gt;[[T. F. O'Rahilly]], ''Early Irish History and Mythology'', 1946, Chapter 12&lt;/ref&gt;  Go deimhin, níor mhaígh [[Seathrún Céitinn]] gur Shacsanach í, ach ina áit sin gurb í &quot;inghean ríogh Breatan&quot;.&lt;ref name=&quot;keating&quot;&gt;[[Seathrún Céitinn]], ''[[Foras Feasa ar Éirinn]]'',[https://celt.ucc.ie//published/G100054/index.html 1.48]&lt;/ref&gt;

==Tagairtí==
{{reflist}}


[[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]]</text>
      <sha1>aih3vpmalv57unrm27s7zrkdyeuae48</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1310839</id>
      <parentid>1310838</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T06:05:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>Scéal</comment>
      <origin>1310839</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2294" sha1="pvcwpe3wahiszg3osswitzj5ud9n44g" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Iníon seanscéalach rí na n[[Angla-Shacsanaigh|Angla-Shacsanach]], Sachall Balbh, ba ea '''Caireann Chasdubh'''.  Bean chéile [[Ard-Rí na hÉireann]], [[Eochaid Mugmedón]], agus máthair [[Niall Noígíallach|Níall Naoighiallach]] ba ea í.

Insítear a scéal in ''[[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]''.  Bhí éad ar chéad bhean chéile Eochach, [[Mongfind|Moingfhionn]], agus Caireann torrach.  Chuir sí iachall ar Chaireann sclábhaíocht a dhéanamh, ag súil go gcaille sí an leanbh, ach rugadh é in aice tobair agus uisce á tharraingt aici.  De bharr eagla roimh Mhoingfionn, d'fhág sí an leanbh gan chaint ar na héin, ach rinneadh tarrtháil air agus tugadh é ag file darbh ainm [[Torna Éices|Torna]].  Agus an páiste Niall fásta, d'fhill sé ar [[Teamhair|Theamhraigh]], scaoil sé saor a mháthair óna sclábhaíocht, agus d'éirigh in am trátha ina Ard-Rí.&lt;ref name=&quot;sons&quot;&gt;[[Tom Peete Cross]] &amp; Clark Harris Slover (eag.), [http://www.maryjones.us/ctexts/eochaid.html &quot;The Adventures of the Sons of Eochaid Mugmedon&quot;], ''Ancient Irish Tales'', 1936, ll. 508-513&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;death&quot;&gt;Tom Peete Cross &amp; Clark Harris Slover (eag.), [http://www.maryjones.us/ctexts/niall.html &quot;The Death of Niall of the Nine Hostages&quot;], ''Ancient Irish Tales'', 1936, ll. 514-517&lt;/ref&gt;

De réir an seanchais, fuair Niall bás tuairim is tús na 5ú haoise, cé go molann staraithe an lae inniu gur mhair sé leath haois níos deireanaí.&lt;ref name=&quot;byrne&quot;&gt;[[Francis John Byrne|Francis J. Byrne]], ''Irish Kings and High-Kings'', dara heagrán, Baile Átha Cliath: Four Courts Press, 2001, Cuid 5&lt;/ref&gt;. Ar aon chuma, is mí-aimseartha é gur Shacsanach í a mháthair.  Molann O'Rahilly ámh go bhfuil an t-ainm ''Caireann'' fréamhaithe ó ainm na Laidine, [[Carina]], agus go bhfuil sé inchreidte gur Rómhán-Briotanach í.&lt;ref name=&quot;orahilly&quot;&gt;[[T. F. O'Rahilly]], ''Early Irish History and Mythology'', 1946, Chapter 12&lt;/ref&gt;  Go deimhin, níor mhaígh [[Seathrún Céitinn]] gur Shacsanach í, ach ina áit sin gurb í &quot;inghean ríogh Breatan&quot;.&lt;ref name=&quot;keating&quot;&gt;[[Seathrún Céitinn]], ''[[Foras Feasa ar Éirinn]]'',[https://celt.ucc.ie//published/G100054/index.html 1.48]&lt;/ref&gt;

==Tagairtí==
{{reflist}}


[[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]]</text>
      <sha1>pvcwpe3wahiszg3osswitzj5ud9n44g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oliver Dowden</title>
    <ns>0</ns>
    <id>92306</id>
    <revision>
      <id>1310751</id>
      <parentid>1295883</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T14:05:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Síol-beath-en</comment>
      <origin>1310751</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="630" sha1="fu7c2r6xmd12ejs5pmpljdthfqjekvs" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}Polaiteoir de chuid an [[An Páirtí Coimeádach (An Ríocht Aontaithe)|Pháirtí Choimeádaigh]] sa [[Ríocht Aontaithe]] is ea '''Oliver James Dowden'''. Rugadh é i bPark Street, [[Hertfordshire]] ar an [[1 Lúnasa]] [[1978]]. 

== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{Síol-beath-en}}

{{DEFAULTSORT:Dowden, Oliver}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1978]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Airí rialtais]]
[[Catagóir:An Páirtí Coimeádach]]
[[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Hertfordshire]]
[[Catagóir:Polaiteoirí Sasanacha]]
[[Catagóir:Ridirí]]</text>
      <sha1>fu7c2r6xmd12ejs5pmpljdthfqjekvs</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hakainde Hichilema</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94612</id>
    <revision>
      <id>1310813</id>
      <parentid>1305019</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T19:18:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1310813</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="32119" sha1="d15up7y5yfvb8q2y76lnb2j8upbpx0e" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is fear gnó agus polaiteoir [[An tSaimbia|Saimbiach]] é '''Hakainde Hichilema''' (a rugadh ar [[4 Meitheamh]] [[1962]]). Toghadh é ina  [[Uachtarán]] ar an t[[An tSaimbia|Saimbia]] i mí Lúnasa 2021 agus insealbhaíodh é ar 24 Lúnasa 2021.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://diggers.news/local/2021/08/23/10-heads-of-state-to-witness-ballys-inauguration/|teideal=10 Heads of State to witness Bally's inauguration|dáta=2021-08-23|language=en-GB|work=Zambia: News Diggers!|dátarochtana=2021-08-24}}&lt;/ref&gt;  

Bhí sé ina Uachtarán ar an [[ An Páirtí Aontaithe um Fhorbairt Náisiúnta |Pháirtí Aontaithe um Fhorbairt Náisiúnta (UPND)]] ó 2006 ar aghaidh. Cúig huaire a sheas i dtoghchán uachtaránachta, in [[Olltoghchán na Saimbia 2006|2006]], [[Toghchán uachtaránachta na Saimbia 2008|2008]], [[Olltoghchán na Saimbia 2011|2011]], [[Toghchán uachtaránachta na Saimbia 2015|2015]] agus [[Olltoghchán na Saimbia 2016|2016]], agus níor éirigh leis in aon cheann acu. Toghadh ina uachtarán é ar 12 Lúnasa 2021. 


== Tús a shaoil ==
Rugadh Hichilema i sráidbhaile i g[[Ceantar Monze]] san áit ina bhfuil an tSaimbia sa lá atá inniu ann. Fuair sé [[scoláireacht]] le staidéar a dhéanamh in [[Ollscoil na Saimbia]] agus bhain sé céim bhaitsiléara amach san eacnamaíocht agus riarachán gnó i 1986. Ina dhiaidh sin, rinne sé [[ MBA |Máistreacht Riarachán Gnó]] san [[Airgeadas]] agus Straitéis Gnó in [[Ollscoil Birmingham]] i Sasana.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://hh-zambia.com/about/|teideal=Biography: Hakainde Hichilema|údar=|dáta=|work=www.hh-zambia.com|dátarochtana=|archivedate=2015-01-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150123050341/http://hh-zambia.com/about/}}&lt;/ref&gt; 

Bhí sé ina [[Príomhoifigeach feidhmiúcháin|phríomhoifigeach feidhmiúcháin]] ar [[Coopers agus Lybrand|Coopers agus Lybrand Zambia]] ó 1994 go 1998 agus ar [[Grant Thornton Idirnáisiúnta|Grant Thornton Zambia]] ó 1998 go 2006.&lt;ref name=&quot;cv&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.lusakatimes.com/2008/09/19/hhs-curriculum-vitae/|teideal=HH’s curriculum vitae|údar=|dáta=|dátarochtana=|last=|first=|date=19 Meán Fómhair 2008|title=HH's curriculum vitae|newspaper=Lusaka Times|location=|accessdate=23 Eanáir 2015|archivedate=16 Nollaig 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141216013909/http://www.lusakatimes.com/2008/09/19/hhs-curriculum-vitae/}}&lt;/ref&gt; 

== Gairm pholaitiúil ==
Tá sé ina bhall de pháirtí an fhreasúra, an Páirtí Aontaithe um Fhorbairt Náisiúnta, páirtí polaitíochta liobrálach. I ndiaidh bhás [[Anderson Mazoka]] in 2006, toghadh mar Uachtarán nua an pháirtí é. Chomh maith leis sin, tá sé ina cheannaire ar an [[Comhghuaillíocht Dhaonlathach Aontaithe (An tSaimbia)|Chomhghuaillíocht Dhaonlathach Aontaithe]] (UDA), comhghuaillíocht de thrí pháirtí pholaitiúla freasúra. 

I [[Toghchán uachtaránachta na Saimbia 2006|dtoghchán 2006]], b'é Hichilema iarrthóir an UDA agus sheas sé in éadan an uachtaráin a bhí in oifig ag an am, [[Levy Mwanawasa]] ón Ghluaiseacht don Daonlathas Ilphairtí (MMD) agus iarrthóir an Fhronta Tírghrách (PF), [[Michael Sata]]. Fuair sé faomhadh an iar-Uachtaráin [[Kenneth Kaunda]]. Thit an toghchán amach ar an 28 Meán Fómhair 2006 agus bhí Hichilema sa tríú háit le thart fá 25% den vóta. 

Rith Hichilema mar iarrthóir an UPND i [[Toghchán uachtaránachta na Saimbia 2008|dtoghchán 2008]], a gairmeadh i ndiaidh bhás an Uachtaráin Levy Mwanawasa.&lt;ref&gt;[http://news.xinhuanet.com/english/2008-09/10/content_9890454.htm &quot;Zambia to hold presidential by-election on Oct.30&quot;], Xinhua, 10 September 2008.&lt;/ref&gt; Tháinig sé sa 3ú háit le 19.7% den vóta. I mí an Mheithimh 2009, bhunaigh páirtí Hichilema, an UPND, comhaontú leis an bhFronta Tírghrách (PF) agus Michael Sata le dul san iomaíocht i [[Olltoghchán na Saimbia 2011|dtoghchán 2011]] le chéile. Áfach, mar thoradh ar easaontas maidir le hiarrthóir an chomhaontaithe, drochmhuinín domhain idir an dá pháirtí agus cúisimh treibheachais ón dá thaobh, thit an comhaontú as a chéile i mí an Mhárta 2011.&lt;ref&gt;[http://www.newstimeafrica.com/archives/17459 &quot;Opposition alliance in Zambia collapse as UPND pulls out&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111118072941/http://www.newstimeafrica.com/archives/17459 |date=2011-11-18 }}, Newstime Africa, 11 Márta 2011.&lt;/ref&gt; 

Bhí sé mar cheann den dá phríomhiarrthóir i [[Toghchán uachtaránachta na Saimbia 2015|dtoghchán uachtaránachta mhí Eanáir 2015]], a chaill sé le farasbarr beag de díreach 27,757 vóta (1.66%) in éadan iarrthóir an pháirtí i gcumhacht, an Fronta Tírghrách (PF), [[Edgar Lungu]]. Cháin Hichilema an toghchán mar bhréagthoghchán agus mhol sé dá lucht tacaíochta fanacht socair.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/zambia/11367373/Zambia-opposition-cries-foul-as-Lungu-wins-presidential-election.html|teideal=Zambia opposition cries foul as Lungu wins presidential election|údar=|dáta=|work=The Daily Telegraph|dátarochtana=}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://hh-zambia.com/blog/edgar-lungu-steals-election/|teideal=Edgar Lungu steals election|údar=Hakainde Hichelma|dáta=27 Eanáir 2015|work=hh-zambia.com|dátarochtana=|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150127081738/http://hh-zambia.com/blog/edgar-lungu-steals-election/|archivedate=27 January 2015}}&lt;/ref&gt; Chuaigh sé san iomaíocht in éadan Lungu arís mar phríomhiarrthóir an fhreasúra i [[ Olltoghchán na Saimbia 2016 |dtoghchán uachtaránachta mhí Lúnasa 2016]], agus chaill sé le farasbarr beag arís.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.bbc.com/news/world-africa-37086365|teideal=Zambia's President Edgar Lungu declared election winner|údar=|dáta=|work=BBC News|dátarochtana=|title=Zambia's President Edgar Lungu declared election winner|accessdate=29 September 2016|date=15 August 2016}}&lt;/ref&gt; 

I mí Aibreáin 2017, gabhadh é ar amhras go ndearna sé [[tréas]] agus cúisíodh é as iarracht a dhéanamh an rialtas a chur as cumhacht.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.reuters.com/article/us-zambia-politics-idUSKBN17K22J?il=0|teideal=Zambian opposition leader charged with trying to overthrow government|údar=|dáta=|dátarochtana=|title=Zambian opposition leader charged with trying to overthrow government|last=Mfula|first=Chris|date=18 Aibreán 2017|publisher=Reuters|accessdate=19 Aibreán 2017}}&lt;/ref&gt; Bhí sé sa phríosún ar feadh 4 mhí sular tugadh [[Nolle prosequi]] dó.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.lusakatimes.com/2017/08/16/hh-walks-freedom-state-enters-nolle-prosequi-treason-case/|teideal=HH walks to freedom as state enters nolle prosequi in the treason case|údar=|dáta=16 Lúnasa 2017|dátarochtana=30 Lúnasa 2020|archivedate=16 Lúnasa 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210816195621/https://www.lusakatimes.com/2017/08/16/hh-walks-freedom-state-enters-nolle-prosequi-treason-case/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.daily-mail.co.zm/dpp-drops-hh-case/|teideal=DPP drops HH case|údar=|dáta=17 Lúnasa 2017|dátarochtana=30 Lúnasa 2020}}&lt;/ref&gt; 

{{Glanadh}}

== Gabháil &amp; Cúiseamh Tréasa ==
Gabhadh Hichilema ar an 11 Aibreán 2017. Ar oíche an 11 Aibreán 2017 bhris [[ Seirbhís Póilíneachta na Saimbia |Póilíní na Saimbia]] isteach i gcompún Hichilema lena ghabháil faoi ordaithe rialtas an Uachtaráin [[Edgar Lungu]].&lt;ref&gt;[https://www.lusakatimes.com/2017/04/23/catholic-bishops-condemn-hh-arrest-say-zambia-is-now-a-dictatorship/ Catholic Bishops condemn HH arrest, say Zambia is now a dictatorship]{{Dead link|date=Samhain 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Lusaka Times&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;news24.com&quot;&gt;[https://www.news24.com/Africa/News/malema-compares-zambia-leader-to-apartheid-rulers-20170730 Malema compares Zambia leader to apartheid rulers] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180815201018/https://www.news24.com/Africa/News/malema-compares-zambia-leader-to-apartheid-rulers-20170730 |date=2018-08-15 }} News24&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-40945825 Zambia opposition leader Hakainde Hichilema released] BBC News&lt;/ref&gt; Cuireadh ina leith gur chuir sé saol an uachtaráin [[ Contúirt |i gcontúirt]] nuair nár lig sé do chonbhua an uachtaráin dul thart air, rud a bheadh ina[[ Sárú ag gluaiseacht |mhionchion tráchta]] de ghnáth agus chan rud a bheadh ionann agus tréas,&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-40020950|teideal=Hakainde Hichilema's treason trial puts Zambia at crossroads.|údar=|dáta=24 Bealtaine 2017|dátarochtana=30 Lúnasa 2020}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.latimes.com/world/la-fg-zambia-opposition-treason-2017-htmlstory.html The day road rage led to a treason charge in Zambia, as democracy falters in Africa.] LA Times&lt;/ref&gt;  agus cúisíodh é as [[tréas]] a dhéanamh.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-40945825 Mr Hichilema was arrested in April, accused of endangering the president's life after his motorcade allegedly refused to give way to the one transporting Mr Lungu.] BBC News. 16 August 2017.&lt;/ref&gt; Shéan Hichilema an cúiseamh, a théann uas-phionós de [[Pionós an bháis|phionóis an bháis]] leis, go láidir.&lt;ref&gt;[https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-40945825 He and his aides &quot;strongly&quot; denied the charge, which carries a sentence of at least 15 years. Those found guilty can also be sentenced to death.] BBC News. 16 August 2017.&lt;/ref&gt; 

=== Mí-iompar na bPóilíní le linn an ghabháil ===
D'úsáid na póilíní an-iomarca fórsa&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.lusakatimes.com/2018/02/27/police-used-excessive-force-arrest-hh-five-others-amnesty-international/|teideal=Police used excessive force to arrest HH and five others-Amnesty International|údar=|dáta=27 Feabhra 2018|dátarochtana=30 Lúnasa 2020|archivedate=20 Aibreán 2023|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230420114234/https://www.lusakatimes.com/2018/02/27/police-used-excessive-force-arrest-hh-five-others-amnesty-international/}}&lt;/ref&gt; le dul isteach in áit chónaithe Hichilema ag déanamh dochair dá theach agus dá mhaoin, thuig siad greasáil dá oibrithe uilig, ghoid siad suimeanna ollmhóra airgid, seodra, chomh maith le fo-éadaí, bróga, callairí, pluideanna, brait urláir agus bia ón chistin agus rinne siad các ar leaba Hichilema.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://zambiareports.com/2017/04/12/cops-rob-millions-kwacha-hichilemas-residence-midnight-raid/|teideal=Cops Rob Millions Of Kwacha From Hichilema's Residence In Midnight Raid|dáta=2017-04-12|language=en-US|work=Zambia Reports|dátarochtana=2020-08-30|archivedate=2021-10-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211026162137/https://zambiareports.com/2017/04/12/cops-rob-millions-kwacha-hichilemas-residence-midnight-raid/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.zambianobserver.com/police-steal-food-from-hichilemas-house/ POLICE STEAL FOOD FROM HICHILEMA'S HOUSE] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180314104546/http://www.zambianobserver.com/police-steal-food-from-hichilemas-house/ |date=2018-03-14 }} Zambian Observer&lt;/ref&gt; Caitheadh [[ Lámhaigh Canister |ceanastair deorgháis]] i dteach Hichilema &lt;ref&gt;[https://www.bbc.co.uk/news/world-africa-39568881 Mr Hichilema was detained after armed police raided his family home, during which teargas canisters were thrown inside]&lt;/ref&gt; a ghásail amach in éineacht lena bhean chéile, atá asma uirthi, agus a pháistí.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://zambiareports.com/2017/04/12/cops-rob-millions-kwacha-hichilemas-residence-midnight-raid/|teideal=Cops Rob Millions Of Kwacha From Hichilema's Residence In Midnight Raid|dáta=2017-04-12|language=en-US|work=Zambia Reports|dátarochtana=2020-08-30|archivedate=2021-10-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211026162137/https://zambiareports.com/2017/04/12/cops-rob-millions-kwacha-hichilemas-residence-midnight-raid/}}&lt;/ref&gt; Thit a bhean chéile agus a pháistí as a seasamh roinnt uaireanta cionn is gur ionanálaigh siad [[ Ag cuimilt gáis |Deorghás]]. 

=== Cáineadh a ghabháil ===
Cáineadh gabháil Hichilema go forleathan. Cháinna [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stáit Aontaithe]],&lt;ref&gt;[https://www.zambiawatchdog.com/usa-denounces-brutal-arrest-of-hichilema/ USA denounces brutal arrest of Hichilema] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201027063555/https://www.zambiawatchdog.com/usa-denounces-brutal-arrest-of-hichilema/ |date=2020-10-27 }} Zambian Watchdog&lt;/ref&gt; an [[An tAontas Eorpach|tAontas Eorpach]] &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://zambiareports.com/2017/04/14/us-eu-condemn-hichilema-arrest-treason-charge/|teideal=US, EU Condemn Hichilema Arrest, Treason Charge|dáta=2017-04-14|language=en-US|work=Zambia Reports|dátarochtana=2020-08-30|archivedate=2021-08-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210816195625/https://zambiareports.com/2017/04/14/us-eu-condemn-hichilema-arrest-treason-charge/}}&lt;/ref&gt; agus [[Parlaimint na hEorpa]] &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.europarl.europa.eu/news/en/press-room/20170509IPR73947/human-rights-h-hichilema-in-zambia-dr-gudina-in-ethiopia-south-sudan|teideal=Human rights: H. Hichilema in Zambia, Dr Gudina in Ethiopia, South Sudan {{!}} News {{!}} European Parliament|dáta=2017-05-18|language=en|work=www.europarl.europa.eu|dátarochtana=2020-08-30}}&lt;/ref&gt; an ghabháil. Cháin [[ Líonra Liobrálach na hAfraice |Líonra Liobrálach na hAfraice]] an ghabháil mar iarracht ón Uachtarán Lungu easaontú agus freasúra sa tSaimbia a chur ina thost.&lt;ref&gt;[https://www.lusakatimes.com/2017/04/18/hhs-arrest-unacceptable-africa-liberal-network/ Zambia : HH's arrest is unacceptable- Africa Liberal Network]&lt;/ref&gt; Cháin na heaspaig Chaitliceacha an ghabháil go láidir agus dúirt siad go raibh an tSaimbia anois ina deachtóireacht faoin Uachtarán, Edgar Lungu.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.lusakatimes.com/2017/04/23/catholic-bishops-condemn-hh-arrest-say-zambia-is-now-a-dictatorship/|teideal=Catholic Bishops condemn HH arrest, say Zambia is now a dictatorship|dáta=2017-04-23|language=en-GB|work=LusakaTimes.com|dátarochtana=2020-08-30}}{{Dead link|date=Samhain 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Chuir [[Julius Malema]], ceannaire pháirtí Trodaithe ar son Saorsa Eacnamaíoch (EEF) na hAfraice Theas, i leith Uachtarán na Saimbia Edgar Lungu go raibh sé ag déanamh cos ar bholg den chineál céanna le [[Apairtéid|cinedheighilt na hAfraice Theas]] cionn is gur gabhadh  Hichilema ar chúiseamh tréasa &lt;ref name=&quot;news24.com&quot;/&gt; agus chuir sé “Cladhaire” ar an uachtarán Lungu.&lt;ref&gt;[https://www.news24.com/Africa/News/malema-compares-zambia-leader-to-apartheid-rulers-20170730 &quot;Lungu, you are a coward. Allow the opposition to oppose you. If you are a true leader, you will defeat them properly not through arrest,&quot; Malema said] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180815201018/https://www.news24.com/Africa/News/malema-compares-zambia-leader-to-apartheid-rulers-20170730 |date=2018-08-15 }} News24&lt;/ref&gt; Cháin [[Mmusi Maimane]], ceannaire pháirtí an Chomhghuaillíocht Daonlathach (DA) san Afraic Theas ar diúltaíodh cead isteach sa tSaimbia dó le cuairt a thabhairt ar Hichilema sa bPríosún &lt;ref name=&quot;enca.com&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.enca.com/south-africa/maimane-prevented-from-entering-zambia|teideal=Maimane prevented from entering Zambia|language=en|work=eNCA|dátarochtana=2020-08-30|archivedate=2023-06-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230602184524/https://www.enca.com/south-africa/maimane-prevented-from-entering-zambia}}&lt;/ref&gt; nuair nár ligeadh dó eitleán a fhágáiil ag [[ Aerfort Idirnáisiúnta Kenneth Kaunda |Aerfort Idirnáisiúnta Kenneth Kaunda]] i [[Lusaka]], go láidir na cúisimh bréige in éadan Hichilema.&lt;ref&gt;[https://www.enca.com/south-africa/maimane-prevented-from-entering-zambia Maimane had strongly denounced the trumped up charges against Hichilema, and had condemned the African National Congress government for not yet taking a stand against his treason charges.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230602184524/https://www.enca.com/south-africa/maimane-prevented-from-entering-zambia |date=2023-06-02 }} eNCA&lt;/ref&gt; 

=== Am i bpríosún ===
Dúirt Hichilema in agallamh ar HARDtalk gur coinníodh i [[ Coinneáil aonair |ngaibhniú aonair]] ar feadh ocht lá é gan bia, uisce, solas nó cuairteanna le linn a chuid ama i bpríosún agus céasadh é nuair a spraeáladh sprae piobar ar a bhaill ghiniúna. Chuir sé i leith uachtarán Lungu go ndearna sé iarracht é a mharú.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/n3ct2km6|work=www.bbc.co.uk|dátarochtana=2020-08-30}}&lt;/ref&gt; 

Thug oifigigh an phríosúin bata agus bóthar dá bhean Mutinta nuair a ghlac sí bia dó. 

Bhí gabháil Hichilema mar ábhar d'eagrán den chlár teilifíse [[The Stream]] ar [[Al Jazeera]] dar teideal ''An bhfuil daonlathas na Saimbia i gcontúirt?''&lt;ref&gt;[stream.aljazeera.com/story/201705301734-0025446]&lt;/ref&gt; a craoladh ar an 30 Bealtaine 2017. 

=== Cuairteanna mór le rá air sa phríosúin ===
Tugadh bata agus bóthar do chéad uachtarán na Saimbia, [[Kenneth Kaunda]], nuair a bhain sé triail cuairt a thabhairt ar Hichilema sa Príosún.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.zambianobserver.com/kk-turned-away-from-visiting-hichilema-in-prison-treason-case-now-underway/ |teideal=Kenneth Kaunda Turned Away From Visiting Hichilema In Prison |dátarochtana=2020-08-30 |archivedate=2018-06-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180614125433/http://www.zambianobserver.com/kk-turned-away-from-visiting-hichilema-in-prison-treason-case-now-underway/ }}&lt;/ref&gt; 

Tugadh bata agus bóthar do [[Mmusi Maimane]], ceannaire an [[ Comhghuaillíocht Dhaonlathach (an Afraic Theas) |Chomhghuallaíocht Daonlathach]] san Afraic Theas, nuair a chuaigh sé chuig an tSaimbia le bheith i láthair nuair a chuaigh Hichilema as comhair na cúirte. Char ligeadh den eitleán é agus glacadh seilbh ar a ghuthán.&lt;ref name=&quot;enca.com&quot;/&gt; Spreag seo Aireacht Gnóthaí Eachtracha na hAfraice Theas Ambasadóir na Saimbia chun na hAfraice Theas, Emmanuel Mwamba, a ghaireadh le gníomhartha rialtas na Saimbia a mhíniú. 

Thug iar-Uachtarán na [[An Nigéir|Nigéire]], [[Olusegun Obasanjo]], cuairt ar Hichilema i bPríosún.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.mwebantu.com/2017/08/05/former-nigerian-president-obasanjo-goes-to-visit-hh-in-prison/13366/|teideal=Former Nigerian President Obasanjo goes to visit HH in prison|údar=Mwebantu Editor|dáta=2017-08-05|language=en-US|work=Mwebantu|dátarochtana=2020-08-30}}{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; 

Thug Ard-Rúnaí an [[comhlathas|Chomhlathas Briotanach]], an Banbharún [[ Patricia Albain |Patricia Scotland]], cuairt ar Hichilema sa Phríosún faoi dhó.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://thecommonwealth.org/media/news/secretary-general-meets-zambian-president-and-opposition-leader|teideal=Secretary-General meets Zambian president and opposition leader|údar=|dáta=7 Lúnasa 2017|dátarochtana=30 Lúnasa 2020|archivedate=18 Lúnasa 2021|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210818175409/https://thecommonwealth.org/media/news/secretary-general-meets-zambian-president-and-opposition-leader}}&lt;/ref&gt; 

=== Staid éigeandála ===
Agus Hichilema sa Phríosún, chuir an tUachtarán Lungu [[ Staid éigeandála |staid éigeandála]] i bhfeidhm.&lt;ref&gt;[https://qz.com/1022493/zambias-president-declares-state-of-emergency-and-sparked-authoritarian-rule-concerns/ Zambia's president declares state of emergency and sparked authoritarian rule concerns — Quartz]&lt;/ref&gt; Chreid lucht cáinte an rialtais gur iarracht a ghreim ar chumhacht a dhéanamh níos doichte &lt;ref&gt;[https://www.news24.com/Africa/News/malema-compares-zambia-leader-to-apartheid-rulers-20170730 Zambian President Edgar Lungu this month imposed a state of emergency, a move critics see as an effort to tighten his grip on power] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180815201018/https://www.news24.com/Africa/News/malema-compares-zambia-leader-to-apartheid-rulers-20170730 |date=2018-08-15 }} News24&lt;/ref&gt; 

=== Agóidí ===
Thosaigh agóidí sa tSaimbia, san Afraic Theas &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://zambiareports.com/2017/05/04/pockets-protesters-send-release-hh-message-global-event-durban/|teideal=Pockets Of Protesters Send &quot;Release HH&quot; Message At Global Event In Durban|dáta=2017-05-04|language=en-US|work=Zambia Reports|dátarochtana=2020-08-30|archivedate=2021-08-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210816195628/https://zambiareports.com/2017/05/04/pockets-protesters-send-release-hh-message-global-event-durban/}}&lt;/ref&gt; agus sa [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Ríocht Aontaithe]] &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.zambiawatchdog.com/zambians-in-uk-protest-hh-persecution/|teideal=Zambians in UK protest HH persecution|dáta=2017-05-12|language=en-GB|work=Zambian Watchdog|dátarochtana=2020-08-30|archivedate=2020-10-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201030222533/https://www.zambiawatchdog.com/zambians-in-uk-protest-hh-persecution/}}&lt;/ref&gt; ag éileamh go saoradh Hichilema agus ag cáineadh riail [[ Údarántacht |údarásach]] Edgar Lungu agus dul in olcas cearta daonna sa tSaimbia. 

===  Saoradh ón phríosún ===
Thosaigh ceiliúradh lúcháireacha fud fad na Saimbia nuair a saoradh Hichilema ón phríosún ar an 16 Lúnasa 2017 agus sheas na scórtha duine cois sráide i Lusaka le spléachadh de Hichilema a fheiceáil agus a chonbhua ag fágáil an phríosúin le Hichilema ag seasamh ina dhíon gréine lena lámha a chroitheadh leis na sluaite gárthach.&lt;ref&gt;[https://www.dailymaverick.co.za/article/2017-08-17-zambia-hakainde-hichilema-released-from-jail-to-jubilant-reception-more-popular-than-ever/ Zambia: Hakainde Hichilema released from jail to jubilant reception, more popular than ever] Daily Maverick&lt;/ref&gt; 

Rinne iar-Ard-Rúnaí na Náisiún Aontaithe, [[Kofi Annan]], comhghairdeas le húdaráis na Saimbia as na cúisimh tréasa in éadan Hichilema a tharraingt saor agus é a shaoradh ón phríosún.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.modernghana.com/news/795970/statement-by-kofi-annan-following-the-release-of.html|teideal=Statement By Kofi Annan Following The Release Of Hakainde Hichilema|language=en|work=Modern Ghana|dátarochtana=2020-08-30}}&lt;/ref&gt; 

Tionóladh paidreacha buíochais le ceiliúradh a dhéanamh ar shaoradh Hichilema ón phríosún ag Ardeaglais na Croise Naofa i Lusaka ar an 29 Lúnasa 2017 agus bhí Hichilema i láthair ag an ócáid a tharraing sluaite móra agus a craoladh beo ar an teilifís. Bhí sé beartaithe an ócáid a reáchtáil an tseachtain roimhe ar an 24 Lúnasa ach chuir póilíní armtha a dhruid an láthair bac air. 

Bhí an-tóir ar Hichilema i ndiaidh a shaoradh agus bronnadh Gradam Saoirse na hAfraice air in Johannesburg, an Afraic Theas. Tugadh cuireadh dó labhairt ag Teach Chatham i Londain agus thug Feisirí Parlaiminte na [[ Comhghuaillíocht Dhaonlathach (an Afraic Theas) |Comhghuaillíochta Daonlathaí]] cuireadh dó labhairt san Afraic Theas&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.muvitv.com/2017/08/hh-addresses-lawmakers-in-south-africa/|teideal=HH Addresses Lawmakers in South Africa|údar=Editor|dáta=2017-08-31|language=en-US|work=MUVI Television {{!}} First in News and Entertainment|dátarochtana=2020-08-30|archivedate=2021-08-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210816195622/http://www.muvitv.com/2017/08/hh-addresses-lawmakers-in-south-africa/}}&lt;/ref&gt; agus bhí sé le feiceáil ar an gclár [[HARDtalk]] ar an BBC. 

Scaol an t-iriseoir Fredrick Misebezi leabhar fá thréimhse Hichilema i bpríosún darb ainm ''Dialann Príosúin Hakainde Hichilema'' &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.amazon.com/dp/1980573638/|teideal=Hakainde Hichilema's Prison Diary: Events of the day in and outside Prison|údar=|dáta=|work=www.amazon.com|dátarochtana=2020-08-30}}&lt;/ref&gt; ar an 29 Meán Fómhair 2017.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.zambianobserver.com/hakainde-hichilemas-prison-diary-book-released-on-the-market-and-selling-at-a-very-fast-rate/|teideal=Hakainde Hichilema's Prison Diary (Book) Released On The Market And Selling At A Very Fast Rate!!!|údar=zamobserver|dáta=2017-09-29|language=en-US|work=The Zambian Observer|dátarochtana=2020-08-30|archivedate=2018-08-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180815232804/http://www.zambianobserver.com/hakainde-hichilemas-prison-diary-book-released-on-the-market-and-selling-at-a-very-fast-rate/}}&lt;/ref&gt; Thacaigh Hichilema leis an leabhar agus d’iarr sé ar an phobal é a léamh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.lusakatimes.com/2017/10/01/book-hhs-127-day-stay-jail/|teideal=Zambia : Book on HH's 127 day stay in jail out|dáta=2017-10-01|language=en-GB|work=LusakaTimes.com|dátarochtana=2020-08-30}}&lt;/ref&gt; 

== Gradaim ==
Bhronn [[ Fondúireacht Saoirse Friedrich Naumann |Fondúireacht Friedrich Naumann]] Gradam Saoirse na hAfraice ar Hichilema ar an 27 Deireadh Fómhair 2017 ag ócáid in Johannesburg san Afraic Theas.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://zambia24.com/news/2017/10/29/hh-conferred-with-africa-freedom-award/|teideal=&quot;HH conferred with Africa Freedom Award&quot;.|údar=|dáta=|language=en-US|work=zambia24.com|dátarochtana=|archivedate=2021-08-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210816200424/https://zambia24.com/news/2017/10/29/hh-conferred-with-africa-freedom-award/}}&lt;/ref&gt; 

== Agallaimh ==
Bhí Hichilema mar chuid den chlár teilifíse [[BBC]] mór le rá [[HARDtalk]] ar an 1 Samhain 2017 nuair a chuir [[ Stephen Sackur |Stephen Sackur]] faoi agallamh é.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.bbc.co.uk/programmes/n3ct2km6|teideal=Hakainde Hichilema|údar=|dáta=|work=BBC|dátarochtana=}}&lt;/ref&gt; B'é an chéad cheannaire de chuid an fhreasúra sa tSaimbia a bhí ar HARDtalk agus an dara polaiteoir Saimbiach a bhí mar chuid den chlár i ndiaidh an iar-Uachtaráin [[Levy Mwanawasa]] . 

Ar an 17 Nollaig 2017 bhí Hichilema le feiceáil ar [[ Agallamh Dé Domhnaigh |Agallamh Dé Domhnaigh]] ar [[ ZNBC |ZNBC]]. Is é an chéad cheannaire ón fhreasúra a cuireadh agallamh orthu ar an chlár sin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.zambianobserver.com/sunday-interview/|teideal=Sunday interview: it was a very bad night for Grevazio|údar=|dáta=|work=zambianobserver.com|dátarochtana=|archivedate=2019-09-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190910195336/http://www.zambianobserver.com/sunday-interview/}}&lt;/ref&gt; Tharla sé seo i ndiaidh dona urlabhraí, [[ Charles Kakoma |Charles Kakoma]], scríobh chuig Ard-Stiúrthóir an ZNBC [[Richard Mwanza]] ag iarraidh go mbeadh an tUasal Hichilema le feiceáil ar an chlár ar an an 17 Nollaig.&lt;ref name=&quot;Mast&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.themastonline.com/2017/12/13/znbc-grants-hh-sunday-interview-slot/|teideal=ZNBC grants HH Sunday Interview slot|údar=|dáta=|work=themastonline.com|dátarochtana=|archivedate=2018-07-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180712183650/https://www.themastonline.com/2017/12/13/znbc-grants-hh-sunday-interview-slot/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.lusakatimes.com/2017/12/11/hh-writes-znbc-feature-sunday-interview/|teideal=HH writes ZNBC to feature on Sunday Interview|údar=|dáta=|work=lusakatimes.com|dátarochtana=}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Rinneadh réamhchlárú ar an chlár ar an Déardaoin roimhe ag 10: 30rn agus craoladh tráthnóna Dé Domhnaigh é.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.lusakatimes.com/2017/12/14/znbc-grants-hh-sunday-interview-request/|teideal=ZNBC grants HH Sunday Interview request|údar=|dáta=|work=lusakatimes.com|dátarochtana=|archivedate=2018-02-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180221214601/https://www.lusakatimes.com/2017/12/14/znbc-grants-hh-sunday-interview-request/}}&lt;/ref&gt;  

== Óráidí ==
Tugadh cuireadh do Hichilema óráid a thabhairt ag [[ An Institiúid Ríoga Gnóthaí Idirnáisiúnta |an Institiúid Ríoga um Gnóthaí Idirnáisiúnta]], ar a dtugtar Teach Chatham go coitianta ar, ar an 31 Samhain 2017.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.chathamhouse.org/event/political-opposition-and-policy-alternatives-zambia|teideal=Political Opposition and Policy Alternatives in Zambia|údar=Chatham House|dáta=|language=en|work=Chatham House|dátarochtana=|title=Political Opposition and Policy Alternatives in Zambia|access-date=16 November 2017}}&lt;/ref&gt; B'é an chéad Saimbiach le óráid a thabhairt i dTeach Chatham. 

== Saol pearsanta ==
Tá Hichilema pósta ar Mutinta agus tá triúr clainne acu.  Tá sé ina bhall d'[[Eaglais Ateachtaigh an tSeachtú Lá]].&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.lusakatimes.com/2014/12/24/not-masonist-christian-church-elder-sda-hh/|teideal=HH: I am not a Masonist, I am Christian and a church elder at SDA|údar=|dáta=|dátarochtana=|last=|first=|date=24 December 2014|title=HH: I am not a Masonist, I am Christian and a church elder at SDA|newspaper=[[Lusaka Times]]|location=|accessdate=23 January 2015|archivedate=30 Nollaig 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141230051245/http://www.lusakatimes.com/2014/12/24/not-masonist-christian-church-elder-sda-hh/}}&lt;/ref&gt; Tá Hichilema ina [[ Milliúnóir |mhilliúnaí]] agus tá sé ar an dara [[Rainse|rainseoir]] eallach is mó sa tSaimbia.&lt;ref&gt;{{cite news|url=https://www.telegraph.co.uk/news/worldnews/africaandindianocean/zambia/11354142/Africa-needs-leaders-to-run-countries-like-CEOs-Zambias-opposition-leader-says.html|teideal=Africa needs leaders to run countries like CEOs, Zambia's opposition leader says|údar=Aislinn Laing|ainm=Aislinn Lain|dáta=|foilsitheoir=The Telegraph|dátarochtana=|last=Laing|first=Aislinn|date=19 January 2015|title=Africa needs leaders to run countries like CEOs, Zambia's opposition leader says|newspaper=[[The Daily Telegraph]]|location=[[Ndola]]|accessdate=23 January 2015}}&lt;/ref&gt; 

I mí na Nollag 2014, shéan sé gur [[Máisiúnachas|Máisiún]] a bhí ann agus chuir sé síos orthu siúd a chuir sin ina leith mar dhaoine mailíseacha.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.lusakatimes.com/2014/12/19/adventist-christian-dont-know-freemasonry-hh/|teideal=HH: I am an Adventist, I am a Christian, I don’t know what Freemasonry is.|údar=|dáta=|foilsitheoir=[[Lusaka Times]]|dátarochtana=|last=|first=|date=19 December 2014|title=|newspaper=[[Lusaka Times]]|location=|accessdate=23 January 2015|archivedate=22 Márta 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150322035030/http://www.lusakatimes.com/2014/12/19/adventist-christian-dont-know-freemasonry-hh/}}&lt;/ref&gt; Rinne sé agra in éadan an t-Easpag Edward Chomba ón [[Ceartchreidmheachas|Eaglais Cheartchreidmheach]] as a [[ Clúmhilleadh |chlú a mhilleadh]] i ndiaidh don Easpag [[ Satanist |Sátanach]] agus Máisiún a thabhairt air.&lt;ref&gt;{{cite news|url=http://www.lusakatimes.com/2014/12/25/hh-sues-bishop-chomba-calling-satanist-freemason/|teideal=HH sues Bishop Chomba for calling him a Satanist and Freemason|údar=|dáta=|dátarochtana=|last=|first=|date=25 December 2015|title=HH sues Bishop Chomba for calling him a Satanist and Freemason|newspaper=Lusaka Times|location=|accessdate=23 January 2015|archivedate=1 Eanáir 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150101003628/http://www.lusakatimes.com/2014/12/25/hh-sues-bishop-chomba-calling-satanist-freemason/}}&lt;/ref&gt; 

== Féach freisin ==

* [[United Party for National Development]]
* [[Levy Mwanawasa (Uachtarán ar an tSaimbia)]]

== Tagairtí ==
{{Reflist|30em}}

== Naisc sheachtracha ==
* [https://www.facebook.com/hakainde.hichilema/ Hakainde Hichilema] ar Facebook 
* [https://twitter.com/HHichilema Hakainde Hichilema] ar [[Twitter]] 
* [https://www.youtube.com/watch?v=hOpCra6NkQs A New Journey for Zambia]  ar [[YouTube]] 

{{DEFAULTSORT:Hichilema, Hakainde}}
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1962]]
[[Catagóir:Polaiteoirí Saimbiacha]]</text>
      <sha1>d15up7y5yfvb8q2y76lnb2j8upbpx0e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Úsáideoir:Llywelyn2000/List of birds with article on Vicipeid</title>
    <ns>2</ns>
    <id>94806</id>
    <revision>
      <id>1310776</id>
      <parentid>1309474</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T14:58:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>25319</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>1310776</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="137261" sha1="6sbgff6vn0x3gvukhymdgb5566pehw2" xml:space="preserve">{{Wikidata list
|sparql=
SELECT DISTINCT	?item ?name 
WHERE 
{
 	?item wdt:P31 wd:Q16521 .   # this calls up the taxon
  	?item wdt:P171* wd:Q5113 .  # Q5113 is bird
  	?item wdt:P105 wd:Q7432 .   # species only
	FILTER NOT EXISTS { ?item wdt:P141 wd:Q237350 }  # not extinct
        ?articleURL schema:about ?item ; schema:name ?name ; schema:isPartOf &lt;https://ga.wikipedia.org/&gt; .  #must have sitelink to gawiki
}
ORDER BY ?name
OFFSET 0
LIMIT 2000
|links=local
|section=
|sort=label
|columns=number:#,qid,label,P18,p225:enw tacson,P373,P2067,P2050,P7770
}}
{| class='wikitable sortable'
! #
! qid
! label
! íomhá
! enw tacson
! catagóir Commons
! mais
! réise sciathán
! tréimhse ghoir
|-
| style='text-align:right'| 1
| Q1268205
| [[Súmaire gabhair ghlórach|Antrostomus vociferus]]
| [[Íomhá:Caprimulgus vociferusAAP065B.jpg|center|128px]]
| Antrostomus vociferus
| [[:commons:Category:Antrostomus vociferus|Antrostomus vociferus]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 2
| Q106447604
| [[Éigrit eallaigh|Ardea ibis]]
| [[Íomhá:Héron garde boeufs à Oued Mejerda.jpg|center|128px]]
| Ardea ibis
| [[:commons:Category:Ardea ibis|Ardea ibis]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 3
| Q652266
| [[Argas mór|Argusianus argus]]
| [[Íomhá:Argusianus argus -Lok Kawi Wildlife Park, Malaysia -male-8a.jpg|center|128px]]
| Argusianus argus
| [[:commons:Category:Argusianus argus|Argusianus argus]]
| 
| 
| 24
|-
| style='text-align:right'| 4
| Q137474876
| [[Spioróg mhór|Astur gentilis]]
| [[Íomhá:Northern Goshawk ad M2.jpg|center|128px]]
| Astur gentilis
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 5
| Q692192
| [[Póiseard ceannrua Meiriceánach|Aythya americana]]
| [[Íomhá:Redhead in Central Park (15503).jpg|center|128px]]
| Aythya americana
| [[:commons:Category:Aythya americana|Aythya americana]]
| 1.1&lt;br/&gt;990
| 79.5
| 
|-
| style='text-align:right'| 6
| Q26742
| [[Aythya ferina]]
| [[Íomhá:Aythya ferina Sandwell 2.jpg|center|128px]]
| Aythya ferina
| [[:commons:Category:Aythya ferina|Aythya ferina]]
| 66
| 0.77
| 25
|-
| style='text-align:right'| 7
| Q852622
| [[Cnagaire impiriúil|Campephilus imperialis]]
| [[Íomhá:Kaiserspecht fg02.jpg|center|128px]]
| Campephilus imperialis
| [[:commons:Category:Campephilus imperialis|Campephilus imperialis]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 8
| Q284331
| [[Cnagaire Magellanach|Campephilus magellanicus]]
| [[Íomhá:Magellanic Woodpecker Male (Campephilus magellanicus).jpg|center|128px]]
| Campephilus magellanicus
| [[:commons:Category:Campephilus magellanicus|Campephilus magellanicus]]
| 260
| 0.6
| 20
|-
| style='text-align:right'| 9
| Q110257499
| [[Ceolaire tiubhghobach|Ceolaire Oirféach]]
| [[Íomhá:Curruca crassirostris 91619419 (cropped).jpg|center|128px]]
| Curruca crassirostris
| [[:commons:Category:Curruca crassirostris|Curruca crassirostris]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 10
| Q104867606
| [[Ceolaire barrach]]
| [[Íomhá:Curruca nisoria 378155893 (cropped).jpg|center|128px]]
| Curruca nisoria
| [[:commons:Category:Curruca nisoria|Curruca nisoria]]
| 2.63
| 25
| 12
|-
| style='text-align:right'| 11
| Q110257524
| [[Ceolaire fraoigh]]
| [[Íomhá:Fauvette pitchou Ichkeul NP.jpg|center|128px]]
| Curruca undata
| [[:commons:Category:Curruca undata|Curruca undata]]
| 
| 16
| 13
|-
| style='text-align:right'| 12
| Q110257494
| [[Ceolaire mion|Ceolaire fásaigh]]
| [[Íomhá:Curruca nana - Kudaibergen Amirekul - 562372019.jpeg|center|128px]]
| Curruca nana
| [[:commons:Category:Curruca nana|Curruca nana]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 13
| Q21090684
| [[Iolar breac mór|Clanga clanga]]
| [[Íomhá:Greater spotted eagle.jpg|center|128px]]
| Clanga clanga
| [[:commons:Category:Clanga clanga|Clanga clanga]]
| 110
| 167.5
| 
|-
| style='text-align:right'| 14
| Q210341
| [[Cochlearius cochlearius]]
| [[Íomhá:Boat-billed Heron, Transpantaneira, Poconé, Mato Grosso, Brazil 4.jpg|center|128px]]
| Cochlearius cochlearius
| [[:commons:Category:Cochlearius cochlearius|Cochlearius cochlearius]]
| 
| 
| 25
|-
| style='text-align:right'| 15
| Q244429
| [[Gearg Shíneach|Coturnix chinensis]]
| [[Íomhá:Excalfactoria chinensis (aka).jpg|center|128px]]
| Coturnix chinensis
| [[:commons:Category:Excalfactoria chinensis|Excalfactoria chinensis]]
| 4.8&lt;br/&gt;41&lt;br/&gt;35.6
| 
| 17
|-
| style='text-align:right'| 16
| Q838749
| [[Scréachóg Steller|Cyanocitta stelleri]]
| [[Íomhá:Steller's Jay DSC1327.jpg|center|128px]]
| Cyanocitta stelleri
| [[:commons:Category:Cyanocitta stelleri|Cyanocitta stelleri]]
| 8.1&lt;br/&gt;94
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 17
| Q716456
| [[Cúcabarra breac]]
| [[Íomhá:Spangled Kookaburra.jpg|center|128px]]
| Dacelo tyro
| [[:commons:Category:Dacelo tyro|Dacelo tyro]]
| 136&lt;br/&gt;156
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 18
| Q854856
| [[Cúcabarra gormeiteach]]
| [[Íomhá:Blue-winged kookaburra arp.jpg|center|128px]]
| Dacelo leachii
| [[:commons:Category:Dacelo leachii|Dacelo leachii]]
| 334&lt;br/&gt;284
| 
| 25
|-
| style='text-align:right'| 19
| Q824974
| [[Cúcabarra gáiriteach]]
| [[Íomhá:Dacelo novaeguineae waterworks.jpg|center|128px]]
| Dacelo novaeguineae
| [[:commons:Category:Dacelo novaeguineae|Dacelo novaeguineae]]
| 30.4&lt;br/&gt;307.2&lt;br/&gt;352.1
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 20
| Q919707
| [[Cúcabarra sluasaidghobach]]
| [[Íomhá:Shovel-billed Kingfisher.jpg|center|128px]]
| Dacelo rex
| [[:commons:Category:Clytoceyx rex|Clytoceyx rex]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 21
| Q942119
| [[Cúcabarra tarr-ruadhonn]]
| [[Íomhá:Rufous-bellied Kookaburra.jpg|center|128px]]
| Dacelo gaudichaud
| [[:commons:Category:Dacelo gaudichaud|Dacelo gaudichaud]]
| 143
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 22
| Q275591
| [[Meánchnagaire breac|Dendrocoptes medius]]
| [[Íomhá:Middle-spotted woodpecker (Dendrocopos medius), Parc du Rouge-Cloître, Brussels (49179578882) (cropped).jpg|center|128px]]
| Dendrocoptes medius
| [[:commons:Category:Dendrocoptes medius|Dendrocoptes medius]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 23
| Q856531
| [[Dicrurus paradiseus]]
| [[Íomhá:Greater Racket-tailed Drongo Dicrurus paradiseus (Linnaeus, 1766) (16169002507).jpg|center|128px]]
| Dicrurus paradiseus
| [[:commons:Category:Dicrurus paradiseus|Dicrurus paradiseus]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 24
| Q645528
| [[Euplectes franciscanus|Easpag flannbhuí]]
| [[Íomhá:Euplectes franciscanus -Kotu Creek, Western Division, The Gambia -male-8.jpg|center|128px]]
| Euplectes franciscanus
| [[:commons:Category:Euplectes franciscanus|Euplectes franciscanus]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 25
| Q205491
| [[Gealóg charraige|Emberiza cia]]
| [[Íomhá:Rock Bunting (Cochem).jpg|center|128px]]
| Emberiza cia
| [[:commons:Category:Emberiza cia|Emberiza cia]]
| 2.77&lt;br/&gt;23
| 
| 14
|-
| style='text-align:right'| 26
| Q1262861
| [[Spioróg mhór ruadhonn|Erythrotriorchis radiatus]]
| [[Íomhá:Red Goshawk.jpg|center|128px]]
| Erythrotriorchis radiatus
| [[:commons:Category:Erythrotriorchis radiatus|Erythrotriorchis radiatus]]
| 630&lt;br/&gt;1.1
| 123.5
| 41
|-
| style='text-align:right'| 27
| Q1060483
| [[Eurylaimus ochromalus]]
| [[Íomhá:Black-and-yellow Broadbill (Eurylaimus ochromalus).jpg|center|128px]]
| Eurylaimus ochromalus
| [[:commons:Category:Eurylaimus ochromalus|Eurylaimus ochromalus]]
| 33
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 28
| Q25876
| [[Fabhcún coille Eoráiseach]]
| [[Íomhá:Eurasian Hobby (14574008925) (cropped).jpg|center|128px]]
| Falco subbuteo
| [[:commons:Category:Falco subbuteo|Falco subbuteo]]
| 24&lt;br/&gt;181.5&lt;br/&gt;240.5
| 0.74
| 29
|-
| style='text-align:right'| 29
| Q842599
| [[Gealbhan ceoil|Gealóg cheoil]]
| [[Íomhá:Song sparrow in Prospect Park (93031).jpg|center|128px]]
| Melospiza melodia
| [[:commons:Category:Melospiza melodia|Melospiza melodia]]
| 24
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 30
| Q110257516
| [[Gilphíb choiteann|Gilphíb]]
| [[Íomhá:Dorngrasmücke im Geo-Naturpark Bergstraße-Odenwald.jpg|center|128px]]
| Curruca communis
| [[:commons:Category:Curruca communis|Curruca communis]]
| 1.78&lt;br/&gt;14.5
| 20
| 12
|-
| style='text-align:right'| 31
| Q110257504
| [[Gilphíb bheag]]
| [[Íomhá:Klappergrasmücke (Curruca curruca) 3, Filey, North Yorkshire.jpg|center|128px]]
| Curruca curruca
| [[:commons:Category:Curruca curruca|Curruca curruca]]
| 
| 18
| 11
|-
| style='text-align:right'| 32
| Q582976
| [[Glaséan súildearg|Gleoiseach shúildearg]]
| [[Íomhá:Vireo olivaceus -Madison -Wisconsin -USA-8.jpg|center|128px]]
| Vireo olivaceus
| [[:commons:Category:Vireo olivaceus|Vireo olivaceus]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 33
| Q28114227
| [[Gobadán gobleathan]]
| [[Íomhá:Myrsnäppa, Ottenby, Öland, September 2017 (38594025261).jpg|center|128px]]
| Calidris falcinellus
| [[:commons:Category:Calidris falcinellus|Calidris falcinellus]]
| 9.1&lt;br/&gt;37
| 36.5
| 
|-
| style='text-align:right'| 34
| Q83020448
| [[Seaga|Gulosus aristotelis]]
| [[Íomhá:Shag Phalacrocorax aristotelis.jpg|center|128px]]
| Gulosus aristotelis
| [[:commons:Category:Gulosus aristotelis|Gulosus aristotelis]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 35
| Q177856
| [[Bultúr gríofa|Gyps fulvus]]
| [[Íomhá:Gyps fulvus -Basque Country-8.jpg|center|128px]]
| Gyps fulvus
| [[:commons:Category:Gyps fulvus|Gyps fulvus]]
| 252&lt;br/&gt;8.328
| 2.591
| 54
|-
| style='text-align:right'| 36
| Q274179
| [[Gé Éigipteach]]
| [[Íomhá:Egyptian goose (05659).jpg|center|128px]]
| Alopochen aegyptiaca
| [[:commons:Category:Alopochen aegyptiaca|Alopochen aegyptiaca]]
| 
| 144
| 
|-
| style='text-align:right'| 37
| Q62168711
| [[Ceolaire casarnaí Pallas|Helopsaltes certhiola]]
| [[Íomhá:Pallas's Grasshopper Warbler by Tisha Mukherjee 14.jpg|center|128px]]
| Helopsaltes certhiola
| [[:commons:Category:Helopsaltes certhiola|Helopsaltes certhiola]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 38
| Q888660
| [[Bonnán amhrasach|Ixobrychus dubius]]
| [[Íomhá:Australian Little Bittern Sherwood Nov01.jpg|center|128px]]
| Ixobrychus dubius
| [[:commons:Category:Botaurus dubius|Botaurus dubius]]
| 
| 45
| 18
|-
| style='text-align:right'| 39
| Q888651
| [[Bonnán scartha|Ixobrychus involucris]]
| [[Íomhá:Ixobrychus involucris.jpg|center|128px]]
| Ixobrychus involucris
| [[:commons:Category:Botaurus involucris|Botaurus involucris]]
| 80
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 40
| Q28106837
| [[Rualacha|Lacha rua]]
| [[Íomhá:Eurasian Wigeon - male.jpg|center|128px]]
| Mareca penelope
| [[:commons:Category:Mareca penelope|Mareca penelope]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 41
| Q644012
| [[Leptoptilos dubius]]
| [[Íomhá:Greater adjutant.jpg|center|128px]]
| Leptoptilos dubius
| [[:commons:Category:Leptoptilos dubius|Leptoptilos dubius]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 42
| Q673417
| [[Malacocincla perspicillata]]
| [[Íomhá:Enigma dari Karst Meratus.jpg|center|128px]]
| Malacocincla perspicillata
| [[:commons:Category:Malacocincla perspicillata|Malacocincla perspicillata]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 43
| Q28106966
| [[Gadual|Mareca strepera]]
| [[Íomhá:Gadwall-Anas-strepera.jpg|center|128px]]
| Mareca strepera
| [[:commons:Category:Mareca strepera|Mareca strepera]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 44
| Q27075424
| [[Mionfhuiseog ladharghearr]]
| [[Íomhá:Terrera Marismeña, Calandrella rufescens (5824832901).jpg|center|128px]]
| Alaudala rufescens
| [[:commons:Category:Alaudala rufescens|Alaudala rufescens]]
| 
| 
| 13
|-
| style='text-align:right'| 45
| Q210954
| [[Steilléadar|Mionlacha lochlannach]]
| [[Íomhá:047 - STELLER'S EIDER (6-16-2016) barrow, alaska -02 (27539228164).jpg|center|128px]]
| Polysticta stelleri
| [[:commons:Category:Polysticta stelleri|Polysticta stelleri]]
| 58&lt;br/&gt;807
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 46
| Q333796
| [[Éigrit mhór ghorm|Mórchorr ghorm]]
| [[Íomhá:Le Grand Heron Profil.jpg|center|128px]]
| Ardea herodias
| [[:commons:Category:Ardea herodias|Ardea herodias]]
| 2.48&lt;br/&gt;2.11
| 183
| 27
|-
| style='text-align:right'| 47
| Q1193048
| [[Gearg choille scornáin|Odontophorus strophium]]
| [[Íomhá:Odontophorus strophium - 1820-1863 - Print - Iconographia Zoologica - Special Collections University of Amsterdam - UBA01 IZ17100201 (cropped).tif|center|128px]]
| Odontophorus strophium
| [[:commons:Category:Odontophorus strophium|Odontophorus strophium]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 48
| Q188660
| [[Opisthocomus hoazin]]
| [[Íomhá:Hoatzin (Opisthocomus hoazin) Rio Napo.jpg|center|128px]]
| Opisthocomus hoazin
| [[:commons:Category:Opisthocomus hoazin|Opisthocomus hoazin]]
| 
| 
| 31
|-
| style='text-align:right'| 49
| Q279939
| [[Oxyura maccoa]]
| [[Íomhá:Oxyura maccoa.jpg|center|128px]]
| Oxyura maccoa
| [[:commons:Category:Oxyura maccoa|Oxyura maccoa]]
| 96&lt;br/&gt;820&lt;br/&gt;554
| 
| 26
|-
| style='text-align:right'| 50
| Q25307
| [[Snag breac|Pica pica]]
| [[Íomhá:Eurasian magpie (10860).jpg|center|128px]]
| Pica pica
| [[:commons:Category:Pica pica|Pica pica]]
| 9.9&lt;br/&gt;221&lt;br/&gt;191
| 56
| 
|-
| style='text-align:right'| 51
| Q494544
| [[Corr bheag|Platalea minor]]
| [[Íomhá:Platalea minor okinawa.jpg|center|128px]]
| Platalea minor
| [[:commons:Category:Platalea minor|Platalea minor]]
| 
| 110
| 
|-
| style='text-align:right'| 52
| Q187902
| [[Cearcóg chorcra|Porphyrio porphyrio]]
| [[Íomhá:Purpurhuhn.jpg|center|128px]]
| Porphyrio porphyrio
| [[:commons:Category:Porphyrio porphyrio|Porphyrio porphyrio]]
| 
| 
| 25
|-
| style='text-align:right'| 53
| Q1262047
| [[Seabhac droimliath|Pseudastur occidentalis]]
| [[Íomhá:Gray-backed Hawk - South-Ecuador S4E8637 (15478568822).jpg|center|128px]]
| Pseudastur occidentalis
| [[:commons:Category:Pseudastur occidentalis|Pseudastur occidentalis]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 54
| Q643836
| [[Pyrrhocorax pyrrhocorax]]
| [[Íomhá:Bran goesgoch Pyrrhocorax pyrrhocorax.jpg|center|128px]]
| Pyrrhocorax pyrrhocorax
| [[:commons:Category:Pyrrhocorax pyrrhocorax|Pyrrhocorax pyrrhocorax]]
| 312&lt;br/&gt;263
| 82
| 17
|-
| style='text-align:right'| 55
| Q27434
| [[Scótar coiteann|Scótar]]
| [[Íomhá:Sjöorre - Common Scoter 2.jpg|center|128px]]
| Melanitta nigra
| [[:commons:Category:Melanitta nigra|Melanitta nigra]]
| 
| 0.85
| 
|-
| style='text-align:right'| 56
| Q529048
| [[Scótar Meiriceánach]]
| [[Íomhá:Melanitta americana Barnegat NJ.jpg|center|128px]]
| Melanitta americana
| [[:commons:Category:Melanitta americana|Melanitta americana]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 57
| Q2020137
| [[Scótar báneiteach]]
| [[Íomhá:Wwscoter12.JPG|center|128px]]
| Melanitta deglandi
| [[:commons:Category:Melanitta deglandi|Melanitta deglandi]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 58
| Q27461190
| [[Praslacha Bhaikalach|Sibirionetta formosa]]
| [[Íomhá:Baikal Teal, Kaohsiung City, Taiwan 1.jpg|center|128px]]
| Sibirionetta formosa
| [[:commons:Category:Sibirionetta formosa|Sibirionetta formosa]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 59
| Q28106902
| [[Praslacha shamhraidh|Spatula querquedula]]
| [[Íomhá:Garganey ( Anas querquedula ) Drake ... South Yorkshire (53695451967).jpg|center|128px]]
| Spatula querquedula
| [[:commons:Category:Spatula querquedula|Spatula querquedula]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 60
| Q616393
| [[Ulchabhán mínlíneach|Strix leptogrammica]]
| [[Íomhá:Strix leptogrammica -Surrey Bird Sanctuary, Welimada, Sri Lanka -8a.jpg|center|128px]]
| Strix leptogrammica
| [[:commons:Category:Strix leptogrammica|Strix leptogrammica]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 61
| Q17592
| [[Struthio|Struthio camelus]]
| [[Íomhá:North African Ostrich - Masai Ostrich (Struthio camelus massaicus) - Flickr - Lip Kee.jpg|center|128px]]
| Struthio camelus
| [[:commons:Category:Struthio camelus|Struthio camelus]]
| 1.5&lt;br/&gt;115&lt;br/&gt;100
| 
| 42
|-
| style='text-align:right'| 62
| Q241349
| [[Síolta chochaill|Síolta chochallach]]
| [[Íomhá:Hooded merganser male in Central Park (95790).jpg|center|128px]]
| Lophodytes cucullatus
| [[:commons:Category:Lophodytes cucullatus|Lophodytes cucullatus]]
| 
| 63
| 
|-
| style='text-align:right'| 63
| Q218543
| [[Corr thíograch chíorbhán|Tigriornis leucolopha]]
| [[Íomhá:White-crested Tiger-Heron - Ankasa - Ghana 14 S4E2068 (16010535898).jpg|center|128px]]
| Tigriornis leucolopha
| [[:commons:Category:Tigriornis leucolopha|Tigriornis leucolopha]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 64
| Q26147
| [[abhóiséad]]
| [[Íomhá:Avocette élégante Thyna019.jpg|center|128px]]
| Recurvirostra avosetta
| [[:commons:Category:Recurvirostra avosetta|Recurvirostra avosetta]]
| 31.7
| 78
| 24
|-
| style='text-align:right'| 65
| Q202504
| [[amadán móinteach]]
| [[Íomhá:Charadrius morinellus male.jpg|center|128px]]
| Charadrius morinellus
| [[:commons:Category:Charadrius morinellus|Charadrius morinellus]]
| 17
| 60
| 
|-
| style='text-align:right'| 66
| Q170718
| [[Beachadóir Eorpach|beachadóir]]
| [[Íomhá:Бджолоїдка звичайна або щурка європейська.jpg|center|128px]]
| Merops apiaster
| [[:commons:Category:Merops apiaster|Merops apiaster]]
| 6.5
| 0.47
| 20
|-
| style='text-align:right'| 67
| Q1951359
| [[Beachadóir Peirseach|beachaire gormleicneach]]
| [[Íomhá:Guepier de Perse Jebil NP.jpg|center|128px]]
| Merops persicus
| [[:commons:Category:Merops persicus|Merops persicus]]
| 49.4
| 
| 24
|-
| style='text-align:right'| 68
| Q25450
| [[biorearrach]]
| [[Íomhá:Male northern pintail at Llano Seco.jpg|center|128px]]
| Anas acuta
| [[:commons:Category:Anas acuta|Anas acuta]]
| 1.025&lt;br/&gt;866
| 0.9
| 
|-
| style='text-align:right'| 69
| Q591831
| [[bobóilinc]]
| [[Íomhá:Male Bobolink in Full Breeding Plummage at Lake Woodruff - Flickr - Andrea Westmoreland.jpg|center|128px]]
| Dolichonyx oryzivorus
| [[:commons:Category:Dolichonyx oryzivorus|Dolichonyx oryzivorus]]
| 2.75
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 70
| Q25709
| [[Bonnán buí (éan)|bonnán]]
| [[Íomhá:Eurasian Bittern - Torrile - Italy 4528 (15409347121).jpg|center|128px]]
| Botaurus stellaris
| [[:commons:Category:Botaurus stellaris|Botaurus stellaris]]
| 42&lt;br/&gt;2.906&lt;br/&gt;2.017
| 1.27
| 
|-
| style='text-align:right'| 71
| Q743017
| [[Bonnán breicneach|bonnán Meiriceánach]]
| [[Íomhá:Botaurus lentiginosus 28079.JPG|center|128px]]
| Botaurus lentiginosus
| [[:commons:Category:Botaurus lentiginosus|Botaurus lentiginosus]]
| 36
| 115
| 
|-
| style='text-align:right'| 72
| Q26129
| [[bonnán beag]]
| [[Íomhá:47-090506-little-bittern-at-upper-ford-near-Sigri-.jpg|center|128px]]
| Ixobrychus minutus&lt;br/&gt;Botaurus minutus
| [[:commons:Category:Ixobrychus minutus|Ixobrychus minutus]]
| 13&lt;br/&gt;147
| 49
| 18
|-
| style='text-align:right'| 73
| Q204111
| [[Bonnán cainéaldathach|bonnán cainéil]]
| [[Íomhá:Cinnamon bittern or chestnut bittern (Ixobrychus cinnamomeus) Photograph by Shantanu Kuveskar.jpg|center|128px]]
| Ixobrychus cinnamomeus
| [[:commons:Category:Botaurus cinnamomeus|Botaurus cinnamomeus]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 74
| Q469586
| [[Bonnán caol|bonnán seang]]
| [[Íomhá:Least bittern (71430).jpg|center|128px]]
| Ixobrychus exilis
| [[:commons:Category:Botaurus exilis|Botaurus exilis]]
| 10&lt;br/&gt;80
| 43
| 
|-
| style='text-align:right'| 75
| Q188877
| [[Breacán (éan)|breacán]]
| [[Íomhá:Fringilla montifringilla 2 (Marek Szczepanek).jpg|center|128px]]
| Fringilla montifringilla
| [[:commons:Category:Fringilla montifringilla|Fringilla montifringilla]]
| 2.14&lt;br/&gt;22
| 0.27
| 11
|-
| style='text-align:right'| 76
| Q26650
| [[breacóg]]
| [[Íomhá:Calidris alpina alpina, Riga, Latvia 1.jpg|center|128px]]
| Calidris alpina
| [[:commons:Category:Calidris alpina|Calidris alpina]]
| 
| 0.36
| 
|-
| style='text-align:right'| 77
| Q25440
| [[broigheall]]
| [[Íomhá:2021-05-05 Phalacrocorax carbo carbo, Killingworth Lake, Northumberland 1-2.jpg|center|128px]]
| Phalacrocorax carbo
| [[:commons:Category:Phalacrocorax carbo|Phalacrocorax carbo]]
| 2.4&lt;br/&gt;2
| 1.4
| 
|-
| style='text-align:right'| 78
| Q244319
| [[Mionbhroigheall|broigheall bídeach]]
| [[Íomhá:Microcarbo pygmaeus - Pygmy cormorant.jpg|center|128px]]
| Microcarbo pygmaeus
| [[:commons:Category:Microcarbo pygmaeus|Microcarbo pygmaeus]]
| 
| 85
| 28
|-
| style='text-align:right'| 79
| Q18700
| [[bróg-ghob]]
| [[Íomhá:Entebbe Shoe Bill Stork.jpg|center|128px]]
| Balaeniceps rex
| [[:commons:Category:Balaeniceps rex|Balaeniceps rex]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 80
| Q121221
| [[budragár]]
| [[Íomhá:Budgerigar-male-strzelecki-qld.jpg|center|128px]]
| Melopsittacus undulatus
| [[:commons:Category:Melopsittacus undulatus|Melopsittacus undulatus]]
| 2.15
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 81
| Q168677
| [[bultúr luaithriúíl]]
| [[Íomhá:Buitre negro.jpg|center|128px]]
| Aegypius monachus
| [[:commons:Category:Aegypius monachus|Aegypius monachus]]
| 243
| 2.5
| 
|-
| style='text-align:right'| 82
| Q126167
| [[bultúr uan]]
| [[Íomhá:Bearded Vulture - Catalan Pyrenees - Spain (25098398432).jpg|center|128px]]
| Gypaetus barbatus
| [[:commons:Category:Gypaetus barbatus|Gypaetus barbatus]]
| 224&lt;br/&gt;4.913&lt;br/&gt;6.175
| 2.621
| 54
|-
| style='text-align:right'| 83
| Q33504
| [[bultúr Éigipteach]]
| [[Íomhá:Egyptian Vultures - Immature(L) and Adult (R).jpg|center|128px]]
| Neophron percnopterus
| [[:commons:Category:Neophron percnopterus|Neophron percnopterus]]
| 94&lt;br/&gt;1.977
| 1.676
| 42
|-
| style='text-align:right'| 84
| Q290871
| [[bustard Houbara]]
| [[Íomhá:Houbara035.JPG|center|128px]]
| Chlamydotis undulata
| [[:commons:Category:Chlamydotis undulata|Chlamydotis undulata]]
| 68&lt;br/&gt;1.96&lt;br/&gt;1.15
| 
| 24
|-
| style='text-align:right'| 85
| Q188601
| [[bustard beag]]
| [[Íomhá:Tettet.jpg|center|128px]]
| Tetrax tetrax
| [[:commons:Category:Tetrax tetrax|Tetrax tetrax]]
| 41
| 110
| 21
|-
| style='text-align:right'| 86
| Q171655
| [[bustard mór]]
| [[Íomhá:Otis tarda, Hortobagy, Hungary 1.jpg|center|128px]]
| Otis tarda
| [[:commons:Category:Otis tarda|Otis tarda]]
| 143
| 235&lt;br/&gt;180
| 25
|-
| style='text-align:right'| 87
| Q26205
| [[buíóg]]
| [[Íomhá:Emberiza citrinella -Midtjylland, Denmark -male-8.jpg|center|128px]]
| Emberiza citrinella
| [[:commons:Category:Emberiza citrinella|Emberiza citrinella]]
| 2.94
| 26
| 13
|-
| style='text-align:right'| 88
| Q908909
| [[búbúc Norfolk]]
| [[Íomhá:Nz boobook.JPG|center|128px]]
| Ninox novaeseelandiae
| [[:commons:Category:Ninox novaeseelandiae|Ninox novaeseelandiae]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 89
| Q179959
| [[cacapó]]
| [[Íomhá:Sirocco full length portrait.jpg|center|128px]]
| Strigops habroptila
| [[:commons:Category:Strigops habroptila|Strigops habroptila]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 90
| Q27050
| [[cadhan]]
| [[Íomhá:Branta bernicla bernicla Norfolk 1.jpg|center|128px]]
| Branta bernicla
| [[:commons:Category:Branta bernicla|Branta bernicla]]
| 
| 1.01
| 
|-
| style='text-align:right'| 91
| Q188446
| [[caipín dubh]]
| [[Íomhá:Sylvia atricapilla -Lullington Heath, East Sussex, England -male-8.jpg|center|128px]]
| Sylvia atricapilla
| [[:commons:Category:Sylvia atricapilla|Sylvia atricapilla]]
| 2.19&lt;br/&gt;18.1
| 23
| 13
|-
| style='text-align:right'| 92
| Q1589281
| [[caislín Sibéarach]]
| [[Íomhá:Siberian Stonechat (Saxicola maura)- Male at Bharatpur I IMG 5768.jpg|center|128px]]
| Saxicola maurus
| [[:commons:Category:Saxicola maurus|Saxicola maurus]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 93
| Q235057
| [[caislín aille]]
| [[Íomhá:Monsax.jpg|center|128px]]
| Monticola saxatilis
| [[:commons:Category:Monticola saxatilis|Monticola saxatilis]]
| 4.95&lt;br/&gt;47&lt;br/&gt;52.4
| 
| 14
|-
| style='text-align:right'| 94
| Q152144
| [[caislín aille gorm]]
| [[Íomhá:Monticola solitarius, Spain 1.jpg|center|128px]]
| Monticola solitarius
| [[:commons:Category:Monticola solitarius|Monticola solitarius]]
| 5.95
| 
| 13
|-
| style='text-align:right'| 95
| Q155869
| [[caislín aitinn]]
| [[Íomhá:Tarier des près Zaghouan NP001.jpg|center|128px]]
| Saxicola rubetra
| [[:commons:Category:Saxicola rubetra|Saxicola rubetra]]
| 2.06
| 22
| 13
|-
| style='text-align:right'| 96
| Q1315689
| [[caislín cloch]]
| [[Íomhá:African Stonechat (Saxicola torquatus) male (31251199192).jpg|center|128px]]
| Saxicola torquatus
| [[:commons:Category:Saxicola torquatus|Saxicola torquatus]]
| 
| 
| 14
|-
| style='text-align:right'| 97
| Q838665
| [[caislín cloch Eorpach]]
| [[Íomhá:Saxicola rubicola clochdar y cerrig.jpg|center|128px]]
| Saxicola rubicola
| [[:commons:Category:Saxicola rubicola|Saxicola rubicola]]
| 
| 
| 15
|-
| style='text-align:right'| 98
| Q208334
| [[Donnóg Alpach|cantaire Alpshléibhe]]
| [[Íomhá:Alpine accentor saganta.jpg|center|128px]]
| Prunella collaris
| [[:commons:Category:Prunella collaris|Prunella collaris]]
| 
| 
| 13
|-
| style='text-align:right'| 99
| Q1049121
| [[Donnóg Radde|cantaire carraige]]
| [[Íomhá:Prunella ocularis 1a.jpg|center|128px]]
| Prunella ocularis
| [[:commons:Category:Prunella ocularis|Prunella ocularis]]
| 
| 
| 11
|-
| style='text-align:right'| 100
| Q129059
| [[capall coille]]
| [[Íomhá:Tetrao urogallus, Glenfeshie, Scotland 1.jpg|center|128px]]
| Tetrao urogallus
| [[:commons:Category:Tetrao urogallus|Tetrao urogallus]]
| 3.8&lt;br/&gt;1.97&lt;br/&gt;53
| 106
| 25
|-
| style='text-align:right'| 101
| Q26198
| [[caróg dhubh]]
| [[Íomhá:Carrion crow 2022 04 05 05 02.jpg|center|128px]]
| Corvus corone
| [[:commons:Category:Corvus corone|Corvus corone]]
| 
| 0.91
| 19
|-
| style='text-align:right'| 102
| Q831597
| [[catéan liath]]
| [[Íomhá:Graycatbird-WashParkCedarFallsIowa-20220506.jpg|center|128px]]
| Dumetella carolinensis
| [[:commons:Category:Dumetella carolinensis|Dumetella carolinensis]]
| 3.8&lt;br/&gt;35.7&lt;br/&gt;39.6
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 103
| Q25384
| [[ceann cait]]
| [[Íomhá:Asio otus11.JPG|center|128px]]
| Asio otus
| [[:commons:Category:Asio otus|Asio otus]]
| 
| 95
| 
|-
| style='text-align:right'| 104
| Q25376
| [[Cearc cheannann Eoráiseach|cearc cheannann]]
| [[Íomhá:Fulica atra Georges-Valbon 01.jpg|center|128px]]
| Fulica atra
| [[:commons:Category:Fulica atra|Fulica atra]]
| 36.5&lt;br/&gt;835&lt;br/&gt;715
| 75
| 22
|-
| style='text-align:right'| 105
| Q470016
| [[cearc cheannann Mheiriceánach]]
| [[Íomhá:American coot in Prospect Park (06152).jpg|center|128px]]
| Fulica americana
| [[:commons:Category:Fulica americana|Fulica americana]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 106
| Q901228
| [[cearc mhailí]]
| [[Íomhá:Leipoa ocellata.jpg|center|128px]]
| Leipoa ocellata
| [[:commons:Category:Leipoa ocellata|Leipoa ocellata]]
| 2.4&lt;br/&gt;175&lt;br/&gt;1.8
| 
| 63
|-
| style='text-align:right'| 107
| Q178702
| [[cearc shailí]]
| [[Íomhá:Lagopède des saules - Abiskojaure 10.jpg|center|128px]]
| Lagopus lagopus
| [[:commons:Category:Lagopus lagopus|Lagopus lagopus]]
| 720&lt;br/&gt;580
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 108
| Q18847
| [[cearc uisce]]
| [[Íomhá:Common moorhen (Gallinula chloropus) France.jpg|center|128px]]
| Gallinula chloropus
| [[:commons:Category:Gallinula chloropus|Gallinula chloropus]]
| 348
| 52
| 
|-
| style='text-align:right'| 109
| Q312779
| [[ceolaire Blyth]]
| [[Íomhá:Blyth's Reed Warbler in Baruipur December 2024 by Tisha Mukherjee 02.jpg|center|128px]]
| Acrocephalus dumetorum
| [[:commons:Category:Acrocephalus dumetorum|Acrocephalus dumetorum]]
| 1.68
| 
| 12
|-
| style='text-align:right'| 110
| Q650114
| [[ceolaire Cetti]]
| [[Íomhá:Rouxinol-bravo, Cetti's Warbler; Sesimbra, Portugal (49996990303).jpg|center|128px]]
| Cettia cetti
| [[:commons:Category:Cettia cetti|Cettia cetti]]
| 
| 17
| 16
|-
| style='text-align:right'| 111
| Q321272
| [[ceolaire Savi]]
| [[Íomhá:Rohrschwirl Chiemgau.jpg|center|128px]]
| Locustella luscinioides
| [[:commons:Category:Locustella luscinioides|Locustella luscinioides]]
| 2.08
| 20
| 10
|-
| style='text-align:right'| 112
| Q14753772
| [[ceolaire bánlíoch]]
| [[Íomhá:Hippolais pallida Akko Israel 2.jpg|center|128px]]
| Iduna pallida
| [[:commons:Category:Iduna pallida|Iduna pallida]]
| 
| 
| 12
|-
| style='text-align:right'| 113
| Q208710
| [[ceolaire casarnaí]]
| [[Íomhá:Grashoppsangare-070512.jpg|center|128px]]
| Locustella naevia
| [[:commons:Category:Locustella naevia|Locustella naevia]]
| 
| 17
| 14
|-
| style='text-align:right'| 114
| Q27075477
| [[ceolaire coille]]
| [[Íomhá:Flickr - Rainbirder - Wood Warbler (Phylloscopus sibilatrix).jpg|center|128px]]
| Phylloscopus sibilatrix
| [[:commons:Category:Phylloscopus sibilatrix|Phylloscopus sibilatrix]]
| 1.32&lt;br/&gt;10
| 22
| 
|-
| style='text-align:right'| 115
| Q210422
| [[ceolaire corraigh]]
| [[Íomhá:Acrocephalus palustris Irpin6.JPG|center|128px]]
| Acrocephalus palustris
| [[:commons:Category:Acrocephalus palustris|Acrocephalus palustris]]
| 1.85
| 20
| 13
|-
| style='text-align:right'| 116
| Q757116
| [[ceolaire cuaráin]]
| [[Íomhá:Iduna caligata telor bacsiog.jpg|center|128px]]
| Iduna caligata
| [[:commons:Category:Iduna caligata|Iduna caligata]]
| 
| 
| 13
|-
| style='text-align:right'| 117
| Q27236
| [[ceolaire cíbe]]
| [[Íomhá:Acrocephalus schoenobaenus -Sweden-8 (1).jpg|center|128px]]
| Acrocephalus schoenobaenus
| [[:commons:Category:Acrocephalus schoenobaenus|Acrocephalus schoenobaenus]]
| 1.65
| 19
| 
|-
| style='text-align:right'| 118
| Q1590574
| [[Ceolaire Upcher|ceolaire fann]]
| [[Íomhá:Upcher's Warbler (Hippolais languida) (8079442053).jpg|center|128px]]
| Hippolais languida
| [[:commons:Category:Hippolais languida|Hippolais languida]]
| 1.79
| 
| 13
|-
| style='text-align:right'| 119
| Q210791
| [[ceolaire feanearrach]]
| [[Íomhá:Cisticola juncidis, El Qanater el Khayreyya, Qalyubia Governorate, Egypt.jpg|center|128px]]
| Cisticola juncidis
| [[:commons:Category:Cisticola juncidis|Cisticola juncidis]]
| 
| 
| 13
|-
| style='text-align:right'| 120
| Q202478
| [[ceolaire garraí]]
| [[Íomhá:Sylvia borin (Örebro County).jpg|center|128px]]
| Sylvia borin
| [[:commons:Category:Sylvia borin|Sylvia borin]]
| 
| 22
| 12
|-
| style='text-align:right'| 121
| Q159080
| [[ceolaire giolcaí]]
| [[Íomhá:Eurasian Reed Warbler.jpg|center|128px]]
| Acrocephalus scirpaceus
| [[:commons:Category:Acrocephalus scirpaceus|Acrocephalus scirpaceus]]
| 12
| 19
| 
|-
| style='text-align:right'| 122
| Q827657
| [[ceolaire goirt ríse]]
| [[Íomhá:Paddyfield Warbler Acrocephalus agricola by Dr. Raju Kasambe DSCN8336 (11).jpg|center|128px]]
| Acrocephalus agricola
| [[:commons:Category:Acrocephalus agricola|Acrocephalus agricola]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 123
| Q27674
| [[ceolaire ictireach]]
| [[Íomhá:Hippolais icterina, Riga, Latvia 1.jpg|center|128px]]
| Hippolais icterina
| [[:commons:Category:Hippolais icterina|Hippolais icterina]]
| 1.7
| 22
| 14
|-
| style='text-align:right'| 124
| Q27239
| [[ceolaire sailí]]
| [[Íomhá:Willow Warbler Phylloscopus trochilus.jpg|center|128px]]
| Phylloscopus trochilus
| [[:commons:Category:Phylloscopus trochilus|Phylloscopus trochilus]]
| 
| 19
| 13
|-
| style='text-align:right'| 125
| Q460229
| [[ceolaire scothghlas]]
| [[Íomhá:Greenish Warbler Sikkim India 11.05.2014.jpg|center|128px]]
| Phylloscopus trochiloides
| [[:commons:Category:Phylloscopus trochiloides|Phylloscopus trochiloides]]
| 
| 
| 12
|-
| style='text-align:right'| 126
| Q110257505
| [[Ceolaire Ménétries|ceolaire screige]]
| [[Íomhá:Sylvia mystacea (2) (cropped).jpg|center|128px]]
| Curruca mystacea
| [[:commons:Category:Curruca mystacea|Curruca mystacea]]
| 1.5
| 
| 12
|-
| style='text-align:right'| 127
| Q26982
| [[circín starraiceach]]
| [[Íomhá:Pipíška chochlatá (Galerida cristata).jpg|center|128px]]
| Galerida cristata
| [[:commons:Category:Galerida cristata|Galerida cristata]]
| 
| 
| 12
|-
| style='text-align:right'| 128
| Q148583
| [[cirlghealóg]]
| [[Íomhá:Emberiza cirlus -Valencian Community, Spain -male-8.jpg|center|128px]]
| Emberiza cirlus
| [[:commons:Category:Emberiza cirlus|Emberiza cirlus]]
| 
| 24
| 13
|-
| style='text-align:right'| 129
| Q25385
| [[clamhán]]
| [[Íomhá:Common Buzzard by caroline legg (cropped).jpg|center|128px]]
| Buteo buteo
| [[:commons:Category:Buteo buteo|Buteo buteo]]
| 0.925&lt;br/&gt;60&lt;br/&gt;790&lt;br/&gt;966.5
| 1.24
| 34
|-
| style='text-align:right'| 130
| Q233684
| [[clamhán cosfhada]]
| [[Íomhá:Long-legged Buzzard (24521858347).jpg|center|128px]]
| Buteo rufinus
| [[:commons:Category:Buteo rufinus|Buteo rufinus]]
| 73
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 131
| Q26407
| [[clamhán lópach]]
| [[Íomhá:Fjellvåk (Buteo lagopus) (Rough-legged Buzzard) (Fjällvråk).jpg|center|128px]]
| Buteo lagopus
| [[:commons:Category:Buteo lagopus|Buteo lagopus]]
| 824.6&lt;br/&gt;1.027
| 1.35
| 
|-
| style='text-align:right'| 132
| Q170466
| [[clamhán riabhach]]
| [[Íomhá:Wespenbussard European honey buzzard Pernis apivorus, crop.jpg|center|128px]]
| Pernis apivorus
| [[:commons:Category:Pernis apivorus|Pernis apivorus]]
| 49
| 1.26
| 32
|-
| style='text-align:right'| 133
| Q26420
| [[Clochrán coiteann|clochrán]]
| [[Íomhá:Steinschmaetzer Northern wheatear male.jpg|center|128px]]
| Oenanthe oenanthe
| [[:commons:Category:Oenanthe oenanthe|Oenanthe oenanthe]]
| 
| 0.28
| 
|-
| style='text-align:right'| 134
| Q769528
| [[Clochrán earr-rua|clochrán Afganastánach]]
| [[Íomhá:Oenanthe chrysopygia.JPG|center|128px]]
| Oenanthe chrysopygia
| [[:commons:Category:Oenanthe chrysopygia|Oenanthe chrysopygia]]
| 
| 
| 13
|-
| style='text-align:right'| 135
| Q763538
| [[clochrán alabhreac]]
| [[Íomhá:Pied Wheatear (Oenanthe pleschanka) (8079431820).jpg|center|128px]]
| Oenanthe pleschanka
| [[:commons:Category:Oenanthe pleschanka|Oenanthe pleschanka]]
| 2.43
| 
| 13
|-
| style='text-align:right'| 136
| Q385723
| [[Oenanthe hispanica|clochrán cluasdubh]]
| [[Íomhá:CollalbaRubia.jpg|center|128px]]
| Oenanthe hispanica
| [[:commons:Category:Oenanthe hispanica|Oenanthe hispanica]]
| 
| 
| 13
|-
| style='text-align:right'| 137
| Q769093
| [[Clochrán Finsch|clochrán droimbhán]]
| [[Íomhá:Çilferşik.jpg|center|128px]]
| Oenanthe finschii
| [[:commons:Category:Oenanthe finschii|Oenanthe finschii]]
| 26&lt;br/&gt;29
| 
| 12
|-
| style='text-align:right'| 138
| Q1303323
| [[Clochrán Coirdíneach|clochrán earrdhearg]]
| [[Íomhá:Oenanthe xanthoprymna - Kurdish Wheatear, Osmaniye, Turkey 01.jpg|center|128px]]
| Oenanthe xanthoprymna
| [[:commons:Category:Oenanthe xanthoprymna|Oenanthe xanthoprymna]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 139
| Q769934
| [[clochrán fásaigh]]
| [[Íomhá:Desert Wheatear Oenanthe deserti by Dr. Raju Kasambe DSCN9430 (1).jpg|center|128px]]
| Oenanthe deserti
| [[:commons:Category:Oenanthe deserti|Oenanthe deserti]]
| 
| 
| 13
|-
| style='text-align:right'| 140
| Q747686
| [[clochrán gainimh]]
| [[Íomhá:Isabelline wheatear (Oenanthe isabellina) male, non-breeding.jpg|center|128px]]
| Oenanthe isabellina
| [[:commons:Category:Oenanthe isabellina|Oenanthe isabellina]]
| 3.04&lt;br/&gt;29
| 
| 13
|-
| style='text-align:right'| 141
| Q752481
| [[Cnagaire Siriach|cnagaire Síriach]]
| [[Íomhá:PikiWiki Israel 51253 wildlife and plants of israel.jpg|center|128px]]
| Dendrocopos syriacus
| [[:commons:Category:Dendrocopos syriacus|Dendrocopos syriacus]]
| 5.1
| 
| 10
|-
| style='text-align:right'| 142
| Q207290
| [[Cnagaire droimgheal|cnagaire droimbhán]]
| [[Íomhá:Dendrocopos leucotos 2.jpg|center|128px]]
| Dendrocopos leucotos
| [[:commons:Category:Dendrocopos leucotos|Dendrocopos leucotos]]
| 
| 
| 15
|-
| style='text-align:right'| 143
| Q143284
| [[cnagaire dubh]]
| [[Íomhá:BlackWoods.jpg|center|128px]]
| Dryocopus martius
| [[:commons:Category:Dryocopus martius|Dryocopus martius]]
| 11.8
| 
| 13
|-
| style='text-align:right'| 144
| Q166171
| [[cnagaire glas]]
| [[Íomhá:Green woodpecker Franconville 2022 01 21 2.jpg|center|128px]]
| Picus viridis
| [[:commons:Category:Picus viridis|Picus viridis]]
| 8.9&lt;br/&gt;193
| 41
| 19
|-
| style='text-align:right'| 145
| Q27124
| [[cnota]]
| [[Íomhá:Calidris canutus no.JPG|center|128px]]
| Calidris canutus
| [[:commons:Category:Calidris canutus|Calidris canutus]]
| 19.3&lt;br/&gt;126&lt;br/&gt;148
| 0.5
| 
|-
| style='text-align:right'| 146
| Q156767
| [[cnóshnag Eorpach]]
| [[Íomhá:Sitta europaea europaea, Slottsskogen, Göteborg, Sweden 3.jpg|center|128px]]
| Sitta europaea
| [[:commons:Category:Sitta europaea|Sitta europaea]]
| 2.25&lt;br/&gt;23
| 24
| 16
|-
| style='text-align:right'| 147
| Q749701
| [[Cnóshnag Neumayer|cnóshnag creige]]
| [[Íomhá:Sitta neumayer 0.jpg|center|128px]]
| Sitta neumayer
| [[:commons:Category:Sitta neumayer|Sitta neumayer]]
| 2.43
| 
| 15
|-
| style='text-align:right'| 148
| Q514809
| [[cocaitíl]]
| [[Íomhá:Wild cockatiel - panoramio.jpg|center|128px]]
| Nymphicus hollandicus
| [[:commons:Category:Nymphicus hollandicus|Nymphicus hollandicus]]
| 5.68&lt;br/&gt;86
| 
| 20
|-
| style='text-align:right'| 149
| Q1274601
| [[coileach sneachta Caispeach]]
| [[Íomhá:Tetraogallus caspius.jpg|center|128px]]
| Tetraogallus caspius
| [[:commons:Category:Tetraogallus caspius|Tetraogallus caspius]]
| 2.59&lt;br/&gt;2.07&lt;br/&gt;75
| 100
| 
|-
| style='text-align:right'| 150
| Q1137277
| [[coileach sneachta Cugasach]]
| [[Íomhá:Tetraogallus caucasicus.jpg|center|128px]]
| Tetraogallus caucasicus
| [[:commons:Category:Tetraogallus caucasicus|Tetraogallus caucasicus]]
| 
| 87.5
| 28
|-
| style='text-align:right'| 151
| Q25332
| [[coirneach]]
| [[Íomhá:Balbuzard pecheur Lac de Tunis.jpg|center|128px]]
| Pandion haliaetus
| [[:commons:Category:Pandion haliaetus|Pandion haliaetus]]
| 1.4
| 1.6
| 
|-
| style='text-align:right'| 152
| Q42326
| [[colm aille]]
| [[Íomhá:Columba livia (Rock Dove, wild), Duncansby Head, Caithness, Scotland 1.jpg|center|128px]]
| Columba livia
| [[:commons:Category:Columba livia|Columba livia]]
| 294&lt;br/&gt;267
| 690
| 
|-
| style='text-align:right'| 153
| Q26026
| [[Colúr coille|colm coille]]
| [[Íomhá:Columba palumbus ssp. palumbus.jpg|center|128px]]
| Columba palumbus
| [[:commons:Category:Columba palumbus|Columba palumbus]]
| 18.9
| 0.75
| 17
|-
| style='text-align:right'| 154
| Q26140
| [[colm gorm]]
| [[Íomhá:2019-03-17 Columba oenas, Jesmond Dene 1.jpg|center|128px]]
| Columba oenas
| [[:commons:Category:Columba oenas|Columba oenas]]
| 16.7
| 0.75
| 22
|-
| style='text-align:right'| 155
| Q170598
| [[condar na nAindéas]]
| [[Íomhá:204 - Canyon de Colca - Condor des Andes - Juin 2010.JPG|center|128px]]
| Vultur gryphus
| [[:commons:Category:Vultur gryphus|Vultur gryphus]]
| 
| 3.048
| 
|-
| style='text-align:right'| 156
| Q25382
| [[corcrán coille]]
| [[Íomhá:Bullfinch male.jpg|center|128px]]
| Pyrrhula pyrrhula
| [[:commons:Category:Pyrrhula pyrrhula|Pyrrhula pyrrhula]]
| 2.41&lt;br/&gt;31
| 0.26
| 15
|-
| style='text-align:right'| 157
| Q1084895
| [[corcrán coille ceannliath]]
| [[Íomhá:Grey-headed Bullfinch.jpg|center|128px]]
| Pyrrhula erythaca
| [[:commons:Category:Pyrrhula erythaca|Pyrrhula erythaca]]
| 21.7
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 158
| Q160488
| [[corr chorcra]]
| [[Íomhá:Ardea purpurea (Domaine des oiseaux).jpg|center|128px]]
| Ardea purpurea
| [[:commons:Category:Ardea purpurea|Ardea purpurea]]
| 51
| 1.35
| 
|-
| style='text-align:right'| 159
| Q171360
| [[corr leitheadach Eoráiseach]]
| [[Íomhá:Eurasian Spoonbill.jpg|center|128px]]
| Platalea leucorodia
| [[:commons:Category:Platalea leucorodia|Platalea leucorodia]]
| 76
| 1.3
| 23
|-
| style='text-align:right'| 160
| Q126216
| [[corr oíche]]
| [[Íomhá:Nycticorax nycticorax nycticorax, Camargue (33620984464).jpg|center|128px]]
| Nycticorax nycticorax
| [[:commons:Category:Nycticorax nycticorax|Nycticorax nycticorax]]
| 682&lt;br/&gt;590
| 1.06
| 
|-
| style='text-align:right'| 161
| Q722981
| [[corr ríoga]]
| [[Íomhá:Royal Spoonbill mouth open.jpg|center|128px]]
| Platalea regia
| [[:commons:Category:Platalea regia|Platalea regia]]
| 69
| 120
| 22
|-
| style='text-align:right'| 162
| Q191394
| [[corr scréachach]]
| [[Íomhá:Crabier chevelu.jpg|center|128px]]
| Ardeola ralloides
| [[:commons:Category:Ardeola ralloides|Ardeola ralloides]]
| 16&lt;br/&gt;288
| 0.86
| 
|-
| style='text-align:right'| 163
| Q144218
| [[coscaróba]]
| [[Íomhá:Coscoroba coscoroba -Pineyro, Buenos Aires, Argentina-8.jpg|center|128px]]
| Coscoroba coscoroba
| [[:commons:Category:Coscoroba coscoroba|Coscoroba coscoroba]]
| 4.6&lt;br/&gt;3.8&lt;br/&gt;185
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 164
| Q18859
| [[cosdeargán]]
| [[Íomhá:Common Redshank Tringa totanus.jpg|center|128px]]
| Tringa totanus
| [[:commons:Category:Tringa totanus|Tringa totanus]]
| 22.3&lt;br/&gt;129
| 62
| 24
|-
| style='text-align:right'| 165
| Q28103
| [[cosdeargán breac]]
| [[Íomhá:Dunkler Wasserläufer.jpg|center|128px]]
| Tringa erythropus
| [[:commons:Category:Tringa erythropus|Tringa erythropus]]
| 24.5&lt;br/&gt;142&lt;br/&gt;161
| 64
| 
|-
| style='text-align:right'| 166
| Q230837
| [[cromán bánlíoch]]
| [[Íomhá:Pallid Harrier Adult Male (46333226825).jpg|center|128px]]
| Circus macrourus
| [[:commons:Category:Circus macrourus|Circus macrourus]]
| 28&lt;br/&gt;322&lt;br/&gt;445
| 1.09
| 29
|-
| style='text-align:right'| 167
| Q26574
| [[cromán liath]]
| [[Íomhá:Flickr - don macauley - Bird 015.jpg|center|128px]]
| Circus pygargus
| [[:commons:Category:Circus pygargus|Circus pygargus]]
| 24&lt;br/&gt;261&lt;br/&gt;370
| 1.09
| 28
|-
| style='text-align:right'| 168
| Q26431
| [[cromán móna iartharach]]
| [[Íomhá:Western Marsh Harrier- Bangalore, India.jpg|center|128px]]
| Circus aeruginosus
| [[:commons:Category:Circus aeruginosus|Circus aeruginosus]]
| 40
| 1.16
| 34
|-
| style='text-align:right'| 169
| Q25572
| [[cromán na gcearc]]
| [[Íomhá:Circus cyaneus 265961899.jpg|center|128px]]
| Circus cyaneus
| [[:commons:Category:Circus cyaneus|Circus cyaneus]]
| 346&lt;br/&gt;527
| 1.1
| 
|-
| style='text-align:right'| 170
| Q27102
| [[crosán]]
| [[Íomhá:Razorbill with a nice catch.jpg|center|128px]]
| Alca torda
| [[:commons:Category:Alca torda|Alca torda]]
| 
| 0.661
| 
|-
| style='text-align:right'| 171
| Q18854
| [[crotach]]
| [[Íomhá:Eurasian Curlew.jpg|center|128px]]
| Numenius arquata
| [[:commons:Category:Numenius arquata|Numenius arquata]]
| 76&lt;br/&gt;742&lt;br/&gt;869
| 0.97
| 28
|-
| style='text-align:right'| 172
| Q61857
| [[crotach Artach]]
| [[Íomhá:Numenius borealis (Harvard University).JPG|center|128px]]
| Numenius borealis
| [[:commons:Category:Numenius borealis|Numenius borealis]]
| 
| 70
| 
|-
| style='text-align:right'| 173
| Q18858
| [[crotach eanaigh]]
| [[Íomhá:Whimbrel Numenius phaeopus.jpg|center|128px]]
| Numenius phaeopus
| [[:commons:Category:Numenius phaeopus|Numenius phaeopus]]
| 
| 1.07
| 
|-
| style='text-align:right'| 174
| Q79915
| [[Murlach mara|cruidín]]
| [[Íomhá:Alcedo Atthis.jpg|center|128px]]
| Alcedo atthis
| [[:commons:Category:Alcedo atthis|Alcedo atthis]]
| 4.3
| 25
| 19.5
|-
| style='text-align:right'| 175
| Q735158
| [[cruidín píbgheal]]
| [[Íomhá:Halcyon smyrnensis - White-throated kingfisher 02.jpg|center|128px]]
| Halcyon smyrnensis
| [[:commons:Category:Halcyon smyrnensis|Halcyon smyrnensis]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 176
| Q18845
| [[Cuach choiteann|cuach]]
| [[Íomhá:Cuculus canorus vogelartinfo chris romeiks CHR0791 cropped.jpg|center|128px]]
| Cuculus canorus
| [[:commons:Category:Cuculus canorus|Cuculus canorus]]
| 3.22&lt;br/&gt;117&lt;br/&gt;106
| 58
| 12
|-
| style='text-align:right'| 177
| Q852265
| [[cuach ghob-bhuí]]
| [[Íomhá:Yellow-billed cuckoo (42690).jpg|center|128px]]
| Coccyzus americanus
| [[:commons:Category:Coccyzus americanus|Coccyzus americanus]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 178
| Q27442
| [[cuilire alabhreac]]
| [[Íomhá:Ficedula hypoleuca -Wood of Cree Nature Reserve, Scotland -male-8a.jpg|center|128px]]
| Ficedula hypoleuca
| [[:commons:Category:Ficedula hypoleuca|Ficedula hypoleuca]]
| 1.7&lt;br/&gt;12
| 22
| 14
|-
| style='text-align:right'| 179
| Q241499
| [[cuilire broinnrua]]
| [[Íomhá:Ficedula parva мухоловка мала.jpg|center|128px]]
| Ficedula parva
| [[:commons:Category:Ficedula parva|Ficedula parva]]
| 1.45
| 
| 12
|-
| style='text-align:right'| 180
| Q1591580
| [[cuilire leathmhuinceach]]
| [[Íomhá:SemicollaredFlycatcher.jpg|center|128px]]
| Ficedula semitorquata
| [[:commons:Category:Ficedula semitorquata|Ficedula semitorquata]]
| 
| 
| 14
|-
| style='text-align:right'| 181
| Q26607
| [[cuilire liath]]
| [[Íomhá:SpottedFlycatcheronfence.jpg|center|128px]]
| Muscicapa striata
| [[:commons:Category:Muscicapa striata|Muscicapa striata]]
| 1.92
| 24
| 14
|-
| style='text-align:right'| 182
| Q690826
| [[Cuilire bán|cuilire muinceach]]
| [[Íomhá:Collared flycatcher (Ficedula albicollis).jpg|center|128px]]
| Ficedula albicollis
| [[:commons:Category:Ficedula albicollis|Ficedula albicollis]]
| 1.6
| 
| 13
|-
| style='text-align:right'| 183
| Q25345384
| [[cág]]
| [[Íomhá:Coloeus monedula -Munkedal, Vastra Gotaland, Sweden-8.jpg|center|128px]]
| Coloeus monedula
| [[:commons:Category:Coloeus monedula|Coloeus monedula]]
| 
| 0.65
| 20
|-
| style='text-align:right'| 184
| Q191386
| [[cág gob-bhuí]]
| [[Íomhá:Alpine Chough by Jim Higham.jpg|center|128px]]
| Pyrrhocorax graculus
| [[:commons:Category:Pyrrhocorax graculus|Pyrrhocorax graculus]]
| 
| 
| 19
|-
| style='text-align:right'| 185
| Q208405
| [[cánóg dhubh]]
| [[Íomhá:Manx Shearwater.JPG|center|128px]]
| Puffinus puffinus
| [[:commons:Category:Puffinus puffinus|Puffinus puffinus]]
| 521
| 82
| 
|-
| style='text-align:right'| 186
| Q25234
| [[Lon dubh|céirseach]]
| [[Íomhá:20190722 Turdus Merula 02.jpg|center|128px]]
| Turdus merula
| [[:commons:Category:Turdus merula|Turdus merula]]
| 
| 36
| 13
|-
| style='text-align:right'| 187
| Q244197
| [[Cíobhaí Beag Breac|cíobhaí beag breac]]
| [[Íomhá:Little spotted kiwi, Apteryx owenii, Auckland War Memorial Museum.jpg|center|128px]]
| Apteryx owenii
| [[:commons:Category:Apteryx owenii|Apteryx owenii]]
| 285
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 188
| Q734829
| [[Cíobhaí Donn an Oileáin Thuaidh|cíobhaí donn an Oileáin Thuaidh]]
| [[Íomhá:Apteryx mantelli -Rotorua, North Island, New Zealand-8a.jpg|center|128px]]
| Apteryx mantelli
| [[:commons:Category:Apteryx mantelli|Apteryx mantelli]]
| 2.25&lt;br/&gt;2.955
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 189
| Q730091
| [[Cíobhaí Mór Breac|cíobhaí mór breac]]
| [[Íomhá:ApteryxHaastiiKeulemans.jpg|center|128px]]
| Apteryx haastii
| [[:commons:Category:Apteryx haastii|Apteryx haastii]]
| 425
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 190
| Q26657
| [[Cíorbhuí coiteann|cíorbhuí]]
| [[Íomhá:Goldcrest 1.jpg|center|128px]]
| Regulus regulus
| [[:commons:Category:Regulus regulus|Regulus regulus]]
| 0.77
| 14
| 17
|-
| style='text-align:right'| 191
| Q869023
| [[cíorlacha Phatagónach]]
| [[Íomhá:Lophonetta specularioides -Puerto Natales, Patagonia, Chile-8.jpg|center|128px]]
| Lophonetta specularioides
| [[:commons:Category:Lophonetta specularioides|Lophonetta specularioides]]
| 
| 
| 30
|-
| style='text-align:right'| 192
| Q80362
| [[cúr dubh]]
| [[Íomhá:Milvus migrans front(ThKraft).jpg|center|128px]]
| Milvus migrans
| [[:commons:Category:Milvus migrans|Milvus migrans]]
| 56&lt;br/&gt;828
| 1.52
| 
|-
| style='text-align:right'| 193
| Q156250
| [[cúr rua]]
| [[Íomhá:Milvus milvus Jura.jpg|center|128px]]
| Milvus milvus
| [[:commons:Category:Milvus milvus|Milvus milvus]]
| 63&lt;br/&gt;1.012&lt;br/&gt;1.232
| 1.66
| 31
|-
| style='text-align:right'| 194
| Q184825
| [[deargán sneachta]]
| [[Íomhá:Redwing Turdus iliacus.jpg|center|128px]]
| Turdus iliacus
| [[:commons:Category:Turdus iliacus|Turdus iliacus]]
| 4.9&lt;br/&gt;62
| 0.36
| 13
|-
| style='text-align:right'| 195
| Q11380593
| [[deargéadan beag]]
| [[Íomhá:Acanthis cabaret 1 East Chevington.jpg|center|128px]]
| Acanthis cabaret
| [[:commons:Category:Acanthis cabaret|Acanthis cabaret]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 196
| Q20754771
| [[deargéadan coiteann]]
| [[Íomhá:Acanthis flammea, Kotka, Finland 2.jpg|center|128px]]
| Acanthis flammea
| [[:commons:Category:Acanthis flammea|Acanthis flammea]]
| 
| 23
| 
|-
| style='text-align:right'| 197
| Q26698
| [[donnóg]]
| [[Íomhá:Järnsparv Dunnock (13329301154).jpg|center|128px]]
| Prunella modularis
| [[:commons:Category:Prunella modularis|Prunella modularis]]
| 
| 0.21
| 14
|-
| style='text-align:right'| 198
| Q167230
| [[Snámhaí balla|dreapaire balla]]
| [[Íomhá:Tichodrome échelette Tichodroma muraria aDSC 1009 (50997238804).jpg|center|128px]]
| Tichodroma muraria
| [[:commons:Category:Tichodroma muraria|Tichodroma muraria]]
| 
| 
| 19
|-
| style='text-align:right'| 199
| Q25740
| [[dreoilín]]
| [[Íomhá:Eurasian wren (Troglodytes troglodytes).jpg|center|128px]]
| Troglodytes troglodytes
| [[:commons:Category:Troglodytes troglodytes|Troglodytes troglodytes]]
| 
| 15
| 
|-
| style='text-align:right'| 200
| Q27160
| [[droimneach beag]]
| [[Íomhá:Larus fuscus Finnboda 2012.jpg|center|128px]]
| Larus fuscus
| [[:commons:Category:Larus fuscus|Larus fuscus]]
| 880&lt;br/&gt;755
| 1.34
| 25
|-
| style='text-align:right'| 201
| Q26629
| [[droimneach mór]]
| [[Íomhá:Great Black-backed Gull Larus marinus.jpg|center|128px]]
| Larus marinus
| [[:commons:Category:Larus marinus|Larus marinus]]
| 
| 1.67
| 
|-
| style='text-align:right'| 202
| Q25469
| [[Druid choiteann|druid]]
| [[Íomhá:Toulouse - Sturnus vulgaris - 2012-02-26 - 2.jpg|center|128px]]
| Sturnus vulgaris
| [[:commons:Category:Sturnus vulgaris|Sturnus vulgaris]]
| 
| 0.38
| 
|-
| style='text-align:right'| 203
| Q890912
| [[Druid droimchorcra|druid dauria]]
| [[Íomhá:Daurian starling from Uppungal Kole Wetlands 2018 by Nesru Tirur.jpg|center|128px]]
| Agropsar sturninus
| [[:commons:Category:Agropsar sturninus|Agropsar sturninus]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 204
| Q20823352
| [[druid rósach]]
| [[Íomhá:Pastor roseus by Koshy Koshy.jpg|center|128px]]
| Pastor roseus
| [[:commons:Category:Pastor roseus|Pastor roseus]]
| 6.6&lt;br/&gt;79.6&lt;br/&gt;66.9
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 205
| Q25402
| [[eala bhalbh]]
| [[Íomhá:Mute Swan Emsworth2.JPG|center|128px]]
| Cygnus olor
| [[:commons:Category:Cygnus olor|Cygnus olor]]
| 11.8&lt;br/&gt;9.67
| 230
| 
|-
| style='text-align:right'| 206
| Q131044
| [[eala dhubh]]
| [[Íomhá:00 2102 Trauerschwäne (Breisach am Rhein).jpg|center|128px]]
| Cygnus atratus
| [[:commons:Category:Cygnus atratus|Cygnus atratus]]
| 258&lt;br/&gt;6.2&lt;br/&gt;5.1
| 180
| 38
|-
| style='text-align:right'| 207
| Q25612
| [[eala ghlórach]]
| [[Íomhá:Cygnus cygnus 070416 IOL.jpg|center|128px]]
| Cygnus cygnus
| [[:commons:Category:Cygnus cygnus|Cygnus cygnus]]
| 331&lt;br/&gt;14&lt;br/&gt;8.75
| 2.29
| 36
|-
| style='text-align:right'| 208
| Q244432
| [[eala phíbdhubh]]
| [[Íomhá:Cygnus melancoryphus -Puerto Natales, Patagonia, Chile-8.jpg|center|128px]]
| Cygnus melancoryphus
| [[:commons:Category:Cygnus melancoryphus|Cygnus melancoryphus]]
| 
| 
| 35
|-
| style='text-align:right'| 209
| Q26603
| [[eala thundra]]
| [[Íomhá:Tundra Swan (Cygnus columbianus) (8571142484).jpg|center|128px]]
| Cygnus columbianus
| [[:commons:Category:Cygnus columbianus|Cygnus columbianus]]
| 7.258&lt;br/&gt;6.305
| 1.98
| 
|-
| style='text-align:right'| 210
| Q26620
| [[earrdheargán]]
| [[Íomhá:Gartenrotschwanz 1.jpg|center|128px]]
| Phoenicurus phoenicurus
| [[:commons:Category:Phoenicurus phoenicurus|Phoenicurus phoenicurus]]
| 
| 22
| 13
|-
| style='text-align:right'| 211
| Q796484
| [[Earrdheargán báneiteach|earrdheargán Cugasach]]
| [[Íomhá:Phoenicurus erythrogastrus, Stepantsminda, Georgia 1.jpg|center|128px]]
| Phoenicurus erythrogastrus
| [[:commons:Category:Phoenicurus erythrogastrus|Phoenicurus erythrogastrus]]
| 
| 
| 14
|-
| style='text-align:right'| 212
| Q26755
| [[earrdheargán dubh]]
| [[Íomhá:Hausrotschwanz Brutpflege 2006-05-21-05.jpg|center|128px]]
| Phoenicurus ochruros
| [[:commons:Category:Phoenicurus ochruros|Phoenicurus ochruros]]
| 
| 25
| 14
|-
| style='text-align:right'| 213
| Q748290
| [[fabhcún Barbarach]]
| [[Íomhá:Wüstenfalke.jpg|center|128px]]
| Falco pelegrinoides
| [[:commons:Category:Falco peregrinus pelegrinoides|Falco peregrinus pelegrinoides]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 214
| Q33554
| [[fabhcún Lanner]]
| [[Íomhá:Lanner falcon, Falco biarmicus, at Kgalagadi Transfrontier Park, Northern Cape, South Africa (34447024871).jpg|center|128px]]
| Falco biarmicus
| [[:commons:Category:Falco biarmicus|Falco biarmicus]]
| 
| 100.5
| 32
|-
| style='text-align:right'| 215
| Q165974
| [[fabhcún Saker]]
| [[Íomhá:Falco cherrug 1 (Bohuš Číčel).jpg|center|128px]]
| Falco cherrug
| [[:commons:Category:Falco cherrug|Falco cherrug]]
| 53&lt;br/&gt;875&lt;br/&gt;1.13
| 111.5
| 30
|-
| style='text-align:right'| 216
| Q179625
| [[fabhcún cosdearg]]
| [[Íomhá:Rotfußfalke Falco vespertinus.jpg|center|128px]]
| Falco vespertinus
| [[:commons:Category:Falco vespertinus|Falco vespertinus]]
| 17&lt;br/&gt;150&lt;br/&gt;167
| 0.72
| 
|-
| style='text-align:right'| 217
| Q30535
| [[Falco peregrinus|fabhcún gorm]]
| [[Íomhá:Faucon pelerin 7 mai.jpg|center|128px]]
| Falco peregrinus
| [[:commons:Category:Falco peregrinus|Falco peregrinus]]
| 
| 1.02
| 
|-
| style='text-align:right'| 218
| Q177688
| [[fabhcún tuaithe]]
| [[Íomhá:Falco rusticolus white cropped.jpg|center|128px]]
| Falco rusticolus
| [[:commons:Category:Falco rusticolus|Falco rusticolus]]
| 
| 58
| 
|-
| style='text-align:right'| 219
| Q206840
| [[falaróp gobchaol]]
| [[Íomhá:Red-necked Phalarope.jpg|center|128px]]
| Phalaropus lobatus
| [[:commons:Category:Phalaropus lobatus|Phalaropus lobatus]]
| 6.3&lt;br/&gt;35&lt;br/&gt;39
| 0.34
| 19
|-
| style='text-align:right'| 220
| Q208335
| [[falaróp gobmhór]]
| [[Íomhá:Phalaropus fulicarius 10.jpg|center|128px]]
| Phalaropus fulicarius
| [[:commons:Category:Phalaropus fulicarius|Phalaropus fulicarius]]
| 
| 0.42
| 19
|-
| style='text-align:right'| 221
| Q26470
| [[falcóg bheag]]
| [[Íomhá:AlleAlle 2.jpg|center|128px]]
| Alle alle
| [[:commons:Category:Alle alle|Alle alle]]
| 28
| 0.32
| 
|-
| style='text-align:right'| 222
| Q683138
| [[faoileán Airméanach]]
| [[Íomhá:Armenian gull near Sevanavank, side view.jpg|center|128px]]
| Larus armenicus
| [[:commons:Category:Larus armenicus|Larus armenicus]]
| 1
| 140
| 
|-
| style='text-align:right'| 223
| Q2735427
| [[Faoileán Heuglin|faoileán Sibéarach]]
| [[Íomhá:Heuglis Gull-Arpit.JPG|center|128px]]
| Larus heuglini
| [[:commons:Category:Larus fuscus heuglini|Larus fuscus heuglini]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 224
| Q619065
| [[faoileán an Aigéin Chiúin]]
| [[Íomhá:Larus pacificus - Derwent River Estuary.jpg|center|128px]]
| Larus pacificus
| [[:commons:Category:Larus pacificus|Larus pacificus]]
| 98.4&lt;br/&gt;1.55&lt;br/&gt;1.077
| 147
| 24
|-
| style='text-align:right'| 225
| Q754885
| [[faoileán bandghobach]]
| [[Íomhá:Ring-billed gull in Red Hook (42799).jpg|center|128px]]
| Larus delawarensis
| [[:commons:Category:Larus delawarensis|Larus delawarensis]]
| 566&lt;br/&gt;471
| 1150
| 
|-
| style='text-align:right'| 226
| Q26427
| [[faoileán bán]]
| [[Íomhá:Larus canus Common Gull in Norway.jpg|center|128px]]
| Larus canus
| [[:commons:Category:Larus canus|Larus canus]]
| 413&lt;br/&gt;360
| 1.11
| 
|-
| style='text-align:right'| 227
| Q27375
| [[faoileán glas]]
| [[Íomhá:Glaucous gull (Larus hyperboreus) with offspring, Liefdefjord, Svalbard.jpg|center|128px]]
| Larus hyperboreus
| [[:commons:Category:Larus hyperboreus|Larus hyperboreus]]
| 1.576&lt;br/&gt;1.249
| 158
| 
|-
| style='text-align:right'| 228
| Q391421
| [[Crotach gobchaol|faoileán gobchaol]]
| [[Íomhá:Goéland railleur Thyna012.jpg|center|128px]]
| Chroicocephalus genei
| [[:commons:Category:Chroicocephalus genei|Chroicocephalus genei]]
| 29&lt;br/&gt;275&lt;br/&gt;236
| 102
| 22
|-
| style='text-align:right'| 229
| Q389505
| [[faoileán gáiriteach]]
| [[Íomhá:Larus cachinnans 3 (Marek Szczepanek).jpg|center|128px]]
| Larus cachinnans
| [[:commons:Category:Larus cachinnans|Larus cachinnans]]
| 60&lt;br/&gt;1.275&lt;br/&gt;1.033
| 141
| 27
|-
| style='text-align:right'| 230
| Q28236
| [[faoileán scadán]]
| [[Íomhá:European herring gull vocalizing (00170).jpg|center|128px]]
| Larus argentatus
| [[:commons:Category:Larus argentatus|Larus argentatus]]
| 
| 1.34
| 
|-
| style='text-align:right'| 231
| Q704982
| [[faoileán scadán cosbhuí]]
| [[Íomhá:Larus michahellis LC0046.jpg|center|128px]]
| Larus michahellis
| [[:commons:Category:Larus michahellis|Larus michahellis]]
| 
| 130
| 28
|-
| style='text-align:right'| 232
| Q742574
| [[feadlacha aghaidhbhán]]
| [[Íomhá:Dendrocygna viduata 2.jpg|center|128px]]
| Dendrocygna viduata
| [[:commons:Category:Dendrocygna viduata|Dendrocygna viduata]]
| 36&lt;br/&gt;674
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 233
| Q378192
| [[feadlacha na nIndiacha Thiar]]
| [[Íomhá:West Indian Whistling Duck, Bayahibe, Dominican Republic 2017-12-10.jpg|center|128px]]
| Dendrocygna arborea
| [[:commons:Category:Dendrocygna arborea|Dendrocygna arborea]]
| 54
| 
| 30
|-
| style='text-align:right'| 234
| Q752461
| [[feadlacha tharrdhubh]]
| [[Íomhá:Black-bellied Whistling Duck, Tobago, Trinidad and Tobago 1.jpg|center|128px]]
| Dendrocygna autumnalis
| [[:commons:Category:Dendrocygna autumnalis|Dendrocygna autumnalis]]
| 831
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 235
| Q752485
| [[Feadóg Áiseach|feadóg Chaispeach]]
| [[Íomhá:Caspian Plover in Koonthalulam Tamilnadu, India, by Dr. Tejinder Singh Rawal.jpg|center|128px]]
| Anarhynchus asiaticus
| [[:commons:Category:Charadrius asiaticus|Charadrius asiaticus]]
| 
| 58
| 
|-
| style='text-align:right'| 236
| Q21148
| [[feadóg bhuí]]
| [[Íomhá:Rohkunborri Pluvialis Apricaria.jpg|center|128px]]
| Pluvialis apricaria
| [[:commons:Category:Pluvialis apricaria|Pluvialis apricaria]]
| 32.8&lt;br/&gt;175
| 72
| 29
|-
| style='text-align:right'| 237
| Q18865
| [[feadóg bhuí Chiúin-Aigéanach]]
| [[Íomhá:Pluvialis fulva -Bering Land Bridge National Preserve, Alaska, USA-8.jpg|center|128px]]
| Pluvialis fulva
| [[:commons:Category:Pluvialis fulva|Pluvialis fulva]]
| 18&lt;br/&gt;135
| 44
| 
|-
| style='text-align:right'| 238
| Q216836
| [[feadóg bhuí Mheiriceánach]]
| [[Íomhá:Pluvialis dominica1.jpg|center|128px]]
| Pluvialis dominica
| [[:commons:Category:Pluvialis dominica|Pluvialis dominica]]
| 26&lt;br/&gt;145
| 0.62
| 
|-
| style='text-align:right'| 239
| Q26816
| [[feadóg chladaigh]]
| [[Íomhá:Charadrius hiaticula 3 breeding.jpg|center|128px]]
| Charadrius hiaticula
| [[:commons:Category:Charadrius hiaticula|Charadrius hiaticula]]
| 10.9
| 0.41
| 
|-
| style='text-align:right'| 240
| Q752398
| [[Pilibín Indiach|feadóg dheargsprochallach]]
| [[Íomhá:Red-wattled Lapwing denoised.jpg|center|128px]]
| Vanellus indicus
| [[:commons:Category:Vanellus indicus|Vanellus indicus]]
| 
| 0.683
| 28
|-
| style='text-align:right'| 241
| Q827245
| [[feadóg earrbhán]]
| [[Íomhá:Vanellus leucurus, Ag-Gel National Park.jpg|center|128px]]
| Vanellus leucurus
| [[:commons:Category:Vanellus leucurus|Vanellus leucurus]]
| 
| 62.5
| 22
|-
| style='text-align:right'| 242
| Q18857
| [[feadóg ghainimh mhór]]
| [[Íomhá:2024-07-26 Anarhynchus leschenaultii leschenaultii, Newbiggin, Northumberland 1.jpg|center|128px]]
| Charadrius leschenaultii
| [[:commons:Category:Charadrius leschenaultii|Charadrius leschenaultii]]
| 
| 52
| 
|-
| style='text-align:right'| 243
| Q18835
| [[feadóg ghlas]]
| [[Íomhá:Pluvialis squatarola (summer plumage).jpg|center|128px]]
| Pluvialis squatarola
| [[:commons:Category:Pluvialis squatarola|Pluvialis squatarola]]
| 
| 77
| 
|-
| style='text-align:right'| 244
| Q755737
| [[feadóg ghlórach]]
| [[Íomhá:Killdeer.jpg|center|128px]]
| Charadrius vociferus
| [[:commons:Category:Charadrius vociferus|Charadrius vociferus]]
| 
| 61
| 
|-
| style='text-align:right'| 245
| Q468009
| [[feadóg mhionbhosach]]
| [[Íomhá:Semipalmated plover in Quogue (26942).jpg|center|128px]]
| Charadrius semipalmatus
| [[:commons:Category:Charadrius semipalmatus|Charadrius semipalmatus]]
| 
| 47.5
| 
|-
| style='text-align:right'| 246
| Q18851
| [[feadóigín chladaigh]]
| [[Íomhá:Charadrius dubius (49820761043).jpg|center|128px]]
| Charadrius dubius
| [[:commons:Category:Charadrius dubius|Charadrius dubius]]
| 7.7
| 45
| 24
|-
| style='text-align:right'| 247
| Q18855
| [[feadóigín chosdubh]]
| [[Íomhá:Kentish Plover ( Charadrius alexandrinus ) ... Southern Spain (53416088471).jpg|center|128px]]
| Charadrius alexandrinus
| [[:commons:Category:Charadrius alexandrinus|Charadrius alexandrinus]]
| 47
| 42.5
| 
|-
| style='text-align:right'| 248
| Q25405
| [[Caróg liath|feannóg]]
| [[Íomhá:Corvus cornix (33515567265).jpg|center|128px]]
| Corvus cornix
| [[:commons:Category:Corvus cornix|Corvus cornix]]
| 
| 98
| 18
|-
| style='text-align:right'| 249
| Q168514
| [[Fearán Eorpach|fearán]]
| [[Íomhá:European Turtle Dove (Streptopelia turtur).jpg|center|128px]]
| Streptopelia turtur
| [[:commons:Category:Streptopelia turtur|Streptopelia turtur]]
| 8.2&lt;br/&gt;136
| 50
| 15
|-
| style='text-align:right'| 250
| Q54696
| [[fearán baicdhubh]]
| [[Íomhá:Streptopelia decaocto, Hărman, România (34881606270).jpg|center|128px]]
| Streptopelia decaocto
| [[:commons:Category:Streptopelia decaocto|Streptopelia decaocto]]
| 9.2&lt;br/&gt;193
| 30
| 
|-
| style='text-align:right'| 251
| Q750027
| [[fearán gubhach]]
| [[Íomhá:Zenaida macroura macroura, Santo Domingo, Dominican Republic.jpg|center|128px]]
| Zenaida macroura
| [[:commons:Category:Zenaida macroura|Zenaida macroura]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 252
| Q391198
| [[Colm gáiriteach|fearán pailme]]
| [[Íomhá:140 Laughing dove in Twyfelfontein Photo by Giles Laurent.jpg|center|128px]]
| Spilopelia senegalensis
| [[:commons:Category:Spilopelia senegalensis|Spilopelia senegalensis]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 253
| Q25357
| [[fiach dubh]]
| [[Íomhá:Corvus corax ad berlin 090516.jpg|center|128px]]
| Corvus corax
| [[:commons:Category:Corvus corax|Corvus corax]]
| 689&lt;br/&gt;1625&lt;br/&gt;1041&lt;br/&gt;25
| 120&lt;br/&gt;150
| 
|-
| style='text-align:right'| 254
| Q25393
| [[filiméala]]
| [[Íomhá:Luscinia megarhynchos - Common nightingale - Nachtegaal.jpg|center|128px]]
| Luscinia megarhynchos
| [[:commons:Category:Luscinia megarhynchos|Luscinia megarhynchos]]
| 2.65
| 24
| 14
|-
| style='text-align:right'| 255
| Q206130
| [[filiméala smólaigh]]
| [[Íomhá:Luscinia luscinia vogelartinfo chris romeiks CHR3635.jpg|center|128px]]
| Luscinia luscinia
| [[:commons:Category:Luscinia luscinia|Luscinia luscinia]]
| 3.06
| 
| 13
|-
| style='text-align:right'| 256
| Q192058
| [[foitheach cluasach]]
| [[Íomhá:Podiceps auritus (13909575538) (cropped).jpg|center|128px]]
| Podiceps auritus
| [[:commons:Category:Podiceps auritus|Podiceps auritus]]
| 22.5&lt;br/&gt;449.5
| 62
| 
|-
| style='text-align:right'| 257
| Q579718
| [[foitheach gob-alabhreac]]
| [[Íomhá:Pied-billed Grebe (53638106406) (cropped).jpg|center|128px]]
| Podilymbus podiceps
| [[:commons:Category:Podilymbus podiceps|Podilymbus podiceps]]
| 20.5&lt;br/&gt;522&lt;br/&gt;358
| 54
| 
|-
| style='text-align:right'| 258
| Q25422
| [[foitheach mór]]
| [[Íomhá:Great Crested Grebe (52909695022).jpg|center|128px]]
| Podiceps cristatus
| [[:commons:Category:Podiceps cristatus|Podiceps cristatus]]
| 39.5&lt;br/&gt;920&lt;br/&gt;830
| 88
| 28
|-
| style='text-align:right'| 259
| Q185183
| [[foitheach píbdhubh]]
| [[Íomhá:Schwarzhalstaucher (Podiceps nigricollis) im NSG Wagbachniederung 2 (crop).jpg|center|128px]]
| Podiceps nigricollis
| [[:commons:Category:Podiceps nigricollis|Podiceps nigricollis]]
| 
| 58
| 
|-
| style='text-align:right'| 260
| Q179919
| [[foitheach píbrua]]
| [[Íomhá:Podiceps grisegena (33665871935).jpg|center|128px]]
| Podiceps grisegena
| [[:commons:Category:Podiceps grisegena|Podiceps grisegena]]
| 30.5&lt;br/&gt;873.5&lt;br/&gt;785.4
| 0.725
| 
|-
| style='text-align:right'| 261
| Q21062
| [[foracha]]
| [[Íomhá:Guillemot (Uria aalge) in flight.jpg|center|128px]]
| Uria aalge
| [[:commons:Category:Uria aalge|Uria aalge]]
| 108
| 0.707
| 
|-
| style='text-align:right'| 262
| Q212055
| [[foracha dhubh]]
| [[Íomhá:Tystie1.jpg|center|128px]]
| Cepphus grylle
| [[:commons:Category:Cepphus grylle|Cepphus grylle]]
| 381
| 55
| 
|-
| style='text-align:right'| 263
| Q285165
| [[Francolin dubh|francóilín dubh]]
| [[Íomhá:Francolinus francolinus, Azerbaijan.jpg|center|128px]]
| Francolinus francolinus
| [[:commons:Category:Francolinus francolinus|Francolinus francolinus]]
| 425&lt;br/&gt;355
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 264
| Q25961
| [[Alauda arvensis|fuiseog]]
| [[Íomhá:Alouette des champs Zaghouan001.jpg|center|128px]]
| Alauda arvensis
| [[:commons:Category:Alauda arvensis|Alauda arvensis]]
| 
| 0.35
| 
|-
| style='text-align:right'| 265
| Q207249
| [[fuiseog adharcach]]
| [[Íomhá:Horned Lark (Eremophila alpestris) (12391512375).jpg|center|128px]]
| Eremophila alpestris
| [[:commons:Category:Eremophila alpestris|Eremophila alpestris]]
| 
| 32
| 
|-
| style='text-align:right'| 266
| Q470853
| [[Fuiseog chalandra|fuiseog aithriseach]]
| [[Íomhá:Bereşe.jpg|center|128px]]
| Melanocorypha calandra
| [[:commons:Category:Melanocorypha calandra|Melanocorypha calandra]]
| 63&lt;br/&gt;55
| 
| 12
|-
| style='text-align:right'| 267
| Q1137284
| [[fuiseog bháneiteach]]
| [[Íomhá:White-winged Lark - Kazakistan S4E0496 (16947462615).jpg|center|128px]]
| Alauda leucoptera
| [[:commons:Category:Alauda leucoptera|Alauda leucoptera]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 268
| Q26969
| [[fuiseog choille]]
| [[Íomhá:Lullula arborea (Ján Svetlík).jpg|center|128px]]
| Lullula arborea
| [[:commons:Category:Lullula arborea|Lullula arborea]]
| 
| 29
| 14
|-
| style='text-align:right'| 269
| Q318893
| [[Fuiseog Elton|fuiseog dhubh]]
| [[Íomhá:Zwarte leeuwerik.jpg|center|128px]]
| Melanocorypha yeltoniensis
| [[:commons:Category:Melanocorypha yeltoniensis|Melanocorypha yeltoniensis]]
| 4.34&lt;br/&gt;63.7&lt;br/&gt;56.4
| 
| 15
|-
| style='text-align:right'| 270
| Q819885
| [[fuiseog dhébhallach]]
| [[Íomhá:Melanocorypha bimaculata 117209398.jpg|center|128px]]
| Melanocorypha bimaculata
| [[:commons:Category:Melanocorypha bimaculata|Melanocorypha bimaculata]]
| 4.04&lt;br/&gt;54
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 271
| Q24843
| [[fuiseog ladharghearr]]
| [[Íomhá:Alondra.jpg|center|128px]]
| Calandrella brachydactyla
| [[:commons:Category:Calandrella brachydactyla|Calandrella brachydactyla]]
| 
| 
| 12
|-
| style='text-align:right'| 272
| Q525871
| [[fuiseog oirthearach]]
| [[Íomhá:Oriental Skylark I IMG 0571.jpg|center|128px]]
| Alauda gulgula
| [[:commons:Category:Alauda gulgula|Alauda gulgula]]
| 
| 
| 10
|-
| style='text-align:right'| 273
| Q25429
| [[fáinleog]]
| [[Íomhá:Rauchschwalbe Hirundo rustica.jpg|center|128px]]
| Hirundo rustica
| [[:commons:Category:Hirundo rustica|Hirundo rustica]]
| 
| 0.32
| 13.5
|-
| style='text-align:right'| 274
| Q26055
| [[gabhlán binne]]
| [[Íomhá:Delichon urbica.jpg|center|128px]]
| Delichon urbicum
| [[:commons:Category:Delichon urbicum|Delichon urbicum]]
| 
| 0.29
| 15
|-
| style='text-align:right'| 275
| Q165923
| [[gabhlán bánlíoch]]
| [[Íomhá:Vencejo pálido 20250901 03.jpg|center|128px]]
| Apus pallidus
| [[:commons:Category:Apus pallidus|Apus pallidus]]
| 3.5&lt;br/&gt;41.3
| 0.44
| 22
|-
| style='text-align:right'| 276
| Q213216
| [[gabhlán creige Eoráiseach]]
| [[Íomhá:Ptyonoprogne rupestris -Europe-8.jpg|center|128px]]
| Ptyonoprogne rupestris
| [[:commons:Category:Ptyonoprogne rupestris|Ptyonoprogne rupestris]]
| 2.08&lt;br/&gt;20
| 0.32
| 15
|-
| style='text-align:right'| 277
| Q31769
| [[gabhlán earrspíonach]]
| [[Íomhá:White-throated Needletail 09a.jpg|center|128px]]
| Hirundapus caudacutus
| [[:commons:Category:Hirundapus caudacutus|Hirundapus caudacutus]]
| 
| 
| 40
|-
| style='text-align:right'| 278
| Q25909
| [[gabhlán gainimh]]
| [[Íomhá:Riparia riparia -Markinch, Fife, Scotland -flying-8-4c.jpg|center|128px]]
| Riparia riparia
| [[:commons:Category:Riparia riparia|Riparia riparia]]
| 
| 0.27
| 
|-
| style='text-align:right'| 279
| Q25377
| [[gabhlán gaoithe]]
| [[Íomhá:Common Swift 2025 07 18 02 (cropped).jpg|center|128px]]
| Apus apus
| [[:commons:Category:Apus apus|Apus apus]]
| 3.5
| 0.4
| 20
|-
| style='text-align:right'| 280
| Q321267
| [[Gabhlán Alpach|gabhlán gaoithe alpach]]
| [[Íomhá:Βουνοσταχτάρα Alpine Swift Tachymarptis melba.jpg|center|128px]]
| Tachymarptis melba
| [[:commons:Category:Tachymarptis melba|Tachymarptis melba]]
| 6.05&lt;br/&gt;96
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 281
| Q611324
| [[Gabhlán beag|gabhlán gaoithe beag]]
| [[Íomhá:Little Swift - Aberdares - Kenya.jpg|center|128px]]
| Apus affinis
| [[:commons:Category:Apus affinis|Apus affinis]]
| 
| 
| 23
|-
| style='text-align:right'| 282
| Q912863
| [[gabhlán simléir]]
| [[Íomhá:Chaetura pelagica, by Lake Erie, Cleveland, Ohio, USA 339593191.jpg|center|128px]]
| Chaetura pelagica
| [[:commons:Category:Chaetura pelagica|Chaetura pelagica]]
| 23.6
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 283
| Q128002
| [[gaineamhchearc Pallas]]
| [[Íomhá:Syrrhapte paradoxal (cropped).jpg|center|128px]]
| Syrrhaptes paradoxus
| [[:commons:Category:Syrrhaptes paradoxus|Syrrhaptes paradoxus]]
| 21
| 69
| 24
|-
| style='text-align:right'| 284
| Q18875
| [[Geabhróg choiteann|geabhróg]]
| [[Íomhá:Common tern 2025 07 08 08.jpg|center|128px]]
| Sterna hirundo
| [[:commons:Category:Sterna hirundo|Sterna hirundo]]
| 
| 0.88
| 
|-
| style='text-align:right'| 285
| Q26800
| [[geabhróg Artach]]
| [[Íomhá:2009 07 02 - Arctic tern on Farne Islands - The blue rope demarcates the visitors' path.JPG|center|128px]]
| Sterna paradisaea
| [[:commons:Category:Sterna paradisaea|Sterna paradisaea]]
| 114
| 0.8
| 
|-
| style='text-align:right'| 286
| Q27129
| [[geabhróg Chaispeach]]
| [[Íomhá:Sterna-caspia-010.jpg|center|128px]]
| Hydroprogne caspia
| [[:commons:Category:Hydroprogne caspia|Hydroprogne caspia]]
| 680&lt;br/&gt;588
| 133.5
| 
|-
| style='text-align:right'| 287
| Q12267692
| [[geabhróg bheag]]
| [[Íomhá:Крячок малий.jpg|center|128px]]
| Sternula albifrons
| [[:commons:Category:Sternula albifrons|Sternula albifrons]]
| 10&lt;br/&gt;57
| 0.52
| 
|-
| style='text-align:right'| 288
| Q233616
| [[geabhróg bhroinndubh]]
| [[Íomhá:Chlidonias hybrida 2 (Marek Szczepanek).jpg|center|128px]]
| Chlidonias hybrida
| [[:commons:Category:Chlidonias hybrida|Chlidonias hybrida]]
| 90&lt;br/&gt;78
| 67
| 
|-
| style='text-align:right'| 289
| Q241753
| [[geabhróg bháneiteach]]
| [[Íomhá:Chlidonias leucopterus Mai Po.jpg|center|128px]]
| Chlidonias leucopterus
| [[:commons:Category:Chlidonias leucopterus|Chlidonias leucopterus]]
| 10.5
| 0.65
| 
|-
| style='text-align:right'| 290
| Q27215
| [[geabhróg dhubh]]
| [[Íomhá:Čorík čierny (Chlidonias niger) a (4644831482).jpg|center|128px]]
| Chlidonias niger
| [[:commons:Category:Chlidonias niger|Chlidonias niger]]
| 11&lt;br/&gt;60
| 0.539
| 
|-
| style='text-align:right'| 291
| Q18834
| [[geabhróg ghobdhubh]]
| [[Íomhá:Gelochelidon nilotica 1.jpg|center|128px]]
| Gelochelidon nilotica
| [[:commons:Category:Gelochelidon nilotica|Gelochelidon nilotica]]
| 
| 94
| 
|-
| style='text-align:right'| 292
| Q321293
| [[geabhróg rósach]]
| [[Íomhá:2021-07-10 Sterna dougallii, St Marys Island, Northumberland 17.jpg|center|128px]]
| Sterna dougallii
| [[:commons:Category:Sterna dougallii|Sterna dougallii]]
| 
| 76
| 
|-
| style='text-align:right'| 293
| Q27547
| [[geabhróg scothdhubh]]
| [[Íomhá:2020-07-18 Thalasseus sandvicensis, St Marys Island, Northumberland 05.jpg|center|128px]]
| Thalasseus sandvicensis
| [[:commons:Category:Thalasseus sandvicensis|Thalasseus sandvicensis]]
| 
| 1
| 
|-
| style='text-align:right'| 294
| Q466200
| [[Gealbhan Easpáinneach|gealbhan Spáinneach]]
| [[Íomhá:Passer hispaniolensis Israel 2.jpg|center|128px]]
| Passer hispaniolensis
| [[:commons:Category:Passer hispaniolensis|Passer hispaniolensis]]
| 
| 
| 12
|-
| style='text-align:right'| 295
| Q14683
| [[gealbhan binne]]
| [[Íomhá:House sparrow male in Prospect Park (53532).jpg|center|128px]]
| Passer domesticus
| [[:commons:Category:Passer domesticus|Passer domesticus]]
| 
| 239
| 
|-
| style='text-align:right'| 296
| Q25968
| [[gealbhan crainn]]
| [[Íomhá:Tree-Sparrow-2009-16-02.jpg|center|128px]]
| Passer montanus
| [[:commons:Category:Passer montanus|Passer montanus]]
| 
| 21
| 
|-
| style='text-align:right'| 297
| Q736313
| [[Gealbhan petronia|gealbhan creige]]
| [[Íomhá:Petronia petronia -Ariege, Midi-Pyrenee, France-8-4c.jpg|center|128px]]
| Petronia petronia
| [[:commons:Category:Petronia petronia|Petronia petronia]]
| 
| 
| 12
|-
| style='text-align:right'| 298
| Q1318638
| [[Gealbhan ladharghearr|gealbhan mílítheach]]
| [[Íomhá:Carpospiza brachydactyla.jpg|center|128px]]
| Carpospiza brachydactyla
| [[:commons:Category:Carpospiza brachydactyla|Carpospiza brachydactyla]]
| 
| 
| 13
|-
| style='text-align:right'| 299
| Q422873
| [[gealbhan sionnaigh]]
| [[Íomhá:Fuchsammer (Passerella iliaca), St. Louis County (Minnesota).jpg|center|128px]]
| Passerella iliaca
| [[:commons:Category:Passerella iliaca|Passerella iliaca]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 300
| Q499290
| [[Glasán gléigeal|gealbhan sneachta]]
| [[Íomhá:Montifringilla nivalis Francer.jpg|center|128px]]
| Montifringilla nivalis
| [[:commons:Category:Montifringilla nivalis|Montifringilla nivalis]]
| 
| 
| 13
|-
| style='text-align:right'| 301
| Q27220
| [[gealóg bhuachair]]
| [[Íomhá:Miliaria calandra-Corn Bunting.jpg|center|128px]]
| Emberiza calandra
| [[:commons:Category:Emberiza calandra|Emberiza calandra]]
| 
| 29
| 13
|-
| style='text-align:right'| 302
| Q334183
| [[gealóg cheanndubh]]
| [[Íomhá:28-090504-black-headed-bunting-at-first-layby.jpg|center|128px]]
| Emberiza melanocephala
| [[:commons:Category:Emberiza melanocephala|Emberiza melanocephala]]
| 3.08&lt;br/&gt;28
| 
| 13
|-
| style='text-align:right'| 303
| Q206630
| [[gealóg gharraí]]
| [[Íomhá:Ortolan bunting in Sierra de Guara, Aragon, Spain.jpg|center|128px]]
| Emberiza hortulana
| [[:commons:Category:Emberiza hortulana|Emberiza hortulana]]
| 2.48
| 26
| 11
|-
| style='text-align:right'| 304
| Q26961
| [[gealóg ghiolcaí]]
| [[Íomhá:2014-06-01 Emberiza schoeniclus, Swallow Pond, Northumberland 1.jpg|center|128px]]
| Emberiza schoeniclus
| [[:commons:Category:Emberiza schoeniclus|Emberiza schoeniclus]]
| 
| 24
| 13
|-
| style='text-align:right'| 305
| Q837753
| [[Gealóg Chretzschmar|gealóg liathghorm]]
| [[Íomhá:Emberiza caesia.jpg|center|128px]]
| Emberiza caesia
| [[:commons:Category:Emberiza caesia|Emberiza caesia]]
| 2.31
| 
| 13
|-
| style='text-align:right'| 306
| Q648313
| [[Gealóg Bhuchanan|gealóg liathmhuinceach]]
| [[Íomhá:GreyNeckedBunting PrasadBR.jpg|center|128px]]
| Emberiza buchanani
| [[:commons:Category:Emberiza buchanani|Emberiza buchanani]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 307
| Q26416
| [[gealóg shneachta]]
| [[Íomhá:Plectrophenax nivalis P3130099.jpg|center|128px]]
| Plectrophenax nivalis
| [[:commons:Category:Plectrophenax nivalis|Plectrophenax nivalis]]
| 
| 35
| 
|-
| style='text-align:right'| 308
| Q28358
| [[Gearg choiteann|gearg]]
| [[Íomhá:Coturnix coturnix, Fraunberg, Bayern, Deutschland 2, Ausschnitt.jpg|center|128px]]
| Coturnix coturnix
| [[:commons:Category:Coturnix coturnix|Coturnix coturnix]]
| 8.2
| 34
| 18
|-
| style='text-align:right'| 309
| Q852146
| [[gearg Himiléach]]
| [[Íomhá:Ophrysia superciliosa.jpg|center|128px]]
| Ophrysia superciliosa
| [[:commons:Category:Ophrysia superciliosa|Ophrysia superciliosa]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 310
| Q716869
| [[gearg Sheapánach]]
| [[Íomhá:Coturnix japonica, Yehliu, Taiwan 1.jpg|center|128px]]
| Coturnix japonica
| [[:commons:Category:Coturnix japonica|Coturnix japonica]]
| 8
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 311
| Q142651
| [[gearg bhabaight]]
| [[Íomhá:Virginiawachtel 2007-06-16 065.jpg|center|128px]]
| Colinus virginianus
| [[:commons:Category:Colinus virginianus|Colinus virginianus]]
| 8.9&lt;br/&gt;171
| 34.5
| 
|-
| style='text-align:right'| 312
| Q237670
| [[gearr Baillon]]
| [[Íomhá:Baillon's Crake in Baruipur February 2024 by Tisha Mukherjee 03.jpg|center|128px]]
| Zapornia pusilla
| [[:commons:Category:Zapornia pusilla|Zapornia pusilla]]
| 35
| 
| 18
|-
| style='text-align:right'| 313
| Q270680
| [[gearr beag]]
| [[Íomhá:Porzana parva (50).jpg|center|128px]]
| Zapornia parva
| [[:commons:Category:Zapornia parva|Zapornia parva]]
| 7.9
| 36.5
| 
|-
| style='text-align:right'| 314
| Q194024
| [[gearr breac]]
| [[Íomhá:Porzana porzana 3 (Marek Szczepanek).jpg|center|128px]]
| Porzana porzana
| [[:commons:Category:Porzana porzana|Porzana porzana]]
| 10.9&lt;br/&gt;80
| 0.38
| 18
|-
| style='text-align:right'| 315
| Q936740
| [[gearr sora]]
| [[Íomhá:Sora (Porzana carolina).jpg|center|128px]]
| Porzana carolina
| [[:commons:Category:Porzana carolina|Porzana carolina]]
| 8.9
| 37.5
| 
|-
| style='text-align:right'| 316
| Q921335
| [[glasán Mongólach]]
| [[Íomhá:BirdsAsiaJohnGoVGoul 0128 cropped.jpg|center|128px]]
| Bucanetes mongolicus
| [[:commons:Category:Bucanetes mongolicus|Bucanetes mongolicus]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 317
| Q27075785
| [[glasán darach]]
| [[Íomhá:Chloris chloris (profile).jpg|center|128px]]
| Chloris chloris
| [[:commons:Category:Chloris chloris|Chloris chloris]]
| 2.17
| 0.25
| 14
|-
| style='text-align:right'| 318
| Q559977
| [[Glasán cródheargach|glasán deargeiteach]]
| [[Íomhá:Crimson-winged Finch (Rhodopechys sanguineus) (29935889654) (cropped).jpg|center|128px]]
| Rhodopechys sanguineus
| [[:commons:Category:Rhodopechys sanguineus|Rhodopechys sanguineus]]
| 
| 
| 14
|-
| style='text-align:right'| 319
| Q174088
| [[glasán gobmhór]]
| [[Íomhá:Coccothraustes coccothraustes 1 (Martin Mecnarowski).jpg|center|128px]]
| Coccothraustes coccothraustes
| [[:commons:Category:Coccothraustes coccothraustes|Coccothraustes coccothraustes]]
| 
| 31
| 12
|-
| style='text-align:right'| 320
| Q559883
| [[Glasán cogalach|glasán trumpa]]
| [[Íomhá:Roselin githagine.jpg|center|128px]]
| Bucanetes githagineus
| [[:commons:Category:Bucanetes githagineus|Bucanetes githagineus]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 321
| Q25984
| [[glasóg bhuí]]
| [[Íomhá:Wiesenschafstelze.JPG|center|128px]]
| Motacilla flava
| [[:commons:Category:Motacilla flava|Motacilla flava]]
| 
| 0.26
| 
|-
| style='text-align:right'| 322
| Q25399
| [[glasóg bhán]]
| [[Íomhá:20180415 015 Winterswijk Witte kwikstaart (40785272624).jpg|center|128px]]
| Motacilla alba
| [[:commons:Category:Motacilla alba|Motacilla alba]]
| 
| 0.26
| 
|-
| style='text-align:right'| 323
| Q206540
| [[glasóg chiotrónach]]
| [[Íomhá:Motacilla citreola 2.jpg|center|128px]]
| Motacilla citreola
| [[:commons:Category:Motacilla citreola|Motacilla citreola]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 324
| Q201316
| [[glasóg liath]]
| [[Íomhá:Terîhejoka boçikzer.jpg|center|128px]]
| Motacilla cinerea
| [[:commons:Category:Motacilla cinerea|Motacilla cinerea]]
| 1.91&lt;br/&gt;17.4
| 26
| 13
|-
| style='text-align:right'| 325
| Q27075852
| [[gleoiseach]]
| [[Íomhá:Carduelis cannabina -England -male-8.jpg|center|128px]]
| Linaria cannabina
| [[:commons:Category:Linaria cannabina|Linaria cannabina]]
| 1.66&lt;br/&gt;19
| 0.24
| 13
|-
| style='text-align:right'| 326
| Q10965357
| [[gleoiseach sléibhe]]
| [[Íomhá:Carduelis flavirostris.jpg|center|128px]]
| Linaria flavirostris
| [[:commons:Category:Linaria flavirostris|Linaria flavirostris]]
| 1.37
| 23
| 13
|-
| style='text-align:right'| 327
| Q839834
| [[gobach mór broinnrósach]]
| [[Íomhá:Rose-breasted grosbeak (53718114321).jpg|center|128px]]
| Pheucticus ludovicianus
| [[:commons:Category:Pheucticus ludovicianus|Pheucticus ludovicianus]]
| 44
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 328
| Q788649
| [[gobadáinín Baird]]
| [[Íomhá:Baird's sandpiper (Calidris bairdii) 03.jpg|center|128px]]
| Calidris bairdii
| [[:commons:Category:Calidris bairdii|Calidris bairdii]]
| 9.6
| 38
| 21
|-
| style='text-align:right'| 329
| Q58921
| [[gobadáinín Temminck]]
| [[Íomhá:Temmincks Stint.jpg|center|128px]]
| Calidris temminckii
| [[:commons:Category:Calidris temminckii|Calidris temminckii]]
| 5.8&lt;br/&gt;24.3&lt;br/&gt;27.8
| 36
| 21
|-
| style='text-align:right'| 330
| Q27232
| [[gobadáinín beag]]
| [[Íomhá:Little Stint (Calidris minuta) (1).jpg|center|128px]]
| Calidris minuta
| [[:commons:Category:Calidris minuta|Calidris minuta]]
| 6.3&lt;br/&gt;24&lt;br/&gt;27.1
| 36
| 22
|-
| style='text-align:right'| 331
| Q913052
| [[gobadáinín bídeach]]
| [[Íomhá:Least Sandpiper.jpg|center|128px]]
| Calidris minutilla
| [[:commons:Category:Calidris minutilla|Calidris minutilla]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 332
| Q62345
| [[gobadáinín crotaigh]]
| [[Íomhá:Calidris ferruginea, winter adult, Pak Thale.jpg|center|128px]]
| Calidris ferruginea
| [[:commons:Category:Calidris ferruginea|Calidris ferruginea]]
| 12
| 44
| 19
|-
| style='text-align:right'| 333
| Q845969
| [[gobadáinín ladharfhada]]
| [[Íomhá:Calidris subminuta - Pak Thale.jpg|center|128px]]
| Calidris subminuta
| [[:commons:Category:Calidris subminuta|Calidris subminuta]]
| 7.5&lt;br/&gt;29&lt;br/&gt;32
| 30.5
| 
|-
| style='text-align:right'| 334
| Q18860
| [[gobadáinín píbrua]]
| [[Íomhá:Calidris ruficollis - Marion Bay.jpg|center|128px]]
| Calidris ruficollis
| [[:commons:Category:Calidris ruficollis|Calidris ruficollis]]
| 8.3&lt;br/&gt;26
| 31
| 21
|-
| style='text-align:right'| 335
| Q18850
| [[Gobadán coiteann|gobadán]]
| [[Íomhá:Common sandpiper lake geneva-4.jpg|center|128px]]
| Actitis hypoleucos
| [[:commons:Category:Actitis hypoleucos|Actitis hypoleucos]]
| 
| 0.273
| 
|-
| style='text-align:right'| 336
| Q18856
| [[gobadán Terek]]
| [[Íomhá:Xenus cinereus (Alnus).jpg|center|128px]]
| Xenus cinereus
| [[:commons:Category:Xenus cinereus|Xenus cinereus]]
| 
| 58
| 23
|-
| style='text-align:right'| 337
| Q599749
| [[gobadán bánphrompach]]
| [[Íomhá:White-rumped Sandpiper.jpg|center|128px]]
| Calidris fuscicollis
| [[:commons:Category:Calidris fuscicollis|Calidris fuscicollis]]
| 10.8&lt;br/&gt;39.7&lt;br/&gt;45.8
| 37
| 
|-
| style='text-align:right'| 338
| Q18837
| [[gobadán coille]]
| [[Íomhá:Liro uimarannalla.jpg|center|128px]]
| Tringa glareola
| [[:commons:Category:Tringa glareola|Tringa glareola]]
| 13.5&lt;br/&gt;62&lt;br/&gt;73
| 0.4
| 22
|-
| style='text-align:right'| 339
| Q62359
| [[gobadán cosbhuí]]
| [[Íomhá:Purple Sandpiper ( Calidris maritima ) ... Filey Brig , Yorkshire (53266204391).jpg|center|128px]]
| Calidris maritima
| [[:commons:Category:Calidris maritima|Calidris maritima]]
| 67.6&lt;br/&gt;76.3
| 44
| 
|-
| style='text-align:right'| 340
| Q753760
| [[gobadán earr-rinneach]]
| [[Íomhá:Calidris acuminata - Hexham Swamp.jpg|center|128px]]
| Calidris acuminata
| [[:commons:Category:Calidris acuminata|Calidris acuminata]]
| 13.7&lt;br/&gt;70.3&lt;br/&gt;63.5
| 39.5
| 
|-
| style='text-align:right'| 341
| Q28450
| [[gobadán glas]]
| [[Íomhá:Green Sandpiper ( Tringa ochropus ) ... Tophill Low , Yorkshire (53182606905).jpg|center|128px]]
| Tringa ochropus
| [[:commons:Category:Tringa ochropus|Tringa ochropus]]
| 15.5&lt;br/&gt;75&lt;br/&gt;85
| 59
| 21
|-
| style='text-align:right'| 342
| Q839820
| [[gobadán scodalach]]
| [[Íomhá:Calidris himantopus.jpg|center|128px]]
| Calidris himantopus
| [[:commons:Category:Calidris himantopus|Calidris himantopus]]
| 
| 42.5
| 20
|-
| style='text-align:right'| 343
| Q530194
| [[gobadán sléibhe]]
| [[Íomhá:UplandSandpiperOntarioCropped.jpg|center|128px]]
| Bartramia longicauda
| [[:commons:Category:Bartramia longicauda|Bartramia longicauda]]
| 
| 66
| 
|-
| style='text-align:right'| 344
| Q26578
| [[gormphíb]]
| [[Íomhá:Blåhake Bluethroat (20162398078).jpg|center|128px]]
| Luscinia svecica
| [[:commons:Category:Luscinia svecica|Luscinia svecica]]
| 
| 22
| 
|-
| style='text-align:right'| 345
| Q457477
| [[grús Meiriceánach]]
| [[Íomhá:Grus americana Sasata.jpg|center|128px]]
| Grus americana
| [[:commons:Category:Grus americana|Grus americana]]
| 7.497
| 215
| 
|-
| style='text-align:right'| 346
| Q21949185
| [[grús Sibéarach]]
| [[Íomhá:Schneekranich Grus leucogeranus 090501 We 147.JPG|center|128px]]
| Leucogeranus leucogeranus
| [[:commons:Category:Grus leucogeranus|Grus leucogeranus]]
| 197
| 235
| 29
|-
| style='text-align:right'| 347
| Q191683
| [[grús coimir]]
| [[Íomhá:Demoiselle Cranes at Tal Chappar.jpg|center|128px]]
| Anthropoides virgo
| [[:commons:Category:Grus virgo|Grus virgo]]
| 
| 167.5
| 
|-
| style='text-align:right'| 348
| Q4764
| [[grús coiteann]]
| [[Íomhá:2017.07.04.-01-Wendisch Rietz--Kranich.jpg|center|128px]]
| Grus grus
| [[:commons:Category:Grus grus|Grus grus]]
| 
| 2.22
| 30
|-
| style='text-align:right'| 349
| Q27461
| [[guairdeall]]
| [[Íomhá:Hydrobates pelagicus.jpg|center|128px]]
| Hydrobates pelagicus
| [[:commons:Category:Hydrobates pelagicus|Hydrobates pelagicus]]
| 
| 38
| 
|-
| style='text-align:right'| 350
| Q283458
| [[Cnota mór|guilbneach Hudsúnach]]
| [[Íomhá:Hudsonian Godwit - Churchill - Canada 01 (15657156459).jpg|center|128px]]
| Limosa haemastica
| [[:commons:Category:Limosa haemastica|Limosa haemastica]]
| 37.5&lt;br/&gt;222&lt;br/&gt;289
| 73
| 23
|-
| style='text-align:right'| 351
| Q18841
| [[guilbneach earrdhubh]]
| [[Íomhá:Black-tailed Godwit cropped.jpg|center|128px]]
| Limosa limosa
| [[:commons:Category:Limosa limosa|Limosa limosa]]
| 39&lt;br/&gt;264&lt;br/&gt;315
| 76
| 23
|-
| style='text-align:right'| 352
| Q18864
| [[guilbneach stríocearrach]]
| [[Íomhá:Bar-tailed Godwit.jpg|center|128px]]
| Limosa lapponica
| [[:commons:Category:Limosa lapponica|Limosa lapponica]]
| 313&lt;br/&gt;354
| 0.73
| 
|-
| style='text-align:right'| 353
| Q371633
| [[guilbnín gobghearr]]
| [[Íomhá:Short-billed dowitcher in JBWR (40844).jpg|center|128px]]
| Limnodromus griseus
| [[:commons:Category:Limnodromus griseus|Limnodromus griseus]]
| 113
| 48
| 
|-
| style='text-align:right'| 354
| Q26733
| [[gé Cheanadach]]
| [[Íomhá:Bernache du Canada, à l'Île Paton (2).jpg|center|128px]]
| Branta canadensis
| [[:commons:Category:Branta canadensis|Branta canadensis]]
| 3.814&lt;br/&gt;3.314&lt;br/&gt;5
| 1.69
| 
|-
| style='text-align:right'| 355
| Q257006
| [[gé Thasmánach]]
| [[Íomhá:Cereopsis novaehollandiae 2.jpg|center|128px]]
| Cereopsis novaehollandiae
| [[:commons:Category:Cereopsis novaehollandiae|Cereopsis novaehollandiae]]
| 137&lt;br/&gt;5.29&lt;br/&gt;3.77
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 356
| Q212937
| [[gé alabhreac chosbhuí]]
| [[Íomhá:Magpie goose.jpg|center|128px]]
| Anseranas semipalmata
| [[:commons:Category:Anseranas semipalmata|Anseranas semipalmata]]
| 128
| 155&lt;br/&gt;145
| 28
|-
| style='text-align:right'| 357
| Q187852
| [[gé bhroinnrua]]
| [[Íomhá:Brantha ruficollis In Taimyr Reserve.jpg|center|128px]]
| Branta ruficollis
| [[:commons:Category:Branta ruficollis|Branta ruficollis]]
| 1.095&lt;br/&gt;90&lt;br/&gt;1.375
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 358
| Q172093
| [[gé bhánéadanach]]
| [[Íomhá:Anser albifrons albifrons Swallow Pond 2.jpg|center|128px]]
| Anser albifrons
| [[:commons:Category:Anser albifrons|Anser albifrons]]
| 
| 1.41
| 
|-
| style='text-align:right'| 359
| Q26680
| [[gé ghiúrainn]]
| [[Íomhá:Branta leucopsis -standing in a field-8.jpg|center|128px]]
| Branta leucopsis
| [[:commons:Category:Branta leucopsis|Branta leucopsis]]
| 107&lt;br/&gt;1.788&lt;br/&gt;1.586
| 1.08
| 
|-
| style='text-align:right'| 360
| Q25882
| [[gé ghlas]]
| [[Íomhá:00 3688 Graugans (Anser anser).jpg|center|128px]]
| Anser anser
| [[:commons:Category:Anser anser|Anser anser]]
| 160&lt;br/&gt;3.692&lt;br/&gt;3.237
| 1.55
| 
|-
| style='text-align:right'| 361
| Q244189
| [[Gé Hutchins|gé ghogallach]]
| [[Íomhá:AleutianCanadaGoose2.jpg|center|128px]]
| Branta hutchinsii
| [[:commons:Category:Branta hutchinsii|Branta hutchinsii]]
| 
| 
| 26
|-
| style='text-align:right'| 362
| Q658658
| [[gé ghormeiteach Aibisíneach]]
| [[Íomhá:Blue-winged goose (Cyanochen cyanoptera).jpg|center|128px]]
| Cyanochen cyanoptera
| [[:commons:Category:Cyanochen cyanoptera|Cyanochen cyanoptera]]
| 52&lt;br/&gt;2.18
| 
| 32
|-
| style='text-align:right'| 363
| Q755653
| [[Gé impireach|gé impiriúil]]
| [[Íomhá:Emperor goose on a tundra pond (53707932863).jpg|center|128px]]
| Anser canagicus
| [[:commons:Category:Anser canagicus|Anser canagicus]]
| 
| 119
| 
|-
| style='text-align:right'| 364
| Q766276
| [[gé luaithcheannach]]
| [[Íomhá:Chloephaga poliocephala -Patagonia-8.jpg|center|128px]]
| Chloephaga poliocephala
| [[:commons:Category:Chloephaga poliocephala|Chloephaga poliocephala]]
| 89&lt;br/&gt;2.233
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 365
| Q837402
| [[gé mhongach]]
| [[Íomhá:Chenonetta jubata female 2.jpg|center|128px]]
| Chenonetta jubata
| [[:commons:Category:Chenonetta jubata|Chenonetta jubata]]
| 54&lt;br/&gt;807
| 79
| 
|-
| style='text-align:right'| 366
| Q129036
| [[gé shléibhe]]
| [[Íomhá:Chloephaga picta.jpg|center|128px]]
| Chloephaga picta
| [[:commons:Category:Chloephaga picta|Chloephaga picta]]
| 73&lt;br/&gt;3.17&lt;br/&gt;2.69
| 1.29
| 30
|-
| style='text-align:right'| 367
| Q27074540
| [[gé shneachta]]
| [[Íomhá:Snow Goose (24510697391).jpg|center|128px]]
| Anser caerulescens
| [[:commons:Category:Anser caerulescens|Anser caerulescens]]
| 127&lt;br/&gt;2.63
| 148.5
| 
|-
| style='text-align:right'| 368
| Q247412
| [[gé sporeiteach]]
| [[Íomhá:Spur-winged Geese (Plectropterus gambensis niger) male.jpg|center|128px]]
| Plectropterus gambensis
| [[:commons:Category:Plectropterus gambensis|Plectropterus gambensis]]
| 5.4&lt;br/&gt;4.375&lt;br/&gt;140
| 
| 31
|-
| style='text-align:right'| 369
| Q191125
| [[gé stríoc-cheannach]]
| [[Íomhá:Bar-headed Goose by Dr. Raju Kasambe DSCN7530 (23).jpg|center|128px]]
| Anser indicus
| [[:commons:Category:Anser indicus|Anser indicus]]
| 141&lt;br/&gt;2.505&lt;br/&gt;2.23
| 150
| 28
|-
| style='text-align:right'| 370
| Q25247
| [[húpú]]
| [[Íomhá:Upupa epops Madrid 02.jpg|center|128px]]
| Upupa epops
| [[:commons:Category:Upupa epops|Upupa epops]]
| 
| 44
| 15
|-
| style='text-align:right'| 371
| Q17970
| [[iabairiú]]
| [[Íomhá:Jabiru Mato Grosso Pantanal Brazil-2.jpg|center|128px]]
| Jabiru mycteria
| [[:commons:Category:Jabiru mycteria|Jabiru mycteria]]
| 
| 245
| 
|-
| style='text-align:right'| 372
| Q232523
| [[Iolar breac beag|iolar beag breac]]
| [[Íomhá:Clanga pomarina, Belarus 1.jpg|center|128px]]
| Clanga pomarina
| [[:commons:Category:Clanga pomarina|Clanga pomarina]]
| 88&lt;br/&gt;1.258&lt;br/&gt;1.693
| 
| 39
|-
| style='text-align:right'| 373
| Q182971
| [[iolar crúbchlúmhach]]
| [[Íomhá:Booted eagle, Hieraaetus pennatus, at Kgalagadi Transfrontier Pa (32334023348).jpg|center|128px]]
| Hieraaetus pennatus
| [[:commons:Category:Hieraaetus pennatus|Hieraaetus pennatus]]
| 62&lt;br/&gt;709&lt;br/&gt;975
| 1.11
| 38
|-
| style='text-align:right'| 374
| Q41181
| [[iolar fíréan]]
| [[Íomhá:Maakotka (Aquila chrysaetos) by Jarkko Järvinen.jpg|center|128px]]
| Aquila chrysaetos
| [[:commons:Category:Aquila chrysaetos|Aquila chrysaetos]]
| 3.572&lt;br/&gt;5.194
| 2.03
| 
|-
| style='text-align:right'| 375
| Q53745
| [[iolar hairpí]]
| [[Íomhá:Harpia-harpyja-001.jpg|center|128px]]
| Harpia harpyja
| [[:commons:Category:Harpia harpyja|Harpia harpyja]]
| 4.4&lt;br/&gt;7.5
| 188.5
| 56
|-
| style='text-align:right'| 376
| Q168976
| [[iolar impiriúil]]
| [[Íomhá:Eastern Imperial Eagle cr.jpg|center|128px]]
| Aquila heliaca
| [[:commons:Category:Aquila heliaca|Aquila heliaca]]
| 2.585&lt;br/&gt;3.845&lt;br/&gt;132
| 197.5
| 44
|-
| style='text-align:right'| 377
| Q170251
| [[Iolar nathartha gearrladhrach|iolar ladharghearr]]
| [[Íomhá:Short-toed Snake-Eagle in Bhigwan August 2025 by Tisha Mukherjee 01.jpg|center|128px]]
| Circaetus gallicus
| [[:commons:Category:Circaetus gallicus|Circaetus gallicus]]
| 136
| 177
| 46
|-
| style='text-align:right'| 378
| Q127216
| [[iolar maol]]
| [[Íomhá:Bald Eagle (Haliaeetus leucocephalus) Kachemak Bay, Alaska.jpg|center|128px]]
| Haliaeetus leucocephalus
| [[:commons:Category:Haliaeetus leucocephalus|Haliaeetus leucocephalus]]
| 117&lt;br/&gt;4.13&lt;br/&gt;5.35
| 2.3
| 
|-
| style='text-align:right'| 379
| Q25438
| [[Iolar mara earrbhán|iolar mara]]
| [[Íomhá:Adult White-tailed Eagle defending prey, Rezerwat Gostynin-Wloclawek, Poland.jpg|center|128px]]
| Haliaeetus albicilla
| [[:commons:Category:Haliaeetus albicilla|Haliaeetus albicilla]]
| 142&lt;br/&gt;4.014&lt;br/&gt;5.572
| 2.18
| 
|-
| style='text-align:right'| 380
| Q179359
| [[iolar steipeach]]
| [[Íomhá:Мангистауская область, степной орёл.jpg|center|128px]]
| Aquila nipalensis
| [[:commons:Category:Aquila nipalensis|Aquila nipalensis]]
| 117&lt;br/&gt;2.459&lt;br/&gt;2.987
| 2.03
| 45
|-
| style='text-align:right'| 381
| Q654901
| [[lacha Fhilipíneach]]
| [[Íomhá:Anas luzonica, Candaba Marsh, Luzon 1.jpg|center|128px]]
| Anas luzonica
| [[:commons:Category:Anas luzonica|Anas luzonica]]
| 906&lt;br/&gt;779
| 84
| 
|-
| style='text-align:right'| 382
| Q845624
| [[lacha Hartlaub]]
| [[Íomhá:Pteronetta hartlaubii (Hartlaub's Duck), Lac Mafoumi, Gabon 1.jpg|center|128px]]
| Pteronetta hartlaubii
| [[:commons:Category:Pteronetta hartlaubii|Pteronetta hartlaubii]]
| 40&lt;br/&gt;1.035&lt;br/&gt;790
| 
| 31
|-
| style='text-align:right'| 383
| Q917490
| [[lacha Meller]]
| [[Íomhá:Anas.melleri.3.jpg|center|128px]]
| Anas melleri
| [[:commons:Category:Anas melleri|Anas melleri]]
| 45
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 384
| Q26444
| [[lacha bhadánach]]
| [[Íomhá:Tufted Duck 09 05 2025 02.jpg|center|128px]]
| Aythya fuligula
| [[:commons:Category:Aythya fuligula|Aythya fuligula]]
| 56
| 0.71
| 
|-
| style='text-align:right'| 385
| Q25495361
| [[lacha bháneiteach]]
| [[Íomhá:White-winged wood duck.jpg|center|128px]]
| Asarcornis scutulata
| [[:commons:Category:Asarcornis scutulata|Asarcornis scutulata]]
| 3.25&lt;br/&gt;2.65&lt;br/&gt;72.3
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 386
| Q597144
| [[lacha cheann-bhándearg]]
| [[Íomhá:Rhodonessa caryophyllacea.jpg|center|128px]]
| Rhodonessa caryophyllacea
| [[:commons:Category:Rhodonessa caryophyllacea|Rhodonessa caryophyllacea]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 387
| Q241399
| [[lacha cheannbhán]]
| [[Íomhá:Oxyura leucocephala, Clot-de-Galvany, Alicante 16.jpg|center|128px]]
| Oxyura leucocephala
| [[:commons:Category:Oxyura leucocephala|Oxyura leucocephala]]
| 96&lt;br/&gt;737&lt;br/&gt;593
| 66
| 
|-
| style='text-align:right'| 388
| Q322159
| [[lacha choille]]
| [[Íomhá:Wood duck druid ridge cemetery 10.10.20 DSC 6035.jpg|center|128px]]
| Aix sponsa
| [[:commons:Category:Aix sponsa|Aix sponsa]]
| 
| 71
| 
|-
| style='text-align:right'| 389
| Q845292
| [[lacha chosrua]]
| [[Íomhá:028 - AMERICAN BLACK DUCK (2-19-11) Quidi Vidi Lake, St John's, Newfoundland (8710694225).jpg|center|128px]]
| Anas rubripes
| [[:commons:Category:Anas rubripes|Anas rubripes]]
| 1.252&lt;br/&gt;1.111
| 90.5
| 
|-
| style='text-align:right'| 390
| Q426968
| [[lacha chuircíneach]]
| [[Íomhá:Knob-billed Duck at Sonkhaliya, Rajasthan, India, July 2013.jpg|center|128px]]
| Sarkidiornis melanotos
| [[:commons:Category:Sarkidiornis melanotos|Sarkidiornis melanotos]]
| 66&lt;br/&gt;1.455&lt;br/&gt;1.777
| 
| 29
|-
| style='text-align:right'| 391
| Q26597
| [[lacha earrfhada]]
| [[Íomhá:Long-tailed-duck.jpg|center|128px]]
| Clangula hyemalis
| [[:commons:Category:Clangula hyemalis|Clangula hyemalis]]
| 
| 0.71
| 
|-
| style='text-align:right'| 392
| Q535206
| [[lacha ghob-bhuí]]
| [[Íomhá:Pato de pico amarillo (Anas undulata), parque nacional del Lago Mburo, Uganda, 2024-02-01, DD 50.jpg|center|128px]]
| Anas undulata
| [[:commons:Category:Anas undulata|Anas undulata]]
| 55
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 393
| Q851349
| [[lacha ghobrósach]]
| [[Íomhá:Netta peposaca - Miguel - 569265081 (cropped).jpeg|center|128px]]
| Netta peposaca
| [[:commons:Category:Netta peposaca|Netta peposaca]]
| 1.181&lt;br/&gt;1.004
| 
| 28
|-
| style='text-align:right'| 394
| Q26635
| [[lacha iascán]]
| [[Íomhá:2017-03-24 Aythya marila, male, Killingworth Lake, Northumberland 20.jpg|center|128px]]
| Aythya marila
| [[:commons:Category:Aythya marila|Aythya marila]]
| 
| 0.82
| 
|-
| style='text-align:right'| 395
| Q200339
| [[lacha mhandrach]]
| [[Íomhá:Mandarin ducks by the Weiming Lake of Peking University 16.jpg|center|128px]]
| Aix galericulata
| [[:commons:Category:Aix galericulata|Aix galericulata]]
| 41
| 71
| 
|-
| style='text-align:right'| 396
| Q191723
| [[lacha mheirgeach]]
| [[Íomhá:Ferruginous Pochard Aythya nyroca Male by Dr. Raju Kasambe DSCN2746 (12).jpg|center|128px]]
| Aythya nyroca
| [[:commons:Category:Aythya nyroca|Aythya nyroca]]
| 43&lt;br/&gt;583&lt;br/&gt;520
| 65
| 
|-
| style='text-align:right'| 397
| Q601055
| [[lacha mhuinceach]]
| [[Íomhá:Ring-necked Duck (m) (26265137481).jpg|center|128px]]
| Aythya collaris
| [[:commons:Category:Aythya collaris|Aythya collaris]]
| 744&lt;br/&gt;671
| 68
| 
|-
| style='text-align:right'| 398
| Q647461
| [[lacha rua]]
| [[Íomhá:065 - RUDDY DUCK (3-26-13) mustang island, nueces co, tx (8719200030).jpg|center|128px]]
| Oxyura jamaicensis
| [[:commons:Category:Oxyura jamaicensis|Oxyura jamaicensis]]
| 590&lt;br/&gt;499
| 57.5
| 
|-
| style='text-align:right'| 399
| Q839542
| [[lacha spotghobach]]
| [[Íomhá:Pair Indian Spot-billed Duck Karanji Mysore Dec23 A7C 08342.jpg|center|128px]]
| Anas poecilorhyncha
| [[:commons:Category:Anas poecilorhyncha|Anas poecilorhyncha]]
| 57&lt;br/&gt;1.365&lt;br/&gt;1.025
| 0.689
| 26
|-
| style='text-align:right'| 400
| Q570379
| [[ladhrán buí]]
| [[Íomhá:Greater Yellowlegs2.jpg|center|128px]]
| Tringa melanoleuca
| [[:commons:Category:Tringa melanoleuca|Tringa melanoleuca]]
| 27.9&lt;br/&gt;170
| 72
| 
|-
| style='text-align:right'| 401
| Q18840
| [[laidhrín glas]]
| [[Íomhá:Greenshank (Tringa nebularia).jpg|center|128px]]
| Tringa nebularia
| [[:commons:Category:Tringa nebularia|Tringa nebularia]]
| 30.5&lt;br/&gt;173
| 0.61
| 26
|-
| style='text-align:right'| 402
| Q25418
| [[lasair choille]]
| [[Íomhá:Carcar.jpg|center|128px]]
| Carduelis carduelis
| [[:commons:Category:Carduelis carduelis|Carduelis carduelis]]
| 1.53
| 0.24
| 14
|-
| style='text-align:right'| 403
| Q27471
| [[Lasairchíor choiteann|lasairchíor]]
| [[Íomhá:Regulus ignicapilla Frank Vassen.jpg|center|128px]]
| Regulus ignicapilla
| [[:commons:Category:Regulus ignicapilla|Regulus ignicapilla]]
| 
| 14
| 16
|-
| style='text-align:right'| 404
| Q179863
| [[Lasairéan mór|lasairéan]]
| [[Íomhá:Flamant rose Thyna009.jpg|center|128px]]
| Phoenicopterus roseus
| [[:commons:Category:Phoenicopterus roseus|Phoenicopterus roseus]]
| 
| 163.5
| 
|-
| style='text-align:right'| 405
| Q155878
| [[liathchearc]]
| [[Íomhá:Birkhahn.jpg|center|128px]]
| Lyrurus tetrix
| [[:commons:Category:Lyrurus tetrix|Lyrurus tetrix]]
| 1.175&lt;br/&gt;925&lt;br/&gt;35.5
| 72
| 26
|-
| style='text-align:right'| 406
| Q845408
| [[Cearc fhraoigh Chugasaigh|liathchearc cugasach]]
| [[Íomhá:Tetras du caucase jogo 0g.jpg|center|128px]]
| Lyrurus mlokosiewiczi
| [[:commons:Category:Lyrurus mlokosiewiczi|Lyrurus mlokosiewiczi]]
| 32.5&lt;br/&gt;865&lt;br/&gt;766
| 
| 22
|-
| style='text-align:right'| 407
| Q178942
| [[liatráisc]]
| [[Íomhá:Turdus viscivorus Brych y coed.jpg|center|128px]]
| Turdus viscivorus
| [[:commons:Category:Turdus viscivorus|Turdus viscivorus]]
| 
| 0.44
| 15
|-
| style='text-align:right'| 408
| Q26641
| [[lon creige]]
| [[Íomhá:2015-04-20 Turdus torquatus torquatus Cairngorm 2.jpg|center|128px]]
| Turdus torquatus
| [[:commons:Category:Turdus torquatus|Turdus torquatus]]
| 7.4
| 40
| 13
|-
| style='text-align:right'| 409
| Q58958
| [[luathrán]]
| [[Íomhá:2014-05-25 Sanderling, Paignton Beach, Devon 1.jpg|center|128px]]
| Calidris alba
| [[:commons:Category:Calidris alba|Calidris alba]]
| 
| 35
| 
|-
| style='text-align:right'| 410
| Q184432
| [[lóma Artach]]
| [[Íomhá:Gavia arctica1.jpg|center|128px]]
| Gavia arctica
| [[:commons:Category:Gavia arctica|Gavia arctica]]
| 
| 1.2
| 
|-
| style='text-align:right'| 411
| Q558990
| [[Lóma an Aigéin Chiúin|lóma ciúinmuirí]]
| [[Íomhá:PacificLoon24.jpg|center|128px]]
| Gavia pacifica
| [[:commons:Category:Gavia pacifica|Gavia pacifica]]
| 95&lt;br/&gt;2.349&lt;br/&gt;2.115
| 
| 29
|-
| style='text-align:right'| 412
| Q26691
| [[lóma rua]]
| [[Íomhá:Gavia stellata -Iceland -swimming-8.jpg|center|128px]]
| Gavia stellata
| [[:commons:Category:Gavia stellata|Gavia stellata]]
| 1.729&lt;br/&gt;1.477
| 1.04
| 
|-
| style='text-align:right'| 413
| Q25348
| [[mallard]]
| [[Íomhá:Anas platyrhynchos (Male) on the ground.jpg|center|128px]]
| Anas platyrhynchos
| [[:commons:Category:Anas platyrhynchos|Anas platyrhynchos]]
| 
| 0.88
| 
|-
| style='text-align:right'| 414
| Q4967039
| [[Meantán Hyrcaniach|meantán Iaránach]]
| [[Íomhá:Poecile hyrcanus 122184675.jpg|center|128px]]
| Poecile hyrcanus
| [[:commons:Category:Poecile hyrcanus|Poecile hyrcanus]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 415
| Q273067
| [[Meantán crochta|meantán crochadánach]]
| [[Íomhá:Teixidor - Pájaro moscón adulto - Penduline Tit - Remiz pendulinus.jpg|center|128px]]
| Remiz pendulinus
| [[:commons:Category:Remiz pendulinus|Remiz pendulinus]]
| 0.95
| 
| 13
|-
| style='text-align:right'| 416
| Q192817
| [[meantán croiméalach]]
| [[Íomhá:Bartmeise(Cropped) by Wolfram Riech.jpg|center|128px]]
| Panurus biarmicus
| [[:commons:Category:Panurus biarmicus|Panurus biarmicus]]
| 1.88&lt;br/&gt;15.3
| 17
| 12
|-
| style='text-align:right'| 417
| Q207831
| [[meantán cuircíneach]]
| [[Íomhá:Lophophanes cristatus - 01.jpg|center|128px]]
| Lophophanes cristatus
| [[:commons:Category:Lophophanes cristatus|Lophophanes cristatus]]
| 1.31
| 100000
| 14
|-
| style='text-align:right'| 418
| Q574281
| [[Meantán gruama|meantán duairc]]
| [[Íomhá:Poecile lugubris, Bulgaria 1.jpg|center|128px]]
| Poecile lugubris
| [[:commons:Category:Poecile lugubris|Poecile lugubris]]
| 1.68&lt;br/&gt;16.8
| 
| 13
|-
| style='text-align:right'| 419
| Q191096
| [[meantán dubh]]
| [[Íomhá:Svartmeis.JPG|center|128px]]
| Periparus ater
| [[:commons:Category:Periparus ater|Periparus ater]]
| 1.04
| 0.18
| 15
|-
| style='text-align:right'| 420
| Q170831
| [[meantán earrfhada]]
| [[Íomhá:Long-tailed tit (74940).jpg|center|128px]]
| Aegithalos caudatus
| [[:commons:Category:Aegithalos caudatus|Aegithalos caudatus]]
| 
| 18
| 
|-
| style='text-align:right'| 421
| Q25404
| [[meantán gorm]]
| [[Íomhá:ParusCaeruleus.jpg|center|128px]]
| Cyanistes caeruleus
| [[:commons:Category:Cyanistes caeruleus|Cyanistes caeruleus]]
| 1.14&lt;br/&gt;11.8
| 18
| 14
|-
| style='text-align:right'| 422
| Q207838
| [[meantán lathaí]]
| [[Íomhá:Parus palustris02.jpg|center|128px]]
| Poecile palustris
| [[:commons:Category:Poecile palustris|Poecile palustris]]
| 1.24&lt;br/&gt;11.9
| 19
| 15
|-
| style='text-align:right'| 423
| Q215211
| [[meantán léana]]
| [[Íomhá:Parus atricapillus 2 (Marek Szczepanek).jpg|center|128px]]
| Poecile montanus
| [[:commons:Category:Poecile montanus|Poecile montanus]]
| 
| 19
| 14
|-
| style='text-align:right'| 424
| Q25485
| [[meantán mór]]
| [[Íomhá:Great tit (Parus major), Parc de Woluwé, Brussels (13042792905).jpg|center|128px]]
| Parus major
| [[:commons:Category:Parus major|Parus major]]
| 1.68&lt;br/&gt;18.5
| 0.23
| 13
|-
| style='text-align:right'| 425
| Q571268
| [[Stercorarius maccormicki|meirleach Antartach]]
| [[Íomhá:Skua Terra Nova Bay 01.jpg|center|128px]]
| Stercorarius maccormicki
| [[:commons:Category:Stercorarius maccormicki|Stercorarius maccormicki]]
| 89.4&lt;br/&gt;1.277&lt;br/&gt;1.421
| 135
| 29
|-
| style='text-align:right'| 426
| Q203053
| [[meirleach Artach]]
| [[Íomhá:Arctic skua (Stercorarius parasiticus) on an ice floe, Svalbard.jpg|center|128px]]
| Stercorarius parasiticus
| [[:commons:Category:Stercorarius parasiticus|Stercorarius parasiticus]]
| 
| 1.06
| 
|-
| style='text-align:right'| 427
| Q207760
| [[meirleach mór]]
| [[Íomhá:GreatSkuaInWater.jpg|center|128px]]
| Stercorarius skua
| [[:commons:Category:Stercorarius skua|Stercorarius skua]]
| 111.7&lt;br/&gt;1.735&lt;br/&gt;1.935
| 136
| 29
|-
| style='text-align:right'| 428
| Q212767
| [[meirleach pomairíneach]]
| [[Íomhá:Pomarine Skua ( Stercorarius pomarinus ) Adult summer ... Coatham Sands , Redcar (53247051024).jpg|center|128px]]
| Stercorarius pomarinus
| [[:commons:Category:Stercorarius pomarinus|Stercorarius pomarinus]]
| 66&lt;br/&gt;648&lt;br/&gt;740
| 1.18
| 26
|-
| style='text-align:right'| 429
| Q131918
| [[meirliún]]
| [[Íomhá:Merlin prey fencepost Cochrane cropped.jpg|center|128px]]
| Falco columbarius
| [[:commons:Category:Falco columbarius|Falco columbarius]]
| 162&lt;br/&gt;212
| 60
| 
|-
| style='text-align:right'| 430
| Q184518
| [[mionchnagaire breac]]
| [[Íomhá:PicoidesMinorBack.jpg|center|128px]]
| Dryobates minor
| [[:commons:Category:Dryobates minor|Dryobates minor]]
| 
| 26
| 
|-
| style='text-align:right'| 431
| Q386949
| [[mionghé Afracach]]
| [[Íomhá:African pygmy goose, Nettapus auritus, at Muirhead Dams, Royal Macadamia Plantations, Machado, Limpopo, South Africa - male (26210431045) cropped.jpg|center|128px]]
| Nettapus auritus
| [[:commons:Category:Nettapus auritus|Nettapus auritus]]
| 23
| 
| 24
|-
| style='text-align:right'| 432
| Q191628
| [[mionghé bhánéadanach]]
| [[Íomhá:Fjällgås, Sätunaviken, Östergötland, April 2017 1.jpg|center|128px]]
| Anser erythropus
| [[:commons:Category:Anser erythropus|Anser erythropus]]
| 100&lt;br/&gt;1.797
| 125
| 26
|-
| style='text-align:right'| 433
| Q833243
| [[mionlacha iascán]]
| [[Íomhá:Lesser Scaup (male) - Aythya affinis, Oakley Street, Cambridge, Maryland.jpg|center|128px]]
| Aythya affinis
| [[:commons:Category:Aythya affinis|Aythya affinis]]
| 825&lt;br/&gt;748
| 72.5
| 
|-
| style='text-align:right'| 434
| Q28000
| [[mionladhrán buí]]
| [[Íomhá:Lesser Yellowlegs.jpg|center|128px]]
| Tringa flavipes
| [[:commons:Category:Tringa flavipes|Tringa flavipes]]
| 17.4&lt;br/&gt;81
| 61.5
| 
|-
| style='text-align:right'| 435
| Q229408
| [[mionphocaire gaoithe]]
| [[Íomhá:Falco naumanni, Israel 11.jpg|center|128px]]
| Falco naumanni
| [[:commons:Category:Falco naumanni|Falco naumanni]]
| 16&lt;br/&gt;148&lt;br/&gt;170
| 0.65
| 27
|-
| style='text-align:right'| 436
| Q239393
| [[mionscréachán liath]]
| [[Íomhá:Lesser Grey Shrike by Daniel Bastaja.jpg|center|128px]]
| Lanius minor
| [[:commons:Category:Lanius minor|Lanius minor]]
| 4.3&lt;br/&gt;46
| 
| 15
|-
| style='text-align:right'| 437
| Q191155
| [[mionulchabhán Eoráiseach]]
| [[Íomhá:Eurasian pygmy owl (Glaucidium passerinum) Białowieza.jpg|center|128px]]
| Glaucidium passerinum
| [[:commons:Category:Glaucidium passerinum|Glaucidium passerinum]]
| 8.3&lt;br/&gt;58&lt;br/&gt;73
| 35
| 
|-
| style='text-align:right'| 438
| Q742818
| [[monál Himiléach]]
| [[Íomhá:Himalayan Monal on Snow.jpg|center|128px]]
| Lophophorus impejanus
| [[:commons:Category:Lophophorus impejanus|Lophophorus impejanus]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 439
| Q242851
| [[musclacha]]
| [[Íomhá:Muskovy duck (Cairina moschata).JPG|center|128px]]
| Cairina moschata
| [[:commons:Category:Cairina moschata|Cairina moschata]]
| 74&lt;br/&gt;3&lt;br/&gt;1.25
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 440
| Q116667
| [[Míona coiteann|míona]]
| [[Íomhá:Common Myna in Rabindra Sarobar February 2025 by Tisha Mukherjee 01.jpg|center|128px]]
| Acridotheres tristis
| [[:commons:Category:Acridotheres tristis|Acridotheres tristis]]
| 7.1
| 0.378
| 15
|-
| style='text-align:right'| 441
| Q180835
| [[mórcheolaire giolcaí]]
| [[Íomhá:Drosselrohrsänger Great reed warbler.jpg|center|128px]]
| Acrocephalus arundinaceus
| [[:commons:Category:Acrocephalus arundinaceus|Acrocephalus arundinaceus]]
| 3.15
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 442
| Q26209
| [[mórchnagaire breac]]
| [[Íomhá:Dendrocopos major EM1B2679 (35219263071).jpg|center|128px]]
| Dendrocopos major
| [[:commons:Category:Dendrocopos major|Dendrocopos major]]
| 5.7&lt;br/&gt;89
| 36
| 15
|-
| style='text-align:right'| 443
| Q665363
| [[mórchuach bhreac]]
| [[Íomhá:Clamator glandarius (juvenile).jpg|center|128px]]
| Clamator glandarius
| [[:commons:Category:Clamator glandarius|Clamator glandarius]]
| 9.85&lt;br/&gt;169&lt;br/&gt;138
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 444
| Q476356
| [[Sléibhín Pallas|mórfhaoileán ceanndubh]]
| [[Íomhá:Larus ichtyaetus 6.png|center|128px]]
| Ichthyaetus ichthyaetus
| [[:commons:Category:Ichthyaetus ichthyaetus|Ichthyaetus ichthyaetus]]
| 112&lt;br/&gt;1.599&lt;br/&gt;1.189
| 161
| 25
|-
| style='text-align:right'| 445
| Q184508
| [[mórscréachán liath]]
| [[Íomhá:Great Grey Shrike in Bhigwan August 2025 by Tisha Mukherjee 02.jpg|center|128px]]
| Lanius excubitor
| [[:commons:Category:Lanius excubitor|Lanius excubitor]]
| 63.4
| 32
| 16
|-
| style='text-align:right'| 446
| Q81515
| [[mórulchabhán cluasach]]
| [[Íomhá:Bubo virginianus -Canada-6.jpg|center|128px]]
| Bubo virginianus
| [[:commons:Category:Bubo virginianus|Bubo virginianus]]
| 
| 1.34
| 
|-
| style='text-align:right'| 447
| Q25692
| [[naoscach]]
| [[Íomhá:Bekassine (Blick nach oben).jpg|center|128px]]
| Gallinago gallinago
| [[:commons:Category:Gallinago gallinago|Gallinago gallinago]]
| 111&lt;br/&gt;128
| 0.52
| 
|-
| style='text-align:right'| 448
| Q26711
| [[naoscach bhídeach]]
| [[Íomhá:Lymnocryptes minimus.jpg|center|128px]]
| Lymnocryptes minimus
| [[:commons:Category:Lymnocryptes minimus|Lymnocryptes minimus]]
| 53.7&lt;br/&gt;46.7
| 40
| 20
|-
| style='text-align:right'| 449
| Q687695
| [[néné]]
| [[Íomhá:Branta sandvicensis -Kilauea Point National Wildlife Refuge, Hawaii, USA-8.jpg|center|128px]]
| Branta sandvicensis
| [[:commons:Category:Branta sandvicensis|Branta sandvicensis]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 450
| Q27075910
| [[parúl tuaisceartach]]
| [[Íomhá:Northern parula (81098).jpg|center|128px]]
| Setophaga americana
| [[:commons:Category:Setophaga americana|Setophaga americana]]
| 1.26
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 451
| Q26106
| [[Patraisc choiteann|patraisc]]
| [[Íomhá:Nurmkana (cropped).jpg|center|128px]]
| Perdix perdix
| [[:commons:Category:Perdix perdix|Perdix perdix]]
| 
| 46
| 
|-
| style='text-align:right'| 452
| Q733777
| [[patraisc bhroinnliath]]
| [[Íomhá:Lossy-page1-2929px-Perdix personata - 1820-1863 - Print - Iconographia Zoologica - Special Collections University of Amsterdam - UBA01 IZ17100109.png|center|128px]]
| Arborophila orientalis
| [[:commons:Category:Arborophila orientalis|Arborophila orientalis]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 453
| Q754863
| [[patraisc chosdearg]]
| [[Íomhá:AlectorisRufa.jpg|center|128px]]
| Alectoris rufa
| [[:commons:Category:Alectoris rufa|Alectoris rufa]]
| 20.1
| 48
| 
|-
| style='text-align:right'| 454
| Q194043
| [[patraisc thiucair]]
| [[Íomhá:Chukar Partridge (Alectoris chukar) (39660989151).jpg|center|128px]]
| Alectoris chukar
| [[:commons:Category:Alectoris chukar|Alectoris chukar]]
| 650&lt;br/&gt;565&lt;br/&gt;22.5
| 51
| 
|-
| style='text-align:right'| 455
| Q168748
| [[Peannaire (éan)|peannaire]]
| [[Íomhá:Secretario (Sagittarius serpentarius), parque nacional de Amboseli, Kenia, 2024-05-23, DD 13.jpg|center|128px]]
| Sagittarius serpentarius
| [[:commons:Category:Sagittarius serpentarius|Sagittarius serpentarius]]
| 130&lt;br/&gt;4.052
| 203
| 44
|-
| style='text-align:right'| 456
| Q208060
| [[pearaicít rósbhráisléadach]]
| [[Íomhá:African Rose-ringed Parakeet, Tamanrasset, Algeria 1.jpg|center|128px]]
| Psittacula krameri
| [[:commons:Category:Psittacula krameri|Psittacula krameri]]
| 
| 45
| 23
|-
| style='text-align:right'| 457
| Q220328
| [[pearóid liath Afracach]]
| [[Íomhá:Psittacus erithacus -flying-8a.jpg|center|128px]]
| Psittacus erithacus
| [[:commons:Category:Psittacus erithacus|Psittacus erithacus]]
| 18.7
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 458
| Q184751
| [[peileacán Dalmátach]]
| [[Íomhá:Dalmatian Pelican Pelecanus crispus by Dr. Raju Kasambe DSCN6899 (3).jpg|center|128px]]
| Pelecanus crispus
| [[:commons:Category:Pelecanus crispus|Pelecanus crispus]]
| 
| 320
| 32
|-
| style='text-align:right'| 459
| Q199427
| [[peileacán bán]]
| [[Íomhá:Great white pelican (Pelecanus onocrotalus).jpg|center|128px]]
| Pelecanus onocrotalus
| [[:commons:Category:Pelecanus onocrotalus|Pelecanus onocrotalus]]
| 180&lt;br/&gt;11.45&lt;br/&gt;7.59
| 2.91
| 
|-
| style='text-align:right'| 460
| Q385891
| [[piasún cír]]
| [[Íomhá:Cheer Pheasant.jpg|center|128px]]
| Catreus wallichii
| [[:commons:Category:Catreus wallichii|Catreus wallichii]]
| 1.525&lt;br/&gt;1.13
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 461
| Q25392
| [[pilibín]]
| [[Íomhá:Northern-Lapwing-Vanellus-vanellus.jpg|center|128px]]
| Vanellus vanellus
| [[:commons:Category:Vanellus vanellus|Vanellus vanellus]]
| 25.5
| 0.75&lt;br/&gt;69.5
| 
|-
| style='text-align:right'| 462
| Q279307
| [[pilibín ealtúil]]
| [[Íomhá:Sociable Lapwing, Korgalzhynskiy, Kazakhstan 1.jpg|center|128px]]
| Vanellus gregarius
| [[:commons:Category:Vanellus gregarius|Vanellus gregarius]]
| 26.5&lt;br/&gt;252&lt;br/&gt;200
| 70
| 28
|-
| style='text-align:right'| 463
| Q161829
| [[piongain impireach]]
| [[Íomhá:Aptenodytes forsteri -Snow Hill Island, Antarctica -adults and juvenile-8.jpg|center|128px]]
| Aptenodytes forsteri
| [[:commons:Category:Aptenodytes forsteri|Aptenodytes forsteri]]
| 425
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 464
| Q26490
| [[Pocaire gaoithe coiteann|pocaire gaoithe]]
| [[Íomhá:Common kestrel falco tinnunculus.jpg|center|128px]]
| Falco tinnunculus
| [[:commons:Category:Falco tinnunculus|Falco tinnunculus]]
| 201
| 0.73
| 28
|-
| style='text-align:right'| 465
| Q25700
| [[praslacha]]
| [[Íomhá:Common Teal Male (8602525826).jpg|center|128px]]
| Anas crecca
| [[:commons:Category:Anas crecca|Anas crecca]]
| 
| 0.59
| 
|-
| style='text-align:right'| 466
| Q331447
| [[praslacha mharmarach]]
| [[Íomhá:Marbled Teal (Marmaronetta angustirostris) RWD2.jpg|center|128px]]
| Marmaronetta angustirostris
| [[:commons:Category:Marmaronetta angustirostris|Marmaronetta angustirostris]]
| 562&lt;br/&gt;492
| 65
| 26
|-
| style='text-align:right'| 467
| Q695729
| [[pratancól dubheiteach]]
| [[Íomhá:Black-winged pratincole (Glareola nordmanni) at Mkhombo Dam, Mpumalanga (36861637734).jpg|center|128px]]
| Glareola nordmanni
| [[:commons:Category:Glareola nordmanni|Glareola nordmanni]]
| 11&lt;br/&gt;97
| 64
| 
|-
| style='text-align:right'| 468
| Q330310
| [[pratancól muinceach]]
| [[Íomhá:Collared pratincole (Glareola pratincola).jpg|center|128px]]
| Glareola pratincola
| [[:commons:Category:Glareola pratincola|Glareola pratincola]]
| 10.1&lt;br/&gt;77
| 65
| 18
|-
| style='text-align:right'| 469
| Q244350
| [[póiseard cíordhearg]]
| [[Íomhá:Netta rufina - Jona (SG) Stampf 2011-04-24 15-55-50.jpg|center|128px]]
| Netta rufina
| [[:commons:Category:Netta rufina|Netta rufina]]
| 56&lt;br/&gt;1.115
| 87
| 27
|-
| style='text-align:right'| 470
| Q642685
| [[riabhóg chladaigh]]
| [[Íomhá:2015-04-22 Anthus petrosus, Portsoy.jpg|center|128px]]
| Anthus petrosus
| [[:commons:Category:Anthus petrosus|Anthus petrosus]]
| 
| 25
| 
|-
| style='text-align:right'| 471
| Q143313
| [[riabhóg choille]]
| [[Íomhá:2015-04-21 Anthus trivialis, Abernethy Forest 1.jpg|center|128px]]
| Anthus trivialis
| [[:commons:Category:Anthus trivialis|Anthus trivialis]]
| 22&lt;br/&gt;25
| 0.27
| 13
|-
| style='text-align:right'| 472
| Q27226
| [[riabhóg dhonn]]
| [[Íomhá:AnthusCampestris cropped.jpg|center|128px]]
| Anthus campestris
| [[:commons:Category:Anthus campestris|Anthus campestris]]
| 2.73&lt;br/&gt;22
| 
| 12
|-
| style='text-align:right'| 473
| Q26956
| [[riabhóg mhóna]]
| [[Íomhá:Wiesenpieper Meadow pipit.jpg|center|128px]]
| Anthus pratensis
| [[:commons:Category:Anthus pratensis|Anthus pratensis]]
| 2.06
| 0.26
| 
|-
| style='text-align:right'| 474
| Q241347
| [[riabhóg phíbrua]]
| [[Íomhá:Red-throated Pipit.jpg|center|128px]]
| Anthus cervinus
| [[:commons:Category:Anthus cervinus|Anthus cervinus]]
| 2.01
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 475
| Q208707
| [[riabhóg uisce]]
| [[Íomhá:Anthus spinoletta - Water Pipit, Kahramanmaraş 2016-11-18 01-10.jpg|center|128px]]
| Anthus spinoletta
| [[:commons:Category:Anthus spinoletta|Anthus spinoletta]]
| 2.73
| 26
| 
|-
| style='text-align:right'| 476
| Q179367
| [[rollóir Eorpach]]
| [[Íomhá:Coracias garrulus in Shirahmad wildlife refuge of Sabzevar 001.jpg|center|128px]]
| Coracias garrulus
| [[:commons:Category:Coracias garrulus|Coracias garrulus]]
| 
| 
| 18
|-
| style='text-align:right'| 477
| Q927358
| [[rowi]]
| [[Íomhá:Okarito kiwi 2.jpg|center|128px]]
| Apteryx rowi
| [[:commons:Category:Apteryx rowi|Apteryx rowi]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 478
| Q28122714
| [[rufachán]]
| [[Íomhá:Philomachus pugnaxRuffKampfläufer.JPG|center|128px]]
| Calidris pugnax
| [[:commons:Category:Calidris pugnax|Calidris pugnax]]
| 21&lt;br/&gt;170&lt;br/&gt;102
| 
| 21
|-
| style='text-align:right'| 479
| Q185099
| [[rálóg uisce]]
| [[Íomhá:Water rail 2022 04 30 01.jpg|center|128px]]
| Rallus aquaticus
| [[:commons:Category:Rallus aquaticus|Rallus aquaticus]]
| 125&lt;br/&gt;98
| 42
| 20
|-
| style='text-align:right'| 480
| Q25383
| [[rí rua]]
| [[Íomhá:Fringilla coelebs (5577610542).jpg|center|128px]]
| Fringilla coelebs
| [[:commons:Category:Fringilla coelebs|Fringilla coelebs]]
| 2.16&lt;br/&gt;22
| 0.26
| 12
|-
| style='text-align:right'| 481
| Q182209
| [[rí-phiongain]]
| [[Íomhá:King Penguins on Saunders Island (5586254113).jpg|center|128px]]
| Aptenodytes patagonicus
| [[:commons:Category:Aptenodytes patagonicus|Aptenodytes patagonicus]]
| 306&lt;br/&gt;12.8&lt;br/&gt;11.5
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 482
| Q130933
| [[Rí-ulchabhán Eoráiseach|rí-ulchabhán]]
| [[Íomhá:Hubro (Bubo bubo).JPG|center|128px]]
| Bubo bubo
| [[:commons:Category:Bubo bubo|Bubo bubo]]
| 80&lt;br/&gt;2.38&lt;br/&gt;2.992
| 174
| 
|-
| style='text-align:right'| 483
| Q1273551
| [[rí-ulchabhán beag]]
| [[Íomhá:PseudoptynxGurneyiSmit.jpg|center|128px]]
| Otus gurneyi
| [[:commons:Category:Otus gurneyi|Otus gurneyi]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 484
| Q819706
| [[Carpodacus rubicilla|rósghlasán mór Cugasach]]
| [[Íomhá:Great Rosefinch.jpg|center|128px]]
| Carpodacus rubicilla
| [[:commons:Category:Carpodacus rubicilla|Carpodacus rubicilla]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 485
| Q46143
| [[rósghlasán scarlóideach]]
| [[Íomhá:Carpodacus erythrinus 20060623.jpg|center|128px]]
| Carpodacus erythrinus
| [[:commons:Category:Carpodacus erythrinus|Carpodacus erythrinus]]
| 
| 26
| 11
|-
| style='text-align:right'| 486
| Q25386
| [[rúcach]]
| [[Íomhá:Corvus frugilegus -Dartmoor, Devon, England-8.jpg|center|128px]]
| Corvus frugilegus
| [[:commons:Category:Corvus frugilegus|Corvus frugilegus]]
| 489&lt;br/&gt;418
| 0.93
| 16
|-
| style='text-align:right'| 487
| Q25777
| [[sacán]]
| [[Íomhá:Björktrast (Turdus pilaris)-4.jpg|center|128px]]
| Turdus pilaris
| [[:commons:Category:Turdus pilaris|Turdus pilaris]]
| 6.8&lt;br/&gt;105
| 0.42
| 12
|-
| style='text-align:right'| 488
| Q201300
| [[sceadach]]
| [[Íomhá:Velvet Scoter, Eyebrook Reservoir, Leics.jpg|center|128px]]
| Melanitta fusca
| [[:commons:Category:Melanitta fusca|Melanitta fusca]]
| 1.762
| 0.97
| 
|-
| style='text-align:right'| 489
| Q178821
| [[scodalach dubheiteach]]
| [[Íomhá:Himantopus himantopus - Pak Thale.jpg|center|128px]]
| Himantopus himantopus
| [[:commons:Category:Himantopus himantopus|Himantopus himantopus]]
| 21.8&lt;br/&gt;160
| 
| 25
|-
| style='text-align:right'| 490
| Q752678
| [[Scréachán isibéalach|scréachán banbhuí]]
| [[Íomhá:Basai Wetland Gurgaon DSC9380 Isabelline shrike.JPG|center|128px]]
| Lanius isabellinus
| [[:commons:Category:Lanius isabellinus|Lanius isabellinus]]
| 30
| 
| 15
|-
| style='text-align:right'| 491
| Q235052
| [[scréachán coille]]
| [[Íomhá:Lanius senator01 new.jpg|center|128px]]
| Lanius senator
| [[:commons:Category:Lanius senator|Lanius senator]]
| 3.4
| 
| 15
|-
| style='text-align:right'| 492
| Q26671
| [[scréachán droimrua]]
| [[Íomhá:Lanius collurio - Red-backed shrike 09.jpg|center|128px]]
| Lanius collurio
| [[:commons:Category:Lanius collurio|Lanius collurio]]
| 3.15
| 26
| 14
|-
| style='text-align:right'| 493
| Q25354
| [[scréachóg]]
| [[Íomhá:Garrulus glandarius 1 Luc Viatour.jpg|center|128px]]
| Garrulus glandarius
| [[:commons:Category:Garrulus glandarius|Garrulus glandarius]]
| 8.5
| 0.54
| 20
|-
| style='text-align:right'| 494
| Q80858
| [[scréachóg liath]]
| [[Íomhá:Perisoreus canadensis mercier2.jpg|center|128px]]
| Perisoreus canadensis
| [[:commons:Category:Perisoreus canadensis|Perisoreus canadensis]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 495
| Q25317
| [[scréachóg reilige]]
| [[Íomhá:Tyto alba tylluan wen detail.jpg|center|128px]]
| Tyto alba
| [[:commons:Category:Tyto alba|Tyto alba]]
| 580
| 0.9
| 
|-
| style='text-align:right'| 496
| Q742468
| [[scótar toinne]]
| [[Íomhá:Melanitta perspicillata.jpg|center|128px]]
| Melanitta perspicillata
| [[:commons:Category:Melanitta perspicillata|Melanitta perspicillata]]
| 62&lt;br/&gt;1&lt;br/&gt;900
| 84
| 
|-
| style='text-align:right'| 497
| Q606755
| [[Speirsheabhac Seapánach|seabhac Seapánach]]
| [[Íomhá:ツミ.jpg|center|128px]]
| Accipiter gularis
| [[:commons:Category:Accipiter gularis|Accipiter gularis]]
| 
| 52
| 26
|-
| style='text-align:right'| 498
| Q943329
| [[Tuirne lín Meiriceánach|seabhac oíche Meiriceánach]]
| [[Íomhá:Chordeiles minor -British Columbia -Canada-8c.jpg|center|128px]]
| Chordeiles minor
| [[:commons:Category:Chordeiles minor|Chordeiles minor]]
| 79.3
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 499
| Q234722
| [[Iolar Bonelli|seabhaciolar]]
| [[Íomhá:Bonelli's Eagle.jpg|center|128px]]
| Aquila fasciata
| [[:commons:Category:Aquila fasciata|Aquila fasciata]]
| 1.82&lt;br/&gt;2.56&lt;br/&gt;112
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 500
| Q25761
| [[seil-lacha]]
| [[Íomhá:2014-04-18 Tadorna tadorna pair, Swallow Pond.jpg|center|128px]]
| Tadorna tadorna
| [[:commons:Category:Tadorna tadorna|Tadorna tadorna]]
| 78&lt;br/&gt;1.261&lt;br/&gt;1.043
| 112
| 30
|-
| style='text-align:right'| 501
| Q170723
| [[seil-lacha rua]]
| [[Íomhá:Ruddy shelduck David Raju.jpg|center|128px]]
| Tadorna ferruginea
| [[:commons:Category:Tadorna ferruginea|Tadorna ferruginea]]
| 83&lt;br/&gt;1.36&lt;br/&gt;1.1
| 133
| 28
|-
| style='text-align:right'| 502
| Q621833
| [[seirín ceanndubh]]
| [[Íomhá:Serinus pusillus - Red-fronted serin 01.jpg|center|128px]]
| Serinus pusillus
| [[:commons:Category:Serinus pusillus|Serinus pusillus]]
| 1.43
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 503
| Q27075864
| [[siscín]]
| [[Íomhá:Carduelis spinus male.jpg|center|128px]]
| Spinus spinus
| [[:commons:Category:Spinus spinus|Spinus spinus]]
| 1.29&lt;br/&gt;13.8
| 0.21
| 12
|-
| style='text-align:right'| 504
| Q25634
| [[sléibhín]]
| [[Íomhá:Lachmöwe Chroicocephalus ridibundus.jpg|center|128px]]
| Chroicocephalus ridibundus
| [[:commons:Category:Chroicocephalus ridibundus|Chroicocephalus ridibundus]]
| 294&lt;br/&gt;267
| 0.97
| 
|-
| style='text-align:right'| 505
| Q276189
| [[sléibhín Meánmhuirí]]
| [[Íomhá:Larus melanocephalus aka Mediterranean Gull rare guest in Sweden2.jpg|center|128px]]
| Ichthyaetus melanocephalus
| [[:commons:Category:Ichthyaetus melanocephalus|Ichthyaetus melanocephalus]]
| 
| 96
| 24
|-
| style='text-align:right'| 506
| Q164467
| [[sléibhín beag]]
| [[Íomhá:Hydrocoloeus minutus Russia 42.jpg|center|128px]]
| Hydrocoloeus minutus
| [[:commons:Category:Hydrocoloeus minutus|Hydrocoloeus minutus]]
| 98
| 78
| 
|-
| style='text-align:right'| 507
| Q258964
| [[smólach Sibéarach]]
| [[Íomhá:Geokichla sibirica, Slyudyansky Raion, Irkutsk Oblast, Russia 1.jpg|center|128px]]
| Geokichla sibirica
| [[:commons:Category:Geokichla sibirica|Geokichla sibirica]]
| 60&lt;br/&gt;70
| 
| 10
|-
| style='text-align:right'| 508
| Q949662
| [[smólach White]]
| [[Íomhá:Zoothera aurea, Hong Kong 1.jpg|center|128px]]
| Zoothera aurea
| [[:commons:Category:Zoothera aurea|Zoothera aurea]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 509
| Q843175
| [[smólach breacdhorcha]]
| [[Íomhá:Turdus naumanni naumanni.jpg|center|128px]]
| Turdus naumanni
| [[:commons:Category:Turdus naumanni|Turdus naumanni]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 510
| Q26349
| [[smólach ceoil]]
| [[Íomhá:Song thrush (Turdus philomelos philomelos).jpg|center|128px]]
| Turdus philomelos
| [[:commons:Category:Turdus philomelos|Turdus philomelos]]
| 6&lt;br/&gt;72
| 0.36
| 14
|-
| style='text-align:right'| 511
| Q80780
| [[smólach píbdhubh]]
| [[Íomhá:Svarthalsad trast, Växjö, Februari 2017 (33349504344).jpg|center|128px]]
| Turdus atrogularis
| [[:commons:Category:Turdus atrogularis|Turdus atrogularis]]
| 
| 
| 11
|-
| style='text-align:right'| 512
| Q1591651
| [[Smólach ordúil|smólach rua-eiteach]]
| [[Íomhá:Turdus eunomus s3.jpg|center|128px]]
| Turdus eunomus
| [[:commons:Category:Turdus eunomus|Turdus eunomus]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 513
| Q796672
| [[Éan oighinn|smólach talún]]
| [[Íomhá:Ovenbird (90497).jpg|center|128px]]
| Seiurus aurocapilla
| [[:commons:Category:Seiurus aurocapilla|Seiurus aurocapilla]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 514
| Q193593
| [[Snag coiteann|snag]]
| [[Íomhá:Обыкновенная пищуха (Certhia familiaris).jpg|center|128px]]
| Certhia familiaris
| [[:commons:Category:Certhia familiaris|Certhia familiaris]]
| 9.95
| 19
| 
|-
| style='text-align:right'| 515
| Q125895
| [[Reathaí ladharghearr|snag ladharghearr]]
| [[Íomhá:Short-toed treecreeper (Certhia brachydactyla megarhynchos).jpg|center|128px]]
| Certhia brachydactyla
| [[:commons:Category:Certhia brachydactyla|Certhia brachydactyla]]
| 1.16&lt;br/&gt;8.4
| 
| 14
|-
| style='text-align:right'| 516
| Q28106731
| [[Spadalach tuaisceartach|spadalghob]]
| [[Íomhá:Northern shoveler Steve Sinclair outreach use only (19838806616).jpg|center|128px]]
| Spatula clypeata
| [[:commons:Category:Spatula clypeata|Spatula clypeata]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 517
| Q25334
| [[Spideog bhroinndearg|spideog]]
| [[Íomhá:Erithacus rubecula with cocked head.jpg|center|128px]]
| Erithacus rubecula
| [[:commons:Category:Erithacus rubecula|Erithacus rubecula]]
| 2.4
| 21
| 15
|-
| style='text-align:right'| 518
| Q557745
| [[spideog phíb-bhán]]
| [[Íomhá:Berkute (cropped).jpg|center|128px]]
| Irania gutturalis
| [[:commons:Category:Irania gutturalis|Irania gutturalis]]
| 2.66
| 
| 13
|-
| style='text-align:right'| 519
| Q25380
| [[spioróg]]
| [[Íomhá:Sperber (Accipiter nisus) male -20200308 (2).JPG|center|128px]]
| Accipiter nisus
| [[:commons:Category:Accipiter nisus|Accipiter nisus]]
| 110&lt;br/&gt;22.5&lt;br/&gt;150&lt;br/&gt;290
| 0.67
| 
|-
| style='text-align:right'| 520
| Q114338
| [[spioróg Leiveantach]]
| [[Íomhá:Accipiter brevipes, male.jpg|center|128px]]
| Accipiter brevipes
| [[:commons:Category:Accipiter brevipes|Accipiter brevipes]]
| 
| 0.7
| 
|-
| style='text-align:right'| 521
| Q25421
| [[spágaire tonn]]
| [[Íomhá:Zwergtaucher 060319 3.jpg|center|128px]]
| Tachybaptus ruficollis
| [[:commons:Category:Tachybaptus ruficollis|Tachybaptus ruficollis]]
| 13.7
| 42
| 20
|-
| style='text-align:right'| 522
| Q753741
| [[Gaineamhchearc bhiorearrach|steipcholúr biorearrach]]
| [[Íomhá:Pterocles alchata (cropped).jpg|center|128px]]
| Pterocles alchata
| [[:commons:Category:Pterocles alchata|Pterocles alchata]]
| 25&lt;br/&gt;250&lt;br/&gt;225
| 59.5
| 21
|-
| style='text-align:right'| 523
| Q383182
| [[Gaineamhchearc bholgdhubh|steipcholúr tarrdhubh]]
| [[Íomhá:Pterocles orientalis in flight.jpg|center|128px]]
| Pterocles orientalis
| [[:commons:Category:Pterocles orientalis|Pterocles orientalis]]
| 28&lt;br/&gt;428&lt;br/&gt;383
| 71.5
| 23
|-
| style='text-align:right'| 524
| Q25352
| [[storc bán]]
| [[Íomhá:Ciconia ciconia.jpg|center|128px]]
| Ciconia ciconia
| [[:commons:Category:Ciconia ciconia|Ciconia ciconia]]
| 110
| 1.91
| 
|-
| style='text-align:right'| 525
| Q25398
| [[storc dubh]]
| [[Íomhá:Ciconia nigra -Kruger National Park-8.jpg|center|128px]]
| Ciconia nigra
| [[:commons:Category:Ciconia nigra|Ciconia nigra]]
| 
| 1.5
| 
|-
| style='text-align:right'| 526
| Q192524
| [[séirín Canárach]]
| [[Íomhá:Serinus canaria -Parque Rural del Nublo, Gran Canaria, Spain -male-8a.jpg|center|128px]]
| Serinus canaria
| [[:commons:Category:Serinus canaria|Serinus canaria]]
| 1.54&lt;br/&gt;15.3
| 
| 13
|-
| style='text-align:right'| 527
| Q26135
| [[síodeiteach Boihéamach]]
| [[Íomhá:Bombycilla garrulus, Novosibirsk 1.jpg|center|128px]]
| Bombycilla garrulus
| [[:commons:Category:Bombycilla garrulus|Bombycilla garrulus]]
| 
| 34
| 
|-
| style='text-align:right'| 528
| Q1084995
| [[Estrilda melpoda|síodghob leiceann flannbhuí]]
| [[Íomhá:Orange-Cheeked Waxbill zackandzill.jpg|center|128px]]
| Estrilda melpoda
| [[:commons:Category:Estrilda melpoda|Estrilda melpoda]]
| 0.68&lt;br/&gt;7.8
| 
| 11
|-
| style='text-align:right'| 529
| Q26452
| [[Síolghé thaiga|síolghé]]
| [[Íomhá:Anser fabalis fabalis (Taiga Bean Goose), Naturschutzgebiet Schellbruch, Lübeck, Germany.jpg|center|128px]]
| Anser fabalis
| [[:commons:Category:Anser fabalis|Anser fabalis]]
| 146&lt;br/&gt;3.198&lt;br/&gt;2.843
| 1.62
| 
|-
| style='text-align:right'| 530
| Q673280
| [[síolghé thundra]]
| [[Íomhá:101777 豆雁來臨.jpg|center|128px]]
| Anser serrirostris
| [[:commons:Category:Anser serrirostris|Anser serrirostris]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 531
| Q200646
| [[síolta gheal]]
| [[Íomhá:Mergellus albellus, Zevenhuizen, Texel, Netherlands 1.jpg|center|128px]]
| Mergellus albellus
| [[:commons:Category:Mergellus albellus|Mergellus albellus]]
| 42&lt;br/&gt;652&lt;br/&gt;568
| 62
| 27
|-
| style='text-align:right'| 532
| Q180991
| [[síolta mhór]]
| [[Íomhá:Mergus merganser -Sandwell -England -male-8.jpg|center|128px]]
| Mergus merganser
| [[:commons:Category:Mergus merganser|Mergus merganser]]
| 1.709&lt;br/&gt;1.232
| 0.93
| 
|-
| style='text-align:right'| 533
| Q189609
| [[síolta rua]]
| [[Íomhá:Merganser (53630992394).jpg|center|128px]]
| Mergus serrator
| [[:commons:Category:Mergus serrator|Mergus serrator]]
| 72&lt;br/&gt;1.135&lt;br/&gt;908
| 0.87
| 
|-
| style='text-align:right'| 534
| Q205930
| [[tarmachan]]
| [[Íomhá:Rock Ptarmigan (Lagopus Muta).jpg|center|128px]]
| Lagopus muta
| [[:commons:Category:Lagopus muta|Lagopus muta]]
| 665&lt;br/&gt;555
| 57
| 22
|-
| style='text-align:right'| 535
| Q185784
| [[tiuf-teaf]]
| [[Íomhá:Chiff Chaff (13324838524).jpg|center|128px]]
| Phylloscopus collybita
| [[:commons:Category:Phylloscopus collybita|Phylloscopus collybita]]
| 
| 18
| 13
|-
| style='text-align:right'| 536
| Q3729103
| [[Ceolaire Sindeach|tiuf-teaf sléibhe]]
| [[Íomhá:Phylloscopus sindianus 1889.jpg|center|128px]]
| Phylloscopus sindianus
| [[:commons:Category:Phylloscopus sindianus|Phylloscopus sindianus]]
| 7
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 537
| Q667778
| [[tokoeka]]
| [[Íomhá:Tokoeka.jpg|center|128px]]
| Apteryx australis
| [[:commons:Category:Apteryx australis|Apteryx australis]]
| 2.208&lt;br/&gt;2.535
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 538
| Q607027
| [[torspideog ruadhonn]]
| [[Íomhá:Agrobate roux au Parc National de l'Ichkeul (Tunisia), crop.jpg|center|128px]]
| Cercotrichas galactotes
| [[:commons:Category:Cercotrichas galactotes|Cercotrichas galactotes]]
| 3.2&lt;br/&gt;22.7
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 539
| Q26017
| [[traonach]]
| [[Íomhá:Corncrake2.jpg|center|128px]]
| Crex crex
| [[:commons:Category:Crex crex|Crex crex]]
| 13.2
| 50
| 17
|-
| style='text-align:right'| 540
| Q26717
| [[Tuirne lín Eorpach|tuirne lín]]
| [[Íomhá:Caprimulgus europaeus g.JPG|center|128px]]
| Caprimulgus europaeus
| [[:commons:Category:Caprimulgus europaeus|Caprimulgus europaeus]]
| 
| 60
| 
|-
| style='text-align:right'| 541
| Q1265138
| [[ulchabhán Soumagne]]
| [[Íomhá:Tyto soumagnei 6733815.jpg|center|128px]]
| Tyto soumagnei
| [[:commons:Category:Tyto soumagnei|Tyto soumagnei]]
| 380
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 542
| Q129958
| [[ulchabhán beag]]
| [[Íomhá:Athene noctua, Ambula, Montenegro 2.jpg|center|128px]]
| Athene noctua
| [[:commons:Category:Athene noctua|Athene noctua]]
| 
| 56
| 
|-
| style='text-align:right'| 543
| Q174466
| [[ulchabhán bóireach]]
| [[Íomhá:Aegolius-funereus-001.jpg|center|128px]]
| Aegolius funereus
| [[:commons:Category:Aegolius funereus|Aegolius funereus]]
| 
| 56
| 
|-
| style='text-align:right'| 544
| Q25756
| [[ulchabhán donn]]
| [[Íomhá:Kautz.jpg|center|128px]]
| Strix aluco
| [[:commons:Category:Strix aluco|Strix aluco]]
| 426&lt;br/&gt;524
| 99
| 
|-
| style='text-align:right'| 545
| Q200724
| [[ulchabhán mór liath]]
| [[Íomhá:Strix nebulosa CT.jpg|center|128px]]
| Strix nebulosa
| [[:commons:Category:Strix nebulosa|Strix nebulosa]]
| 
| 1.37
| 
|-
| style='text-align:right'| 546
| Q190083
| [[ulchabhán na hÚraile]]
| [[Íomhá:2012-11-01 Ural Owl, Novosibirsk Oblast, Russia.jpg|center|128px]]
| Strix uralensis
| [[:commons:Category:Strix uralensis|Strix uralensis]]
| 
| 114.5
| 
|-
| style='text-align:right'| 547
| Q25769
| [[ulchabhán réisc]]
| [[Íomhá:Hibou des marais.jpg|center|128px]]
| Asio flammeus
| [[:commons:Category:Asio flammeus|Asio flammeus]]
| 
| 102
| 
|-
| style='text-align:right'| 548
| Q171563
| [[ulchabhán scopach Eoráiseach]]
| [[Íomhá:Scops Owl (Otus scops), Kalloni, Lesvos, Greece, 19.04.2015 (16773748434).jpg|center|128px]]
| Otus scops
| [[:commons:Category:Otus scops|Otus scops]]
| 
| 58.5
| 
|-
| style='text-align:right'| 549
| Q1270124
| [[ulchabhán scopach Sokoke]]
| [[Íomhá:Flickr - Rainbirder - Sokoke Scops Owl (Otus ireneae).jpg|center|128px]]
| Otus ireneae
| [[:commons:Category:Otus ireneae|Otus ireneae]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 550
| Q1256551
| [[ulchabhán seabhaic Oileán na Nollag]]
| [[Íomhá:Christmas Island Hawk Owl.jpg|center|128px]]
| Ninox natalis
| [[:commons:Category:Ninox natalis|Ninox natalis]]
| 184
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 551
| Q193192
| [[Ulchabhán seabhaic|ulchabhán seabhaic tuaisceartach]]
| [[Íomhá:Surnia-ulula-002.jpg|center|128px]]
| Surnia ulula
| [[:commons:Category:Surnia ulula|Surnia ulula]]
| 
| 76
| 
|-
| style='text-align:right'| 552
| Q170177
| [[ulchabhán sneachtúil]]
| [[Íomhá:Bubo scandiacus male Muskegon.jpg|center|128px]]
| Bubo scandiacus
| [[:commons:Category:Bubo scandiacus|Bubo scandiacus]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 553
| Q926291
| [[ulchabhán síofrach]]
| [[Íomhá:Micrathene whitneyi 29APR12 Madera Canyon AZ.jpg|center|128px]]
| Micrathene whitneyi
| [[:commons:Category:Micrathene whitneyi|Micrathene whitneyi]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 554
| Q467068
| [[ulchabhán uachasach]]
| [[Íomhá:Athene cunicularia -Vale do Ribeira, Juquia, Sao Paulo, Brazil-8.jpg|center|128px]]
| Athene cunicularia
| [[:commons:Category:Athene cunicularia|Athene cunicularia]]
| 
| 595
| 
|-
| style='text-align:right'| 555
| Q207846
| [[éadar taibhseach]]
| [[Íomhá:049 - KING EIDER (6-15-2016) barrow, alaska -06 (27577003883).jpg|center|128px]]
| Somateria spectabilis
| [[:commons:Category:Somateria spectabilis|Somateria spectabilis]]
| 73&lt;br/&gt;1.617
| 0.93
| 
|-
| style='text-align:right'| 556
| Q93208
| [[éamú]]
| [[Íomhá:Emu 1 - Tidbinbilla.jpg|center|128px]]
| Dromaius novaehollandiae
| [[:commons:Category:Dromaius novaehollandiae|Dromaius novaehollandiae]]
| 581.2&lt;br/&gt;32.7&lt;br/&gt;38.3
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 557
| Q131709
| [[éigrit bheag]]
| [[Íomhá:Aigrette garzette au lac sud de Tunis (site RAMSAR).jpg|center|128px]]
| Egretta garzetta
| [[:commons:Category:Egretta garzetta|Egretta garzetta]]
| 28&lt;br/&gt;532
| 92
| 21
|-
| style='text-align:right'| 558
| Q130730
| [[éigrit mhór]]
| [[Íomhá:Great Egret (Ardea alba) (25562005404).jpg|center|128px]]
| Ardea alba
| [[:commons:Category:Ardea alba|Ardea alba]]
| 
| 1.44
| 
|-
| style='text-align:right'| 559
| Q208763
| [[íbis bheannaithe]]
| [[Íomhá:Threskiornis aethiopicus -Mida Creek mud flats, Kenya-8.jpg|center|128px]]
| Threskiornis aethiopicus
| [[:commons:Category:Threskiornis aethiopicus|Threskiornis aethiopicus]]
| 62
| 118
| 29
|-
| style='text-align:right'| 560
| Q589171
| [[íbis bhán Mheiriceánach]]
| [[Íomhá:White Ibis (Eudocimus albus) RWD2.jpg|center|128px]]
| Eudocimus albus
| [[:commons:Category:Eudocimus albus|Eudocimus albus]]
| 1.036&lt;br/&gt;764
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 561
| Q245414
| [[íbis mhaol thuaisceartach]]
| [[Íomhá:Geronticus eremita.jpg|center|128px]]
| Geronticus eremita
| [[:commons:Category:Geronticus eremita|Geronticus eremita]]
| 68
| 
| 27
|-
| style='text-align:right'| 562
| Q178811
| [[íbis niamhrach]]
| [[Íomhá:Plegadis falcinellus Syracuse.jpg|center|128px]]
| Plegadis falcinellus
| [[:commons:Category:Plegadis falcinellus|Plegadis falcinellus]]
| 633
| 0.89
| 
|-
| style='text-align:right'| 563
| Q25388
| [[óiréal órga]]
| [[Íomhá:Loriot d'Europe by Michel Idre.jpg|center|128px]]
| Oriolus oriolus
| [[:commons:Category:Oriolus oriolus|Oriolus oriolus]]
| 7.3
| 46
| 16
|-
| style='text-align:right'| 564
| Q576762
| [[órshúileach ceannsceadach]]
| [[Íomhá:Bucephala-albeola-007.jpg|center|128px]]
| Bucephala albeola
| [[:commons:Category:Bucephala albeola|Bucephala albeola]]
| 481&lt;br/&gt;367
| 57
| 
|-
| style='text-align:right'| 565
| Q369767
| [[órshúileach Íoslannach]]
| [[Íomhá:Barrow's Goldeneye Drake Seedskadee NWR (16656643482).jpg|center|128px]]
| Bucephala islandica
| [[:commons:Category:Bucephala islandica|Bucephala islandica]]
| 70&lt;br/&gt;1.09&lt;br/&gt;730
| 75.5
| 
|}
{{Wikidata list end}}</text>
      <sha1>6sbgff6vn0x3gvukhymdgb5566pehw2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Liaquat Ali Khan</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95138</id>
    <revision>
      <id>1310828</id>
      <parentid>1104773</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T01:55:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1310828</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5141" sha1="9ei1odv2geqc31dufiq07y9p60r7sso" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Bhí '''Liaquat Ali Khan''' ([[An Urdúis|Urdúis]]: لِیاقت علی خان‎ ; [[1 Deireadh Fómhair]] [[1895]] – [[16 Deireadh Fómhair]]  [[1951]])  ina [[Príomh-Aire|Phríomh-Aire]] ar an b[[An Phacastáin|Pacastáin]], an chéad duine sa phost, ó 1947 go dtí gur fheallmharaíodh é. Tá aithne air chomh maith mar '''&lt;u&gt;''Quaid-e-Millat''&lt;/u&gt;''' (ceannaire an náisiún) agus '''''Shaheed-e-Millat''''' (Urdúis: شہِیدِ مِلّت‎ [[mairtíreach]] an náisiún),

== Saol ==
Céimí de chuid an Choláiste Angla-Oirthearaigh Mhahamadaigh ba ea é (Ollscoile Mhahamadach Aligarh anois, áit a bhfuair sé BSc Eol Pol; LLB sa bhliain 1918).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/UCDSchoolofLaw/posts/3749036098454020|teideal=Liaquat Ali Khan|údar=Scoil Dlí, COBÁC|dáta=2020-10-16|language=ga|work=www.facebook.com|dátarochtana=2020-10-16}}&lt;/ref&gt; Fuair sé máistreacht ó [[Ollscoil]] Áth na nDamh (Coláiste Exeter) ina dhiaidh sin. Glaodh chun an Bharra air i g[[Cumann Onórach an Teampaill Laistigh]] sa bhliain 1922.

Mar aon lena chomhghleacaí gairmiúil (agus comhghleacaí páirtí ina dhiaidh sin) [[Muhammad Ali Jinnah|Mohammed Ali Jinnah]], thosaigh sé mar dhuine a thacaigh le [[Comhdháil Náisiúnta na hIndia]] agus chríochnaigh sé mar cheannaire ar an [[Léig Mhoslamach]].

Bhí sé chun tosaigh mar pharlaiminteoir sna Cúigí Aontaithe agus i gComhthionól Reachtaíochta an Láir agus rinneadh ball ríthábhachtach d'ardcheannaireacht na Léige Moslamaí.

=== Ceannaire an rialtais ===
[[Íomhá:Liaquat ali khan.jpg|clé|mion|178x178px|Ali Khan timpeall 1940]]
Bhí Ali Khan ina Phríomh-Aire ar an bPacastáin ó bunaíodh í, i mhí Lúnasa 1947, tar éis do [[Muhammad Ali Jinnah|Jinnah]] bás a fháil.  

Dréachtaigh Ali Khan agus a chomhghleacaithe &quot;''Rún na gCuspóirí''&quot;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Objectives Resolution|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Objectives_Resolution&amp;oldid=982949567|journal=Wikipedia|date=2020-10-11|language=en}}&lt;/ref&gt;; Is cuid de bhunreacht na Pacastáine é fós.  Ghlac An Tionól Bunreachta leis ar an 12 Márta 1949.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://storyofpakistan.com/articletext.asp?artid=A054&amp;Pg=1|teideal=Objectives Resolution is passed [1949]|údar=storyofpakistan.com|dáta=2010-12-19|work=web.archive.org|dátarochtana=2020-10-16|archivedate=2010-12-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101219104102/http://storyofpakistan.com/articletext.asp?artid=A054&amp;Pg=1}}&lt;/ref&gt;  
[[Íomhá:Liaquat Ali Khan 1945.jpg|clé|mion|207x207px|1945]]
Baisteadh  an &quot;Magna Carta&quot; ar ''Rún na gCuspóirí'' níos déanaí.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.thenews.com.pk/tns/detail/561542-pakistans-magna-carta|teideal=Pakistan’s Magna Carta {{!}} Political Economy {{!}} thenews.com.pk|language=en|work=www.thenews.com.pk|dátarochtana=2020-10-16|archivedate=2020-10-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201020020754/https://www.thenews.com.pk/tns/detail/561542-pakistans-magna-carta}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.eias.org/publications/briefing/2002/bp23pakistan.pdf|teideal=Pakistan at Fifty-Five: From Jinnah to Musharraf|údar=Plamen Tonchev (European Institute for Asian Studies)|dáta=2007-02-07|work=web.archive.org|dátarochtana=2020-10-16|archivedate=2007-02-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20070207231234/http://www.eias.org/publications/briefing/2002/bp23pakistan.pdf}}&lt;/ref&gt; Is leagann síos an tsamhail bhunúsach de phoblacht Ioslamach é. Ach tá an ''Rún'' ina hábhar easaontais ón am sin anall idir na fórsaí polaitiúla atá in iomaíocht le chéile sa tír. 

Bhí Ali Khan ag streachailt an t-am go léir le smacht a choinneáil ar pholaitíocht fhaicseanach an stáit nua, Bhí na cúrsaí ag dul sa mhuileann air, mar shampla, le heasaontas maidir leis an saghas [[Bunreacht|bunreachta]] don tír nua, le stádas na mionlach reiligiúnach sa tír, an gaol idir an Phacastáin Thoir agus an Phacastáin Thiar, srl. 

=== Feallmharú ===
[[Íomhá:Jinnah_Mausoleum_(cropped).JPG|link=https://ga.wikipedia.org/wiki/%C3%8Domh%C3%A1:Jinnah_Mausoleum_(cropped).JPG|clé|mion|150x150px|Curtha i Mazaar e Quaid (másailéam), [[Karachi]] in éineacht le Jinnah]]
Bhí comhchealga míleata ann chun Ali Khan a chur as cumhacht. 

Chuathas i mbun comhcheilge chun é a mharú i 1951, an &quot;chomhcheilg Rawalpindi&quot;.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Rawalpindi conspiracy|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Rawalpindi_conspiracy&amp;oldid=965270103|journal=Wikipedia|date=2020-06-30|language=en}}&lt;/ref&gt; Ach gabhadh an lucht comhcheilge.

Cúpla lá níos déanaí, bhí Ali Khan ag labhairt i gCompany Bagh, [[Rawalpindi]], os comhair 100,000 duine ar an 16 Deireadh Fómhair 1951 nuair a caitheadh é. Feallmharfóir proifisiúnta a mharaigh é, duine darb ainm Said Akbar as an [[An Afganastáin|Afganastáin]]. Ní fios fós céard ba bhunchúis leis an ionsaí.

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Khan, Liaquat Ali}}
[[Catagóir:Polaiteoirí as an bPacastáin]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1895]]
[[Catagóir:Básanna i 1951]]</text>
      <sha1>9ei1odv2geqc31dufiq07y9p60r7sso</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Irisí agus Nuachtáin Gaeilge</title>
    <ns>0</ns>
    <id>96778</id>
    <revision>
      <id>1310825</id>
      <parentid>1306054</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T22:17:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1310825</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="148033" sha1="14pjjqhdpr42rf5jaqrhi6dprsqfsou" xml:space="preserve">Is éard atá sa leathanach seo ná liostaí d''''Irisí''', '''Nuachtáin''' nó '''tréimhseacháin''' Ghaeilge a cuireadh i gcló nó atá fós á gcló go fisiciúil nó ar líne. Tá iarracht déanta bliain eisiúna agus tréimhse eisithe a aimsiú do gach ceann acu.

(Mura raibh an t-eolas thuas ar fáil go saoráideach breacadh síos bliain na cóipe ba luaithe agus ba dhéanaí a dtángthas orthu agus cuireadh lúibín uilleach le comhartha ceiste roimhe nó ina dhiaidh (?&lt; nó &gt;?) chun léiriú nach eol dúinn an raibh cinn roimhe nó ina ndiaidh. Luaitear ainm eagarthóirí nuair atá sé ar eolas ach le roinnt irisí bhí an oiread sin eagarthóirí go mbeadh gá iad sin a liostáil in alt a bheadh bunaithe ar an iris áirithe sin).  

== Dímhaoiniú na nIrisí Gaeilge ==
Sa bhliain 2014, ar chúis laghdaithe mhaoinithe ón státchiste, d'éirigh [[Foras na Gaeilge]] as maoiniú a chur ar fáil do 10 n-iris nó nuachtán Gaeilge. B'iad sin '''An Sagairt,''' '''[https://antultach.wordpress.com/2017/10/30/murdair-mham-trasna/ An tUltach],''' '''[http://www.beo.ie Beo.ie]''', '''[[Feasta]]''', '''[https://cadhan.com/gaelsceal/ Gaelscéal], [[Lá Nua]], [[Saol (Nuachtán)|Saol]],''' '''Timire''' agus dhá iris ghréasáin a bhí ar Gaelport.com (''suíomh Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge''): [https://www.bai.ie/blog/2013/01/30/rochtain-nios-fearr-anois-na-riamh-ar-chlair-raidio-ghaeilge-a-bhuiochas-do-na-meain-dhigiteacha/ '''Cogar'''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211128115419/https://www.bai.ie/blog/2013/01/30/rochtain-nios-fearr-anois-na-riamh-ar-chlair-raidio-ghaeilge-a-bhuiochas-do-na-meain-dhigiteacha/ |date=2021-11-28 }} agus '''As na Nuachtáin''' (an cúram san glactha ag '''Peig'''.ie)'''.''' Bhí deireadh tagtha le '''Goitse''' an bhliain roimh ré ach ní bhfuair siad siúd maoiniú ó FnaG ná uaidh Údarás na Gaeltachta. Roimh dheireadh na bliana agus théis babhta iarratasa, chinn FnaG go maoineodh siad nuachtán agus iris ghréasáin úr '''[[Tuairisc.ie]]''' agus '''[[Nós|Nós.ie]]''' agus leanfaidís de bheith ag soláthair maoiniú don iris clóite '''[[Comhar]].'''   

Sléacht ar earnáil iriseoireachta na Gaeilge a bhí sa dímhaoiniú agus theip ar mhisneach mórán de na scríbhneoirí. Bhí ardán scríbhneoireachta á soláthair ag na hirisí seo agus lucht léithe fairsing acu uilig agus thar oíche múchadh na coinnle seo a bhí mar lonrú dóchas teanga. San áit a bhí clampar ní raibh ann ach ciúnas. Mhair trí iris gan mhaoiniú, b'iad sin '''[[Feasta]]''' ''([https://peig.ie/cartlann-feasta/ cartlann])'' a mhaoinigh CnaG go dtí 2023, agus an '''[[an Timire|Timire]]''' a clóitear sé huaire sa bhliain agus atá á maoiniú anois as síntiúis;  Ba mar fhreagra ar an dímhaoiniú bunaíodh an iris '''[http://maidineacha-caife.weebly.com/an-taobh-oacute-thuaidh.html An Taobh Ó Thuaidh]'''  chun iris Gaeilge a sholáthair dos na 43 ciorcal comhrá a bhí gníomhach roimh an bpaindéim ar fud Bhleá Cliath ach chuir an [[Paindéim COVID-19 i bPoblacht na hÉireann|paindéim Covid]] deireadh le sin.

Eisíodh céad eagrán '''Timire Chroidhe Naomhtha Íosa''' i 1911, agus mar gurb é an iris Ghaeilge ab fhaide sa tsiúil é, bheartaigh an t-eagarthóir nach dteipeadh air faoina stiúir. Mar sin chinn sé daoine a aimsiú a bheadh toilteanach síntiús a ghlacadh, agus de bharr a hiarrachtaí tá os cionn míle síntiús anois ag an iris, sin 600 níos mó ná an iris Comhar.   

Ar eagla go meastar go bhfuil deireadh le cúlú mhaoinithe na hiriseoireachta Gaeilge, b'fhiú léamh faoin a raibh le rá ag Cathal Goan, cathaoirleach iris Comhair, in alt i [https://tuairisc.ie/deireadh-le-comhar-a-bheadh-i-bplean-fhoras-na-gaeilge-cathal-goan/ Tuairisc] sa bhliain 2019.   

== Irisí agus Nuachtáin atá fós á gcló nó á n-eisiúint ar líne ==
In ainneoin na dímhaoinithe, lean roinnt irisí dá gcló agus tháinig cinn nua chun cinn. Faoi láthair (Lúnasa 2024) tá 25 iris / nuachtán Gaeilge á gcló ar pháipéir nó ar líne. In ord aibítir siúd  '''[https://munsterlit.ie/aneas/ Aneas]'''  '''[http://www.angaelmagazine.com An Gael]''' (Meiriceá), '''[https://gaeilge.org.au/ga/leamh/an-luibin An Lúibín]''' (Astráil), '''[https://issuu.com/uccstudentmedia/docs/_breac_magazine Breac] (OsC)''', '''[https://www.cartlann.ie/biseach Biseach]''', '''[https://developmenteducation.ie/?s=Domhan+N%C3%ADos+Fearr Domhan Níos Fearr]''' '','' '''Eipic, Iris Eoghanach, Iorras Aithneach, [http://www.irisleabhar.ie Irisleabhar Mhá Nuad],''' '''[https://www.misneachabu.ie/ar-n-iris-mionlach/ Mionlach]{{Dead link|date=Iúil 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}''', '''Newsletter''' (Gaeilge) na nÍosánach, '''[https://open.spotify.com/show/3TmMHhtD0j4HxAHcpDb2Wp Nuacht Mhall], [https://www.glornangael.ie/wp-content/uploads/2023/07/Nuachtlitir-Teanga-Ti-7-Iuil-2023.pdf Teanga Tí], [https://peig.ie/nuacht2/ Nuacht-PEIG.ie],''' '''[http://www.gaelscoileanna.ie/news/media/nuachtan-nua-seachtain-do-mhic-leinn/ Seachtain], Scríbhneoirí Cois Teorainn, [https://www.timire.ie/ Timire] (an chroí ro-naofa),''' agus seans go bhfuil ceann nó dhó eile. Na cinn atá fós á mhaoiniú ag Foras na Gaeilge ná '''[https://comhar.ie/iris/ Comhar],''' '''[[COMHARTaighde|COMHAR-Taighde]]''', '''[https://comhar.ie/og/ Comhar Óg]. [https://nos.ie/ Nós]''' agus '''[https://tuairisc.ie/category/nuacht/ Tuairisc]'''. 

Mar nach raibh na Cíona Lín spleách riamh ar FnaG níor chuir an dímhaoiniú isteach orthu mar lean siúd a bhí sé de mhisneach dul i mbun scríobh, ag scríobh - leithéidí: [http://smaointefanacha.blogspot.com '''An Codú''']''',''' '''[https://imuscrai.wordpress.com/tag/imuscrai/ IMúscraí], [https://www.gaa.ie/api/pdfs/image/upload/ulms3dw0sprkazrzzlxd.pdf Cuaille]'''. 

Sa bhliain 2021 [https://tuairisc.ie/dualgas-dli-le-cur-ar-gach-seirbhiseach-poibli-seirbhis-i-ngaeilge-a-chur-ar-fail-sa-ghaeltacht/ actaíodh] gur gá do comhluchtaí stát 5% dá mbuiséad fógraíochta a chaitheamh ar fhógraí i nGaeilge agus 20% dá bhfógraí a dhéanamh leis na meáin Gaeilge. Dá bharr tháinig bláthú ar iriseoireacht i nGaeilge in athuair. Tá an nuachtán neamhspleách nua [[An Páipéar (nuachtán)|'''An Páipéar''']], á gcló go seachtainiúil ó bhí 2024 ann. Tháinig fás freisin leis na bhforlíonta Gaeilge sna nuachtáin náisiúnta. In 2025 cuireadh [[Scéal (nuachtán)|'''Scéal''']] ar bun, nuachtán clóite a bhfaightear gach Máirt leis an t-''[[The Irish Times|Irish Times]]'' agus an t-''[[Irish Examiner]]''.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/gaeilge/tuarascail/2025/04/15/gearcheim-theangeolaiochta-bhrisfeadh-se-do-chroi/|teideal=Géarchéim theangeolaíochta: ‘Bhrisfeadh sé do chroí’|údar=[[Michelle Nic Pháidín]]|dáta=2025-04-15|work=[[The Irish Times]]|dátarochtana=2025-06-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/22505509/|teideal=Éanna Ó Caollaí, Irish Times.|údar=[[Adhmhaidin]]|dáta=2025-04-15|work=[[RTÉ Raidió na Gaeltachta|Raidió na Gaeltachta]]|dátarochtana=2025-06-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250601210820/https://podcast.rasset.ie/podcasts/audio/2025/0415/20250415_rteraidion-adhmhaidin-annacaolla_c22505509_22505539_232_.mp3|archivedate=2025-06-01}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/podcasts/22508576-aine-ni-dhonnaile-iriseoir/|teideal=Áine Ní Dhonnaile, iriseoir.|údar=[[Pé Scéal É]]|dáta=2025-04-25|work=[[RTÉ Raidió na Gaeltachta|Raidió na Gaeltachta]]|dátarochtana=2025-06-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20250601194727/https://www.rte.ie/radio/podcasts/22508576-aine-ni-dhonnaile-iriseoir/|archivedate=2025-06-01}}&lt;/ref&gt;. Tá [https://www.irishtimes.com/gaeilge/tuarascail/ Túarascáil], leath leathanach Gaeilge an t-Irishtimes  chuile Luan agus ar líne fosta. [https://businessplus.ie/media-plus/extrag-gach-seachtain-irish-daily-mail/ '''Extra G'''] gach Aoine san Daily Irish Mail. Ar feadh breis agus deich mbliana roimhe sin b'é an t-aon nuachtán clóite i nGaeilge dá raibh ann ná '''[[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]]''', forlíonadh Gaeilge an ''[[Irish Independent]]''.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/nuachtan-cloite-gaeilge-nua-seolta-ag-oireachtas-na-samhna/|teideal=Nuachtán clóite Gaeilge nua seolta ag Oireachtas na Samhna|údar=[[Maitiú Ó Coimín]]|dáta=2 Samhain 2024|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2024-11-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/meain/nuachtan-nua-le-seoladh-ag-an-oireachtas/|teideal=Nuachtán nua le seoladh ag an Oireachtas|údar=[[Ciarán Dunbar]]|dáta=16 Deireadh Fómhair 2024|language=|work=[[Nós (iris)|NÓS]]|dátarochtana=03 Samhain 2024}}&lt;/ref&gt;

== Foinsí Taighde ==
Tá go leor teideal le fáil ar shuíomhanna gréasáin '''Leabharlann Náisiúnta na hÉireann''', '''World Cat,''' '''ISSUU''', '''Ainm.ie,''' '''Taisceadán Cheoil Dúchais na hÉireann''' agus tríd an focal 'iris' nó nuachtán nó irisleabhar a scríobh i mboscaí cuardaigh éagsúla. 
[[Íomhá:Nos logo.jpg|mion]]
[[Íomhá:Lógó Tuairisc.ie.jpg|mion]]
Bhí go leor eolais maidir le hirisí na Sé Chontae i dtaispeántas a rinne '''Pobal'&lt;nowiki/&gt;'' i mBéal Feirste agus an leabhrán dar teideal ''&lt;nowiki/&gt;'Bolg an tSolair''' a d'eisigh siad sul má déanadh dímhaoiníodh orthu siúd. 

Bhí mórán teideal d'irisí éagsúla i leabhar Phillip O'Leary '''Gaelic Prose in the Irish Free State''' agus fuair údar an ailt seo neart eolais ó chuimhní [[Pádraig Ó Snodaigh|Phádraig Uí Snodaigh]] a bhí páirteach i mórán irisí a eisiúint é fhéin agus neart eolais ar theidil inmheánacha Shinn Féin ón Teachta Dála [[Aengus Ó Snodaigh]]. Táthar ag súil le lear mór irisí agus nuachtán a d'fhoilsigh [[Conradh na Gaeilge]] is a gcraobhacha thar na blianta a chur leis an liosta amach anseo.

== Cíona Lín / ''Blaganna'' ==
Focal eile ar '&lt;nowiki/&gt;'''dialann'''&lt;nowiki/&gt;' is ea '&lt;nowiki/&gt;'''cín lae'''&lt;nowiki/&gt;'.  Ciall ''''cín'''&lt;nowiki/&gt;' ná ''''leabhar''', dá réir luíonn sé le ciall gur ''''cín lae lín'''&lt;nowiki/&gt;' nó'n ngiorrúchán '''&lt;nowiki/&gt;'Cín Lín'''' a bheadh ar '''''Web log''''' nó '''''Blog'''''.  Faraor b'é an traslitriú  ''''Blag'''&lt;nowiki/&gt;' a roghnaigh formhór acu siúd a bhí ag cur a gcuid scríbhinn ar an ngréasáin, ach roghnaigh ''An Coimíneach''  ''''Cín lín Uí Choinmín'''&lt;nowiki/&gt;' a thabhairt ar a chuid iarrachtaí féin. Pléann Aonghus Ó hAlmhain (duine des na Cín línteoirí is fada sa tsúil) an sainfhocal 'Cín Lín' ina alt '[https://aonghus.blogspot.com/2013/01/cin-lin-no-blag-athuair.html Cín Lín nó Blag]'. Ag deireadh an ailt roghnaíonn sé feidhm a bhaint as ''''blag'''&lt;nowiki/&gt;' de dheasca ''blagadóir'' nó ''blagálaí'' a bheith níos éasca le rá.

Eachtrannaigh le Gaeilge a thosaigh na céad ''cíona lín'' Gaeilge, B'iad siúd ''Séamus (Poncán) Ó Neachtain'' i 2002, ''Panu'' ''Höglund'' i 2003 agus ''Hillary Sweeney'' i 2004. Lean ''Aonghus Ó hAlmhain'' iad i 2005 agus ''Eoin Ó Riain'' leis An Codú i 2006. Lean lear mór eile iad go raibh ré órga ann idir 2009 agus 2013 nuair a bhí os cionn 50 cín lín gníomhach. B'ait nár mhair an tromlach i ndiaidh dí-mhaoiniú na n-irisí Gaeilge - cá bhfios ach gur chaith an dímhaoiniú scáth dorcha ar an earnáil tré chéile agus gur bhailigh an slua isteach ón dtrá, nó an é go ndeachaigh daoine i muinín na [[Meáin chumarsáide na hÉireann|meán sóisialta]] atá i bhfad níos gasta chun freagraí a fháil ar thuairimí. 

Cibé fáth, níl ach dosaen cín línteoirí fós ag gabháilt den cheird agus tá an dream ba luaithe chuige ''Hilary Sweeney'', [[Panu Petteri Höglund|''Panu Petteri Höglund'']], ''Denis King, Aonghus Ó hAlmhain agus Eoin Ó Riain'' fós ina measc. Tá 150 sa liosta atá ar fáil faoi bhun liostaí na n-irisí agus nuachtáin.

== Liostaí na n-Irisí ⁊ Nuachtáin ==
Faoi 6 cholún lorgaíodh an t-eolas seo 1. '''Teideal'''  2. '''Cineál Foilseacháin'''  3'''. Blianta Eisithe'''  4. '''Buneolas'''  5. '''Eagarthóirí'''  6. '''Eolas Breise.''' Tá mórán bearnaí ann de thúisce easpa nó na foinsí eolais cuí. Féadfadh siúd le heolas cruinn é sin a líonadh isteach.

Maidir le líon na n-irisí - aimsíodh '''380''' i n&lt;u&gt;[[Irisí agus Nuachtáin Gaeilge#I nGaeilge Amháin|Gaeilge Amháin]]&lt;/u&gt;,  '''118''' gcinn i n&lt;u&gt;[[Irisí agus Nuachtáin Gaeilge#Gaeilge ⁊ Béarla|Gaeilge agus Béarla]]&lt;/u&gt;, '''9''' gcinn i n&lt;u&gt;[[Irisí agus Nuachtáin Gaeilge#Gaeilge ⁊ Gaidhlic (⁊ Béarla)|Gaeilge, Gaeidhlige agus Béarla]],&lt;/u&gt; '''10''' gcinn &lt;u&gt;[[Irisí agus Nuachtáin Gaeilge#Ilteangach|Ilteangach]]&lt;/u&gt;, '''10''' [[Irisí agus Nuachtáin Gaeilge#Sraith Gaeilge i nuachtáin Bhéarla|&lt;u&gt;sraith Ghaeilge i nuachtáin Béarla&lt;/u&gt;]] ''(is cinnte go bhfuil breis ann''),  '''87''' gcinn le [[Irisí agus Nuachtáin Gaeilge#Teideal Gaeilge, altanna Béarla|&lt;u&gt;teideal Gaeilge&lt;/u&gt; le h&lt;u&gt;altanna i mBéarla&lt;/u&gt;]] agus '''2''' cheann i m[[Irisí agus Nuachtáin Gaeilge#An Ghaeilge á bplé i mBéarla|&lt;u&gt;Béarla&lt;/u&gt; &lt;u&gt;ag plé na Gaeilge&lt;/u&gt;]]. 

Tá '''147''' [[Irisí agus Nuachtáin Gaeilge#Cíona Lín / Blaganna|Cíona Lín / Blaganna]] sa liosta thíos. 

=== I nGaeilge Amháin ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width: 100%;&quot;
|+ I nGaeilge Amháin
! scope=&quot;col&quot; | Teideal
! scope=&quot;col&quot; | Nuachtán / Iris
! scope=&quot;col&quot; | Blianta
! scope=&quot;col&quot; | Buneolas
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;max-width:80em;&quot; | Eagarthóir
! scope=&quot;col&quot; style=&quot;max-width:80em;&quot; | Breis eolas / Nasc
|-
|'''Ach'''
|Iris
|?&lt;1962&gt;?
|Irish Chuallacht Cholm Cille i gColáiste Mhá Nuad
|
|
|-
|'''Acta Medica Gadelica'''
|Sraith
|1983-1985
|Iris Acadamh na Lianna
|''Liam Ó Sé''
|''is é bhunaigh é''
|-
|'''Agus'''
|Iris Míosúil
|1961-98
|Corcaigh
|''Diarmuid Ó Murchú ansin Diarmuid Ó Súileabháin''
''don tríú bhliain deiridh nuair a baineadh an deontas daofa.''
|
|-
|'''Aiséirigh / Aiséirí'''
|Bliainiris
|1942-50?-75
|Bliainiris Chraobh na hAiséirí CnaG. Clóite ag Nuachtáin teo.
|''Gearóid Ó Cuinneagáin''
|''Déanadh míosgán Béarla as nuair a scoilt an chraobh is nuair a bhunaigh Gearóid an páirtí polaitiúl Ailtirí na h-Aiséirigh.''
|-
|'''Amárach (guth na Gaeltachta)'''
|Nuachtán
|1953-83
|Muintir na Gaeltachta / Comharchumann Chois Fharraige.Indreabhan,
|
|
|-
|'''Aimsir Óg'''
|Iris
|1999-'00&gt;
|Scéalta Aistí Dánta, Cúrsaí reatha, Critic, Béaloideas, Teanga
|''Micheál Ó Cearúil''
|''trí h-eagrán (ceithre leabhar, eagrán a 3 in dhá chuid)''
|-
|'''Aisling'''
|Iris
|1973-75&gt;?
|Iris ócáidiúl Dhún Chaoin cló Dhún Chaoin 10p mí na Nollag tháinig an chéad eagrán de Aisling – Pobal 24 Beal. 1974
|''Mícheál Ó Dubhshláine/ Aogán Ó Muircheartaigh''
|''dírithe ar phobal Dhún Chaoin is mó a bheidh sé de réir cosúlachta. Fíor iris logánta í idir dréachtú, bhéarsaí agus nuacht an pharóiste fiachla ann fosta – Pobal 24 Bealtaine 1974''
|-
|'''An Aimsr Óg -'''
|sraith
|2002-'06
|Páipéar Ócáideach ag plé an teanga
|''Micheál Ó Cearúil''
|''7 n-eagrán''
|-
|'''An Aimsir Óg'''
|sraith
|2002-'04
|Paimfléid ar chás na Gaeilge i mórán rémsí
|''Micheál Ó Cearúil''
|''5 eagrán''
|-
|'''Anam Bheo'''
|Nuachtán
|2008 &gt;?
|Nuachtán mhíosúi de chuid na Bruiséile
|
|cruthaithe ag Pobal Gaeilge na Bruiséile
|-
|'''An Bárd'''
|Iris
|?&lt;1917&gt;?
|Arna chur amach do mhuintir na Láimhe Deirge Béal Feirsde
|
|Uimh. 176 = 1917
|-
|'''An Barr Buadh'''
|Iriseán
|1912 (3 mhí)
|Seactanán Polaitiúl a bunaigh Pádraic Mac Piarais –
|''Pádraic Mac Piarais''
|Lean ó Mhárta go Bealtaine 11 eagrán
|-
|'''An Bhearna Bhaoghail'''
|Nuachtán
|1912&gt;?
|idir láimhe ag Comhluadar Airt Uí Ghríofa 6 Sr. Fhearcair
CA Shinn Féin
|
|
|-
|'''An Birín Beo'''
|sraith
|1824- 1925
|Gaeltacht Músgraidhe Corcaigh
|
|
|-
|'''An Branar'''
|Iriseán
|1919 - 1925
|Ó 1919-1920 Eisíodh as plás Ely (seoladh Chraobh na
gCúig gCúigí CnG) Muintir an Bhranair, BÁC a d'eisigh é i 1925 as 122 faiche stiabhna (school of Irish Learning – Osbern Bergin)
|
|
|-
|'''An Bréagán'''
|Iriseán
|1912 – 1918
|Páipéir tosnuightheoirí Chraoibhe na gCúig Cúigí de CnG
|
|6 orlach x 4orlach – Do lucht foghlamtha ranganna G na craoibhe. Lámhscríofa sa chló Gaelach'
|-
|'''An Bhrídeog'''
|Iriseán
|1929 -32
|eipic
|''Louise Gavin-Duffy ??''
|Leanann mar 'Fé Bhrat Bríghde'
|-
|'''An Briathar Saor'''
|sraith
|1994-96
|Chuile cheathrú? Wales Comhluadar Chaerdydd
|''Patrick Egan''
|
|-
|'''An Camán'''
|sraith
|1898-38&gt;?
|Míosachána r aibh CnaG CLG páirteach ann. Cómh-Choiste na g-Cumann nGaedhealach BÁC
|''Donnchadh Ó Brian / Pádraig Ó Caoimh''
|
|-
|'''An Caomhnóir'''
|Iris
|1989-'13&gt;?
|Nuachtlitir Fondúireacht an Bhlascaoid
|
|
|-
|'''An Chearnóg'''
|Iris
|1923 -25
|Iris Chonnachtach a bhí ar thaobh na bPoblachtach
|''Athair Micheál Mac an Mhílidh an bhainisteoir''
|clóite ag Connaught Telegraph
|-
|'''An Chléir'''
|
|1937&gt;?
|Tuarascbháil Chumann na Sagart nGaedhealach
|
|
|-
|'''An Chóisir Cheoil'''
|leabhrán
|?&lt;1952-60&gt;?
|120 amhrán i 12 leabhrán amhráin
|''Seán Ó Tuama''
|
|-
|'''An Chraobh-Ruadh'''
|sraith
|1913 -?
|CnG Bhéal feriste / Árd-sgoil Ultach
|
|irisleabhar Chonnartha na Gaedhilge ghá chur amach ag
muinntir na h-Ard-Sgoile Ultaighe, Béal Feirsde
|-
|'''An Claisceadal'''
|sraith
|1930-40
|Leabhrán le amhráin i nGaeilge
|''Colm Ó Lochlainn''
|
|-
|'''An Codú'''
|Iris ar líne
|2006 -2021&gt;
|Smaointe Fánacha as Chonamara
|''Eoin Ó Riain''
|
|-
|'''An Coileach Grinn'''
|Greanán
|1952&gt;?
|Greannán Gaeilge micléinn UCD 
|Micheál Ó Cíosóig agus Micheál Ó Bréartúin
|''ainmnithe i ndiaidh proinnteach 'The Green Rooster'''
|-
|'''An Crann'''
|Sraith
|1908-24&gt;?
|Coiste Feis Thír Chonaill.
|
|Foilsithe leis An Stoc (1917-1920, 1923-1931) Cf. R. de Hae, Clár-Litridheacht na Nua-Ghaedhilge.
|-
|'''An Cúléisteoir'''
|Irislín
|2004 – 2009
|Irislín Chonamara
|''http://anghaeltacht.net/ce/cartlann/0101.html''
|Foilsithe ag Foilsitheoirí Read-out i mbaile na hAbhann ag
|-
|'''An Déiseach'''
|Sraith bliantuil
|1963&gt;?
|CLG PhortLáirge
|
|
|-
|'''An Domhain'''
|Nuachtán
|1991
|Aon eagrán amháin (meastar)
|
|Amhail is gur nuachtán triallach a bhí ann mar go raibh litreacha ón bpoball sa chéad eagrán agus freagra crossfhocal an eagrán roimhe san eagrán sin freisin.
|-
|'''An Dréimire'''
|Sraith mhíosúil
|1987 -1996
|Do lucht Ardteiste. Leantar mar 'Dréimire' i 1997
|''Áine Ó Cuireáin''
|Clóite ag Anois Teo. Go '97 ansin ~Gael-Linn. 
''Ní fios ar clóadh idir 2001-08'' 
|-
|'''An Duibhneach'''
|Iris
|?&lt;1974&gt;?
|Iris Ráithiúl Coisde Cearta `Sibhialta'/náisiúnta Chroca Dhuibhne 5p
|''Breandán Mac Gearailt''
|Tar éis do Breandán Mac Gearailt éirigh as bheith ina eagarthóir ar Misneach bhunaigh sé seo.
|-
|'''[[Aneas]]'''
|Iris
|2020 &gt;-'23&gt;
|Belles Lettres as Gaeilge. Filíocht, Gearrscéalta, Critic liteartha
|[[Simon Ó Faoláin]]
|(Southward Editions €10 Corcaigh (ionad Litríochta an deisceart), d’fhás seo as an forlíonad Gaeilge dar teideal
https://munsterlit.ie/aneas/
|-
|'''An Fiolar'''
|Iris
|1930&gt;?
|Irisleabhar Scoile na Mainistreach (conc na mainstreach i dTuaisceart Éile)
|
|
|-
|'''An Fíor Éirionnach'''
|Iris
|1862&gt;?
|
|''Richard D'alton is a scríobh''
|A scarce Tipperary journal” -Journal of the Waterford and South-East of Ireland Archaeological Society, Vol. XIII, pp. 107-111, 1910
|-
|'''[[An Gael (iris as Meiriceá)|An Gael]]'''
|Iris
|2009-'26&gt;
|Cumann Carad na Gaeilge a chuireann amach é.
|
|An cumann céanna a chuir An Gaodhal amach in 1881
[https://www.magcloud.com/browse/Magazine/13595 Ar líne]
|-
|[https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=759 '''An Gael Óg''']
|Irish
|?&lt;1965-1972&gt;?
|
|[https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=759 Aigistín Segius Ó Maoil Eoin] a scríobh mórán des na scéalta  Seán Slattery a mhaisigh.
|Ní heol ó na foinsí an fiontar úr a bhí ann seo  nó  leanúint den tsean iiris An Gadhael Óg a bhí ann seo.
|-
|'''An Gael Óg'''
|Nuachtlitir
|2011-13&gt;
|[[Na Gaeil Óga]] CLG a chuir amach
|
|
|-
|'''An Gael – An Dord Féinne'''
|
|?&lt;1929 &gt;?
|[ Iml 7 Uimh.5 1929 ]
|
|deirtear go raibh an tArdeaspag ina chathaoirleach ar choiste a bhí ag bailiú airgid chun foclóir Gaeilge, a rinne Michael O’Keeffe as Sráid na Cathrach, a fhoilsiú.
|-
|'''An Gaedheal'''
|iriseán
|1916&gt;?
|The Gael : a weekly journal of stories, sketches, news notes, songs, etc
|
|
|-
|'''An Gaedheal Óg'''
|Iris
|?&lt;1937-1945
|Iris do dhaltaí bunscoile. Bráiṫre Críostaṁla na h-Éireann a bhí istigh san iris 'Our Boys'
|
|Tháinig Tír na n-Óg sna sála air. De thúisce achannaí ó T. Deirg go Seán McEntee Aire. Airgeadais a foilsíodh an GÓ
|-
|'''An Gaeilgeoir'''
|nuachtlitir
|
|Bráithre Críostaí na hÉireann BÁC
|
|
|-
|'''[[An Gairdín (irisín)|An Gairdín]]'''
|Iriseán
|2024
|Iris bhliantúil don bpobal [[AerachAiteachGaelach]]
|Stiofán Ó Briain
|'AerachAiteachGaelach – Irisín a hAon'. Chuir an dream chéanna, fé stiúr Conaill Ó Duibhir , a d'eisigh Aerach-Cueir[https://www.aerachaiteachgaelach.net/foilseachain aerachaiteachgaelach.net/foilseachain]
[https://www.siopaleabhar.com/tairgi/an-gairdin-aerachaiteachgaelach-irisin-a-haon/ siopaleabhar.com/tairgi/an-gairdin-aerachaiteachgaelach-irisin-a-haon]
|-
|'''An Geata /An Geatín'''
|Sraith / irislín
|1993 -2021&gt;
|Nuachtlitir Ghaelacht na Mí
|
|Tugadh An Geatín air nuair a foilsíodh ar an idirlín amháin é
|-
|'''An Ghaoth Aneas'''
|forlíonadh
|2011&gt;2016
|forlíonadh Gaeilge den iris Southword a d’eisigh Ionad Litríocht an deiscirt.
|''Ailbhe Ní Ghearbhuigh ‘11-’14 + Colm Breathnach ‘15-’16''
|12 eagrán a thosaigh le heagrán a 20 de Southword, Mhaoinigh Foras naGaeilge é. Tháinig Aneas ina dhiadh i 2020
|-
|'''An Giolla'''
|irisleabhar
|1951&gt;?
|Iris oifigiúil Giollaí na Saoirse
|
|
|-
|'''An Giorrfhiadh'''
|Iris
|1922&gt;?
|Iris Ghaeilge Phríosúin an Churraigh
|''Proinsias Ó Riain''
|
|-
|'''An Glaodh'''
|Iris
|?&lt;1945&gt;?
|An taon páipéar scoile sa tír scríofa i nGaeilge
|
|
|-
|'''An Glór'''
|Iris
|?&lt;1940-47&gt;?
|Iris CnG Áth Cliath, Gach ré Shatharn
|''Anraoi Ó Liatháin -''
|[ar fáil i leabharlann Gilbert Sr. An Phiarsaigh] Thánig 'Feasta' ina dhiadh.
|-
|'''An Grianán (CnG)'''
|Páipéar
|
|Páipéar Cinn Bhliadhna do Ghaedhealaibh Chorcaighe : ar n-a chur amach ag Craoibh Naoimh Fionn-Bharra.
|
|
|-
|'''[[An Guth]]'''
|Iris i bhfoirm leabhar
|2003 – 2012
|Duanaire Gaeilge- Gaidhlig - Iris filíochta is próis – bliantiúl-ish
|[[Rody Gorman|''Roddy Gorman'']]
|Foilsithe ag Coiscéim 7 gcinn ar fad.
''“leanbh caithiseach Rody Gorman, a chuir filí Éireann agus Alban ag cabaireacht'' le chéile.” - ''Alan Titley''
|-
|'''An Iodh Morainn'''
|sraith
|1940-46&gt;?
|Bliain Iris Cumann Gaelach Choláiste na hOllsgoile Áth Cliath
|''Dónall Ó Móráin ⁊ Roibeárd Mac Góráin''
|Cló G.
|-
|'''An Iris'''
|Iris
|1945-46
|An Gúm – iris faoi scáth 'The Bell'
|''Séamus Ó Néill''
|
|-
|'''An Lámh Dhearg'''
|Iris
|1971-74?
|Coiste Troda Gaedhealtacht Dhún na nGall
|''Seán Ua Cearnaigh (a bhí ina Chumannach)''
|Deich n-eagrán ar fad. 
''Tá an stailc scoile i gcoinne chléir'' Bhaile Na Finne..... Meabhraíonn An Lámh Dhearg, uimh a 5, dúinn conas mar atá. - Pobal 6 DF 1978
|-
|'''An Lasair'''
|Iris
|1919
|''níor foilsíodh riamh é (de thúisce gur líon An Branar an bhearna)''
|
|Thug Seán Tóibín (athair Tomás agus Néill corcaigh) iarracht ar iris nua An Lasair a bhunú i 1919 chun an bhearna a d’fhág bás Irisleabhar na Gaedhilge a líonadh
|-
|'''An Leabharlann'''
|Iris
|1932&gt;1938
|Journal for the Library association of Ireland
|
|
|-
|'''An Léitheoir'''
|sraith
|1955-1992&gt;?
|Bulletín na gciorcal Léitheoirí
|
|Nuacht Phortláirge a chuir i gcló
|-
|'''An Leughthóir Gaedhealach'''
|Iris
|1897&gt;?
|Iris Chraobh na Laoi. CnaG
|''Osborne Bergin''
|
|-
|'''[[An Linn Bhuí]]'''
|sraith
|1997-'18&gt;/
|Iris Ghaeltacht na nDéise (bliantúil)
|''Leabhair na Linne / Pádraig Ó Meacháinn (UCC?) Aoibhnn Nic Dhonnachadha''
|
|-
|'''An Litríocht'''
|Iris Míosúil
|1953&gt;?
|
|''Seán Ó Cuill''
|Cuireadh roinnt eagrán amach. 
Deartháir leis an eagarthóir é an manach Capaisíneach Pádraigh Ó Cuill.
|-
|'''An Lóchrann'''
|sraith
|1907-1931&gt;?
|Páipéar Gaedhilge in Aghaidh Gacha Míosa / Páipéar dátheangach míosamhail le h-aighaidh Gaedheal????
|''Pádraig Ó Siocfhradha 1907-13, Cormac Ó Cadhligh 1930-31''
|Pápeur le Gaedhilg in aghaidh an mhíosa (Ciarraí).
“''d’fhéach Pádraig Ó Siochfhradha  chuige gur Ghaeilge amháin a bheadh i gcló inti”''
|-
|'''An Lóchrann'''
|Iris/leabharán
|1969/1970
|Iris chomhairle Fhianna Fáil in Áth Cliath, Lár-Thuadh
|
|Uimh 2-3, Meitheamh 1969, June 18,1969
|-
|'''An Lúibín'''
|nuachtlitir
|2004-2021&gt;
|Nuachtlitir Chuman Gaeilge na hAstráile
|''Colin Ryan (aois 80)''
|Gach Coisís
|-
|'''An Muimhneach Óg'''
|Iris
|1903-05
|Irisleabhar Míosumhail chun Cabrughadh leis an Dream atá d'Iaraidh Éire Dhéanamh Gaedhealach
|
|páipéar míosúil a chuirfeadh an Cork Sun amach
|-
|'''An Músgraigheach'''
|Iris
|1943-45
|Bulletín ráithiúl do mhuintir Mhúscraí a d'fhoilsigh Cáirde Mhúsgraigheí
|
|
|-
|'''An Múscraíoch'''
|Iris
|1991&gt;?
|Corcaigh
|
|
|-
|'''An Nasc'''
|Irisleabhar
|1958&gt;?
|Journal of the Irish in German Society Vol.1 no.1
|
|
|-
|'''[[An Páipéar (nuachtán)|An Páipéar]]'''
|Nuachtán
|2024&gt;
|Nuachtán neamhspleách 
|[[Caoimhín Ó Cadhla]]
|Nuachtán seachtainiúil neamhspleách á fhoilsiú in [[Ráth Chairn]] ag [[Gaelmheáin Teoranta]]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
|-
|'''An Phoblacht'''
|Nuachtán
|2012
|Eagrán speisialta do Ard Fheis Sinn Féin 2012 - iomlán i nGaeilge
|
|
|-
|'''An Réalt'''
|Iris
|?&lt;1920 -25&gt;?
|Iris an chumainn ghaeiligh Ollscoil ÁC
|
|
|-
|'''An Réiltín'''
|Iris
|1947&gt;1969&gt;?
|Feasachán oifigiúl Ógra Éireann (cumann gaelach daltaí i scoileanna Na Bráithre Críostaí)
|''T.N. &gt; Ó Briain, Liam Ó Caithnia''
|Débhliantiúl (ráithiúl amantaí) filíocht, altanna.
''Im 15 Eag 1 1969 (1961=imleabhair 14)???''
|-
|'''[[Léann Teanga: An Reiviú|An Reiviú]]'''
|Iris bhliantiúl
|2013-'14&gt;
|Iris léann teanga. [[Acadamh na hOllscolaíochta Gaeilge]]
|
|
|-
|'''An Reult'''
|sraith
|1920-25
|Irisleabhair na hOllscoile BÁC
|
|''Arna chuir amach do lucht an Chumainn Ghaedhealaigh i gColáiste ma h-Ollscoile i mBÁC''
|-
|'''An Ridire Duibhneach'''
|Nuachtán
|1982
|Foilsithe ag Cearta Sibhialta na Gaeltachta Corca Dhuibhne
|Fergus Ó Flahtarta, Breandán Mac Gearailt
|
|-
|'''An Ridireacht Liteartha (1)'''
|
|1917
|Bunaithe ag Pádraig Ó Conaire d'fhonn cabhrú le scríbhneoireacht Ghaeilge
|''Pádraig Ó Conaire''
|
|-
|'''An Róimh'''
|Iris bhliantiúl
|1923-25 ??1932&gt;?
|Irisleabhar Gaedheal ag cur síos ar imeachtaí na bliana sa Róimh.
|''Eric Mac Fhinn''
|
|-
|'''An Saol Gaelach'''
|sraith
|1950-1965
|Comhdháil na Gaeilge, 44 Sráid Chill Dara
|
|
|-
|'''An Sagart'''
|Iris
|1958--2015.
|Iris Cumann na Sagart – Coláiste Phádraig / foilsithe ag An Sagart. Ailt ar spioradáltacht, diagacht, liotúirge, éacuiméachas, ar Ghaeilge ⁊rl
|''An tAth. Colmán Ó hUalacháin ⁊ [[Tomás Ó Fiaich]] 1958 -1963''
''[[Pádraig Ó Fiannachta]] ó 1964 - 1973  / 1978 -1988 go 2015?''

An tAth. Cathal Ó hÁinle 1974-1977
|
|-
|'''An Scríobhnóir Óg'''
|Iris/leabhar?
|2013&gt;?
|Cnuasach gearrscéalta scríofa ag micléinn Coláiste na Tríonóide
|
|
|-
|'''Anseo is Ansiúd'''
|Nuachtlitir
|2016-2019&gt;?
|Pobal ar a'n iúil, Ceantar an Omaigh. 16 leathanach
|Pádraig Mac Congáil 
|Feasachán imeachtaí Ghaeilge an Ómaigh agus Fhearmanach https://issuu.com/pobalaraniul/docs/nuachtlitir_eagran_5_me_n_f_mhair_2019
|-
|'''An Sgéal Nua'''
|
|1920-&gt;?
|foilsicheán Náisiúnta Trá Lí - Uimh 1 1920
|
|
|-
|'''An Sguab'''
|Iris ráithiúl
|1922-32&gt;?
|cur síos ar chúrsaí na hÉireann, léirmheasanna, litreacha, comórtaisí ⁊rl
|''Eamonn Mac Giolla Iasachta Pádraig Ó Cadhla a bhunaigh''
|nasc leis An Lóchrann
|-
|'''An Síol'''
|Iris meánscoile
|1952?
|Iris Choláiste an Mhuireadaigh, Béal An Átha, Maigh Eo
|''Peadar Bairéad (94)''
|Aon iris amháin a clóadh, Meánscoil B a bhí i gceist
|-
|'''An Síol'''
|sraith
|?&lt;1942-69&gt;?
|Blian-Iris An Chuallacht Gaelaí, Ollscoil Chorcaí
|
|
|-
|'''An Síoladóir'''
|iriseán
|1920-22
|Irisleabhar Cumann na Sagart nGaedhealach
|
|Muintir Mhic an Giolla BÁC a d'Foilsigh
|-
|'''An Síoladóir Nua'''
|iris ar líne
|Earrach 2016
|Aistí stairiúla ar chúrsaí eaglasta Ghaeiligh. Stair An Sagairt leis.
|''an tAth. Martin Mcnamara.'' 
|Ní raibh ann ach an taon eagrán amháin, óir gur éag an eagarthóir.
|-
|'''An Sléibhteánach'''
|sraith
|1912-38&gt;?
|Irisleabhar Choláiste Chnuic Mhellerí
|''An tAb Mauris (Muiris Ó Faoláin) a bhunaigh''
|Iris na Mainistreach i gCeapach Choinn
|-
|'''An Staighre'''
|sraith
|1994-1997
|Míosagán. Foilsithe ag Anois, gaolta le Céim
|
|míosúil
|-
|'''[[An Stoc]]'''
|Irisleabhar
|1917-1932
|Míosagán. Colaiste na hOllscoile Gaillimh
|''Tomás Ó Máile''
|Bhunaigh Pádraig Ó Conaire Pádraig Ó Máille agus a dheartháir Tomás Ó Máille an iris. Clódh an chás cheann i Mí na Nollag 1917.
|-
|'''An Stoc'''
|
|1990 -??
|Arna Fhoilsiú ag Dáil Uí Chadhain
|
|
|-
|'''[http://maidineacha-caife.weebly.com/an-taobh-oacute-thuaidh.html An Taobh Ó Thuaidh]'''
|Iriseán
|2014-2019&gt;
|'Ar fud chathair Átha Cliath' Iris mhíosúil Árna fhoilsiú ag Triúrach na Cathrach (BÁC)
|''Pádraig Mac Éil''
|Á scríobh ag agus dos na 43 maidineacha Caifé a bhí á eagrú ag Seán Ó Coileáin ag eagru nó ag tacu leo roimh ré covid. 
Chathair Bhleá Cliath. Clóite in A4 den chéad uair d’eagrán Eanáir Feabhra 2019?,  A5 a bhí ann roimh ré. 

|-
|'''[[An Teachdaire Gaelach]]'''
|iriseán míosúil
|1829&gt;?
|Iris i nGaeilge na hAlban
|''An Doctúir Urramach Tomás Mac Leoid''
|
|-
|'''An Teachdaire Ghaelach'''
|foilseachán
|185?
|Nior foilsíodh riamh é – Béalfeiriste
|Roibeád Mac Adháimh
|Bhí sé beartaithe ag R Ma Adh. Ach is dócha go raibh in iomad oibre in ullmhú an fhoclóra le Aodh Mac Domhnaill.
|-
|'''An Teaghlach'''
|Iris
|1965 -1970
|Iris Cumann na dTeaghlaigh Ghaelacha, míosúil
|''Fionntán Mac Aodh Bhuí''
|Bunaithe i mBÁC ag an eagraitheoir, is a chlann ag
freastal ar Scoil Lorcáin. Leanadh dá gcló i gCorcaigh in Áras an gCraoibhín ar feadh 3 bhliain. Cuireadh roinnt eagráin i gcló i mBéal Feriste sa tsean-chló Níor lean ach ar feadh roinnt blianta, iarradh ar na coistí éagsúla na h-irisí ascríobh agus a chló iad féin. Rinneadh ceann i mBéal Feriste.
|-
|'''An t-Eaglaiseach Gaelach'''
|sraith
|1919-28 &amp; 90-92
|Iris Gaeilge Eaglais na hÉireann (The Gaelic Churchman)
|
|Cumann Gaelach na h-Eaglaise, Deilgnis BÁC
|-
|'''An t-Eagrán'''
|sraith
|?&lt;-2014&gt;
|Páipéir Gaeilge anChloáiste DIT san @edition. Scríobh do fhocail, inis do scéal 
|
|https://twitter.com/eagrandit 
|-
|'''An Teanga Mharthanach'''
|sraith
|1989-1994
|
|
|Clóite sna Stáit Aontaithe
|-
|'''An t-Éireannach'''
|Iris
|1910 -13&gt;?
|Iris an Chonartha in London
|''Pádraig Sáirseál Ó hÉigarrtaigh''
|
|-
|'''[[An tÉireannach (iris)|An t-Éireannach]]'''
|Nuachtán
|1934-37
|'Guth na nGaedheal' - Páipéar seachtaineamhail
|''Seán Beaumont''
|''Nuachtán Sóisialach Gaeltachta.''
Leabhar scríofa ag [https://www.jstor.org/stable/23197288?seq=1 Eamon Ó Cíosáin] ina dtaobh.

Seán Beaumont a mhaíomh i 1937: ‘… we have what no other

Irish paper ever had, a circulation in the Gaeltacht’.

http://ga.sciencegraph.net/wiki//An_tÉireannach_(iris)
|-
|'''An t-Éireannach'''
|Neamhrialtán
|1985-1989
|Foilsithe i bPáras
|
|
|-
|'''An tEolaí'''
|Nuachtlitir
|1991 -2004
|Iris Eolaíochta don meánscoileanna
|
|Clóite go ráithiúl ag An Gúm
|-
|'''An t-Iniúchóir'''
|Iris
|?&lt;1924
|Iris clóite i Meiriceá
|''Pádraig Feirtéar''
|
|-
|'''An t-irisleabhar'''
|sraith
|&lt;?1930-41&gt;?
|Ollsgoil na Gaillimh
|
|
|-
|'''*[[An Timire]] -'''
'''''[Timire an Chroí Naofa (Íosa) / Timthire Chroidhe Naomhtha Íosa]'''''
|Iris ráithiúl
|1911-2021&gt;
|Foilseacháin Ábhar Spioradálta na hÍosánaigh (Leabhrán An Chuallachta Chráibhthigh á ngoirthear an Apstalacht Urnaightheach)
|''An tAthair Frainc Mac Brádaigh''
|An iris leanúnach is sine sa Ghaeilge ⁊ in Éireann.
''Thosaigh mar Timthire an Chroidhe Naomhta Íosa''
|-
|'''An Tír'''
|Iris
|1928-34
|Míosachán Gaedhilge
|
|Cló Lucht Laighean
|-
|'''An Tobar'''
|Iris
|?&lt;2003&gt;?
|Iris choláiste An Phiarsaigh, Corcaigh
|
|lean mar flúirse
|-
|'''An Tobar'''
|Iris
|&lt;?2006&gt;?
|Tréimhseachán de chuid Institiúid Oideachais Marino
|
|
|-
|'''An t-Óglach'''
|Tréimhsecháin
|1918 -1923
|Óglaigh na hÉieann Old Dublin Brigade,, The Irish Army Quarterly
|''Maorghinearál [[Piaras Béaslaí|Piaras Beaslaí]]''
|Clóite i 6 [[Sráid Fhearchair]] áit a raibh Oifigí Shin Féin sul má bhí oifigí Chonradh a Gaeilge ann.
|-
|'''An t-Oibrí'''
|Sraith
|
|Ardchumann Oibrithe agus IL tSaothar na h-Éireann
|
|
|-
|'''An tOireachtas (tír agus teanga)'''
|sraith
|???
|Foilsithe i mBÁC
|
|
|-
|'''An Treallán'''
|Iris
|1952
|Roinn Oideachas (aon eagrán amháin a bhí ann cháin An Cadhnach é i Comhar)
|
|Ní cuireadh amach ach an t-aon Eagrán Amháin
|-
|'''An Trodaí'''
|Iris (teanga?)
|1982&gt;?
|Iris (lámh scríofa) Gaoltachta chimí Phoblachtacha Phort Laoise
|''[[Dessie Ellis]], Eamonn Ó Nualláin''
|
|-
|'''[[An tUltach]]'''
|Iris mhíosúil
|1924-'17&gt;
|Comhaltas Uladh de chuid Conradh na Gaeilge
|
|
|-
|'''An Tuairisceán'''
|Nuachtlitir
|&lt;1970-1971-&gt;?
|Scaipiúchán Inmheánach Amháin (Meitheamh 1970 'Nuachtlitir atá ag an gConradh' – Pobal 8 Eanáir 1971
|
|
|-
|'''An Tuairisceoir'''
|Cín Lae Lín 
|2013-'21&gt; 
|Nuachtán Ghréasán a chlúdaíonn réimse leathan de Nuacht.
|''Ciarán Dúnbar''
|https://antuairisceoir.wordpress.com
|-
|'''Anam Beo'''
|Nuachtán
|2008&gt;?
|Nuachtán do Phobal Gaeilge na Bruiséile
|
|
|-
|'''[[Anois]]'''
|Nuachtán
|1984-96
|Curtha aamach ag Gael-Linn
|
|Tháinig seo in áit Inniu is cuireadh Foinse ina h-áit siúd
|-
|'''Ar Aghaidh'''
|Nuachtán/iris
|1931-70&gt;?
|'Míosacán' Páipéar le Gaedhealachas, Litridheacht, Éargna agus Géileagar
|''Eric Mac fhinn''
|Scríobhadh é sa sean chló i gcónaí
|-
|'''Ár nGuth Féin'''
|Iris
|?&lt;1975&gt;?
|Iriseáin cimí poblachtánach H-Block
|
|
|-
|'''Banba'''
|Irisleabhar
|1901 – 1906
|Clóite ag Muinntir Ḃrúin agus Nualláin
|
|
|-
|'''Banbha'''
|Irisín
|2025 – 
|Ellen Corbett a d'fhoilsigh, mar chuid den aonach bliantúil zín i m[[Béal Feirste]] ar an 8 Meitheamh 2025.
|
|
|-
|'''[[Beo!]]'''
|Irislín
|2001 - '14
|irislín de chuid Oideas Ghael - Gleann Cholm cille
|''Seosamh Mac Muirí''
|
|-
|'''Bheul'''
|Iris
|?&lt;2018&gt;
|[Iml 20 eag 2 Meith '18 Ionad na Gaeilge Labhartha UCC
|''Nuala de Búrca''
|
|-
|'''Biseach'''
|sraith
|1966 – 2023&gt;
|Cumann Forbartha Chois Fharraige
|''Seosamh Ó Braonáin ('18)''
|Cartlann [https://www.cartlann.ie/biseach Biseach] , Seoladh [https://www.coisfharraige.ie/cumann-forbartha/nuacht-chois-fharraige/cartlann-nuachta-1-samhain-2023/ Biseach 23]
|-
|'''Blaiseadh'''
|Bliainiris
|2004 - '06
|Bliainiris de chuid An Béal Binn Brí Chulainn [Trí h-eagrán]
|''Nuala Nic Con Iomaire''
|
|-
|'''Blas'''
|Iris Raidió
|?&lt;2015&gt;
|Irish Raidió mar Phodchraoladh ó BBC Uladh
|
|
|-
|'''Bliainiris'''
|Iris+ Irislín
|1999 – '16?
|Foilsithe ag Carbad, Ráth Cairn uimhi 11. Carabad a chló ansin Leabhar Breac.
|''Ruairí Ó hUigín agus Liam Mac Cóll''
|
|-
|'''Bliainiris na Scéime (trinity)'''
|Iris
|
|
|
|
|-
|'''[[Bolg an tSoláthair (Cumann na nÉireannach Aontaithe, 1795)|Bolg an tSolair]]'''
|Iris
|1837
|Curtha amach ag The Home Mission
|
|Aithris ar ainm an chéad iris le Gaeilge a tháinig amach i 1795
|-
|'''[[Breac (iris)|Breac]]'''
|Iris
|2021-2023&gt;
|Iris Chuallacht Ollscoil Chorcaí
|''Caitríona Ní Chonaill'' (2022)
|[https://www.independent.ie/regionals/cork/news/gaeltacht-mhuscrai-student-caitriona-ni-chonaill-gets-onoir-na-gaeilge-in-ucc/41614199.html alt] ar eargarthóir san Indo.
|-
|'''Breacadh'''
|Iris
|2003 – '13&gt;?
|Príomhiris Náisiúnta Na Gaeilge, trí n-uaire sa bhliain i
Ngaeilge Nádúrtha na Gaeltachtaí
|''Bunaithe ag na Coistí Gairmoideachais''
|
|-
|'''Cad é an Scéal?'''
|Irisleabhar
|2020
|25 scéal faoi éirinn agus an Eorap
|Gerry Kiely - Ceann Ionadaíochta an Choimisiúin Eorpaigh in Éirinn
|Iris de chuid an Choimisiúin Eorpach
|-
|'''Cairde'''
|Míosachán
|1979 -1982 &gt;?
|(iml 4 uimh 11 1982) “Míosacán Cairde Gaelinn”
|
|
|-
|'''Ceiliúradh an Bhlaoscaoid (Iris na hOidhreachta)'''
|Sraith
|1989 – '14&gt;
|Ábhar léachtaí ar reimsi éagsúla de shaol an bhlascaoid
|''Micheál De Mórdha''
|15 cinn. 1 Is 2 Foilsithe ag An Sagairt, Coiscéim ó uimh a 3
|-
|'''Céim'''
|Iris oideachais
|1996-2014
|Don ard teist,gnáth leibhéal agus an idirbhliain freisin,
Leantar mar 'dréimire', 'idirchéim' ⁊ 'staighre'
|''clóite ag Anois Teo.''
|ní h-eol ar foilsíodh idir 2001-2011
|-
|'''Ceol ár Sinsear'''
|Iris
|1906? 1924-25&gt;
|Traditional Irish airs selected from Ceol ár Sinsear, Ár
gCeol Féinig, Sídh-cheol, songs of the Gael arranged By Annie W.Patterson
|''Ath. Padraig Breathnach a Chruinnigh''
|Clóite agMuintir Bhrúin agus Nualláin
|-
|'''CIC'''
|Iris
|?&lt;1985&gt;?
|Iris do Ghael Óga Bhéal Feriste
|Gearóid Ó Cairealláin
|
|-
|'''Cillín'''
Iris na Cheathrún Rua
|iris
|2013-2014
|Ábhar léitheoireachta a cgur ar fáil ón bpobal dn phobal ar a dhúchas féin
|''Máire Ní Chualáin, Máire Feirrtéar, Máire Ní Fhlaithartaigh, Breandán Feirrtéir''
|altanna ar stair áitiúil ar dhaoine áitiúla, ⁊rl
|-
|'''Cinnlínte.blogspot /@ceannlinte'''
|Iris ghréasán
|2014
|Ábhar nuachta ilghnéitheach
|
|An chéad Postáil in Eanáir 2014 is stadadh ag cur ábhar leis i 12 Márta 2014,
|-
|'''Claíomh Solais an Churraigh'''
|Iris Míosúil
|1996&gt;?
|Eisithe ag cór na n-oifigeach san choláiste oiliúna sa gCurrach
|''Micheál Mac Gréil An chéad eag:''
|
|-
|'''CLO'''
|
|
|An club Leabhar BÁC
|
|
|-
|'''Cló: nuacht 35,'''
|sraith
|
|Journal of the Irish print union
|
|Lean seo i ndiaidh “Míosachán na gClódóirí”
|-
|'''Cogar'''
|Iris
|2010 - '11&gt;?
|Iris stílbheatha agus comhrá comhaimseartha na hollscoile
|''Cathal mac Dháibhéid, Eoin Ó Murchadha''
|Iris Chumann Gaelach UCD
|-
|'''Cogar'''
|Iris idirlíon
|
|Iris mar sheirbhís do chraoltóirí raidió le Gaeilge,
|
|Gaelport.com CnnaG
|-
|'''Cois Deirge'''
|Iris
|1977 - 90
|
|
|Scríobh [[Seán Ó hÓgáin (sagart)|Seán Ó hÓgáin]] ann.
|-
|'''[[Comhar]]'''
|Iris
|1942 – 2021&gt;
|Iris Míosúil
|
|
|-
|'''Comhar Óg'''
|Iris
|2013 – 2020&gt;
|Iris liteartha agus ealaíne de shaothar déagóirí.
|
|
|-
|'''[[COMHARTaighde]]'''
|Iris
|2015 - 2020&gt;
|Ríomhiris acadúil phiarmheasta bhliantúil
|
|
|-
|'''Comhphairtíocht ar son  na Spriocanna'''
|Iris ar líne
|2021 - &gt;?
|Iris eile do dhaltaí scoile ó Chúnam Éireann 
|
|Clúdach céanna le  'Domhan Níos Fearr' ón roinn gnóthai Eachtracha https://www.ourworldirishaidawards.ie/wp-content/uploads/2020/10/Irish-Aid-2021-Pupils-supplement_IRISH_Online-version-2.pdf{{Dead link|date=Samhain 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|-
|'''Comhscéala - nuachtlitir'''
|Iris mhíosúil
|1995&gt;?
|CnnaG
|
|
|-
|'''Cothrom (na) Féinne'''
|Iris
|?&lt;1940&gt;?
|Iris de chuid Choláiste na h-Ollscoile BÁC
|''Dónall Ó Móráin / Aogán Brioscú''
|
|-
|'''Craic'''
|Iris
|?&lt;2008 &gt;?
|Irisleabhair Nua Na Cuallachta, i nDoire
|
|
|-
|'''Craobh Rua'''
|Iris
|&gt;1913&lt;
|Craobh Rua CnaG 1 eagrán amháin (dar le Aodán Mac Póiín)
|''Cú Uladh? Alt leis ann''
|
|-
|'''Cuaille'''
|Iris lín
|2020 - 2021&gt;
|Iris nua Ghaeilge an CLG, feiliúnach do lucht meánscoile
|''Jamie Ó Tuama''
|Bunaithe ag oifigeach Gaeilge an CLG Jamie Ó Tuama le linn an chéad tréimhse dianghlasála 2020
|-
|'''Cuisle na nGael'''
|nuachtlitir
|
|Iris Choláiste Ollscoile BÁC
|
|
|-
|'''[[Cuisle (iris)|Cuisle]] -'''
'''''iris don nua aois'''''
|Iris
|1998 - 2000
|Foilseachán an Phobail, Casla. Bhí baint ag [[Pléaráca Chonamara|Pléarácha]] leis.
|''Uinsin Mac Dubhghaill''
|[[Donncha Ó hÉallaithe]] a bhunaigh
[http://homepage.tinet.ie/%7Ecuisle1/cuisle.htm Suíomh idirlín]
[https://cadhan.com/cuisle/ Cartlann ar líne]
|-
|'''Cumarsáid'''
|
|
|Iris bhliantúil scoil iriseoireachta i Ráth Maonis
|
|
|-
|'''Cumarsáid:''' 
'''''Ceol Cois Móire'''''
|Iris
|
|Bunaithe ag Padraig Ó Fiannúsa mar chuid de
Cumann seanchais Cois Móire.
|
|
|-
|'''Cumasc'''
|Iris idirlíon
|1998
|An chéad Iris Ghaeilge ar an idirlíon
|''Cynthia Ní Mhurchú''
|Comhfhiontar de chuid RnG, Foinse agus telecom Interneta
|-
|'''CultúrLán'''
|Iris
|?&lt;2015-2017&gt;?
|Foilseacháin idir nuacht agus fógrai imeachta dé-mhíosúil
Chultúrlann Mhic Adaim - Ó Fiach
|''Conchubhair Ó Lioatháin''
|
|-
|'''Dáil Na Mumhan'''
|nuachtlitir
|?&lt;2012 - 2014&gt;?
|Imeachtaí i gCúige Mumhan - nuahtlitir CnG i gcúige Mumhan
|
|www.dailnamumhan.ie
|-
|'''Dearcadh'''
|Nnuachtán
|?&lt;1954&gt;?
|“Cuirtear an Náisiún Gaedhealach i n-ath-réim”
|
|
|-
|'''Deile'''
|Iris
|1995&gt;?
|Iris mhuintir Chonamara i mBaile Átha Cliath
|
|
|-
|'''Deirdre'''
|Iris
|1954 – 86
|Iris na mBan
|''Gearóid Ó Cuinneagáin''
|
|-
|'''Dinnseanachas'''
|Iris
|1964 – 67&gt;?
|Iris Chumainn Logainmneacha
|
|
|-
|'''Dóchas'''
|Iris
|1966
|foilsithe and an Cumainn Gaelach Coláiste Phádraig
|
|
|-
|'''*Domhan Níos Fearr''' 
|Iris
|2019 - 2021&gt;
|Iris do bhunscoileanna chun spriocanna Cúnamh Éireann a mhúineadh. 
|
|Eisithe ag an Roinn Gnóthaí Eactracha https://developmenteducation.ie/app/uploads/2020/02/Irish-Aid-2020-Pupils-supplement-Irish_AW2.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210525130746/https://developmenteducation.ie/app/uploads/2020/02/Irish-Aid-2020-Pupils-supplement-Irish_AW2.pdf |date=2021-05-25 }}
|-
|'''*Dréimire'''
|Iris oideachais
|1997-2021&gt;
|cleachtaí d'ardleibhéal na hardteiste i bhfoirm iris a clóitear 6 nuair sa bhliain
|
|Gael-Linn féach idirchéim ⁊ staighre
https://www.gael-linn.ie/en/teaching-learning/dréimire/113-0/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210602212340/https://www.gael-linn.ie/en/teaching-learning/dr%C3%A9imire/113-0/ |date=2021-06-02 }}
|-
|'''Dúchas'''
|Iris
|?&lt;1962 – 1966&gt;?
|Iris Chumainn Ghaelaigh Choáiste Phádraig, Droim Chonrach
|
|Cóip ar fáil ó ABE Books
|-
|'''Duilleog'''
|Nuachtlitir
|2008 - '19
|Nuachtlitir Chomhair Chumainn forbartha Ghaoth Dhobhair, An chrannóg, Doire Beag
|
|http://www.bealoideasbeo.ie/Duilleog
|-
|'''Éarna'''
|Irisleabhar
|1922-25
|Irisleabhar fe chúram an Scoil Cheilteach i gcoláiste na hOllscoile i gCorgcaigh
|
|''“Aims to encourage the use of &quot;Irish as a conversational medium for living interests and modern thoughts&quot;.--v. 1, no. 1, p. 42.''
'' Irisleabhar nua é seo, Déanfa sé a chion féin chin Oideachais na tíre a Ghaelú de chionn litridheacht is ealadhntacht do cheapadh san Ghaedhilg”'' - fógra san iris An Róimh.
|-
|'''Éigse na Tríonóide'''
|sraith
|
|Cumann Gaelach Coláiste na Trínóide
|
|
|-
|'''Éigse Nua-Ghaedhilge'''
|Sraith
|1933-34
|''Dhá thráctas ar fhillí na Gaeilge ó 16ú céad dtí lár 18ú céad''
|''Piaras Béaslaí''
|Eagrán a 1 16-17 céad Eagrán a 2 17-1850
|-
|'''Éire Glas go Buan'''
|Iris leabhar
|2020
|&quot;12 scéal faoin Aontas Eorpach agus comhshaoil na hÉireann&quot; 
|Gerry Kiely, Ceann Ionadaíocht an Choimisiúin Eorpaigh in Éirinn
|Irish Choinisiúin na hEorapa
|-
|'''Éire Óg 2 theangach'''
|Iris
|
|bunaithe agus eagarthóir Gearóid Ó Murchu
|
|
|-
|'''Éire, Bliainiris Gael'''
|Iris bliantúil
|1940-84
|Rogha Saothair Gaedheal mBeo
|''Roibéard Ó Faracháin''
|CnnaG
|-
|'''Éire Sean agus Nua'''
|sraith
|?&lt;1953/61&gt;?
|Na Bráithre Críostaí
|
|
|-
|'''Eipic!'''
|Iris
|MF 2017 - 2022 &gt;? 
|€2.50 Irisleabhar Nua Gaeilge le hAghaidh Dhaltaí na hÉireann
|''Stephen Keane (primary planet)''
|foirm ordaithe [https://www.cogg.ie/eipic%2521-tairiscint-speicialta/ Eipic] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230922150201/https://www.cogg.ie/eipic%21-tairiscint-speicialta/ |date=2023-09-22 }} 10 gcinn li rith na scoilbhliana. Scríofa i mBéarla ar dtús ansin ofráileadh do COGG é agus mhaoinigh siad é agus  Pádraig as COGG a cheartaíonn na haltanna. Aistriúchán a bhí i gceist ar dtus ach anois tá daoine ag scríobh altanna.
|-
|'''Eleathanach'''
|Irisín
|?&lt;2009?-2020&gt;
|Roinn Froebel don Bhun- agus Luath- Oideachas, Ollscoil
Mhá Nuad, OÉMN, i gcomhpháirt leis an Idirbhliain, Coláiste Alexandra, BÁC 6.
|''https://www.maynoothuniversity.ie/sites/default/files/assets/document//Eleathanach%20363.pdf''
|Aon leathanach de ghearrtóga 3 nó ceithre uair le
linn míonnna na bliana léinn.
|-
|'''Eureka'''
|Iris
|2004 -2016
|Forlíonadh Eolaíochta do scoileanna, i bpáirt le hIonad oideachais Eolaíochta Coláiste Pádraig
|''John Walshe – aistrithe Baibre Ní Ógáin''
|Seachtainiúil le linn tréimhse na scoile leis an Irish Independent.
|-
|'''[[ExtraG Gach Seachtain|Extra G]]'''
|Nuachtán
|2025 -'26&gt;
|Forlíonadh sheachtainiúil san Irish Daily Mail. Ar líne leis.
|
|Bhí an suíomh Extra G ag baint feidhm as G´¨gail len a n-altán-na a aistriú ar feadh ar a laghad 5 bhliain ach ní go dtí 2025 ar bheartaigh an an DIM nuachtán a chló. Ní heol an bhfuil Gúgail fós á bhfostú acu.
[https://extrag.ie/ extrag.ie]
|-
|&quot;'''Fáinne an Lae&quot;''' Nua
|
|1925
|
|&quot;8 Leathanach, Feabhair Mór - Cuir Síntúisí chuig an Stiúrthóir s Ó  Súilleabháin  25 Cearnóg Pharnáil, Áth Cliath&quot;  fógra in iriseán.
|
|-
|'''Fanad'''
|Iris
|???
|????
|
|
|-
|'''Faoi Ghlas'''
|Iris
|?&lt;1938-45&gt;?
|Iris Lámscríofa na bPoblachtánaig i bPríosúin na Croimghlinne Béal Feriste
|''idir 4-5 go neamhrialta- Páipéar Gaeilge Shinn Féin Sráid Chaoimhín, Foilseacháin na Poblachta. BÁC''
|
|-
|'''Faoi Ghlas'''
|Iris
|?&lt;1981&gt;?
|Iris Lámscríofa na bPoblachtánaig i bPríosúin Phort Laoise
|
|
|-
|'''Fastaoim'''
|Iris
|1971&gt;1973/4
|Coisde cearta náisiúnta Chroca Dhuibhne
|''Breandán Mac Gearailt / Breandán Feirtéir''
|Tháinig seo i gcorbacht ar 'Misneach'. Is deireadh ré foilsithe á bplé san iriseán 'Pobal' dúireadh “Tá Fastaoim marbh ach níl Corca Dhuibhne gan irisí” - Pobal 24 Bealtaine 1974
|-
|'''Feabhas'''
|seachtanán
|?&lt;2014&gt;
|Treoirleabhar do Scrúdú na Gaeilge na hardteistiméireachta
|
|Forlíonadh de chuid 'Seachtain'
|-
|'''Fearsaid'''
|Iris
|1956 arís i 2006&gt;
|Iris iubhaile an Chumainn Ghaelaigh Ollscoil na Banraíona Béal Feriste
|
|
|-
|'''[[Feasta]]'''
|Iris
|1948-2023&gt;
|Iris Liteartha, Bunaithe ag CnG ag cur nua scríobhnóireacht chun cinn
|''Pádraigh Ó Fearghusa / Conchubhair Ó hAodha 2020''
|alt ar dheireadh [https://tuairisc.ie/deireadh-a-chur-leis-an-iris-feasta-tar-eis-75-bliain-de-dheasca-easpa-tacaiochta-on-stat/ Feasta] théis 75 bliain
|-
|'''Fé Bhrat Bhridhge'''
|Iris bhliantiúl
|1933&gt;?
|Uimhir a 5 1933. Iris bhliantiúil Scoil Bríghd Earlsfort Terrace BÁC 1.
|''Gavin Louise duffy''
|foilsithe ag An Bhrídeog -&gt;teideal 1-4
|-
|'''Féile na nGaedhael'''
|Irisean
|1922
|Ráitheachán CnaG London, Féile bhríghde, Bealtaine, Lúnasa, Samhain
|
|
|-
|'''Féilire na Gaedhilge'''
|almanag
|1904-11
|Saghas Alamang, le féilte agus ainmneacha craobhacha, dialann ⁊rl
|''Earnán De Siúnta''
|eisithe ag CnG
|-
|'''Fianna'''
|Sraith
|1922&gt;?
|The voice of young Ireland - Vol. I., no. 1, Tone commemoration number.
|
|Dublin woodprint works
|-
|'''Fír'''
|Iris
|1941-58
|Irisleabhar Chumann Éigse agus Seanchuis, Coláiste na hiolsgoile, Gaillimh
|
|
|-
|'''Fios Feasa /Splanc/Futa Fata /Gan Dabht'''
|Nuachtlitir
|?&lt;2002 -03&gt;?
|Nuachtlitir Choláiste An Phiarsaigh, Corcaigh
|
|Flúirse agus Súil Eile á gcló leis
|-
|'''Fliuch'''
|Iris
|2015/6&gt;2019
|Táir Iris - “An Chéad Phornó i nGaeilge'. Iris ghréasáin
Déanta ag scoláirí meáin as Béal Feirste BÁC Gaillimh
|
|dhá h-eagrán 1 - 2015/6 - 2 - 2019 Is féidir 'teacht' air anseo
https://https {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200625000000/https://https//udn.com/news/story/121424/4659358 |date=2020-06-25 }}://archive.org/details/@fliuch_mag]
|-
|'''Flúirse'''
|Iris
|&lt;?2008 -2011
|Iris Bhliantiúl/ Dé bhliantiúl Choláiste An Phiarsaigh, Corcaigh
|
|Foilsíonn siad Splanc, Fios Feasa, Suil Eile freisin
|-
|'''Flós Fómhair'''
|
|1?&lt;973-'78&gt;?
|An t-Oireachtas
|''Donnchadh Ó Súilleabháin''
|
|-
|'''[[Foinse]]'''
|Nuachtán
|1996 &gt;'09 -'15
|Nuachtán Sheachtainiúl – nuacht idir/náisiúnta
|''Breandán de Lap /''
''S T Ó Gairbhí go 2009''
|Stad an nuachtán i 2009, ansin ghlac an
Independent an teideal is d’fhoilsigh mar fhirlíona é gan na h-iriseoirí ceanna, cuireadh ar an idirlíon é i 2013 agus cuireadh deireadh leis i 2015.

tháinig Gaelscéal ina dhiadh.
|-
|'''Fuaim na Mara'''
|Irisleabhar
|1925&gt;?
|Irisleabhar Choláiste Mhic Phiarais, Gaillimh
|
|
|-
|'''Gaedhal Feriste'''
|
|197?&gt;?
|
|
|Luaite ag Eoghan Ó Néil in aggalamh Nuacht 24 “sna seachtóidí bhí Gaedhal Feriste”
|-
|'''Gaelachas (II)'''
|Iris
|
|Iris Nua aoise :Online magazine of Irish culture written entirely inthe Irish language.
|
|Níl an suíomh beo a thuilleadh
|-
|'''Gadelica'''
|Irisleabhar
|1912 -'13
|A journal of modern-Irish studies
|''Tomás Ó Rathaile''
|Iris chun cabhrú le fás na teanga sa tsaol nua
|-
|'''[[Gaelscéal]]'''
|Nuachtán
|2009 -'13
|Nuachtan Seachtainiúl
|''Ciarán Dúnbarra''
|Thánaig amach théis maoiniú Foinse a aistriú chucu
|-
|'''Gaelscoileanna'''
|Iris
|?&lt;2013&gt;
|Iris -an fheachtas
|
|
|-
|'''Gaelport.com'''
|Iris idirlín
|1995-'14&gt;
|Príomhshuíomh eolas na Gaeilge CnnaG
|
|
|-
|'''Gaeltacht'''
|nuahctán
|1973
|'Páipéar Nuaíochta' áitiúil as iarthuaisceart Dhún na nGall faoi chúrsaí reatha a foilsíodh ar bhonn coicíse sa bhliain 1973.  
|
|10 gcóip idir Feabhra agus Iúil 1973 http://www.bealoideasbeo.ie/gaeltacht
|-
|'''Gaeltacht 21'''
|iris idirlín
|2009- 2021&gt;
|Tháinig i ndiaidh an Cúl-éisteoir
|''Eoin Ó Riain''
|Is cosúil nár bhfuair Eoin Ó Riain coladh oíche
feadh na blianta i bhfiannaise stair na bpostálacha - aon am ó 3.30am go 6.45am agus é ag scríobh An Codú chomh maith.
|-
|'''Gáir an Chláir'''
|sraith
|2003&gt;?
|Nuachtlitir An Clár as Gaeilge
|
|
|-
|'''Gáire'''
|Iris
|1973&gt;?
|Iris Oideachais do rang a 1- 2
|''Seosamh Ó Muircheartaigh''
|(Folens)
|-
|'''Galvia'''
|Iris
|1954-74
|Irisleabhar Chumann Seandálaíochta is staire na Gaillimhe
|
|
|-
|'''Geamhar'''
|Iris
|&lt;?&lt;1956-&gt;?
|Iris chuallacht Mhuire gan Smál, Sráid Gardiner BÁC
|''Breandán Mac Giolla Choille''
|
|-
|'''Gealán'''
|Iris
|1976
|Irisleabhar teagaisc do dhaltaí
|''Seosamh Ó Muircheartaigh''
|(Folens)
|-
|'''Gealán na n-Óg'''
|Iris
|1990-91
|Irisleabhar teagaisc do dhaltaí óga
|''Seosamh Ó Muircheartaigh''
|(Folens)
|-
|'''Geasa'''
|Iris
|?&lt;90aidí&gt;?
|Iris an Chumainn Ghaelaigh Ollscoil na Ríona BF
|''Gearóid Ó Cearbhalláin''
|
|-
|'''Gearrbhaile'''
|Iris bhliantiúl
|1927&gt;?
|Ar n-a chur amach i gColáiste Seósaimh Naomhtha -Béal Átha na Sluagh
|''Eric Mac Fhinn''
|Bunaithe ag Eric Mac Fhinn
|-
|'''Giota'''
|Iris
|&lt;200?&gt;
|foilsithe ar shuíomh craiceáilte.com
|''Rónán Mac Aodha bhuí?''
|
|-
|'''Gliondar'''
|Iris
|
|Irisleabhar teagaisc do dhaltaí 7-9
|''Seosamh Ó Muircheartaigh''
|(Folens)
|-
|'''Glór'''
|Irish/Nuachtlitir
|2019&gt;
|Nuachtlitir Oifig Phleanáil Teanga Ghaoth Dobhair “Buanú agus neartú anghaeilge san Iarthuaisceart”
|
|
|-
|'''Glór ar Phár'''
|Iris
|1884-85
|Iris de chuid Glór na nGael
|
|
|-
|'''Glór Inse Bhán'''
|Iris
|?&lt;1972&gt;?
|Iris Theampall an Ghleanntáin, Co. Luimnigh - Coiste Ghlór an nGael na háite
|
|Bhí baint ag Micheál ó hAirnéide leis
|-
|'''Glór na Carcach'''
|Iris
|1918
|Iris lámhscríofa na bpriosúnaigh
|''Earnán De Blaghd''
|
|-
|'''Glór na Féile'''
|Bliainiris
|?&lt;1979&gt;?
|
|
|
|-
|'''Glór Na Ly'''
|sraith
|1911-12&gt;?
|Páipéar nochda a n-ay an ví
|''Shan Ó Cuív''
|
|-
|'''Glór Uladh'''
|Nuachtán
|?&lt;1950 – 1957&gt;?
|The Voice of the Republican North, Foilsithe ag Sinn Féin Bhéal Feirste
|''Jimmy steele''
|
|-
|'''Gluais'''
|Iris Míosúill
|
|
|
|
|-
|'''Gob An Chlub'''
|Nuachlitir
|2001 &gt;?
|Nuachtlitir Úr do bhaill an Chlub a bheidh réibhléiseach, reibiliúnach,ragairneach, Raibileiseach, Radacach agus fiú ráiméiseach.
|
|
|-
|'''Goitse'''
|Nuachtán
|2010 – 2014
|Nuacht míosúil as Iarthar Dhún na nGall
|''Danny Brown''
|
|-
|'''Greann'''
|Iris
|
|Clóite i nDroichead Átha (Drogheda atá scríofa i gCatalóg LNÉ)
|
|
|-
|'''Greann'''
|Iris
|
|Irislebhar teagaisc do dhaltaí 10-12
|
|
|-
|'''Greann'''
|
|
|Irish fun infact and fiction (Ní heol an ionann seo agus thuas)
|
|
|-
|'''Greannán'''
|
|?&lt; 1992 &gt;?
|luaite i ‘Laochra Léinn’ in éindi le Lá agus Mahogany Gaspipe
|
|
|-
|'''Greann na Gaeilge'''
|
|1901-1907
|Leabhairín Gaeilge le hAghaidh an tSluaigh
|''Éinrí Ua Muirgheasa''
|
|-
|'''Guth'''
|Nuachtlitir
|1965 – 67&gt;?
|Nuachtlitir Choiste Chathair Átha Cliath de Chonradh na Gaeilge 3d.
|
|Iml. 1, Uimh. 1, Samhain 1965.
|-
|'''Guth ⁊ Tuairim'''
|sraith
|1979 -1984
| colspan=&quot;2&quot; |[Dublin] Association of Principals and Vice-Principals of Community and Comprehensive Schools.
|[http://www.bealoideasbeo.ie/Guth_Tuairm Cartlann ar líne]
|-
|'''Guth An Ghárda'''
|Irisleabhar?
|?&lt;1924&gt;?
|
|
|Clóite ag Alex Thom, BÁC
Vol 1 Umh.10 -1924
|-
|'''Guth Ghoill'''
|Iris
|?&lt;2008-2020&gt;?
|Céim Aniar Teo. Áras Ros Goill, Na Dúnaibh, Tír Chonaill
|
|
|-
|'''Guth na Scannán'''
|sraith
|1956
|Journal of the Cork branch (Irish Film Society)
|
|
|-
|'''Húrascáil'''
|Iris
|1978?
|Scig-iris oifigiúil Sheachtain na Gaeilge
|''Gabriel Rosenstock?''
|Seans go mbeadh fhios ag Ciarán Ó Feinneadha
|-
|'''idirchéim'''
|Iris
|?&lt;2011-2021&gt;
|cleachtaí don idirbhiain i bhfoirm iris a clóitear 3 n-uaire sa bhliain
|
|Gael-Linn
|-
|'''Imleachán'''
|Iris
|?&lt;2008 &gt;?
|foilsithe ar shuíomh craiceáilte .com
|''Rónán Mac Aodha bhuí?''
|
|-
|'''IMRAM'''
|Iris
|2015&gt;
|Iris litríochta na Gaeilge
|''Liam Carson 7 Cathal Póirtéir''
|
|-
|'''iMúscraí'''
|Iris/Nuachtlitir – Cín Lín 
|2011-2012 
2012 &gt;
|Nuachtlitir chomharchumann forbartha Mhúscraí. 8 eagrán mar iris go 2012 is ó 2012 mar chín lín 
|''Conchubhair Ó Liatháin''
|http://issuu.com/imuscrai/docs/imuscrainua_4nua {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230304104124/https://issuu.com/imuscrai/docs/imuscrainua_4nua |date=2023-03-04 }}
|-
|'''In Ard An Tráthnóna Siar'''
|nuachlitir lín
|2012-'18&gt;
|r-Nuachtlitir Chorca Baiscinn, Bliantiúil gach Nollag
|''Seosamh Mac Ionrachtaigh''
|Iris nua na Gaeilge ó Choiste forbartha Gaeltachta Chontae an Chláir. http://www.gaelscoileanna.ie/news/school-stories/seoladh-na-hirisleabhar-nua-in-ard-an-thrathnona-siar-r-nuachtlitir-chorca-baiscinn/
|-
|'''Inis Fáil'''
|Irislebhar
|1923 -29
|Na Macaibh léighin i mBelmont, tig Lorcáin
|
|Lean mar Irisleabhar Lorcán Naomhtha'
|-
|'''Indiu / [[Inniu]]'''
|Nuachtán
|1943/84
|Glún na mBuaidhe – craobh na h-aiséirigh CnaG
|''Ciarán Ó Nualláin go 1979,''
''Tarlach Ó hUíd 1972-84''
|Míosagán go 1945, Seachtanán ina dhiadh sin
Tháinig Inniu agus Amárach le chéile chun 

Anois a bhunú i 1984
|-
|'''[[Innti]]'''
|Iris
|?&lt;1984&gt;?
|Irisleabhar filiíochta
|
|“Filíocht ba mhó ba chúram d’Innti - Al T.
|-
| '''Iorras Aithneach'''
|Irisleabhar
|1990 - 2026&gt;
|Sean-phictiúir, nua-phictiúir, scéalta, cur sios ar imeachtai agus eachtrai a tharla
|''Máirtín Ó Catháin'' (2021)
|Agallamh ar [https://www.rte.ie/radio/podcasts/22040206-leabhar-iorras-aithneach-2021/ RnaG] le Mháirtín Ó C 2021
Anois ar an idirlíon ó 2023?

Alt ar [https://peig.ie/en/2023/07/irisleabhair-a-bhfuil-sceal-pobal-gaeltachta-le-30-bliain-iontu-le-fail-ar-line/ PEIG] ins dtaca
|-
|'''Iris Chumann Seandálaíochta is Staire Chiarraí'''
|Iris
|
|Páipéar reachtmhaine dá theanga chum Gaedhilge do chur ar ahaidh.
|
|
|-
|'''Iris an Fháinne'''
|Iriseán
|1919-31&gt;?
|Gasra an Fháinne,
|''Piaras Béaslaí''
|
|-
|'''Iris an Phuist'''
|Iris
|1927
|
|
|
|-
|'''Iris Eoghanach'''
|
|2020 - 2021
|Iris Mhíosúil do ghaeil thír Eoghan, le fáil san Ulster  Herald,, Dungannon Herald, Strabane Chronicle 
|''Seán Mór''
|Ceithre scríobhnóir agus é ar fad déanta go deonach 
|-
|'''Iris Eoin'''
|Iris
|?&lt;1984-2021&gt;
|Iris bhliantiúl na ndaltaí as Coláiste Eoin agus Íosagáin BÁC
|Eagarthoirí éagsula chuile bhliain
|Bhíodh ainmneacha éagsúla orthu chuile bhliain 'An Cinsire',' Gliogar'
|-
|'''Iris Éigse'''
|
|1963-73
|Comhairle Náisiúnta Drámaíochta,
|
|Curtha i gcló ag Ó Siadhail
|-
|'''Iris Fhianna Fáil'''
|Iris
|1977-1993
|Fianna Fáil
|
|
|-
|'''Iris na hÉagsúlachta'''
|Iris
|2022
|leagan Gaeilge den Iris
Diversity Journal
|Barbara Nolan -  Ceann Ionadaíocht an Choimisiúin Eorpaigh in Éirinn
|Eisithe ar line ag an Aontas Eorpach
Scéalta faoin Aontas Eorpach, mar aon le scéalta faoin gcomhionannas agus faoin gcuimsiú in Éirinn
|-
|'''Iris na hOidhreachta'''
|Iris
|1989 -2002&gt;
|Teidil éagsúla chuile bhlian ag braith ar an téama
|''Pádraig Ó Fianachta''
|An Sagart a d'fhoilsigh
|-
|'''Iris na Tulaí'''
|Iris
|1993
|Gaillimh
|''Seán Breathnach''
|Bhí baint ag An tAthar Fiontán Ó Monacháin atá ina Easpag ar Chill Dá Lua ó 2016 anois.
|-
|'''Iris IarChonnacht'''
|Iris
|?&lt;1970&gt;?
|
|
|'''Deir Deasún Fennel (Pobal Bealtaine) go raibh Iris Iarchonnacht le teacht amach an lá a dtáinig sé amach''' Pobal 7 Samhail 1970'
|-
|'''Iris Oifigiúl an Aontas Eorpaigh'''
|leabhar? (LNÉ)
|
|
|
|
|-
|'''Iris Oifigiúil na gCineálacha Plandaí'''
|Irisleabhar
|1981
|Controller of Plant Breeders' Rights
|
|
|-
|'''Irisleabhar'''
|Irishleabhar
|???
|Irishleabhar Roinn Chosanta -Cosaint Shibhialta (civil defence bulletin)
|
|
|-
|'''Irisleabhar Chnuc Mhuire'''
|Irisleabhar
|
|Knock Shrine Annual
|
|
|-
|'''Irisleabhar Chorcaighe'''
|Irisleabhar
|
|
|
|
|-
|'''Irisleabhar Chumann na gCéimithe i gCorcaigh?'''
|Irisleabhar
| -1923???
|
|
|
|-
|'''Irisleabhar Comhaltas Cána'''
|Irisleabhar
|?&lt;1938&gt;?
|
|
|
|-
|'''Irisleabhar Lorcáin Naomhta'''
|sraith
|1922-25
|Mic Léighinn i mBelmont, Tig Lorcán BÁC
|
|'Inis Fáil' a bhí roimhe
|-
|'''Irisleabhar Muighe Nuadhad/Mhá Nuad'''
|Irisleabhar
|1897/9 -2021&gt;?
|Ollscoil Náisiúnta na hÉireann Má Nuad
|''Pádraig Ó Fianachta.'' 
''Eag. 2020 Tracey Ní Mhaonaigh''
|Meastar gur thosaigh sé i nGaeilge ach dátheangach le déanaí. Eag. 2020 i nGaeilge amháin
Baineann traidisiún fada le h''Irisleabhar Mhá Nuad'', traidisiún ar cuireadh tús leis in eagrán na bliana 1898–99 den ''Record of The League of St. Columba''. Cuallacht Cholm Cille, cumann na mac léinn, a bunaíodh sa bhliain 1898, a chuir an ''Record'' amach agus é de chuspóir acu oidhreacht liteartha, eaglasta, staire agus teanga na tíre a chur chun cinn. Sa bhliain 1907, foilsíodh faoi ainm nua é — ''[http://www.irisleabhar.ie/ Irisleabhar Muighe Nuadhat]'' — ainm atá beo i gcónaí.
|-
|'''Keltic Journal and Educator'''
|Irisleabhar
|1869 -1871
|Irisleabhar Gaedhilge do foillsigheadh i Manchuin
|''F/C Séamus Ó Rónáin''
|Canónach Ulick de Búca agus Tomás Ó Flannghaile (baile an Róba) ag scriobh ann.
|-
|'''Lá &gt; [[Lá Nua]]'''
|Nuachtán
|1984&gt;2007-2008
|An Cultúrlann Béal Feirste
|''Conchubhair Ó Liatháin / Eoin Ó Néill / Domhall Mac Giolla Chóill/ áine Mhic Gearailt / Caomhán Ó Scollaí - dearthóir/''
|Ghlac anderstown News seilbh air i 2007
Ach baineadh a mhaoiniú dóibh i 2008.
|-
|'''Lasair'''
|Iris bhliantiúl
|1980-83
|Taighde agus Macnamh [3 h-eagrán ar fad], Coiscéim
|''Pádraig Ó Snodaigh, Tomás Mac Síomóin''
|
|-
|'''Léachtaí An Fhóram Díospóireachta'''
|Tréimhseachán
|2011-'13&gt;
|Plé ar fhiúntas ath-shealbhú na Gaeilge mar leasa don
Stát is don tír
|''Breandán Mac Cormac, Peadar Kirby, Alan titley''
|
|-
|'''Léachtaí Cholm Cille'''
|Sraith
|1970 -'15&gt;?
|á chló ag 'An Sagart' i Maigh Nuad
|''Pádraig Ó Fiannachta''
|
|-
|'''Leadrán.com'''
|Iris idirlín
|2014&gt;
|“Tá neart suimiúl sa saol”, Nuacht, Spóirt, Teichneolaíocht, Ceol, Físeán
|
|Aidhmeanna: 3.Na rudaí ar siúl as Gaeilge
timpeall an ghreásán a chur chun cinn 5. Gach riail ghramadach a briseadh
|-
|'''Léann'''
|Iris
|2007
|Cumann Léann na Litríochta Béal Feriste
|
|
|-
|'''Léann Taighde'''
|Irislín
|2015&gt;
|Iris Léann i nGaeilge le measúnú léannta déanta ar chuile alt. Choláiste Phádraig
|
|Saor in aisce
|-
|'''Leas'''
|Iris
|1972-5&gt;?
|Idir 4-5 go neamhrialta- Páipéar Gaeilge Shinn Féin
Sráid Chaoimhín, Foilseacháin na Poblachta. BÁC
|''Dónal Ó Lubhlaigh, Diarmuid Ó Súileabháin, Lorcán Ó Treasaigh''
|
|-
|'''Leoithní Aniar'''
|Irisleabhar
|
|Irisleabhar Sgoil Mhuire Clochar na Trócaire, Béal Átha, An Fheardha
|
|Míosúil.
|-
|'''[[Éigse (iriseán)|Lia Fáil]]'''
|Iris
|1924-32
|Irisleabhar Gaedhilge Ollsgoile na hÉireann.
|''Dubhghlas De hÍde''
|Comhluċt Oideaċais na hÉireann
|-
|'''Liarlóg -Lucsamburg'''
|Irislín
|2014
|Irisleabhar idirlíon Mhíosúil faoin saol i Lucsamburg.
|''Seanán Ó Coistín as Cill Dara''
|
|-
|'''Lic an Teallaigh'''
|Iris
|1931
|An tAthair Eric Mac Fhinn
|''Eric Mac Fhinn''
|
|-
|'''Loch Léinn'''
|Irisleabhar
|1903-05
|Irisleabhar Míosúil as Cill Áirne
|
|
|-
|'''Lug'''
|Iris
|1972-?
|Iris nua liteartha le Tarlac de Blácam – Pobal 17 Iúil 1972
|Tarlac de Blácam + BrianMac Curtáin
|
|-
|'''Luimne'''
|Iris
|1999-2000?
|Colaiste Mhuire gan smál Luimneach (Mary I. College)
|''Cathaoir Ó Braonáin''
|
|-
|'''Macalla'''
|Irisleabhar
|1976-83&gt;?
|Irisleabhar Coláiste na hOllscoile Gaillimh 1976.
|
|
|-
|'''[[Mahogany Gaspipe]]'''
|Iris
|1980&gt;? 1998-'00
|Dírithe ar Dhaltaí Meánscoile
|''Séamus Ó Maitiú''
|Eisithe ag Bord na Gaeilge ansin Gael-linn
|-
|'''Malairt'''
|Iris
|1977&gt;78 (uimh2)&gt;?
|Iris An Chumann Ghaelach Ollscoil na Banríona
|''Tomás Mac Sheoin''
|
|-
|'''Meitheal'''
|Iris
|1970-&gt;?
|Iris Nua ó Chléirscoil Mhá Nuad
|
|(iris Champaí Cholmcille) agus smaointí
doimhne ann faoi fhadhbanna na nGaeltachtaí Éagsúla.' Pobal 4 Meitheamh 1970
|-
|'''[[Meon Eile]]'''
|Iris Idirlíon
|2014&gt;2021&gt;
|
|
|
|-
|'''Mionlach'''
|Iris
|2015&gt;2017&gt;
|Cúrsaí reatha,polaitíocht, nuacht idirnáisiúnta, amhráin,
Fillíocht 7 tuilleadh
|''foilsithe ag Misneach na Gaillimhe in Ollscoil na Gaillimhe''
|Grúpa clé-eiteach a dhéananns an nasc idir an ghéarchéim teanga agus an ghéarchéim eacnamaíochta
|-
|'''Míosachán na gClódóirí'''
|Sraith
|
|Dublin, I.G.S.
|
|
|-
|'''Misneach'''
|Iris
|1919-22
|Irish Chonradh na Gaeilge
|
|Teideal úr ar 'Fáinne an Lae'
|-
|'''Misneach'''
|Nuachtán
|1971-75&gt;?
|Iris Ghluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta
(Corca Dhuibhne)
|''Breandán Mac Gearailt''
|Lean Fastaoim agus Nuacht Dhuibhneach ina dhiaidh ach dar le Breandán Mac Gearilt tháinig Misneach thar nais ar feadh seal.
|-
|'''Molua'''
|sraith/serial
|?&lt;1934-59
|Irisleabhar Cuallachta Griogóir, N. Organ of the Association of St. Gregory
|
|
|-
|'''Muintir Acla'''
|Iris
|1995-1998&gt;?
|Irisleabhar Coláiste na hOllscoile Gaillimh 1976.
|
|
|-
|'''Ná Bac Leis'''
|Nuachtán
|1915
|In aghaidh an Rialtas agus an Chogadh Mhór (18 ar fad)
|''Seán Mac Giollarnáth''
|
|-
|'''Nasc'''
|iriseán
|1996
|Nuachtlitir an tionscnaimh bainistíochta straitéisí.
|
|Roinn an Taoisigh
|-
|'''Nasc'''
|Iriseán
|1991&gt;
|Iris Oifigiúl 'Ógras'
|
|
|-
|'''Nasc'''
|Iris
|1966-79&gt;?
|Irish chonradh na nÓg
|
|
|-
|Newsletter
|Iris
|2024&gt;
|Irish jesuits international
Leagan Gaeilge  Dé-bhliantúil
|John Guiney
|Foilsíodh an chéad cheann mar  Imleabhair 40 Earrach 2024
|-
|'''[[Nós (iris)|Nós]]'''
|Iris
|2008-2021&gt;
|Iris do dhéagóiri agus ógfhasta
|''Tomaí Ó Conghille / Máiréad Ní Thuthaigh, Maitiú Ó Coimín''
|thosaigh mar iriseáin ghréasáin ansin maoiníodh le cur i gcló
|-
| '''[https://www.ucd.ie/icsf/en/studenthub/nua-aois/ Nua Aois]'''
|Iris
|1971-2015&gt;?
|Cumann Liteartha UCD
Iris Ollscoil Bhaile Átha Cliath, Litríocht acadúlach agus tuaraimí
|''Emma Ní Nualláin (2010-12)''
|
|-
|'''Nuacht'''
|Nuachtán
|?&lt;2011&gt;?
|Eagrán speisialta do Sheachtain na Gaeilge
Coiste An Chumainn Ghaelaigh UCD
|''Cormac Breathnach,Lisa Nic an Bhreitheamh,Eoin Ó Cróinín''
|
|-
|'''Nuacht Átha Cliath'''
|Iris
|2013-&gt;'15
|Arna eisiúint ag Connolly Books. Eagrán 1 Fomhair 2013
Saor in aisce
|''Cris Ní Choistealbha,''
''Cormac Breathnach,'' ''Eoin Ó Cróinín,'' ''Eoghan Ó Murchadha''
|
|-
|'''Nuacht Baile na nGall'''
|Leathanach FB
|2014&gt;
|
|''Duine le Raidió na Gaeltachta''
|Fós le haon Nuacht a chuir in airde agus mí-litrithe
gan 'H' tar éis an B.
|-
|'''Nuacht Chorca Dhuibhne'''
|sraith/serial
|1972 -81
|Comharchumann Forbartha Chorca Dhuibhne – clóite i Luimneach
|
|An-leagan amach, an-slachtmhar...
Clóite i Luimneach cén fáth' -Pobal 20 Márta 1973
|-
|'''[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/04/nuacht-feirste-sf-1986-6.pdf Nuacht Feirste]'''
|Nuachtán
|?&lt;1986 - 1987 &gt;?
|Seachtanán
|
|&quot;Uimh a 6, 1ú Márta 1986,  10p&quot; &quot;Uimh a 7,81ú Márta 1986,  10p&quot; -  Ui[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/07/nuacht-feirste-16-january-1987.pdf mh 49 16 Eanáir 10p.] 
|-
|'''Nuacht Ghaeltarra'''
|Iris
|?&lt;1971&gt;?
|Na Forbacha Gaeltarra Éireann
|
|
|-
|'''Nuacht Mhall'''
|clos iris
|2020 -2021&gt;
|Príomhscéalta na seachtaine léite go mall d’fhoghlaimeoirí
CnaG Lúndain atá á ndéanamh.
|
|https://anchor.fm/cnag-ldn
|-
|'''Nuacht UCG'''
|Sraith
|
|
|
|
|-
|'''[[Nuacht24.com|Nuacht 24.com]]'''
|Suíomh Nuachta
|2014
|G ní F: “ Cad é an gaol idir Nuacht 24 agus Nuacht24.com
EÓN: “comhfhiontar é idir Nuacht 24, an comhlacht Rua Media agus Fusion Broadcast Teo.
|
|
|-
|'''[[Nuacht24|Nuacht 24]] / An Druma Mór.com'''
|Nuachtán
|2009 – 2010 9/5/2010
|Iomaí foinse nuachta Gaeilge ar an idirlíon,
Cínlae-lín ina measc
|''Eoghan Ó Néill''
|Bhíodh ghréasáin (An Droma Mhór.blogspot.com)
Agus eagráin á gcló go 2010, ansin leanadh faoin ainm Nuacht24.com
|-
|'''Nuacht1.com'''
|Ilnuachtaire / Lithreán
Nuachta Gaeilge
|?&lt;2012-'15&gt;
|Coiste BÁC de CnG
Nascanna go Gach alt as Beo, Foinse, gaelport, Gaelscéal, Meon eiel,Nuacht 24, Nuacht RTÉ Treibh (IT), Tuairisc, Podchraoltaí, blaganna. Athnuaithe gach lá. RnG, RnaL, RF, RrR, TG4, Pod Chrl.
|
|
|-
|'''Nuaidheacht'''
|Nuachtlitir
|1982-2000
|Nuachtlitir Conradh na Gaeilge, Washington
|
|
|-
|'''NUACHTLITREACHA + Tuarascálacha bhliantiúla'''
|
|
|''Eisíonn beagnach chuile ranna agus fo-ranna rialtas tuarascáil bhliantiúl i nGaeilge freisin eisíonn na heagraisí Gaeilge agus na Gaelscoileanna nuachtlitreacha seachtainiúla nó míosúla ar an t-idirlíon agus ar phár. Freisin bíonn leabhráin ann dos na drámaí agus na sacraimintí eaglasta. Seo thíos roinnt des an naucht litreacha a bhíodh is a bhítear dá n-eisiúint.''
|
|
|-
|'''Nuachtlitir'''
|Iris
|?&lt; 1991&gt;?
|An Chomhchoiste Réamhscoilíochta Teo.
|
|maoinithe ag Údarás na Gaeilge agus an Chrannchur Náisiúnta
|-
|'''Nuachtlitir an Leitriúich'''
|
|?&lt;1974&gt;?
|
|
|Eisithe ón nuaGhaeltacht (ó thaobh aitheantas de)
An Chlocháin' – pobal 24 Beal 1974
|-
|'''Nuachtlitir Chonradh na Gaeilge'''
|Iris mhíosúil
|1965&gt;'17&gt;
|Eolas ó na cúigí agus thar lear
|''Julian de Spáinn (ó 2011)''
|
|-
|'''Nuachtlitir Comhlathchas Náisiúnta Drrámaíochta'''
|Iris bhliantúil
|?&lt;2011-&gt;?
|Nuachtlitir ar fhéile náisiúnta drámaíochta Gaeilge
|
|eisithe ag an comhlachas Náisiúnta Drámaíochta, Camas, conemara
|-
|'''Nuachtlitir Chumainn Chultúrtha Mhic Reachtain'''
|
|198?-9? &gt;?
|
|
|
|-
|'''Nuachtlitir Drámaíochta'''
|ráitheachán
|?&lt;2009-'14
|Comhalachas Náisiúnta Drámaíochta na hÉireann
|
|
|-
|'''Nuachtlitir Ghael Bhéal Feirste'''
|Nuachtlitir
|1969-9? &gt;?
|
|
|
|-
|'''Nuachtlitir Ghaelchultúir'''
|Nuachtlitir
|2010-2021&gt;
|Nuachtlitir chun daoine a chuir ar an eolas faoina seirbhísí a bhionn á gcur ar fáil acu.
|
|
|-
|'''Nuacht Litir'''
|sraith
|1997
|An Spidéal, Ros a Mhíl, Na Mionna
|
|
|-
|'''Nuacht Litir Páirtíocht Ghaeltacht Thír Chonaill MFG-teo'''
|Iris
|1997-98
|&quot;Cur síos ar thograí sna Gaeltachtaí a fuair tacaíocht
LEADER ó Mheitheal Forbartha na Gaeltachta”
|
|
|-
|'''Nuachtlitir Ealaíon Na Gaeltachta'''
|Iris Gréasáin
|
|Ealaíon.ie
|
|Údarás na Gael
|-
|'''Nuachtlitir na Gaeilge'''
|Iriseán
|2000
|Cambridge Irish Language Group
|
|
|-
|'''Nuachtlitir Óige Ghaoth Dobhair'''
|Iris shechtainiúil
|?&lt;1985 – 1987&gt;?
|foilsithe is dáilte ag a gClub Óige i nGaoth Dobhair
|
|
|-
|'''Nuachtlitir Teaghlaigh'''
|Iris mhíosuil
|2015-2021&gt;
|altanna, áiseanna do thuistí agus páistí, greanáin, faigh na focail agus mar sin de á n-éisiúnt ag Glór na nGael
|Marcas Mac Ruairí
|
|-
|'''[[Oghma (iris)|Oghma]]'''
|Iriseán
|1989-98
|irisleabhar litríochta
|''Antain Mag Samhráin, Micheál Ó Cearúil, Seosamh Ó Murchú:''
|''tháinig Aimsear Óg ina dhiadh''
|-
|'''Oideas'''
|Iris
|?&lt;-1968-'14
|Iris na roinne oideachais
|
|
|-
|'''Óige'''
|Iris
|1923
|Irisleabhar do leanbhaibh scoile
|
|Foisitheoir :Guy
|-
|'''Ollscoil'''
|Iris
|1992-93&gt;?
|Ráitheacháin bunaithe ag Coiste Comórtha an Athar Mícheál Ó hIcí – 6 mhí a leann
|''Tomás Ó Monacháiin /Pádraigh Mac Giolla Rí (Fionbarra Ó Brollacháin) feallbhuile na húdarás ar Údarás sa Ghaeltacht''
|
|-
|'''Ó Thuaidh'''
|sraith
|1993 -94
|An Daingean, Co. Chiarraí
|
|
|-
|'''P agus T'''
|Iris
|
|Iris Oifige an Phoist
|
|Roinn Post &amp; Telegrafa BÁC
|-
|'''[[PEIG.ie|PEIG]]'''
|Iris Ghréasáin
|2015 – 2021&gt;
|Pobal, Eolas, Ilmheáin, Gaeilge. CnG BÁC
|
|tógáil ar an méid a rinne Gaelport, 'As na Nuachtán'
|-
|'''[[Iris an Phléaráca|Pléarácha]]'''
|Iris bhliantúil
|1991 &gt; 2014&gt;?
|Iris ina féile ina raibh clár na féile, cur síos ar na míreanna
agus altanna ar ghnéithe éagsúla.
|''coiste eagarthóireachta, Phléarácha Chonamara''
|http://www.cartlann.ie/exhibits/show/cartlann-an-phlearaca
|-
|'''Pobal'''
|Iris
|1970&gt;?
|Curtha in eagar ag Mícheál Ó Bréartúin, Pádraig Ó Snodaigh
|''Mícheál Ó Breatúin Pádraig Ó Snodaigh''
|Pobal Teo. An Charraig Dubh
|-
|'''Pobal'''
|Iris
|
|Seanchas agus scéilíní do Ghaedhil óga na hÉireann.
|
|Comhlacht Oideachais na hÉirean
|-
|'''Pop Nuacht'''
|Iris Idirlíon
|2011-12
|Seirbhís nuachta Gaeilge ar dhomhan Phopceoil an Bhéarla
|
|Raidió Rí Rá
|-
|'''Pléarácha'''
|Nuachtán
|1981&gt;?
|Nuachtán neamhspleách Gaeilge.
|
|Clóite i mBéal Feirste, neamhspleách ar dtús, ach mar fhorlíonadh leis an Andersonstown News ar ball.
|-
|'''Preas an Phobail'''
|Nuachtán
|?&lt;1981&gt;?
|Nuachtán neamhspleách Gaeilge.
|
|Clóite i mBéal Feirste
|-
|'''Raithneach'''
|Iris
|1980
|Iris Chuman Gaelach Ollscoil Nua Uladh
|
|
|-
|'''Rí Rá'''
|Greanán
|2013&gt;?
|Iris de mear-dhearáin ildaite
|
|Foilsithe ag Coimicí Gael
|-
|'''Rosc'''
|Irisleabhar
|1951-1985&gt;?
|Irisleabhar CnG Dáil na Mumhan
|
|Coicíseachán - Iris dhátheangach CNG darb ainm Rosc ní h-eol an ionann an dá cheann
|-
|'''Rosc Dubh'''
|Comic/meardhearán &lt;197? &gt;
|
|Meardhearán chun cuidiú le airgead a thiomsú do malairt
|''Liam de Frinse''
|
|-
|'''Rosc Ros Muc'''
|sraith
|
|
|
|Foilsithe ag Leon Ó Mórcháin
|-
|'''Sa Ghaeltacht'''
|nuahctán
|1979 - 1980&gt;?
|'Iris Oifigiúil Údarás na Gaeltachta' - míosúil
le nuacht ó na ceantreacha Gaeltachta.
|
|3 chóip le breathnú orthu ar an suíomh seo
http://www.bealoideasbeo.ie/index.php/Sa%20Ghaeltacht
|-
|'''Samhlaíocht Aniar'''
|Irisleabhar
|1995-97
|Foilsithe i dTrá Lí
|''Pádraig Mac Fhearghusa''
|
|-
|'''Saoirse'''
|Iris
|1970&gt;1990
|ó Ghluaiseacht na Poblachta Plás Gardnar
|Pádraig Ó Cnochúir
|' Ní Fhacamar Fastaoim, An Lámh Dhearg ná Saoirse le fada an lá an beo marbh iad mar irisí? - Pobal 17 Iúli 1972.
[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/07/saoirse-february-1990.pdf Uimhir 9 Feabhra 1990 Luach 70p]
|-
|'''Saoirse'''
|Iriseán
|1998
|Foilsithe ag Roinn Chultúr Sinn Féin Béal Feriste
(The local newsletter by the jackie Griffith Cumann Provisional Sinn Féin)
|
|
|-
|'''[[Saol (Nuachtán)|Saol]] &gt; Saol.ie'''
|Nuachtlitir
|1974-'11-'14&gt;?
|Nuachtlitir mhíosúil do phobal na Gaeilge FnaG
|''Colm Ó Tórna''
|Cuireadh dtín idirlíon ansin baineadh a mhaoiniú
|-
|'''Scathán (An?)'''
|Iris
|1950 -2006&gt;?
|Iris an Chumainn Ghaeligh (Ollscoil na Banríona BF) cultúr, oideachais, litríocht, na coláistí samhraidh.....
|
|
|-
|'''Scathán'''
|Iris bliantiúl
|?&lt;2017
|Iris Roinn Na Gaeilge Coláiste Phádraig Drom Condrach
|
|
|-
|'''Scáthlán'''
|Iris
|1980 - 2016&gt;?
|Iris Chumann Staire agus Seanchais Ghaoth Dobhair
|''Seán Ó Gallchóir agus Seán Mac Niallais ([http://www.bealoideasbeo.ie/sites/default/files/2018-12/Scáthlán1_1980_OCR_0.pdf Scáthlán a h1])''
|Comhar Chumann Forbartha Ghaoth Dobhairhttp://www.bealoideasbeo.ie/sites/default/files/2019-01/Scáthlán%203%20-%201986%20-%20OCR2019.pdf
|-
|'''[[Scéal (nuachtán)|*Scéal]]'''
|Nuachtán
|2025-26
|Nuachtán seachtainiúil Gaeilge
|[[Éanna Ó Caollaí]]
|Céad eagrán 15/04/2025. 16 lch an eagrán. Leagan clóite amháin. Ar fáil in éineacht le ''[[The Irish Times]]'' agus an ''[[Irish Examiner]]''.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
|-
|'''Scéala Aduaidh'''
|nuachtlitir
|1988-89?
|i gcló i mBéal Feriste
|
|
|-
|'''Scéal Úr'''
|Nuachtán
|1966
|Tablóid Ghaeltacht Bhéal Feriste
|
|Thosaigh is chríochnaigh sa bhliain chéanna.
|-
|'''Sciath con gCulainn'''
|Iris lámhscríofa
|1899
|Iris tiolcatha chun leas Ghluaiseacht na Gaeilge, Béal Feirste
|
|
|-
|'''Scoth Smaointe'''
|sraith
|1977-86 -2016&gt;?
|Cumann Gaelach Coláiste Mhuire gan Smál Luimneach
|
|
|-
|'''Scríobh'''
|Irisleabhar
|1974-84&gt;?
|An Clóchur
|
|“Díolaim shubstaintiúil éagsúil ar chuma Bliainiris ba ea Scríobh” -Al. T
|-
|'''Scríbhneoirí Cois Teorann 1&gt;5'''
|sraith
|2015 &gt;'19&gt;
|Coiscéim
|''Prin Ó Duigneáin/Seosamh Mac Muirí''
|Meascra saothar pinn ó Liatroim
|-
|'''Sgéal Nua Na Gaillinhe'''
|
|1922-25
|National Publications
|
|
|-
|'''7 na Seachtaine'''
|Iris
|&lt;?2014
|Iris Sheachtainiúl a bhí ar fáil ar Gaelport.com
|
|Comhdháil Náisiúnta na Gaeilge
|-
|'''*[[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]]'''
|Nuachtán
|2013- 2021
|Seachtanán nó forlíne sheachtainiúil de chuid an ''[[Irish Independent]]''
|
|Lean seo i ndiaidh a leagan siúd de Foinse
|-
|'''*Seachtain Óg'''
|Nuachtán
|?&lt;2014- 2021&gt;?
|Forlíonadh seachtainiúil (de chuid 'Seachtain') Gaeilge do dhaltaí bunscoile
|
|''féach''
|-
|'''Seanchas (ó) Chairbre'''
|sraith
|1982-93
|Foilsithe i Sciobairín, Corcaigh
|
|
|-
|'''*[https://www.tii.ie/ga/technical-services/archaeology/seanda-ezine/ Seanda]'''
|Irisleabhar
|2006- 2013
2014 -'26&gt;
|Iris seandálaíochta an  ÚBN (NRA). Ar líne ó 2014 
|Michael Stanley 
|Bonneagar Iompair Éireann ainm an údaráis ó bhí 2015 ann.
Aistriúchán are you an iris den ainm céanna atá san iris seo.
|-
|'''Seraphica'''
|Irisleabhar
|?&lt;1946-48&gt;?
|Bliainiris dá Fhoilsiú ag na Frainsiasaí Óga.
|
|Coláiste San Antoine i Lobháin; Coláiste San Isidhóir sa Róimh ; Coláiste San Antoine i nGaillimh. Franciscan students' annual.
|-
|'''Sonas'''
|Greannán
|
|Iris oideachais do rang a h1 agus a 2
|
|Folens
|-
|'''SOS'''
|Nuactán Scoile
|1987-1988
|Nuachtán sheachtainiúil Choláiste Eoin ⁊ Íosagáin
|
|
|-
|'''*Splanc'''
|Iris
|2015 – 2021&gt;
|Iris ranga don idirlbhliain
|''Gaelinn le cabhair ó COGG''
|Tá suíomh ghréasáin le leagan digiteach agus obair bhreise.
Féach freisin Dréinre, ⁊ Staighre

[https://www.gael-linn.ie/ga/teaching-learning/splanc/113-2/ suíomh]
|-
|'''Splunc'''
|Iris
|2008 -'14&gt;
|Iris/ Meardhearán (comic) dé-bhliantiúl Comhluadar
|''aistriúchán ar isir Boer Da an Bhreatain Bhig''
|eisithe ag comhluadar
|-
|'''Spreac'''
|Nuachtlitir
|&lt;?2008&gt;?
|Nuachtlitir Chomhlucht forbartha An Spidéil Teoranta
|
|
|-
|'''*Staighre'''
|Iris
|1994-2021&gt;
|Cleachtaí d'ardleibhéal an teastas sóisear i bhfoirm iris a clóitear 6 n-uaire sa bhliain
|
|[[Gael Linn]]
[https://www.gael-linn.ie/ga/teaching-learning/staighre/113-1/ suíomh]
|-
|'''Stáitse'''
|Iris
|1991 -2005
|Iris na Drámaíochta Gaeilge An Comhlahas Náisiúnta Drámaíochta
|
|
|-
|'''Studia Hibernica'''
|Iris
|1961&gt;
|Iris Stair na Gaeilge ⁊rl
|
|Coláiste Oilliúna Naomh Pádraig
|-
|'''Súil Eile'''
|Iris
|?2001&lt;2016
|Iris Scoil Choláiste An Phiarsaigh, Corcaigh
|
|leanann seo Flúirse
|-
|'''Sult'''
|Iris
|?&lt;2007-2015&gt;
|Iris bhliantiúl d'imeachtaí SnG ar fud na tíre
|
|Bhí ar fáil sa Daily Star go dtí 2013 - Daily Irish Mail i 2014
|-
|'''Sult'''
|Iris
|&lt;?1969?&gt;
|Doire
|
|
|-
|'''Tairseach'''
|Iris
|2003&gt;2014
|Iris Bhliantiúil cúrsa iriseoireachta ITÁC
|
|[Eagrán a 2 - 2008]
|-
|'''Taighde agus Teagasc'''
|Iris
|2001 – 2008&gt;?
|Iris Bhliantiúil Ollscoil na banraíonna Beal Fesiete
|
|https://bill.celt.dias.ie/vol4/displayObject.php?TreeID=7612
|-
|'''Teagasc na Gaeilge'''
|Iris
|1981-2010
|Iris Comhair na Múinteoirí Gaeilge (chríochnaigh le uimhir a 9 2010)
|
|
|-
|'''Teagmháil'''
|Iris Ghréasáin
|???
|Ceann des na céad Iris ghréasáin. Pléadh ealaíon
na cumarsáide agus eolaíocht na ríomhaireachta, Sholáthair foclóir ríomhaireachta
|
|I nGaeilge den chuid is mó
|-
|'''Teangadóir'''
|Iris
|?&lt;1953-60&gt;?
|Béal Feirste
|
|D'fhoilsigh Breandán Mac Aodha a chuid dánta ann
|-
|'''Tír na n-Óg'''
|Greanán
|1946-1979
|''Na Bráithre Críostaí''
|
|Bhíodh sé ar fáil in eindí le 'Our Boys' tháinig sé sna sála ar an Gadhael Óg
|-
|'''Tradrai'''
|Iris
|
|Iris Club na nÓg Cora Chaitlín, CLG Newmarket-on-Fergus,
|
|
|-
|'''Tuairisc'''
|Nuachtlitir
|?&lt;1970-'76
|Gluaiseacht Chearta Sibhialta na Gaeltachta. Indreabhán, 5p
|
|'Bhí marna ag an gcruinniú inar toghadh coiste eagarthóireachta Thuairisc...' -Pobal 7 Samhain 1970. 'Ach tháinig cúpla irisí nua ar an saol le tamall agus chonaiceamar uimhir amháin de Tuairisc ina chrot nua – go maire sé – Pobal 17 iúil 1972
|-
|'''Tuairisceoir'''
|Nuachtán
|2013-'15&gt;
|Nuachtán Ghréasán a chlúdaíonn réimse leathan de Nuacht.
|
|
|-
|'''*[[Tuairisc.ie]]'''
|Nuachtán
|2014 - 2021
|Nuachtán Ghaeilge úr ar an idirlíon a maoiniú ag Foras na Gaeilge
|
|
|-
|'''Tuarascáil an Uachtaráin'''
|Irisleabhar
|
|“ 4 ag tógáil Ollscoil Dlúth-thaighde den chéad scoth”
Foilseachán taighde UCD
|
|
|-
|'''Tuarascáil Bhliantúil DKIT'''
|Irisleabhar
|2008
|Institúid teineolaíochta Dhún Dealagan
|
|https://www.dkit.ie/system/files/0809_Irish_Annual_Report_0.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171129005712/https://www.dkit.ie/system/files/0809_Irish_Annual_Report_0.pdf |date=2017-11-29 }}
|-
|'''Tuarascáil Bhliantúil Teagasc'''
|Irisleabhar
|2007
|
|
|
|-
|'''Tuathal'''
|Iris
|2010-2013
|Iris Ghaeilge le Coláiste na Tríonóide- eagrán Nollag
I 2011, seans gur iris séasúrach é
|
|http://issuu.com/tuathal/docs/tuathal2.2012
|-
|'''Tús a’ Phota'''
|Iris
|1930
|Aguisín do Gearrbhaile' de thorradh na Laethannta Saoire)
|''Eric Mac Fhinn''
|Chló sé lena airgead féin é.
|-
|'''Ulaidh ag Aiseirighe'''
|Irisleabhar
|????
|Foilsithe ag Resurgent Ulster, Béal Feirste
|
|
|}

=== Gaeilge ⁊ Béarla ===
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width: 100%;&quot;
|+ Gaeilge ⁊ Béarla
! scope=col | Teideal
! scope=col | Nuachtán / Iris
! scope=col | Blianta
! scope=col | Buneolas
! scope=col style=&quot;max-width:80em;&quot; | Eagarthóir
! scope=col style=&quot;max-width:80em;&quot; | Breis eolas / Nasc
|-
|'''Ainm'''
|Iris
|1989-2018
|Iris ar logainmneacha -Bulletin of Ulster Placenames Soc.
|''Leon Ó Móracháin a bhunaigh''
|
|-
|'''An Aisling'''
|Iris
|1985 -1991?&gt;
|A journal of tradional studies.
|''Micheál Ó hAllmhuráin''
|Comhaltas CÉ Chiarraí Baile Thadhg
|-
|'''An Crann'''
|Iris
|1908-24&gt;?
|
|''Séamus de Craig''
|Foilsithe leis An Stoc (1917-1920, 1923-1931) Cf. R. de Hae, Clár-Litridheacht na Nua-Ghaedhilge.
|-
|'''An Choinneal'''
|Iris dé bhliaintiúil
|1959-2021&gt;
|Parish publication, Louisburgh. Longest parish bulletinin Ireland
|''Leon Ó Mórcháin a bhunaigh''
|Iris pharóiste Chluain Cearbán, Maigh Eo -'provide an insight into life in Kilgeever parish'.
|-
|'''An Chraobh-Ruadh'''
|sraith
|1895-1913&gt;?
|Seachtanán CnG
|
|irisleabhar Chonnartha na Gaedhilge ghá chur amach ag muinntir na h-Ard-Sgoile Ultaighe, Béal Feirsde
|-
|'''[[An Claidheamh Soluis]]'''
|Nuachtán
|1899&gt;1917 / 1930-32
|CnG Bhéal Feriste / Árd-sgoil Ultach
|''Eoin Mac Néill -&gt;01 Pádraig Mac Piaras 03- 09''
|''Athraíodh an ainm go Fáinne an Lae ar feadh tréimhse agus ansin go Misneach arais go Fáinne an Lae agus thar nais dtín chéad ainm.''
|-
|'''[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/08/an-claoimh-solais-september-1983.pdf An Claoímh Solais]'''
|nuachtán
|1983&gt;?
|Nuachtán Chumann BÁC 6 &amp; 8
|Cathal Hughes &amp; Martin Forsythe
|
|-
|'''An Connachtach / The Connachtman'''
|Iris
|1907-1908
|a bilingual journal devoted to the national revival. Áth Luain
|''Seán Mac Giollarnáith''
|''Níor mhair ach tamall gairid''
|-
|'''An Doras'''
|Nuachtán/mórbhilleog
|1996-1998
|Iris Mheirceánach faoin gCultur Gaelach 
|
|Níl rian de ann ach i liosta ar www.3.smo.uhi.ac.uk
|-
|'''An Droichead – ''the bridge'''''
|
|1985-89
|An Irish magazine from New York / A bilingual journal from Ireland
|
|Is cosúil go raibh dhá iris nó an ceann céanna faoin teideal céanna á dháiledh in oirthear Mheirceá
|-
|'''An Duibhneach'''
|
|?&lt;1971&gt;?
|Cumann Cearta sibhialta na Gaeltachta
|Breandán Mac Gearailt
|Tar éis do Breandán Mac Gearailt éirigh as bheith ina eagarthóir ar Misneach bhunaigh sé seo.
|-
|'''An Féinics'''
|
|?&lt;1968-73&gt;?
|Comhairle na gCumann Gaeilge, Cumann na Gaeilge Nua Eabhrach
|Seán MacPotait  
Eag. Cúnta: Deasún Breathnach
|
|-
|'''An Fhearsaid'''
|nuachtlitir
|?&lt;1995&gt;?
|
|
|
|-
|'''An Fhuinneog Ghaelach'''
|Irirsán Ráithiúl
|2002-2021&gt;
|Nuachtlitir Cumann Gaeilge na hAstráile Teo.
|
|
|-
|'''An Focal'''
|
|
|Nuachtán Ollscoil Luimnigh. Roinnt colúin Ghaeilge ann
|
|
|-
|'''[[An Gaodhal]]'''
|Iriseán
|1881-1904&gt;
|Leabhar-aithris Míosamhal (Brooklyn, New York :
Nolan Bros. Steam Print, December, 1881.)
|''Micheál Ó Lócháin''
|tabhartha chum an teanga ghaedhilge a chosnadh agus a shaorthughadh agus chum féin-riaghla Chinidh na hÉireann
|-
|'''An Glór Poblachtach'''
|Irisleabhar
|2010
|Iris úr Shinn Féin  (le bheith ráithiúl)
|
|(bhí 500 síntús á lorg acu le go leanfadh siad leis)
|-
|'''An Leabharlann'''
|sraith
|1905-1909
|Irisleabhar cumann na Leabharlann
|
|
|-
|'''An Long / War Sheet'''
|Irisleabhar
|1922
|Warsheet No 1, foilsithe ag (IRA, BÁC)
|
|
|-
|'''An Múinteoir Náisiúnta'''
|
|?&lt;1960-64&gt;?
|Tír Teanga Ceol
|
|
|-
|'''An Náisiún / The Nation'''
|Páipéar
|1952
|
|
|
|-
|'''An Nuaidheacht'''
|sraith
|1980-'02&gt;?
|Newsletter of Conradh na Gaedhilge Washington
|
|
|-
|'''An Óige'''
|sraith
|1930&gt;?
|A bright bi-lingual monthly
|''Pádraig Ó Bróithe''
|Bunaithe ag an Eagarthóir
|-
|'''An Phoblacht/ Republican News'''
|Nuachtán
|
|Nuacht le dearcadh poblactánach
|
|
|-
|'''An Píobaire'''
|Iriseáinín
|1969-78 -'14
|Na Píobairí Uileann i mBÁC a d'eisigh
|
|Ó 1999&gt;14 i mBéarla
|-
|'''An Ráitheacháin'''
|
|1936&gt;?
|The Gaelic Quarterly Review,: Iris de chuifd an cumann lúthchleas Gael
|
|http://www.limerickcity.ie/media/1937%2003%20No%204.pdf{{Dead link|date=Márta 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|-
|'''An Ridire'''
|
|?&lt;1974&gt;?
|Ceoltóirí an Daingean
|
|
|-
|'''An Saol Gaelach'''
|Iris
|?&lt;1919&gt;?
|Alt ar Thomas Mac Partland ann ar an 25 Eanáir 1919
|
|
|-
|'''An Sgiath – The Shield'''
|Sraith
|1907
|
|
|
|-
|'''An Smaointeóir / The thinker'''
|Irisleabhar
|1919 -1920_&gt;?
|Irisleabhar Oifigeamhail Connradh Na Gaeilge de'n Státa Nuaig Eabhraic
|
|Irisleabhar Ráithiúil
|-
|'''An t-Eagrán'''
|
|
|Nuachtán mhicléinn DIT i mBéarla ach Colúin Ghaeilge ann
|
|
|-
|'''An Teanga Bhinn'''
|nuachtlitir
|?&lt;1996&gt;?
|Eisithe ag An Cumann Gaelach 7 Glór na nGael, Port a Dúinín
|
|
|-
|'''An tOibrí Imdhála: The Distributive Worker'''
|
|1957&gt;?
|incorporated ‘The Drapers Assistant’ and An Saothraí Riartha
|
|
|-
|'''Ard na hÉireann'''
|Iris
|1904
|''An Irish Ireland Magazine -''
|''issued by an Craobh Colm-cille, Connradh na Gaedhilge Tulach-mór. Nodlaig, 1904.''
|
|-
|'''As na Nuachtán'''
|Iris Idirlíon
|?&lt;2014
|Ath-fhoilsiú ar altanna as na Nuachtáin a bhíonn
Ag plé an Ghaeilge
|''Gaelport.com C.NnaG''
|Ath bhunaithe fé scáth PEIG de chuid CnG
|-
|'''Banba'''
|Iris
|1901-06
|foilsithe ag Muintir Bhrúin agus Nualláin
|
|
|-
|'''Banba'''
|irisleabhar
|1921-22
|Gael Pub. &amp; Trading Society
|
|
|-
|'''Béaloideas,'''
|Irisleabhar
|1927-'01&gt;?
|The Journal of Folklore society of Ireland / Cumann Béaloideasa Éireann
|''Séamus Ó Duilearga''
|i nGaeilge den chuid is mó tríd go dtí na 70dí is ansin i mBéarla den chuid is mó ina dhiadh
|-
|'''Bean na hÉireann'''
|Iris
|1908-1911
|Iris Inghinidhe na hÉireann, ‘freedom for Our Nation and the
Complete removal of all disabilities to our sex
|''Maude Gone a bhunaigh''
|An chéad iris do Mhná in Éirinn.   Scríobh Caitlín Nic Gamhann alt ann.
|-
|'''[https://www.ucc.ie/en/anthropology/research/researchprojects/beascna/ Béascna]'''
|Irisleabhar
|2002-2017&gt;?
|Iris Bhéloideasa agus Eithneolaíochta Dept of folklore UCC
|
|''‘Béascna’ is one of only two scholarly journals in the Republic of Ireland publishing articles and reviews relating to Irish and European Folklore and Ethnology in general.''
|-
|'''Bliainiris'''
|sraith
|1982
|Cuman staire agus seandálaíochta Thuaisceart Mhaigh Eo
|
|
|-
|'''[[Bolg an tSoláthair (Cumann na nÉireannach Aontaithe, 1795)|Bolg an tSolair]]'''
|Iris
|1795
|'Or The Gaelic Magazine' - Aistí, Amhráin is Gramadach.
|
|Clóite fé chúram na h-[[Cumann na nÉireannach Aontaithe|Éireannaigh Aontaithe]]. Aon eagrán amháin a eisíodh. Aistriúcháín le [https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1047 Charlotte Brooke] ann
|-
|'''Cairde na Cruite'''
|Nuachtlitir
|1990-'10
|
|
|
|-
|'''Céim'''
|sraith
|1970&gt;?
|Coimisiún le rinicí Gaeilge
|
|
|-
|'''Ceol'''
|Sraith
|1963-86
|a journal of Irish music
|''Breandán Breathnach''
|
|-
|'''Ceol Tíre'''
|Billeog eolais
|1973&gt;?
|Cumann Cheol Tíre Éireann = Folk Music Society of Ireland
|
|BÁC
|-
|'''Channel'''
|iris liteartha
|2019&gt;
|Iris liteartha dírithe ar an “dúlra, imní an chomhshaoil, agus smaoineamh éiceolaíochta”.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/abhar-i-ngaeilge-a-lorg-ag-iris-liteartha-i-mbaile-atha-cliath/|teideal=Ábhar i nGaeilge á lorg ag iris liteartha i mBaile Átha Cliath|dáta=2023-06-01|work=[[Nós (iris)|NÓS]]|dátarochtana=2025-05-29}}&lt;/ref&gt;
|[[Cassia Gaden Gilmartin]];
Eagarthóir Gaeilge: [[Simon Ó Faoláin]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://channelmag.org/about-channel/|teideal=About - Channel, Ireland's Environmentalist Literary Magazine|language=en|work=[[Channel]]|dátarochtana=2025-05-29}}&lt;/ref&gt;
|I mBéarla go príomha; beagán i nGaeilge ó 2020 i leith, taobh le haistriúcháin go Béarla. Lonnaithe i mBaile Átha Cliath.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
|-
|'''CNAG'''
|iris/nuachtlitir?
|1991- 1995
|Conradh Na Gaeilge 6 Sraid fhearcar BÁC 2 01757401-2 50p
|
|Eagrán 07 ‘93 táille 50p comóradh 100 bliain d e CnaG
|-
|'''Cogar'''
|Iris
|1964-69&gt;?
|The newsletter of Comhlachas Daonscoil
|
|
|-
|'''Comhaltas'''
|Bliain-iris
|
|Bliain-iris comhaltas Ceoltoirí Éireann
|''T.P. Ó Díomsaigh''
|
|-
|'''Comhaltas Ceoltóirí Éireann'''
|
|1976&gt;?
|'Comhdháil'
|
|
|-
|'''Corca Dhuibhne Beo / Mid and West Kerry Live'''
|Iriseán - agus ar líne
|2009-2026&gt;
|Corca Dhuibhne, Ciarraí
|''Lorcán Slataire agus Mossy''
|Ag freastal ar Phobal Iarthar agus Lár-Chiaraí. Cinntítear go bhfuil an oiread Gaeilge is atá Béarla san iris. Diúltaíonn  Foras na G. agus Údarás na G maoniú dóibh.
[https://www.westkerrylive.ie/ West kerry Live]
|-
|'''Craic'''
|Nuachtlitir
|1993&gt;?
|Nuachtlitir Comhaltas an Chreagáin (The very occassional newsleter of CC)
|
|Uimhir 2 Eanáir 1993
|-
|'''Cuisle na nGael'''
|Iris
|?&lt;1985 -94&gt;?
|Iris Bhliaintiúl Chraobh an Iúir / The Journal of the Newry Branch Gaelic League
|
|
|-
|'''Dál gCais'''
|Iris
|1972-93
|The Journal of Clare
|''Séamus Mac Dhaibhéid''
|
|-
|'''Duillí Éireann (Irish Pages)'''
|Iriseán Dé bhliantiúl
|
|Iris scríbhneoireachta comhaimseartha – “ An teagrán Gaeilge dha theangach.
|
|foilsithe i mBéal Feriste?
|-
|'''Dála Gaedhal'''
|billeog 
|1957 &gt;?
|Clann na Gaedhealtachta a d’fhoilsigh
|
|Clólann Juverna Teo., 4 thrácht (quote) as rosc agus eile agus torthaí chrannchur Taisge Éireann Sráid Árann Thoir BÁC, guthán sealadach 46956, An árd sgoil, sráid Duibhis, Béal Feirst,  guthán 22210
|-
|'''Eagar'''
|Ráitheachán
|1950?
|Ráitheachán dhátheangach CnG
|''Anraoi Ó Liatháin''
|'Rosc' an teideal nuair a tiontaíodh ina coicíseán é
|-
|'''[[Éigse (iriseán)|Éigse]]'''
|iriseán
|1939&gt;?2006&gt;?
|a journal of Irish studies, Index to volumes 1-30 –
Leabharlann na hÉireann
|''Colm Ó Lochlainn''
|''/ Published (with the aid of the Adam Boyd Simpson Bequest) for the National University of Ireland''
|-
|'''Éigse Cheol Tíre'''
|
|
|
|
|Brún agus Ó Nualláin Teo.
|-
|'''Éire ag na Náisiúin Aontaithe'''
'''Ireland at the United Nations,'''
|Sraith leabhair
|?&lt;1957-1962&gt;?
|
|
|
|-
|'''Éire-The (Irish) Nation'''
|Nuachtán
|1923-24
|Den chuid is mó i mBéarla le roinnt i nGaeilge
|
|
|-
|'''Éire go Brágh'''
|iriseán
|
|A Monthly Bilingual Magazine for the Preservation and
Promotion of the Language, Industries, Music, Art and Literature
|
|
|-
|'''Éiriu'''
|sraith
|1904-07
|School of Irish Learning. Dublin Acadamh Ríoga na hÉireann
|
|Saothar ag Osborne Bergin, Kuno Meyer, agus John Strachan ann.
|-
|'''[[Fáinne an Lae 1898-1900|Fáinne an Lae]]'''
|Nuachtán
|1898-00 &amp;1918-20
|Páipéar reachtmhaine dá theangach chum Gaedhilge
do chur ar aghaidh. CnaG BÁC,
|''https://www.coislife.ie/product/fainne-an-lae-agus-an-athbheochan-1898-1900/?attribute_pa_cludach=bog''
|''Súadh é isteach sa Chlaidheamh Soluis nuair a theip ar chúrsaí airgeadais an iris seo''
|-
|'''Féile Zozimus'''
|sraith
|1992-94
|Curtha i gcló ag Gaelinn
|
|
|-
|'''Fianna'''
|Nuachtán
|1915-1916&gt;?
|Míosúil – roinnt gaeilge ann
|
|Fianna publishing Co.
|-
|'''Forbairt'''
|Iris nuachta
|?&lt;2007&gt;?
|Comhairle Chontae Dhún na nGall, Rannóg pobail, fiontar
Agus seirbhísí cultúrtha
|
|
|-
|'''Gaedelica'''
|Iris
|1912-13
|Tomás Ó Rathile
|
|
|-
|'''Glór Don Phobail'''
|Iris
|?&lt;2007&gt;?
|Pobal le Chéile Teo. Ag obair ar son forbairt Pobail Chloich
Cheann Fhaola, gort a choirce
|
|
|-
|'''Glór Inse Bán'''
|sraith
|?&lt;1971 – 1979&gt;?
|Coiste Ghlór na nGael – Templeglantine (Teampall an Ghleanntáin?)
|
|Bhí baint ag Micheál ó hAirnéide leis
|-
|'''Glór Lurgain'''
|Nuachtlitir
|?&lt;1945&gt;?
|Eisithe sa Lurgain
|
|www.pobailcl.com
|-
|'''*Gníomhaithe Spriocanna Domhanda/Global Goal Getters'''
|Irish lín agus Clóite
|2021&gt;
|Iris  lán le dánta, ealaion agus físeán daltaí bunscoile ar théama spriocanna na Náisiúin Aontaithe. Iontrálacha sa chomórtas atá sna  míreanna. 4 chinn in aghaidh na bliana.Clóitear an ceathrú ceann i Mí Aibreáin le míreanna na mbuaiteoirí.
|
|An Roinn Gnóthaí Eachtracha
Mura gcuirtear aon ní chucu i nGaeilge ní bhíonn aon Ghaeilge san iris.Aaistrítear an Ghaeilge ar mhaithe leis na Neamh-Ghaeilgeoirí..
|-
|'''Guth agus Tuairim'''
|sraith
|?&lt;1980&gt;?
|[Dublin] Association of Principals and Vice-Principals of
Community and Comprehensive Schools.
|
|
|-
|'''Guth na nGaedhael'''
|Iris
|1904-1938&gt;?
|Míosagán dhátheangach CnG Londan
|
|''being an half-yearly bi-lingual magazine published by the Gaelic League of London, and containing the programme of the Irish Musical Festival at the Queen's Hall on St. Patrick's Day.''
|-
|'''Guth Ó Thuaidh'''
|Iris
|2008 -'14&gt;?
|Nuachtlitir Chumann Chultúrtha Mhic Reachtain,
Béal Feirste Ag sprageadh na Gaeilge i mBéal Feriste
|
|
|-
|'''Inis Fáil'''
|
|1904&gt;10?
|&quot;A magazine for the Irish in London.&quot; Published to maintain
A sympathetic contact between Irishmen living abroad”
|
|London Branch of the Gaelic League], 1904-1910&gt;
|-
|'''Inis Magazine'''
|Iriseán
|&lt;2003-'17&gt;
|Iris Children's books Ireland a phléann is a dhéanann
léirmheastoireachta ar leabhair leanaí na hÉireann i mBéarla is i nGaeilge
|
|
|-
|'''[https://republicanarchive.com/2024/09/15/iris-magazine/ Iris]'''
|iriseán
|1981 - 2015
|'The republican Magazine
|
|IRIS was an English and Irish language magazine which focuses on Irish republicanism, Irish politics, current affairs, history and foreign affairs. 
|-
|'''Iris Iar Chonnacht'''
|Iris
|1970
|Iris chun gael na cathrach a mhealladh siar chun lonnú in iarthar Chonnacht.
|''Seosamh Ó Cuaig, Des Fennel''
|
|-
|'''Iris Na Gaeilge'''
|Iris
|2001- '11
|Iris Dé-bhliaintiúl Coláiste na nGael (Britan's Irish Language Network)
|
|http://www.colaiste-na-ngael.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220214124044/http://www.colaiste-na-ngael.com/ |date=2022-02-14 }}
|-
|'''Irish Pages – Duillí Éireann'''
|sraith
|2002-'14&gt;
|
|
|
|-
|'''Iris na Mara'''
|Iris
|2002-'06 2014&gt;
|Maritime Institute of Ireland, Dún Laoghaoire
|
|
|-
|'''Iris na Nodlag'''
|Bliainiris
|1945&gt;?
|Ógraidh Croise Deirge na hÉireann; The Irish Junior Red Cross.
|''Leslie De Barra a bhunaigh''
|Bean céile Tom Barry an Poblachtánach
|-
|'''Iris Teoin/ Wolfe Tone annual'''
|Bliainiris
|1932-'54
|
|''Brian Ó hUigín''
|
|-
|'''Irisleabhar na bhFiann'''
|Irisleabhar?
|1964
|Fianna Éireann
|
|
|-
|'''Irisleabhar Ceilteach'''
|Irisleabhar
|1952-54
|Irish Society Cambridge, Toronto Tír, Teang Ceol
|''Iain Mac Aoidh, Pádraig Ó Broin''
|
|-
|'''Irisleabhar Mhuineacháin,'''
|Irisleabhar
|1976 -83&gt;?
|An Cumann Gaelach, Iris chraobh Mhuighneachán de CnG
|
|
|-
|'''[[Irisleabhar na Gaedhilge]] / The Gaelic journal'''
|Irisleabhar
|1882 -1909
|Exclusively devoted to the preservation and cultivation
Of the Irish language
|''Osborne Bergin''
''Eoghan Ó Gramhnaigh''
|Ghlac CnG seilbh ar an Irisleabhar i 1894 tar
éis do bhaill as Aontacht Na Gaeilge agus CnaG é a bhunú in 1893. Scríobh Páraic Mac Piarais, Eoin Mac Néill agus Peadar Ó Laoghaire

[http://irisleabharnagaedhilge.fng.ie/index.php?irisleabhair_function=1&amp;irisleabhair_file=IG01-3 téacsanna ar líne]
|-
|'''Iris na Nodlag'''
|
|1944&gt;?
|Ógraidh Croise Deirge na hÉireann;
|''Máire Ní Mhurchuadha''
|
|-
|'''Iris Drong Átha Cliath'''
|
|1939-.
|National Association of the Old I.R.A. 1886-1963
|''Oscar Traynor''
|
|-
|'''Laochra Léinn'''
|Iris
|1992 &gt;?
|Bróisiúr Mheánscoil Feirste – anscoilbhliain 1991-1992
|
|bunaíodh an choláise i 1991
|-
|'''Leaves – Billeoga'''
|
|1938&gt;?
|“Politics, Literary, Irish, Ireland, Monthly . [1 Eanáir - 2 Feabhra]
|Louis N. le Roux
|foilsithe Michaelmas i mBÁC
I mBéarla dar le Marsh's Library ach altanna ar an nGaeilge agus i nGaeilge in imleabhar a h1 uimhir a h1. Im. 1 uimh 2 ar díol ag https://www.abebooks.com/Leaves-Billeoga-Political-Literary-Irish-Ireland-Monthly/30547596652/bd 
|-
|'''Ná Bac Leis'''
|Páipéar
|1921
|Clóite 'Internment Camp, Ballykinlar'. 3 h-eagrán,
Alt amháin i nGaeilge i ngach eagrán
|
|
|-
|'''Newsletter of the School of Celtic Studies'''
|
|1987-96
|'Scéala Scoil an Léinn Cheiltigh'
|
|
|-
|'''Nuachtlitir An Droichead'''
|nuachtlitir
|?&lt;1998&gt;?
|Béal Feirste
|
|
|-
|'''Nuacht Leabharlann Náisiúnta NA hÉireann'''
|
|1999-&gt;?
|BÁC leantar mar NLI NEWS
|
|
|-
|'''Nuacht SMI'''
|
|
|
|
|
|-
|'''Oideas'''
|Iris
|1968&gt;?
|Ráiteachán Roinn Oideachais
|
|
|-
|'''Ríocht na Midhe'''
|Sraith
|1955&gt;?
|records of Meath Archaeological and Historical Society.
|
|
|-
|'''Rosc (Dhá theangach)'''
|Iris
|1951 – 1982&gt;?
|Iris Dhá theangach Chonradh Na Gaeilge CnaG 20p
|''Pádraig Ó Fearaíl''
|Lean seo i ndiaidh 'Eagar' IMLeabhar 30 Uimh.5 Nollaig 1981 / Eanáir 1982
|-
|'''Samhain'''
|Iriseán
|1901-17&gt;?
|Iris WBYeats
|''W.B. Yeats''
|[Cúirtéis clódóir] Foilsithe in éindí leis an Irish Week?????????
|-
|'''Scéal (irisleabhar)'''
|Irisleabhar
|2011-'15&gt;
|Journal of Coláiste na nGael, Britan.
|''Scéal acts as our campaign briefing document''
| ''lean seo 'Iris Na Gaelige''' 
''A5, 12 leathanach, 4 uair sa bhliain, 90% as Béarla''
|-
|'''Scéala'''
|sraith
|197?&gt;
|Comhaltas Ceoltóirí Éireann – craobh Ardscoil Rís
|
|'''Gló G' dar le Tais.CDÉ.'' 
''Scríobh Úna Uí Dhíosca ann''
|-
|'''Scéalta (Dromahair)'''
|Nuachtán
|2015&gt;
|Ráiteachán i mBéarlaach colún Ghaeilge ann.
|
|
|-
|'''Scéal chatha Luimnighe'''
|Irisleabhar
|1922/3?
|Limerick War News
|
|
|-
|'''Scéala Éigse Éireann'''
|Iris
|?&lt;2008&gt;?
|Iris Poetry Ireland formhór i mBéarla
|
|
|-
|'''Scéilíní'''
|Iris
|?&lt;2009&gt;?
|Nuachtlitir Dhátheangach choláiste Oriall
|
|
|-
|'''Sean Óglach'''
|Irisleabhar
|
|Official organ of the National association of Old Irish republican Army
|
|
|-
|'''Sinsear'''
|irisleabhar
|1979 -2019
|''The Folklore Journal', Roinn Bhéaloidas Éireann, An Coláiste Ollscoile''
|
|An 10ú hEagrán 2019 – 9= 2005. níor foilsíodh aon cheann idir 1984-89
|-
|'''Spaoi'''
|Greannán
|
|Education magazine for 1st and 2nd class
|
|Folens
|-
|'''[[Splonk]]'''
|Ríomhiris	
|2019&gt;
|Iris dátheangach [[Splancfhicsean|splancfhicsin]]
|Príomheagarthóir: [[Nuala Ní Chonchúir]]
|[https://www.splonk.ie Splonk.ie]
Ar sos ó 2024 i leith
|-
|'''Sult'''
|Irisleabhar
|1961
|Coláiste Oiliúna Naomh Pádraig ??????? Folens??????????
|
|
|-
|'''[[TEANGA]]'''
|irisleabhar
|1979—
|[[Cumann na Teangeolaíochta Feidhmí in Éirinn]] IRAAL
|
|
|-
|'''Teangeolas'''
|Iris
|1974-'01
|Iris débhliantiúil Institiúd Teangeolaíochta Éireann
|
|''Bhí an chéad eagrán i nGaeilge agus dhá- theangach as sin amach ?????????''
|-
|'''Teoiric'''
|Iris
|1971 - 1980&gt;?
|Theoretical Journal of the Republican Movement. ''&quot;without theory there is no movement&quot;''
|
|15p https://www.leftarchive.ie/document/2109/#comments
|-
|'''The Gaelic Voice'''
|Iris
|1990
|Béal Feirste
|
|
|-
|'''The Irish People / An Choismhuintir'''
|Irisleabhar
|1973
|Republican movement Ireland a chur i gcló
|
|
|-
|'''The Standard – An t-Iolar'''
|Irisleabhar
|&lt;?1950?&gt;
|Catholic Journal
|''Peadar? Kirby''
|Bhí Paddy Kavanagh ag scríobh ann. 
''Ghlaodhtí 'The Caholic Standard' mar leasainm air''
|-
|'''The Star / An Reult'''
|Nuachtán
|1929 &gt;?
|&quot;A national weekly devoted to politics, economics &amp; social
Affairs.&quot;review.&quot; - míosagain ó 1930 ar aghaidh
|
|Baint ag cumann na nGaedhael leis
|-
|'''The United Irishman'''
|Nuachtán
|1899-1906
|National weekly review
|
|
|-
|'''The United Irishman'''
|Nuachtán
|1932-1933
|Foilsicheán de chuid Cumann na nGaedheal – Foilsithe ag 'The Star'
|
|
|-
|'''Tomhas na Teanga'''
|Sraith alt
|2002 – 2010
|Tomhas na Teanga is a series of articles appearing in
The National Hibernian Digest,
|Séamas Ó Neachtain, a.k.a. Jim Norton
|http://www.scoilgaeilge.org/t_na_t/T_na_T_Mar2010.htm
|-
|'''Treoir'''
|Iris
|1968&gt;'14
|Iris Chomhaltas Ceoltóiri Éireann
|
|
|-
|'''Uladh'''
|Iris
|1904-1905
|a literary &amp; critical magazine.
|
|
|-
|'''United Irishman'''
|Nuachtán
|1933 – 1936
|Ainm nua 'the united Irishman' de chuid Cumann na nGaedheal
|
|http://www.scoilgaeilge.org/t_na_t/index.htm
|}

== Gaeilge ⁊ Gaidhlic (⁊ Béarla) ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width: 100%;&quot;
|+ Gaeilge ⁊ Gaidhlic (⁊ Béarla)
! scope=col | Teideal
! scope=col | Nuachtán / Iris
! scope=col | Blianta
! scope=col | Buneolas
! scope=col style=&quot;max-width:80em;&quot; | Eagarthóir
! scope=col style=&quot;max-width:80em;&quot; | Breis eolas / Nasc
|-
|'''[https://anpáipéar.ie/2025/10/aiteachcueir-irisin-nua-de-chuid-aerachaiteachgaelach/ Aiteach / Cuèir]'''
|Iriseán
|2025
|Irisí a dó Aerach Aireach Gaelach.  don phobal Aiteach-Cuèir ar dhá thaobh de Shruth na Maoille.
|Stiofán Ó Briain
|Conall Ó Duibhir an dearthóir.  Maoinithe ag Colm Cille.
d'eisigh an dream céanna 'An Gairdín'  an bhliain roimhe.
|-
|'''Am Foran'''
|nuachtlitir
|?&lt;2013&gt;?
|The Gaelic council of Nova Scotia newsletter
|
|Gaidhlig den chuid is mó
|-
|'''An Deo-Ghréine'''
|
|
|
|
|
|-
|'''An Gaidheal'''
|
|1923-49&gt;?33
|The official magazine of An Comunn Gaidhealach
|
|
|-
|'''Cothrom'''
|
|
|
|
|
|-
|'''Duillí ''(Journal of contemporary writing)'''''
|
|&lt;?2013?&gt;
|
|
|
|-
|'''Fear na Ceilidh'''
|
|
|
|
|
|-
|'''Gailig'''
|Iriseán
|1928-30
|Galaic na hAlban Cape Breton
|
|
|-
|'''Guth na Bliadhna / ''the voice of the year'''''
|Irisean
|1904-1925
|The monthly magazine of An Chonradh Gaidhealach
|
|
|-
|'''[[Mac-Talla (iris)|Mac-Talla]]'''
|Iris
|?&lt;1892-&gt;?
|Galaic na halban?? Sidni??
|''Alaisdair Mac Labhrainn''
|Eneas MacKay Alaisdair Mac Labhrainn
|}

== Ilteangach ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width: 100%;&quot;
|+ Ilteangach
! scope=col | Teideal
! scope=col | Nuachtán / Iris
! scope=col | Blianta
! scope=col | Buneolas
! scope=col style=&quot;max-width:80em;&quot; | Eagarthóir
! scope=col style=&quot;max-width:80em;&quot; | Breis eolas / Nasc
|-
|'''An tEurópach'''
|irisleabhar
|1899-1900
|Irisleabhar ilteangach na heorapa – Éigse Ghaeilge
Choláiste na tríonóide a bhí ina mbun
|''Conall Cearnach, Patrick O Brien''
|'Ní bheidh slighe againn do Shacs-bheurla ann... Is beag is fiú cláirseach aon sreangan agus is beag is fiú sgoláire aon-teangain’  - Cuir i láthair na h-irise dar leis an alt 
in Comhar Iml. 39 Uimh. 4 le hAisling Ní Dhonnchadha
|-
|'''An Macaomh'''
|Iris
|1909-1913
|Iris trí theangach scoil éanna Gaeilge Béarla Fraincis, drámaí filíocht 7rl
|Pádraig Mac Piarais
|4 h-eagrán
|-
|'''An Sgolaire'''
|Nuachtán sheachtainiúil
|?&lt;1913&gt;?
|Nuachtán trí theangach (G,B, F)de chuid daltaí Scoil Naomh
Éanna. Clóadh 50 cinn agus dioladh ar 1p an ceann iad.
|
|
|-
|[[Carn (iris)|Carn]] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210228181545/https://www.celticleague.net/carn/ |date=2021-02-28 }}
|Iris
|1973-2014&gt;
|Iris ráithiúl an Chonradh Cheilteach /Celtic League i 7 dteanga
|
|''A Link between the Celtic Nations'''
https://www.celticleague.net/carn/
|-
|'''Fianna'''
|Iris
|1911- 1913&gt;?
|Iris i mBéarla agus Spáinis do Ghael na hArgaintíne
|
|
|-
|'''Glór don Phobal'''
|Iris
|2002 -2007&gt;?
|Ag obair ar son Forbairt Pobail [[Cloch Cheann Fhaola|Chloch Cheann Fhaola]] -
Iriseán Pobail le Chéile, Leitir Cheanann. An é seo Glór don Pobail?
|
|
|-
|'''Hunmanitas'''
|Iris
|1930-1931
|i nGaeilge, Béarla, Fraincís scata Gaeilgeoir i mBÁC (muintir Humanitas) a bhunaigh é.
|''Tomás Ó Cléirigh''
|
|-
|'''Irisleabhar Hibernia'''
|
|1938&gt;56&gt;?
|I nGaeilge, Béarla agus i bhFraincís na hEilvéise
|
|Déanta i bhFribourg
|-
|'''Na Feadánaigh'''
|sraith
|1963
|The whistle Players' (i mBreatanais atá seo)
|''Breandán Breathnach''
|
|-
|'''Scéala Scoile'''
|Iris
|?2000-2017&gt;
|Iris séasúrach Shruth na Gaeilge, Cláiste Chaitríona Ard Mhaca
|
|Eagrán 30 Nollag 2016
|}

== Sraith Gaeilge i nuachtáin Bhéarla ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width: 100%;&quot;
|+ Sraith Gaeilge i nuachtáin Bhéarla
! scope=col | Teideal
! scope=col | Nuachtán / Iris
! scope=col | Blianta
! scope=col | Buneolas
! scope=col style=&quot;max-width:80em;&quot; | Eagarthóir
! scope=col style=&quot;max-width:80em;&quot; | Breis eolas / Nasc
|-
|'''An Teanga Bheo'''
|
|
|Colún san Irish Times
|
|
|-
|'''Billeog'''
|
|
|Leathanch Altanna Gaeilge an Irish Times
|''Pól Ó Muirí''
|
|-
|'''[[The Echo]]'''?
|nuachtán
|?
|?
|?
|
|-
|'''Liatroim Ag Labhairt'''
|Leathanach míosúil
|2015-2016&gt;
|Leathanach de cheithre ghné alt Cainteoir na míosa,
Colún na staire, seanfhocail,
|''Proin Ó Duigneáin''
|
|-
|'''The Soverign Independent /An Saorfhlaitheas'''
|Nuachtán
|?2012 &gt;2015?
|Teoiricí Comhcheilge is a dtionchar ar Éirinn.
An t-eagrán deireanach ag scríobh an teideal in nGaeilge freisin, leathanach cúil i nGaeilge
|''á chruthú i dTuaisceart Liatroma''
|
|-
|'''Tomhas na Teanga'''
|Sraith alt
|2002 – 2010
|Tomhas na Teanga is a series of articles appearing
In the National Hibernian Digest,
|''Séamas Ó Neachtain, a.k.a. Jim Norton''
|http://www.scoilgaeilge.org/t_na_t/T_na_T_Mar2010.htm
|-
|'''Treibh'''
|
|
|Altanna Gaeilge ón Irish Times
|''Pól Ó Muirí''
|www.irishtimes.com/culture/treibh
|-
|'''[[Wings]]'''
|Iris
|? – 2026&gt;
|Colún rialta le [[Fearghas Mac Lochlainn]] faoin teideal &quot;Ainmneacha Éanlaith Éireann&quot;
|
|[https://birdwatchireland.ie/publications-list/publications-wings/ birdwatchireland.ie/publications-list/publications-wings/]
|-
|'''Derry people, Peoples press, Connacht press, Connacht sentinel'''
|
|
|Bhí siad seo ag gacadh leis an deontas de €28 sa
Tseachtain chun ábhar Gaeilge áitiúl a chuir ar fáil
|
|
|}

== Teideal Gaeilge, altanna Béarla ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width: 100%;&quot;
|+ Teideal Gaeilge, altanna Béarla
! scope=col | Teideal
! scope=col | Nuachtán / Iris
! scope=col | Blianta
! scope=col | Buneolas
! scope=col style=&quot;max-width:80em;&quot; | Eagarthóir
! scope=col style=&quot;max-width:80em;&quot; | Breis eolas / Nasc
|-
|'''Ag Déanamh Ceoil'''
|Irisleabhar
|
|52 fonn ceoil le húsáid i mbun múine.
|''Comhaltas Ceoltóirí na hÉireann''
|
|-
|'''Ainriail'''
|
|1975 - 1987
|A Belfast Anarchist Monthly
|
|7 n-eagrán ar fad https://irishanarchisthistory.wordpress.com/2012/12/15/ainriail-belfast-no-1-1985/
|-
|'''Ainriail'''
|
|1995-1996
|An Irish Anarchist Monthly
|
|Eagrán a 6 1996 50p   https://www.leftarchive.ie/publication/27/
|-
|'''AISÉIRÍ'''
|nuachtán
|?&lt;1967&gt;? Uimh. 5 1ml 24
|Saor Gaelach Críostúil! 6D
|
|Nuachtán an páirtí polaitiúl [[Ailtirí na hAiséirí]], - corporatism / fascism
|-
|'''An Bárr Buadh'''
|Irisleabhar
|1943&gt;
|Míosagáin, a monthly journal devoted to the activities
and general welfare of the members of First Division the Southern Command and the L.D.F. ...
|
|
|-
|'''An Camchéachta / The Starry Plough'''
|
|1975-2009&gt;?
|The theoretical Magazine of the Republican Struggle - 8p
|
|Iris an IRSP a scoilt ó Shinn Féin
|-
|'''An Cosantóir'''
|Iris
|?&lt;1947&gt;?
|The Defence Forces Magazine
|
|
|-
|'''An Eochair'''
|Iris
|1973 -1977
|A Bulletin of the Irish Republican Movement, Long Kesh
|
|https://www.leftarchive.ie/publication/2841/
|-
|'''An Fianach'''
'''''The Fenian'''''
|nuachtán
|1952&gt; 
|Ireland's aspiration is for Unbounded Nationality
|
|
|-
|'''An Fiolar'''
|Iris
|1930&gt;158&gt;?
|Irisleabhar Scoile na Mainistreach (conc na mainstreach i dTuaisceart Éile)
|
|
|-
|'''An Focal'''
|Iris
|?&lt;2012&gt;?
|Irish Mhiic Léinn Ollscoil Luimnifgh
|
|
|-
|'''An Gael'''
|sraith
|1985
|Irish Arts Centre New York
|
|
|-
|'''[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/02/an-ghuth-18-november-1978.pdf An Ghuth]'''
|iris
|1978-1979
|The voice of Sinn Féin. (dún na nGall)
|
|
|-
|'''An Glór'''
|sraith
|?&lt;1943-55&gt;?
|The voice of the Guild of Irish Journalists
|''Riobard A. Bramham.''
|
|-
|'''[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2024/10/an-glor-1-jan-2007.pdf An Glor]'''
|iris
|2007
|Newsheet of Belfast Republican Socialist Youth Movement 
|
|
|-
|'''An Glór Gafa'''
|ráiteachán
|1989-92
|'the captive voice” iris cimí poblachtach i H-block 26 cinn ar fad
|''Brian Campbell / Mícheál Mac Giolla Gunna''
|Clóite agus dáilte ag Sinn Féin i mBéal Feriste
|-
|[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/02/an-guth-august-1972.pdf An Guth]
|iris
|1972-1973
|Arna eisiúna ag cumann Brian Ó Diollúin, Sinn Féin Corcaigh
|
|
|-
|'''An Réabhlóid'''
|
|1984-1992
|Journal of People's Democracy
|
|foilsithe ag an ngluaiseacht People's Demcracy
|-
|[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/06/an-pobal-eirithe-spring-1991-1.pdf An Pobal Éirithe] - The rRsen People
|Iris
|?&lt;1989 -1991&gt;?
|The Magazine of The Irish in Britain representation Group
|
|alt amháin i nGaeilge ag Pádraig Ó Conchúir in Uimh. a 5
|-
|'''[[An Phoblacht]] / Republican News'''
|Nuachtán
|19??-2015&gt;
|Nuachtán e chuid Shinn Féin
|
|
|-
|'''An Phoblacht'''
|Iriseán
|2019-2020&gt;
|Iriseán treasbhliantúil Shinn Féin £5 £4
|
|
|-
|'''An Saorstát / The Free state'''
|Nuachtán
|
|Seachtanán i mBéarla ar
|
|
|-
|'''An Saoghal Gaedhealach'''
|Iris/Nuachtán
|?&lt;1918-1919&gt;?
|
|''Ua hÉigeartaigh''
|
|-
|'''An Saoghal Gaedhealach'''
|Irisleabhar
|1950&gt;?
|The Vocational Education Bulletin Supplement
|''foilsithe i Loch Garman''
|
|-
|'''An Scéal'''
|Nuachtlitir
|2006-'10
|the newsletter of the Irish community in Scotland
|''riomhlitir ar fáil i gcóip crua ó leabharlanna i nGlaschú''
|
|-
|'''An Seanachaidhe /The Milesian'''
|
|1893-18?
|lámhscríofa ag Árt Ó Gríofa – idir láimhe ag an Celtic Literary Society
|''Liam Ó Maolruanaidh - William Rooney''
|
|-
|'''An Solas'''
|Iris
|?&lt;1965&gt;?
|The Monthly Magazine of The Irish Comunist Group - Oct 19065
The Monthly Magazine for Irish Workers - Nov 1965
|
|
|-
|'''An Solas'''
|Iris
|2004- 2006
|
|
|https://www.leftarchive.ie/document/318/
|-
|'''An Spréach'''
|Iris
|2018 - &gt;2020
|Indpendent non-profit Socialist Rpubicanmagazine.  £2.50 €3.00. [leantar leis ar FB.]
|
|https://www.lasairdhearg.com/anspreach/  Seacht n-Iris ar fad
|-
|'''An Taisce'''
|Iris
|1975 - &gt;?
|Ireland's Consevation Journal
|
|
|-
|'''The Standard / An tIolar'''
|seachtanán
|
|
|''Peadar Kirby''
|
|-
|'''[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/09/21349-an-to-no1.pdf An tÓglach]'''
|Quarterly Journal
|1918-22 
1967 - 1970
|“The official organ of the Irish Volunteers” .
|''(cinn eile ann leis Pierce Beaslaí)''
|''D'fhostaigh an t-airm Seán Ó Conchubhair chun cuidiú leo i gcúrsaí poiblíochta agus chun an iris a thabhairt amach''
|-
|'''An tÉireannach'''
|Iris
|1985?&gt;88?
|Iris an 'Irish Association' i bParás - 
Iris cultúrtha a plé litriocht, ealaín 7rl, 
Dhá nó trí chinn sa bhliain. Corr-alt i nGaeilge
Agallamh déanta le Becket.
|''Dave Conachtan''
|Scríbhneoir eile a b'í Sylvua Hotinger
Imircigh oillte as Éire a bhí san IA. Níor chláraigh siad a gcumann sa bhFrainc de reéir an dlí ach d'oscail siad Beár Éireannach i bParás agus bhíodh ranganna Gaeilge, Ceol Gaelach 7rl á n-eagrú acu.
|-
|'''An t-Éireannach Aontuighthe'''
|Iriseán
|1948
|The United Irishman: the voice of Irish republincanism
|
|
|-
|'''Ár n-Éire / Old'''
|
|1919-1923
|New Ireland publishing – weekly review
|
|
|-
|'''Beltaine'''
|Iris
|&lt;1901&gt;?
|I mBéarla den chuid is mó
|''W.B.Yeats''
|''Thug pé brabús do CnG''
|-
|'''Biatas'''
|Iris
|1966-&gt;?
|The Tillage Farmer
|
|
|-
|'''Bullán'''
|Irisleabhar
|1994&gt;?
|An Irish studies journal
|
|''Willow Press, Oxford''
|-
|'''Cara'''
|Iris
|?&lt;2014&gt;
|Iris do phaisinéirí eitleáin Air Lingus
|
|
|-
|'''Cáirdeas'''
|Iris
|?&lt;1941&gt;?
|Journal of the Gaelic Christian Fellowship.
|
|
|-
|'''Cath Maige Mucrama'''
|
|?&lt;1975&gt;?
|Imleabhar 50 d'imleabhar an chumain sin
|
|
|-
|'''Céim'''
|Iris
|1972 -'15&gt;?
|Iris Oifigiúl An choimisiún le Rincí Gaelacha (dé-bhliantúil)
|
|
|-
|'''Cogar'''
|Iris
|1974
|Iris Chomhaltas Ceoltóirí Éireann
|
|http://homepage.tinet.ie/~cuisle1/cuisle.htm
|-
|'''Cuisle'''
|Iris
|2011
|The voice of the Members (Fianna Fáil)
|
|
|-
|'''Dúchas'''
|nuachtlitir
|1972-79
|Scríobh Mac durcá?? agus Ó Murchú ann
|
|Irish American Cultural Institute. St. Paul Minnesota
|-
|'''Dúiche Néill'''
|tréimhsechán
|1986-96&gt;?
|“Tréimhseacháin léannta” áitiúl
|
|Scríobh Proinsias Ó Conluain ann go minic
|-
|'''Eile'''
|Iris
|2013 &gt; 2021
|Iris don Aerach,
|Scot de Buitléir
|
|-
|'''Éire 19'''
|Irisleabhar
|1977
|University of Florida],
|
|
|-
|'''Éire'''
|Nuachtán
|1923 Ean- Bealtaine
|Seachtainiúl
|Countess Markievicz
|Clóadh i nGas Chú na hAlban chun theacht i dtír ar chinnsearacht Stát le linn an chogadh Catharga. Tháinig seo i ndiaidh 'Poblacht na hÉireann'. 
|-
|[https://republicanarchive.com/category/1940s/ '''Éireannach Aontuighthe''']
|Iriseán
|1948- 1964&gt;?
|The United Irishman - &quot;The Voice of Irish Republicanism&quot;
|
|[https://catalogue.nli.ie/Search/Results?lookfor=Éireannach+Aontuighthe&amp;type=AllFields Vol. 2 No. 3 1949] 
Leantar leis an dteideal seo go dtí 1951 agus i 1952 cuirtear an teideal béarla chun tosaigh leis an ceann Gaeilge i ribín agus an nath 'Is í an Phoblacht ár gcuspóir&quot;  thíos fé.
|-
|'''Éire  Ireland'''
|Irisleabhar
|1949 – 1973
|Iris sheachtainiúl Na Roinne gnóthaí Eachtaracha = Ireland: Weekly etc
|
|Leantar é le Ireland Today
|-
|'''Éire-Ireland'''
|Irisleabhar
|1914-16&gt;1918-22
|&lt;nowiki&gt;http://www.corkpastandpresent.ie/localstudies/newspaperlist/a-g/&lt;/nowiki&gt;
|
|
|-
|'''Éire-Ireland'''
|Irisleabhar
|1966&gt; 1995-?
|a journal of Irish studies
|
|The Irish American Cultural Institute, St Paul, Minesota
|-
|'''[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2024/12/eire-nua-1971.pdf Éire Nua]'''
|Iris
|1971, 1972.
'74, '80. '90 &amp; 2000
|the social and economic programme of Sinn Féin. 
|
|Feabhra 1980 - “Irislitir makes it’s reappearance with this issue. Two copies will be sent to each cumann and they should be passed around for members to read and study.”
[https://catalogue.nli.ie/Record/vtls000852528 LNÉ]
|-
|'''[https://republicanarchive.com/2025/01/06/eolas/ Eolas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250925125902/https://republicanarchive.com/2025/01/06/eolas/ |date=2025-09-25 }}'''
|Iris
|1973 - 1975
|International Newsletter of the Irish republican Movement
|Seán Ó Cionnaith?
|Eolas was the International Newsletter of Official Sinn Fein in the 1970s.
|-
|'''Fianna'''
|
|1910/15?
|Clóite san Airgintín 
|''Pádraig Mac Mághnais''
|
|-
|'''Fianna Fáil'''
|Irisleabhar
|1914
|THE IRISH ARMY
A Journal for Millitant Ireland
|Terrence McSwiney
|
|-
|'''Focalín'''
|Iris
|1978
|(“A wee word” for the odd reader of CLR who does not understand the First Language) 
|
|
|-
|'''Forgnán'''
|iris
|?&lt;1962 &gt;?
|Journal of the Building Centre Dublin
|
|vol 1 No. 5 May 1962
|-
|'''[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/09/fuascailt-july_august-1996.pdf Fuascailt]'''
|iris
|1996-2006&gt;?
|Irish Political Prisoners campaign
|
|
|-
|[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/02/glor-uladh-may-1955.pdf '''Glor Uladh''']
|iris
|1955
|&quot; The Voice of the Republican North&quot;
|
|6 heagrán atá sa gcód ag The digital Republican archive.
|-
|'''[[Guth agus Tuairim|Guth ⁊ Tuaraim]]'''
|nuacht iris
|1979 - 1984
|Iris mhíosúil áitiúil ó thús na 1980idí a bhaineann le hiarthuaisceart Dhún na nGall. Gaeilge sa chéad eagrán ach ní ina dhiadh sin.
|
|http://www.bealoideasbeo.ie/Guth_Tuairm?page=0
|-
|'''Inbhear'''
|sraith
|?&lt;2010&gt;?
|Journal of Irish music and dance
|''Niall Keegan''
|
|-
|'''Inis Fáil'''
|Iris
|1925&gt;?
|Bulletin de la Ligue pour l'Indépendance de l'Irlande.
|
|
|-
|'''[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2024/10/iris-no-12-1988.pdf Iris]'''
|iris
|?&lt;1988 -91&gt;?
|The Republican Magazine
|
|November 1988 - Number 12
May 1991 -  Number 16
|-
|'''IRIS'''
|Iris
|1981–1993, 2005–2019
|Gnóthaí Eachtracha, Bureau d’Affaires Etrangéres
|
|Imeartas focal a bhí sa teideal a dtánaig ó ‘Irish Republican Information Service” - dé-bhliatúil.
|-
|'''Iris An Airm'''
|Nuachtán
|1922&gt;?
|Foilsithe I mBÁC go Laethúil seachas an Satharn
|
|
|-
|'''Iris An Gharda,'''
|
|1969/1970
|
|
|&lt;nowiki&gt;http://www.policehistory.utvinternet.com/irisang.html&lt;/nowiki&gt;
|-
|'''Iris Bheag'''
|Nuachlitir
|1987-1994?
|the intention of this litle magazine is to provide a means of
exchanging ideas and developing sinn Féin’s policies and strategies by disscussion. Rules 4. Material can be in Irish Or English7. IB is issued Free. Ib will be issued Monthly
|
|The Education department 44, Parnell Square,
Dublin 1 Irish inbhéanach Shinn Féin – Aengus Ó Snod.
|-
|'''Iris Fhianna Fáil,'''
|
|
|
|
|Teideal Nua: FF Newsletter
|-
|'''Iris Oifigiúl'''
|Iris
|?&lt;2011&gt;?
|Irish Oifigiúl de chuid an rialtas
|
|[Uimh. 48 – 2011]
|-
|'''[[:en:Lia_Fáil_(political_party)|Lia Fáil]]'''
|Iris
|1957
|Fr. Fahy 10 -neagrán – he single handedly wrote the 10 highly inflamatory newspapers resulting in demotion in 1959
|Father John Fahy
|Organ of the Land and Industrial Army of Ireland.
|-
|'''[https://muse.jhu.edu/journal/141 New Hibernia review / Iris Éireannach nua]'''
|Iris ráithiúl
|1997&gt;2021
|St. Paul (Minnesota) Center for Irish Studies at the University of St. Thomas 1997
|Thomas Dillon Redshaw
|
|-
|'''Nua'''
|Iris
|1997&gt;2000?
|studies in contemporary Irish writing.
|Eugen O'Brien
|Jefferson City, TN: Carson-Newman College
|-
|'''Nuacht CIÉ'''
|Iris
|
|Baile Átha Cliath, An Roinn Faisnéise, Stáisiún Droichead an Rí.
|''Lorcán Ó Treasaigh''
|
|-
|'''Nuacht Náisiúnta'''
|
|1923-25
|
|
|
|-
|'''Nuacht Náisiúnta'''
|Iris
|1969 -1976
|Iris inmheánach de chuid Sinn Féin, foilsithe i Gardiner Place
|
|&lt;nowiki&gt;http://www.iol.ie/~rjtechne/century130703///////1960s/nuacht69.htm&lt;/nowiki&gt;
|-
|'''Obair'''
|Iris
|?&lt;2014-'14&gt;?
|Bulletin of the office of public works
|
|
|-
|'''Our Girls/ Ár gCailíní'''
|
|1930-1933
|The Magazine for the Girls in Ireland
|
|
|-
|'''[[Poblacht na hÉireann (nuachtán)|Poblacht na hÉireann]]'''
|Nuachtán
|1922-23
|Bhí eagrán Albanach, Deisceartach agus ceann leis
an dteideal bhreis War News ann
|
|Tháinig ‘Éire’ ina dhiadh tar éis bhás Childers a bhí i gceannas ar bolscaireacht poblachtánach.
|-
|'''Poblacht na nOibrithe'''
|Iris
|2012 - 2014
|
|
|iris de chuid éirigí a bunaíodh i 2006 https://www.leftarchive.ie/document/636/
|-
|'''[https://pogmogoal.bigcartel.com Póg Mo Goal]'''
|Iris
|2015-2020
|i bhfoirm nuachtán eisithe ag Pogmogoal.com
|
|Póg Mo Goal is a beautifully produced football magazine, from right here in Dublin.
|-
|[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/02/roisin-dubh-1975.pdf Roisín Dubh]
|Iris
|1975&gt;?
|The Voice of Kerry Republicanism
|
|
|-
|Rosc Catha
|Iris
|1972-&gt;1973?
|Published by Clanna Eireann
|
|&quot; Clann na hÉireann is a political movement representing the official Republican movement in England, Scotland and Wales&quot;  - Vol 1 No. 1 October 24 1972. 5p
|-
|'''[https://republicanarchive.com/2025/01/12/saoirse-irsp/ Saoirse] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20250114104418/https://republicanarchive.com/2025/01/12/saoirse-irsp/ |date=2025-01-14 }}'''
|Iris
|1980-2011
|Iris Pháirtí Shóisialta Phoblactánach na hÉireann (an IRSP)
|
|IRSP Paper (50p 70p abroad). dhá leathanach atá in [https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/07/saoirse-irsp-belfast-august-2011.pdf Eagrán 2011]
|-
|'''[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/08/saoirse-the-tallaght-republican-september-1983.pdf Saoirse]''' , 
'''The Tallagh Republican'''
|Iris
|?&lt;1983&gt;?
|&quot;Eagran 1 Mean Fhómhair 1983&quot;
|
|' In each issue we'll have a small rang Gaeilge'.
Tugadh [[Tallaght Republican]] air I 1986 ach gan an rang beag Gaeilge. 
|-
|'''Saoirse Éireann Wolftone Weekly'''
|Nuachtán
|1937/8&gt;?
|Seachtainiúl ‘twopence’
|
|Vol 1. No 36 Saturday May 7 1938
|-
|'''Saoirse Nua'''
|Iris
|?&lt;2010-2014&gt;?
|The voice of the Republican Movement
(Republican Sinn Féin)  
|
|Issue 15 Spring 2014
|-
|'''[http://www.irishlabourhistorysociety.com/index.php?page=saothar30&amp;title=Saothar%2030 Saothar]'''
|Iris
|1975-2020&gt;
|Iris an chumainn le stair Lucht Saothair na hÉireann
|''Pádraig Ó Snodaigh an chéad eagarthóir''
|Saothar 45 2020
|-
|'''Scéal Eile'''
|Nuachtlitir
|?&lt;2009&gt;?
|The Newsletter of the CooleyKeegan branch of CCÉ
|
|
|-
|'''[[Scéala Éireann]] / The Irish Press'''
|Nuachtán
|1931 -1995
|Bhíodh altanna Gaeilge thríd.
|
|
|-
|'''Sciath'''
|Iris
|
|Journal of the National Industrial Safety Organisation  
(deir NLI gur i nGaeilge atá sé)
|
|lean 'Health and Saftey é mar theideal
|-
|'''Sgéal Chatha Luimnigh'''
|Nuachtán
|?&lt;1922&gt;?
|Limerick War News, nuachtán an rialtas sa choga cathardha
|
|
|-
|'''Seanchas Ard Mhaca'''
|Iris
|1957-1993
|Iris Stairáitiúl
|
|
|-
|'''Seanchas Dúthalla'''
|
|?&lt;1971-91&gt;?
|
|
|
|-
|'''Sinn Féin'''
|Iris
|1923 – 1925
|
|''Patrick J Little''
|18,000 cóip á ndíol. Tháinig seo i ndiaidh Éire
|-
|'''Sinn Féin (Daily)'''
|Iris/nuachtán
|1909-&gt; 1910?
|
|
|
|-
|'''Sinn Féin (Weekly)'''
|Iris
|1906&gt; 1914?
|
|
|
|-
|'''Sinsear'''
|
|?&lt;1981- 1995&gt;?
|Roinn Béaloideasa Éireann Coláiste na hOllscoile
|
|
|-
|'''Spéis'''
|sraith
|2010 -'13
|Bulletin of the International Council for Traditional Music Ireland
|''Liz Doherty, Thomas Johnston (2012)''
|
|-
|'''Táin'''
|Iris démhíosúil
|?&lt;2003-2007&gt;?
|the Australian Irish Network
|''Val Noone foilsitheoir''
|
|-
|'''[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2024/10/teach-na-failte-janmar-2003.pdf Teach na Fáilte]'''
|
|2003
|republican and socialist ex-prisoner &amp; family support
|
|
|-
|'''Teanglitir'''
|Nuachtlitir
|1985-1996
|&quot;Patriotism&quot; Irish Association of applied Lnguistics -IRAAL
|''Dónall P. Ó Baoill (1-19) Jeff Kallen (20-25), Patrick Farren (25-&gt;)''
|''bhfuil éagsúlacht idir Iris na Gaeilge/ teanglitir/teangeolas/teanga''
|-
|[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/09/10785-teoric.pdf Teoraic]
|iris
|1975 -1976&gt;?
|Theoretical Journal of the Republican Movement
&quot;We hope to publish this magazine at least every quarter.&quot;
|
|&quot;Without a revolutionary theory there can be no revolutionary  movement - Lenin&quot;
|-
|tiocfaidh Ár Lá
|iris
|?&lt;1987&gt;?
|imlitir den gcoifte stailc ocrais cuimhneach áin Éireann
|
|
|-
|[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/10/49987099-tal-22.pdf Tiocfaidh Ár Lá]
|iriseán
|?&gt;2003&gt;?
|Celtic And Ireland - iris do thacathóir®i foireann Sacar Celtic.
|
|Bulletin of the Irish hunger Strike Commemoration committe (Birmingham. uimh. 5  2003
|-
|[https://republicanarchive.com/wp-content/uploads/2025/08/tirgra-june-1964.pdf '''Tír Ghrá''']
|Iris
|1963-1964&gt;?
|&quot; The Voice of the Republican North
|
|Vol. 2 No. 5  April 1964 Luac 4d.
|-
|'''Treoir'''
|Iris
|?&lt;1970-2020 &gt; Vol.2 Uimhir.2 Márta -Aibrean
|Iris oifigiúl Cómhaltas Ceóltóirí Eireann luach 1s.
|
|
|-
|'''An Sgrúdaightheoir The Examiner'''
|Nuachtán
|1930 -1960
|(Dundalk) Thosaigh mar an Newry Examiner
|
|
|-
|'''The Fanad Magazine'''
|
|
|
|
|
|-
|'''The Gael'''
|Iris
|
|The official journal of the Gaelic Athletic Association.
|
|
|-
|'''the Northern Patriot'''
|Iris
|1895
|
|
|
|-
|'''The Shan Van Vocht'''
|Iris
|1896 &gt;?
|(An tSean Bhean Bhocht) A National Monthly Magazine
|''Alice Milligan, Eithne Carberry''
|
|-
|'''Young Ireland/Éire Óg'''
|Irisleabhar
|1919-1923
|Young Ireland i mBÁC
|
|
|-
|'''Uladh'''
|irisleabhar
|1904-05
|a literary &amp; critical magazine.
|
|
|-
|'''Ulaidh Ag Aiséirghe'''
|nuachtán
|1952 - 1954
|Míosúil Resurgent Ulster - 'Ní Síothchán gan Saoirse' 
|
|Resurgent Ulster a bhí ar an nuachtán ar dtús i 1952.  Cuireadh an teideal Gaeilge air i Mí Aibreán 1954 go deireadh na bliana san.
|}

== An Ghaeilge á bplé i mBéarla ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width: 100%;&quot;
|+ An Ghaeilge á bplé i mBéarla
! scope=col | Teideal
! scope=col | Nuachtán / Iris
! scope=col | Blianta
! scope=col | Buneolas
! scope=col style=&quot;max-width:80em;&quot; | Eagarthóir
! scope=col style=&quot;max-width:80em;&quot; | Breis eolas / Nasc
|-
|'''Ancient Ireland'''
|Iris sheactainiúl
|1835
|Foilsithe i mBÁC John S. Folds
|''Philip F. Brown / Pilib de Brúin''
|Established for the purpose of reviving the cultivation of the Irish language, and originating an earnest investigation into the ancient history of Ireland …
|-
|'''Celtica'''
|irisleabhar
|1946 - 2020
|peer-reviewed journal on Celtic Studies, including linguistics,
literature, manuscript studies, textual criticism, history, law, 
Dialect studies and onomastics.
|''Uimhi 31Barry J. Lewis, Ruairí Ó hUiginn'' 
|bliantúil ó bhí 2016 ann
|-
|'''Éiriu'''
|sraith
|1904-2013&gt;
|School of Irish Learning. Dublin Acadamh Ríoga na hÉireann
|
|Saothar ag Osborne Bergin, Kuno Meyer, agus John Strachan ann.
|}

== Cíona Lín / Blaganna ==

{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width: 100%;&quot;
|+ Cíona Lín / Blaganna
! scope=col | Teideal
! scope=col | Nuachtán / Iris
! scope=col | Blianta
! scope=col | Buneolas
! scope=col style=&quot;max-width:80em;&quot; | Eagarthóir
! scope=col style=&quot;max-width:80em;&quot; | Breis eolas / Nasc
|-
|'''Abair as Gaeilge é'''
|2006
|mar ba mhaith liom mo chuid Ghaeilge a bhisiú.
|''Julia - Meiriceánach''
|http://abair-as-gaeilge-e.blogspot.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210309193406/http://abair-as-gaeilge-e.blogspot.com/ |date=2021-03-09 }}
|-
|'''Aduaidh'''
|2005 – 2007
|Focail fé thuairim i nGaoluinn.   
|''Cionaodh''
|http://aduaidh.blogspot.com
|-
|'''Ag Seasamh an Fhóid'''
|2016 – 2019
|togra ealaíne le comóradh a dhéanamh ar an tionchar a bhí ag 
muintir Ros Muc ar an bPiarsach sna blianta roimh an Éirí Amach 
|''Nuala Ní Fhlathúin agus'' 
''Eoin Mac Lochlainn,'' 
|https://rosmuc2016.wordpress.com
|-
|'''Aisling'''
|2006 – 2016
|“Is blag beag é seo ina ligim saor mo chuid smaoint...”
|''Tim''
|
|-
|'''Amhráin Arann'''
|2012 – 2014
|“..amhráin a cumadh in Árainn a eisiúint i bhfoirm leabhair le dlúthdhioscaí..”
|''Deirdre Ní Chonghaile''
|
|-
|'''An Blag Ard'''
|2010
|
|''as an tSraith bháin dó''
|http://anblagard.blogspot.com
|-
|'''An Bhlaglann'''
|
|''Blag spéisiúil ar chúrsaí oideachais is teichneolaíocht Gaeilge -!G''
|
|níl rian de ann ach mar nasc ar iGaeilge
|-
|'''An Bothán Tréigthe'''
|2007 – 2009
|
|
|http://anbothantreigthe.blogspot.com
|-
|'''An Cailín Deas'''
|
|''Blag an chailín deas Gaeltachta atá anois ina cónaí sa Chathair- IG''
|
|níl rian de ann ach mar nasc ar iGaeilge
|-
|'''An Cainteoir Dóchais'''
|?&lt;2009 &gt;?
|
|''Michal as Poblacht na Seice''
|
|-
|'''An Caomhach'''
|2005 - 2020
|Tuairimí agus fíricí nach mbíonn le fáil aon áit eile as Gaeilge.
|''Séamus Poncán Ó Neachtain''
|http://caomhach.blogspot.com go mór ar son Iosrael – dar le Igaeilge
|-
|'''An Cheathrú Rua'''
|2011 – 2012
|chun eolas a chur ar fáil don phobal.
|
|http://ancheathrurua.blogspot.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200606123949/http://ancheathrurua.blogspot.com/ |date=2020-06-06 }}
|-
|'''An Cnagaire'''
|2008 - 2020
|
|''Póló''
|https://ancnagaire.blogspot.com
|-
|'''*An Codú'''
|2006 -’ 21&gt;
|Smaointe Fánacha as Chonamara
|''Eoin Ó Riain''
|''http://smaointefanacha.blogspot.com''
|-
|'''An Coimíneach'''
|2013-1015
|Cín Lín Uí Choimín
|
|
|-
|'''An Croí Ait'''
|2011 – 2021&gt;
|Altanna agus ceachtanna mhúinteoira Gaeilge dá ranga agus
d’fhoghlaimeoirí. Morán nasc chuig áiseanna éagsula
|Caitríona Weafer Múinteoir, 
Éireannach I gCathair na nAingeal, 
|https://ancroiait.wordpress.com
|-
|'''An Doras Oscailte'''
|2005 – 2012
|Blog ina dhéanfaidh mé cleachtadh ar mo chuid Gaeilge
|mark bodah
|http://dorasoscailte.blogspot.com
|-
|'''An Druma Mór'''
|2008-?
|''Blag chúrsai Reatha an sár iriseoir Eoghan Ó Néil -IG''
|''Eoghan Ó Néill''
|níl rian de ann ach mar nasc ar iGaeilge
|-
|'''An Ghuí Aniar'''
|2009 – 2011
|
|''Ros Cománach i nGaillimh''
|http://anghuianiar.blogspot.com
|-
|'''An Mheabhair Foghlaimeora'''
|2010 – 2011
|
|''Bleáth cliathach a bhí 28''
|
|-
|'''An Litríocht seo Againne'''
|2009 – 2011
|Is éard tá sa bhlag seo mo chuidse smaointe faoin litríocht seo againn
|''Cailliomachas – leabharlannaí''
|http://litrocht.blogspot.com/2009/05/
|-
|'''An Ruball Rua'''
|2017 – 2020
|''Fáilte isteach ag an bhlag seo – teangacha a bheas le feiceáil:Gaeilge, français, English''
|
|https://ruballrua.wordpress.com/tag/photography/
|-
|'''*An Scríobhaí Siúlach'''
|2021
|Cín Lín chun Connalach a lonnaigh san Oirua agus atá ag iarraidh an teasnamh scríobh i nGaeilge faoin tir a chuir ina cheart
|''Kayla Reed''
|https://scriobhaisiulach.wordpress.com
|-
|'''An Solas'''
|1965
|The Monthly  Magazine of The Irish Communist Group. OCT '65
|
|&quot;The Monthly  Magazine for Irish Workers&quot;-. Nov. '65
|-
|'''Anseo is Ansiúd'''
|2010
|Blog as Gaeilge faoi gnáth rudaí an tsaoil agus mo chuid eachtraí éigsiúla.
|''Gearóid Ó Madáin''
|http://anseoisansiud.blogspot.com
|-
|'''An t-Oileánach Tréighthe'''
|2009 – 2012
|
|''Proinsias Mac a’ Bhaird''
|
|-
|'''*An Tuairisceoir'''
|2013 – 2021&gt; 
|Nuachtán Ghréasán a chlúdaíonn réimse leathan de Nuacht.
|''Ciarán Dúnbar agus roinnt eile''
|https://antuairisceoir.wordpress.com
|-
|'''An t-Ultach'''
|2010 – 18?
|Suíomh Chín lae don Iris gan ach 5 alt air
|''Seán Rua Ó Murchú''
|https://antultach.wordpress.com
|-
|'''Anuas den tSeilf'''
|2009 – 2011
|Nótaí agus smaointe iad seo de réir mar a thagann siad chugam
|''Cailliomachas – leabharlannaí''
|http://cailliomachas.blogspot.com
|-
|'''Aodhán''' 
|2013
|Ag Smaoineamh os Ard
|''Aodhán Ó Dea''
|http://aodhanodea.ie/blog/{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|-
|'''Ar Son na Drúise'''
|
|suíomh, príobháideach é an suíomh seo
|
|https://arsonnadruise.wordpress.com
|-
|'''As an Nua'''
|2016&gt;?
|formhór de i mBéarla de réir freagrai ar alt ar i dTuairaisc
|Siún Ní Dhuinn
|nasc ag rá gur suíomh ag déanamh aithris atá i gceist
|-
|'''As Ord Oráiste'''
|2005 – 2006
|Dhá alt ón iriseoir seo as Béal Feriste
|Liam O Raiste
|http://asordoraiste.blogspot.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210506083934/http://asordoraiste.blogspot.com/ |date=2021-05-06 }}
|-
|'''Athfhás'''
|2011 – 2016
|Seo nuacht agus eile ón iar-Ghaeltacht, áit atá ag teacht thar 
n-ais ina Ghaeltacht iomlán sar i bhfad!
|
|http://athfhas.blogspot.com
|-
|'''Bealach mo Shaoil'''
|2005-2009
|chun mo chuid Gaeilge a cleachtadh, go príomha le greann - 
|''mac léinn sa tSúlainn''
|http://siuloir.blogspot.com
|-
|'''Baoismhacnamh'''
|2005-2009
|chun mo chuid Gaeilge a cleachtadh, go príomha le greann - 
|''mac léinn sa tSúlainn''
|http://siuloir.blogspot.com
|-
|'''Betty Furlong'''
|2018 -2020
|
|
|
|-
|'''Blag Cois Life'''
|2010 – 2015
|Blog of Cois Life, Irish Language Publishers
|
|http://blagcoislife.blogspot.com
|-
|'''Blag Forbairt Naíonraí Teo.'''
|2009 - 2013
|Blag é seo atá dírithe othur seo siúd a bhíonn ag obair i
Naíonraí/naíscoileanna 
|
|https://naionrai.wordpress.com
|-
|'''Blag Ghael Gan Náire'''
|2007&gt;?
|
|
|http://gaelgannaire.blogspot.com/,
|-
|'''Blag Ghearóid'''
|2006 – 2009
|
|
|http://gearoid.blogspot.com
|-
|'''Blag Mháirtín Uí Mhuilleoir'''
|
|Iar-pholaiteoir le Sinn Féin ar é Máirtín Ó Muilleoir
|
|caifear cuireadh a bheith ag duine chun é a léamh
|-
|'''*Blag Nua Gaeilge'''
|2019 – 2021
|
|''Panu Petteri Höglund'' 
''Nó tá urscéal leis clóite ann''
|https://blagnuagaeilge.blogspot.com/2019/06/
|-
|'''Blag Shomhairle'''
|2005 -2006
|Níl fágtha ach nasc ar an suíomh blaganna 
|
|
|-
|'''Baoismhacnamh'''
|2018 -2020
|
|
|
|-
|'''Breacleabhar An imill'''
|2004 – 2005
|'Sé is príomhchuspóir na mblaganna seo ná mo chuid 
Gaeulinne a chleachtadh agus a fheabhsú’
|''Conn -'' 
''lonnaithe in Inis, Co. an Chláir''
|http://breacleabhar.blogspot.com
|-
|'''Brian Darby'''
|2014 – 2015
|suíomh le altanna faoi na gcluichí Gaelacha
|''Brian Darby''
|https://briandarby1.wordpress.com/category/gaeilge/
|-
|'''Bród Éireannach'''
|2005 -2006
|Seo mo bhlog. Beidh sé i nGaeilge agus i mBéarla
|''Aingeal – foghlaimeoir Gaeilge Pennsylvania''
|http://aingealpuirseil.blogspot.com
|-
|'''Bruth Seanfharraige'''
|2009
|'Ní beag beagán de drochbhrocán”
|''An Deabhal Álainn''
|http://seanfharraige.blogspot.com
|-
|'''Cainteoir Doofus'''
|2011-2012
|tuaraimíagus iad aisrithe sa cholún ar dheis
|
|http://www.cainteoirdoofus.com
|-
|'''Ceiliúradh'''
|2011- 2013
|
|
|https://ceiliuradh.wordpress.com
|-
|'''Ceist Mór an lae'''
|2006 – 2008
|Polaitíocht
|''iriseoirí éagsula''
|http://ceistmhor.blogspot.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190728084521/http://ceistmhor.blogspot.com/ |date=2019-07-28 }}
|-
|'''Cha chanann? Canathaobh?!'''
|2020 – 2021
|Tógáil ar Scoil Ghaeilge Ghearóid Tóibín agus na hamhrain a múineadh
|''Séamus Poncán Ó Neachtain''
|https://amhrainghaeilge.blogspot.com
|-
|'''Chetwynde Downs'''
|2006 – 2012
|Fear meánaosta beoir-bholgach frustráilte. Ag lorg 
síbearchaidreamh intleachtúil platónach le bean shéimh chneasta
A thabharfadh cluas bhaúil do m'fhaidhbeanna pearsanta.
|
|http://chetwyndedowns.blogspot.com
|-
|'''Cín Lae Sclábhaí Pá'''
|2008 - 2011
|
|''Dubhaltach (Uí Reachtair?)''
|https://tadenc.blogspot.com/search?q=2011
|-
|'''Cistin Chliste'''
|2011
|Oidis agus altanna ar bhia i nGaeilge agus Sasanais
|
|https://cistinchliste.wordpress.com
|-
|'''CLG go Deo'''
|2014 – 2015
|altann ar an Chumann lúthchleas Gael
|
|https://clggodeo.wordpress.com
|-
|'''Club Leabhar'''
|2005 &gt; 2006
|leabhair agus 
|''Aonghus Ó hAlmhain 7 Coleen Dollard''
|http://club-leabhair.blogspot.com
|-
|'''Coicís in Éireann'''
|2007 – 2009
|
|''mark bodah''
|http://coicisineirinn.blogspot.com
|-
|'''Crá Croí Cois Cuain'''
|2006 -2018
|Sóisialachas agus an Ghaeilge
|
|https://cracroi.wordpress.com
|-
|'''Crosbhealaí'''
|2008 – 2012
|Blag i nGaeilge ar chúrsaí an tsaoil.
|''Aonghus Dwane''
|http://crosbhealai.blogspot.com
|-
|'''Cuisle'''
|2005
|Mommy blogging as Gaeilge
|''Nicole as Worchester''
|http://cuisle.blogspot.com
|-
|'''Cumann Carad na Gaeilge'''
|2005 -2010 ‘15 -‘17
|Agallaimh agus caint as Gaeilge.
|''Séamus Poncán''
|http://philo-celtic.blogspot.com
|-
|'''Cumann Scribhneirí Úra na Gaeilge'''
|2007 – 2015
|23 scríobhnóir úra ag cur a saothar pinn in airde ar an idirlín 
|
|http://scribhneoirioga.blogspot.com
|-
|'''*Cursaí Staire'''
|2012 -2021
|Aistí ócáideacha ar an stair, ar staraithe, agus ar scríobh na staire.
|''Vincent Morley''
|http://cstair.blogspot.com
|-
|'''Daoine Beaga'''
|2011
|Corr alt ghairid 
|''Réaltán Ní Leannáin''
|http://daoinebeagadotcom.blogspot.com
|-
|'''Dialann Scott de Buitléir'''
|??
|oscailte dóibh siúd le cuireadh amháin
|''Scott de Buitléir''
|http://dialannscott.blogspot.com/
|-
|'''Dónal Na Gealaí'''
|2009
|6 nó seacht alt ar an réimsí éagsula den Ghaeilge
|''Feilm Borland''
|http://donalnagealai.blogspot.com
|-
|'''Éan Bealtaine'''
|2006 – 2011
|A nest for a May Bird's thoughts - Gaeilge I 2006 sasanais I 2011
|''Wren''
|http://eanbealtaine.blogspot.com/2011/
|-
|'''Fada fada'''
|2008
|comharthaí bóithre ceartaithe le péint
|''Ceithearnach Comharthaí''
|http://fadafada.blogspot.com/?view=mosaic
|-
|'''Faoi Cheilt'''
|2010 – 2014
|
|''John''
|http://faoicheilt.blogspot.com
|-
|'''Feachtas'''
|2012
|–Óg Ghluaiseacht na Gaeilge – Eolas agus imeachtaí an eagrais
|
|http://feachtas.blogspot.com/p/dean-teagmhail-linn.html
|-
|'''Fear Beag'''
|2012
|5 alt fada
|
|http://fearbeag.blogspot.com
|-
|'''Feicim'''
|2011 – 2017
|Gaeilge le Spraoi ar Inis Oírr. Fun Easy Irish Courses
– Immersion Method! 
|''Bríd Ní Chualáin''
|https://feicim.wordpress.com
|-
|'''Fiche focal'''
|2007 – 2011
|
|''Connalach a d’fhreastail ar O na G''
|http://fichefocal.blogspot.com
|-
|'''Fiontar agus Scoil na Gaeilge'''
|2015 – 2018
|suíomh le mórán eolas maidir le Fiontar
|''blaganna ó Mhic léinn''
|https://fiontardcu.wordpress.com/about/
|-
|'''Fis'''
|2006 – 2013
|An chéad fhíschraoladh ó Chumann Carad na Gaeilge, 
D’fhág an leathanach is chuir in airde ar You tube
|''Seéamus Poncánach''
|http://philo-celtic-feesh.blogspot.com  
https://www.youtube.com/playlist?list=PL395B1BAD058326A1
|-
|'''Foinsí'''
|2009 – 2011 
|liostaí foinsí ar na haistí sa dá chín lín eile ag an údar 
|''Cailliomachas – leabharlannaí''
|http://xn--foins-3sa.blogspot.com
|-
|'''Gaeilgeandedtec'''
|2006
|cín lín Macléinn le deis ceartúcháin a dhéanamh, 4 nó 5 alt
|''Mairead G''
|http://gaeilgeandedtec.blogspot.com{{Dead link|date=Márta 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}
|-
|'''Gaeilge Faoi Thalamh'''
|2004 &gt;?
|Arm Rúnda na Gaeilge
|
|''http://gaeilgefaoithalamh.blogs.ie'' 
|-
|'''Gaeilge in Kirkby'''
|2013 – 2016
|Is blag í chun suim sa Gaelige a spreagadh i measc mo phobail féin.…
|
|http://gaeligeinkirkby.blogspot.com
|-
|'''Gaeilge i gColáiste Ailigh'''
|2011 - 2019 
|Ar an suíomh seo gheobhaidh scoláirí cuidiú leis an Ghaeilge
|''Proinsias Mac a’ Bhaird''
|http://gaeilgeigcolaisteailigh.blogspot.com
|-
|'''Gaeilge le Glam'''
|2015 – 2016
|Ceathrar múinteoirí Gaeilge le suim i bhfaisean, i dtáirgí áilleachta,
|
|http://gaeilgeleglam.blogspot.com
|-
|'''Gaeilgeoir na Fionnlainne'''
|2003 – 2006
|tuaraimí Phanu ar an saol. Filleann sé ar i 2013 théis cliseadh
blogs.ie chun rá go mbeadh seo á n-úsáid aige feasta,.
|''Panu Höglund''
|http://gaelpanu.blogspot.com
|-
|'''*Gaeltacht 21'''
|2009 – 2021
|
|''Eoin Ó Riain''
|http://gaeltacht21.blogspot.com
|-
|'''Gael trip'''
|2016 – 2021
|Is í an sprioc atá againn i nGael Trip ná taisteal timpeall an 
Domhain agus an Ghaeilge a úsáid
|''Oisín Mac CinnéideEmma Ní Nualláin''
|https://gaeltrip.com
|-
|'''Gan Ainm'''
|2007 – 2011
|alt ar líon an dteaghlach a labhraionn Gaeilge
|''solas dubh''
|http://ganainm.blogspot.com
|-
|'''Garraí Johnny Mhorgan'''
|2009- 2010
|Cúrsaí cruthaitheachta, cúrsaí na n-ealaíon, dialann - i nGaeilge na hÉireann.
|''Tadhg Mac Dhonngáin''
|http://garraijohnnymhorgan.blogspot.com
|-
|'''Gasúir le Gaeilge'''
|2011-2017
|Plé ar ghasúir a thógáil le Gaeilge (I Pennsylvania)
|''Lawrence Morris''
|https://gasuirlegaeilge.wordpress.com/page/25/
|-
|'''Gnóthach'''
|???
|nasc ar shuíomh coiscéim, imithe ón idirlíon anois
|
|http://gnothach.blogspot.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150525015655/http://gnothach.blogspot.com/ |date=2015-05-25 }}
|-
|'''Go Maith'''
|Feabhra go Márta bliain éigin
|Comic strip 
|''Brian fitzmaurice 7 SC Durkin''
|http://gomaithcomic.blogspot.com/2007_02_06_archive.html
|-
|'''Grá fé Ghruaim'''
|
|oscailte dóibh siúd le cuireadh amháin
|
|http://nuaaois.blogspot.com/
|-
|'''*Hillary NY'''
|2004 – 2021
|Meascra i nGaeilge ó Nua Eabhrac - nó pé áit ina bhfuilim!
|''Hilary Sweeney''
|http://hilaryny.blogspot.com
|-
|'''*Igaeilge'''
|2009 – 2021
|Tuaraimí neamhspleácha Chonchubhair gan aon deontas
|''Conchubhair Ó Liatháin''
|http://gaeltacht21.blogspot.com
|-
|'''Imeall'''
|2004 -2009
|Blag fuaime ón imeall
|''Conn Ó Muíneacháin''
|https://imeall.blogspot.com
|-
|'''iMúscraí'''
|2008 – 2013
|Tionscnamh de chuid Comharchumann Forbartha Mhúscraí ar mhaithe
le cur chun cinn na teanga agus ghnéithe eile de chultúr an cheantair. 
|''Conchubhair Ó Liatháin''
|https://imuscrai.wordpress.com
|-
|'''Íomhá an Lae'''
|2007 - 2019
|Griangraif éagsúla a dhéanan mé o lá go lá agus mo chuid 
Smaointe faoi as Gaeilge
|
|http://iomhannablag.blogspot.com
|-
|'''*Irish Language blog'''
|2019 – 2021
|930 mion cheacht ón shuiomh Transparent Language
|
|https://blogs.transparent.com/irish/la-fheile-padraig-3/
|-
|'''Iris Eoghanaigh'''
|2009 – 2011
|Tuaraimí, Nuacht, eolas
|''Seán Mór – seo tús na hirise''
|http://eoghanach.blogspot.com
|-
|'''Is as An Baile Mé'''
|2006 - 2007
|tuaraimí foghlaimeora
|''Richard Achibld''
|https://foghlaimeoir.wordpress.com
|-
|'''Leadrán'''
|
|Níl rian de ar fáil ach mar nasc ar IGaeilge
|
|http://leadran.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200926144537/http://www.leadran.com/ |date=2020-09-26 }}
|-
|'''Léigh Mé ar Mo T-Léine é'''
|2006 – 2007
|Cin lae lín ar thaisteal ar fud an Bhraisil
|''Alex Hijimans''
|https://naceithrehairde.travellerspoint.com
|-
|'''Líonra'''
|2014 – 2021
|Blag d’fhoghlaimeoirí fásta Aonad na Gaeilge Ollscoil Luimnigh
|''Deirdre Ní Loinsigh''
|https://lionra.wordpress.com/about/
|-
|'''Litríocht na n-Óg'''
|2010 – 2013
|An Tríú Comhdháil ar Litríocht agus ar Chultúr na nÓg
|
|http://litriochtnanog.blogspot.com
|-
|'''Máire ag Faire'''
|2012 – 2013
|10 n-alt ar fad
|''Máire burns – iarmhúinteoir Gaeilge''
|http://maireagfaire.blogspot.com
|-
|'''Máthair Gaelachais'''
|2007 - 2016
|
|''Jennifer''
|http://misemamai.blogspot.com
|-
|'''Mícheál John O Meachair'''
|2012 – 2013
|Nasanna á gheallúint ach Níos mó air faoi féin ná aon rud eile
|''Mícheál John O Meachair''
|'''Mícheál John O Meachair'''
|-
|'''Milseog Mhilis'''
|
|Gaeilge agus Sínis (Tá sé mar aidhm agam cultúr na nGael agus a
dteanga a roint le muintir na hÁise
|
|https://milseogmhilis.wordpress.com
|-
|'''Mise Áine'''
|2007 – 2011
|
|''Áine''
|http://miseaine.blogspot.com - leanann mar Rámhaille
|-
|'''Mise Ciara'''
|2013 – 2021
|Scríobh Eat Sleep
|''Ciara Ní Éanacháin''
|http://miseciara.wordpress.com
|-
|'''Misneach Na Gaillimhe'''
|2013 – 2017
|Sóisialaigh Na Gaeilge i nGaillimh
|
|http://misneachnagaillimhe.blogspot.com/2017/04/seilbh-glactha-ag-baill-misneach-ar.html
|-
|'''Mo Bhlog'''
|2006 – 2009
|Ruminations &amp; practice ‘ as Gaeilge’ 
|''Dalta i Minesota''
|http://mo-bhlog.blogspot.com
|-
|'''Muirann Ní Chonnaláin'''
|2009 – 2010
|Céad iarracht scríobh as Gaeilge
|''Muirann Ní Chonnaláin''
|http://poetryasgaeilge.blogspot.com
|-
|'''Múinteoir Sabine'''
|2012
|Múinteoir bunscoilea rugadh sa Ghearmáin alt ar RnaG
|''Sabine Nic Cionnaith''
|https://muinteoirsabine.wordpress.com
|-
|'''Myles an Nissan Micra'''
|2010 – 2012
|a man of letters, public servant, polymath, tribune of the people, 
and pedant. He formerly wrote for a web magazine under the 
pseudonym 'Myles an Ford Fiesta' but has since changed his 
Mode of conveyance.
|
|http://mylesanm.blogspot.com
|-
|'''*Nótaí Imill'''
|2009 – 2021
|
|''Denis King – Seattle''
|http://nimill.blogspot.com
|-
|'''Nuacht1.com'''
|
|Gach Ailt – os na meáin Gaeilge / nascann chuig na stáisiúin Gaeilge
Nuacht TG4 7 RTÉ Agus Podchraoltaí
|
|https://nuacht1.com/blaganna/
|-
|'''Puc Saor'''
|2014 – 2015
|Blag chun an CLG a phlé as Gaeilge.
|
|http://pucsaor.blogspot.com
|-
|'''*Rámhaille'''
|2011 – 2021
|Mise Áine ag Rámhaille
|''Áine''
|https://ramhaille.blogspot.com
|-
|'''Rán na nGág'''
|2009 – 2019
|Is geal leis an bhfiach dubh a ghearrcach féin.
|''Fergus Ó Néill''
|http://ormondo-fon.blogspot.com
|-
|'''*Rogha Gabriel'''
|2012 – 2021
|Sleachta as saothar Ghabriel Rosenstock
|''Gabriel Rosenstock''
|https://roghaghabriel.blogspot.com
|-
|'''Rud ar Bith'''
|2008 – 2010
|
|''student of the universe a fhreastalaíonn ar ghaeltachtMinesota''
|http://rudarbith.blogspot.com
|-
|'''Santa Cruz na Gréine'''
|2009 - 2012
|Dialann ag cur síos ar an saol i Santa Cruz, California 
|
|
|-
|'''Scáthán'''
|2017 – 2019
|
|
|https://www.scathan.ie/2019
|-
|'''Scéala Na Wombait'''
|2004 – 2012
|altanna ar ainmhithie éagsula
|
|http://mhwombat.blogspot.com
|-
|'''*Scéalta Ealaíne'''
|2019 - 2021
|Irish Art Blog 99% sa tSasanais
|''Eoin Mac Lochlainn''
|https://emacl.wordpress.com
|-
|'''*Scott de Buitléir'''
|2017-2021
|
|Scott de buitléir
|https://scottdebuitleir.com/category/gaeilge/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210616043012/https://scottdebuitleir.com/category/gaeilge/ |date=2021-06-16 }}
|-
|'''Scríbhneoirí Úra na Gaeilge'''
|2007 – 2015
|Cín lín a bhí ag iarraidh saothar mórán scríbhneoir a thabhairt le chéile 
|''20 scríobhnóir éagsúla''
|http://scribhneoirioga.blogspot.com
|-
|'''Seo focan Iontach'''
|
|mar nasc ar mhórán cín lín ach é imithe ón tidirlíon
|
|ní oibríonn na nascanna
|-
|'''Seo Panu ag Labhairt'''
|
|Níl rian de ar an nasc atá ar lch cumann Carad na Gaeilge
|''Panu Höglund''
|http://gaeilgepanu.blogs.ie {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081229115403/http://gaeilgepanu.blogs.ie/ |date=2008-12-29 }} ff Gaeilgeoir na Fionnlainne
|-
|'''Sin É'''
|2014
|'Blog' nua-aimseartha Gaeilge don na deagoirí agus daoine óga
In Éireann agus na foghlaimeoir Gaeilge timpeall an domhain!
|''Sinéad''
|http://istreiseanpeannnaanclaiomh.blogspot.com
|-
|'''Smaointe as Gaeilge'''
|2020
|Occasional thoughts written in Irish -. Ní dhéanaim tada ach an
Corrsmaoineamh a scríobh, anois 's aríst, 
|
|https://smaointe-as-gaeilge.blogspot.com
|-
|'''*Smaointe Fánacha Aonghusa'''
|2005 – 2021
|Mar a deir sé ar an gcanna!
|''Aonghus Ó hAlmhain''
|https://aonghus.blogspot.com
|-
|'''Smaointe ón Champas'''
|2013
|Smaointe a ritheann liom agus mé in ainm's a bheith ag staidéar! 
|''Colm Mac Fhionnghaile''
|http://smaointeonchampas.blogspot.com/2013/02/
|-
|'''Stair i gColáiste Ailigh'''
|2010 – 2011
|nascanna físe i mBéarla curtha i láthair ag an máistear i nGaeilge
|''Proinsias Mac a’ Bhaird''
|http://staircolailigh.blogspot.com
|-
|'''Stádas na litríochta gaeilge'''
|2010
|Aon alt amháin 
|''Ríona''
|http://stadasnalitriochta.blogspot.com
|-
|'''Tadhg An Mhargaidh'''
|2006
|Blog Gaeilge faoi mo shaol sin an méid. Macléinn aerach as Vancouver.
|''Tadhg'' 
|http://tadhganmhargaidh.blogspot.com
|-
|'''Taifead Taibhreamh'''
|2006
|A bhrionglóidí scríofa ag an údar
|''mark bodah''
|http://taibhreamh.blogspot.com
|-
|'''Te Bruite'''
|2012 – 2013
|Nuacht faoi eisiún DC Rís
|
|http://tebruite.blogspot.com/2012/11/
|-
|'''Thall is Abhus'''
|
|bainte den idirlíon an t-aon rian mar nasc ar Lch Anuas Den tSeilf
|
|http://seano-thallisabhus.blogspot.com {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180820021118/http://seano-thallisabhus.blogspot.com/ |date=2018-08-20 }}
|-
|'''Tomhas na Teanga'''
|2014 – 2021
|tosaithe i 2014 ach altanna ann ó 2002
|''Séamas Ó Neachtain,/ Jim Norton''
|http://tomhasnateanga.blogspot.com/?view=classic
|-
|'''Tomhais'''
|2009 – 2010
|tomhasanna dhá líne – cad a bheadh ann?
|''Aa Deabhal Álainn''
|http://tomhais.blogspot.com
|-
|'''Tuairimí Éagsúla'''
|2011 – 2014
|éiríonn as is bunaíonn smaointe ón gcampas
|''Colm Mac Fhionnghaile''
|http://anscolairescartha.blogspot.com
|-
|'''Turas Aisle'''
|2017 – 2020
|Turas Amháin
|''Réaltan Ní Leanáin''
|http://turasailse.blogspot.com
|-
|'''Uathachas in Éirinn'''
|2008 – 2020
|Tuiste fhir óig le huathachas
|''COC'' 
|http://blag.uathachas.ie
|-
|'''vernacularisms Gaeilge'''
|2013
|Nótaí Ó Bhéal Feirste
|''Jason Ó Ruairc''
|https://vernacularismsgaeilege.wordpress.com
|-
|'''Vítneam agus An Chambóid'''
|2015
|Altann ar stair an Chambóid agus Vítneam
|''Oanro''
|http://vitneamanchamboid.blogspot.com
|}

== Féach freisin ==
* [[Stair iriseoireacht na Gaeilge]]

== Naisc sheachtracha ==
* [https://libguides.ucc.ie/newspapers/anghaeilge Nuachtáin agus Irisí as Gaeilge (Coláiste na hOllscoile Corcaigh)]

==Foinsí==
* [[Regina Uí Chollatáin|Chollatáin, Dr Regina Uí]] (18 Aibreán 2011). [https://web.archive.org/web/20140401053959/http://www.forasnagaeilge.ie/dynamic/publications/TuarascailEarnailnaMeanGhaeilge.pdf ''&quot;Tuarascáil ar straitéis úr maidir le Foras na Gaeilge i leith earnáil na meán Gaeilge clóite agus ar líne: Athláithriú agus athshealbhú teanga&quot;.'']

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{Nuachtáin in Éirinn}}

{{DEFAULTSORT:Irisi agus Nuachtain Gaeilge}}
[[Catagóir:Liostaí]]
[[Catagóir:Tréimhseacháin Ghaeilge| ]]
[[Catagóir:Tréimhseacháin Éireannacha|*]]
[[Catagóir:Irisí Gaeilge| ]]
[[Catagóir:Nuachtáin na Gaeilge| ]]
[[Catagóir:Nuachtáin in Éirinn|*]]
[[Catagóir:Tréimhseacháin]]
[[Catagóir:Irisí Éireannacha|*]]
[[Catagóir:Nuachtáin|*]]
[[Catagóir:Nuacht|*]]</text>
      <sha1>14pjjqhdpr42rf5jaqrhi6dprsqfsou</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Brión mac Echach Muigmedóin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>97332</id>
    <revision>
      <id>1310834</id>
      <parentid>1181840</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T05:56:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Beatha */Nasc</comment>
      <origin>1310834</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2627" sha1="20c0v3teiiyqesf8pqtiq3p8sj7pcli" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Rí leathstairiúil [[Ríthe na gConnacht|na gConnacht]] ba ea '''Brian''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Brión''' nó '''Brían mac Echach Muigmedóin''').  [[Eochaid Mugmedón]] ba ea a athair.  Mhair sé sa 4ú/5ú haois.

== Beatha ==
I dteannta lena deartháireacha [[Ailill mac Echach Mugmedóin|Ailill]] agus [[Fiachrae|Fiachra]], sinsear [[Connachta|Chonnacht]] ba ea Brian.  Niall Naoighiallach (''[[Níall Noígíallach]]''), sinsear [[Uí Néill]], ba ea a leasdeartháir níos óige.&lt;ref&gt;Francis J. Byrne, ''Irish Kings and High-Kings'', Dara heagrán, 2001, Aguisín 2, Tábla 1&lt;/ref&gt;  De réir an sean-nóis, fuair a athair bás sa bhliain 362.&lt;ref&gt;Daniel P. McCarthy, ''The Chronology of the Irish Annals'', 1998&lt;/ref&gt;  

Insítear scéalta Bhriain agus a dheartháireacha in ''[[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]'' agus ''[[Aided Chrimthaind maic Fhidaig ocus Trí mac Echach Muigmedóin]]''.  Mac is fearr lena mháthair Mongfionn (''[[Mongfind]]'') ba ea Brian.  Ba mhaith léi go dtiocfadh Brian i gcomharbacht ar a athair Eochaid ach tháinig Niall i gcoróin ina ionad.  Rinne sé a churadh de Bhrian.

Tháinig Brian i gcoróin sa Connacht, agus tharla cogadh idir é agus Fiachra dá bharr.  Chloígh Brian Fiachra i g[[Cath Damchluain]].  D'athchruinnigh [[Nath Í mac Fiachrach]] ámh agus ag Dara Cath Dhúchluain, cloíodh agus maraíodh Brian.  Adhlacadh Brian ag [[Ros Cam]].

== Oidhreacht ==
Le feadh míle bliain ina dhiaidh, d'éirigh a lán dá mhuintir, aitheanta mar [[Uí Bhriúin]], ina [[Ríthe na gConnacht]].  De shliocht [[Uí Briúin Aí]] ba ea [[Tairrdelbach Ua Conchobair|Toirdhealbhach Ó Conchúir]], a rinneadh [[Ardrí na hÉireann]] de sa bhliain 1166.

Dar le [[Tíreachán]], thug [[Naomh Pádraig]] cuairt ar &quot;áras mic Bhriain&quot; ag ''Duma Selchae'' ar [[Ciarraige Aí|''Mag nAí'']], ach ní deir sé cérbh iad.  De réir ailt chomhionainn in ''[[Vita tripartita Sancti Patricii]]'', a théann siar b'fhéidir go dtí an 9ú haois, bhí seisear mac ann.  I bhfoinsí níos déanaí ámh, maítear go raibh ceathrar mac is fiche ag Brian.  Is dócha gur cumadh ginealaigh Uí Bhriúin do threibheanba faoi mar a thángadar faoina smacht, amhail is Uí Bhriúin Uamhaill, Uí Bhriúin Ratha agus Uí Bhriúin Sionna.&lt;ref&gt;Anne Connon, &quot;Uí Briúin&quot;, in &quot;Medieval Ireland: An Encyclopedia&quot;, lch. 485&lt;/ref&gt;

== Clann ==
* ''[[Dauí Tenga Uma]],'' aitheanta fosta mar ''Duach Galaich''

== Tagairtí ==
{{reflist}}


{{DEFAULTSORT:Brion mac Echach Muigmedoin}}
[[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]]
[[Catagóir:Ríthe na gConnacht]]
[[Catagóir:Uí Bhriúin]]</text>
      <sha1>20c0v3teiiyqesf8pqtiq3p8sj7pcli</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fiachra</title>
    <ns>0</ns>
    <id>97334</id>
    <revision>
      <id>1310837</id>
      <parentid>1305517</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T06:01:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>Nasc</comment>
      <origin>1310837</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1980" sha1="7ll8f89e8bwlqi2rppctfto8hkojyb6" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Sinsear [[Connachta|Connacht]] ba ea '''Fiachra''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Fiachrae mac Echach Mugmedóin'''), a mhair sa cheathrú haois.  [[Eochaid Mugmedón]] (bás 362&lt;ref&gt;Daniel P. McCarthy, ''The Chronology of the Irish Annals'', &lt;/ref&gt;) ba ea a athair, agus Mongfionn (''[[Mongfind]]'') deirfiúr [[Crimthann mac Fidaig|Chriomhthann mac Fiodhaigh]] (bás 367) a mháthair.&lt;ref&gt;Francis J.Byrne, ''Irish Kings and High-Kings'', Tábla 1&lt;/ref&gt;  Clann [[Uí Fiachrach|Uí Fhiachrach]] ba ea a mhuintir.

Insítear scéalta Fhiachra agus a dheartháireacha, [[Brión mac Echach Muigmedóin|Brión]] agus [[Ailill mac Echach Mugmedóin|Ailill]], in ''[[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]'' agus ''[[Aided Chrimthaind maic Fhidaig ocus Trí mac Echach Muigmedóin]]''.&lt;ref&gt;''[https://www.vanhamel.nl/codecs/Aided_Chrimthaind_maic_Fhidaig_ocus_Tr%C3%AD_mac_Echach_Muigmed%C3%B3in Aided Chrimthaind maic Fhidaig ⁊ Trí mac Echach Muigmedóin]'' ar CODECS&lt;/ref&gt;  Nuair a ghabh Brian ríogacht na gConnacht, tharla cogadh idir Brian agus Fiachra.  Throid siad cath in aghaidh a chéile ag [[Dúchluain]] (''Damchluain'').  Gabhadh Fiachra agus tugadh chuig [[Teamhair|Teamhraigh]] é.  D'athchruinnigh [[Nath Í mac Fiachrach]] a airm agus cloíodh agus maraíodh Brian ag dara cath ag Damchluain.

Scaoil Niall Fiachra saor, agus cheap é ina churadh in ionad Brian.  Chuaigh Fiachra agus Ailill ar ruathar rathúil sa Mhumhain isteach.  Fuair Fiachra goin a bháis agus d'éag sé ag Féarach (''Ferrach'') sa [[ríocht na Mí|Mhí]] ar a shlí abhaile.  Cuireadh ina ómós gialla na Mumhan leis agus iad beo.

== Foinsí == 
* Francis J.Byrne, ''Irish Kings and High-Kings'' 
* Daniel P. McCarthy, ''The Chronology of the Irish Annals''
* Dan Wiley, ''[https://web.archive.org/web/20080507075211/http://www.hastings.edu/academic/english/kings/Aided_Chrimthainn_meic_Fhidaig.htm Cycles of the Kings]''

== Tagairtí ==
{{reflist}}

[[Catagóir:Connachta]]</text>
      <sha1>7ll8f89e8bwlqi2rppctfto8hkojyb6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ailill mac Echach Mugmedóin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>97336</id>
    <revision>
      <id>1310835</id>
      <parentid>1178724</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T05:58:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>Nasc</comment>
      <origin>1310835</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1909" sha1="138oasybx4g987dgohp3esaf3d1sojk" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Sinsear [[Connachta|Chonnacht]] ba ea '''Ailill mac Eachach ''Mugmedóin''''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Ailill mac Echach Mugmedóin'''), a mar sa cheathrú haois.  [[Eochaid Mugmedón]] (bás 362&lt;ref&gt;Daniel P. McCarthy, ''The Chronology of the Irish Annals''&lt;/ref&gt;) [[Ardrí na hÉireann]], ba ea a athair, agus [[Mongfind]] deirfiúr [[Crimthann mac Fidaig|Chriomhthainn mhic Fhiodhaigh]] (bás 367) a mháthair.&lt;ref&gt;Francis J.Byrne, ''Irish Kings and High-Kings'', Tábla 1&lt;/ref&gt;  Clann [[Uí nAilello|Uí Ailealla]] ba ea a mhuintir.

Insítear scéalta Ailealla agus a dheartháireacha, [[Brión mac Echach Muigmedóin|Brian]] agus [[Fiachrae|Fiachra]], in ''[[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]'' agus ''[[Aided Chrimthaind maic Fhidaig ocus Trí mac Echach Muigmedóin]]''&lt;ref&gt;''[https://www.vanhamel.nl/codecs/Aided_Chrimthaind_maic_Fhidaig_ocus_Tr%C3%AD_mac_Echach_Muigmed%C3%B3in Aided Chrimthaind maic Fhidaig ⁊ Trí mac Echach Muigmedóin]'' ar CODECS&lt;/ref&gt;.  Chuaigh Ailill i dteannta le Fiachra ar ruathar rathúil sa [[Mumha|Mhumhain]] isteach, ach fuair Fiachra goin a bháis.  Tar éis bhás Fhiachra, gabhadh agus cuireadh chun báis Ailill ag ''[[Eochaid mac Crimthainn]]'' na Mumhan.  De réir sean-nóis, adhlacadh Ailill i m[[Baile an Chairn]], [[Contae Shligigh]].&lt;ref&gt;{{
lua idirlín |
url = http://www.askaboutireland.ie/reading-room/environment-geography/physical-landscape/the-wakeman-drawings/heapstown/ |
teideal = Heapstown |
suíomh = Askaboutireland.ie |
dátarochtana = 14ú Deireadh Fómhair 2018
}}&lt;/ref&gt;

== Foinsí ==
* Francis J.Byrne, ''Irish Kings and High-Kings'' 
* Daniel P. McCarthy, ''The Chronology of the Irish Annals'' 
* Dan Wiley, ''[https://web.archive.org/web/20080507075211/http://www.hastings.edu/academic/english/kings/Aided_Chrimthainn_meic_Fhidaig.htm Cycles of the Kings]''

== Tagairtí ==
{{reflist}}

[[Catagóir:Connachta]]</text>
      <sha1>138oasybx4g987dgohp3esaf3d1sojk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aontroim Thoir (Toghcheantar Tionóil)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98032</id>
    <revision>
      <id>1310817</id>
      <parentid>1310632</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T21:08:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Conradder</username>
        <id>34685</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Baill */</comment>
      <origin>1310817</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8089" sha1="irym8mno84lgb7n69kt8qeqxvw436sa" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Is  toghcheantar tionóil é '''Aontroim Thoir''' ar [[Tionól Thuaisceart Éireann|Thionól Thuaisceart Éireann]] ([[An Béarla|Béarla]]: ''East Anthrim'' ).

D'úsáideadh an suíochán den chéad uair i dtoghchán do [[Tuaisceart Éireann|Thuaisceart Éireann]] amháin, d’[[Fóram Thuaisceart Éireann|Fhóram Thuaisceart Éireann]] i 1996. Ó 1998, tá baill tofa aige don Tionól reatha.

== Baill ==
'' * ón 15 Meán Fómhair 2023 amach''
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;width: 600px;&quot;
|-
! colspan=&quot;2&quot; | Ball  !! Páirtí
|-
|scope=&quot;row&quot; style=&quot;background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};&quot;|
| [[Stewart Dickson]] 
| [[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|PCTÉ]]
|-
|scope=&quot;row&quot; style=&quot;background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};&quot;|
|[[Danny Donnelly]]
|[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|PCTÉ]]
|-
|scope=&quot;row&quot; style=&quot;background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};&quot;|
| [[Cheryl Brownlee]] 
| [[PAD]]
|-
|scope=&quot;row&quot; style=&quot;background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};&quot;|
| [[Gordon Lyons]] 
| [[PAD]]
|-
|scope=&quot;row&quot; style=&quot;background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};&quot;|
| [[John Stewart]] 
| [[PAU]]

|}

== Toghcháin ==
=== Tionól Thuaisceart Éireann ===
====2022====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:95%; line-height:16px;&quot;
|-
! align=center colspan=16| [[Toghchán Chomhthionól Thuaisceart Éireann 2022|Toghchán Chomhthionól 2022]]: Aontroim Thoir &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.eoni.org.uk/Elections/Election-results-and-statistics/Election-results-and-statistics-2003-onwards/Elections-2022/NI-Assembly-Election-2022-Result-Sheets|teideal=NI Assembly Election 2022 - Result Sheets|work=The Electoral Office of Northern Ireland - EONI|dátarochtana=2026-04-26}}&lt;/ref&gt;
|-
! align=center colspan=2| Páirtí !! Iarrthóir !! Scair !! Comhair 1 !! Comhair 2 !! Comhair 3 !! Comhair 4 !! Comhair 5 
|-
| style=&quot;background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};&quot; | || [[PAU]] || '''[[John Stewart]]'''||	15.40%||	6,195	||6,267	||'''8,459'''|| ||
|-
| style=&quot;background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};&quot;  | || [[PAD]] || '''[[Gordon Lyons]]'''||	15.55%||	6,256	||6,281	||6,555	||'''6,873	
|-
| style=&quot;background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};&quot; | || |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] || '''[[Stewart Dickson]]'''||	12.57%	||5,059	||5,643	||5,910	||6,370	||'''7,207'''
|-
| style=&quot;background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};&quot; | || |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] || '''[[Danny Donnelly]]'''||	10.50%	||4,224	||4,759	||4,844	||5,001	||'''6,784'''
|-
| style=&quot;background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};&quot;  | || [[PAD]] || '''[[David Hilditch]]'''||	14.07%	||5,662	||5,690	||6,110	||6,500	||'''6,544'''
|-
| style=&quot;background:{{Glór Traidisiúnta na nAontachtaithe/meta/color}};&quot;| || [[Glór Traidisiúnta Aontachtach|GTA]] ||[[Norman Boyd]]||	9.10%	||3,661	||3,699	||4,007	||4,408	||4,467
|-
| style=&quot;background:{{Sinn Féin/meta/color}};&quot;  | || [[Sinn Féin]] || [[Oliver McMullan]]||	9.13%	||3,675	||4,154	||4,171	||4,180	||
|-
| style=&quot;background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};&quot; | || [[PAU]] || [[Roy Beggs Jr]]||	8.82%	||3,549	||3,634	 	 	|| || ||
|-
| style=&quot;background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};&quot; | || [[PSDLO]] || Siobhán McAlister	||2.98%	||1,200	 || || || ||
|-
| style=&quot;background:{{Comhaontas Glas/meta/color}};&quot; | || |[[Páirtí Glas Thuaisceart Éireann|Páirtí Glas (TÉ)]] || 	Mark Bailey||	1.87%	||754|| || || ||
|-
| align=left colspan=13|'''Toghthóirí:''' 67,699 ''' Bailí:''' 40,235'''  Millte:''' 458''' Cuóta:''' 6,706''' Vótóirí:''' 40,693(60.11%)
|}
====2017====
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:95%; line-height:16px;&quot;
|-
! align=center colspan=16| [[Toghchán Chomhthionól Thuaisceart Éireann 2022|Toghchán Chomhthionól 2022]]: Aontroim Thoir &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.eoni.org.uk/Elections/Election-results-and-statistics/Election-results-and-statistics-2003-onwards/Elections-2017/NI-Assembly-Election-2017-Result-Sheets|teideal=NI Assembly Election 2017 - Result Sheets|work=The Electoral Office of Northern Ireland - EONI|dátarochtana=2026-04-27|archivedate=2021-08-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210819191400/https://www.eoni.org.uk/Elections/Election-results-and-statistics/Election-results-and-statistics-2003-onwards/Elections-2017/NI-Assembly-Election-2017-Result-Sheets}}&lt;/ref&gt;
|-
|-
! align=center colspan=2| Páirtí !! Iarrthóir !! Scair !! Comhair 1 !! Comhair 2 !! Comhair 3 !! Comhair 4 !! Comhair 5 !! Comhair 6 !! Comhair 7!! Comhair  9!! Comhair 9
|-
| style=&quot;background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};&quot;  | || [[PAD]] || '''[[David Hilditch]]'''||	16.03%	||6,000	||6,037	||'''6,248	|| || || || || || 
|-
| style=&quot;background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};&quot; | || |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] || '''[[Stewart Dickson]]'''||	11.17%	||4,179	||4,616	||4,658	||5,065	||5,171	||'''6,783'''|| || ||
|-
| style=&quot;background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};&quot; | || [[PAU]] || '''[[Roy Beggs Jr]]'''||	13.68%||	5,121	||5,272	||5,589	||5,714	||6,156	||'''6,324	'''|| || ||
|-
| style=&quot;background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};&quot;  | || [[PAD]] || '''[[Gordon Lyons]]'''||	10.29%	||3,851	||3,869	||4,068	||4,078	||4,473	||4,490	||4,513.94	||'''7,553.94'''
|-
| style=&quot;background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};&quot; | || [[PAU]] || '''[[John Stewart]]'''||9.02%	||3,377	||3,479	||3,709	||3,788	||4,131	||4,260	||4,599.72	||5,034.99	||'''6,343.88'''
|-
| style=&quot;background:{{Sinn Féin/meta/color}};&quot;  | || [[Sinn Féin]] || [[Oliver McMullan]]||	9.89%	||3,701	||3,750	||3,752	||4,278	||4,292	||4,523	||4,690.58	||4,698.58	||4,700.77
|-
| style=&quot;background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};&quot;  | || [[PAD]] ||Stephen Ross||	8.85%||	3,313	||3,334	||3,527	||3,539	||3,816	||3,825	||3,834.12	|| ||
|-
| style=&quot;background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};&quot; | || |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] || [[Danny Donnelly]]||		4.86%	||1,817	||2,087	||2,105	||2,470	||2,515|| || || ||
|-
| style=&quot;background:{{Páirtí Neamhspleáchais na Ríochta Aontaithe/meta/color}};&quot; | || |[[Páirtí Neamhspleáchais na Ríochta Aontaithe|PNRA]] || 4.22%	||1,579	||1,653	||1,933	||1,955|| || || || ||
|-
| style=&quot;background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};&quot; | || [[PSDLO]]||Margaret Anne McKillop || 4.07%	||1,524	||1,633	||1,653	|| || || || || ||
|-
| style=&quot;background:{{Glór Traidisiúnta na nAontachtaithe/meta/color}};&quot;| || [[Glór Traidisiúnta Aontachtach|GTA]] ||Ruth Wilson||	4.24%	||1,534	||1,587	|| || || || || || ||
|-
| style=&quot;background:{{Comhaontas Glas/meta/color}};&quot; | || |[[Páirtí Glas Thuaisceart Éireann|Páirtí Glas (TÉ)]] || Dawn Patterson	||2.08%	||777	|| || || || || || ||
|-
| style=&quot;background:{{Cross-Community Labour Alternative/meta/color}};&quot; | || | Rogha eile an Lucht Oibre || Conor Sheridan	||1.05%	||393	|| || || || || || || ||
|-
| style=&quot;background:{{An Páirtí Coimeádach (An Ríocht Aontaithe)/meta/color}};&quot; | || | [[Coimeádaigh Thuaisceart Éireann|Coimeádaigh TÉ]] || Alan Dunlop	||0.41%||	152|| || || || || || || ||
|-
| style=&quot;background:{{Neamhspleách/meta/color}};&quot; | || | Neamhspleách ||	Ricky Best	||0.28%||	106|| || || || || || || ||
|-
| align=left colspan=13|'''Toghthóirí:''' 62,933 ''' Bailí:''' 37,424'''  Millte:''' 412''' Cuóta:''' 6,238''' Vótóirí:''' 37,836(60.12%)
|}

====2016====
====2011====
====2007====
====2003====
====1998====
===Fóram 1996===

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{stumpa}}
{{Teimpléad:Tionól Thuaisceart Éireann}}
[[Catagóir:Polaitíocht Thuaisceart Éireann]]</text>
      <sha1>irym8mno84lgb7n69kt8qeqxvw436sa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>I Have a Dream, óráid de chuid Martin Luther King (1963)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>98865</id>
    <revision>
      <id>1310816</id>
      <parentid>1232940</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T20:27:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1310816</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6642" sha1="rruf571vbphuvh4ftu7ysr0aad35no0" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

[[Íomhá:Martin Luther King Jr. addresses a crowd from the steps of the Lincoln Memorial, USMC-09611.jpg|mion|clé|[[28 Lúnasa]] [[1963]]]]
[[Íomhá:USMC-00912.jpg|clé|mion]]
[[Íomhá:The March (1964 film).webm|mion|clé|Scannánː March on Washington for Jobs and Freedom]]
Ar [[28 Lúnasa]] [[1963]], thug [[Martin Luther King]] óráid cháiliúil  '''“Tá aisling (brionglóid) agam”''' nó '''&quot;I Have a Dream&quot;'''. Labhair sé ag bun [[Leacht Cuimhneacháin Lincoln]] in [[Washington, D.C.|Washington D.C.]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Lincoln Memorial|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Lincoln_Memorial&amp;oldid=1040359449|journal=Wikipedia|date=2021-08-24|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://leabharbreac.com/Teideal/oraidi-a-chuaigh-i-gcion/|teideal=Óráidí a Chuaigh i gCion - Leabhar Breac - Cló Lováin|language=ga-IE|work=Leabhar Breac|dátarochtana=2021-08-28|archivedate=2021-08-28|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210828224201/https://leabharbreac.com/Teideal/oraidi-a-chuaigh-i-gcion/}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=martin luther king, jr., &quot;i have a dream&quot; speech|url=https://www.youtube.com/watch?v=jyR8h9iimw4|language=en|author=Ar Youtube ....}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Martin Luther King, Jr. speech.jpg|mion|clé]]

=== Cúlra ===
D’eagraigh King agus daoine eile mórshiúl go Washington i dtuaisceart na Stát Aontaithe le drochstaid na ndaoine gorma a léiriú ansin. Bhí thart faoi 250,000 duine ar an mhórshiúl ar [[28 Lúnasa]] [[1963]] agus d’éirigh go geal leis.  Bhí staid na ndaoine gorma i gcroílár na polaitíochta sna Stáit Aontaithe anois den chéad uair.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.nicurriculum.org.uk/docs/inclusion_and_sen/beatha_le_bua/series_6/Martin_Luther_King.pdf|teideal=Beatha le Bua|údar=NICurriculum|dátarochtana=2021|archivedate=2021-04-04|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210404141116/http://www.nicurriculum.org.uk/docs/inclusion_and_sen/beatha_le_bua/series_6/Martin_Luther_King.pdf}}&lt;/ref&gt;

As seo a tháinig Acht na gCeart Sibhialta in 1964. 

Bhain King úsáid as an mhodh chéanna arís in 1968 nuair a shiúil milliún duine go Washington arís. Cearta eacnamaíochta den chuid is mó a bhí i gceist an t-am sin.

=== Fáidh ===
Thug King a óráid sa bhliain 1963 ar bhealach fáidhiúil agus bhí tionchar ag brionglóid [[Íseáia]] faoi [[Eacsadas]] nua air.&lt;ref&gt;Coimisiún na Scrúduithe Stáit, An Ardteistiméireacht 2015, Aistriúchán Ar Scéim Mharcála - Oideachas Reiligiúnach&lt;/ref&gt; Ina óráid, glacann sé brionglóid [[Íseáia]] d'imeacht nua (Ís 40) chuige féin, agus é ag labhairt go [[fáidh]]&lt;nowiki/&gt;iúil.
&lt;nowiki/&gt;[[Íomhá:Civil Rights March on Washington, D.C. (Dr. Martin Luther King, Jr. and Mathew Ahmann in a crowd.) - NARA - 542015 - Restoration.jpg|mion|[[28 Lúnasa]] [[1963]]]]

== Sliocht as an óráid ==
[[Íomhá:Martin Luther King - March on Washington.jpg|mion|[[28 Lúnasa]] [[1963]]]]&lt;blockquote&gt;Níl, níl, a deirim, nílimid sásta, agus ní bheimid sásta nó go rithe an ceartas anuas amhail uisce agus an fíréantacht amhail sruth láidir.

...

'Deirim libh, inniu, a chairde: bíodh is go bhfuil deacrachtaí an lae inniu agus an lae amárach amach ar ár n-aghaidh, go fóill féin tá an aisling seo agam; aisling í atá fréamhaithe go domhain san aisling Mheiriceánach.'

Táthar á aisling dom go dtiocfaidh lá a n-éireoidh an náisiún seo chun gnímh agus a gcuirfdh sé fírinne agus brí sa mhana sin aige: ‘Is rófollas linn na fírinní seo: gur comhionann a chruthaítear na fr uile’. 

Táthar á aisling dom go dtiocfaidh lá, ar chnoic dhearga Georgia, a mbeidh mic le fr a bhí ina sclábhaithe agus mic le fr a bhí ina n-úinéirí sclábhaithe — go dtiocfaidh lá a mbeidh siad ábalta suí le chéile chun tábla an bhráithreachais. 

Táthar á aisling dom go dtiocfaidh lá, i stát Mississipi, sa stát sin atá sleabhctha faoi theas an aincheartais, sleabhctha faoi theas an chos ar bolg — táthar á aisling dom go dtiocfaidh lá a gclaochlóidh an stát sin ina ósais saoirse agus ceartais. 

Táthar á aisling dom go dtiocfaidh lá a mbeidh mo cheathrar páistí beaga ina gcónaí i náisiún nach ar dhath a gcraicinn a dhéanfar iad a mheas ach ar mhianach a bpearsan. 

Táthar á aisling seo dom inniu. 

Táthar á aisling dom go dtiocfaidh lá, thuas in Alabama — in Alabama gona chiníochaithe oilbhéasacha, gona ghobharnóir a bhfuil prislíní lena bhéal le caint faoi idirshuíomh agus neamhniú — go dtiocfaidh lá thuas ansin in Alabama a mbeidh buachaillí agus girseacha beaga dubha ábalta dul i ngreim láimhe le buachaillí agus girseacha beaga geala mar dheirfúracha agus dheartháireacha. 

Táthar á aisling seo dom inniu. 

Táthar á aisling dom go dtiocfaidh lá: an lá sin ardófar gach gleann, agus ísleofar gach sliabh agus gach cnoc, agus déanfar an cam díreach agus na háiteanna garbha mín; agus foilseofar glóir an Tiarna, agus do chífdh an uile feoil é in éineacht. 


Sin ár ndóchas. Agus sin an creideamh a bheas agam agus mé ag flleadh ar an deisceart. 

Leis an chreideamh sin beimid ábalta cloch dhóchais a shnoí as sliabh an éadóchais. 

Leis an chreideamh sin beimid ábalta díchorda anghlórach ár náisiúin a chlaochlú ina shiansa cheolmhar den bhráithreachas. 

Leis an chreideamh sin beimid ábalta oibriú le chéile, guí le chéile, cur le chéile ar son an chirt, dul go príosún le chéile, seasamh le chéile ar son na saoirse, agus a fios againn go dtiocfaidh an lá a mbeidh an tsaoirse sin againn.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/leabhair/ta-an-aisling-seo-agam-oraid-chailiuil-mlk-curtha-i-ngaeilge-do-leabhar-nua/|teideal=‘Tá an aisling seo agam’ – óráid cháiliúil MLK curtha i nGaeilge do leabhar nua|údar=NÓS|dáta=2020|language=ga|work=NÓS|dátarochtana=2021-08-28}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;'&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/tobar-na-gaoise.pdf|teideal=TOBAR NA GAOISE / LÁMHLEABHAR DÉAGÓRA DO RANGANNA IARBHUNOIDEACHAIS SÓISIALTA, PEARSANTA AGUS SLÁINTE (OSPS)|údar=Brendan  / Ó Dufaighcogg.ie|dátarochtana=2021}}{{Dead link|date=Iúil 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;/blockquote&gt;[[Íomhá:March on washington Aug 28 1963.jpg|mion]]

== Féach freisin ==

* [[Martin Luther King]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Óráidí Meiriceánacha]]
[[Catagóir:1963]]
[[Catagóir:Cearta daonna]]
[[Catagóir:Fáidh]]</text>
      <sha1>rruf571vbphuvh4ftu7ysr0aad35no0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&amp;B</title>
    <ns>2</ns>
    <id>99001</id>
    <revision>
      <id>1310804</id>
      <parentid>1310345</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T17:29:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* ISO */</comment>
      <origin>1310804</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28623" sha1="1iny3fihq7g1ulpalc0ri6y24po9qlk" xml:space="preserve">== Scéal-liostaí A agus B ==
* [https://codecs.vanhamel.nl/Medieval_Irish_tale_lists Scéal-liostaí A agus B] ar CODECS
* ''Ces Ulad ''vs.'' Noínden Ulad
* ''Tromdámh Guaire
* ''It é saigte gona súain


# [[Aided Con Culaind]]
# [[Serglige Con Culainn]]
# [[Tromdam Echach Aireman]]
# [[Scél Uath hEcailsi]]
# [[Gabail in tSidhe]]
# [[Aislingi in Maic Oig]]
# [[Tain Bo Cuailnge]]
# [[Cupar in da Mucadha]]
# [[Longus nUlad]]
# [[Congala Conaild Cernaigh]]
# [[Cathbuadha Con Roi]]
# [[Caladhgleo Cethirn]]
# [[Mellgleo Iliach]]
# [[Fiacalgleo Finntain]]
# [[Airecar nArad]]
# [[Brislech Moighi Murtheimne]]
# [[Imsligi Glendamnach]]
# [[In Cath for Gairich ? Irgairich]]
# [[Ús in Duiu Chuailngne dia Thir]]
# [[Damghal ina Tarbh a Tarbda]]
# [[Tochustal nUlad]]
# [[Fercuitred Medhba]]
# [[Mesca Ulad]]
# [[Boithreim Ulad]]
# [[Forbuis bFer bFalgae]]
# [[Toicheim ina Buidhen]]
# [[Airne Finghin]]
# [[Scéla Alaxandair maic Pilip ac gabail righi 7 imperichta in domain]]
# [[Trechuairt/Treochair Tigi Lir]]
# [[Tunide Tige Burig/Buired]]
# [[Smutgal Tige Duma]]
# [[Deochair Tige Cathbadh]]
# [[Togail Tige Nechtain]]
# [[Togail Tige hEchada]]
# [[Togail Bruidne Uí/Da Derga]]
# [[Togail Bruidne Broin [Briain] meic Briuin]]
# [[Togail Bruidne hUí Duile]]
# [[Togail Bruidne Da Choca/Choga]]
# [[Togail Trai]]
# [[Togail Dio]]
# [[Togail in Tuir]]
# [[Togail Larisa]]
# [[Togail Elcluaidi]]
# [[Togail Duine Óenguso]]
# [[Togail Bruidne Bélcon Breifne]]
# [[Togail Dá Thi]]
# [[Táin Bó Cuailnge]]
# [[Táin teora n-erc Echdach]]
# [[Táin Bó Rois/Ruis]]
# [[Táin Bó Regamain]]
# [[Táin Bó Regamna]]
# [[Táin Bó Flidais(i)]]
# [[Táin Bó Fraích]]
# [[Táin Bó Fithir]]
# [[Táin Bó Faílín]]
# [[Táin Bó Gé/Gae]]
# [[Táin Bó Dartada]]
# [[Táin Bó Darti/Darta (?)]]
# [[Táin Bó Crebain]]
# [[Táin Bó Aidne]]
# [[Tochmarc Meidbe]]
# [[Tochmarc nEmire/Eimiri &lt;la Coin Culaind&gt;]]
# [[Tochmarc Ailbe &lt;ingine Cormaic le Find (úa Báiscne)&gt;]]
# [[Tochmarc Étaíne]]
# [[Tochmarc Feafe/Fea]]
# [[Tochmarc Feirbe]]
# [[Tochmarc Finnine/Fininde]]
# [[Tochmarc Greine Finne/Finde]]
# [[Tochmarc Greine Duinne/Duinde]]
# [[Tochmarc Saidbe Sescind/Seiscind]]
# [[Tochmarc Fithirne 7 Darine da ingen Tuathail]]
# [[Tochmarc mna Cruinn/Cruind (maic Agnomain)]]
# [[Tochmarc Eithne Uathaige ingine Crimthaind]]
# [[Cath Maige Tuired]]
# [[Cath Talten/Taillten]]
# [[Cath Maige Mucrama]]
# [[Cath Dromma Dólach dara díta Cruthnig / Daloch dar dithaig Cruithnig]]
# [[Cath Maige Rath]]
# [[Cath Coraind]]
# [[Cath Cláire]]
# [[Cath Tóiden / Cath Boinde]]
# [[Cath Temrach]]
# [[Cath Cind Fabrat / Abrat]]
# [[Cath Maige hIthe]]
# [[Cath Cilli Osnaide/Osnada]]
# [[Cath Aichli]]
# [[Cath Dubchomair]]
# [[Cath Frémand]]
# [[Cath Nemed la Fomorchaib]]
# [[Cath tanaisde Tuath De Danann]]
# [[Uath Angeda]]
# [[Uath Ecalsa Imchummair / Egailsi in Comair]]
# [[Uath Belaig Con Glais]]
# [[Uath Licce Blada/Blatha]]
# [[Uath Maige Uatha]]
# [[Uath Maige Imbolg / Bolg]]
# [[Uath Beinne Etair]]
# [[Uath Locha Lurgan]]
# [[Uath Dercce Ferna]]
# [[Uath Úama Crúachan]]
# [[Imram (curaig) Maele Duin]]
# [[Imram hua Corra]]
# [[Imram Luinge Murchertaig maic Erca]]
# [[Longes Breg Léith]]
# [[Longes Brecain/Bracain]]
# [[Longes Eithne Uathaige]]
# [[Longes Labrada]]
# [[Longes Fhothaid]]
# [[Aided Con Ruí]]
# [[Aided Con Culaind]]
# [[Aided Fir Dead/Diag]]
# [[Aided Conaill]]
# [[Aided Celtchair]]
# [[Aided Blaí Briugaid]]
# [[Aided Loegaire]]
# [[Aided Fergusa]]
# [[Aided Chonchobair]]
# [[Aided Fhiamain/Fiadmain]]
# [[Aided Mael Fhathartaig maic Ronain]]
# [[Aided Taidc maic Cein]]
# [[Aided maic Fhamain]]
# [[Aided Find]]
# [[Feis Tige Fir Blaí]]
# [[Feis Tige Bichair]]
# [[Feis Tige Tulchinne / Tulcainde]]
# [[Feis Tige Trichim / Treithim]]
# [[Feis Tige Li]]
# [[Feis Tige Linne]]
# [[Feis Tige Guit/Guid]]
# [[Feis Tige Gnaar/Gnair]]
# [[Feis Tige trí mac Demonchatha]]
# [[Feis Tige Auscle / Uichtcle]]
# [[Feis Tige Mell Dolaig]]
# [[Feis (Tige) Cruachan]]
# [[Feis (Tige) Emna / Amna]]
# [[Feis (Tige) Alend]]
# [[Feis (Tige) Temra]]
# [[Feis (Tige) Dúin Bolg]]
# [[Feis Dúin Buchet]]
# [[Feis Tige Bricrend]]
# [[Feis Tige Monduirnd]]
# [[Feis Tige (h)Ichtair]]
# [[Feis Tige Caire]]
# [[Feis Tige Gnen (?)]]
# [[Feis Tige Gnoain]]
# [[Feis Tige Nuclin]]
# [[Feis Tige Melladain]]
# [[Forbais Fer Fálga]]
# [[Forbais Etair]]
# [[Forbais Aichli / Oichli]]
# [[Forbais Dúin Bárc]]
# [[Forbais Dúin Binne]]
# [[Forbais Fer Fidga]]
# [[Forbais Life]]
# [[Forbais Ladrann / Ladrand]]
# [[Forbais Dromma Damgaire]]
# [[Echtra Brain maic Febail]]
# [[Echtra Fergusa maic Léiti]]
# [[Echtra Nera &lt;maic Niadain (maic Tacaim)&gt;]]
# [[Echtra Fiamain]]
# [[Echtra Con Ruí]]
# [[Echtra Óenguso maic Fergusa Find]]
# [[Echtra Con Culaind]]
# [[Echtra Conaill]]
# [[Echtra Conchobair]]
# [[Echra Crimthaind Nia Náir]]
# [[Echra Macha ingine Aeda Ruaid]]
# [[Echtra Nechtain maic Alfroinn]]
# [[Echtra Ailchind maic Amalgaid / Eilcind maic Amalgada]]
# [[Echtra Fhind i nDerc Ferna]]
# [[Echtra Aedain maic Gabráin]]
# [[Echtra Mael Uma maic Baitain/Baedain]]
# [[Echtra Mongain maic Fiachna]]
# [[Echtra Chuinn Cétchathaig]]
# [[Echtra Airt maic Cuind]]
# [[Echtra Muirchertach maic Erca]]
# [[Echtra Cormaic uí Chuinn / maic Airt]]
# [[Coimpert Conchobair]]
# [[Coimpert Con Culainn]]
# [[Coimpert Conaill Chernaig]]
# [[Coimpert Cheltchair maic Uithechair]]
# [[Coimpert Chormaic hui Cuind]]
# [[Aitheda]]
# [[Aithed Mugaine re Fiamain / Mugaine re Fiadaine]]
# [[Aithed Deirdrinne re macaib Uisnech]]
# [[Aithed Aefe ingine Eogain re Mes Dead / Deagad]]
# [[Aithed Naise ingine Fergusa re Nertach mac ui Léith / mac Cuilein]]
# [[Aithed mna Gaieir maic Deirg re Glass mac Cimbaetha]]
# [[Aithed Bláthnaite ingine Puill/Paill maic Fhidaig re Coin Culaind]]
# [[Aithed Grainne &lt;ingine Cormaic&gt; re Diarmait &lt;ua nDuibne&gt;]]
# [[Aithed Muire re Dub Ruis]]
# [[Aithed Ruithcherni re Cuanu mac Cailchin]]
# [[Aithed Eirce ingine Loorin/Logairnn re Muiredach mac Eogain]]
# [[Aithed Díge / Creide re Laidcnén]]
# [[Aithed mná Ailella maic Eógain re Fothud Canann]]
# [[Orgain Maige Cé Gala mac Febail / A. Muigi Ce Dala]]
# [[Orgain Átha hÍ]]
# [[Orgain Dune Dubglaisse]]
# [[Orgain Dinn Ríg / Dindaraig]]
# [[Orgain Atha Cliath]]
# [[Orgain Duine Delga &lt;or Delgon&gt;]]
# [[Orgain Tuir Chonaind]]
# [[Orgain Ailig for Néitt mac Indui / A. Neid maic Indaig a nAileach]]
# [[Orgain Belcon Breifne]]
# [[Orgain Cairpri Cind Caitt for saerchlannaib hErend]]
# [[Orgain Echach for a maccaib]]
# [[Orgain Chaille Chonaill]]
# [[Orgain Donnán Ego]]
# [[Orgain Maic Da Thó]]
# [[Orgain mac Mágach]]
# [[Orgain Side Nenta]]
# [[Orgain Sratha Cluada &lt;or: Slúaga&gt;]]
# [[Orgain Sleibe Soilgech]]
# [[Orgain Ratha Rigbaird]]
# [[Orgain Ratha Ruis Guill]]
# [[Orgain Ratha Túaige]]
# [[Orgain Ratha Tuaisle]]
# [[Orgain Ratha Tobachta]]
# [[Orgain Ratha Timchill]]
# [[Orgain Ratha Cuinge]]
# [[Orgain Ratha Cuillend]]
# [[Orgain Cróchan / A. Ratha Cruachan]]
# [[Orgain Cathrach Boirche]]
# [[Orgain Ratha Blai]]
# [[Orgain Ratha Gaila / Guanlai &lt;or: Guale&gt;]]
# [[Orgain Ratha Uillne]]
# [[Orgain Ratha Náis]]
# [[Orgain Benne/Beinde Cé]]
# [[Orgain Ratha Grainaird]]
# [[Orgain Ratha Búirig / Buirich]]
# [[Braflang Scóine]]
# [[Aigidecht Artúir / Aigse Airduus]]
# [[Secht Orcain Lindais:]]
# [[Orgain Duin Sobairce]]
# [[Orgain Duin Cermna]]
# [[Orgain Duin Bolg]]
# [[Orgain Duin Bice]]
# [[Orgain Duin Binne/Binde]]
# [[Orgain Duin Catrach Con Roi]]
# [[Orgain Duin Catrach Mail Milscothaig]]
# [[Tomaidm Locha Echach]]
# [[Tomaidm Locha Éirne]]
# [[Tomaidm Brí]]
# [[Fís mná Nemid]]
# [[Fís Conchobair]]
# [[Fís Cuind &lt;Cétchathaig&gt; .i. Báile in Scáil]]
# [[Fís Fursa]]
# [[Baile in Scáil]]
# [[Baile Bricíne]]
# [[Baile Bic maic Dé]]
# [[Baile Cimba(o)ith ?átha]]
# [[Baile Mochuda/Mochuta]]
# [[Serc Caillige Berre do ?othud Chanand / Caille Berra do Fothad Canand]]
# [[Serc Crede do Canann mac Gartnáin]]
# [[Serc Duib Lacha do Mongan]]
# [[Serc Gormlaithe do Niall]]
# [[Sluagad Augaire/Ugaine Móir co hÉtail]]
# [[Sluagad Da Thí co Sliab nElpa]]
# [[Sluagad Neill maic Echach co Muir nIcht]]
# [[Sluagad Fiachna maic Baítáin co Dún nGuaire i Saxanaib 7 prímsluagid hÉrend archena]]
# [[Tochomlod Partholoin dochum nErend]]
# [[Tochomlod Nemid co hErind]]
# [[Tochomlod Fer mBolg]]
# [[Tochomlod Tuaithe De Danand]]
# [[Tochomlod Míl maic Bile co Espáin]]
# [[Tochomlod mac Miled a hEspain in hErind]]
# [[Tochomlod Cruithnech a Tracia (co Breatnaib) co hErind]]
# [[&lt;Ath&gt;tochomlod (ó) hErind co Albain]]
# [[Tochomlod Longsi/Loingse Fergusa a hUltaib]]
# [[Tochomlod Muscraigi de Maig Bregoin/Breg]]
# [[Tochomlod na nDési ó Themraig]]
# [[Tochomlod Clainne Echach Mugmedoin a Mide]]
# [[Tochomlod Céin a Caisil]]
# [[Tochomlod Dáil Riatai i nAlbain]]

== Mythen und Sagen aus Irland ==
{| width=&quot;100%&quot; class=&quot;wikitable&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
! Titel !! Inhalt
|- valign=top
| [[Acallam na Senórach]]=[[Agallamh na Seanórach]] || Begegnung zwischen mythischen Helden und dem heiligen [[Naomh Pádraig]]
|- valign=top
| [[Aided Cheit maic Mágach]] || Kampf [[Conall Cernach]]s mit [[Cet mac Mágach]] und Bélchús Verrat und Tod
|- valign=top
| [[Aided Cheltchair maic Uthechair]] || [[Celtchar]] mac Uthechairs Sühnetaten für die Tötung Blaís
|- valign=top
| [[Aided Chlainne Tuirenn]] || Rache Lugs an den Söhnen [[Tuirenn]]s für die Ermordung seines Vaters [[Cian]]
|- valign=top
| [[Aided Chonchobuir]] || Tod [[Conchúr mac Neasa]]s durch die Hand [[Cet mac Mágach]]s
|- valign=top
| [[Aided Chon Culainn]] || Ermordung [[Cú Chulainn]]s und [[Conall Cernach]]s Rache an den Tätern
|- valign=top
| [[Aided Loegairi Buadaig]] || [[Lóegaire Búadach]]s Tod beim Versuch, Aed mac Ainninne zu retten
|- valign=top
| [[Aided Muirchertaig meic Erca]] || [[Muircheartach mac Muireadhaigh|Muirchertach mac Erca]]s Strafe für seinen Ehebruch mit Sín
|- valign=top
| [[Aided Óenfir Aífe]] || Zweikampf [[Cú Chulainn]]s mit seinem Sohn [[Connla]] und dessen Tod
|- valign=top
| [[Airne Fingein]] || eine Fee prophezeit Fingein mac Luchta
|- valign=top
| [[Aislinge Meic Con Glinne|Aislinge Meic Chon Glinne]] || Parodie auf das Klosterleben und die Jenseitsvisionen
|- valign=top
| [[Aislinge Oenguso]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über [[Óengus]]’ Suche nach seiner geträumten Frau
|- valign=top
| [[Amra Choluim Chille]] || Gedicht auf den Klostergründer [[Colm Cille]]
|- valign=top
| [[Baile Binnbérlach mac Buain]] || unerfüllte Liebe zwischen Baile und Ailinn
|- valign=top
| [[Baile in Scáil]] || Blick [[Conn Cétchathach]]s in die Zukunft seines Geschlechtes
|- valign=top
| [[Bóramha]] || Kampf um den Tribut der Provinz [[Laighin]] an die [[Uí Néill]]
|- valign=top
| [[Buile Shuibhne]] || [[Suibhne]]s Wahnsinn in der Schlacht und sein Tod im Kloster
|- valign=top
| [[Caithréim Cellaig]] || Cellachs Weg vom Mönch über den Thron von [[Connacht]] zum Bischof
|- valign=top
| [[Cath Étair]] || Belagerung von Etar, Tod [[Mes Gegra]]s durch [[Conall Cernach]]
|- valign=top
| [[Cath Finntrágha]] || Verteidigung Irlands durch [[Fionn mac Cumhaill]] und seine [[Fianna]] gegen den „König der Welt“
|- valign=top
| [[Cath Maige Mucrama]] || [[Lugaid mac Con]]s Kampf um den Thron von Irland und seine Ermordung durch [[Ailill Aulom]]
|- valign=top
| [[Cath Maige Rátha]] || Krieg Congal Claens gegen den Hochkönig Domnall mac Aeda
|- valign=top
| [[Cath Maighe Tuireadh|Cath Maige Tuired]] || Kriege der [[Túatha Dé Danann]] gegen [[Fir Bholg]] und [[Fomhóraigh]]
|- valign=top
| [[Compert Conchobuir]] || [[Cathbad]]s Kampf um Asa (Ni-Asa) und die Zeugung [[Conchobar mac Nessa]]s
|- valign=top
| [[Compert Con Culainn]] || Schwangerschaft von [[Conchobar mac Nessa]]s Tochter und Geburt von [[Setanta|Setanta/Cú Chulainn]]
|- valign=top
| [[Compert Mongáin|Compert Mongáin ocus serc Duibe Lacha do Mongán]] || Zeugung Mongáns, [[Manannán mac Lir]]s Sohn und seine Ehe mit Dub Lacha
|- valign=top
| [[De chophur in da muccida]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über die Verwandlung der beiden Hirten in die Stiere [[Donn Cuailnge]] und [[Fionnbheannach]]
|- valign=top
| [[Duanaire Finn]] || Gedichte und Balladen aus dem [[an Fhiannaíocht|Finn-Zyklus]]
|- valign=top
| [[Eachtra an Mhadra Mhaoil]] || Verfolgung eines bösen Ritters durch Balbhuaidh ([[Gawain]])
|- valign=top
| [[Eachtra Mhacaoimh an Iolair]] || Suche des Adlerknaben nach seiner Herkunft
|- valign=top
| [[Cormac mac Airt#Mythologie|Echtra Cormaic i Tír Tairngire]] || [[Cormac mac Airt]]s Reise zu den Feen
|- valign=top
| [[Tadhg mac Céin#Eachtra Thaidhg Mhic Céin]] || Der Wortbruch von [[Tadhg mac Céin]]s Sohn
|- valign=top
| [[Echtra Fergusa maic Léti]] || [[Fearghas mac Léite]]s Kampf mit einem Meeresungeheuer
|- valign=top
| [[Echtra Condla]] || [[Conn Cétchathach]]s Sohn [[Connla (Conn Cétchathach)|Connla]] und seine Liebe zu einer Fee
|- valign=top
| [[Echtrae Nerai]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über [[Nera]]s Warnung an die Bewohner von [[Ráth Cruachan|Cruachan]]
|- valign=top
| [[Esnada Tige Buchet]] || Das Schicksal des gastfreundlichen Buchet von [[Laigin]]
|- valign=top
| [[Fingal Rónáin]] || Rónáns irrtümlicher Mord an seinem Sohn
|- valign=top
| [[Fled Bricrenn]] || Streit um den Ehrenplatz beim Fest zwischen [[Ulaid]] Helden
|- valign=top
| [[Fled Dúin na nGéd]] || Streit zwischen Domnall mac Aeda und Congal Claen
|- valign=top
| [[Fotha Catha Cnucha]] || Tod [[Cumall]] mac Basnas und Zeugung [[Fionn mac Cumhaill]]s
|- valign=top
| [[Cormac mac Airt#Mythologie|Geneamuin Cormaic Ua Chuind]] || [[Cormac mac Airt]]s gesamtes Leben bis zum Tod
|- valign=top
| [[Immacallam in dá Thuarad]] || Disput von Néde und [[Ferchertne]] um den Titel des obersten Dichters Irlands
|- valign=top
| [[Immram Brain]] || [[Bran mac Febail]] mythische Reise zur Insel der Frauen
|- valign=top
| [[Immram Curaig Maíle Dúin]] || [[Maol Dúin]]s Reise zu einigen mythischen Inseln
|- valign=top
| [[Lebor Gabála Érenn]] || mythische Einwanderungswellen und Machtkämpfe um Irland
|- valign=top
| [[Longes Mac nUislenn]], [[Longes mac nUislenn]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über die Geschichte [[Deirdre]]s
|- valign=top
| [[Macgnímartha Finn]] || Erzählungen über [[Fionn mac Cumhaill]]s Jugend, s.&amp;nbsp;a. [[Aillen]]
|- valign=top
| [[Macgnímrada Con Culainn]] || Erzählung über [[Cú Chulainn]]s Jugend im [[Táin Bó Cuailnge]]
|- valign=top
| [[Mesca Ulad]] || [[Cú Roí]] Hinterlist gegen [[Conchobar mac Nessa]]
|- valign=top
| [[Navigatio Sancti Brendani Abbatis|Navigatio Sancti Brendani]] || [[Naomh Breandán|Brendans]] Fahrt zu den mythischen Inseln
|- valign=top
| [[Noínden Ulad]], auch Ces Ulad || Verfehlung der Ulter gegen [[Macha]] und Gründung [[Emain Macha]]s
|- valign=top
| [[Oidheadh Chlainne Lir]] || [[Lir]]s Kinder werden in Schwäne verwandelt
|- valign=top
| [[Orgain Denna Ríg]] || [[Labraid Loingsech|Labraid Moen]]s Kampf um den Thron seines Vaters
|- valign=top
| [[Scéla Cano meic Gartnáin]] || Cano mac Gartnáins Abenteuer und unglückliche Liebe in Irland
|- valign=top
| [[Cormac mac Airt#Mythologie|Scéla Eogain agus Cormaic]] || Kindheit und Jugend [[Cormac mac Airt]]s bis zum Antritt seiner Herrschaft
|- valign=top
| [[Scéal Muc Mhic Dhathó]] || Streit der Helden [[Uladh|Ulsters]] und [[Connachta]]s den [[curadhmhír|Heldenbissen]]
|- valign=top
| [[Scél Túain meic Cairill]] &amp;rarr; [[Tuan mac Cairill]] || Verwandlungen [[Tuan mac Cairill]]s in der Zeit des [[Lebor Gabála Érenn]]
|- valign=top
| [[Serglige Con Culainn]] || [[Cú Chulainn]] Liebeskrankheit und der Ehebruch mit [[Fand]]
|- valign=top
| [[Táin Bó Cuailnge]] ||  Heldentaten [[Cú Chulainn]] beim Krieg um den Stier [[Donn Cuailnge]]
|- valign=top
| [[Táin Bó Flidais]] || [[Fergus mac Róich]] Kampf um [[Flidais]] und ihre Wunderkuh
|- valign=top
| [[Táin Bó Fraích]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über die Erlebnisse [[Froech]]
|- valign=top
| [[Tochmarc Becfola]] || Werbung König Diarmait mac Aeda Slaines um die Fee Becfola
|- valign=top
| [[Tochmarc Emire]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über [[Cú Chulainn]]s Werbung um [[Emer]]
|- valign=top
| [[Tochmarc Étaíne]] || [[Fuamnach]] Rache an ihrer Nebenbuhlerin [[Étaín]]
|- valign=top
| [[Tochmarc Luaine acus aided Athirni]] || [[Conchobar mac Nessa]] Werbung um Luaine und [[Athirne]] Ermordung
|- valign=top
| [[Togail Bruidne Dá Derga]] || Königsherrschaft und Untergang [[Conaire Mór]]
|- valign=top
| [[Tóraíocht Dhiarmada agus Ghráinne]] || [[Fionn mac Cumhaill]]s Verfolgungsjagd [[Diarmaid]] und [[Gráinne (miotaseolaíocht)|Gráinne]]
|-
|}

== Sprüche-Sammlungen und Glossare ==
{| width=&quot;100%&quot; class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
! Titel !! Aois !! Nóta
|-
| [[Bretha Crólige]] || - || Bußtaxen bei Verwundungen, 3.&amp;nbsp;Teil des [[Senchas Már]]
|-
| [[Bretha Nemed Déidenach]] || 7ú || Texte der Rechtsschule von Nemed
|-
| [[Cáin Adomnáin]] || 7ú || Gesetzestext zum Schutz von Frauen, Kindern und Klerikern
|-
| [[De duodecim abusivis saeculi]] || 7ú || Abhandlung über die Moral und das Recht (auch altirische Rechtsgrundsätze inkludiert)
|-
| [[Senchas Már]] || 8ú || Sammlung altirischer Rechtstexte
|-
| [[Críth Gablach]] || 8ú || Sammlung altirischer Rechtstexte
|-
| [[Audacht Morainn]] || 8ú. || Sammlung von Lehrsprüchen des Richters [[Morann]]
|-
| [[Tecosca Cormaic]] || 8ú. || Sammlung von Lehrsprüchen [[Cormac mac Airt]]
|-
| [[Gúbretha Caratniad]] || 9ú || vom üblichen irischen Recht abweichende Urteile
|-
| [[Sanas Cormaic]] || 10ú ||Glossar von Rechts- und Dichterausdrücken, Orts- und Personennamen
|-
| [[Leabhar na gCeart]] || 11ú || Aufzählung der Rechte und Pflichten des Königs von [[Caiseal]]
|-
| [[Bansenchas]] || 12ú || Verzeichnis berühmter Frauen der Geschichte bis zum [[Lebor Gabála Érenn]], [[An Rúraíocht]] und anderen irischen Annalen
|-
| [[Dindsenchas]] || 12ú || Etymologie von Ortsnamen
|-
| [[Cóir Anmann]] || 14ú || Personen- und Stammesnamen
|-
| [[Auraicept na n-Éces]] || 14ú || Geschichte der irischen Sprache und Schrift
|-
|}

== Sammelwerke aus Irland ==

{| width=&quot;100%&quot; class=&quot;wikitable&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
! Titel !! Zeit !! Inhalt
|-
| [[Cín Dromma Snechtai]]  || 8ú ||
|-
| [[Lebor na hUidre]] || 12ú || [[Táin Bó Cuailnge]]
|-
| [[Lebor Laignech]] || 12ú || [[Lebor Gabála Érenn]], [[An Fhiannaíocht]]
|-
| [[Annála Tiarnaigh]] || 12ú || 807 RC - AD 1178
|-
| [[Leabhar Buí Leacáin]] || 14ú ||
|-
| [[Leabhar Mór Leacáin]] || 14ú ||
|-
| [[Leabhar Bhaile an Mhóta]] || 14ú ||
|-
| [[Annála Uladh]] || 15ú || 431 - 1541
|-
| [[Leabhar Mhic Cárthaigh Riabhaigh]] || 15ú ||
|-
| [[Foras Feasa ar Éirinn]] || 17ú. ||
|-
| [[Annála Ríoghdhachta Éireann]]=[[Annála na gCeithre Máistrí]] || 17ú ||
|-
|}

== ISO ==
[ [https://iso.ucc.ie/Irish-sagas-list.html ISO] ]

# ''The Abbot of Drimnagh''
#* [[Acallamh na Senórach]]=[[Agallamh na Seanórach]], [[Aided Óenfir Aífe]], [[Aided Bresail]], [[Aided Cheit maic Mágach]], [[Aided Cheltchair maic Uthechair]], [[Aided Chonchobuir]], [[Aided Conrói maic Dáiri]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]], [[Aided Fergusa maic Róich]], [[Aided Lóegairi Búadaig]], [[Aided Maelodráin]], ([[Aislinge Meic Con Glinne]]), [[Aislinge Óenguso]]=[[Aisling Aonghasa]], [[Baile Binnbérlach mac Buain]], [[Bórama]]=[[Bóramha]], [[Buile Shuibhne]], [[Caithréim Cellaig]], [[Cath Almaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cath Maige Mucrama]], [[Cert Claidib Cormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]], [[Compert Mongáin]] ocus Serc Duibe-Lacha do Mongán, [[Echtra Condla]]=[[Eachtra Chondla]], [[Echtra Cormaic]] i Tír Tairngirí, [[Echtra Fergusa maic Léti]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]], [[Esnada Tige Buchet]]
# [[Feis tighe Chonáin]]
#* [[Fingal Rónáin]]
# [[Forbuis Droma Damhghaire]]
# [[Geneamuin Chormaic]]
#* [[Immram Brain]], [[Longes mac n-Uislenn]]=[[Longes mac nUislenn]], [[Mesca Ulad]], [[Noínden Ulad ocus Emuin Macha]]=[[Noínden Ulad]]
# [[Oenach indiu luid in rí]], 
#* [[Oidhe Chloinne Lir]]=[[Oidheadh Chlainne Lir]], [[Orgain Denna Ríg]]
# [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]
#* [[Scéla Cano meic Gartnáin]]
# [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]
# [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]]
# [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]]
# [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]]
#* [[Scéla Mucce Meic Da Thó]]=[[Scéla Mucce Meic Dathó]], [[Táin Bó Cúalnge]], [[Tochmharc Eimhire]]=[[Tochmarc Emire]], [[Tochmarc Étaíne]], [[Togail Bruidne Dá Derga]], [[Tóruigheacht Dhiarmada agus Ghráinne]]=[[Tóraíocht Dhiarmada agus Ghráinne]]


* [[Diarmaid mac Cearbhaill]]+,

== MsOmit 2017 ==
[https://celt.ucc.ie//MsOmit2017/index.html MsOmit 2017], 138 in iomlán

# [[Aided Ailella ocus Chonaill Chernaig]]
#* [[Aided Bresail meic Diarmata]]=[[Aided Bresail]], [[Aided Cheit meic Mágach]]=[[Aided Cheit maic Mágach]] (Orgain Bélchon Bréifne), [[Aided Cheltchair meic Uthechair]]=[[Aided Cheltchair maic Uthechair]], [[Aided Chon Roí]]=[[Aided Conrói maic Dáiri]], [[Aided Chonchobair]]=[[Aided Chonchobuir]], [[Aided Chrimthainn meic Fidaig]]=[[Aided Chrimthaind maic Fhidaig ocus Trí mac Echach Muigmedóin]]
# [[Aided Chúanach meic Ailchini]]
# [[Aided Chuind Chétchathaig]]
# [[Aided Derbforgaill]]
#* [[Aided Diarmata meic Cerrbaill]]=[[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]
# [[Aided Echach meic Maíreda]]
#* [[Aided Fergusa meic Roich]]=[[Aided Fergusa maic Róich]]
# [[Aided Guill 7 Gairb]]
#* [[Aided Loegaire Búadaig]]=[[Aided Loegairi Buadaig]]
#* [[Aided Maelodráin]]
# [[Aided Meic Con]]
# [[Aided Meidbe]]
#* [[Aided Muirchertaig meic Erca]]
# [[Aided Nath Í ocus a Adnacol]] (Suidigud Tellaig na Crúachna)
#* [[Aided Oenfir Aífe]]=[[Aided Óenfhir Aífe]]
# [[Aigidecht Aithirni]]
# [[Airec Menman Uraird meic Coisse]]
# [[Airem Muintire Finn]]
#* [[Airne Fíngein]]
#* [[Aislinge Meic Con Glinne]]
#* [[Aislinge Oenguso]]
# [[Baile Binnbérlach mac Búain]]
#* [[Baile Chuind Chétchathaig]]=[[Baile Chuinn Chétchathaig]]
#* [[Baile in Scáil]]
#* [[Bórama]]=[[Bóramha]]
#* [[Brislech Mór Maige Muirthemni]] =[[Aided Chon Culainn]]=[[Anbhás Chú Chulainn]]
# [[Bruiden Átha]]
# [[Bruiden Da Choca]]
# [[Bruiden Meic Da Réo]] (Orgain Chairpri Chind Chait)
#* [[Caithréim Cellaig]]
# [[Cath Airtig]]
#* [[Cath Almaine]]
# [[Cath Belaig Dúin Bolg]]
#* [[Cath Cairn Chonaill]]=[[Cath Chairn Chonaill]]
# [[Cath Cinn Abrad]]
# [[Cath Crinna]]
# [[Cath Cula Dremne]]
#* [[Cath Maige Mucrama]]
#* [[Cath Maige Rath]]=[[Cath Maige Rátha]]
#* [[Cath Maige Tuired]]=[[Cath Maighe Tuireadh]] - ''first
# Cath Maige Tuired - ''second
# [[Cath Ruis na Ríg]]
#* [[Compert Chon Culainn]]=[[Compert Con Culainn]]=[[Coimpeart Chú Chulainn]] (Feis Tige Becfoltaig)
#* [[Compert Chonchobair]]=[[Compert Conchobuir]]=[[Coimpeart Chonchúir]]
# [[Comrac Con Culainn re Senbecc ua nEbricc]] (Bruiden Senbicc uí Ebricc)
#* [[Comrac Liadaine 7 Cuirithir]]=[[Comrac Liadaineocus Cuirithir]]
# [[Comthóth Lóegairi co Cretim 7 a Aided]]
# ''[[Conall Corc and the Corco Luigde]]
#* [[Sanas Cormaic]] (Gaire, Lethech, Mug Éme, Nesscoit, Orc tréith, Prull)
# [[Cuislinn Brigde 7 Aided Meic Díchoime]]
#* [[De Chophur in Dá Muccida]]&amp;larr;[[De chophur in dá muccida]]
# [[De Gabáil in tSída]]
# [[De Maccaib Conairi]]
# [[De Síl Chonairi Móir]]
# [[Do Faillsigud Tána Bó Cúailnge]]
#* [[Echtra Chondla]]=[[Echtra Condla]]
# [[Echtra Chormaic i Tír Tairngiri]]
#* [[Echtra Fergusa meic Léti]]=[[Echtra Fergusa maic Léti]]
# [[Echtra Finn]] (''Finn and the Phantoms'')
# [[Echtra Laegairi meic Crimthainn]]
# [[Echtra Mac nEchdach Muigmedóin]]
#* [[Echtra Nera]]=[[Echtra Nerai]]=[[Eachtra Neara]] (Táin Bé Aingen)
# [[Erchoitmed ingine Gulidi]]
#* [[Esnada Tige Buchet]]
#* [[Fingal Rónáin]]
#* [[Finn agus Gráinne]]=[[Fionn agus Gráinne]]
# ''[[Finn and the Man in the Tree]]
#* [[Fled Bricrenn]]
# [[Fled Bricrenn 7 Loinges mac nDuil Dermait]]
# [[Fochonn Loingse Fergusa meic Roig]]
# [[Forfess Fer Falgae]]
#* [[Fotha Catha Cnucha]]
#* [[Annála Easpacha na hÉireann]] (scéalta leabaithe)
# [[Gein Branduib meic Echach 7 Aedáin meic Gabráin]]
# [[Genemain Aeda Sláine]]
# [[Genemain Chormaic]]
# [[Immacallam Choluim Chille 7 ind Óclaig]]
#* [[Immacallam in Dá Thuar]](ad)=[[Immacallam in dá Thuarad]] (Acallam in Dá Suad, Túar)
# [[Immathchor nAilella 7 Airt]]
#* [[Immram Brain]]
#* [[Immram Curraig Maíle Dúin]]=[[Immram curaig Ua Corra]]
# [[Immram Snedgusa 7 Meic Ríagla]] (Echtra, Merugud Clérech Coluim Chille)
# [[Imthechta Tuaithe Luchra ocus Aided Fergusa]]
# [[Imthechta Tuirill 7 a Mac]]
# [[Longes Chonaill Chuirc]]
#* [[Longes mac nUislenn]] (Uisnig)
#* [[Macgnímartha Finn]]
#* [[Mesca Ulad]]
#* ''Mongán Stories''
#* [[Compert Mongáin]]
# Scél asa mberar etc. [Aided Fothaid Airgdig]
# Scél Mongáin
# Tucait Baile Mongáin
#* [[Noínden Ulad]] (Ces Noínden Ulad)
# [[Orgain Néill Noígíallaig]] (Aided)
#* [[Orgain Denna Ríg]] (Bruiden Túamma Tenbad)
# [[Orgain Trí mac Diarmata meic Cerbaill]]
# ''[[Quarrel between Finn and Oisín]]
# [[Reicne Fothaid Canainne]]
# [[Scél na Fír Flatha, Echtra Chormaic i Tír Tairngire 7 Cert Claidib Chormaic]]
# [[Scél Túain meic Cairill]] (Immacallam Túain fri Finnia)
# [[Scéla Alaxandair]]
#* [[Scéla Cano meic Gartnáin]]
# [[Scéla Conchobuir meic Nessa]] (''Conchobar's Household'')
# [[Scéla Eogain 7 Cormaic]] (Scéla Geine Cormaic)
# [[Scéla Mosauluim]]
#* [[Scéla Mucce Meic Da Thó]]
# [[Senchas Airgiall]]
#* [[Senchas Fagbála Caisil]]
#* [[Serglige Con Culainn]]
# [[Siaburcharpat Con Culainn]]
# [[Suidigud Tellaig Themra]]
#* [[Táin Bó Cúailnge]]
# [[Táin Bó Dartada]]
#* [[Táin Bó Flidais]]
#* [[Táin Bó Fraích]]
#* [[Táin Bó Regamain]]=[[Táin Bó Regamon]]
# [[Táin Bó Regamna]]
# [[Talland Étair]]
# [[Tesmolta Cormaic 7 Aided Finn]]
# [[Tochmarc Ailbe]]
#* [[Tochmarc Becfhola]]=[[Tochmarc Becfola]]
#* [[Tochmarc Emire]]=[[Tochmharc Eimhire]]
#* [[Tochmarc Étaine]]=[[Tochmarc Étaíne]]=[[Tochmharc Éadaoine]] I, II, III
# [[Tochmarc Ferbe]]
#* [[Tochmarc Lúaine ocus Aided Aithirne]]=[[Tochmarc Luaine acus aided Athirni]]
# [[Tochmarc Momera]]
#* [[Togail Bruidne Da Derga]]=[[Toghail Brú Dá Dearga]], Orgain Bruidne Uí Derga
# [[Togail Troí]]
# [[Tucait Fagbála in Fessa do Finn 7 Marbad Cuil Duib]]
#* [[Tucait Indarba na nDéssi]] ([[Tairired na nDéisi]]=[[Tairired na nDéssi]])
# [[Úath Beinne Étair]]
# [[Verba Scáthaige]]

== Celtic Language Collective ==
[http://www.maryjones.us/ctexts/index_irish.html Celtic Language Collective] (maryjones)

=== '' Manuscripts '' ===
# [[Lebar na Núachongbála]]=[[Leabhar Laighneach]]
# [[Lebor na nUidre]]=[[Leabhar na hUidhre]]
# [[Leabhar Bhaile an Mhóta]]
# [[Leabhar Mór Mhic Fhir Bhisigh]]=[[Leabhar Mór Leacáin]]
# [[Leabhar Buidhe Lecáin]]=[[Leabhar Buí Leacáin]]
# [[Leabhar Feirmoithe]]=[[Leabhar Fhear Maí]]
# [[Leabhar Méig Shamhradháin]]=[[Dúnaire Mag Shamhradhain]]=[[]]
# [[Leabhar Í Eadhra]]=[[Leabhar Uí Eadhra]]
# [[Leabar Chaillín]]=[[Leabar Fidhnacha]]=[[Leabhar Fhianacha]]

=== '' The Mythological Cycle '' ===
# [[Lebor Gabála Érenn]]=[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]
# [[Do Flathiusaib Hérend]]=[[]] (LL)
# [[Lebor Bretnach]]=[[]]
# [[Cath Maige Tuired]]=[[Cath Maighe Tuireadh]]
# [[Tuath De Danand na set soim]]=[[Ceithre Sheod]]
# [[Oidheadh Chloinne Tuireann]]=[[Oidheadh Chlainne Tuireann]]
# [[Tochomlod mac Miledh a hEspain i nErind]]=[[]]
# [[De Gabáil in t-Sída]]=[[]]
# [[Tochmarc Étaíne]]=[[]] (LU, Egerton 1782)
# [[Togail Bruidne Dá Derga]]=[[]]
# [[Aislinge Óenguso]]=[[]]
# [[Oidheadh Chloinne Lir]]=[[Oidheadh Chlainne Lir]]
# [[Altram Tige Dá Medar]]=[[]]
# [[Scél Túain maic Cairill]]=[[Tuan mac Cairill]]
# [[Eachtra Léithín]]=[[]]
# [[Suidigud Tellaich Temra]]=[[]]
# [[Moí coire coir goiriath]]=[[]]
# [[Cía cétliaigh robúi ind-Érinn]]=[[]]
# [[Cóir Anmann]]=[[]]
# [[Bodleian Dinnshenchas (Rawl B 506)]]=[[Dinnseanchas]]
# [[Edinburgh Dindsenchas (MS Kilbride XVI)]]=[[]]
# [[Rennes Dindsenchas I (Rennes MS)]]=[[]]
# [[Metrical Dindsenchas]]=[[]]
# [[Banshenchus]]=[[Banseanchas]]
# [[The Battle of Partholon's Sons]]=[[]] ([[Seanchas Mór]])

=== '' The Ulster Cycle '' ===
# [[]]=[[]]</text>
      <sha1>1iny3fihq7g1ulpalc0ri6y24po9qlk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1310806</id>
      <parentid>1310804</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T17:36:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* MsOmit 2017 */</comment>
      <origin>1310806</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="28659" sha1="a8v4a07hpfv7lx8i55q6ispuv807vct" xml:space="preserve">== Scéal-liostaí A agus B ==
* [https://codecs.vanhamel.nl/Medieval_Irish_tale_lists Scéal-liostaí A agus B] ar CODECS
* ''Ces Ulad ''vs.'' Noínden Ulad
* ''Tromdámh Guaire
* ''It é saigte gona súain


# [[Aided Con Culaind]]
# [[Serglige Con Culainn]]
# [[Tromdam Echach Aireman]]
# [[Scél Uath hEcailsi]]
# [[Gabail in tSidhe]]
# [[Aislingi in Maic Oig]]
# [[Tain Bo Cuailnge]]
# [[Cupar in da Mucadha]]
# [[Longus nUlad]]
# [[Congala Conaild Cernaigh]]
# [[Cathbuadha Con Roi]]
# [[Caladhgleo Cethirn]]
# [[Mellgleo Iliach]]
# [[Fiacalgleo Finntain]]
# [[Airecar nArad]]
# [[Brislech Moighi Murtheimne]]
# [[Imsligi Glendamnach]]
# [[In Cath for Gairich ? Irgairich]]
# [[Ús in Duiu Chuailngne dia Thir]]
# [[Damghal ina Tarbh a Tarbda]]
# [[Tochustal nUlad]]
# [[Fercuitred Medhba]]
# [[Mesca Ulad]]
# [[Boithreim Ulad]]
# [[Forbuis bFer bFalgae]]
# [[Toicheim ina Buidhen]]
# [[Airne Finghin]]
# [[Scéla Alaxandair maic Pilip ac gabail righi 7 imperichta in domain]]
# [[Trechuairt/Treochair Tigi Lir]]
# [[Tunide Tige Burig/Buired]]
# [[Smutgal Tige Duma]]
# [[Deochair Tige Cathbadh]]
# [[Togail Tige Nechtain]]
# [[Togail Tige hEchada]]
# [[Togail Bruidne Uí/Da Derga]]
# [[Togail Bruidne Broin [Briain] meic Briuin]]
# [[Togail Bruidne hUí Duile]]
# [[Togail Bruidne Da Choca/Choga]]
# [[Togail Trai]]
# [[Togail Dio]]
# [[Togail in Tuir]]
# [[Togail Larisa]]
# [[Togail Elcluaidi]]
# [[Togail Duine Óenguso]]
# [[Togail Bruidne Bélcon Breifne]]
# [[Togail Dá Thi]]
# [[Táin Bó Cuailnge]]
# [[Táin teora n-erc Echdach]]
# [[Táin Bó Rois/Ruis]]
# [[Táin Bó Regamain]]
# [[Táin Bó Regamna]]
# [[Táin Bó Flidais(i)]]
# [[Táin Bó Fraích]]
# [[Táin Bó Fithir]]
# [[Táin Bó Faílín]]
# [[Táin Bó Gé/Gae]]
# [[Táin Bó Dartada]]
# [[Táin Bó Darti/Darta (?)]]
# [[Táin Bó Crebain]]
# [[Táin Bó Aidne]]
# [[Tochmarc Meidbe]]
# [[Tochmarc nEmire/Eimiri &lt;la Coin Culaind&gt;]]
# [[Tochmarc Ailbe &lt;ingine Cormaic le Find (úa Báiscne)&gt;]]
# [[Tochmarc Étaíne]]
# [[Tochmarc Feafe/Fea]]
# [[Tochmarc Feirbe]]
# [[Tochmarc Finnine/Fininde]]
# [[Tochmarc Greine Finne/Finde]]
# [[Tochmarc Greine Duinne/Duinde]]
# [[Tochmarc Saidbe Sescind/Seiscind]]
# [[Tochmarc Fithirne 7 Darine da ingen Tuathail]]
# [[Tochmarc mna Cruinn/Cruind (maic Agnomain)]]
# [[Tochmarc Eithne Uathaige ingine Crimthaind]]
# [[Cath Maige Tuired]]
# [[Cath Talten/Taillten]]
# [[Cath Maige Mucrama]]
# [[Cath Dromma Dólach dara díta Cruthnig / Daloch dar dithaig Cruithnig]]
# [[Cath Maige Rath]]
# [[Cath Coraind]]
# [[Cath Cláire]]
# [[Cath Tóiden / Cath Boinde]]
# [[Cath Temrach]]
# [[Cath Cind Fabrat / Abrat]]
# [[Cath Maige hIthe]]
# [[Cath Cilli Osnaide/Osnada]]
# [[Cath Aichli]]
# [[Cath Dubchomair]]
# [[Cath Frémand]]
# [[Cath Nemed la Fomorchaib]]
# [[Cath tanaisde Tuath De Danann]]
# [[Uath Angeda]]
# [[Uath Ecalsa Imchummair / Egailsi in Comair]]
# [[Uath Belaig Con Glais]]
# [[Uath Licce Blada/Blatha]]
# [[Uath Maige Uatha]]
# [[Uath Maige Imbolg / Bolg]]
# [[Uath Beinne Etair]]
# [[Uath Locha Lurgan]]
# [[Uath Dercce Ferna]]
# [[Uath Úama Crúachan]]
# [[Imram (curaig) Maele Duin]]
# [[Imram hua Corra]]
# [[Imram Luinge Murchertaig maic Erca]]
# [[Longes Breg Léith]]
# [[Longes Brecain/Bracain]]
# [[Longes Eithne Uathaige]]
# [[Longes Labrada]]
# [[Longes Fhothaid]]
# [[Aided Con Ruí]]
# [[Aided Con Culaind]]
# [[Aided Fir Dead/Diag]]
# [[Aided Conaill]]
# [[Aided Celtchair]]
# [[Aided Blaí Briugaid]]
# [[Aided Loegaire]]
# [[Aided Fergusa]]
# [[Aided Chonchobair]]
# [[Aided Fhiamain/Fiadmain]]
# [[Aided Mael Fhathartaig maic Ronain]]
# [[Aided Taidc maic Cein]]
# [[Aided maic Fhamain]]
# [[Aided Find]]
# [[Feis Tige Fir Blaí]]
# [[Feis Tige Bichair]]
# [[Feis Tige Tulchinne / Tulcainde]]
# [[Feis Tige Trichim / Treithim]]
# [[Feis Tige Li]]
# [[Feis Tige Linne]]
# [[Feis Tige Guit/Guid]]
# [[Feis Tige Gnaar/Gnair]]
# [[Feis Tige trí mac Demonchatha]]
# [[Feis Tige Auscle / Uichtcle]]
# [[Feis Tige Mell Dolaig]]
# [[Feis (Tige) Cruachan]]
# [[Feis (Tige) Emna / Amna]]
# [[Feis (Tige) Alend]]
# [[Feis (Tige) Temra]]
# [[Feis (Tige) Dúin Bolg]]
# [[Feis Dúin Buchet]]
# [[Feis Tige Bricrend]]
# [[Feis Tige Monduirnd]]
# [[Feis Tige (h)Ichtair]]
# [[Feis Tige Caire]]
# [[Feis Tige Gnen (?)]]
# [[Feis Tige Gnoain]]
# [[Feis Tige Nuclin]]
# [[Feis Tige Melladain]]
# [[Forbais Fer Fálga]]
# [[Forbais Etair]]
# [[Forbais Aichli / Oichli]]
# [[Forbais Dúin Bárc]]
# [[Forbais Dúin Binne]]
# [[Forbais Fer Fidga]]
# [[Forbais Life]]
# [[Forbais Ladrann / Ladrand]]
# [[Forbais Dromma Damgaire]]
# [[Echtra Brain maic Febail]]
# [[Echtra Fergusa maic Léiti]]
# [[Echtra Nera &lt;maic Niadain (maic Tacaim)&gt;]]
# [[Echtra Fiamain]]
# [[Echtra Con Ruí]]
# [[Echtra Óenguso maic Fergusa Find]]
# [[Echtra Con Culaind]]
# [[Echtra Conaill]]
# [[Echtra Conchobair]]
# [[Echra Crimthaind Nia Náir]]
# [[Echra Macha ingine Aeda Ruaid]]
# [[Echtra Nechtain maic Alfroinn]]
# [[Echtra Ailchind maic Amalgaid / Eilcind maic Amalgada]]
# [[Echtra Fhind i nDerc Ferna]]
# [[Echtra Aedain maic Gabráin]]
# [[Echtra Mael Uma maic Baitain/Baedain]]
# [[Echtra Mongain maic Fiachna]]
# [[Echtra Chuinn Cétchathaig]]
# [[Echtra Airt maic Cuind]]
# [[Echtra Muirchertach maic Erca]]
# [[Echtra Cormaic uí Chuinn / maic Airt]]
# [[Coimpert Conchobair]]
# [[Coimpert Con Culainn]]
# [[Coimpert Conaill Chernaig]]
# [[Coimpert Cheltchair maic Uithechair]]
# [[Coimpert Chormaic hui Cuind]]
# [[Aitheda]]
# [[Aithed Mugaine re Fiamain / Mugaine re Fiadaine]]
# [[Aithed Deirdrinne re macaib Uisnech]]
# [[Aithed Aefe ingine Eogain re Mes Dead / Deagad]]
# [[Aithed Naise ingine Fergusa re Nertach mac ui Léith / mac Cuilein]]
# [[Aithed mna Gaieir maic Deirg re Glass mac Cimbaetha]]
# [[Aithed Bláthnaite ingine Puill/Paill maic Fhidaig re Coin Culaind]]
# [[Aithed Grainne &lt;ingine Cormaic&gt; re Diarmait &lt;ua nDuibne&gt;]]
# [[Aithed Muire re Dub Ruis]]
# [[Aithed Ruithcherni re Cuanu mac Cailchin]]
# [[Aithed Eirce ingine Loorin/Logairnn re Muiredach mac Eogain]]
# [[Aithed Díge / Creide re Laidcnén]]
# [[Aithed mná Ailella maic Eógain re Fothud Canann]]
# [[Orgain Maige Cé Gala mac Febail / A. Muigi Ce Dala]]
# [[Orgain Átha hÍ]]
# [[Orgain Dune Dubglaisse]]
# [[Orgain Dinn Ríg / Dindaraig]]
# [[Orgain Atha Cliath]]
# [[Orgain Duine Delga &lt;or Delgon&gt;]]
# [[Orgain Tuir Chonaind]]
# [[Orgain Ailig for Néitt mac Indui / A. Neid maic Indaig a nAileach]]
# [[Orgain Belcon Breifne]]
# [[Orgain Cairpri Cind Caitt for saerchlannaib hErend]]
# [[Orgain Echach for a maccaib]]
# [[Orgain Chaille Chonaill]]
# [[Orgain Donnán Ego]]
# [[Orgain Maic Da Thó]]
# [[Orgain mac Mágach]]
# [[Orgain Side Nenta]]
# [[Orgain Sratha Cluada &lt;or: Slúaga&gt;]]
# [[Orgain Sleibe Soilgech]]
# [[Orgain Ratha Rigbaird]]
# [[Orgain Ratha Ruis Guill]]
# [[Orgain Ratha Túaige]]
# [[Orgain Ratha Tuaisle]]
# [[Orgain Ratha Tobachta]]
# [[Orgain Ratha Timchill]]
# [[Orgain Ratha Cuinge]]
# [[Orgain Ratha Cuillend]]
# [[Orgain Cróchan / A. Ratha Cruachan]]
# [[Orgain Cathrach Boirche]]
# [[Orgain Ratha Blai]]
# [[Orgain Ratha Gaila / Guanlai &lt;or: Guale&gt;]]
# [[Orgain Ratha Uillne]]
# [[Orgain Ratha Náis]]
# [[Orgain Benne/Beinde Cé]]
# [[Orgain Ratha Grainaird]]
# [[Orgain Ratha Búirig / Buirich]]
# [[Braflang Scóine]]
# [[Aigidecht Artúir / Aigse Airduus]]
# [[Secht Orcain Lindais:]]
# [[Orgain Duin Sobairce]]
# [[Orgain Duin Cermna]]
# [[Orgain Duin Bolg]]
# [[Orgain Duin Bice]]
# [[Orgain Duin Binne/Binde]]
# [[Orgain Duin Catrach Con Roi]]
# [[Orgain Duin Catrach Mail Milscothaig]]
# [[Tomaidm Locha Echach]]
# [[Tomaidm Locha Éirne]]
# [[Tomaidm Brí]]
# [[Fís mná Nemid]]
# [[Fís Conchobair]]
# [[Fís Cuind &lt;Cétchathaig&gt; .i. Báile in Scáil]]
# [[Fís Fursa]]
# [[Baile in Scáil]]
# [[Baile Bricíne]]
# [[Baile Bic maic Dé]]
# [[Baile Cimba(o)ith ?átha]]
# [[Baile Mochuda/Mochuta]]
# [[Serc Caillige Berre do ?othud Chanand / Caille Berra do Fothad Canand]]
# [[Serc Crede do Canann mac Gartnáin]]
# [[Serc Duib Lacha do Mongan]]
# [[Serc Gormlaithe do Niall]]
# [[Sluagad Augaire/Ugaine Móir co hÉtail]]
# [[Sluagad Da Thí co Sliab nElpa]]
# [[Sluagad Neill maic Echach co Muir nIcht]]
# [[Sluagad Fiachna maic Baítáin co Dún nGuaire i Saxanaib 7 prímsluagid hÉrend archena]]
# [[Tochomlod Partholoin dochum nErend]]
# [[Tochomlod Nemid co hErind]]
# [[Tochomlod Fer mBolg]]
# [[Tochomlod Tuaithe De Danand]]
# [[Tochomlod Míl maic Bile co Espáin]]
# [[Tochomlod mac Miled a hEspain in hErind]]
# [[Tochomlod Cruithnech a Tracia (co Breatnaib) co hErind]]
# [[&lt;Ath&gt;tochomlod (ó) hErind co Albain]]
# [[Tochomlod Longsi/Loingse Fergusa a hUltaib]]
# [[Tochomlod Muscraigi de Maig Bregoin/Breg]]
# [[Tochomlod na nDési ó Themraig]]
# [[Tochomlod Clainne Echach Mugmedoin a Mide]]
# [[Tochomlod Céin a Caisil]]
# [[Tochomlod Dáil Riatai i nAlbain]]

== Mythen und Sagen aus Irland ==
{| width=&quot;100%&quot; class=&quot;wikitable&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
! Titel !! Inhalt
|- valign=top
| [[Acallam na Senórach]]=[[Agallamh na Seanórach]] || Begegnung zwischen mythischen Helden und dem heiligen [[Naomh Pádraig]]
|- valign=top
| [[Aided Cheit maic Mágach]] || Kampf [[Conall Cernach]]s mit [[Cet mac Mágach]] und Bélchús Verrat und Tod
|- valign=top
| [[Aided Cheltchair maic Uthechair]] || [[Celtchar]] mac Uthechairs Sühnetaten für die Tötung Blaís
|- valign=top
| [[Aided Chlainne Tuirenn]] || Rache Lugs an den Söhnen [[Tuirenn]]s für die Ermordung seines Vaters [[Cian]]
|- valign=top
| [[Aided Chonchobuir]] || Tod [[Conchúr mac Neasa]]s durch die Hand [[Cet mac Mágach]]s
|- valign=top
| [[Aided Chon Culainn]] || Ermordung [[Cú Chulainn]]s und [[Conall Cernach]]s Rache an den Tätern
|- valign=top
| [[Aided Loegairi Buadaig]] || [[Lóegaire Búadach]]s Tod beim Versuch, Aed mac Ainninne zu retten
|- valign=top
| [[Aided Muirchertaig meic Erca]] || [[Muircheartach mac Muireadhaigh|Muirchertach mac Erca]]s Strafe für seinen Ehebruch mit Sín
|- valign=top
| [[Aided Óenfir Aífe]] || Zweikampf [[Cú Chulainn]]s mit seinem Sohn [[Connla]] und dessen Tod
|- valign=top
| [[Airne Fingein]] || eine Fee prophezeit Fingein mac Luchta
|- valign=top
| [[Aislinge Meic Con Glinne|Aislinge Meic Chon Glinne]] || Parodie auf das Klosterleben und die Jenseitsvisionen
|- valign=top
| [[Aislinge Oenguso]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über [[Óengus]]’ Suche nach seiner geträumten Frau
|- valign=top
| [[Amra Choluim Chille]] || Gedicht auf den Klostergründer [[Colm Cille]]
|- valign=top
| [[Baile Binnbérlach mac Buain]] || unerfüllte Liebe zwischen Baile und Ailinn
|- valign=top
| [[Baile in Scáil]] || Blick [[Conn Cétchathach]]s in die Zukunft seines Geschlechtes
|- valign=top
| [[Bóramha]] || Kampf um den Tribut der Provinz [[Laighin]] an die [[Uí Néill]]
|- valign=top
| [[Buile Shuibhne]] || [[Suibhne]]s Wahnsinn in der Schlacht und sein Tod im Kloster
|- valign=top
| [[Caithréim Cellaig]] || Cellachs Weg vom Mönch über den Thron von [[Connacht]] zum Bischof
|- valign=top
| [[Cath Étair]] || Belagerung von Etar, Tod [[Mes Gegra]]s durch [[Conall Cernach]]
|- valign=top
| [[Cath Finntrágha]] || Verteidigung Irlands durch [[Fionn mac Cumhaill]] und seine [[Fianna]] gegen den „König der Welt“
|- valign=top
| [[Cath Maige Mucrama]] || [[Lugaid mac Con]]s Kampf um den Thron von Irland und seine Ermordung durch [[Ailill Aulom]]
|- valign=top
| [[Cath Maige Rátha]] || Krieg Congal Claens gegen den Hochkönig Domnall mac Aeda
|- valign=top
| [[Cath Maighe Tuireadh|Cath Maige Tuired]] || Kriege der [[Túatha Dé Danann]] gegen [[Fir Bholg]] und [[Fomhóraigh]]
|- valign=top
| [[Compert Conchobuir]] || [[Cathbad]]s Kampf um Asa (Ni-Asa) und die Zeugung [[Conchobar mac Nessa]]s
|- valign=top
| [[Compert Con Culainn]] || Schwangerschaft von [[Conchobar mac Nessa]]s Tochter und Geburt von [[Setanta|Setanta/Cú Chulainn]]
|- valign=top
| [[Compert Mongáin|Compert Mongáin ocus serc Duibe Lacha do Mongán]] || Zeugung Mongáns, [[Manannán mac Lir]]s Sohn und seine Ehe mit Dub Lacha
|- valign=top
| [[De chophur in da muccida]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über die Verwandlung der beiden Hirten in die Stiere [[Donn Cuailnge]] und [[Fionnbheannach]]
|- valign=top
| [[Duanaire Finn]] || Gedichte und Balladen aus dem [[an Fhiannaíocht|Finn-Zyklus]]
|- valign=top
| [[Eachtra an Mhadra Mhaoil]] || Verfolgung eines bösen Ritters durch Balbhuaidh ([[Gawain]])
|- valign=top
| [[Eachtra Mhacaoimh an Iolair]] || Suche des Adlerknaben nach seiner Herkunft
|- valign=top
| [[Cormac mac Airt#Mythologie|Echtra Cormaic i Tír Tairngire]] || [[Cormac mac Airt]]s Reise zu den Feen
|- valign=top
| [[Tadhg mac Céin#Eachtra Thaidhg Mhic Céin]] || Der Wortbruch von [[Tadhg mac Céin]]s Sohn
|- valign=top
| [[Echtra Fergusa maic Léti]] || [[Fearghas mac Léite]]s Kampf mit einem Meeresungeheuer
|- valign=top
| [[Echtra Condla]] || [[Conn Cétchathach]]s Sohn [[Connla (Conn Cétchathach)|Connla]] und seine Liebe zu einer Fee
|- valign=top
| [[Echtrae Nerai]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über [[Nera]]s Warnung an die Bewohner von [[Ráth Cruachan|Cruachan]]
|- valign=top
| [[Esnada Tige Buchet]] || Das Schicksal des gastfreundlichen Buchet von [[Laigin]]
|- valign=top
| [[Fingal Rónáin]] || Rónáns irrtümlicher Mord an seinem Sohn
|- valign=top
| [[Fled Bricrenn]] || Streit um den Ehrenplatz beim Fest zwischen [[Ulaid]] Helden
|- valign=top
| [[Fled Dúin na nGéd]] || Streit zwischen Domnall mac Aeda und Congal Claen
|- valign=top
| [[Fotha Catha Cnucha]] || Tod [[Cumall]] mac Basnas und Zeugung [[Fionn mac Cumhaill]]s
|- valign=top
| [[Cormac mac Airt#Mythologie|Geneamuin Cormaic Ua Chuind]] || [[Cormac mac Airt]]s gesamtes Leben bis zum Tod
|- valign=top
| [[Immacallam in dá Thuarad]] || Disput von Néde und [[Ferchertne]] um den Titel des obersten Dichters Irlands
|- valign=top
| [[Immram Brain]] || [[Bran mac Febail]] mythische Reise zur Insel der Frauen
|- valign=top
| [[Immram Curaig Maíle Dúin]] || [[Maol Dúin]]s Reise zu einigen mythischen Inseln
|- valign=top
| [[Lebor Gabála Érenn]] || mythische Einwanderungswellen und Machtkämpfe um Irland
|- valign=top
| [[Longes Mac nUislenn]], [[Longes mac nUislenn]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über die Geschichte [[Deirdre]]s
|- valign=top
| [[Macgnímartha Finn]] || Erzählungen über [[Fionn mac Cumhaill]]s Jugend, s.&amp;nbsp;a. [[Aillen]]
|- valign=top
| [[Macgnímrada Con Culainn]] || Erzählung über [[Cú Chulainn]]s Jugend im [[Táin Bó Cuailnge]]
|- valign=top
| [[Mesca Ulad]] || [[Cú Roí]] Hinterlist gegen [[Conchobar mac Nessa]]
|- valign=top
| [[Navigatio Sancti Brendani Abbatis|Navigatio Sancti Brendani]] || [[Naomh Breandán|Brendans]] Fahrt zu den mythischen Inseln
|- valign=top
| [[Noínden Ulad]], auch Ces Ulad || Verfehlung der Ulter gegen [[Macha]] und Gründung [[Emain Macha]]s
|- valign=top
| [[Oidheadh Chlainne Lir]] || [[Lir]]s Kinder werden in Schwäne verwandelt
|- valign=top
| [[Orgain Denna Ríg]] || [[Labraid Loingsech|Labraid Moen]]s Kampf um den Thron seines Vaters
|- valign=top
| [[Scéla Cano meic Gartnáin]] || Cano mac Gartnáins Abenteuer und unglückliche Liebe in Irland
|- valign=top
| [[Cormac mac Airt#Mythologie|Scéla Eogain agus Cormaic]] || Kindheit und Jugend [[Cormac mac Airt]]s bis zum Antritt seiner Herrschaft
|- valign=top
| [[Scéal Muc Mhic Dhathó]] || Streit der Helden [[Uladh|Ulsters]] und [[Connachta]]s den [[curadhmhír|Heldenbissen]]
|- valign=top
| [[Scél Túain meic Cairill]] &amp;rarr; [[Tuan mac Cairill]] || Verwandlungen [[Tuan mac Cairill]]s in der Zeit des [[Lebor Gabála Érenn]]
|- valign=top
| [[Serglige Con Culainn]] || [[Cú Chulainn]] Liebeskrankheit und der Ehebruch mit [[Fand]]
|- valign=top
| [[Táin Bó Cuailnge]] ||  Heldentaten [[Cú Chulainn]] beim Krieg um den Stier [[Donn Cuailnge]]
|- valign=top
| [[Táin Bó Flidais]] || [[Fergus mac Róich]] Kampf um [[Flidais]] und ihre Wunderkuh
|- valign=top
| [[Táin Bó Fraích]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über die Erlebnisse [[Froech]]
|- valign=top
| [[Tochmarc Becfola]] || Werbung König Diarmait mac Aeda Slaines um die Fee Becfola
|- valign=top
| [[Tochmarc Emire]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über [[Cú Chulainn]]s Werbung um [[Emer]]
|- valign=top
| [[Tochmarc Étaíne]] || [[Fuamnach]] Rache an ihrer Nebenbuhlerin [[Étaín]]
|- valign=top
| [[Tochmarc Luaine acus aided Athirni]] || [[Conchobar mac Nessa]] Werbung um Luaine und [[Athirne]] Ermordung
|- valign=top
| [[Togail Bruidne Dá Derga]] || Königsherrschaft und Untergang [[Conaire Mór]]
|- valign=top
| [[Tóraíocht Dhiarmada agus Ghráinne]] || [[Fionn mac Cumhaill]]s Verfolgungsjagd [[Diarmaid]] und [[Gráinne (miotaseolaíocht)|Gráinne]]
|-
|}

== Sprüche-Sammlungen und Glossare ==
{| width=&quot;100%&quot; class=&quot;wikitable sortable&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
! Titel !! Aois !! Nóta
|-
| [[Bretha Crólige]] || - || Bußtaxen bei Verwundungen, 3.&amp;nbsp;Teil des [[Senchas Már]]
|-
| [[Bretha Nemed Déidenach]] || 7ú || Texte der Rechtsschule von Nemed
|-
| [[Cáin Adomnáin]] || 7ú || Gesetzestext zum Schutz von Frauen, Kindern und Klerikern
|-
| [[De duodecim abusivis saeculi]] || 7ú || Abhandlung über die Moral und das Recht (auch altirische Rechtsgrundsätze inkludiert)
|-
| [[Senchas Már]] || 8ú || Sammlung altirischer Rechtstexte
|-
| [[Críth Gablach]] || 8ú || Sammlung altirischer Rechtstexte
|-
| [[Audacht Morainn]] || 8ú. || Sammlung von Lehrsprüchen des Richters [[Morann]]
|-
| [[Tecosca Cormaic]] || 8ú. || Sammlung von Lehrsprüchen [[Cormac mac Airt]]
|-
| [[Gúbretha Caratniad]] || 9ú || vom üblichen irischen Recht abweichende Urteile
|-
| [[Sanas Cormaic]] || 10ú ||Glossar von Rechts- und Dichterausdrücken, Orts- und Personennamen
|-
| [[Leabhar na gCeart]] || 11ú || Aufzählung der Rechte und Pflichten des Königs von [[Caiseal]]
|-
| [[Bansenchas]] || 12ú || Verzeichnis berühmter Frauen der Geschichte bis zum [[Lebor Gabála Érenn]], [[An Rúraíocht]] und anderen irischen Annalen
|-
| [[Dindsenchas]] || 12ú || Etymologie von Ortsnamen
|-
| [[Cóir Anmann]] || 14ú || Personen- und Stammesnamen
|-
| [[Auraicept na n-Éces]] || 14ú || Geschichte der irischen Sprache und Schrift
|-
|}

== Sammelwerke aus Irland ==

{| width=&quot;100%&quot; class=&quot;wikitable&quot;
|- class=&quot;hintergrundfarbe5&quot;
! Titel !! Zeit !! Inhalt
|-
| [[Cín Dromma Snechtai]]  || 8ú ||
|-
| [[Lebor na hUidre]] || 12ú || [[Táin Bó Cuailnge]]
|-
| [[Lebor Laignech]] || 12ú || [[Lebor Gabála Érenn]], [[An Fhiannaíocht]]
|-
| [[Annála Tiarnaigh]] || 12ú || 807 RC - AD 1178
|-
| [[Leabhar Buí Leacáin]] || 14ú ||
|-
| [[Leabhar Mór Leacáin]] || 14ú ||
|-
| [[Leabhar Bhaile an Mhóta]] || 14ú ||
|-
| [[Annála Uladh]] || 15ú || 431 - 1541
|-
| [[Leabhar Mhic Cárthaigh Riabhaigh]] || 15ú ||
|-
| [[Foras Feasa ar Éirinn]] || 17ú. ||
|-
| [[Annála Ríoghdhachta Éireann]]=[[Annála na gCeithre Máistrí]] || 17ú ||
|-
|}

== ISO ==
[ [https://iso.ucc.ie/Irish-sagas-list.html ISO] ]

# ''The Abbot of Drimnagh''
#* [[Acallamh na Senórach]]=[[Agallamh na Seanórach]], [[Aided Óenfir Aífe]], [[Aided Bresail]], [[Aided Cheit maic Mágach]], [[Aided Cheltchair maic Uthechair]], [[Aided Chonchobuir]], [[Aided Conrói maic Dáiri]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]], [[Aided Fergusa maic Róich]], [[Aided Lóegairi Búadaig]], [[Aided Maelodráin]], ([[Aislinge Meic Con Glinne]]), [[Aislinge Óenguso]]=[[Aisling Aonghasa]], [[Baile Binnbérlach mac Buain]], [[Bórama]]=[[Bóramha]], [[Buile Shuibhne]], [[Caithréim Cellaig]], [[Cath Almaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cath Maige Mucrama]], [[Cert Claidib Cormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]], [[Compert Mongáin]] ocus Serc Duibe-Lacha do Mongán, [[Echtra Condla]]=[[Eachtra Chondla]], [[Echtra Cormaic]] i Tír Tairngirí, [[Echtra Fergusa maic Léti]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]], [[Esnada Tige Buchet]]
# [[Feis tighe Chonáin]]
#* [[Fingal Rónáin]]
# [[Forbuis Droma Damhghaire]]
# [[Geneamuin Chormaic]]
#* [[Immram Brain]], [[Longes mac n-Uislenn]]=[[Longes mac nUislenn]], [[Mesca Ulad]], [[Noínden Ulad ocus Emuin Macha]]=[[Noínden Ulad]]
# [[Oenach indiu luid in rí]], 
#* [[Oidhe Chloinne Lir]]=[[Oidheadh Chlainne Lir]], [[Orgain Denna Ríg]]
# [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]
#* [[Scéla Cano meic Gartnáin]]
# [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]
# [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]]
# [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]]
# [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]]
#* [[Scéla Mucce Meic Da Thó]]=[[Scéla Mucce Meic Dathó]], [[Táin Bó Cúalnge]], [[Tochmharc Eimhire]]=[[Tochmarc Emire]], [[Tochmarc Étaíne]], [[Togail Bruidne Dá Derga]], [[Tóruigheacht Dhiarmada agus Ghráinne]]=[[Tóraíocht Dhiarmada agus Ghráinne]]


* [[Diarmaid mac Cearbhaill]]+,

== MsOmit 2017 ==
[https://celt.ucc.ie//MsOmit2017/index.html MsOmit 2017], 138 in iomlán

# [[Aided Ailella ocus Chonaill Chernaig]]
#* [[Aided Bresail meic Diarmata]]=[[Aided Bresail]], [[Aided Cheit meic Mágach]]=[[Aided Cheit maic Mágach]] (Orgain Bélchon Bréifne), [[Aided Cheltchair meic Uthechair]]=[[Aided Cheltchair maic Uthechair]], [[Aided Chon Roí]]=[[Aided Conrói maic Dáiri]], [[Aided Chonchobair]]=[[Aided Chonchobuir]], [[Aided Chrimthainn meic Fidaig]]=[[Aided Chrimthaind maic Fhidaig ocus Trí mac Echach Muigmedóin]]
# [[Aided Chúanach meic Ailchini]]
# [[Aided Chuind Chétchathaig]]
# [[Aided Derbforgaill]]
#* [[Aided Diarmata meic Cerrbaill]]=[[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]
# [[Aided Echach meic Maíreda]]
#* [[Aided Fergusa meic Roich]]=[[Aided Fergusa maic Róich]]
# [[Aided Guill 7 Gairb]]
#* [[Aided Loegaire Búadaig]]=[[Aided Loegairi Buadaig]]
#* [[Aided Maelodráin]]
# [[Aided Meic Con]]
# [[Aided Meidbe]]
#* [[Aided Muirchertaig meic Erca]]
# [[Aided Nath Í ocus a Adnacol]] (Suidigud Tellaig na Crúachna)
#* [[Aided Oenfir Aífe]]=[[Aided Óenfhir Aífe]]
# [[Aigidecht Aithirni]]
# [[Airec Menman Uraird meic Coisse]]
# [[Airem Muintire Finn]]
#* [[Airne Fíngein]]
#* [[Aislinge Meic Con Glinne]]
#* [[Aislinge Oenguso]]
# [[Baile Binnbérlach mac Búain]]
#* [[Baile Chuind Chétchathaig]]=[[Baile Chuinn Chétchathaig]]
#* [[Baile in Scáil]]
#* [[Bórama]]=[[Bóramha]]
#* [[Brislech Mór Maige Muirthemni]] =[[Aided Chon Culainn]]=[[Anbhás Chú Chulainn]]
# [[Bruiden Átha]]
# [[Bruiden Da Choca]]
# [[Bruiden Meic Da Réo]] (Orgain Chairpri Chind Chait)
#* [[Caithréim Cellaig]]
# [[Cath Airtig]]
#* [[Cath Almaine]]
# [[Cath Belaig Dúin Bolg]]
#* [[Cath Cairn Chonaill]]=[[Cath Chairn Chonaill]]
# [[Cath Cinn Abrad]]
# [[Cath Crinna]]
# [[Cath Cula Dremne]]
#* [[Cath Maige Mucrama]]
#* [[Cath Maige Rath]]=[[Cath Maige Rátha]]
#* [[Cath Maige Tuired]]=[[Cath Maighe Tuireadh]] - ''first
# Cath Maige Tuired - ''second
# [[Cath Ruis na Ríg]]
#* [[Compert Chon Culainn]]=[[Compert Con Culainn]]=[[Coimpeart Chú Chulainn]] (Feis Tige Becfoltaig)
#* [[Compert Chonchobair]]=[[Compert Conchobuir]]=[[Coimpeart Chonchúir]]
# [[Comrac Con Culainn re Senbecc ua nEbricc]] (Bruiden Senbicc uí Ebricc)
#* [[Comrac Liadaine 7 Cuirithir]]=[[Comrac Liadaineocus Cuirithir]]
# [[Comthóth Lóegairi co Cretim 7 a Aided]]
# ''[[Conall Corc and the Corco Luigde]]
#* [[Sanas Cormaic]] (Gaire, Lethech, Mug Éme, Nesscoit, Orc tréith, Prull)
# [[Cuislinn Brigde 7 Aided Meic Díchoime]]
#* [[De Chophur in Dá Muccida]]&amp;larr;[[De chophur in dá muccida]]
# [[De Gabáil in tSída]]
# [[De Maccaib Conairi]]
# [[De Síl Chonairi Móir]]
# [[Do Faillsigud Tána Bó Cúailnge]]
#* [[Echtra Chondla]]=[[Echtra Condla]]
# [[Echtra Chormaic i Tír Tairngiri]]
#* [[Echtra Fergusa meic Léti]]=[[Echtra Fergusa maic Léti]]
# [[Echtra Finn]] (''Finn and the Phantoms'')
# [[Echtra Laegairi meic Crimthainn]]
#* [[Echtra Mac nEchdach Muigmedóin]]=[[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]
#* [[Echtra Nera]]=[[Echtra Nerai]]=[[Eachtra Neara]] (Táin Bé Aingen)
# [[Erchoitmed ingine Gulidi]]
#* [[Esnada Tige Buchet]]
#* [[Fingal Rónáin]]
#* [[Finn agus Gráinne]]=[[Fionn agus Gráinne]]
# ''[[Finn and the Man in the Tree]]
#* [[Fled Bricrenn]]
# [[Fled Bricrenn 7 Loinges mac nDuil Dermait]]
# [[Fochonn Loingse Fergusa meic Roig]]
# [[Forfess Fer Falgae]]
#* [[Fotha Catha Cnucha]]
#* [[Annála Easpacha na hÉireann]] (scéalta leabaithe)
# [[Gein Branduib meic Echach 7 Aedáin meic Gabráin]]
# [[Genemain Aeda Sláine]]
# [[Genemain Chormaic]]
# [[Immacallam Choluim Chille 7 ind Óclaig]]
#* [[Immacallam in Dá Thuar]](ad)=[[Immacallam in dá Thuarad]] (Acallam in Dá Suad, Túar)
# [[Immathchor nAilella 7 Airt]]
#* [[Immram Brain]]
#* [[Immram Curraig Maíle Dúin]]=[[Immram curaig Ua Corra]]
# [[Immram Snedgusa 7 Meic Ríagla]] (Echtra, Merugud Clérech Coluim Chille)
# [[Imthechta Tuaithe Luchra ocus Aided Fergusa]]
# [[Imthechta Tuirill 7 a Mac]]
# [[Longes Chonaill Chuirc]]
#* [[Longes mac nUislenn]] (Uisnig)
#* [[Macgnímartha Finn]]
#* [[Mesca Ulad]]
#* ''Mongán Stories''
#* [[Compert Mongáin]]
# Scél asa mberar etc. [Aided Fothaid Airgdig]
# Scél Mongáin
# Tucait Baile Mongáin
#* [[Noínden Ulad]] (Ces Noínden Ulad)
# [[Orgain Néill Noígíallaig]] (Aided)
#* [[Orgain Denna Ríg]] (Bruiden Túamma Tenbad)
# [[Orgain Trí mac Diarmata meic Cerbaill]]
# ''[[Quarrel between Finn and Oisín]]
# [[Reicne Fothaid Canainne]]
# [[Scél na Fír Flatha, Echtra Chormaic i Tír Tairngire 7 Cert Claidib Chormaic]]
# [[Scél Túain meic Cairill]] (Immacallam Túain fri Finnia)
# [[Scéla Alaxandair]]
#* [[Scéla Cano meic Gartnáin]]
# [[Scéla Conchobuir meic Nessa]] (''Conchobar's Household'')
# [[Scéla Eogain 7 Cormaic]] (Scéla Geine Cormaic)
# [[Scéla Mosauluim]]
#* [[Scéla Mucce Meic Da Thó]]
# [[Senchas Airgiall]]
#* [[Senchas Fagbála Caisil]]
#* [[Serglige Con Culainn]]
# [[Siaburcharpat Con Culainn]]
# [[Suidigud Tellaig Themra]]
#* [[Táin Bó Cúailnge]]
# [[Táin Bó Dartada]]
#* [[Táin Bó Flidais]]
#* [[Táin Bó Fraích]]
#* [[Táin Bó Regamain]]=[[Táin Bó Regamon]]
# [[Táin Bó Regamna]]
# [[Talland Étair]]
# [[Tesmolta Cormaic 7 Aided Finn]]
# [[Tochmarc Ailbe]]
#* [[Tochmarc Becfhola]]=[[Tochmarc Becfola]]
#* [[Tochmarc Emire]]=[[Tochmharc Eimhire]]
#* [[Tochmarc Étaine]]=[[Tochmarc Étaíne]]=[[Tochmharc Éadaoine]] I, II, III
# [[Tochmarc Ferbe]]
#* [[Tochmarc Lúaine ocus Aided Aithirne]]=[[Tochmarc Luaine acus aided Athirni]]
# [[Tochmarc Momera]]
#* [[Togail Bruidne Da Derga]]=[[Toghail Brú Dá Dearga]], Orgain Bruidne Uí Derga
# [[Togail Troí]]
# [[Tucait Fagbála in Fessa do Finn 7 Marbad Cuil Duib]]
#* [[Tucait Indarba na nDéssi]] ([[Tairired na nDéisi]]=[[Tairired na nDéssi]])
# [[Úath Beinne Étair]]
# [[Verba Scáthaige]]

== Celtic Language Collective ==
[http://www.maryjones.us/ctexts/index_irish.html Celtic Language Collective] (maryjones)

=== '' Manuscripts '' ===
# [[Lebar na Núachongbála]]=[[Leabhar Laighneach]]
# [[Lebor na nUidre]]=[[Leabhar na hUidhre]]
# [[Leabhar Bhaile an Mhóta]]
# [[Leabhar Mór Mhic Fhir Bhisigh]]=[[Leabhar Mór Leacáin]]
# [[Leabhar Buidhe Lecáin]]=[[Leabhar Buí Leacáin]]
# [[Leabhar Feirmoithe]]=[[Leabhar Fhear Maí]]
# [[Leabhar Méig Shamhradháin]]=[[Dúnaire Mag Shamhradhain]]=[[]]
# [[Leabhar Í Eadhra]]=[[Leabhar Uí Eadhra]]
# [[Leabar Chaillín]]=[[Leabar Fidhnacha]]=[[Leabhar Fhianacha]]

=== '' The Mythological Cycle '' ===
# [[Lebor Gabála Érenn]]=[[Leabhar Gabhála na hÉireann]]
# [[Do Flathiusaib Hérend]]=[[]] (LL)
# [[Lebor Bretnach]]=[[]]
# [[Cath Maige Tuired]]=[[Cath Maighe Tuireadh]]
# [[Tuath De Danand na set soim]]=[[Ceithre Sheod]]
# [[Oidheadh Chloinne Tuireann]]=[[Oidheadh Chlainne Tuireann]]
# [[Tochomlod mac Miledh a hEspain i nErind]]=[[]]
# [[De Gabáil in t-Sída]]=[[]]
# [[Tochmarc Étaíne]]=[[]] (LU, Egerton 1782)
# [[Togail Bruidne Dá Derga]]=[[]]
# [[Aislinge Óenguso]]=[[]]
# [[Oidheadh Chloinne Lir]]=[[Oidheadh Chlainne Lir]]
# [[Altram Tige Dá Medar]]=[[]]
# [[Scél Túain maic Cairill]]=[[Tuan mac Cairill]]
# [[Eachtra Léithín]]=[[]]
# [[Suidigud Tellaich Temra]]=[[]]
# [[Moí coire coir goiriath]]=[[]]
# [[Cía cétliaigh robúi ind-Érinn]]=[[]]
# [[Cóir Anmann]]=[[]]
# [[Bodleian Dinnshenchas (Rawl B 506)]]=[[Dinnseanchas]]
# [[Edinburgh Dindsenchas (MS Kilbride XVI)]]=[[]]
# [[Rennes Dindsenchas I (Rennes MS)]]=[[]]
# [[Metrical Dindsenchas]]=[[]]
# [[Banshenchus]]=[[Banseanchas]]
# [[The Battle of Partholon's Sons]]=[[]] ([[Seanchas Mór]])

=== '' The Ulster Cycle '' ===
# [[]]=[[]]</text>
      <sha1>a8v4a07hpfv7lx8i55q6ispuv807vct</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Torna Éices</title>
    <ns>0</ns>
    <id>99204</id>
    <revision>
      <id>1310841</id>
      <parentid>1199386</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T06:07:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>Nasc</comment>
      <origin>1310841</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="898" sha1="67sc919qwhlodhvoff08hevlsiecu4d" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[File]] seanscéalach den 5ú haois ba ea ''' Torna Éices.'''  Deirtear gurbh é an príomhfhile deireanach as Éirinn págánach.&lt;!--fíor?..  Ní cóir é a measca le [[Torna Éigeas]], [[bard]] den 17ú haois a bhí i láthair ag [[Iomarbhá na bhFilí]].--&gt;

Athair altrama ba ea Torna desna ríthe [[Corc]] agus [[Níall Noígíallach|Niall Naoighiallach]].  Feictear sa seanscéal ''[[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]''.  Luaitear é mar údar an dán '' Caoineadh Choirc agus Néill Naoighiallaigh.''  Sa scéal ''Suidigud Tellaig na Cruachna'' (Suí/Lonnú Teallach Chruachan), déanann sé cur síos ar fhir agus mhná cáiliúla atá adhlactha i reilig [[Ráth Cruachan]].

== Foinsí ==
* Kathleen Hoagland, ''1000 Years of Irish poetry'', Nua-Eabhrac, 1947, pll.&amp;nbsp;6–8. {{ISBN|1-56852-235-5}}.

== Tagairtí ==
{{reflist}}


{{DEFAULTSORT:Torna Eices}}</text>
      <sha1>67sc919qwhlodhvoff08hevlsiecu4d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Giorrúchán (teanga)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>99775</id>
    <revision>
      <id>1310808</id>
      <parentid>1018953</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T17:46:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1310808</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5207" sha1="9f54yxpozdxa8m9i1k0cjagfwegry6z" xml:space="preserve">[[File:Schriftprobe Latein 15 Jh.jpg|thumb|upright=1.5|Sampla de théacs lámhscríbhinne ón 15ú haois sa [[An Laidin|Laidin]] le noda]]
Is éard is '''giorrúchán''' ann ná ainm a chumtar as túslitreacha ainm nó frása ilfhoclaigh eile, ar aon mhodh.  (e.g. BCE, AE).&lt;ref&gt;'''Giorrúcháin, coimriúcháin, acrainmneacha agus siombailí'''. https://publications.europa.eu/code/ga/ga-4100500.htm&lt;/ref&gt;. Mar sin, leagan gairid d'[[Focal|fhocal]] is ea '''giorrúchán'''. Go minic is iad céadlitreacha na bpríomhfhocal san ainm a úsáidtear (mar shampla, GRMA do ''Go Raibh Maith Agat''). 

Tugtar faoi deara an difríocht idir focal giorraithe agus coimriúchán. Cailltear deireadh an fhocail (Uimh., Uas.) san fhocal giorraithe, agus cailltear litreacha laistigh den fhocal (Dr) sa choimriúchán. Ní chuirtear an ponc i ndiaidh an choimriúcháin, ach amháin i gcás “lch.” agus “lgh.”. Cuirtear an ponc i gcónaí i ndiaidh an fhocail ghiorraithe.

De réir mhír 3.2.3(c) den Chaighdeán Oifigiúil 2016 chun giorrúchán nó acrainm a dhéanamh iolra cuirtear “anna” leis má chríochnaíonn sé ar chonsan agus “nna” leis má chríochnaíonn sé ar ghuta, e.g. DVDanna; POnna.

Cé go gceadaítear sa [[An Caighdeán Oifigiúil|Chaighdeán Oifigiúil]], 2017 dhá chóras éagsúla maidir le scríobh giorrúchán, córas an ailt agus córas gan an t-alt, moltar an córas gan an t-alt a úsáid sa reachtaíocht. Mar shampla, úsáidtear “in AE” (san Aontas Eorpach); “Ballstáit AE” (Ballstáit an Aontais Eorpaigh); “ag NA” (ag na Náisiúin Aontaithe).Cé go gceadaítear sa Chaighdeán Oifigiúil, 2017 dhá chóras éagsúla maidir le scríobh giorrúchán, córas an ailt agus córas gan an t-alt, moltar an córas gan an t-alt a úsáid sa reachtaíocht. Mar shampla, úsáidtear “in AE” (san Aontas Eorpach); “Ballstáit AE” (Ballstáit an Aontais Eorpaigh); “ag NA” (ag na Náisiúin Aontaithe).

===Aonaid tomhais agus siombailí eolaíochta===
Ní gá ponc a chur i ndiaidh “ha” (heicteár), “km”, “mg”, etc. Cuirtear spás idir iad agus an figiúr; níl uimhir iolra acu: 4 ha, 9 m, 20 psi, 55 dB(A), 2000 kc/s.

===Samplaí coitianta===

An leagan i mBéarla: '''An leagan i nGaeilge'''
*p: '''lch.'''
*pp: '''lgh.'''
*No: '''Uimh.'''
*Nos: '''Uimh.''' (1)
*Ltd (Limited): '''Teo.'''
*MEP: '''FPE'''
*MP: '''FP'''  
*EST (Eastern Standard Time): '''ACO''' (An Caighdeánach Oirthearach)

&lt;ref&gt;'''Giorrúcháin, coimriúcháin, acrainmneacha agus siombailí'''. https://publications.europa.eu/code/ga/ga-4100500.htm&lt;/ref&gt;

=== Conspóidí ===
Bíonn giorrúcháin ina n-ábhar conspóide go minic agus tráchtairí áirithe ann a mhaíonn go mbaineann siad den teanga agus go n-íslítear caighdeán scríofa agus léite na n-óg go háirithe.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/meain/soisialta/grma-a-mts/|teideal=‘GRMA, a MTS!’ na giorrúcháin Ghaeilge is coitianta ar Twitter|údar=Maitiú Ó Coimín|language=en-US|work=NÓS|dátarochtana=2021-11-16}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

Uaireanta tá sé deacair a dhéanamh amach go díreach cén uair go díreach atá giorrúchán i gceist agus cén uair atá focal i gceist i gcás roinnt mhaith samplaí – ‘CAT’ (conas atá tú?) agus ‘cat’ (an t-ainmhí), nó ‘IAD’ (in ainm Dé) agus ‘iad’ (an tríú pearsa).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

Táthar ann freisin, áfach, a mhaíonn gur ghnáthchuid den scríbhneoireacht agus den léamh a bhí sna giorrúcháin riamh agus nach bhfuil sna giorrúcháin a fheictear ar líne go minic ach leagan na haoise seo de na nótaí imill a bhíodh á mbreacadh ag na manaigh fadó.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;


=== Gaeilge ===
Tá liosta den 20 giorrúchán is coitianta i measc cainteoirí [[An Ghaeilge|Gaeilge]] ar [[Twitter]] [https://nos.ie/meain/soisialta/grma-a-mts/ anseo]{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Is é ‘GRMA’ an giorrúchán Gaeilge is mó úsáid i measc cainteoirí Gaeilge ar Twitter, de réir eolas a rinne an tOllamh [[Caoimhín Ó Scanaill|Kevin Scannell]].

==== Rialacha&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/caighdeanOifigiul/2017/2017-08-03_an-caighdean-oifigiuil-2017_en.pdf|teideal=AN CAIGHDEÁN OIFIGIÚIL|údar=oireachtas.ie|dáta=2016|dátarochtana=2021}}&lt;/ref&gt; ====
Ní dhéantar infhilleadh ná athrú tosaigh ar ghiorrúchán nó ar acrainm riamh (mar shampla, ' faoi [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|SAM]]', ' le [[OÉ Gaillimh]]').

Is é in (seachas i) an fhoirm den réamhfhocal i a úsáidtear roimh ghiorrúchán nó acrainm (mar shampla, 'in [[Raidió Teilifís Éireann|RTÉ]]').

Ní chiorraítear na réamhfhocail de agus do go d’ roimh ghiorrúchán nó acrainm a thosaíonn ar ghuta.

== Féach freisin ==

* [[Focal]]

== Naisc sheachtracha ==
*'''An Treoir Stíle'''.https://publications.europa.eu/code/ga/ga-4000000.htm
* [https://data.oireachtas.ie/ie/oireachtas/caighdeanOifigiul/2017/2017-08-03_an-caighdean-oifigiuil-2017_en.pdf AN CAIGHDEÁN OIFIGIÚIL]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Focail agus frásaí]]</text>
      <sha1>9f54yxpozdxa8m9i1k0cjagfwegry6z</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Foclach (Wordle)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>100407</id>
    <revision>
      <id>1310774</id>
      <parentid>1247064</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T14:52:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1310774</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4172" sha1="plpj9qnbr2spt2rl3oxnq86ok2psqol" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Bogearraí|image=[[íomhá:Foclach, cluiche samplach.png|220px]]}}

Is cluiche focal ar líne é '''Wordle,''' nó '''Foclach''' as [[An Ghaeilge|Gaeilge]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/irish-news/its-filling-people-with-joy-irish-woman-creates-foclach-the-irish-version-of-wordle-41309366.html|teideal=‘It’s filling people with joy’: Irish woman creates Foclach, the Irish version of Wordle|údar=Ciara O'Loughlin|dáta=3 Feabhra 2022|language=en|work=independent|dátarochtana=2022-02-09}}&lt;/ref&gt; Is éard atá ann ná tábla atá cosúil le gréasán [[Sūdoku|sudoku]] ina gcaithfidh an t-imreoir focal an lae a thomhas chun an cluiche a chríochnú.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/taimid-go-leir-dughafa-le-wordle-na-gaeilge/|teideal=Táimid go léir dúghafa le Wordle na Gaeilge|údar=Bridget Bhreathnach|dáta=3 Fea 2022|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-02-09}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Foclach Wordle cluiche focal focail.jpg|clé|mion]]

=== Rialacha ===
Bíonn 6 sheans ag an imreoir focal ina bhfuil 5 litir a aimsiú. Má chuirtear an litir cheart san áit cheart, cuirtear tíl ghlas taobh thiar di.

Má bhíonn an litir cheart san áit mhícheart, is tíl oráiste a leagtar taobh thiar di. Ach mura a bhfuil an litir san fhocal ar chor ar bith, is dath liath a bhíonn taobh thiar di.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite news|url=https://nos.ie/gniomhaiochas/teanga/focal-gaeilge-na-bliana-2022-roghnaithe/|teideal=Focal Gaeilge na Bliana 2022 roghnaithe|údar=NÓS|dáta=28ú Nollaig 2022|language=ga-IE|work=NÓS|dátarochtana=2022-12-28}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

=== Stair ===

Chruthaigh Josh Wardle ón m[[An Bhreatain Bheag|Breatain Bheag]] an cluiche sa bhliain 2021. [[Innealtóir]] [[Bogearraí|bogearra]]í ab ea Josh, agus chum sé an cluiche mar bhronntanas dá bhean. Chuir siad amach an cluiche go poiblí ina dhiaidh sin.

Cúpla mí ina dhiaidh sin, cheannaigh an [[The New York Times|New York Times]] an cluiche ar níos mó ná milliún dollar. ‘Scéal grá’ a thug an ''New York Times'' ar scéal an chluiche.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Níorbh fhada go raibh leaganacha den chluiche á ndearadh i mórtheangacha eile na cruinne – [[an Fhraincis]], an [[An Spáinnis|Spáinnis]], agus [[an Ghearmáinis]] ina measc.

Tá an-tóir ar ''Wordle'' ar fud an domhain ó bhí 2021 ann, agus is minic go roinneann daoine a gcuid torthaí ar na meáin shóisialta, [[Twitter]] go háirithe.

=== Gaeilge ===

Sa bhliain 2022, chruthaigh Linda Keating leagan Gaeilge den chluiche, dar teideal 'Foclach'.  Tógadh liosta na bhfocal Gaeilge ón liosta de na focail is coitianta i nGaeilge, le Michal Měchura.&lt;ref&gt;[https://github.com/michmech/irish-word-frequency Irish word frequency] ar github.com/michmech&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://cadhan.com/lsg/ Líonra Séimeantach na Gaeilge] le [[Úsáideoir:Kevin Scannell|Kevin Scannell]]&lt;/ref&gt;  Tá an cluiche ar fáil ar líne.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://foclach.com/|teideal=Foclach|language=ga|work=foclach.com|dátarochtana=2022-02-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/22053094/|teideal=An cluiche Foclach : Linda Keating|údar=Éist léi faoi agallamh ag Áine Ní Bhreisleáin ar Raidió Na Gaeltachta.|language=en|work=RTE Radio|dátarochtana=2022-02-08}}&lt;/ref&gt;

==== Sanasaíocht ====
Ní téarma nuachumtha é ‘foclach’. Go deimhin, tá an téarma le fáil i bhfoclóir Phádraig Uí Dhuinnín a foilsíodh beagnach 120 bliain ó shin.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; 

Déantar cur síos ar an bhfocal ar ''An Foclóir Beag'' mar seo: ''aid1, a úsáideann an iomarca focal''. Ar na comhchiallaigh a luaitear leis an bhfocal ar An Phota Focal tá: ''briathrach, fadchainteach, fadálach, teangach,'' agus fiú ''leadránach''.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Féach freisin ==

* [[Sūdoku|Sudoku]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Naisc sheachtracha ==
Is féidir Foclach a imirt [http://www.foclach.com/ anseo].
[[Catagóir:Cluichí Focal]]
[[Catagóir:Físchluichí]]
[[Catagóir:Focail agus frásaí]]
[[Catagóir:Focail nuachumtha]]
[[Catagóir:Aipeanna Gaeilge]]</text>
      <sha1>plpj9qnbr2spt2rl3oxnq86ok2psqol</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Margaret Ann Bulkley (James Barry)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>106982</id>
    <revision>
      <id>1310836</id>
      <parentid>1206258</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T05:58:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1310836</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5248" sha1="osywi1rh0jd9lskis6ouxyg3ybmi8vd" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Ba [[máinliacht|mháinlia]] Éireannach í '''James Barry''' (rugadh mar '''Margaret Ann Bulkley''' nó '''Bulkeley''' t. [[1789]] - [[25 Iúil]] [[1865]]).

== Luathshaol ==

[[Íomhá:James Barry (surgeon)05.jpg|mion|clé|Portráid James Barry, t. 1813–1816]]

Rugadh Barry timpeall ar 1789 i g[[Corcaigh]], [[Contae Chorcaí]]. Tá an dáta breithe seo bunaithe ar litir a scríobh máthair Margaret ag rá go raibh sí cúig bliana déag d'aois nuair a scríobhadh an litir ar an gceathrú lá d'Eanáir 1805.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Dr James Barry: The early years revealed|url=http://www.scielo.org.za/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S0256-95742008000100025&amp;lng=en&amp;nrm=iso&amp;tlng=en|journal=SAMJ: South African Medical Journal|date=2008-01|issn=0256-9574|pages=52–58|volume=98|issue=1|author=Du Preez, Hercules Michael}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220418013810/http://www.scielo.org.za/scielo.php?script=sci_abstract&amp;pid=S0256-95742008000100025&amp;lng=en&amp;nrm=iso&amp;tlng=en |date=2022-04-18 }}&lt;/ref&gt; 

Iníon Jeremiah agus Mary-Ann Bulkely ab ea Margaret. Bhí Jeremiah ag obair mar ghrósaeir ach bhí post rialtais aige i dTithe Meáite Chorcaí ach scaoileadh leis mar gheall ar mheon frith-Chaitliceach. Ansin, chaill Jeremiah suim mhór airgid agus cuireadh chuig Príosún féichiúnaithe Marshalsea Bhaile Átha Cliath é.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://embryo.asu.edu/pages/margaret-ann-bulkley-james-barry-17891865|teideal=Margaret Ann Bulkley (James Barry) (1789−1865) {{!}} The Embryo Project Encyclopedia|work=embryo.asu.edu|dátarochtana=2023-03-07}}&lt;/ref&gt; Ba dheirfiúr í Mary-Ann leis an ealaíontóir cáiliúil Éireannach agus ollamh péintéireacht in Acadamh Ríoga Londan, James Barry.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Bhí deartháir aici darb ainm John Bulkley agus bhí cailín eile níos óige sa teach.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Tar éis do Jeremiah dul go dtí Marshalsea's, d'fhág Margaret agus Mary-Ann do Londain agus súil acu cabhair a fháil ó dheartháir Mary-Ann, James Barry. Dhiúltaigh Barry cabhair a thabhairt acu ar dtús&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;ach fuair sé bás go luath ina dhiaidh sin ar an dara lá is fiche de mhí Feabhra 1806 de bharr cúiseanna anaithnid.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.nationalgallery.ie/art-and-artists/highlights-collection/james-barry-1741-1806|teideal=James Barry (1741–1806)|language=en|work=National Gallery of Ireland|dátarochtana=2023-03-07}}&lt;/ref&gt; Fuair siad oidhreacht ó Barry agus cuireadh Margaret in aithne do chuid de chairde Barry, Edward Fryer a bhí mar dochtúir agus Ginearál Francisco Miranda ó [[Veiniséala]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

Bhí oideachas curtha ar Margaret nuair a bhí sí mar deagóir ionas go mbeadh sí ábalta dul agus a bheith mar teagascóir ach níor d'obair sí riamh mar teagascóir. 

== Gairm Beatha ==
In san bhiain 1809, thosaigh Margaret ag déanamh stáidéar ar míochaine in Ollscoil Dún Éideann mar James Barry. Tar éis dhá bhliain de staidéar bhí an céim míochaine bainte amach aige. Tar éis do an scoil a fhagáil d'obair sé in Osipdéal Naomh Tomhás i [[Londain]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ed.ac.uk/about/people/plaques/barry|teideal=James Miranda Barry|language=en|work=The University of Edinburgh|dátarochtana=2023-03-07}}&lt;/ref&gt; 

== Bás ==
Bhí David Dumbreck ina Ardchigire ar na hOspidéil nuair a d'éirigh sí as. Fuair Margaret bás ar an cuigiú lá is fiche de mhí Iúil sa bhliain 1805 de bharr [[dinnireacht]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Fuair sí bás ag 14 sráid Margaret.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://wellcomecollection.org/works/e4j3dppq/items|teideal=Bound photocopies of papers from the Public Record Office re the life and career of James Barry (d. 1865), Inspector General of Military Hospitals, including an account (in own hand?) of their career|language=en|work=Wellcome Collection|dátarochtana=2023-03-07}}&lt;/ref&gt; Bhí a mianta deireanach ag Margaret agus bhí sé go chuirfí í chun luí sna héadaí a bhí á gcaitheamh aici agus gan corp s'aici a ní. Níor leanadh na mianta seo agus nuair a ghlac an [[altra]] eadaí Margaret as corp s'aici chonaic sí go raibh [[anatamaíocht]] baineann aici agus ní anatamaíocht fireann mar a cheap siad go mbeadh.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.history.com/news/the-extraordinary-secret-life-of-dr-james-barry|teideal=The Extraordinary Secret Life of Dr James Barry|údar=Brynn Holland|dáta=07/03/2023}}&lt;/ref&gt;  

== Oidhreacht ==
Tá plaic anois in Ollscoil Dún Éideann in onóir de Margaret Ann Bulkley nó James Miranda Barry. Ar an phlaic deireann sé;

In honour of James Miranda Barry

c1795-1865

Army surgeon and Inspector General of hospitals in Canada, lived as a man, and believed to be the first woman graduate of the University (1812)&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ed.ac.uk/about/people/plaques/barry|teideal=James Miranda Barry|language=en|work=The University of Edinburgh|dátarochtana=2023-03-07}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Bulkley, Margaret}}
[[Catagóir:Básanna i 1865]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1789]]
[[Catagóir:Lianna Éireannacha]]
[[Catagóir:Máinlianna Éireannacha]]

[[Catagóir:Coláiste Oiriall]]</text>
      <sha1>osywi1rh0jd9lskis6ouxyg3ybmi8vd</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gluaiseacht MeToo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>107023</id>
    <revision>
      <id>1310809</id>
      <parentid>1310111</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T18:09:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1310809</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3470" sha1="f0xfp2v00tw3lme5sytb56uchm7c8u3" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí  Eagraíochta}}Ba é cás [[Harvey Weinstein]] an cás ba mhó a spreag an '''Ghluaiseacht MeToo#MeToo''' (#MiseFreisin) sa bhliain 2017, inar inis mná don saol mór faoi fhir chumhachtacha a líomhain siad a bhain mí-úsáid astu. D'éirigh #MeToo ina [[Mana|mhana]] timpeall an domhain.

=== Bunús ===
Tháinig scannal [[Harvey Weinstein]] chun solais ar 5 Deireadh Fómhair 2017. Cuireadh ciapadh gnéis ina leith.  Ansin ar 15 Deireadh Fómhair  2017, foilsíodh giolc #MeToo ón aisteoir @Alyssa_Milano, &quot;If you’ve been sexually harassed or assaulted write ‘me too’ as a reply to this tweet.&quot;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/culture/2017/dec/01/alyssa-milano-mee-too-sexual-harassment-abuse|teideal=Alyssa Milano on the #MeToo movement: 'We're not going to stand for it any more'|údar=Nadja Sayej|dáta=2017-12-01|language=en-GB|work=The Guardian|dátarochtana=2023-02-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://twitter.com/Alyssa_Milano/status/919659438700670976?lang=en-GB|teideal=#MeToo|údar=Alyssa Milano|dáta=15 D.F. 2017|language=en-US|work=Twitter|dátarochtana=2023-02-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/metoo-mna-ag-tarraingt-ar-chorda-an-choscain-eigeandala/|teideal=#MeToo: mná ag tarraingt ar chorda an choscáin éigeandála|údar=Alex Hijmans|dáta=25 Deireadh Fómhair 2017|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-02-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://ancroiait.wordpress.com/2017/12/16/732-mise-freisin/|teideal=#MiseFreisin|údar=Blag ancroiait|dáta=2017-12-16|language=ga-IE|work=ancroiait|dátarochtana=2023-02-26}}&lt;/ref&gt;

=== Cáineadh ===
Deirtear uaireanta go bhfuil #MeToo, agus feachtais eile mar é a bunaíodh chun comhionannas a bhaint amach, ag cur deireadh leis an spraoi a bhíonn ann agus fir ag iarraidh mná a mhealladh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/saol/sport/ta-branda-speisialta-den-fhuath-ban-in-eirinn/|teideal=‘Tá branda speisialta den fhuath ban in Éirinn’|údar=Máire Treasa Ní Cheallaigh|dáta=14ú Meán Fómhair 2018|language=ga-IE|work=NÓS|dátarochtana=2023-02-26}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/gniomhaiochas/polaitiocht/thaispeain-an-racht-feirge-faoi-fhogra-gillette-go-bhfuil-go-leor-fos-le-deanamh/|teideal=Thaispeáin an racht feirge faoi fhógra Gillette go bhfuil go leor fós le déanamh|údar=Máire Treasa Ní Cheallaigh|dáta=18ú Eanáir 2019|language=ga-IE|work=NÓS|dátarochtana=2023-02-26}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Harvey Weinstein]]
* [[Mise Fosta]]

== Naisc sheachtracha ==

* [https://web.archive.org/web/20200805164448/https://www.thejanetdevlinfanclub.com/suantrai-meisciuil-lyrics Janet Devlin - Suantraí Meisciúil]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.thejanetdevlinfanclub.com/suantrai-meisciuil-lyrics|teideal=Janet Devlin - Suantrai Meisciuil Lyrics - posted by The Janet Devlin Fan Club at The Janet Devlin Fan Club|dáta=2020-08-05|work=web.archive.org|dátarochtana=2023-02-26|archivedate=2020-08-05|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200805164448/https://www.thejanetdevlinfanclub.com/suantrai-meisciuil-lyrics}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Fuath ban]]
[[Catagóir:Feimineachas]]
[[Catagóir:Gluaiseachtaí]]
[[Catagóir:Agóidí]]
[[Catagóir:Manaí]]
[[Catagóir:Gluaiseacht MeToo]]</text>
      <sha1>f0xfp2v00tw3lme5sytb56uchm7c8u3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Féile Holi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>107107</id>
    <revision>
      <id>1310789</id>
      <parentid>1296783</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T15:57:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1310789</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2643" sha1="9t8phkhftkzra697cf38p8zn638xyk3" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}Féile [[An Hiondúchas|Hiondúch]] is ea '''Holi,'''&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://twitter.com/Feilire/status/1236971612555087872|teideal=Holi|údar=TGcoa ar Twitter|dáta=2020|language=ga-IE|work=Twitter|dátarochtana=2023-03-06}}&lt;/ref&gt; nó '''Féile na nDathanna''', agus tús an [[Earrach|earraigh]] san [[Féilire|fhéilire]] [[An Hiondúchas|Hiondúch]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tairseachcogg.ie/Container/Documents/An_India_-_Cur_i_l%C3%A1thair_20211019115756056.pdf|teideal=India|údar=COGG|dátarochtana=2023}}&lt;/ref&gt; Téann an fhéile Earraigh siar na mílte bliain agus is ceann de phríomhfhéile na Hiondúch. [[Íomhá:Holi Festival of Colors Utah, United States 2013.jpg|mion|Teampall Sri Radha Krishna, Spanish Fork, Utah, SAM, 2013|clé|220x220px]]
[[Íomhá:Radha and Krishna playing Holi.jpg|mion|Radha agus Krishna ag imirt Holi.|clé|220x220px]]

=== Finscéal ===
Faigheann an mhaith an lámh in uachtar ar an olc. Gach bliain ag aimsir Holi ceiliúrann na daoine bua Prahlada ar Rí an Oilc le tinte cnámha móra agus dathanna geala (léigh an finscéal iomlán [https://www.foras.ie/wp-content/uploads/2013/04/Cuaill%C3%AD-Beatha-cl%C3%BAdach-an-Fhorais.pdf anseo]). Sa scéal traidisiúnta, bhain Dia díoltas amach ar an rí trí bhua Holika a bhaint. Dóadh Holika ar an tine chnámh agus d’éirigh Prahlada slán as.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.foras.ie/wp-content/uploads/2013/04/Cuaill%C3%AD-Beatha-cl%C3%BAdach-an-Fhorais.pdf|teideal=Cuaillí Beatha;  Croí-chlár Eitice do Scoileanna Ilchreidmheacha (aistrithe ón leabhar, Signposts: Lessons for Living)|údar=foras.ie|dátarochtana=2023}}&lt;/ref&gt;

=== Nósanna ===
Maireann an fhéile seo ar feadh dhá san India de ghnáth.  Bíonn rince ann le ceol traidisiúnta agus cluichí le huisce agus le púdair daite.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Bíonn péinteáil aghaidheanna, srl agus dathanna go leor ann.

== Féach freisin ==

* [[Lá Fhéile Bríde]]

== Naisc sheachtracha ==

* [https://www.youtube.com/watch?v=w_z9b5yRpNQ Craic agus spóirt] ar Lá  Holi le [[TG Lurgan]], 2013.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Holi ar an trá|url=https://www.youtube.com/watch?v=w_z9b5yRpNQ|language=ga-IE|author=TG Lurgan|date=2013}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/gniomhaiochas/teanga/colaiste-na-ndathanna/|teideal=Coláiste na nDathanna|údar=NÓS|dáta=07/02/2012|language=ga-IE|dátarochtana=2023-03-06}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{reflist}}

[[Catagóir:Féilte]]
[[Catagóir:Hiondúchas]]
[[Catagóir:An India]]
[[Catagóir:Earrach]]</text>
      <sha1>9t8phkhftkzra697cf38p8zn638xyk3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Foraois bháistí na hAmasóine</title>
    <ns>0</ns>
    <id>109511</id>
    <revision>
      <id>1310785</id>
      <parentid>1226666</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T15:11:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1310785</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4831" sha1="dw7nixhqrr7qj07bqvxayyfao2wy17a" xml:space="preserve">{{WD Bosca Tíreolaíocht Fhisiceach}}
Is í '''foraois bháistí na hAmasóine''' an [[Foraois bháistí|fhoraois bháistí]] is mó ar domhan. Tagann 20% d’ocsaigin an domhain uaithi.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/eureka_irish_11.1.pdf|teideal=Eureka|údar=COGG|dáta=M.F. 2014|dátarochtana=2023-08-08|archivedate=2023-08-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230810230512/https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/eureka_irish_11.1.pdf}}&lt;/ref&gt;

=== Tíreolaíocht ===
Tá an chuid is mó den fhoraois suite sna tíortha seo a leanas; [[an Bhrasaíl]], [[Peiriú]],[[an Cholóim]], [[Eacuadór]], [[an Ghuáin]] agus [[Veiniséala]].&lt;ref&gt;Goulding, M., Barthem, RB agus Duenas, R. (2003). ''The Smithsonian Atlas an Amazon'' , Smithsonian Books&lt;/ref&gt;  Tá níos mó ná leath di sa Bhrasaíl.  Tá an chuid is mó den abhantrach clúdaithe ag foraois bháistí na hAmasóine, ar a dtugtar 'Amazonia'. Le limistéar 500,500,000 km², de  dhlúthfhoraois thrópaiceach, is í seo an [[Foraoisí báistí|fhoraois bháistí]] is mó ar domhan.

=== Nadúr ===
Tá cónaí ar thart ar na milliúin speiceas ainmhithe, plandaí agus feithidí  i bhforaois bháistí na hAmasóine. Tá na milliúin sórt éagsúil feithide san fhoraois, cúig oiread  sórt iasc ná mar atá in aibhneacha uile na hEorpa le chéile, agus 15% de speicis éan an domhain.

=== Dífhoraoisiú ===
Bíonn foraois bháistí na hAmasóine sa nuacht de bharr an dífhoraoisiú atá ag tarlú ansin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/20746914/|teideal=Foraois Bháistí na hAmasóine ag fáil bháis - céard a chiallaíonn sé den aeráid?|údar=An tOllamh Liam Dolan, Ollamh le Luibheolaíochta in Ollscoil Oxford.F|dáta=20 MÁRTA 15|language=ga-IE|work=RTE Radio|dátarochtana=2023-08-08}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Deforestation of the Amazon rainforest|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Deforestation_of_the_Amazon_rainforest&amp;oldid=1165867327|journal=Wikipedia|date=2023-07-17|language=en}}&lt;/ref&gt; Léiríonn na staitisticí oifigiúlagur scriosadh os cionn 10,000 ciliméadar cearnach d’fhoraois na hAmasóine sa Bhrasaíl sa bhliain 2020– sin limistéir chontaetha na [[Contae na Gaillimhe|Gaillimhe]] agus an [[Contae an Chláir|Chláir]] le chéile.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/tuairisc-on-mbrasail-fainne-fi-de-thriomach-agus-falscaithe-a-thuar/|teideal=TUAIRISC ÓN mBRASAÍL: Fáinne fí de thriomach agus falscaithe á thuar|údar=Alex Hijmans|dáta=18  Lúnasa 2021|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-08-08}}&lt;/ref&gt; 

Ó thús an 20ú haois, tá feirmeoirí agus mianadóirí ag déanamh ionraidh ar fhoraoiseacha na Brasaíle agus séasúr na dtinte mar sheift acu. Ní haon rud nua iad falscaithe an tséasúir thirim; cuid d’éiceachóras fhoraois bháistí na hAmasóine iad. 

Thosaigh an fhadhb ag éirí níos measa sna 2010idí, go háirithe nuair a tháinig [[uachtarán]] fíorchoimeádach na Brasaíle, [[Jair Bolsonaro]], i gcumhacht  agus ag brath go mór ar thacaíocht na bhfeirmeoirí móra..Bhris [[Falscaithe san fhoraois bháistí na hAmasóine, 2019|falscaithe ollmhóra amach  san fhoraois bháistí na hAmasóine sa bhliain 2019]]{{Main|Falscaithe san fhoraois bháistí na hAmasóine, 2019}}

==== Polaitíocht ====
Sa bhliain 2023, tháinig na tíortha ina bhfuil foraois bháistí na hAmasóine suite ag teacht le chéile chun todhchaí an bhithchreasa a phlé. Bhí sé mar sprioc ag an gcruinniú mullaigh polasaí coiteann i leith na hAmasóine a cheapadh,&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/gniomhaiochas/comhshaol/cruinniu-mullaigh-cinniunach-faoi-thodhchai-na-hamasoine/|teideal=Cruinniú mullaigh cinniúnach faoi thodhchaí na hAmasóine|údar=NÓS|dáta=2023-08-08|language=ga-IE|dátarochtana=2023-08-08|archivedate=2023-09-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230922104010/https://nos.ie/gniomhaiochas/comhshaol/cruinniu-mullaigh-cinniunach-faoi-thodhchai-na-hamasoine/}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin     ==

* [[Falscaithe san fhoraois bháistí na hAmasóine, 2019]]
* [[Abhantrach na hAmasóine]]
* [[Foraois bháistí]]
* [[Eagraíocht Chonradh na Amasóine]]&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Amazon Cooperation Treaty Organization|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Amazon_Cooperation_Treaty_Organization&amp;oldid=1169190515|journal=Wikipedia|date=2023-08-07|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Foraoisí báistí]]
[[Catagóir:Foraoisí]]
[[Catagóir:Foraoisí trópaiceach báistí]]
[[Catagóir:An Bhrasaíl]]
[[Catagóir:Amasóin]]
[[Catagóir:Suranam]]
[[Catagóir:Guáin na Fraince]]
[[Catagóir:An Ghuáin]]
[[Catagóir:Veiniséala]]
[[Catagóir:Téamh domhanda]]
[[Catagóir:Peiriú]]
[[Catagóir:An Cholóim]]
[[Catagóir:Eacuadór]]</text>
      <sha1>dw7nixhqrr7qj07bqvxayyfao2wy17a</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Portmantaí</title>
    <ns>14</ns>
    <id>110494</id>
    <revision>
      <id>1310821</id>
      <parentid>1226596</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T21:34:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1310821</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="93" sha1="pog3ic59pgxpj1d7zsh6256gi1alqsu" xml:space="preserve">[[Catagóir:Focail agus frásaí]]
[[Catagóir:Sanasaíocht]]
[[Catagóir:Focail nuachumtha]]</text>
      <sha1>pog3ic59pgxpj1d7zsh6256gi1alqsu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Future Ireland Fund</title>
    <ns>0</ns>
    <id>110658</id>
    <revision>
      <id>1310787</id>
      <parentid>1273911</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T15:50:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1310787</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4198" sha1="gzsbn8dnqh3bsll4x18be7vrm56jkyp" xml:space="preserve">[[Íomhá:Irish Government Logo.png|mion]]
[[Ciste infheistíochta stáit]] de chuid [[Rialtas na hÉireann]] is ea an '''Future Ireland Fund (FIF)'''.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://assets.gov.ie/273531/4396392a-b46d-4566-9f34-ee30abeaa949.pdf|teideal=General Scheme of the Future Ireland Fund and Infrastructure, Climate and Nature\; Regulatory Impact Analysis|údar=gov.ie|dáta=DF 2023|dátarochtana=Samhain 2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.citizensinformation.ie/en/money-and-tax/budgets/budget-2024/|teideal=Budget 2024|údar=Citizensinformation.ie|language=en|work=www.citizensinformation.ie|dátarochtana=2023-11-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.oireachtas.ie/ga/debates/debate/dail/2023-10-11/18|teideal=Financial Resolution No. 4: General (Resumed) – Dáil Éireann (33rd Dáil) – Wednesday, 11 Oct 2023 – Tithe an Oireachtais|údar=Tithe an Oireachtais|dáta=2023-10-11|language=ga|work=www.oireachtas.ie|dátarochtana=2023-11-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.kildarestreet.com/debates/?id=2023-11-16a.117|teideal=Ceisteanna ó Cheannairí -...: 16 Nov 2023: Dáil debates (KildareStreet.com)|work=www.kildarestreet.com|dátarochtana=2023-11-25}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/your-money/2023/10/10/new-infrastructure-climate-and-nature-fund-geared-to-meet-challenges-and-costs-of-a-warming-world/|teideal=New climate fund is arguably the single most important element of Budget 2024 and a historic first|údar=Irish Times|dáta=DF 2023|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2023-11-25}}&lt;/ref&gt; Fógraíodh an ciste ar 10 Deireadh Fómhair 2023. Cuirfidh an Rialtas  0.8% den [[olltáirgeacht intíre]] sa FIF gach bliain le linn 2024-2035 (timpeall €4.3 billiún in 2024).&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Buiséad 2024: achoimre ar na príomhbheartais|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/1010/1410017-buisead-2024-achoimre-ar-na-priomhbheartais/|date=2023-10-10|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishexaminer.com/opinion/commentanalysis/arid-41245786.html|teideal=John Gibbons: New fund could be the turning point environmentalists waited for|údar=John Gibbons|dáta=2023-10-12|language=en|work=Irish Examiner|dátarochtana=2023-11-26}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=As it happened: Govt announces Budget 2024 measures|url=https://www.rte.ie/news/2023/1010/1409930-budget-2024/|date=2023-10-10|language=en-IE|author=RTÉ News}}&lt;/ref&gt; Sa bhliain 2023, b'fhéidir go mbeidh thart ar €100 billiún ar fáil le tacú leis an Stát dul i ngleic le deacrachtaí a bhaineann leis an daonra atá ag dul in aois agus an t-éileamh a bheidh ar sheirbhísí an stáit sa tréimhse sin, srl.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/gniomhaiochas/polaitiocht/roth-mor-na-polaitiochta-ag-casadh-leis/|teideal=Roth mór na polaitíochta ag casadh leis|údar=Ursula Ní Shabhaois|dáta=2023-10-30|language=ga-IE|work=NÓS|dátarochtana=2023-11-27}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;  Beidh cuid den FIF le fáil ó 2040 ar aghaidh.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.reuters.com/markets/europe/how-irelands-new-sovereign-wealth-fund-will-work-2023-10-10/|teideal=How Ireland's new sovereign wealth fund will work|dáta=2023-10-10|language=en|work=Reuters|dátarochtana=2023-11-27}}&lt;/ref&gt;

Is i an [[Gníomhaireacht Bainistíochta an Chisteáin Náisiúnta|Ghníomhaireacht Bainistíochta an Chisteáin Náisiúnta]]&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=National Treasury Management Agency|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=National_Treasury_Management_Agency&amp;oldid=1174135701|journal=Wikipedia|date=2023-09-06|language=en}}&lt;/ref&gt; a bhainistíonn an Ciste.

== Féach freisin     ==

* [[Ciste Bonneagar, Aeráide agus Nádúir]]
* [[Gníomhaireacht Bainistíochta an Chisteáin Náisiúnta]]
* [[Caiteachas caipitiúil]]
* [[Athrú aeráide in Éirinn]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{Síol-athrú-aeráide}}

[[Catagóir:Cistí infheistíochtaí]]
[[Catagóir:Rialtas na hÉireann]]
[[Catagóir:Aeráid na hÉireann]]
[[Catagóir:Athrú aeráide]]
[[Catagóir:Eacnamaíocht na hÉireann]]
[[Catagóir:GBCN]]</text>
      <sha1>gzsbn8dnqh3bsll4x18be7vrm56jkyp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mael Mórdha</title>
    <ns>0</ns>
    <id>112280</id>
    <revision>
      <id>1310832</id>
      <parentid>1264090</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T05:13:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1310832</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5009" sha1="bvaf4mbmcqkyqty71x68khxa22q5h6w" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}
Is banna [[miotail ceilteach]] Éireannach as [[Baile Átha Cliath]], [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]] é '''Mael Mórdha'''. Is féidir a ainm a scríobh freisin i gclóghrafaíocht thraidisiúnta na hÉireann, mar Mael Mórḋa. Meascann ceol an bhanna miotal le [[ceol traidisiúnta na hÉireann]] chun rud ar a dtugtar “Gaelic doom metal” a chruthú.&lt;ref name=&quot;roadrunner&quot;&gt;{{Cite web-en|url=http://www.roadrunnerrecords.com/blabbermouth.net/news.aspx?mode=Article&amp;newsitemID=138788|title=blabbermouth.net - Mael Mórdha To Release 'Manannán' In May - Apr. 19, 2010|access-date=2010-07-24|archive-url=https://archive.today/20130201150428/http://www.roadrunnerrecords.com/blabbermouth.net/news.aspx?mode=Article&amp;newsitemID=138788|archive-date=2013-02-01}}&lt;/ref&gt;

== Stair ==
Bhunaigh [[Roibéard Ó Bogail]] (iar-cheoltóir an bhanna [[Dreamsfear]]) Mael Mórdha i mí Eanáir 1998. De bharr neart dhá [[Ceirnín leathfhada|CL]] dheireanacha an bhanna, ''[[Caoineadh na nGael]]'' agus ''Cluain Tarbh'', síníodh an banna leis an lipéad Ollannach Karmageddon Media a d’eisigh céad albam an bhanna, ''Cluain Tarbh'' ar 12 Meán Fómhair 2005. D'eisigh Sentinel Records leagan eile de theideal traic an albaim ar cheirnín mar eagrán teoranta, roinnte lena gcomh-Éireannaigh [[Primordial (banna)|Primordial]], i ngeimhreadh na bliana 2005.

Mar gheall ar fhadhbanna tromchúiseacha inmheánacha laistigh de Karmageddon agus easpa soláthar den albam ar fáil, d'fhág an banna an lipéad agus shínigh siad le Grau Records sa Ghearmáin i mí Feabhra 2006. Is é ''[[Gealtacht Mael Mórdha]]'' an chéad albam a d'eisigh an banna trí Grau Records, ar 19 Márta 2007. In 2008, d’atheisigh Grau Records a gcéad albam le dhá traic breise a taifeadadh roimhe seo ar chéad Ceirnín Leathfhada an bhanna, ''[[The Path to Insanity]]''.

Chuaigh an banna isteach sa bhabhta Éireannach de Chomórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2005 go déanach i 2004, agus é mar aidhm acu an babhta ceannais a bhí ar siúl i [[Cív|Kyiv]], [[An Úcráin|san Úcráin]] in 2005 a bhaint amach.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.youtube.com/watch?v=KGjVhvwDkp0|title=Mael Mórdha performing on You're A Star|publisher=[[YouTube]]|access-date=10 October 2020|archive-url=https://ghostarchive.org/varchive/youtube/20211219/KGjVhvwDkp0|archive-date=2021-12-19}}&lt;/ref&gt;

D’eisigh Grau Records an tríú halbam de chuid Mael Mórdha dar teideal ''[[Manannán (albam)|Manannán]]'' ar 14 Bealtaine 2010.&lt;ref name=&quot;roadrunner&quot;/&gt;

Idir Samhain 2011 agus Eanáir 2012 rinne Mael Mórdha taifead ar a gceathrú halbam ag Foel Studio sa Bhreatain Bheag, leis an léiritheoir Chris Fielding. Dar teideal [[Damned When Dead]], d’eisigh Candlelight Records an t-albam i Meán Fómhair 2013. I mí Eanáir 2014, d’fhág Roibéard Ó Bogail an banna. Tháinig an t-amhránaí Celtachor Stíofán De Roiste ina áit i mí Dheireadh Fómhair na bliana sin.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://irishmetalarchive.com/interview-mael-mordha-2014/|title=Interview : Dave Murphy of MAEL MÓRDHA|work=Irishmetalarchive.com|access-date=10 October 2020}}&lt;/ref&gt;

I 2016 bhunaigh Murphy, Cahill, agus Clince, [[Death the Leveller]] le iar-amhránaí Cursed Earth, Denis Dowling.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://irishmetalarchive.com/artists/death-the-leveller/|title=Death The Leveller|website=Irishmetalarchive.com|accessdate=27 July 2024}}&lt;/ref&gt;

Níl an banna tar éis seinm ó 2018.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://doom-metal.com/interviews.php?entry=1621|teideal=Interview with Mael Mórdha}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Baill ==

=== Reatha ===

* Stíofán De Roiste - Gutha, Feadóg Stáin&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.facebook.com/pages/category/Musician-Band/maelmordhaofficial/about/|title=Mael Mordha|website=Facebook.com|accessdate=10 October 2020}}&lt;/ref&gt;
* Gerry Clince - Giotár
* Dave Murphy - Dord
* Shane Cahill - Drumaí

=== Iar ===

* Roibéard Ó Bogail - Gutha, Feadóg Stáin, Pianó
* Anthony Lindsay - Giotár

== Dioscliosta ==

=== Albaim ===
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;5&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!Bliain
! Albam
|-
| 2005
| [[Cluain Tarbh (albam)|Cluain Tarbh]]
|-
| 2007
| [[Gealtacht Mael Mórdha]]
|-
| 2010&lt;ref&gt;[https://archive.today/20120911122446/http://www.roadrunnerrecords.com/blabbermouth.net/news.aspx?mode=Article&amp;newsitemID=126519 Mael Mórdha: New Album Delayed Until Next Year] blabbermouth.net. &lt;/ref&gt;
| [[Manannán (Albam)|Manannán]]
|-
| 2013
| [[Damned When Dead]]
|}

=== CL/Scoilteana ===
{| class=&quot;wikitable&quot; border=&quot;5&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
!Bliain
! PE
|-
| 1999
| [[The Path to Insanity]]
|-
| 2000
|The Inferno Spreads
|-
| 2003
| [[Caoineadh na nGael]]
|-
| 2004
| Cluain Tarbh EP
|-
| 2005
| [[Primordial/Mael Mórdha]]
|}

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
[[Catagóir:Grúpaí ceoil bunaithe sa bhliain 1998]]
[[Catagóir:Grúpaí ceoil Ceilteacha]]
[[Catagóir:Grúpaí ceoil]]</text>
      <sha1>bvaf4mbmcqkyqty71x68khxa22q5h6w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Féinghrá</title>
    <ns>0</ns>
    <id>112974</id>
    <revision>
      <id>1310790</id>
      <parentid>1211866</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T16:02:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1310790</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="901" sha1="mthq43h98l92e40y2vx4keoacxpn5db" xml:space="preserve">[[Íomhá:Self-love - Lorc - game-icons.svg|mion]]
Leis an '''fhéinghrá''', tá duine in ann glacadh leis féin mar atá, seachas a bheith ag díriú an t-am go léir ar chuspóirí de shíor ag athrú.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/saol/slainte/comhairle-carad-feinghra/|teideal=Comhairle Carad: Féinghrá|údar=Kathryn Ní Mhaoláin|dáta=2024-04-17|language=ga-IE|work=NÓS|dátarochtana=2024-04-17}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;  féintrua nó trua duit féin. Glacann an duine go bhfuil luach leis mar dhuine gach lá den tsaol. 

Tá gaol láidir ann idir féinghrá''',''' [[atrua]] pearsanta agus [[féintrua]], nó trua duit féin. 

== Féach freisin     ==

* [[Féintrua]]
* [[Glacaireacht]]
* [[Féinmharú]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Grá]]
[[Catagóir:Muinín]]
[[Catagóir:Meas]]
[[Catagóir:Mothúcháin]]</text>
      <sha1>mthq43h98l92e40y2vx4keoacxpn5db</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fáinne an Chladaigh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>113540</id>
    <revision>
      <id>1310788</id>
      <parentid>1215068</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T15:53:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1310788</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4458" sha1="kkklc68kezctmdolnkluobrrmg1hj7n" xml:space="preserve">[[Íomhá:Silver Ring of Claddagh.jpg|mion]]
[[Íomhá:Claddah Ring Museum2.jpg|mion|Thomas Dillons / Claddah Ring Museum&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://claddaghring.ie/|teideal=Claddagh Ring Store - Thomas Dillion Galway|language=en-GB|work=Claddagh Ring|dátarochtana=2024-05-03}}&lt;/ref&gt;]]
[[Fáinne]] traidisiúnta na nGael is ea '''Fáinne an Chladaigh''', nó an '''Fáinne Chladaigh'''.&lt;ref&gt;i mBéarla, ''Claddagh ring''&lt;/ref&gt; An cairdeas, an grá, agus an dílseacht na téamaí a shamhlaítear le Fáinne an Chladaigh agus aithnítear mar shiombail don Éireannachas trí chéile é freisin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/dearadh/fainne-cladaigh-an-bhroid-ar-fail-direach-in-am-do-mhi-an-bhroid-o-dhearthoir-gaeilge/|teideal='Fáinne Cladaigh an Bhróid' ar fáil díreach in am do mhí an Bhróid ó dhearthóir Gaeilge|údar=NÓS|dáta=2021-05-19|language=ga-IE|work=NÓS|dátarochtana=2024-05-03}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; Is siombail iad an croí, na láimhe agus an coróin a théann i bhfeidhm ar dhaoine, beag beann ar a dteanga, a gcultúr agus difríochtaí ama a dtíortha.

Tháinig an fáinne chun tosaigh sa 17ú haois sa [[An Cladach|Chladach]], sráidbhaile in aice le cathair na [[Gaillimh|Gaillimhe]]. Feictear an fáinne timpeall na Gaillimhe inniu go mion minic.

Maítear go mbíonn duine ar lorg grá má tá an fáinne ag féachaint amach ón gcroí agus a mhalairt má tá an fáinne ar an mbealach eile.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.meoneile.ie/ailt/f%C3%A1inne-chladaigh|teideal=Fáinne Chladaigh &lt; Meon Eile|údar=meoneile.ie|dáta=4 Nollaig 2015|language=ga-IE|work=www.meoneile.ie|dátarochtana=2024-05-03}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Claddagh 2.jpg|mion]]

=== Stair ===
Tá stair shaibhir álainn ag Fáinne an Chladaigh le nasc láidir ar leith leis an sráidbhaile iascaireachta gar do chladach [[Cuan na Gaillimhe|Chuan na Gaillimhe]] ag deireadh an [[Seachtú haois déag|seachtú haois déag.]] Tugtar aitheantas do Richard Joyce mar chruthaitheoir an chéad fháinne sa bhliain 1689 nuair a d’fhill sé ón [[sclábhaíocht]] ar [[Muir Chairib|an Mhuir Chairib]] go dtí a bhaile dúchais agus d’úsáid sé a chuid oiliúna mar ghabha óir chun an fáinne íocónach a dhéanamh go cleasach.

Tá an fáinne Cladaigh is sine a bhfuil aithne air ann i [[Músaem Cathrach na Gaillimhe]] inniu.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://galwaycitymuseum.ie/ga/blog/richard-joyce-and-the-oldest-known-claddagh-ring/|teideal=Richard Joyce agus an fáinne Cladach is sine ar a dtugtar|údar=Músaem Cathrach na Gaillimhe|language=ga-IE|work=Músaem Cathrach na Gaillimhe|dátarochtana=2024-05-03}}&lt;/ref&gt; Baineann sé le ''c.1700'' agus ba é Richard Joyce a rinne é, arbh as ceann de cheithre threibh cheannaíochta na Gaillimhe dó. Is beag fáinne óir ón gCladach ón tréimhse seo atá ann mar gheall ar chúinsí sóisialta agus eacnamaíochta. 

Tá an traidisiún ó 1750 láidir i mbundhéantóirí Fháinne an Chladaigh in Thomas Dillons, Sráid na Céibhe, Cathair na Gaillimhe fós.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.britishmuseum.org/collection/object/H_AF-1186|teideal=finger-ring {{!}} British Museum|language=en|work=www.britishmuseum.org|dátarochtana=2024-05-03}}&lt;/ref&gt; Leis an bpaitinn ríoga a bronnadh orthu, tháinig clú ar na fáinní arís i lár an fichiú haois nuair a bronnadh Fáinne an Chladaigh, i measc seodra eile, ar an m[[Banphrionsa Grace]] sa bhliain 1962.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/saol/stil/fainne-an-chladaigh-an-sonruchan-stadas-caidrimh-nua-no-an-bunsonruchan-stadas-caidrimh/|teideal=Fáinne an Chladaigh - an sonrúchán stádas caidrimh nua nó an bunsonrúchán stádas caidrimh?|údar=Órla Casserly|dáta=2024-04-11|language=ga-IE|work=NÓS|dátarochtana=2024-05-03}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin     ==

* [[An Cladach]]

== Naisc sheachtracha ==

* [https://claddaghring.ie/ Claddagh Ring Museum, Thomas Dillons - Gold Jewellers]&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
* [http://claddaghlegend.com/ Ionad &quot;Legend of the Claddagh RIng&quot;]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://claddaghlegend.com/|teideal=Legend of the Claddagh Ring {{!}} Museum {{!}} Visitor Centre Galway|language=en-US|work=Claddagh Legend|dátarochtana=2024-05-03}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Seodra]]
[[Catagóir:Cultúr na hÉireann]]
[[Catagóir:Grá]]</text>
      <sha1>kkklc68kezctmdolnkluobrrmg1hj7n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leabhar Breatnach</title>
    <ns>0</ns>
    <id>119672</id>
    <revision>
      <id>1310827</id>
      <parentid>1269385</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T01:08:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1310827</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4961" sha1="qlgdc7fvwq8irdxwcgdyei6rspomr4n" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Leabhar}}

Saothar staire den 11ú haois scríofa as [[teangacha Gaelacha]] is ea an '''''Leabhar Breathnach'''''  ([[Meán-Ghaeilge]] ''Lebor Bretnach''), aitheanta uaireanta mar an '''Irish Nennius'''.  Is aistriúchán é go hiondúil den saothar ''[[Historia Brittonum]]''.  D'fhéadfadh é gur tháinig an leabhar as an Alban, ach de ghnáth deirtear gurb é an file Éireannach [[Gilla Cómáin mac Gilla Samthainde|Giolla Comáin]] é an t-údar.

== Lámhscríbhinní ==
Caomhnaítear an Leabhar Breatnach i gcúig lámhach:
* '''U'''. Baile Átha Cliath, [[Acadamh Ríoga na hÉireann]], MS 23 E 25 (1229).  Blúire den 12ú haois as ''[[Lebor na hUidre|Leabhar na hUidhre]]''.
* '''B'''. BÁC, ARÉ, MS 23 P 12 (536).  Scríbhinn den 14ú haois aitheanta mar ''[[Leabhar Bhaile an Mhóta]]''.
* '''H'''. BÁC, [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|Coláiste na Tríonóide]], MS H. 3. 17.  Scríofa is dócha sa 14ú nó luath-15ú haois.
* '''M'''. BÁC, ARÉ, MS Stowe D ii 1.  Aitheanta mar ''[[Leabhar Ua Maine|Leabhar Uí Mhaine]]'', scríofa roimh an mbliain 1423.
* '''L'''. BÁC, ARÉ, MS 23 P 2 (535) agus BÁC, CnaT, MS H. 2. 17, Iml. 2 (1319).  Aitheanta mar ''[[Leabhar Mór Leacáin]]'', scríofa c. 1417.{{sfn|Todd|1848|p=viii}}

== Ábhair ==
Is aistriúchán é Leabhar Breatnach den bailiúchán stairiúil as an 9ú haois, scríofa a deirtear ag Nennius, darb ainm ''Historia Brittonum'', ach ní go iomlán litriúil.  Níor tógadh ach ábhair Ghaelacha aitheanta cheana féin ag scoláirí as Éirinn agus as an Alban.  I sleachta eile, tógadh ábhair ó shaothair amhail is ''[[Sex Aetates Mundi (Meán-Ghaeilge)|Sex Aetates Mundi]]'', ''[[Ecclesiastical History of the English People|Historia Ecclesiastica Gentis Anglorum]]'' le [[Bede]], agus rí liosta [[na Cruithnigh|Cruithneach]].{{sfn|Dooley|2004|p=13}}{{sfn|Fitzpatrick-Matthews|2007–2015}}

== Údair agus dáta ==
I ndá lámhscríbhinn, '''H''' agus '''M''', deirtear go ndearna translation is ascribed to the poet Giolla Comáin, file, (fl. 1071/2) an t-aistriúchán.{{sfn|Dooley|2004|p=11}}{{sfn|Fitzpatrick-Matthews|2007–2015}}  Séantar an smaoineamh seo anois, ámh.{{sfn|Dooley|2004|p=11}} Deir an staraí [[Thomas Owen Clancy]] nach raibh de rún ann ach tíolacadh a thabairt do Gjiolla Comáin.{{sfn|Fitzpatrick-Matthews|2007–2015}}  Mhol Clancy freisin nach saothar Éireannach atá ann, ach ina ionad sin Albanach as [[Obar Neithich (Am Monadh Ruadh)|Obar Neithich]], cé gur scríobhadh é ar son lucht léitheoireachta Éireannach a raibh suim acu i stair na hAlban de bharr an ratha a bhain [[ríocht na hAlban]] amach.{{sfn|Evans|2005|p=700}}&lt;ref&gt;{{cite book 
| sloinne=Clancy 
| ainm=Thomas Owen 
| year=2000 
| chapter=Scotland, the &quot;Nennian&quot; recension of the ''Historia Brittonum'', and the ''Lebor Bretnach'' 
| editor1-last=Taylor 
| editor1-first=Simon 
| title=Kings, Clerics and Chronicles in Scotland 500–1297: Essays in Honour of Marjorie Ogilvie Anderson on the Occasion of her Ninetieth Birthday 
| location=Baile Átha Cliath 
| publisher=Four Courts Press 
| pages=87–107 
| isbn=1851825169
}}&lt;/ref&gt;  

Creidtear gur scríobhadh Leabhair Breatnach i lár na 11ú haoise.{{sfn|Evans|2005|p=11}}{{sfn|Dooley|2004|p=11}}

== Eagráin ==
* {{cite book 
| year=1848 
| editor1-last=Todd 
| editor1-first=James Henthorn 
| editor1-link=James Henthorn Todd 
| title=Leabhar Breathnach Annso Sis: The Irish Version of the Historia Britonum of Nennius 
| location=Baile Átha Cliath 
| publisher=Irish Archaeological Society 
| url = https://archive.org/details/leabharbreathnac00nennuoft
}}, ar CELT [https://celt.ucc.ie//published/G100028/index.html as Gaeilge]
* {{cite book 
| year=1937 
| editor1-last=van Hamel 
| editor1-first=A. G. 
| editor1-link=A. G. van Hamel 
| title=Lebor Bretnach: The Irish Version of the Historia Britonum Ascribed to Nennius 
| series=Irish Manuscripts Commission, Volume 5 
| location=Baile Átha Cliath 
| publisher=Oifig an tSoláthair
}}

== Féach freisin ==
* [[Nennius]], manach Breatnach den 9ú haois
* [[Frankish Table of Nations]], foinse Laidine dosna ginealaigh

== Foinsí ==
* {{citation 
| last=Dooley 
| first=Ann 
| author-link=Ann Dooley 
| date=2004 
| title=Arthur of the Irish: A viable concept? 
| journal=Arthurian Literature 
| volume=21 
| pages=9–28 
}}
* {{citation 
| last=Evans 
| first=Nicholas 
| editor-last=Duffy 
| editor-first=Sean 
| encyclopedia=Medieval Ireland: An Encyclopedia 
| title=Scottish influence 
| year=2005 
| publisher=Routledge 
| location=Londain 
| isbn=0415940524 
| pages=699–700 
}}
* {{citation 
| url=http://www.historiabrittonum.net/?page_id=20 
| title=Lebor Bretnach 
| last=Fitzpatrick-Matthews 
| first=Keith J. 
| date=2007–2015 
| website=Historia Brittonum 
}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}

== Tagairtí ==
{{reflist}}

[[Catagóir:Litríocht na hÉireann]]</text>
      <sha1>qlgdc7fvwq8irdxwcgdyei6rspomr4n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Claonadh (gearrscannán)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>120489</id>
    <revision>
      <id>1310868</id>
      <parentid>1304348</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T11:53:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Eagarthoirg</username>
        <id>73848</id>
      </contributor>
      <comment>tuilleadh eolais</comment>
      <origin>1310868</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1799" sha1="c8wklo9689ojis55ac7oo7r839kjlxy" xml:space="preserve">{{Teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Scannáin}}

Gearrscannán aiteach le [[Ciara Ní É]] é '''''Claonadh.'''''

Taispeánadh ''Claonadh'' den chéad uair ag [[Fleadh Scannán na Gaillimhe]] na bliana 2025 agus ar an 4 Lúnasa ag an bhféile [[GAZE (féile)|GAZE]] i m[[Baile Átha Cliath]], mar chuid de bhloc iomlán scannán aiteach i nGaeilge. Bhí ''Claonadh'' le feiceáil ag féilte timpeall na tíre agus níos faide i gcéin chomh maith.

Rinneadh Claonadh a thaifeadadh ag Teach na [[An Bhuiríos, Contae Cheatharlach|Buiríse]], [[Contae Cheatharlach|Co. Cheatharlach]], agus ba iad [[Siobhán Callaghan]], [[Olga Wehrly]], [[Eleanor O’Brien]], [[Bairbre Ní Chaoimh]] agus [[Donncha Crowley]] a bhí sna príomhróil. Fuair an gearrscannán tacaíocht ó [[Foras na Gaeilge|Fhoras na Gaeilge]].

Bhuaigh Claonadh an duais don Ghearrscannán Éireannach is Fearr ag Prisma, Corcaigh; An Scannán is Fearr i nGaeilge ag Queervision Bhród na nDéise agus an dara háit don Ghearrscannán Éireannach is fearr ag Catalyst Film Festival Luimneach.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.instagram.com/reel/DPCQirajCIt/|teideal=Instagram|work=www.instagram.com|dátarochtana=2026-04-29}}&lt;/ref&gt;

==Plota==

In Éirinn sna 1920idí iompaíonn an dúil atá ag cailín aimsire ina dúspéis. Suite i dTeach Mór, áit a bhfuil rialacha dochta i réim, sa scannán ''Claonadh'' fiosraítear cumhacht agus fonn, an fhantaisíocht agus an fhírinne.

==Féach freisin==
* ''[[GLACAIM]]''

==Tagairtí==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Claonadh, gearrscannan}}
[[Catagóir:Gearrscannáin i nGaeilge]]
[[Catagóir:Gearrscannáin]]
[[Catagóir:Scannáin na hÉireann]]
[[Catagóir:Ficsean stairiúil na Gaeilge]]
[[Catagóir:Ficsean stairiúil]]
[[Catagóir:Cultúr LADT]]
[[Catagóir:Scannáin 2025]]</text>
      <sha1>c8wklo9689ojis55ac7oo7r839kjlxy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Gníomhaireachtaí an AE</title>
    <ns>2</ns>
    <id>121281</id>
    <revision>
      <id>1310858</id>
      <parentid>1309599</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T06:53:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>25319</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>1310858</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6540" sha1="3f2ark00e97na079ivl885ftqlf81j7" xml:space="preserve">== Forais / Institiúidí ==
: '' Féach [[Comhlachtaí an Aontais Eorpaigh agus Euratom]]

{{Wikidata list | sparql = 
SELECT ?item ?itemLabel ?valueLabel WHERE {
  ?item wdt:P31 wd:Q748720.

  OPTIONAL { ?item wdt:P488 ?p1 }
  OPTIONAL { ?item wdt:P1037 ?p2 }
  
  BIND(COALESCE(?p1, ?p2) AS ?value)
 
  SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language &quot;ga,en&quot;.
  }
}
ORDER BY (?itemLabel)

| columns = number:#, P154:Lógó, label:Institiúid, P571:Bundáta, P159:Ceanncheathrú, P488:Ceannaire, P1342:Líon suíochán
}}
{| class='wikitable sortable'
! #
! Lógó
! Institiúid
! Bundáta
! Ceanncheathrú
! Ceannaire
! Líon suíochán
|-
| style='text-align:right'| 1
| [[Íomhá:Council of the EU and European Council.svg|center|128px]]
| [[An Chomhairle Eorpach]]
| 1974-12-09
| ''[[:d:Q1375164|Europa building]]''
| [[António Costa]]
| 27
|-
| style='text-align:right'| 2
| [[Íomhá:Logo European Central Bank.svg|center|128px]]
| [[Banc Ceannais Eorpach]]
| 1998-06-01
| [[Frankfurt]]
| [[Christine Lagarde]]
| 
|-
| style='text-align:right'| 3
| [[Íomhá:Council of the EU and European Council.svg|center|128px]]
| [[Comhairle an Aontais Eorpaigh]]
| 1957
| ''[[:d:Q1375164|Europa building]]''
| ''[[:d:Q115639092|Thérèse Blanchet]]''
| 27
|-
| style='text-align:right'| 4
| [[Íomhá:Official Emblem of the Court of Justice of the European Union (type 2).svg|center|128px]]
| [[Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh|Cúirt Bhreithiúnais Eorpach]]
| 1952
| ''[[:d:Q20971786|Palais de la Cour de Justice]]''
| ''[[:d:Q917096|Koen Lenaerts]]''
| 
|-
| style='text-align:right'| 5
| [[Íomhá:ECA-logo.svg|center|128px]]
| [[Cúirt Iniúchóirí na hEorpa]]
| 1977-10-18
| [[Lucsamburg (cathair)|Lucsamburg]]
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 6
| [[Íomhá:European Parliament logo.svg|center|128px]]
| [[Parlaimint na hEorpa]]
| 1957-03-25
| ''[[:d:Q2423937|Suíomh Pharlaimint na hEorpa i Strasbourg]]''
| [[Roberta Metsola|Roberta Metsola Tedesco Triccas]]
| 720
|-
| style='text-align:right'| 7
| [[Íomhá:European Commission.svg|center|128px]]
| [[an Coimisiún Eorpach]]
| 1958-01-01
| ''[[:d:Q239|Cathair na Bruiséile]]''
| [[Ursula von der Leyen]]
| 27
|}
{{Wikidata list end}}

== Gníomhaireachtaí ==
: Féach [[Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh]]

?bunDáta ?tírLabel ?lógó

| columns = number:#, P154:Lógó, label:Gníomhaireacht, P17:Tír, P571:Bundáta

{{Wikidata list | sparql = 
SELECT ?item ?itemLabel ?labelEn ?labelGa WHERE {
  ?item wdt:P31 wd:Q112827555.

  ?item rdfs:label ?labelEn filter (lang(?labelEn) = &quot;en&quot;).
  ?item rdfs:label ?labelGa filter (lang(?labelGa) = &quot;ga&quot;).

  #OPTIONAL { ?item wdt:P571 ?bunDáta. }
  #OPTIONAL { ?item wdt:P17 ?tír. }
  #OPTIONAL { ?item wdt:P154 ?lógó. }

  FILTER NOT EXISTS { ?item wdt:P576 ?abolishedDate. }

  #SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language &quot;ga,en&quot;.
  #}
}
ORDER BY (?itemLabel)

| columns = ?labelEn:Agency, ?labelGa:Gníomhaireacht
}}
{| class='wikitable sortable'
! Agency
! Gníomhaireacht
|-
| European Institute for Gender Equality
| Institiúid Eorpach um Chomhionannas Inscne
|-
| European Union Agency for Fundamental Rights
| Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chearta Bunúsacha
|-
| European Chemicals Agency
| Gníomhaireacht Eorpach Ceimiceán
|-
| European Centre for the Development of Professional Training
| an Lárionad Eorpach um Fhorbairt na Gairmoiliúna
|-
| European Medicines Agency
| Gníomhaireacht Leigheasra Eorpach
|-
| European Fisheries Control Agency
| Gníomhaireacht Eorpach um Rialú ar Iascach
|-
| Europol
| Europol
|-
| European Food Safety Authority
| An tÚdarás Eorpach um Shábháilteacht Bia
|-
| European Agency for Safety and Health at Work
| Gníomhaireacht Eorpach um Shábháilteacht agus Sláinte ag an Obair
|-
| European Environment Agency
| Gníomhaireacht Chomhshaoil Eorpach
|-
| European Securities and Markets Authority
| An tÚdarás Eorpach um Urrúis agus Margaí
|-
| European Banking Authority
| An tÚdarás Baincéireachta Eorpach
|-
| European Union Intellectual Property Office
| Oifig Maoine Intleachtúla an Aontais Eorpach
|-
| European Union Agency for Criminal Justice Cooperation
| Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chomhar Ceartais Choiriúil
|-
| Translation Centre for the Bodies of the European Union
| Ionad Aistriúcháin Chomhlachtaí an Aontais Eorpaigh
|-
| European Union Agency for Railways
| Gníomhaireacht Iarnróid an Aontais Eorpaigh
|-
| European Training Foundation
| an Foras Oiliúna na hEorpa
|-
| European Union Agency for the Cooperation of Energy Regulators
| Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chomhar idir Rialálaithe Fuinnimh
|-
| European Centre for Disease Prevention and Control
| An Lárionad Eorpach um Chosc agus Rialú Galar
|-
| European Maritime Safety Agency
| Gníomhaireacht Eorpach um Shábháilteacht Mhuirí
|-
| European Union Agency for the Space Programme
| Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um an gClár Spáis
|-
| European Union Agency for the Operational Management of Large-Scale IT Systems in the Area of Freedom, Security and Justice
| Gníomhaireacht de chuid an Aontais Eorpaigh chun Bainistiú Oibríochtúil a dhéanamh ar Chórais Mhórscála TF sa Limistéar Saoirse, Slándála agus Ceartais
|-
| Single Resolution Board
| Bord Réitigh Aonair
|-
| European Border and Coast Guard Agency
| Gníomhaireacht Eorpach um an nGarda Teorann agus Cósta
|-
| European Labour Authority
| An tÚdarás Eorpach Saothair
|-
| Agency for Support for BEREC
| Gníomhaireacht Tacaíochta BEREC
|-
| Anti-Money Laundering Authority
| An tÚdarás um Fhrithsciúradh Airgid
|-
| European Institute of Innovation and Technology
| an Institiúid Eorpach um Nuálaíocht agus Teicneolaíocht
|-
| European Union Agency for Cybersecurity
| Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chibearshlándáil
|-
| European Union Drugs Agency
| Gníomhaireacht Drugaí an Aontais Eorpaigh
|-
| European Union Agency for Asylum
| Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Thearmann
|-
| European Union Agency for Law Enforcement Training
| Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Oiliúint i bhForfheidhmiú an Dlí
|-
| European Foundation for the Improvement of Living and Working Conditions
| Foras Eorpach chun Dálaí Maireachtála agus Oibre a Fheabhsú
|-
| Community Plant Variety Office
| Oifig an Chomhphobail maidir le Cineálacha Plandaí
|-
| European Insurance and Occupational Pensions Authority
| An tÚdarás Eorpach um Árachas agus Pinsin Cheirde
|}
{{Wikidata list end}}</text>
      <sha1>3f2ark00e97na079ivl885ftqlf81j7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>The Amazing Spider-Man: Renew Your Vows (iml. 1)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124927</id>
    <redirect title="Renew Your Vows: Secret Wars" />
    <revision>
      <id>1310779</id>
      <parentid>1305596</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T15:06:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-25320-02</username>
        <id>73770</id>
      </contributor>
      <origin>1310779</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45" sha1="h10zzm2f69pvlbar9uzexnqd9jrdxm0" xml:space="preserve">#ATHSHEOLADH [[Renew Your Vows: Secret Wars]]</text>
      <sha1>h10zzm2f69pvlbar9uzexnqd9jrdxm0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Faclair na Gàidhlig</title>
    <ns>0</ns>
    <id>124940</id>
    <revision>
      <id>1310745</id>
      <parentid>1305765</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T13:41:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1310745</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6303" sha1="nwnqsp3yh044t145spknbzvv6kkt79h" xml:space="preserve">Is tionscadal foclóireachta é '''Faclair na Gàidhlig''' atá ag cruthú foclóir stairiúil na Gàidhlig.

Is tionscnamh idir-ollscoile é Foclóir na Gàidhlig, ina bhfuil [[Oilthigh Obar Dheathain|Ollscoil Obar Dheathain]], [[Ollscoil Dhún Éideann]], [[Ollscoil Ghlaschú]], [[Oilthigh Shrath Chluaidh|Ollscoil Shrath Chluaidh]] agus [[Sabhal Mòr Ostaig]] páirteach ann.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.faclair.ac.uk/|teideal=Faclair na Gàidhlig|language=gd}}&lt;/ref&gt;

== Sprioc an tionscadail ==
Is í aidhm an tionscadail foclóir stairiúil Gàidhlig a chruthú a bheidh i bhformáid atá cosúil leis na foclóirí stairiúla toirtiúla atá le fáil in Albainis agus i mBéarla, amhail an ''Dictionary of the Older Scottish Tongue'', an ''Scottish National Dictionary'' agus an ''Oxford English Dictionary.''.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web-en|url=http://www.faclair.ac.uk/gaidhlig/index.html}}&lt;/ref&gt;

Foilseofar Faclair na Gàidhlig ar an idirlíon ar dtús.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.faclair.ac.uk/gaidhlig/index.html|2=Faclair}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

Oibríonn an foclóir leis na téacsanna Gàidhlig is luaithe atá fós ann go dtí an lá atá inniu ann.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Tá sé i gceist leis an bhfoclóir na naisc stairiúla idir an Gàidhlig agus an Albainis a chur san áireamh.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Cruth an Fhoclóra ==
Míneofar na focail i mBéarla chun go mbeidh cainteoirí Béarla in ann stair na Gàidhlige a staidéar. Tógfar frásaí ó théacsanna Gàidhlige chun brí na bhfocal a chur in iúl.

== Riarachán ==
Tá ceannáras an Fhoclóra ag Fàs, Sabhal Mòr Ostaig.

=== Fostaithe ===
In 2019, tá ball foirne lánaimseartha amháin ar an tionscadal, agus ceathrar comhairleoirí páirtaimseartha.

* Lorna Pike, Stiúrthóir Stór Focal.
* Marace Dareau, Comhairleoir Eagarthóireachta.
* An tOllamh William MacGill' Jesus, Comhalta Taighde Oinigh, Ollscoil Dhún Éideann. Is é Comhairleoir Teanga an fhoclóra é.
* Is taighdeoir lámhscríbhinne d’Faclair na Gàidhlig í an Dr Martina Maher.
* Mark McConville. Is Comhairleoir Córais don fhoclóir é Mark.
* Colm Ó Baoill, Ollamh Emeritus sa Cheiltis, Ollscoil Obar Dheathain. Is é Comhairleoir Teanga an fhoclóra é.
* Sharon Pearson, Bainisteoir Tionscadail.
* Olga Szczesnowicz, atá ag traenáil mar Fhoclóireoir faoi láthair.
* Is taighdeoir lámhscríbhinní é an Dr Eystein Thanisch don Fhoclóir Gàidhlig.

=== Coiste Stiúrtha ===
Is iad seo a leanas baill Choiste Stiúrtha Fhaclair na Gàidhig (2019 &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=http://www.faclair.ac.uk/gaidhlig/comataidh_stiuiridh.html}}&lt;/ref&gt; ):

==== Ionadaithe Ollscoile ====

* [[Thomas Clancy]] (Leas-Chomhthionólaí), Ollamh le Ceiltis in Ollscoil Ghlaschú.
* [[Ingeborg Birnie]], Léachtóir le Gàidhlig in Ollscoil Shrath Chluaidh.
* William Lamb, Léachtóir i Léann Ceilteach agus Albanach, Ollscoil Dhún Éideann.
* [[Gillian Rothach|An Dr. Gillian Munro]]
* [[Moray Watson]], Léachtóir Sinsearach sa Gàidhlig agus Leas-Stiúrthóir ar an Institiúid um Thaighde i Léann na hÉireann agus na hAlban, Ollscoil Obar Dheathain.

==== A bhíodh ar an gCoiste ====

* Boyd Robertson (An Tionólaí), Príomhoide Sabhal Mòr Ostaig UHI in 2011-2017.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://web.archive.org/web/20110318101211/http://www.faclair.ac.uk:80/gaidhlig/comataidh_stiuiridh.html}}&lt;/ref&gt; &lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://web.archive.org/web/20170714094354/http://www.faclair.ac.uk:80/gaidhlig/comataidh_stiuiridh.html}}&lt;/ref&gt;
* [[Mona Wilson]], Léachtóir Sinsearach sa Gáilis in Ollscoil Shrath Chluaidh in 2016-2017.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;
* Norman Gillis, Stiúrthóir Sabhal Mòr Ostaig UHI in 2011.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* Susan Manning, Stiúrthóir Fhondúireacht um Ard-Léann sna hEalaíona agus Ollamh Grierson le Litríocht an Bhéarla in Ollscoil Dhún Éideann in 2011.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;
* [[Colm Ó Baoill]], Ollamh Emeritus le Ceiltis, Ollscoil Obar Dheathain.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

===== Príomh-Imscrúdaitheoirí =====

* [[Uilleam MacGilI'Ìosa|An tOllamh William Gillis]], Ollamh le Ceiltis in Ollscoil Dhún Éideann.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://web.archive.org/web/20110318101211/http://www.faclair.ac.uk:80/gaidhlig/comataidh_stiuiridh.html}}&lt;/ref&gt;
* [[Dòmhnall Meek|An tOllamh Donald Meek]], Ollamh le Léann na hAlban agus na Gàidhlig in Ollscoil Dhún Éideann.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

=== Bord Comhairleach ===

* [[Roibeard Ó Maolalaigh|An tOllamh Roibeard Ó Maolalaigh]] (Cathaoirleach), Leas-Phríomhoide agus Ceannaire Choláiste na nEalaíon, Ollamh le Gàidhlig, Ollscoil Ghlaschú.
* Marace Dareau, Comhairleoir Eagarthóireachta.
* An Dr Charles Dillon, Eagarthóir Fhoclóir Stairiúil na hÉireann/Foclóir Stairiúil na hÉireann in Acadamh Ríoga na hÉireann ó 2016.
* An Dr Anthony Harvey, Eagarthóir ar an Dictionary of Medieval Latin from Celtic Sources (DMLCS) in Acadamh Ríoga na hÉireann.
* Andrew Hawke, Eagarthóir Bainistíochta ar Fhoclóir Ollscoil na Breataine Bige (GPC) / Foclóir Breatnaise in Ollscoil na Breataine Bige.
* An tOllamh William MacGillivray, Comhalta Taighde Oinigh, Ollscoil Dhún Éideann.
* Mark McConville, Bainisteoir Tionscadail DHASG ( [[Dachaigh airson Stòras na Gàidhlig|Baile d'Acmhainn na Gàidhlige]] ).
* Colm Ó Baoill, Ollamh Emeritus le Ceiltis, Ollscoil Obar Dheathain.
* An tOllamh Boyd Robertson.

== Maoiniú ==
Fuair an Foclóir Gàidhlig tacaíocht ó Rialtas na hAlban, [[Urras Brosnachaidh na Gàidhlig|Iontaobhas Chur Chun Cinn na Gàidhlig]], Iontaobhas Leverhulme, [[Comhairle Maoineachaidh na h-Alba|Comhairle Mhaoinithe na hAlban]], [[Bòrd na Gàidhlig]], an Chomhairle um Thaighde Eacnamaíochta agus Sóisialta, an Chomhairle um Thaighde sna hEalaíona agus sna Daonnachtaí, agus Iontaobhas Carnegie d’Ollscoileanna na hAlban.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=http://www.faclair.ac.uk/gaidhlig/buidhnean_taic.html}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Naisc sheachtracha ==

* [https://www.faclair.ac.uk/blog/366/gd An Foclóir Gaelach: An Foclóir agus Muintir an Fhoclóra] ''(Stair an Fhoclóra Gaelaigh)'', Lorna Pyke, 2024

[[Catagóir:Gaeilge na hAlban]]
[[Catagóir:Teangeolaíocht]]
[[Catagóir:Foclóirí Ghaeilge na hAlban]]</text>
      <sha1>nwnqsp3yh044t145spknbzvv6kkt79h</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Scéalta</title>
    <ns>2</ns>
    <id>124967</id>
    <revision>
      <id>1310798</id>
      <parentid>1310742</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T17:16:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Echtra Mac nEchach Muigmedóin */</comment>
      <origin>1310798</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7069" sha1="005nkvnzkfm62kjr45ipp7wt0whw57k" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&amp;B#ISO|Scéalta A&amp;B#ISO]] ]

== Ceanntásc ==

== ISO ==
* [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]],  [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]]
# [[Echtra mac nEchach Muigmedóin]]
# [[Feis tighe Chonáin]]
# [[Forbuis Droma Damhghaire]]
# [[Geneamuin Chormaic]]


* [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]]
# [[Proinsias Mac Cana]]
# [[Tomás Ó Floinn]]
# [[Donn Bó]]
# [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]]
# [[Nad Crantail]]
# [[Daniél ua Líahaiti]]
# [[Vernam Hull]]

== Echtra Mac nEchach Muigmedóin ==


Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Eachtra Mac Eochaidh Mhuighmheadhón''' (Sclábhaí-Tiarna) (Sean-Ghaeilge: Echtra Mac nEchach Muigmedóin''').

Is é príomhaidhm an scéil ná údar a thabhairt le cumhacht agus ard-ríogacht [[Uí Néill]].

== Achoimre 
Bhí cúigear mac ag [[Eochaid Mugmedon|Eochaidh]]: ceathrar ([[Brión mac Echach Muigmedóin|Brian]], [[Ailill mac Echach Mugmedóin|Ailill]], [[Fiachra]] agus Fearghas) lena chéad bhean chéile [[Mongfind|Mongfionn]], deirfiúr rí na [[Mumhan]], [[Crimthann mac Fidaig]]; agus [[Níall Noígíallach|Niall]], lena dara céile [[Caireann|Caireann Chasdubh]], iníon ''Sachell Balb'', rí na [[Sacsanaigh|Sacsanach]].  

B’fhuath leis an mbanríon Niall, mar is thar a ceann a ghin rí ó Chaireann é.  Agus Caireann torrach le Niall, chuir Moingfhionn iachall uirthi obair throm a dhéanamh, ag súil go gcaille sí an leanbh.  Thóg Caireann an leanbh ar an saol agus sí ag tarraingt uisce, ach le heagla roimh Mhoingfhionn, d'fhág sí an leanbh lasmuigh ar an talamh, gan chosaint roimh na héin.  Tharrtháil [[Torna Éices|Torna]], file, an leanbh áfach.  Agus Niall fásta, d'fhill sé go [[Teamhair|Teamhraigh]] agus tharrtháil sé a mháthair óna sclábhaíocht.

Síthcheann draoi.
* Niall: an inneoin agus a ceap
* Brian: na hoird
* Ailill: meadar cuirme agus na boilg
* Fiachra: cófra leis na hairm
* Fearghas: beart críonaigh agus crann iúir inti

Sula n-éireodh Niall ró-gheann leis na huaisle, d'éiligh Mongfionn go gceapfadh Eochaid a chomharba, ag súil go dtaga a sliocht féin chun cinn.  D'iarr Eochaidh ar an [[draoi]], Sithcheann an fhadhb a réiteach, agus shocraigh sé ar chomórtas do na deartháireacha.  Dhruid sé an doras orthu i dtigh a chuir sé trí thine, ag insint dóibh cibé rud gurbh fhéidir leo a shábháil, agus go dtabharfadh breithiúnas orthu bunaithe ar na rudaí siúd. Tháinig Niall amach ag iompar inneonach, agus measadh gur níos fearr é ná Brión le hord, Fiachra le boilg agus tobán leanna, Ailill le ciste gaiscí, agus Fearghas le beart adhmaid. Dhiúltaigh Mongfionn an cinneadh a ghlacadh.

Thóg Sithchenn na deartháireacha leis go dtí an gabha, a rinne gaiscí dóibh agus chuir sé amach iad ag seilg.  Chuaigh gach deartháir duine ar dhuine ag lorg uisce, agus d'aimsigh [[tobar]] faoi chosaint [[Cailleach colach|cailligh colaigh]], a d'éiligh póg ar son uisce.  Dhiúltaigh Fearghas agus Ailill, agus d'fhill síad agus a ndá láimh chomh fada le chéile.  Thug Fiachra póigín di, ach níor leor chun í a shásamh.  Níor phóg í mar ba chóir ach Niall, agus nochtadh í mar Spéirbhean an Fhlaithis.  Dúirt sí leis ansin go mbeadh Niall agus a shliochtaigh [[Uí Néill]] (seachas [[Nath Í mac Fiachrach|Dathi]] agus [[Ailill Molt]] mac Fiachrach, agus [[Brian Bóramha]]) ina nArdRíthe na hÉireann.

== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
* [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Leabhar Bhaile an Mhóta]]
* ARÉ, [[Liber Flavus Fergusiorum]]
* [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Buí Leacáin]]

=== Eagráin agus aistriúcháin 
* Béarla: {{cite journal | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = The Adventures of the Sons of Eochaid Muigmedón | location =  | publisher =  | journal = Revue Celtique | year = 1903 | pages = 190-203}}
* Dán ''A rí Temra'' {{cite book | first = Standish Hayes | last = O’Grady | authorlink = Standish Hayes O'Grady | title = Silva Gadelica | location = Londain | publisher = Williams and Norgate | year = 1892 | volume = 1 | pages = 329}}
* NuaGhaeilge: Kim McCone agus {{cite book | first = Pádraig | last = Ó Fiannachta | authorlink = Pádraig Ó Fiannachta | title = Scéalaíocht ár Sinsear | location = Maigh Nuad | publisher = An Sagart | year = 1992 | pages = 55-59}}

== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/Echtra-mac/Echtra-mac-index.html Echtra mac nEchach Muigmedóin] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/Echtra_mac_nEchach_Muigmedóin Echtra mac nEchach Muigmedóin] ar CODECS


== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Echtra-mac/Echtra-mac-index.html | teideal = Echtra mac nEchach Muigmedóin | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 26-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Echtra-mac/Echtra-mac-sources.html | teideal = Echtra mac nEchach Muigmedóin - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 26-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Echtra Mac nEchdach Muigmedóin | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 26-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]]

== Teimpléad ==
== Achoimre
== Foinsí
=== Lámhscríbhinní 
=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>005nkvnzkfm62kjr45ipp7wt0whw57k</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1310799</id>
      <parentid>1310798</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T17:23:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <origin>1310799</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6848" sha1="bff78uhgp2x5bmnzlryms7elr1deswn" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&amp;B#ISO|Scéalta A&amp;B#ISO]] ]

== Ceanntásc ==

== ISO ==
* [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]],  [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]]
# [[Echtra mac nEchach Muigmedóin]]
# [[Feis tighe Chonáin]]
# [[Forbuis Droma Damhghaire]]
# [[Geneamuin Chormaic]]


* [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]]
# [[Proinsias Mac Cana]]
# [[Tomás Ó Floinn]]
# [[Donn Bó]]
# [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]]
# [[Nad Crantail]]
# [[Daniél ua Líahaiti]]
# [[Vernam Hull]]

== Echtra Mac nEchach Muigmedóin ==
Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Eachtra Mac Eochaidh Mhuighmheadhón''' (Sclábhaí-Tiarna) (Sean-Ghaeilge: Echtra Mac nEchach Muigmedóin''').

Is é príomhaidhm an scéil ná údar a thabhairt le cumhacht agus ard-ríogacht [[Uí Néill]].

== Achoimre 
Bhí cúigear mac ag [[Eochaid Mugmedon|Eochaidh]]: ceathrar ([[Brión mac Echach Muigmedóin|Brian]], [[Ailill mac Echach Mugmedóin|Ailill]], [[Fiachra]] agus Fearghas) lena chéad bhean chéile [[Mongfind|Mongfionn]], deirfiúr rí na [[Mumhan]], [[Crimthann mac Fidaig]]; agus [[Níall Noígíallach|Niall]], lena dara céile [[Caireann|Caireann Chasdubh]], iníon ''Sachell Balb'', rí na [[Sacsanaigh|Sacsanach]].  

B’fhuath leis an mbanríon Niall, mar is thar a ceann a ghin rí ó Chaireann é.  Agus Caireann torrach le Niall, chuir Moingfhionn iachall uirthi obair throm a dhéanamh, ag súil go gcaille sí an leanbh.  Thóg Caireann an leanbh ar an saol agus sí ag tarraingt uisce, ach le heagla roimh Mhoingfhionn, d'fhág sí an leanbh lasmuigh ar an talamh, gan chosaint roimh na héin.  Tharrtháil [[Torna Éices|Torna]], file, an leanbh áfach.  Agus Niall fásta, d'fhill sé go [[Teamhair|Teamhraigh]] agus tharrtháil sé a mháthair óna sclábhaíocht.

Sula n-éireodh Niall ró-gheann leis na huaisle, d'éiligh Mongfionn go gceapfadh Eochaid a chomharba, ag súil go dtaga a sliocht féin chun cinn.  D'iarr Eochaidh ar an [[draoi]], Sithcheann an fhadhb a réiteach, agus shocraigh sé ar chomórtas do na deartháireacha.  Dhruid sé an doras orthu i dtigh a chuir sé trí thine, ag insint dóibh cibé rud gurbh fhéidir leo a shábháil, agus go dtabharfadh breithiúnas orthu bunaithe ar na rudaí siúd. Tháinig Niall amach ag iompar inneonach agus a cip, agus measadh gur níos fearr é ná Brión le hoird, Fiachra le boilg agus tobán leanna, Ailill le ciste gaiscí, agus Fearghas le beart adhmaid. Dhiúltaigh Mongfionn an cinneadh a ghlacadh.

Thóg Sithchenn na deartháireacha leis go dtí an gabha, a rinne gaiscí dóibh agus chuir sé amach iad ag seilg.  Agus tart orthu, chuaigh gach deartháir duine ar dhuine ag lorg uisce, agus d'aimsigh [[tobar]] faoi chosaint [[Cailleach colach|cailligh colaigh]], a d'éiligh póg ar son uisce.  Dhiúltaigh Fearghas agus Ailill, agus d'fhill síad agus a ndá láimh chomh fada le chéile.  Thug Fiachra póigín di, ach níor leor chun í a shásamh.  Níor phóg í mar ba chóir ach Niall, agus nochtadh í mar Spéirbhean an Fhlaithis.  Dúirt sí leis ansin go mbeadh Niall agus a shliochtaigh [[Uí Néill]] (seachas [[Nath Í mac Fiachrach|Dathi]] agus [[Ailill Molt]] mac Fiachrach, agus [[Brian Bóramha]]) ina nArdRíthe na hÉireann.

== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
* [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Leabhar Bhaile an Mhóta]]
* ARÉ, [[Liber Flavus Fergusiorum]]
* [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Buí Leacáin]]

=== Eagráin agus aistriúcháin 
* Béarla: {{cite journal | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = The Adventures of the Sons of Eochaid Muigmedón | location =  | publisher =  | journal = Revue Celtique | year = 1903 | pages = 190-203}}
* Dán ''A rí Temra'' {{cite book | first = Standish Hayes | last = O’Grady | authorlink = Standish Hayes O'Grady | title = Silva Gadelica | location = Londain | publisher = Williams and Norgate | year = 1892 | volume = 1 | pages = 329}}
* NuaGhaeilge: Kim McCone agus {{cite book | first = Pádraig | last = Ó Fiannachta | authorlink = Pádraig Ó Fiannachta | title = Scéalaíocht ár Sinsear | location = Maigh Nuad | publisher = An Sagart | year = 1992 | pages = 55-59}}

== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/Echtra-mac/Echtra-mac-index.html Echtra mac nEchach Muigmedóin] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/Echtra_mac_nEchach_Muigmedóin Echtra mac nEchach Muigmedóin] ar CODECS


== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Echtra-mac/Echtra-mac-index.html | teideal = Echtra mac nEchach Muigmedóin | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 26-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Echtra-mac/Echtra-mac-sources.html | teideal = Echtra mac nEchach Muigmedóin - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 26-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Echtra Mac nEchdach Muigmedóin | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 26-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]]

== Teimpléad ==
== Achoimre
== Foinsí
=== Lámhscríbhinní 
=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>bff78uhgp2x5bmnzlryms7elr1deswn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1310800</id>
      <parentid>1310799</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T17:24:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <origin>1310800</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2135" sha1="7qujipgzmoobkxjgricwe4zs1bqa8w5" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&amp;B#ISO|Scéalta A&amp;B#ISO]] ]

== Ceanntásc ==

== ISO ==
* [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]],  [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]]
# [[Echtra mac nEchach Muigmedóin]]
# [[Feis tighe Chonáin]]
# [[Forbuis Droma Damhghaire]]
# [[Geneamuin Chormaic]]


* [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]]
# [[Proinsias Mac Cana]]
# [[Tomás Ó Floinn]]
# [[Donn Bó]]
# [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]]
# [[Nad Crantail]]
# [[Daniél ua Líahaiti]]
# [[Vernam Hull]]

== Teimpléad ==
== Achoimre
== Foinsí
=== Lámhscríbhinní 
=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>7qujipgzmoobkxjgricwe4zs1bqa8w5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1310801</id>
      <parentid>1310800</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T17:24:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* ISO */</comment>
      <origin>1310801</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2135" sha1="0yy2bom9a0r6bghjqmvepewkf97jeld" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&amp;B#ISO|Scéalta A&amp;B#ISO]] ]

== Ceanntásc ==

== ISO ==
* [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]],  [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]]
# [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]
# [[Feis tighe Chonáin]]
# [[Forbuis Droma Damhghaire]]
# [[Geneamuin Chormaic]]


* [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]]
# [[Proinsias Mac Cana]]
# [[Tomás Ó Floinn]]
# [[Donn Bó]]
# [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]]
# [[Nad Crantail]]
# [[Daniél ua Líahaiti]]
# [[Vernam Hull]]

== Teimpléad ==
== Achoimre
== Foinsí
=== Lámhscríbhinní 
=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>0yy2bom9a0r6bghjqmvepewkf97jeld</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1310803</id>
      <parentid>1310801</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T17:28:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* ISO */</comment>
      <origin>1310803</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2174" sha1="dwlpwd6zx066b5chrm9v9n43x7og4es" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&amp;B#ISO|Scéalta A&amp;B#ISO]] ]

== Ceanntásc ==

== ISO ==
* [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]],  [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Muighmeadhóin]]
# [[Feis tighe Chonáin]]
# [[Forbuis Droma Damhghaire]]
# [[Geneamuin Chormaic]]


* [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]]
# [[Proinsias Mac Cana]]
# [[Tomás Ó Floinn]]
# [[Donn Bó]]
# [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]]
# [[Nad Crantail]]
# [[Daniél ua Líahaiti]]
# [[Vernam Hull]]

== Teimpléad ==
== Achoimre
== Foinsí
=== Lámhscríbhinní 
=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>dwlpwd6zx066b5chrm9v9n43x7og4es</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1310843</id>
      <parentid>1310803</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T06:14:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gen */</comment>
      <origin>1310843</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3018" sha1="cyr8o037pje293d1kbk90bop2ma73ii" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&amp;B#ISO|Scéalta A&amp;B#ISO]] ]

== Ceanntásc ==

== ISO ==
* [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]],  [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Muighmeadhóin]]
# [[Feis tighe Chonáin]]
# [[Forbuis Droma Damhghaire]]
# [[Geneamuin Chormaic]]


* [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]]
# [[Proinsias Mac Cana]]
# [[Tomás Ó Floinn]]
# [[Donn Bó]]
# [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]]
# [[Nad Crantail]]
# [[Daniél ua Líahaiti]]
# [[Vernam Hull]]

== Gen ==
== Achoimre
== Foinsí
=== Lámhscríbhinní 
=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Teimpléad ==
== Achoimre
== Foinsí
=== Lámhscríbhinní 
=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>cyr8o037pje293d1kbk90bop2ma73ii</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1310844</id>
      <parentid>1310843</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T06:18:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <origin>1310844</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3599" sha1="fl97jg8hgh21gm9y96hs4smyqos06ro" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&amp;B#ISO|Scéalta A&amp;B#ISO]] ]

== Ceanntásc ==

== ISO ==
* [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]],  [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Muighmeadhóin]]
# [[Feis tighe Chonáin]]
# [[Forbuis Droma Damhghaire]]
# [[Geneamuin Chormaic]]


* [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]]
# [[Proinsias Mac Cana]]
# [[Tomás Ó Floinn]]
# [[Donn Bó]]
# [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]]
# [[Nad Crantail]]
# [[Daniél ua Líahaiti]]
# [[Vernam Hull]]

# [[Vernam Hull]]

== Geneamuin Chormaic ==


'''Giniúint Chormaic''' (Sean-Ghaeilge: '''Geneamuin Chormaic''')

== Achoimre

== Foinsí
=== Lámhscríbhinní 
=== Eagráin 
Edited by Vernam Hull, Geneamuin Chormaic, Ériu, 16, 1952, pp. 79-85.
* {{cite journal | first =  | last =  | authorlink =  | title =  | location =  | publisher =  | year =  | pages = }}

Section 13 edited by Richard Irvine Best and Osborn Bergin, Senchas na relec, in: Lebor na hUidre: Book of the Dun Cow, (Dublin: Royal Irish Academy, 1929; repr. Dublin: Dublin Institute for Advanced Studies, 1992), p.127, ll. 4057-4067.

=== Aistriúcháin 

== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Teimpléad ==
== Achoimre
== Foinsí
=== Lámhscríbhinní 
=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>fl97jg8hgh21gm9y96hs4smyqos06ro</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1310845</id>
      <parentid>1310844</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T06:18:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* ISO */</comment>
      <origin>1310845</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3580" sha1="owi2sfa39tku49p951rf30kulkl9sir" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&amp;B#ISO|Scéalta A&amp;B#ISO]] ]

== Ceanntásc ==

== ISO ==
* [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]],  [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Muighmeadhóin]]
# [[Feis tighe Chonáin]]
# [[Forbuis Droma Damhghaire]]
# [[Geneamuin Chormaic]]


* [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]]
# [[Proinsias Mac Cana]]
# [[Tomás Ó Floinn]]
# [[Donn Bó]]
# [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]]
# [[Nad Crantail]]
# [[Daniél ua Líahaiti]]
# [[Vernam Hull]]

== Geneamuin Chormaic ==


'''Giniúint Chormaic''' (Sean-Ghaeilge: '''Geneamuin Chormaic''')

== Achoimre

== Foinsí
=== Lámhscríbhinní 
=== Eagráin 
Edited by Vernam Hull, Geneamuin Chormaic, Ériu, 16, 1952, pp. 79-85.
* {{cite journal | first =  | last =  | authorlink =  | title =  | location =  | publisher =  | year =  | pages = }}

Section 13 edited by Richard Irvine Best and Osborn Bergin, Senchas na relec, in: Lebor na hUidre: Book of the Dun Cow, (Dublin: Royal Irish Academy, 1929; repr. Dublin: Dublin Institute for Advanced Studies, 1992), p.127, ll. 4057-4067.

=== Aistriúcháin 

== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Teimpléad ==
== Achoimre
== Foinsí
=== Lámhscríbhinní 
=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>owi2sfa39tku49p951rf30kulkl9sir</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1310846</id>
      <parentid>1310845</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T06:25:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Geneamuin Chormaic */</comment>
      <origin>1310846</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3666" sha1="0eeb73kiwyt5k08clg5hcemtkxuvmrt" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&amp;B#ISO|Scéalta A&amp;B#ISO]] ]

== Ceanntásc ==

== ISO ==
* [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]],  [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Muighmeadhóin]]
# [[Feis tighe Chonáin]]
# [[Forbuis Droma Damhghaire]]
# [[Geneamuin Chormaic]]


* [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]]
# [[Proinsias Mac Cana]]
# [[Tomás Ó Floinn]]
# [[Donn Bó]]
# [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]]
# [[Nad Crantail]]
# [[Daniél ua Líahaiti]]
# [[Vernam Hull]]

== Geneamuin Chormaic ==


'''Giniúint Chormaic''' (Sean-Ghaeilge: '''Geneamuin Chormaic''')

== Achoimre

== Foinsí
=== Lámhscríbhinní 
=== Eagráin 
* {{cite journal | first = Vernam | last = Hull | authorlink = Vernam Hull | title = Geneamuin Chormaic | journal = [[Ériu (iriseán)|Ériu]] | publisher =  | year = 1952 | volume = 16 | pages = 79-85}}

* Cuid 13, [[Osborn Bergin|Bergin, Osborn]] agus {{cite book | first = Richard Irvine | last = Best | authorlink = Richard Irvine Best | title = Senchas na relec, Lebor na hUidre: Book of the Dun Cow | location = Baile Átha Cliath | publisher = [[Acadamh Ríoga na hÉireann]] | year = 1929 | pages = 127}}

=== Aistriúcháin 

== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Teimpléad ==
== Achoimre
== Foinsí
=== Lámhscríbhinní 
=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>0eeb73kiwyt5k08clg5hcemtkxuvmrt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1310847</id>
      <parentid>1310846</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T06:30:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Geneamuin Chormaic */</comment>
      <origin>1310847</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4159" sha1="kq51httusqjnwr71ury2b7etiixgzh8" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&amp;B#ISO|Scéalta A&amp;B#ISO]] ]

== Ceanntásc ==

== ISO ==
* [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]],  [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Muighmeadhóin]]
# [[Feis tighe Chonáin]]
# [[Forbuis Droma Damhghaire]]
# [[Geneamuin Chormaic]]


* [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]]
# [[Proinsias Mac Cana]]
# [[Tomás Ó Floinn]]
# [[Donn Bó]]
# [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]]
# [[Nad Crantail]]
# [[Daniél ua Líahaiti]]
# [[Vernam Hull]]

== Geneamuin Chormaic ==


'''Giniúint Chormaic''' (Sean-Ghaeilge: '''Geneamuin Chormaic''')

== Achoimre

== Foinsí
=== Lámhscríbhinní 
=== Eagráin 
* {{cite journal | first = Vernam | last = Hull | authorlink = Vernam Hull | title = Geneamuin Chormaic | journal = [[Ériu (iriseán)|Ériu]] | publisher =  | year = 1952 | volume = 16 | pages = 79-85}}

* Cuid 13, [[Osborn Bergin|Bergin, Osborn]] agus {{cite book | first = Richard Irvine | last = Best | authorlink = Richard Irvine Best | title = Senchas na relec, Lebor na hUidre: Book of the Dun Cow | location = Baile Átha Cliath | publisher = [[Acadamh Ríoga na hÉireann]] | year = 1929 | pages = 127}}

=== Aistriúcháin 
* Béarla: {{cite book | first = Standish H. | last = O’Grady | authorlink = Standish Hayes O’Grady | title = Silva Gadelica | location = Londain | publisher = Williams and Norgate | year = 1892 | volume = 2 | pages = 286-289}}

* NuaGhaeilge: [[Kim McCone|McCone, Kim]] agus {{cite book | first = Pádraig | last = Ó Fiannachta | authorlink = Pádraig Ó Fiannachta | title = Scéalaíocht ár Sinsear | location = Maigh Nuad | publisher = An Sagart | year = 1992 | pages = 45, 47-50}}
 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Teimpléad ==
== Achoimre
== Foinsí
=== Lámhscríbhinní 
=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>kq51httusqjnwr71ury2b7etiixgzh8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1310848</id>
      <parentid>1310847</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T06:37:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <origin>1310848</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4384" sha1="20ickhh5xl4cq0lasjr6yvdx4gn2rfp" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&amp;B#ISO|Scéalta A&amp;B#ISO]] ]

== Ceanntásc ==

== ISO ==
* [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]],  [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Muighmeadhóin]]
# [[Feis tighe Chonáin]]
# [[Forbuis Droma Damhghaire]]
# [[Geneamuin Chormaic]]


* [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]]
# [[Proinsias Mac Cana]]
# [[Tomás Ó Floinn]]
# [[Donn Bó]]
# [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]]
# [[Nad Crantail]]
# [[Daniél ua Líahaiti]]
# [[Vernam Hull]]

== Geneamuin Chormaic ==


'''Giniúint Chormaic''' (Sean-Ghaeilge: '''Geneamuin Chormaic''')

== Achoimre

== Foinsí
=== Lámhscríbhinní 
=== Eagráin 
* {{cite journal | first = Vernam | last = Hull | authorlink = Vernam Hull | title = Geneamuin Chormaic | journal = [[Ériu (iriseán)|Ériu]] | publisher =  | year = 1952 | volume = 16 | pages = 79-85}}

* Cuid 13, [[Osborn Bergin|Bergin, Osborn]] agus {{cite book | first = Richard Irvine | last = Best | authorlink = Richard Irvine Best | title = Senchas na relec, Lebor na hUidre: Book of the Dun Cow | location = Baile Átha Cliath | publisher = [[Acadamh Ríoga na hÉireann]] | year = 1929 | pages = 127}}

=== Aistriúcháin 
* Béarla: {{cite book | first = Standish H. | last = O’Grady | authorlink = Standish Hayes O’Grady | title = Silva Gadelica | location = Londain | publisher = Williams and Norgate | year = 1892 | volume = 2 | pages = 286-289}}

* NuaGhaeilge: [[Kim McCone|McCone, Kim]] agus {{cite book | first = Pádraig | last = Ó Fiannachta | authorlink = Pádraig Ó Fiannachta | title = Scéalaíocht ár Sinsear | location = Maigh Nuad | publisher = An Sagart | year = 1992 | pages = 45, 47-50}}
 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/Geneamuin-chormaic/Geneamuin-chormaic-index.html Geneamuin Chormaic] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/Geneamuin_Chormaic_ua_Chuind Geneamuin Chormaic ua Chuind] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Geneamuin-chormaic/Geneamuin-chormaic-index.html | teideal = Geneamuin Chormaic | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 29-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Geneamuin-chormaic/Geneamuin-chormaic-sources.html | teideal = Geneamuin Chormaic - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 29-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Genemain Chormaic | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 29-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]]

== Teimpléad ==
== Achoimre
== Foinsí
=== Lámhscríbhinní 
=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>20ickhh5xl4cq0lasjr6yvdx4gn2rfp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1310849</id>
      <parentid>1310848</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T06:42:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Geneamuin Chormaic */</comment>
      <origin>1310849</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4535" sha1="ob74bqzqldfsmwbhpowu8bcz1jx9dkw" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&amp;B#ISO|Scéalta A&amp;B#ISO]] ]

== Ceanntásc ==

== ISO ==
* [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]],  [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Muighmeadhóin]]
# [[Feis tighe Chonáin]]
# [[Forbuis Droma Damhghaire]]
# [[Geneamuin Chormaic]]


* [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]]
# [[Proinsias Mac Cana]]
# [[Tomás Ó Floinn]]
# [[Donn Bó]]
# [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]]
# [[Nad Crantail]]
# [[Daniél ua Líahaiti]]
# [[Vernam Hull]]

== Geneamuin Chormaic ==


'''Giniúint Chormaic''' (Sean-Ghaeilge: '''Geneamuin Chormaic''')

== Achoimre 

== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
* [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Leabhar Bhaile an Mhóta]] 
* [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Buí Leacáin]] 

=== Eagráin 
* {{cite journal | first = Vernam | last = Hull | authorlink = Vernam Hull | title = Geneamuin Chormaic | journal = [[Ériu (iriseán)|Ériu]] | publisher =  | year = 1952 | volume = 16 | pages = 79-85}}

* Cuid 13, [[Osborn Bergin|Bergin, Osborn]] agus {{cite book | first = Richard Irvine | last = Best | authorlink = Richard Irvine Best | title = Senchas na relec, Lebor na hUidre: Book of the Dun Cow | location = Baile Átha Cliath | publisher = [[Acadamh Ríoga na hÉireann]] | year = 1929 | pages = 127}}

=== Aistriúcháin 
* Béarla: {{cite book | first = Standish H. | last = O’Grady | authorlink = Standish Hayes O’Grady | title = Silva Gadelica | location = Londain | publisher = Williams and Norgate | year = 1892 | volume = 2 | pages = 286-289}}

* NuaGhaeilge: [[Kim McCone|McCone, Kim]] agus {{cite book | first = Pádraig | last = Ó Fiannachta | authorlink = Pádraig Ó Fiannachta | title = Scéalaíocht ár Sinsear | location = Maigh Nuad | publisher = An Sagart | year = 1992 | pages = 45, 47-50}}
 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/Geneamuin-chormaic/Geneamuin-chormaic-index.html Geneamuin Chormaic] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/Geneamuin_Chormaic_ua_Chuind Geneamuin Chormaic ua Chuind] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Geneamuin-chormaic/Geneamuin-chormaic-index.html | teideal = Geneamuin Chormaic | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 29-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Geneamuin-chormaic/Geneamuin-chormaic-sources.html | teideal = Geneamuin Chormaic - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 29-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Genemain Chormaic | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 29-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]]

== Teimpléad ==
== Achoimre
== Foinsí
=== Lámhscríbhinní 
=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>ob74bqzqldfsmwbhpowu8bcz1jx9dkw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1310860</id>
      <parentid>1310849</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T07:03:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Geneamuin Chormaic */</comment>
      <origin>1310860</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4652" sha1="ny981v9rcpfcu8x4d4qolkihocnblzk" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&amp;B#ISO|Scéalta A&amp;B#ISO]] ]

== Ceanntásc ==

== ISO ==
* [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]],  [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Muighmeadhóin]]
# [[Feis tighe Chonáin]]
# [[Forbuis Droma Damhghaire]]
# [[Geneamuin Chormaic]]


* [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]]
# [[Proinsias Mac Cana]]
# [[Tomás Ó Floinn]]
# [[Donn Bó]]
# [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]]
# [[Nad Crantail]]
# [[Daniél ua Líahaiti]]
# [[Vernam Hull]]

== Geneamuin Chormaic ==


'''Giniúint Chormaic''' (Sean-Ghaeilge: '''Geneamuin Chormaic''')

== Achoimre 

== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
* [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Leabhar Bhaile an Mhóta]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_P_12.html ISoS])
* [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Buí Leacáin]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/TCD/TCD_MS_1318.html ISoS])

=== Eagráin 
* {{cite journal | first = Vernam | last = Hull | authorlink = Vernam Hull | title = Geneamuin Chormaic | journal = [[Ériu (iriseán)|Ériu]] | publisher =  | year = 1952 | volume = 16 | pages = 79-85}}

* Cuid 13, [[Osborn Bergin|Bergin, Osborn]] agus {{cite book | first = Richard Irvine | last = Best | authorlink = Richard Irvine Best | title = Senchas na relec, Lebor na hUidre: Book of the Dun Cow | location = Baile Átha Cliath | publisher = [[Acadamh Ríoga na hÉireann]] | year = 1929 | pages = 127}}

=== Aistriúcháin 
* Béarla: {{cite book | first = Standish H. | last = O’Grady | authorlink = Standish Hayes O’Grady | title = Silva Gadelica | location = Londain | publisher = Williams and Norgate | year = 1892 | volume = 2 | pages = 286-289}}

* NuaGhaeilge: [[Kim McCone|McCone, Kim]] agus {{cite book | first = Pádraig | last = Ó Fiannachta | authorlink = Pádraig Ó Fiannachta | title = Scéalaíocht ár Sinsear | location = Maigh Nuad | publisher = An Sagart | year = 1992 | pages = 45, 47-50}}
 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/Geneamuin-chormaic/Geneamuin-chormaic-index.html Geneamuin Chormaic] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/Geneamuin_Chormaic_ua_Chuind Geneamuin Chormaic ua Chuind] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Geneamuin-chormaic/Geneamuin-chormaic-index.html | teideal = Geneamuin Chormaic | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 29-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Geneamuin-chormaic/Geneamuin-chormaic-sources.html | teideal = Geneamuin Chormaic - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 29-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Genemain Chormaic | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 29-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]]

== Teimpléad ==
== Achoimre
== Foinsí
=== Lámhscríbhinní 
=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>ny981v9rcpfcu8x4d4qolkihocnblzk</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1310861</id>
      <parentid>1310860</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T07:05:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Geneamuin Chormaic */</comment>
      <origin>1310861</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4805" sha1="ahpvhcu43nbhmdszymjeu9no3rjibj4" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&amp;B#ISO|Scéalta A&amp;B#ISO]] ]

== Ceanntásc ==

== ISO ==
* [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]],  [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Muighmeadhóin]]
# [[Feis tighe Chonáin]]
# [[Forbuis Droma Damhghaire]]
# [[Geneamuin Chormaic]]


* [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]]
# [[Proinsias Mac Cana]]
# [[Tomás Ó Floinn]]
# [[Donn Bó]]
# [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]]
# [[Nad Crantail]]
# [[Daniél ua Líahaiti]]
# [[Vernam Hull]]

== Geneamuin Chormaic ==


Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Giniúint Chormaic''' (Sean-Ghaeilge: '''Geneamuin Chormaic''').

== Achoimre 

== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá dhá lámhscríbhinn atá ar mharthain mar a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

* [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Leabhar Bhaile an Mhóta]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_P_12.html ISoS])
* [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Buí Leacáin]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/TCD/TCD_MS_1318.html ISoS])

=== Eagráin 
* {{cite journal | first = Vernam | last = Hull | authorlink = Vernam Hull | title = Geneamuin Chormaic | journal = [[Ériu (iriseán)|Ériu]] | publisher =  | year = 1952 | volume = 16 | pages = 79-85}}

* Cuid 13, [[Osborn Bergin|Bergin, Osborn]] agus {{cite book | first = Richard Irvine | last = Best | authorlink = Richard Irvine Best | title = Senchas na relec, Lebor na hUidre: Book of the Dun Cow | location = Baile Átha Cliath | publisher = [[Acadamh Ríoga na hÉireann]] | year = 1929 | pages = 127}}

=== Aistriúcháin 
* Béarla: {{cite book | first = Standish H. | last = O’Grady | authorlink = Standish Hayes O’Grady | title = Silva Gadelica | location = Londain | publisher = Williams and Norgate | year = 1892 | volume = 2 | pages = 286-289}}

* NuaGhaeilge: [[Kim McCone|McCone, Kim]] agus {{cite book | first = Pádraig | last = Ó Fiannachta | authorlink = Pádraig Ó Fiannachta | title = Scéalaíocht ár Sinsear | location = Maigh Nuad | publisher = An Sagart | year = 1992 | pages = 45, 47-50}}
 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/Geneamuin-chormaic/Geneamuin-chormaic-index.html Geneamuin Chormaic] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/Geneamuin_Chormaic_ua_Chuind Geneamuin Chormaic ua Chuind] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Geneamuin-chormaic/Geneamuin-chormaic-index.html | teideal = Geneamuin Chormaic | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 29-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Geneamuin-chormaic/Geneamuin-chormaic-sources.html | teideal = Geneamuin Chormaic - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 29-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Genemain Chormaic | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 29-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]]

== Teimpléad ==
== Achoimre
== Foinsí
=== Lámhscríbhinní 
=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>ahpvhcu43nbhmdszymjeu9no3rjibj4</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1310862</id>
      <parentid>1310861</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T07:06:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Geneamuin Chormaic */</comment>
      <origin>1310862</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4804" sha1="4ehar96vh9kamrfyqb0kzdwrai5w3w7" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&amp;B#ISO|Scéalta A&amp;B#ISO]] ]

== Ceanntásc ==

== ISO ==
* [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]],  [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Muighmeadhóin]]
# [[Feis tighe Chonáin]]
# [[Forbuis Droma Damhghaire]]
# [[Geneamuin Chormaic]]


* [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]]
# [[Proinsias Mac Cana]]
# [[Tomás Ó Floinn]]
# [[Donn Bó]]
# [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]]
# [[Nad Crantail]]
# [[Daniél ua Líahaiti]]
# [[Vernam Hull]]

== Geneamuin Chormaic ==


Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Giniúint Chormaic''' (Sean-Ghaeilge: '''Genemain Chormaic''').

== Achoimre 

== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá dhá lámhscríbhinn atá ar mharthain mar a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

* [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Leabhar Bhaile an Mhóta]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_P_12.html ISoS])
* [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Buí Leacáin]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/TCD/TCD_MS_1318.html ISoS])

=== Eagráin 
* {{cite journal | first = Vernam | last = Hull | authorlink = Vernam Hull | title = Geneamuin Chormaic | journal = [[Ériu (iriseán)|Ériu]] | publisher =  | year = 1952 | volume = 16 | pages = 79-85}}

* Cuid 13, [[Osborn Bergin|Bergin, Osborn]] agus {{cite book | first = Richard Irvine | last = Best | authorlink = Richard Irvine Best | title = Senchas na relec, Lebor na hUidre: Book of the Dun Cow | location = Baile Átha Cliath | publisher = [[Acadamh Ríoga na hÉireann]] | year = 1929 | pages = 127}}

=== Aistriúcháin 
* Béarla: {{cite book | first = Standish H. | last = O’Grady | authorlink = Standish Hayes O’Grady | title = Silva Gadelica | location = Londain | publisher = Williams and Norgate | year = 1892 | volume = 2 | pages = 286-289}}

* NuaGhaeilge: [[Kim McCone|McCone, Kim]] agus {{cite book | first = Pádraig | last = Ó Fiannachta | authorlink = Pádraig Ó Fiannachta | title = Scéalaíocht ár Sinsear | location = Maigh Nuad | publisher = An Sagart | year = 1992 | pages = 45, 47-50}}
 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/Geneamuin-chormaic/Geneamuin-chormaic-index.html Geneamuin Chormaic] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/Geneamuin_Chormaic_ua_Chuind Geneamuin Chormaic ua Chuind] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Geneamuin-chormaic/Geneamuin-chormaic-index.html | teideal = Geneamuin Chormaic | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 29-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Geneamuin-chormaic/Geneamuin-chormaic-sources.html | teideal = Geneamuin Chormaic - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 29-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Genemain Chormaic | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 29-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]]

== Teimpléad ==
== Achoimre
== Foinsí
=== Lámhscríbhinní 
=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>4ehar96vh9kamrfyqb0kzdwrai5w3w7</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1310863</id>
      <parentid>1310862</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T07:20:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Geneamuin Chormaic */</comment>
      <origin>1310863</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4978" sha1="0onx12paky7zd1mfgswv2cowyfjdkz7" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&amp;B#ISO|Scéalta A&amp;B#ISO]] ]

== Ceanntásc ==

== ISO ==
* [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]],  [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Muighmeadhóin]]
# [[Feis tighe Chonáin]]
# [[Forbuis Droma Damhghaire]]
# [[Geneamuin Chormaic]]


* [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]]
# [[Proinsias Mac Cana]]
# [[Tomás Ó Floinn]]
# [[Donn Bó]]
# [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]]
# [[Nad Crantail]]
# [[Daniél ua Líahaiti]]
# [[Vernam Hull]]

== Geneamuin Chormaic ==


Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Giniúint Chormaic''' (Sean-Ghaeilge: '''Genemain Chormaic''').

== Achoimre 
[[Art mac Coinn]] Chéadchathaigh, [[Cath Maige Mucrama]], [[Mac Con]], Oilc Aiche, gahha, [[Eoghan Mór]] mac [[Ailill Aulom|Ailill Ólom]], [[Cormac mac Airt]] uí Choinn.

== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá dhá lámhscríbhinn atá ar mharthain mar a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

* [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Leabhar Bhaile an Mhóta]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_P_12.html ISoS])
* [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Buí Leacáin]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/TCD/TCD_MS_1318.html ISoS])

=== Eagráin 
* {{cite journal | first = Vernam | last = Hull | authorlink = Vernam Hull | title = Geneamuin Chormaic | journal = [[Ériu (iriseán)|Ériu]] | publisher =  | year = 1952 | volume = 16 | pages = 79-85}}

* Cuid 13, [[Osborn Bergin|Bergin, Osborn]] agus {{cite book | first = Richard Irvine | last = Best | authorlink = Richard Irvine Best | title = Senchas na relec, Lebor na hUidre: Book of the Dun Cow | location = Baile Átha Cliath | publisher = [[Acadamh Ríoga na hÉireann]] | year = 1929 | pages = 127}}

=== Aistriúcháin 
* Béarla: {{cite book | first = Standish H. | last = O’Grady | authorlink = Standish Hayes O’Grady | title = Silva Gadelica | location = Londain | publisher = Williams and Norgate | year = 1892 | volume = 2 | pages = 286-289}}

* NuaGhaeilge: [[Kim McCone|McCone, Kim]] agus {{cite book | first = Pádraig | last = Ó Fiannachta | authorlink = Pádraig Ó Fiannachta | title = Scéalaíocht ár Sinsear | location = Maigh Nuad | publisher = An Sagart | year = 1992 | pages = 45, 47-50}}
 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/Geneamuin-chormaic/Geneamuin-chormaic-index.html Geneamuin Chormaic] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/Geneamuin_Chormaic_ua_Chuind Geneamuin Chormaic ua Chuind] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Geneamuin-chormaic/Geneamuin-chormaic-index.html | teideal = Geneamuin Chormaic | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 29-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Geneamuin-chormaic/Geneamuin-chormaic-sources.html | teideal = Geneamuin Chormaic - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 29-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Genemain Chormaic | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 29-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]]

== Teimpléad ==
== Achoimre
== Foinsí
=== Lámhscríbhinní 
=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>0onx12paky7zd1mfgswv2cowyfjdkz7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Government of India Act 1935</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125087</id>
    <revision>
      <id>1310812</id>
      <parentid>1306825</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T18:34:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1310812</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1765" sha1="2hamunpwu9oonkhpu0vdllvlkb8wl5t" xml:space="preserve">{{Teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}
Acht a ritheadh ag Parlaimint na [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus na hÉireann|Ríochta Aontaithe]] i mí Lúnasa 1935 ab ea ''Government of India Act 1935'' (Acht Rialtais na hIndia 1935) maidir le riarachán an [[Réimeas Briotanach|Réimis Bhriotanaigh]].(''British Raj''). Is é buaicphointe Choimisiún Simon ó 1927–1928 agus na dtrí Chomhdháil chomhstádais a raibh sé mar aidhm acu athchóirithe bunreachtúla san Réimeas Briotanach a phlé le lucht tacaíochta neamhspleáchais na hIndia ó Chomhdháil Náisiúnta na hIndia agus le gluaiseacht na Pacastáine don Léig Mhoslamach idir 1930 agus 1932.

Bhí sé mar aidhm ag an Acht deireadh a chur leis an gcóras cineachta agus Cónaidhm a thabhairt isteach don India. Níor cuireadh é seo i bhfeidhm riamh, áfach, toisc nach ndeachaigh a dhóthain [[stát prionsúil]] isteach ann isteach ann.&lt;ref&gt;[https://www.gktoday.in/academy/article/government-of-india-act-1935/ Government of India Act 1935] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180516174113/https://www.gktoday.in/academy/article/government-of-india-act-1935/ |date=2018-05-16 }} sur ''gktoday.in'' {{En}}&lt;/ref&gt; Ina theannta sin, theip air faomhadh ionadaithe na hIndia agus na Moslamach a chomhlíonadh &lt;ref&gt;[http://historypak.com/government-india-act-of-1935/ Government India Act of 1935] sur ''istorypak.com'' {{En}} &lt;/ref&gt;.

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Féach freisin ==

* [[Réimeas Briotanach|Raj na Breataine]]

=== Naisc seachtracha ===

* [http://www.legislation.gov.uk/ukpga/1935/2/pdfs/ukpga_19350002_en.pdf Government of India Act 1935] sur ''legislation.gov.uk'' {En}}

{{Síol-in}}

[[Catagóir:Rialtas na hIndia]]
[[Catagóir:Stair na hIndia]]</text>
      <sha1>2hamunpwu9oonkhpu0vdllvlkb8wl5t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Anbhás Fhearghais mhic Róigh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125264</id>
    <revision>
      <id>1310852</id>
      <parentid>1308849</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T06:46:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Lámhscríbhinní */ISoS</comment>
      <origin>1310852</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2862" sha1="i1laf85u1oe33w78cir3kzke8jx0olf" xml:space="preserve">Scéal de chuid na [[an Rúraíocht|Rúraíochta]] is ea '''Anbhás Fhearghais mhic Róigh''': (Seán-Ghaeilge: '''''Aided Fergusa maic Róich''''').&lt;ref name=iso /&gt;  Insítear conas a maraíodh [[Fergus mac Róich|Fearghas]] i g[[Connachta]] ar ordú [[Ailill mac Máta|Ailealla]] agus in éad leis, ag snámh lena bhean, [[Méabh]].

== Achoimre ==
Bhí Fearghas agus a mhuintir ar loingeas i gConnachta.  Ag snámh i loch lá amháin, chuaigh Méabh ar a bhrollach san uisce leis, agus d'éirigh Ailill in éad leis.  Dúirt Ailill lena bráthair, Lughaidh Dailléigis, é a mharú le ga.  Theilg Lughaidh an ga trína dhroim.  Theith Ailill ina charabad, thóg Fearghas an ga as féin agus mharaigh sé cú Ailealla leis.  Ansin d'éag Fearghas.  Tá sé ina luí ann fós.

== Foinsí ==
=== Lámhscríbhinní ===
Tá dhá lámhscríbhinn atá ar mharthain mar a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

* National Library of Scotland, Adv. MS 72.1.40
* [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Buí Leacáin]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/TCD/TCD_MS_1318.html ISOS])

=== Eagrán agus aistriúcháin ===
Seo a leanas eagrán agus aistriúchán Béarla, agus aistriúchán NuaGhaeilge atá le fáil:&lt;ref name=iso /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

* Eagrán, Béarla: {{cite book | first = Kuno | last = Meyer | authorlink = Kuno Meyer | title = The death-tales of the Ulster heroes | url = https://archive.org/details/deathtalesofulste00meye | location = Dublin | publisher = Hodges, Figgis &amp; Co. | year = 1906 | pages = [https://archive.org/details/deathtalesofulste00meye/page/22 22]-42, 53}}
* NuaGhaeilge: {{cite book | first = Pádraig | last = Ó Cíobháin | authorlink = Pádraig Ó Cíobháin | title = Dréachta Chrích Fódla, Iml. 2 | location = Áth Cliath | publisher = Coiscéim | year = 2019 | pages = }}

== Naisc sheachtracha ==
* [https://iso.ucc.ie/Aided-fergusa/Aided-fergusa-index.html Aided Fergusa maic Róich] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Fergusa_meic_Roich Aided Fergusa meic Roich] ar CODECS

== Tagairtí ==
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-fergusa/Aided-fergusa-index.html | teideal = Aided Fergusa maic Róich | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-fergusa/Aided-fergusa-sources.html | teideal = Aided Fergusa maic Róich - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Aided Fergusa meic Roich | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

{{Aided}}

[[Catagóir:Aided|Fearghas mac Róigh]]
[[Catagóir:An Rúraíocht]]</text>
      <sha1>i1laf85u1oe33w78cir3kzke8jx0olf</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Anbhás Mhaolodhráin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125316</id>
    <revision>
      <id>1310854</id>
      <parentid>1307702</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T06:48:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Lámhscríbhinní */</comment>
      <origin>1310854</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3431" sha1="2wsub2mh0mdzpiwqcr4mrk4plurb3q2" xml:space="preserve">Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Anbhás Mhaolodhráin''' (Sean-Ghaeilge: '''''Aided Maelodráin''''').&lt;ref name=iso /&gt; Caomhnaítear an scéal sna lámhscríbhinní Rawlinson B 502 (12ú haois) agus B 512 (16ú haois).  Insítear conas ar éalaigh Maolodhrán, laoch [[Laigin|Laigheanach]], óna dúnmharfóirí [[Uí Mháil]], ansin conas ar maraíodh é faoi dheireadh, agus ansin mar a bhain sé díoltas amach.

== Achoimre ==
Réamhrá: Insítear faoin naimhdeas idir Maolodhrán agus clann Uí Mháil.

Seift: Bhí Maolodhrán pósta le hiníon Aitheachdha, rí Uí Mháil.  In ainneoin sin, d'áitigh an rí ar a iníon feall a dhéanamh air.  Chuirfeadh sise in iúl d'fheara Uí Mháil cá mbeadh Maolodhrán ina chodladh.  

Éalú: Ach chuir seisean brat a bhean um féin mar bhréagriocht agus mharaigh na fir an bhean a ndeirfiúr ina áit.  Rinneadh síocháin eatarthu i ndiaidh sin.

Bás: Uair eile, bhí Maolodhrán ag folcadh ina aonar i dtigh Aitheachdha.  Gan cosaint a ghiolla, xxx, mharaigh an rí é lena gha féin.

Díoltas: Bliain dár gcionn, d'éirigh Maolodhrán ó mhairbh agus mharaigh sé Aitheachdha leis an ngá chéanna lena maraíodh féin leis.

== Foinsí ==
=== Lámhscríbhinní ===
Tá dhá lámhscríbhinn atá ar mharthain mar a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

* [[Bodleian Library]], [[Rawlinson B 502]] (12ú haois)
* Bodleian Library, [[Rawlinson B 512]] (15/16ú haois)

=== Eagráin ===
* {{cite book | first = David | last = Greene | authorlink = David Greene | title = Fingal Rónáin and other stories | location = Áth Cliath | publisher = [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] | year = 1955 | pages = 51-54}}
* {{cite book | first = Kuno | last = Meyer | authorlink = Kuno Meyer | title = Hibernica minora, being a fragment of an Old-Irish treatise on the Psalter, Anecdota Oxoniensia, Mediaeval and Modern, Series 8 | location = Oxford | publisher = Clarendon Press | year = 1894 | pages = 76-81}}

=== Aistriúcháin ===
* {{cite book | first = Lee J.  | last = Rayner | authorlink = Lee J.   | title = Legends of the Kings of Ireland | location = Corcaigh | publisher = Mercier Press | year = 1988 | pages = 86-88}}
* {{cite book | first = Cormac | last = Ó Cadhlaigh | authorlink = Cormac Ó Cadhlaigh | title = Diarmaid mac Chearbhaill | location = Áth Cliath | publisher = [[Oifig an tSoláthair]] | year = 1950 | pages = 47-50}}

== Naisc sheachtracha ==
* [https://iso.ucc.ie/Aided-maelodrain/Aided-maelodrain-index.html Aided Maelodráin] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Máelodráin Aided Máelodráin] ar CODECS

== Tagairtí ==
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-maelodrain/Aided-maelodrain-index.html | teideal = Aided Maelodráin | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 12-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-maelodrain/Aided-maelodrain-sources.html | teideal = Aided Maelodráin - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 12-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Aided Maelodráin | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

{{Aided}}
[[Catagóir:Aided|Maolodrán]]
[[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]]</text>
      <sha1>2wsub2mh0mdzpiwqcr4mrk4plurb3q2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125538</id>
    <revision>
      <id>1310850</id>
      <parentid>1309192</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T06:45:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Lámhscríbhinní */ISoS</comment>
      <origin>1310850</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5067" sha1="cehce5uioiisw2f56psr5mkhqa8b8jd" xml:space="preserve">Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Anbhás Dhiarmada mhic Fhearghais Chiorrbheoil''' (Sean-Ghaeilge: '''''Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil''''').&lt;ref name=iso /&gt;

Is é príomhábhar an scéal seo ná an caidreamh idir rí (an stát) agus naoimh (an eaglais) ag an teorainn i nÉirinn na 6ú haoise idir an phágántacht agus an Chríostaíocht.

== Achoimre ==
Bhí [[Diarmaid mac Cearbhaill|Diarmaid]] ar díbirt ag [[Tuathal Maolgharbh]] ar [[Loch Rí|Loch Riabh]].  Tháinig [[Ciarán Chluain Mhic Nóis|Ciarán]] mac an tSaoir chun eaglais a bhunú.  Rinne Ciarán tuar go mbeadh Diarmaid ina rí.  Maraíodh Tuathal ag comhalta Dhiarmada, [[Maol Mór]] ua hEadhra, agus d'éirigh ina rí.  Thug Diarmaid mar bhuíochas machaire Chnoc Bracáin mar fhód altóra do Chiarán, cé go raibh Flann Fionn mac Díoma ina chónaí ann cheana.  Mharaigh Diarmaid é de goin, bá agus loscadh. Rinne Ciarán tuar go mbásódh Diarmaid mar an gcéanna.

Bhí Diarmaid tréimhse fhada ina dhiaidh sin ina rí ar Éirinn.  I dTeamhraigh tráth, bhí fleadh ag Diarmaid agus Mughain lámh leis, Mughain máthair [[Aodh mac Diarmada|Aodha mhic Dhiarmada]] agus ag iompar [[Aodh Sláine|Aodha Sláine]].  Tháinig ansin [[Suibhne mac Colmáin]] Mhóir lena lucht coimhdeachta.  Rinne [[Beag mac Dé]] tuar go mbásódh Aodh Sláine Suibhne, agus ansin rinne sé tuar beacht conas a mbásófaí Diarmaid ag [[Aodh Dubh mac Suibhne]], a mhac altrama.  Dá bharr, chuir Diarmaid Aodh Dubh ar díbirt go hAlbain.

Chuaigh Diarmaid tráth go teach [[Aodh Guaire|Aodha Ghuaire]], a mharaigh giolla an gha agus a éalaigh ansin go críoch {{h|Múscraí}}
ar choimirce an easpaig, Seanach, agus ansin go [[Naomh Ruadhán|Ruadhán]] i [[Lothra]], áit a rug Diarmaid ar Aodh le tréan urra.  Bhí achrann agus mallachtaí idir Diarmaid agus na naoimh le tamall fada, sula rinneadh síocháin eatarthu faoi dheireadh.

Comórtar Feis Teamhrach le Diarmaid ina dhiaidh sin, ach maraíodh fear ag Curnán mac Aodha mhic Eachach Thirmcharna (as na Connachta), a chuaigh faoi choimirce {{h|Colm Cille}}.  Maraíodh ag an rí é, áfach.  Thionóil Colm Cille [[Uí Néill an Tuaiscirt]] chun díoltas a bhaint amach, ach rinne Fraochán mac Thineasáin, draoi Dhiarmada, fál idir an dá shlua.  Briseadh ar Dhiarmaid sa deireadh, ámh.  

Ar ais i dTeamhraigh, d'iarr Dhiarmaid ar Bheag mac Dé arís conas a bhfaigheadh sé bás agus céard a tharlódh dá ríocht ina dhiaidh.  Tar éis seo, tháinig Colm Cille agus d'éag Beag mar a tuaradh.  Chuir Diarmaid ansin an cheist chéanna ar a dhraoithe féin, agus d'inis siad roinnt sonraí ag teacht le Beag mac Dé.

Tháinig Samhain ar ais arís, agus fuair Diarmaid bás dteach mar a tuaradh: faoi lámh Aodha Dhuibh, i dtigh Bhanbháin, brughaidh, fallaing ó aon síol lín uime, leann aon ghráinne ina chorn agus saill muice nár rugadh riamh ar a mhias aige, eirleach imeartha air ag a naimhde, maide mullaigh (ochtach) an tí tite ar a chionn.

== Foinsí ==
=== Lámhscríbhinní ===
* [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Leabhar Ua Maine]]
* [[Leabharlann Boole]], [[Leabhar Leasa Mhóir]]
* [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Buí Leacáin]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/TCD/TCD_MS_1318.html ISOS])

=== Eagrán agus aistriúcháin ===
* Eagrán, Béarla: {{cite book | first = Anéislis | last = Ó Grádaigh | authorlink = Standish Hayes O'Grady | title = Silva Gadelica, Iml. I | location = Londain | publisher = Williams and Norgate | year = 1892 | pages = 72-82}}, {{cite book | title = Iml. II | pages = 76-88}}
* NuaGhaeilge: [[Kim McCone]] &amp; {{cite book | first = Pádraig | last = Ó Fiannachta | authorlink = Pádraig Ó Fiannachta | title = Scéalaíocht ár Sinsear | location = Maigh Nuad | publisher = An Sagart | year = 1992 | pages = 95-104}}

== Naisc sheachtracha ==
* [https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-index.html Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Diarmata_meic_Cerbaill_I Aided Díarmata meic Cerbaill], Athleagan I, ar CODECS
* [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Diarmata_meic_Cerbaill_II Aided Díarmata meic Cerbaill], Athleagan II, ar CODECS

== Tagairtí ==
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-index.html | teideal = Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 13-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-sources.html | teideal = Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 13-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Aided Diarmata meic Cerrbaill | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 13-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

{{Aided}}
[[Catagóir:Aided|Diarmaid mac Cearbhaill]]
[[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]]</text>
      <sha1>cehce5uioiisw2f56psr5mkhqa8b8jd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1310851</id>
      <parentid>1310850</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T06:45:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Eagrán agus aistriúcháin */</comment>
      <origin>1310851</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5079" sha1="56gx92i0p4hrld8lkd85y6pa0nzbzx1" xml:space="preserve">Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Anbhás Dhiarmada mhic Fhearghais Chiorrbheoil''' (Sean-Ghaeilge: '''''Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil''''').&lt;ref name=iso /&gt;

Is é príomhábhar an scéal seo ná an caidreamh idir rí (an stát) agus naoimh (an eaglais) ag an teorainn i nÉirinn na 6ú haoise idir an phágántacht agus an Chríostaíocht.

== Achoimre ==
Bhí [[Diarmaid mac Cearbhaill|Diarmaid]] ar díbirt ag [[Tuathal Maolgharbh]] ar [[Loch Rí|Loch Riabh]].  Tháinig [[Ciarán Chluain Mhic Nóis|Ciarán]] mac an tSaoir chun eaglais a bhunú.  Rinne Ciarán tuar go mbeadh Diarmaid ina rí.  Maraíodh Tuathal ag comhalta Dhiarmada, [[Maol Mór]] ua hEadhra, agus d'éirigh ina rí.  Thug Diarmaid mar bhuíochas machaire Chnoc Bracáin mar fhód altóra do Chiarán, cé go raibh Flann Fionn mac Díoma ina chónaí ann cheana.  Mharaigh Diarmaid é de goin, bá agus loscadh. Rinne Ciarán tuar go mbásódh Diarmaid mar an gcéanna.

Bhí Diarmaid tréimhse fhada ina dhiaidh sin ina rí ar Éirinn.  I dTeamhraigh tráth, bhí fleadh ag Diarmaid agus Mughain lámh leis, Mughain máthair [[Aodh mac Diarmada|Aodha mhic Dhiarmada]] agus ag iompar [[Aodh Sláine|Aodha Sláine]].  Tháinig ansin [[Suibhne mac Colmáin]] Mhóir lena lucht coimhdeachta.  Rinne [[Beag mac Dé]] tuar go mbásódh Aodh Sláine Suibhne, agus ansin rinne sé tuar beacht conas a mbásófaí Diarmaid ag [[Aodh Dubh mac Suibhne]], a mhac altrama.  Dá bharr, chuir Diarmaid Aodh Dubh ar díbirt go hAlbain.

Chuaigh Diarmaid tráth go teach [[Aodh Guaire|Aodha Ghuaire]], a mharaigh giolla an gha agus a éalaigh ansin go críoch {{h|Múscraí}}
ar choimirce an easpaig, Seanach, agus ansin go [[Naomh Ruadhán|Ruadhán]] i [[Lothra]], áit a rug Diarmaid ar Aodh le tréan urra.  Bhí achrann agus mallachtaí idir Diarmaid agus na naoimh le tamall fada, sula rinneadh síocháin eatarthu faoi dheireadh.

Comórtar Feis Teamhrach le Diarmaid ina dhiaidh sin, ach maraíodh fear ag Curnán mac Aodha mhic Eachach Thirmcharna (as na Connachta), a chuaigh faoi choimirce {{h|Colm Cille}}.  Maraíodh ag an rí é, áfach.  Thionóil Colm Cille [[Uí Néill an Tuaiscirt]] chun díoltas a bhaint amach, ach rinne Fraochán mac Thineasáin, draoi Dhiarmada, fál idir an dá shlua.  Briseadh ar Dhiarmaid sa deireadh, ámh.  

Ar ais i dTeamhraigh, d'iarr Dhiarmaid ar Bheag mac Dé arís conas a bhfaigheadh sé bás agus céard a tharlódh dá ríocht ina dhiaidh.  Tar éis seo, tháinig Colm Cille agus d'éag Beag mar a tuaradh.  Chuir Diarmaid ansin an cheist chéanna ar a dhraoithe féin, agus d'inis siad roinnt sonraí ag teacht le Beag mac Dé.

Tháinig Samhain ar ais arís, agus fuair Diarmaid bás dteach mar a tuaradh: faoi lámh Aodha Dhuibh, i dtigh Bhanbháin, brughaidh, fallaing ó aon síol lín uime, leann aon ghráinne ina chorn agus saill muice nár rugadh riamh ar a mhias aige, eirleach imeartha air ag a naimhde, maide mullaigh (ochtach) an tí tite ar a chionn.

== Foinsí ==
=== Lámhscríbhinní ===
* [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Leabhar Ua Maine]]
* [[Leabharlann Boole]], [[Leabhar Leasa Mhóir]]
* [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Buí Leacáin]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/TCD/TCD_MS_1318.html ISOS])

=== Eagrán agus aistriúcháin ===
* Eagrán, Béarla: {{cite book | first = Anéislis | last = Ó Grádaigh | authorlink = Standish Hayes O'Grady | title = Silva Gadelica, Iml. I | location = Londain | publisher = Williams and Norgate | year = 1892 | pages = 72-82}}, {{cite book | title = Iml. II | pages = 76-88}}
* NuaGhaeilge: [[Kim McCone|McCone, Kim]] &amp; {{cite book | first = Pádraig | last = Ó Fiannachta | authorlink = Pádraig Ó Fiannachta | title = Scéalaíocht ár Sinsear | location = Maigh Nuad | publisher = An Sagart | year = 1992 | pages = 95-104}}

== Naisc sheachtracha ==
* [https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-index.html Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Diarmata_meic_Cerbaill_I Aided Díarmata meic Cerbaill], Athleagan I, ar CODECS
* [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Diarmata_meic_Cerbaill_II Aided Díarmata meic Cerbaill], Athleagan II, ar CODECS

== Tagairtí ==
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-index.html | teideal = Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 13-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-sources.html | teideal = Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 13-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Aided Diarmata meic Cerrbaill | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 13-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

{{Aided}}
[[Catagóir:Aided|Diarmaid mac Cearbhaill]]
[[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]]</text>
      <sha1>56gx92i0p4hrld8lkd85y6pa0nzbzx1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1310853</id>
      <parentid>1310851</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T06:47:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Lámhscríbhinní */</comment>
      <origin>1310853</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5181" sha1="6r8fty2oum3nubwbzot6zjdh7wkn4gm" xml:space="preserve">Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Anbhás Dhiarmada mhic Fhearghais Chiorrbheoil''' (Sean-Ghaeilge: '''''Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil''''').&lt;ref name=iso /&gt;

Is é príomhábhar an scéal seo ná an caidreamh idir rí (an stát) agus naoimh (an eaglais) ag an teorainn i nÉirinn na 6ú haoise idir an phágántacht agus an Chríostaíocht.

== Achoimre ==
Bhí [[Diarmaid mac Cearbhaill|Diarmaid]] ar díbirt ag [[Tuathal Maolgharbh]] ar [[Loch Rí|Loch Riabh]].  Tháinig [[Ciarán Chluain Mhic Nóis|Ciarán]] mac an tSaoir chun eaglais a bhunú.  Rinne Ciarán tuar go mbeadh Diarmaid ina rí.  Maraíodh Tuathal ag comhalta Dhiarmada, [[Maol Mór]] ua hEadhra, agus d'éirigh ina rí.  Thug Diarmaid mar bhuíochas machaire Chnoc Bracáin mar fhód altóra do Chiarán, cé go raibh Flann Fionn mac Díoma ina chónaí ann cheana.  Mharaigh Diarmaid é de goin, bá agus loscadh. Rinne Ciarán tuar go mbásódh Diarmaid mar an gcéanna.

Bhí Diarmaid tréimhse fhada ina dhiaidh sin ina rí ar Éirinn.  I dTeamhraigh tráth, bhí fleadh ag Diarmaid agus Mughain lámh leis, Mughain máthair [[Aodh mac Diarmada|Aodha mhic Dhiarmada]] agus ag iompar [[Aodh Sláine|Aodha Sláine]].  Tháinig ansin [[Suibhne mac Colmáin]] Mhóir lena lucht coimhdeachta.  Rinne [[Beag mac Dé]] tuar go mbásódh Aodh Sláine Suibhne, agus ansin rinne sé tuar beacht conas a mbásófaí Diarmaid ag [[Aodh Dubh mac Suibhne]], a mhac altrama.  Dá bharr, chuir Diarmaid Aodh Dubh ar díbirt go hAlbain.

Chuaigh Diarmaid tráth go teach [[Aodh Guaire|Aodha Ghuaire]], a mharaigh giolla an gha agus a éalaigh ansin go críoch {{h|Múscraí}}
ar choimirce an easpaig, Seanach, agus ansin go [[Naomh Ruadhán|Ruadhán]] i [[Lothra]], áit a rug Diarmaid ar Aodh le tréan urra.  Bhí achrann agus mallachtaí idir Diarmaid agus na naoimh le tamall fada, sula rinneadh síocháin eatarthu faoi dheireadh.

Comórtar Feis Teamhrach le Diarmaid ina dhiaidh sin, ach maraíodh fear ag Curnán mac Aodha mhic Eachach Thirmcharna (as na Connachta), a chuaigh faoi choimirce {{h|Colm Cille}}.  Maraíodh ag an rí é, áfach.  Thionóil Colm Cille [[Uí Néill an Tuaiscirt]] chun díoltas a bhaint amach, ach rinne Fraochán mac Thineasáin, draoi Dhiarmada, fál idir an dá shlua.  Briseadh ar Dhiarmaid sa deireadh, ámh.  

Ar ais i dTeamhraigh, d'iarr Dhiarmaid ar Bheag mac Dé arís conas a bhfaigheadh sé bás agus céard a tharlódh dá ríocht ina dhiaidh.  Tar éis seo, tháinig Colm Cille agus d'éag Beag mar a tuaradh.  Chuir Diarmaid ansin an cheist chéanna ar a dhraoithe féin, agus d'inis siad roinnt sonraí ag teacht le Beag mac Dé.

Tháinig Samhain ar ais arís, agus fuair Diarmaid bás dteach mar a tuaradh: faoi lámh Aodha Dhuibh, i dtigh Bhanbháin, brughaidh, fallaing ó aon síol lín uime, leann aon ghráinne ina chorn agus saill muice nár rugadh riamh ar a mhias aige, eirleach imeartha air ag a naimhde, maide mullaigh (ochtach) an tí tite ar a chionn.

== Foinsí ==
=== Lámhscríbhinní ===
Tá trí lámhscríbhinn atá ar mharthain mar a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

* [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Leabhar Ua Maine]]
* [[Leabharlann Boole]], [[Leabhar Leasa Mhóir]]
* [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Buí Leacáin]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/TCD/TCD_MS_1318.html ISOS])

=== Eagrán agus aistriúcháin ===
* Eagrán, Béarla: {{cite book | first = Anéislis | last = Ó Grádaigh | authorlink = Standish Hayes O'Grady | title = Silva Gadelica, Iml. I | location = Londain | publisher = Williams and Norgate | year = 1892 | pages = 72-82}}, {{cite book | title = Iml. II | pages = 76-88}}
* NuaGhaeilge: [[Kim McCone|McCone, Kim]] &amp; {{cite book | first = Pádraig | last = Ó Fiannachta | authorlink = Pádraig Ó Fiannachta | title = Scéalaíocht ár Sinsear | location = Maigh Nuad | publisher = An Sagart | year = 1992 | pages = 95-104}}

== Naisc sheachtracha ==
* [https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-index.html Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Diarmata_meic_Cerbaill_I Aided Díarmata meic Cerbaill], Athleagan I, ar CODECS
* [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Diarmata_meic_Cerbaill_II Aided Díarmata meic Cerbaill], Athleagan II, ar CODECS

== Tagairtí ==
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-index.html | teideal = Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 13-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-sources.html | teideal = Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 13-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Aided Diarmata meic Cerrbaill | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 13-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

{{Aided}}
[[Catagóir:Aided|Diarmaid mac Cearbhaill]]
[[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]]</text>
      <sha1>6r8fty2oum3nubwbzot6zjdh7wkn4gm</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1310859</id>
      <parentid>1310853</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T06:59:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Lámhscríbhinní */Isos</comment>
      <origin>1310859</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5312" sha1="cb835v5oz1ylpq12kh4g02gsc8w03kl" xml:space="preserve">Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Anbhás Dhiarmada mhic Fhearghais Chiorrbheoil''' (Sean-Ghaeilge: '''''Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil''''').&lt;ref name=iso /&gt;

Is é príomhábhar an scéal seo ná an caidreamh idir rí (an stát) agus naoimh (an eaglais) ag an teorainn i nÉirinn na 6ú haoise idir an phágántacht agus an Chríostaíocht.

== Achoimre ==
Bhí [[Diarmaid mac Cearbhaill|Diarmaid]] ar díbirt ag [[Tuathal Maolgharbh]] ar [[Loch Rí|Loch Riabh]].  Tháinig [[Ciarán Chluain Mhic Nóis|Ciarán]] mac an tSaoir chun eaglais a bhunú.  Rinne Ciarán tuar go mbeadh Diarmaid ina rí.  Maraíodh Tuathal ag comhalta Dhiarmada, [[Maol Mór]] ua hEadhra, agus d'éirigh ina rí.  Thug Diarmaid mar bhuíochas machaire Chnoc Bracáin mar fhód altóra do Chiarán, cé go raibh Flann Fionn mac Díoma ina chónaí ann cheana.  Mharaigh Diarmaid é de goin, bá agus loscadh. Rinne Ciarán tuar go mbásódh Diarmaid mar an gcéanna.

Bhí Diarmaid tréimhse fhada ina dhiaidh sin ina rí ar Éirinn.  I dTeamhraigh tráth, bhí fleadh ag Diarmaid agus Mughain lámh leis, Mughain máthair [[Aodh mac Diarmada|Aodha mhic Dhiarmada]] agus ag iompar [[Aodh Sláine|Aodha Sláine]].  Tháinig ansin [[Suibhne mac Colmáin]] Mhóir lena lucht coimhdeachta.  Rinne [[Beag mac Dé]] tuar go mbásódh Aodh Sláine Suibhne, agus ansin rinne sé tuar beacht conas a mbásófaí Diarmaid ag [[Aodh Dubh mac Suibhne]], a mhac altrama.  Dá bharr, chuir Diarmaid Aodh Dubh ar díbirt go hAlbain.

Chuaigh Diarmaid tráth go teach [[Aodh Guaire|Aodha Ghuaire]], a mharaigh giolla an gha agus a éalaigh ansin go críoch {{h|Múscraí}}
ar choimirce an easpaig, Seanach, agus ansin go [[Naomh Ruadhán|Ruadhán]] i [[Lothra]], áit a rug Diarmaid ar Aodh le tréan urra.  Bhí achrann agus mallachtaí idir Diarmaid agus na naoimh le tamall fada, sula rinneadh síocháin eatarthu faoi dheireadh.

Comórtar Feis Teamhrach le Diarmaid ina dhiaidh sin, ach maraíodh fear ag Curnán mac Aodha mhic Eachach Thirmcharna (as na Connachta), a chuaigh faoi choimirce {{h|Colm Cille}}.  Maraíodh ag an rí é, áfach.  Thionóil Colm Cille [[Uí Néill an Tuaiscirt]] chun díoltas a bhaint amach, ach rinne Fraochán mac Thineasáin, draoi Dhiarmada, fál idir an dá shlua.  Briseadh ar Dhiarmaid sa deireadh, ámh.  

Ar ais i dTeamhraigh, d'iarr Dhiarmaid ar Bheag mac Dé arís conas a bhfaigheadh sé bás agus céard a tharlódh dá ríocht ina dhiaidh.  Tar éis seo, tháinig Colm Cille agus d'éag Beag mar a tuaradh.  Chuir Diarmaid ansin an cheist chéanna ar a dhraoithe féin, agus d'inis siad roinnt sonraí ag teacht le Beag mac Dé.

Tháinig Samhain ar ais arís, agus fuair Diarmaid bás dteach mar a tuaradh: faoi lámh Aodha Dhuibh, i dtigh Bhanbháin, brughaidh, fallaing ó aon síol lín uime, leann aon ghráinne ina chorn agus saill muice nár rugadh riamh ar a mhias aige, eirleach imeartha air ag a naimhde, maide mullaigh (ochtach) an tí tite ar a chionn.

== Foinsí ==
=== Lámhscríbhinní ===
Tá trí lámhscríbhinn atá ar mharthain mar a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

* [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Leabhar Ua Maine]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_D_ii_1.html ISoS])
* [[Leabharlann Boole]], [[Leabhar Leasa Mhóir]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCC/TheBookOfLismore/english.html ISoS])
* [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Buí Leacáin]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/TCD/TCD_MS_1318.html ISoS])

=== Eagrán agus aistriúcháin ===
* Eagrán, Béarla: {{cite book | first = Anéislis | last = Ó Grádaigh | authorlink = Standish Hayes O'Grady | title = Silva Gadelica, Iml. I | location = Londain | publisher = Williams and Norgate | year = 1892 | pages = 72-82}}, {{cite book | title = Iml. II | pages = 76-88}}
* NuaGhaeilge: [[Kim McCone|McCone, Kim]] &amp; {{cite book | first = Pádraig | last = Ó Fiannachta | authorlink = Pádraig Ó Fiannachta | title = Scéalaíocht ár Sinsear | location = Maigh Nuad | publisher = An Sagart | year = 1992 | pages = 95-104}}

== Naisc sheachtracha ==
* [https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-index.html Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Diarmata_meic_Cerbaill_I Aided Díarmata meic Cerbaill], Athleagan I, ar CODECS
* [https://codecs.vanhamel.nl/Aided_Diarmata_meic_Cerbaill_II Aided Díarmata meic Cerbaill], Athleagan II, ar CODECS

== Tagairtí ==
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-index.html | teideal = Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 13-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Aided-diarmada/Aided-diarmada-sources.html | teideal = Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 13-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Aided Diarmata meic Cerrbaill | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 13-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

{{Aided}}
[[Catagóir:Aided|Diarmaid mac Cearbhaill]]
[[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]]</text>
      <sha1>cb835v5oz1ylpq12kh4g02gsc8w03kl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cath Almhaine</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125562</id>
    <revision>
      <id>1310855</id>
      <parentid>1309488</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T06:50:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Lámhscríbhinní */</comment>
      <origin>1310855</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5484" sha1="7g2rwomyi8ljh8bvc3o12twdsap11na" xml:space="preserve">Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]]  is ea '''Cath Almhaine''' nó ''Cath Alúine'' (MeánGhaeilge: '''Cath Almaine''').  Insítear conas ar cloíodh muintir [[Uí Néill]] ag [[Laigin|na Laighin]] sa chath is fíochmhaire ar tharla i nÉirinn go nuige sin.&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre ==
Tháinig [[Fearghal mac Maoil Dúin]] (rí  [[Leath Choinn]] / [[ríthe Ailigh|Ailigh]]) in éineacht le [[Donn Bó]] chun an [[bóramha]] a bhaint de Laighin, acu thug a fhir eolais ámh ar strae é, go Cluain Dobhail&lt;ref name=dilDobail /&gt; i [[Cnoc Alúine|nAlmhain]].  Thug siad drochíde don chill agus do chlamh (lobhar) ann, iad uile seachas Cú Bhreatan mac Aonghusa, rí Fear Rois. D'iarr Fearghal ansin ar Dhonn Bó ceol a sheinm dó ach dhiúltaigh sé. Sheinn ua Maighlinne ina ionad.

Tháinig Uí Néill agus na Laighin ansin in aghaidh a chéile agus tugadh eatarthu an cath is fíochmhaire a tharla in Éirinn riamh.  Mharaigh Fearghas ag Aodh, rí dheisceart Laighean.  Thit freisin Donn Bó agus gabhadh ua Maighlinne, ach ligeadh a bheo le Cú Bhreatan.

D'iarr [[Murchad mac Brain Mut|Murchadh mac Brain]], rí Laighean, ar duine dá shlua dul amach agus ceann a thabhairt chuige ó pháirc an áir.  Chuaigh Baothghalach agus fuair sé ceann Dhonn Bó, a cuireadh ar cuaille.  Rinne sé ceol chomh bhinn sin go raibh an slua uile ag caoineadh.  Fuair Baothghalach ansin corp Dhonn Bó agus chuir sé le chéile chun tuar {{h|Colm Cille}} a chomhlíonadh.

Tharla an Cath i ngan fhios do [[Cathal mac Finguine]] (rí [[Leath Mhogha]] / [[ríthe na Mumhan|na Mumhan]]).  Rinne na Laighin comhairle chun ceann Fhearghail a thabhairt dó, agus rinne Cathal é a adhlacadh.  Bhronn Cathal ansin ceannas Uí Néill ar Fhlaitheartach mac Aodha.

Sa deireadh, tharla caith eile idir Chathal agus na Laigin.  Fuair Cathal an lámh in uachtar ag Cath Éile.

== Foinsí ==
=== Lámhscríbhinní ===
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

* Bibliothèque Royale 5301–20. Leabaithe i n[[Annála Easpacha na hÉireann]].
* [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Buí Leacáin]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/TCD/TCD_MS_1318.html ISOS])
* [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Leabhar Fhear Maí]]. Easpach. ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_E_29.html ISOS])
* [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], LS D iv 2. Tús ar iarraidh. ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_D_iv_2.html ISOS])

=== Annála ===
Déantar trácht ar Chath Almhaine, pearsana agus imeachtaí, i n[[Annála na gCeithre Máistrí]], [[Annála Uladh]] agus [[Annála Inis Faithlinn]].&lt;ref name=isoBackground /&gt;

=== Eagráin agus aistriúchán ===
* {{cite book | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = The Battle of Allen | location =  | publisher = Revue Celtique, 24 | year = 1903 | pages = 44-67, 446}}
* {{cite book | url = https://iso.ucc.ie/Cath-almaine/Cath-almaine-index.html | first = Pádraig | last = Ó Riain | authorlink = Pádraig Ó Riain | title = Cath Almaine | location = Baile Átha Cliath | publisher = [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] | year = 1978 | pages = 1-31}}

* {{cite book | first = Seán | last = Ó Donnabháin | authorlink = Seán Ó Donnabháin| title = Annals of Ireland: Three Fragments | location = Baile Átha  Cliath | publisher = The Irish Archaeological and Celtic Society | year = 1860 | pages = 32-51}}

* {{cite book | url = http://www.ucc.ie/celt/published/G100017/text009.html | first = J. N. | last = Radner | authorlink = J. N. Radner | title = Fragmentary Annals of Ireland | location = Baile Átha Cliath | publisher = [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] | year = 1978 | pages = 66-80}}

* {{cite book | first = Tomás | last = Ó Floinn | authorlink = Tomás Ó Floinn | title = Scéalaíocht na Ríthe | location = Baile Átha Cliath | publisher = Sáirséal agus Dill | year = 1956 | pages = 211-220}}

* {{cite book | first = Eoghan | last = Ó Comhraí | authorlink = Eoghan Ó Comhraí | title = On the Manners and Customs of the Ancient Irish, Iml. 2, 3 | location = Londain | publisher = Williams and Norgate | year = 1873 | pages = 389-391}}

== Naisc sheachtracha ==
* [https://iso.ucc.ie/Cath-almaine/Cath-almaine-index.html Cath Almaine] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/Cath_Almaine Cath Almaine] ar CODECS

== Tagairtí ==
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Cath-almaine/Cath-almaine-index.html | teideal = Cath Almaine | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 22-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Cath-almaine/Cath-almaine-sources.html | teideal = Cath Almaine - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 22-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoBackground&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Cath-almaine/Cath-almaine-background.html | teideal = Cath Almaine - Background | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 22-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Cath Almaine | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 22-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=dilDobail&gt;{{lua idirlín | url = https://dil.ie/17201 | teideal = Dobail | foilsitheoir = dil.ie | dátarochtana = 23-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]]</text>
      <sha1>7g2rwomyi8ljh8bvc3o12twdsap11na</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cert Claidib Cormaic</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125799</id>
    <revision>
      <id>1310856</id>
      <parentid>1310141</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T06:51:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Lámhscríbhinní */</comment>
      <origin>1310856</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3802" sha1="01bvd6wapii5chygam2mo45a78rbw6z" xml:space="preserve">Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Ceart Claímh Chormaic''' (Sean-Ghaeilge: '''Ce(a)rt Claidib Cormaic''').  Insítear conas ar ghabh [[Cormac mac Airt]], [[ardrí na hÉireann|Ardrí]], seilbh ar a chlaíomh, an tríú seod is fearr le linn a réimis: cuach, craobh agus claíomh.

== Achoimre ==
Bhí claíomh den scoth ag Socht mac Fíthil, le dornchla d'ór, crios d'airgead agus faobhar olghéar.  Claíomh {{h|Cú Chulainn}} ba ea é, dar le Socht.  Bhí dúil le Duibhdreann mac Uirghreann, reachtaire, insan chlaíomh, ach dhiúltaigh Socht dó.  Ag fleadh tráth, caochadh Socht le hól.  Agus é ar meisce, thóg Duibhdreann an claíomh chuig ceard an rí, a scríobh ainm an reachtaire laistigh den dornchla.  D’éiligh an reachtaire an claíomh ansin ar scáth an dlí.  Le nochtadh a ainm sa dornchla, aistríodh sealbh agus cionta an chlaímh ó Shocht go Duibhdreann.  Ach d'inis Socht gur bhfuair sé an claíomh i muineál a sheanathar.  Toisc gur níos mó an cion ná luach an chlaímh, d'admhaigh Duibhdreann agus an ceard an scéal ansin.  Ach, cor sa phlota, insíonn Cormac gur maraíodh a sheanathair, [[Conn Céadchathach]], ag [[Tipraiti Tireach]], [[ríthe na nUladh|rí Uladh]], leis an gclaíomh céanna.  Mar sin, in éiric bhás Choinn, fuair Cormac ceart an chlaímh.

== Foinsí ==
=== Lámhscríbhinní ===
* [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Leabhar Bhaile an Mhóta]] ([https://www.isos.dias.ie/libraries/RIA/RIA_MS_23_P_12/english/index.html ISoS])
* [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Buí Leacáin]] ([https://www.isos.dias.ie/libraries/TCD/TCD_MS_1318/english/index.html ISoS])

=== Eagráin agus aistriúcháin ===
* Béarla: {{cite journal | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = The Irish Ordeals, Cormac’s Adventure in the Land of Promise, and the Decision as to Cormac’s Sword | journal = Irische Texte | location = Leipzig | publisher = Hirzel  | year = 1891 | volume = III.1 | pages = 199-202, 217-221}}
* Béarla: {{cite book | first = Eogha | last = Ó Comhraí | authorlink = Eoghan Ó Comhraí | title = On the Manners and Customs of the Ancient Irish | location = Londain | publisher = Williams and Norgate | year = 1873 | volume = 2 | pages = 322-324}} (W. K. O’Sullivan)
* NuaGhaeilge: {{cite book | first = Tomás | last = Ó Floinn | authorlink = Tomás Ó Floinn | title = Scéalaíocht na Ríthe | location = Baile Átha Cliath | publisher = Sáirséal agus Dill | year = 1956 | pages = 71-75}} ([[Proinsias Mac Cana]]; Indreabhán: Cló Iar-Chonnacht, 2010)

== Naisc sheachtracha ==
* [https://iso.ucc.ie/Ceart-claidib/Ceart-claidib-index.html Ceart Claidib Cormaic] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/Ceart_claidib_Cormaic Ceart claidib Cormaic] ar CODECS
* ''[https://celt.ucc.ie/published/G302000/ The Irish ordeals, Cormac's adventure in the Land of Promise, and the decision as to Cormac's sword]'' ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]]

== Tagairtí ==
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Ceart-claidib/Ceart-claidib-index.html | teideal = Ceart Claidib Cormaic | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 25-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Ceart-claidib/Ceart-claidib-sources.html | teideal = Ceart Claidib Cormaic - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 25-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Scél na Fír Flatha, Echtra Chormaic i Tír Tairngire 7 Cert Claidib Chormaic | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]]</text>
      <sha1>01bvd6wapii5chygam2mo45a78rbw6z</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1310857</id>
      <parentid>1310856</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T06:53:21Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Eagráin agus aistriúcháin */Eagrú</comment>
      <origin>1310857</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3837" sha1="a13x89s5zexcbv291zg6vdk2nm80sea" xml:space="preserve">Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Ceart Claímh Chormaic''' (Sean-Ghaeilge: '''Ce(a)rt Claidib Cormaic''').  Insítear conas ar ghabh [[Cormac mac Airt]], [[ardrí na hÉireann|Ardrí]], seilbh ar a chlaíomh, an tríú seod is fearr le linn a réimis: cuach, craobh agus claíomh.

== Achoimre ==
Bhí claíomh den scoth ag Socht mac Fíthil, le dornchla d'ór, crios d'airgead agus faobhar olghéar.  Claíomh {{h|Cú Chulainn}} ba ea é, dar le Socht.  Bhí dúil le Duibhdreann mac Uirghreann, reachtaire, insan chlaíomh, ach dhiúltaigh Socht dó.  Ag fleadh tráth, caochadh Socht le hól.  Agus é ar meisce, thóg Duibhdreann an claíomh chuig ceard an rí, a scríobh ainm an reachtaire laistigh den dornchla.  D’éiligh an reachtaire an claíomh ansin ar scáth an dlí.  Le nochtadh a ainm sa dornchla, aistríodh sealbh agus cionta an chlaímh ó Shocht go Duibhdreann.  Ach d'inis Socht gur bhfuair sé an claíomh i muineál a sheanathar.  Toisc gur níos mó an cion ná luach an chlaímh, d'admhaigh Duibhdreann agus an ceard an scéal ansin.  Ach, cor sa phlota, insíonn Cormac gur maraíodh a sheanathair, [[Conn Céadchathach]], ag [[Tipraiti Tireach]], [[ríthe na nUladh|rí Uladh]], leis an gclaíomh céanna.  Mar sin, in éiric bhás Choinn, fuair Cormac ceart an chlaímh.

== Foinsí ==
=== Lámhscríbhinní ===
* [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Leabhar Bhaile an Mhóta]] ([https://www.isos.dias.ie/libraries/RIA/RIA_MS_23_P_12/english/index.html ISoS])
* [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Buí Leacáin]] ([https://www.isos.dias.ie/libraries/TCD/TCD_MS_1318/english/index.html ISoS])

=== Eagráin agus aistriúcháin ===
* Béarla: {{cite journal | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = The Irish Ordeals, Cormac’s Adventure in the Land of Promise, and the Decision as to Cormac’s Sword | journal = Irische Texte | location = Leipzig | publisher = Hirzel  | year = 1891 | volume = III.1 | pages = 199-202, 217-221}}
* Béarla: {{cite book | first = Eoghan | last = Ó Comhraí | authorlink = Eoghan Ó Comhraí | title = On the Manners and Customs of the Ancient Irish | location = Londain | publisher = Williams and Norgate | year = 1873 | volume = 2 | pages = 322-324}} (W. K. O’Sullivan)
* NuaGhaeilge: [[Proinsias Mac Cana|Mac Cana, Proinsias]] &amp; {{cite book | first = Tomás | last = Ó Floinn | authorlink = Tomás Ó Floinn | title = Scéalaíocht na Ríthe | location = Baile Átha Cliath | publisher = Sáirséal agus Dill | year = 1956 | pages = 71-75}} (athchló. in Indreabhán: Cló Iar-Chonnacht, 2010)

== Naisc sheachtracha ==
* [https://iso.ucc.ie/Ceart-claidib/Ceart-claidib-index.html Ceart Claidib Cormaic] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/Ceart_claidib_Cormaic Ceart claidib Cormaic] ar CODECS
* ''[https://celt.ucc.ie/published/G302000/ The Irish ordeals, Cormac's adventure in the Land of Promise, and the decision as to Cormac's sword]'' ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]]

== Tagairtí ==
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Ceart-claidib/Ceart-claidib-index.html | teideal = Ceart Claidib Cormaic | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 25-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Ceart-claidib/Ceart-claidib-sources.html | teideal = Ceart Claidib Cormaic - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 25-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Scél na Fír Flatha, Echtra Chormaic i Tír Tairngire 7 Cert Claidib Chormaic | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]]</text>
      <sha1>a13x89s5zexcbv291zg6vdk2nm80sea</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Magneto (iml. 1)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125867</id>
    <revision>
      <id>1310778</id>
      <timestamp>2026-04-28T15:05:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-25320-02</username>
        <id>73770</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le '{{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}}  Sraith leabhar grinn is ea '''''Magneto'' (iml. 1)''', foilsithe ag [[Marvel Comics]], bunaithe ar an carachtar Joseph (an clón de [[Magneto (carachtar)|Magneto]]), ag leanúint é ag iarraidh fírinne a bhunúis a fhoghlaim, i dtaobh an bhfuil sé i ndáiríre athbheirthe Magneto nó nach bhfuil, scríofa ag [[Jorge Gonzalez]] agus [[Peter Milligan]], agus tarraingthe ag [[Kelley Jones]]. Foilsíodh an tsraith...'</comment>
      <origin>1310778</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2881" sha1="2khnnw42spelbtajkkb851neeihcgb0" xml:space="preserve">{{Teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Leabhar}}

Sraith leabhar grinn is ea '''''Magneto'' (iml. 1)''', foilsithe ag [[Marvel Comics]], bunaithe ar an carachtar Joseph (an clón de [[Magneto (carachtar)|Magneto]]), ag leanúint é ag iarraidh fírinne a bhunúis a fhoghlaim, i dtaobh an bhfuil sé i ndáiríre athbheirthe Magneto nó nach bhfuil, scríofa ag [[Jorge Gonzalez]] agus [[Peter Milligan]], agus tarraingthe ag [[Kelley Jones]]. Foilsíodh an tsraith ó 1 Meitheamh, [[1993]] go dtí 26 Nollaig, [[1996]] thar cúig eagrán, agus fuair sí fáiltiú dearfach ó léirmheastóirí.&lt;ref&gt;{{cite magazine|title=X-amining ''Magneto'' #1–4|url=https://www.therealgentlemenofleisure.com/2022/09/x-amining-magneto-1-4.html|last=Gorton|first=Austin|date=28 Meán Fómhair 2022|access-date=28 Meán Fómhair 2022|website=The Real Gentlemen of Leisure}}&lt;/ref&gt; Lean [[Magneto: First X-Man in Brooklyn|Imleabhar 2 (''Magneto: First X-Man in Brooklyn'')]] é.

==Eisiúintí==
{| Class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;&quot;
|-
! Eisiúint !! Teideal !! Dáta Foilsithe !! Tagairtí
|-
| #0 || &quot;A Fire in the Night!&quot; || 1 Meitheamh, [[1993]] {{small|(dáta clúdaigh 1 Meán Fómhair 1993)}} || &lt;ref&gt;{{cite magazine|title=''Magneto'' (iml. 1) #0|url=https://marvel.fandom.com/wiki/Magneto_Vol_1_0|date=1 Meitheamh 1993|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| #1 || &quot;Return of the Messiah&quot;&lt;br&gt;(&quot;The Master of Magnetism--Reborn!&quot;) || 25 Meán Fómhair, [[1996]] {{small|(dáta clúdaigh 1 Samhain, 1996)}} || &lt;ref&gt;{{cite magazine|title=''Magneto'' (iml. 1) #1|url=https://www.marvel.com/comics/issue/83182/magneto_1996_1|date=25 Meán Fómhair 1996|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| #2 || &quot;Atonement&quot; (&quot;The Masquerade&quot;) || 30 Deireadh Fómhair, 1996 {{small|(dáta clúdaigh 1 Nollaig, 1996)}} || &lt;ref&gt;{{cite magazine|title=''Magneto'' (iml. 1) #2|url=https://www.marvel.com/comics/issue/83183/magneto_1996_2|date=30 Deireadh Fómhair 1996|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| #3 || &quot;Kill Zone&quot; (&quot;Battle for the Throne&quot;) || 4 Nollaig, 1996 {{small|(dáta clúdaigh 1 Eanáir, [[1997]])}} || &lt;ref&gt;{{cite magazine|title=''Magneto'' (iml. 1) #3|url=https://www.marvel.com/comics/issue/83184/magneto_1996_3|date=4 Nollaig 1996|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}&lt;/ref&gt;
|-
| #4 || &quot;Spectres&quot; (&quot;A New Beginning&quot;) || 26 Nollaig, 1996 {{small|(dáta clúdaigh 1 Feabhra, 1997)}} || &lt;ref&gt;{{cite magazine|title=''Magneto'' (iml. 1) #4|url=https://www.marvel.com/comics/issue/83185/magneto_1996_4|date=26 Nollaig 1996|website=[[Marvel.com]]|publisher=[[Marvel Comics]]}}&lt;/ref&gt;
|}

== Naisc sheachtracha ==
* [https://www.marvel.com/comics/series/29439/magneto_1996_present ''Magneto'' (iml. 1)] ag ''[[Marvel.com]]''

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Magneto}}
{{X-Men}}

[[Catagóir:Magneto]]</text>
      <sha1>2khnnw42spelbtajkkb851neeihcgb0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Renew Your Vows (iml. 1)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125868</id>
    <redirect title="Renew Your Vows: Secret Wars" />
    <revision>
      <id>1310780</id>
      <timestamp>2026-04-28T15:07:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-25320-02</username>
        <id>73770</id>
      </contributor>
      <comment>Ag athdhíriú go [[Renew Your Vows: Secret Wars]]</comment>
      <origin>1310780</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="45" sha1="h10zzm2f69pvlbar9uzexnqd9jrdxm0" xml:space="preserve">#ATHSHEOLADH [[Renew Your Vows: Secret Wars]]</text>
      <sha1>h10zzm2f69pvlbar9uzexnqd9jrdxm0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>The Amazing Spider-Man: Renew Your Vows (iml. 2)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125869</id>
    <redirect title="The Amazing Spider-Man: Renew Your Vows" />
    <revision>
      <id>1310781</id>
      <timestamp>2026-04-28T15:07:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-25320-02</username>
        <id>73770</id>
      </contributor>
      <comment>Ag athdhíriú go [[The Amazing Spider-Man: Renew Your Vows]]</comment>
      <origin>1310781</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56" sha1="d14rgf0f8e2j7i0rirqfyia6hcehook" xml:space="preserve">#ATHSHEOLADH [[The Amazing Spider-Man: Renew Your Vows]]</text>
      <sha1>d14rgf0f8e2j7i0rirqfyia6hcehook</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Renew Your Vows (iml. 2)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125870</id>
    <redirect title="The Amazing Spider-Man: Renew Your Vows" />
    <revision>
      <id>1310782</id>
      <timestamp>2026-04-28T15:07:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-25320-02</username>
        <id>73770</id>
      </contributor>
      <comment>Ag athdhíriú go [[The Amazing Spider-Man: Renew Your Vows]]</comment>
      <origin>1310782</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56" sha1="d14rgf0f8e2j7i0rirqfyia6hcehook" xml:space="preserve">#ATHSHEOLADH [[The Amazing Spider-Man: Renew Your Vows]]</text>
      <sha1>d14rgf0f8e2j7i0rirqfyia6hcehook</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Renew Your Vows</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125871</id>
    <redirect title="The Amazing Spider-Man: Renew Your Vows" />
    <revision>
      <id>1310783</id>
      <timestamp>2026-04-28T15:07:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-25320-02</username>
        <id>73770</id>
      </contributor>
      <comment>Ag athdhíriú go [[The Amazing Spider-Man: Renew Your Vows]]</comment>
      <origin>1310783</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="56" sha1="d14rgf0f8e2j7i0rirqfyia6hcehook" xml:space="preserve">#ATHSHEOLADH [[The Amazing Spider-Man: Renew Your Vows]]</text>
      <sha1>d14rgf0f8e2j7i0rirqfyia6hcehook</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Echtra Mac nEchach Muigmedóin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125872</id>
    <revision>
      <id>1310802</id>
      <timestamp>2026-04-28T17:25:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>Cruthaithe</comment>
      <origin>1310802</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4687" sha1="cugqcr3rn1xcdljrokghc13ltrjrxte" xml:space="preserve">Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Eachtra Mac Eochaidh Mhuighmheadhón''' (Sclábhaí-Tiarna) (Sean-Ghaeilge: Echtra Mac nEchach Muigmedóin''').

Is é príomhaidhm an scéil ná údar a thabhairt le cumhacht agus ard-ríogacht [[Uí Néill]].

== Achoimre ==
Bhí cúigear mac ag [[Eochaid Mugmedon|Eochaidh]]: ceathrar ([[Brión mac Echach Muigmedóin|Brian]], [[Ailill mac Echach Mugmedóin|Ailill]], [[Fiachra]] agus Fearghas) lena chéad bhean chéile [[Mongfind|Mongfionn]], deirfiúr rí na [[Mumhan]], [[Crimthann mac Fidaig]]; agus [[Níall Noígíallach|Niall]], lena dara céile [[Caireann|Caireann Chasdubh]], iníon ''Sachell Balb'', rí na [[Sacsanaigh|Sacsanach]].  

B’fhuath leis an mbanríon Niall, mar is thar a ceann a ghin rí ó Chaireann é.  Agus Caireann torrach le Niall, chuir Moingfhionn iachall uirthi obair throm a dhéanamh, ag súil go gcaille sí an leanbh.  Thóg Caireann an leanbh ar an saol agus sí ag tarraingt uisce, ach le heagla roimh Mhoingfhionn, d'fhág sí an leanbh lasmuigh ar an talamh, gan chosaint roimh na héin.  Tharrtháil [[Torna Éices|Torna]], file, an leanbh áfach.  Agus Niall fásta, d'fhill sé go [[Teamhair|Teamhraigh]] agus tharrtháil sé a mháthair óna sclábhaíocht.

Sula n-éireodh Niall ró-gheann leis na huaisle, d'éiligh Mongfionn go gceapfadh Eochaid a chomharba, ag súil go dtaga a sliocht féin chun cinn.  D'iarr Eochaidh ar an [[draoi]], Sithcheann an fhadhb a réiteach, agus shocraigh sé ar chomórtas do na deartháireacha.  Dhruid sé an doras orthu i dtigh a chuir sé trí thine, ag insint dóibh cibé rud gurbh fhéidir leo a shábháil, agus go dtabharfadh breithiúnas orthu bunaithe ar na rudaí siúd. Tháinig Niall amach ag iompar inneonach agus a cip, agus measadh gur níos fearr é ná Brión le hoird, Fiachra le boilg agus tobán leanna, Ailill le ciste gaiscí, agus Fearghas le beart adhmaid. Dhiúltaigh Mongfionn an cinneadh a ghlacadh.

Thóg Sithchenn na deartháireacha leis go dtí an gabha, a rinne gaiscí dóibh agus chuir sé amach iad ag seilg.  Agus tart orthu, chuaigh gach deartháir duine ar dhuine ag lorg uisce, agus d'aimsigh [[tobar]] faoi chosaint [[Cailleach colach|cailligh colaigh]], a d'éiligh póg ar son uisce.  Dhiúltaigh Fearghas agus Ailill, agus d'fhill síad agus a ndá láimh chomh fada le chéile.  Thug Fiachra póigín di, ach níor leor chun í a shásamh.  Níor phóg í mar ba chóir ach Niall, agus nochtadh í mar Spéirbhean an Fhlaithis.  Dúirt sí leis ansin go mbeadh Niall agus a shliochtaigh [[Uí Néill]] (seachas [[Nath Í mac Fiachrach|Dathi]] agus [[Ailill Molt]] mac Fiachrach, agus [[Brian Bóramha]]) ina nArdRíthe na hÉireann.

== Foinsí ==
=== Lámhscríbhinní ===
* [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Leabhar Bhaile an Mhóta]]
* ARÉ, [[Liber Flavus Fergusiorum]]
* [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Buí Leacáin]]

=== Eagráin agus aistriúcháin ===
* Béarla: {{cite journal | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = The Adventures of the Sons of Eochaid Muigmedón | location =  | publisher =  | journal = Revue Celtique | year = 1903 | pages = 190-203}}
* Dán ''A rí Temra'' {{cite book | first = Standish Hayes | last = O’Grady | authorlink = Standish Hayes O'Grady | title = Silva Gadelica | location = Londain | publisher = Williams and Norgate | year = 1892 | volume = 1 | pages = 329}}
* NuaGhaeilge: Kim McCone agus {{cite book | first = Pádraig | last = Ó Fiannachta | authorlink = Pádraig Ó Fiannachta | title = Scéalaíocht ár Sinsear | location = Maigh Nuad | publisher = An Sagart | year = 1992 | pages = 55-59}}

== Naisc sheachtracha ==
* [https://iso.ucc.ie/Echtra-mac/Echtra-mac-index.html Echtra mac nEchach Muigmedóin] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/Echtra_mac_nEchach_Muigmedóin Echtra mac nEchach Muigmedóin] ar CODECS

== Tagairtí ==
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Echtra-mac/Echtra-mac-index.html | teideal = Echtra mac nEchach Muigmedóin | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 26-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Echtra-mac/Echtra-mac-sources.html | teideal = Echtra mac nEchach Muigmedóin - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 26-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Echtra Mac nEchdach Muigmedóin | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 26-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]]</text>
      <sha1>cugqcr3rn1xcdljrokghc13ltrjrxte</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1310842</id>
      <parentid>1310802</parentid>
      <timestamp>2026-04-29T06:13:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>Typo</comment>
      <origin>1310842</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4688" sha1="j1cbpvs5tqrl2ed28nnvsuw85bxaqfa" xml:space="preserve">Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Eachtra Mac Eochaidh Mhuighmheadhóin''' (Sclábhaí-Tiarna) (Sean-Ghaeilge: Echtra Mac nEchach Muigmedóin''').

Is é príomhaidhm an scéil ná údar a thabhairt le cumhacht agus ard-ríogacht [[Uí Néill]].

== Achoimre ==
Bhí cúigear mac ag [[Eochaid Mugmedon|Eochaidh]]: ceathrar ([[Brión mac Echach Muigmedóin|Brian]], [[Ailill mac Echach Mugmedóin|Ailill]], [[Fiachra]] agus Fearghas) lena chéad bhean chéile [[Mongfind|Mongfionn]], deirfiúr rí na [[Mumhan]], [[Crimthann mac Fidaig]]; agus [[Níall Noígíallach|Niall]], lena dara céile [[Caireann|Caireann Chasdubh]], iníon ''Sachell Balb'', rí na [[Sacsanaigh|Sacsanach]].  

B’fhuath leis an mbanríon Niall, mar is thar a ceann a ghin rí ó Chaireann é.  Agus Caireann torrach le Niall, chuir Moingfhionn iachall uirthi obair throm a dhéanamh, ag súil go gcaille sí an leanbh.  Thóg Caireann an leanbh ar an saol agus sí ag tarraingt uisce, ach le heagla roimh Mhoingfhionn, d'fhág sí an leanbh lasmuigh ar an talamh, gan chosaint roimh na héin.  Tharrtháil [[Torna Éices|Torna]], file, an leanbh áfach.  Agus Niall fásta, d'fhill sé go [[Teamhair|Teamhraigh]] agus tharrtháil sé a mháthair óna sclábhaíocht.

Sula n-éireodh Niall ró-gheann leis na huaisle, d'éiligh Mongfionn go gceapfadh Eochaid a chomharba, ag súil go dtaga a sliocht féin chun cinn.  D'iarr Eochaidh ar an [[draoi]], Sithcheann an fhadhb a réiteach, agus shocraigh sé ar chomórtas do na deartháireacha.  Dhruid sé an doras orthu i dtigh a chuir sé trí thine, ag insint dóibh cibé rud gurbh fhéidir leo a shábháil, agus go dtabharfadh breithiúnas orthu bunaithe ar na rudaí siúd. Tháinig Niall amach ag iompar inneonach agus a cip, agus measadh gur níos fearr é ná Brión le hoird, Fiachra le boilg agus tobán leanna, Ailill le ciste gaiscí, agus Fearghas le beart adhmaid. Dhiúltaigh Mongfionn an cinneadh a ghlacadh.

Thóg Sithchenn na deartháireacha leis go dtí an gabha, a rinne gaiscí dóibh agus chuir sé amach iad ag seilg.  Agus tart orthu, chuaigh gach deartháir duine ar dhuine ag lorg uisce, agus d'aimsigh [[tobar]] faoi chosaint [[Cailleach colach|cailligh colaigh]], a d'éiligh póg ar son uisce.  Dhiúltaigh Fearghas agus Ailill, agus d'fhill síad agus a ndá láimh chomh fada le chéile.  Thug Fiachra póigín di, ach níor leor chun í a shásamh.  Níor phóg í mar ba chóir ach Niall, agus nochtadh í mar Spéirbhean an Fhlaithis.  Dúirt sí leis ansin go mbeadh Niall agus a shliochtaigh [[Uí Néill]] (seachas [[Nath Í mac Fiachrach|Dathi]] agus [[Ailill Molt]] mac Fiachrach, agus [[Brian Bóramha]]) ina nArdRíthe na hÉireann.

== Foinsí ==
=== Lámhscríbhinní ===
* [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Leabhar Bhaile an Mhóta]]
* ARÉ, [[Liber Flavus Fergusiorum]]
* [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Buí Leacáin]]

=== Eagráin agus aistriúcháin ===
* Béarla: {{cite journal | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = The Adventures of the Sons of Eochaid Muigmedón | location =  | publisher =  | journal = Revue Celtique | year = 1903 | pages = 190-203}}
* Dán ''A rí Temra'' {{cite book | first = Standish Hayes | last = O’Grady | authorlink = Standish Hayes O'Grady | title = Silva Gadelica | location = Londain | publisher = Williams and Norgate | year = 1892 | volume = 1 | pages = 329}}
* NuaGhaeilge: Kim McCone agus {{cite book | first = Pádraig | last = Ó Fiannachta | authorlink = Pádraig Ó Fiannachta | title = Scéalaíocht ár Sinsear | location = Maigh Nuad | publisher = An Sagart | year = 1992 | pages = 55-59}}

== Naisc sheachtracha ==
* [https://iso.ucc.ie/Echtra-mac/Echtra-mac-index.html Echtra mac nEchach Muigmedóin] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/Echtra_mac_nEchach_Muigmedóin Echtra mac nEchach Muigmedóin] ar CODECS

== Tagairtí ==
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Echtra-mac/Echtra-mac-index.html | teideal = Echtra mac nEchach Muigmedóin | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 26-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Echtra-mac/Echtra-mac-sources.html | teideal = Echtra mac nEchach Muigmedóin - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 26-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = Echtra Mac nEchdach Muigmedóin | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 26-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]]</text>
      <sha1>j1cbpvs5tqrl2ed28nnvsuw85bxaqfa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tempest Ceol</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125873</id>
    <revision>
      <id>1310807</id>
      <timestamp>2026-04-28T17:46:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dearbhlapepper</username>
        <id>73833</id>
      </contributor>
      <comment>i changed all the type of music</comment>
      <origin>1310807</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="569" sha1="g66bsaamrqp9hwqa8xq77xpj2qm6ytv" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}

[[Banna ceoil|Comharghrúpa ceoil]] is ea TEMPEST CEOL bunaíodh í  2026 íomhtar [[filíocht]],  agus [[popcheol]] le chéile i bh[[fuaim]] an bhanna ar bhealach úr nach bhfuil a leithéid cloiste le Bhlas Ard mhacha theas ó Blaithin mhic cana mar shampla 'the shores of Loch Ross fiú i m[[Béarla]], agus measctha le sean-nois  

== Albaim agus amhráin ==

===Albaim TEMPEST tá 10 n-amhráin ann ===

===Amhráin ===

== Baill ==


==Eachtraí==

==Gradaim==


== Féach freisin ==


== Naisc sheachtracha ==


== Tagairtí ==</text>
      <sha1>g66bsaamrqp9hwqa8xq77xpj2qm6ytv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Portmanta</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125874</id>
    <revision>
      <id>1310819</id>
      <timestamp>2026-04-28T21:32:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le '[[Íomhá:Robinson Beautilities Venice Blvd LA.jpg|mion|220x220px|Robinson &quot;Beautilities&quot;  (''beau'' agus ''utilities'')]] Is éard atá i gceist le '''portmanta''' ('''porte-manteau''' sa bhFraincis) focal nua a cruthaíodh as dhá fhocal coitianta.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-eileamh-ar-shacket-leath-bealaigh-idir-leine-agus-seaicead/|teideal=An-éileamh ar ‘shacket’ – leath bealaigh idir léine agus seaicéad|údar=Sara Ní Chuirreáin|d...'</comment>
      <origin>1310819</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1163" sha1="aiejtzy2fqjee9j6fxpm1nc5bb17dy1" xml:space="preserve">[[Íomhá:Robinson Beautilities Venice Blvd LA.jpg|mion|220x220px|Robinson &quot;Beautilities&quot;  (''beau'' agus ''utilities'')]]
Is éard atá i gceist le '''portmanta''' ('''porte-manteau''' sa bhFraincis) focal nua a cruthaíodh as dhá fhocal coitianta.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-eileamh-ar-shacket-leath-bealaigh-idir-leine-agus-seaicead/|teideal=An-éileamh ar ‘shacket’ – leath bealaigh idir léine agus seaicéad|údar=Sara Ní Chuirreáin|dáta=15 Meán Fómhair 2019|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-28}}&lt;/ref&gt;

Mar shampla, cruthaigh an daonchara Stephen Spring Rice an portmanta ‘Carabella’ as 'cara' agus 'Arabella' sa 19ú haois.  Chomhroinn Stephen a chuid smaointe, mothúchán agus pleananna lena chol ceathrar, Arabella Prescott ina chomhfhreagras léi.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.nli.ie/ga/news-stories/scealta/paipeir-theaghlach-spring-rice|teideal=Páipéir Theaghlach Spring Rice|údar=nli|language=ga|work=www.nli.ie|dátarochtana=2026-04-28}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Moirféim]]
* [[:Catagóir:Portmantaí|Portmantaí]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Teangeolaíocht]]</text>
      <sha1>aiejtzy2fqjee9j6fxpm1nc5bb17dy1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1310820</id>
      <parentid>1310819</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T21:34:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1310820</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1224" sha1="fqx8ngclh5hwrn3gk4yco4jro08s43g" xml:space="preserve">[[Íomhá:Robinson Beautilities Venice Blvd LA.jpg|mion|220x220px|Robinson &quot;Beautilities&quot;  (''beau'' agus ''utilities'')]]
Is éard atá i gceist le '''portmanta''' ('''porte-manteau''' sa bhFraincis) focal nua a cruthaíodh as dhá fhocal coitianta.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-eileamh-ar-shacket-leath-bealaigh-idir-leine-agus-seaicead/|teideal=An-éileamh ar ‘shacket’ – leath bealaigh idir léine agus seaicéad|údar=Sara Ní Chuirreáin|dáta=15 Meán Fómhair 2019|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-28}}&lt;/ref&gt;

Mar shampla, cruthaigh an daonchara Stephen Spring Rice an portmanta ‘Carabella’ as 'cara' agus 'Arabella' sa 19ú haois.  Chomhroinn Stephen a chuid smaointe, mothúchán agus pleananna lena chol ceathrar, Arabella Prescott ina chomhfhreagras léi.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.nli.ie/ga/news-stories/scealta/paipeir-theaghlach-spring-rice|teideal=Páipéir Theaghlach Spring Rice|údar=nli|language=ga|work=www.nli.ie|dátarochtana=2026-04-28}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Moirféim]]
* [[:Catagóir:Portmantaí|Portmantaí]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Teangeolaíocht]]
[[Catagóir:Focail agus frásaí]]
[[Catagóir:Portmantaí]]</text>
      <sha1>fqx8ngclh5hwrn3gk4yco4jro08s43g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1310823</id>
      <parentid>1310820</parentid>
      <timestamp>2026-04-28T21:41:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1310823</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1228" sha1="jfywqq63t758v6ooztaj8eozenkf31m" xml:space="preserve">[[Íomhá:Robinson Beautilities Venice Blvd LA.jpg|mion|220x220px|Robinson &quot;Beautilities&quot;  (''beau'' agus ''utilities'')]]
Is éard atá i gceist le '''portmanta''' ('''porte-manteau''' sa bhFraincis) focal nua a cruthaíodh as dhá fhocal coitianta.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-eileamh-ar-shacket-leath-bealaigh-idir-leine-agus-seaicead/|teideal=An-éileamh ar ‘shacket’ – leath bealaigh idir léine agus seaicéad|údar=Sara Ní Chuirreáin|dáta=15 Meán Fómhair 2019|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-28}}&lt;/ref&gt;

Mar shampla, cruthaigh an daonchara [[Stephen Spring Rice]] an portmanta ‘Carabella’ as 'cara' agus 'Arabella' sa 19ú haois.  Chomhroinn Stephen a chuid smaointe, mothúchán agus pleananna lena chol ceathrar, Arabella Prescott ina chomhfhreagras léi.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.nli.ie/ga/news-stories/scealta/paipeir-theaghlach-spring-rice|teideal=Páipéir Theaghlach Spring Rice|údar=nli|language=ga|work=www.nli.ie|dátarochtana=2026-04-28}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Moirféim]]
* [[:Catagóir:Portmantaí|Portmantaí]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Teangeolaíocht]]
[[Catagóir:Focail agus frásaí]]
[[Catagóir:Portmantaí]]</text>
      <sha1>jfywqq63t758v6ooztaj8eozenkf31m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Magneto: First X-Man in Brooklyn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125875</id>
    <revision>
      <id>1310864</id>
      <timestamp>2026-04-29T08:03:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-25320-02</username>
        <id>73770</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le '{{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}}  Is sraith ghrinn Mheiriceánach í '''''Magneto: First X-Man in Brooklyn''''' (''Magneto: An Chéad X-Man i mBrooklynt''), ar a dtugtar freisin '''''Magneto'' (iml. 2)''', foilsithe ag [[Marvel Comics]], bunaithe ar na carachtar [[Magneto (carachtar)|Erik Magnus / Magneto]], agus fuair sí fáiltiú dearfach ó léirmheastóirí.&lt;ref name=&quot;:FA&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:QH&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:CV&quot; /&gt; Lean ''[[Magneto: Not a Hero]]...'</comment>
      <origin>1310864</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1983" sha1="45nkf8gm40nmzayzqod8a3k04g9iixv" xml:space="preserve">{{Teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Leabhar}}

Is sraith ghrinn Mheiriceánach í '''''Magneto: First X-Man in Brooklyn''''' (''Magneto: An Chéad X-Man i mBrooklynt''), ar a dtugtar freisin '''''Magneto'' (iml. 2)''', foilsithe ag [[Marvel Comics]], bunaithe ar na carachtar [[Magneto (carachtar)|Erik Magnus / Magneto]], agus fuair sí fáiltiú dearfach ó léirmheastóirí.&lt;ref name=&quot;:FA&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:QH&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:CV&quot; /&gt; Lean ''[[Magneto: Not a Hero]]'' agus [[Magneto (iml. 3)|''Magneto'' Imleabhar 3]] é.

==Stair fhoilsithe==
Cuireadh tús le ''Magneto'' (iml. 2) ar an 26 Eanáir, [[2011]].&lt;ref name=&quot;:FA&quot;&gt;{{cite magazine|url=https://comiczine-fa.com/reviews/magneto-1|title=Review: ''Magneto'' #1|last=Skidmore|first=Martin|date=4 Feabhra 2011|website=FA: The Comiczine|access-date=4 Feabhra 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:QH&quot;&gt;{{cite magazine|url=https://comiczine-fa.com/reviews/magneto-1|title=Quick-Hit Reviews: Week of Jan. 26, 2011|author=D.F. Stell|date=1 Feabhra 2011|website=Weekly Comic Book Review|access-date=1 Feabhra 2011}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:CV&quot;&gt;{{cite magazine|url=https://comicvine.gamespot.com/magneto-1-first-x-man-in-brooklyn/4000-259182/user-reviews/2200-15032|title=''Magneto'' #1 – First X-Man in Brooklyn! review|author=InferiorEgo|date=26 Eanáir 2011|website=[[ComicVine]]|access-date=26 Eanáir 2011}}&lt;/ref&gt;

==Eisiúint==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; width:100%;&quot;
|-
! width=&quot;20%&quot; | Teideal
! width=&quot;10%&quot; | Eisiúintí
! width=&quot;15%&quot; | Scríbhneoir(í)
! width=&quot;19%&quot; | Ealaíontóir(í)
! width=&quot;15%&quot; | TDáta tosaigh
! width=&quot;18%&quot; | Dáta críochnaithe
! width=&quot;10%&quot; | Nótaí
|-
| ''Magneto'' (iml. 2)
| #1
| [[Howard Chaykin]]
| Howard Chaykin agus [[Roger Cruz]]
| colspan=&quot;2&quot; | 26 Eanáir, [[2011]]
| Eagrán aonair aonuaire
|}

==Naisc sheachtracha==
* [https://www.marvel.com/comics/issue/37199/magneto_2010_1 ''Magneto'' (iml. 2)] ag ''[[Marvel.com]]''

==Tagairtí==
{{Reflist}}

{{Magneto}}

[[Catagóir:Magneto]]</text>
      <sha1>45nkf8gm40nmzayzqod8a3k04g9iixv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Magneto (iml. 2)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>125876</id>
    <redirect title="Magneto: First X-Man in Brooklyn" />
    <revision>
      <id>1310865</id>
      <timestamp>2026-04-29T08:04:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-25320-02</username>
        <id>73770</id>
      </contributor>
      <comment>Ag athdhíriú go [[Magneto: First X-Man in Brooklyn]]</comment>
      <origin>1310865</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49" sha1="mra74fjvy4956dh0rtwl9ins2swkxn4" xml:space="preserve">#ATHSHEOLADH [[Magneto: First X-Man in Brooklyn]]</text>
      <sha1>mra74fjvy4956dh0rtwl9ins2swkxn4</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>