Vicipéid gawiki https://ga.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%ADomhleathanach MediaWiki 1.46.0-wmf.26 first-letter Meán Speisialta Plé Úsáideoir Plé úsáideora Vicipéid Plé Vicipéide Íomhá Plé íomhá MediaWiki Plé MediaWiki Teimpléad Plé teimpléid Cabhair Plé cabhrach Catagóir Plé catagóire TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 3794 1311626 1264902 2026-05-03T19:58:34Z Conradder 34685 /* Tarluithe eile */ 1311626 wikitext text/x-wiki {{Bealtaine}} Is é an '''3 Bealtaine''' an 123ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 124ú lá i mbliain bhisigh. Tá 242 lá fágtha sa bhliain. == Féilte == * [[Lá Domhanda Shaoirse an Phreasa]] * [[An Pholainn]], [[an tSeapáin]], [[an Liotuáin]] - Lá an Bhunreacht * Lá Fhéile [[Pápa Alastar I]] == Daoine a rugadh ar an lá seo == * [[1469]] — [[Niccolò Machiavelli]], údar agus polaiteoir Iodálach (b.[[1527]]) * [[1892]] — [[George Paget Thomson]], fisiceoir Sasanach (b. [[1975]]) * [[1896]] — [[V. K. Krishna Menon|Vengalil Krishnan Krishna Menon]], polaiteoir Indiach (b. [[1974]]) * [[1898]] — [[Golda Meir]], Príomh-Aire Iosrael ó 1969 go 1974 (b. [[1978]]) * [[1903]] — [[Bing Crosby]], amhránaí agus aisteoir Meiriceánach (b.[[1977]]) * [[1906]] — [[Mary Astor]], ban-aisteoir agus údar Meiriceánach (b. [[1987]]) * [[1915]] — [[Uaitéar Ó Maicín|Walter Macken]], aisteoir agus scríbhneoir Éireannach (b. [[1967]]) * [[1916]] — [[Seán Browne]], polaiteoir Éireannach (b. [[1996]]) * [[1919]] — [[Pete Seeger]], ceoltóir agus gníomhaí Meiriceánach (b. [[2014]]) * [[1921]] — [[Sugar Ray Robinson]], Dornálaí Meiriceánach (b. [[1989]]) * [[1933]] — [[Amédée Domenech]], imreoir rugbaí Francach (b. [[2003]]) * [[1933]] — [[James Brown]], amhránaí Meiriceánach (b.[[2006]]) * [[1933]] — [[John O'Leary (Ciarraí)|John O'Leary]], polaiteoir Éireannach (b. [[2015]]) * [[1934]] — [[Henry Cooper]], Dornálaí Sasanach (b. [[2011]]) * [[1934]] — [[Larry Gogan]], craoltóir Éireannach (b. [[2020]]) * [[1936]] — [[José Torres]], dornálaí Pórtó Ríceach (b. [[2009]]) * [[1949]] — [[Ron Wyden]], seanadóir SAM * [[1950]] — [[Mary Hopkin]], amhránaí Breatnach * [[1961]] — [[David Vitter]], polaiteoir Meiriceánach * [[1963]] — [[Jay Kogen]], scríbhneoir * [[1966]] — [[Ducksy Walsh]], imreoir liathróid láimhe (b. [[2016]]) * [[1972]] — [[Stephen Barclay]], Polaiteoir de chuid an Pháirtí Choimeádaigh sa Ríocht Aontaithe * [[1973]] — [[Rea Garvey]], amhránaí Éireannach * [[1975]] — [[Christina Hendricks]], ban-aisteoir Meiriceánach * [[1977]] — [[Jeffrey Garcia]], aisteoir Meiriceánach * [[1978]] — [[Franziska Giffey]], polaiteoir Gearmánach * [[1978]] — [[Ruairí Ó Murchú]], polaiteoir Éireannach * [[1985]] — [[Agus (imreoir sacair)|Agus]], imreoir sacair Spáinneach * [[1986]] — [[Darran O'Sullivan]], imreoir peil Ghaelach * [[1986]] — [[Kell Brook]], dornálaí * [[1990]] — [[Alice Little]], oibrí gnéis Gael-Mheiriceánach == Daoine a fuair bás ar an lá seo == * [[1342]] — [[Pápa Beinidict XII]], Pápa ó 1334 go 1342 (r. [[1280]]) * [[1616]] — [[William Shakespeare]], file, drámadóir, agus aisteoir Sasanach (r. [[1564]]) * [[1758]] — [[Pápa Beinidict XIV]] (r. [[1675]]) * [[1916]] — [[Pádraig Mac Piarais]], scríbhneoir agus gníomhaí polaitiúil. Cuireadh chun báis é (b.[[1879]]) * [[1916]] — [[Tomás Mac Donnchadha]], file, drámadóir, agus réabhlóidí Éireannach (b.[[1878]]) * [[1916]] — [[Tomás Ó Cléirigh]], 59, réabhlóidí Éireannach. Cuireadh chun báis é (b.[[1857]]) * [[1935]] — [[Jessie Willcox Smith]], maisitheoir Meiriceánach (r. [[1863]]) * [[1952]] — [[Bridget Redmond]], polaiteoir Éireannach (r. [[1905]]) * [[1972]] — [[Bruce Cabot]], aisteoir (r. [[1904]]) * [[1987]] — [[Eugene Gilhawley]], polaiteoir Éireannach (r. [[1910]]) * [[2011]] — [[Jackie Cooper]], aisteoir agus stiúrthóir Meiriceánach (r. [[1922]]) * [[2018]] — [[Monica Barnes]], polaiteoir Éireannach (r. [[1936]]) == Tarluithe eile == * [[1492]] - D'aimsigh an taiscéalaí [[Criostóir Colambas]] [[Iamáice]]. * [[1802]] - Corpraíodh [[Washington, D.C.]] * [[1916]] - Phós [[Seosamh Pluincéad]] Grace Gifford i b[[Príosún Chill Mhaighneann]] * [[1921]] - [[Críochdheighilt na hÉireann|Roinneadh Éire]]: Chuir [[rialtas na Breataine]] an t[[An tAcht um Rialtas na hÉireann (1920)|Acht um Rialtas na hÉireann]] i bhfeidhm. Cruthaíodh [[Tuaisceart Éireann]] agus [[Deisceart Éireann (1921–1922)|Deisceart Éireann]]. * [[1952]] - Chraol an [[Kentucky Derby]] ar an [[teilifís]] don chéad am * [[1968]] - Rinne 18 dochtúir an chéad trasphlandú [[croí]] i [[Sasana]]. * [[1978]] - Seoladh an chéad [[ríomhphost]] [[turscar|turscair]]. Chuir ''Digital Equipment Corporation'' é chuig gach seoladh [[ARPANET]] ar an chósta thiar [[na Stát Aontaithe]] * [[1979]] - Ba í [[Margaret Thatcher]] an chéad bhean a thóg oifig mar [[Príomh-Aire|Phríomh-Aire]] na [[An Ríocht Aontaithe|Breataine]]. * [[1986]] - Maraíodh 21 duine nuair a phléasc buama ar eitleán de chuid [[Air Lanka]] i [[Srí Lanca]]. * [[1999]] - Bhuail ós cionn 55 tornádó [[Kansas]] agus [[Oklahoma]]. * [[2007]] - D'imigh [[Cás Madeleine McCann|Madeleine McCann]] i bPraia de Luz, [[An Phortaingéil]] * [[2021]] - Maraíodh 26 nuair a thit cuid de [[Meitreo Chathair Mheicsiceo|Mheitreo Chathair Mheicsiceo]] * [[2023]] - [[Ionsaí dróin ar an gCreimlín|D'ionsaigh dróin]] [[an Chreimil]] * [[2023]] - Maraíodh naonúr daltaí agus amháin garda slándála in [[Lámhach scoile Béalgrád|eachtra lámhaigh]], i scoil Vladislav Ribnikar in aice leis an m[[Béalgrád]] [[Catagóir:Dátaí|0503]] [[Catagóir:Míonna|Bealtaine, 03]] buua3jbwraxoiwj76xj44xfosa3bbcj 0 5544 1311628 1273239 2026-05-03T23:26:46Z TGcoa 21229 1311628 wikitext text/x-wiki {{Iúil}} Is é an '''9 Iúil''' an 190ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 191ú lá i mbliain bhisigh. Tá 175 lá fágtha sa bhliain. == Féilte == * [[An Airgintín]] - Lá na Saoirse ([[1816]]) == Daoine a rugadh ar an lá seo == * [[1764]] — [[Ann Radcliffe]], scríbhneoir Sasanach (b. [[1823]]) * [[1858]] — [[Franz Boas]], antraipeolaí Gearmánach-Meiriceánach (b. [[1942]]) * [[1887]] — [[Dòmhnall Ruadh Chorùna]], file Albanach (b. [[1967]]) * [[1916]] — [[Edward Heath]], Príomh-Aire na Ríochta Aontaithe (b. [[2005]]) * [[1918]] — [[U. G. Krishnamurti]], fealsamh Indiach (b. [[2007]]) * [[1932]] — [[Donald Rumsfeld]], polaiteoir Meiriceánach (b. [[2021]]) * [[1936]] — [[Bobby Molloy]], polaiteoir Éireannach (b. [[2016]]) * [[1938]] — [[Brian Dennehy]], aisteoir Meiriceánach (b. [[2020]]) * [[1947]] — [[Mitch Mitchell]], drumadóir (b. [[2008]]) * [[1947]] — [[O. J. Simpson]], iarpheileadóir Meiriceánach (b. [[2024]]) * [[1955]] — [[Lindsey Graham]], polaiteoir Meiriceánach * [[1955]] — [[Steve Coppell]], bainisteoir sacair * [[1956]] — [[Tom Hanks]], aisteoir Meiriceánach * [[1957]] — [[Paul Merton]], fuirseoir * [[1964]] — [[Aengus Mac Grianna]], iriseoir agus léitheoir nuachta Éireannach * [[1964]] — [[Courtney Love]], Cumadóir, ceoltóir agus ban-aisteoir Meiriceánach * [[1967]] — [[Michael Carruth]], dornálaí Éireannach * [[1972]] — [[Rachel Hartman]], Scríbhneoir Meiriceánach Ceanadach do dhaoine óga, go príomha * [[1975]] — [[Jack White]], ceoltóir Meiriceánach * [[1976]] — [[Andrew Muir]], polaiteoir i dTuaisceart Éireann * [[1980]] — [[Sebastian Sylvester]], dornálaí Gearmánach * [[1988]] — [[Seamus Conneely]], peileadóir Éireannach * [[1993]] — [[Eve Badana]], peileadóir * [[1996]] — [[Brian Ó hÓgáin (Tiobraid Árann)|Brian Ó hÓgáin]], iománaí Éireannach == Daoine a fuair bás ar an lá seo == * [[1035]] — [[Roibeard I, Diúc na Normainne]], Diúc na Normainne, athair Liam Concar (r. [[1000]]) * [[1746]] — [[Pilib V na Spáinne]], (r. [[1683]]) * [[1797]] — [[Edmund Burke]], 68, scríbhneoir, fealsamh, polaiteoir Éireannach (r. [[1723]]) * [[1850]] — [[Zachary Taylor]], 65, 12ú uachtarán na Stát Aontaithe (r. [[1784]]) * [[1856]] — [[Amedeo Avogadro]], eolaí Iodálach (r. [[1776]]) * [[1932]] — [[King Camp Gillette]], Ceapadóir (r.[[1855]]) * [[1962]] — [[Georges Bataille]], fealsamh Francach (r. [[1897]]) * [[2002]] — [[Rod Steiger]], aisteoir Meiriceánach (r. [[1925]]) * [[2007]] — [[Seán Keegan]], polaiteoir Éireannach (r. [[1930]]) * [[2007]] — [[Seán P. Mac Uilliam]], polaiteoir Éireannach (r. [[1923]]) * [[2008]] — [[Séamus Ó Braonáin]], 60, polaiteoir Éireannach (r. [[1948]]) * [[2012]] — [[Isuzu Yamada]], ban-aisteoir Seapánach (r. [[1917]]) * [[2019]] — [[Rip Torn]], aisteoir Meiriceánach (r. [[1931]]) * [[2019]] — [[Ross Perot]], fear gnó agus polaiteoir Meiriceánach (r. [[1930]]) * [[2024]] — [[James Inhofe]], polaiteoir Meiriceánach (r. [[1934]]) == Tarluithe eile == * [[1816]] - D'fhógair [[an Airgintín]] neamhspleáchas ón [[An Spáinn|Spáinn]] * [[1972]] - [[Sléacht Chluanaí-na Carraige Gile]], Béal Feirste * [[1982]] - Briseann fear isteach i b[[Pálás Buckingham]] agus caitheann sé 10 nóiméad ag caint leis an m[[Eilís II na Ríochta Aontaithe|Banríon]] ina seomra leapa * [[2011]] - Bhain [[An tSúdáin Theas]] neamhspleáchas amach ó [[An tSúdáin|Phoblacht na Súdáine]] <!-- idirvicí --> [[Catagóir:Dátaí|0709]] [[Catagóir:Míonna|Iúil, 9]] 7mdrg6ohr79uwunc8nbzaux4wmd66te 0 10574 1311627 1204335 2026-05-03T21:54:29Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1311627 wikitext text/x-wiki {{glanadh-mar|gramadach, srl}} {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is bruachbhaile i dtuaisceart [[Baile Átha Cliath|Bhaile Átha Cliath]] in Éirinn é '''Baile Munna'''.<ref name='Logainm'>{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/1165461|title=Baile Munna/Ballymun {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-07-10|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}</ref> Thosaigh an forbairt de Baile Munna i 1960 nuair a bhí géarchéim tithíochta i lár na cathrach. Tar éis é seo, bhí eolas maith ar Baile Munna mar gheall ar ná árasáin a bhí curtha suas. Tá Baile Munna suite in aice leis an aerfort chomh maith. Bhí plean athghiniúna déanta suas i 1997, de réir é sin scartáladh na hárasáin go léir agus cuireadh tithe agus taitneamhachtaí nua ina n-áit. Áfach, cailleadh an chuid is mó de na siopaí áitiúla mar gheall air an plean seo. Bhí costas thart ar 1 billiún don plean athghiiúna seo ó 2016. Tá Baile Munna suite in aice le Glas Naíon, Seantrabh agus Fionnghlas. ==Stair== In sna 1960 bhí go leor fadhbanna leis na tithe a bhí suas. Bhí a lán brú ar stoc tithíochta Baile Átha Cliath chun tithe a thógáil ar feadh an daonra a bhí ag ardú. I 1963, thit tithe I Sraid Bolton agus Sraid Fenian agus mharaigh ceithre daoine. Bhí ar corparáid Baile Átha Cliath bearta éigeandála a dhéanamh ar feadh an géarchéim. I 1966 thosaigh tógála ar na tithe éigeandála agus bhí siad críochnaithe I 1967<ref>https://omahonypike.ie/projects/ballymun-regeneration-masterplan/</ref>. Fuair Baile Munna drochainm cúpla bliain ina dhiaidh na tithe a bheith suas. Fuair an áit ainm uafásach le fadhbanna sóisialta cosúil le mí-úsáid drugaí agus dífhostaíocht, agus bhí na meáin ag tabhairt drochchlúdaigh don cheantar. ==Spórt== Tá cúpla foireann spóirt suite i Baile Munna. Tá dhá fhoireann sacair – St Pats Pheonix FC agus Ballymun United FC. Chomh maith leis sin tá dhá fhoireann GAA – Setanta Hurling Club agus Ballymun Kickhams GAA<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Ballymun_Kickhams_GAA</ref>. Imríonn club Setanta iománaíocht amháin agus imríonn Ballymun Kickhams peil amháin. Bunaíodh club Ballymun Kickhams I 1969 nuair a tháinig dhá clubanna le chéile, Ballymun Gaels agus C.J. Kickhams. Bhuaigh siad an chéad Craobh Peile Sinsear Bhaile Átha Cliath I 1982, an dara ceann i 1985, an tríú ceann i 2012 roimh an ceathrú ceann a bhuachan I 2020. I mí na Nollag 2012, bhuaigh siad an chead Cluiche Ceannais Peile Sinsir Laighean I gcoinne Portlaoise. Tar éis é sin fuair siad tríd go dtí an cluiche ceannais club All-Ireland nuair a chaill siad i gcoinne St. Bridids ó Ros Comáin. Ní raibh aon comórtas Peile Sinsir Laighean nó All-Ireland de réir an Corona Virus. Tá go leor imreoirí suntasach a d'imir le Baile Munna agus le foireann chontae Bhaile Átha Cliath cosúil le Dermot Deasy, Paddy Christie, John McCarthy, Gerry McCaul agus Barney Rock. Chomh maith le ná daoine sin tá go leor imreoirí suntasach a bhfuil fós ag imirt le Baile Átha Cliath a bhfuil ó Baile Munna cosúil le Evan Comerford, Philly McMahon, John Small, Paddy Small, James McCarthy agus Dean Rock. ==Taitneamhachtaí== Tá go leor ar fáil i mBaile Munna. Bhí an ionad siopadoireachta an príomhfhoinse le haghaidh siopadóireachta ar feadh an chéad 40 bliain I mBaile Munna. Áfach, mar gheall ar athginiúint thosaigh an ionad siopadóireachta ag fholmhú – thosaigh cúpla siopa ag dúnadh agus ní raibh aon siopaí eile cuireadh ina n-áit. Tá an ionad siopadóireachta fós ann innú ach ní ach cúpla siopa fós oscailte. Tá Lidl tar éis oscailt ar an príomhbhóthar den straidbhaile i 2020. In áit sean-timpealláin íosbhealaigh tá coimpléasc cathartha nua tógtha. Tá An Axis, an ionad sláinte áitiúil, stáisiún garda agus go leor rudaí eile. Tá oifigí comhairle cathrach suite ann ach níl gach uile rud a bhí ann ar dtús báire fós le fáil ann. Tá dhá óstán ann, Travelodge agus Metro. Chomh maith leis sin tá ionad sport faoi úinéireacht na cathrach agus ionad fóillíochta. Bhí linn snamha ann ach I 2016 leagadh é toisc go raibh sé as feidhm ar feadh cúpla bliain. Leagadh siopa Bank of Ireland I 2017 agus bhí AIB cuireadh in aice leis an ionad sláinte. Tá go leor páirceanna agus clós súgartha tar éis a bheith cuireadh suas. Tá an t-aon IKEA in Éirinn suite díreach taobh amuigh den sráidbhaile. Agus tá cúple scoileanna suite ann chomh maith. Tá Gaelscoil bunscoile ann<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie//archives/2016/1012/823436-irish-school-in-ballymun/|teideal=Irish School In Ballymun / Gaelscoil Baile na Munna|údar=Féach|dáta=1971|language=ga-IE|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2022-08-04}}</ref> agus tá Trinity Comprehensive an t-aon meánscoil (Ballymun Comprehensive roimhe)<ref>https://en.wikipedia.org/wiki/Ballymun</ref>. ==Leabhair== I mí Meán Fómhair 2006, foilsigh Gill & Macmillan an leabhair ‘The Mun’ ó Lynn Connolly. Is é leabhair faoi stair Baile Munna ó bunaíodh é go stí athghiniúint an bhaile. Bhain an leabhar le taobh eile de Baile Munna, a bhfuil cuimhní cinn grámhara ag Lynn Connolly air. Bhain an leabhar le taobh de Baile Munna nach raibh le feiceáil san meáin. Dúirt Lynn go raibh an leabhair slí chun an scéal a chur díreach do dhaoine Baile Munna. Leabhair eile a foilsigh Gill & Macmillan na ‘Dying to Survive’. Seo leabhair faoi scéal Rachael Keogh, cónaitheoir I mBaile Munna a bhí andúileach hearóin. Thosaigh Rachael ag úsáid drugaí nuair a bhí sí 12 agus ar feadh na 15 bliana tar éis bhí sí ag úsáid gach cineál drugaí. I 2006, tar éis iarrachtaí cabhair a fháil, chuaigh sí go dtí an meáin chun an scéal a roinnt. I 2019, rinne Rachael leagan nuashonraithe den leabhair 10 bliain tar éis an chéad ceann a fhoilsiú<ref>https://www.gillbooks.ie/biography/biography/dying-to-survive-10-year-anniversary-edition{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Iompar== Tá go leor bealaí Dublin Bus ann go dtí lár na cathrach mar shampla uimhir 4,<ref>{{Lua idirlín |url=https://www.dublinbus.ie/Your-Journey1/Timetables/All-Timetables/4/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2020-12-06 |archivedate=2021-01-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20210119000846/https://www.dublinbus.ie/Your-Journey1/Timetables/All-Timetables/4/ }}</ref> 13 <ref>https://www.dublinbus.ie/Your-Journey1/Timetables/All-Timetables/13/</ref> agus 155 <ref>{{Lua idirlín |url=https://www.dublinbus.ie/Your-Journey1/Timetables/All-Timetables/181/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2020-12-06 |archivedate=2020-10-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20201001042225/http://www.dublinbus.ie/Your-Journey1/Timetables/All-Timetables/181/ }}</ref>. Leis sin tá an 17a agus an 220 a théann go dtí Baile Bhlainséir. Bhí an Metro North chun dul tríd an straidbhaile le stad faoi thalamh le dul isteach. Áfach, bhí athbheochan cuireadh ar pleananna don MetroLink trí thionscadal rialtais na hÉireann<ref>https://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/dublin-metro-stops-revealed-maps-show-location-of-stations-1.3400567</ref> Tógann sé thart ar 10 nóiméad i gcarr go dtí an t-aerfort ó Baile Munna agus thart ar 25 nóiméad go dtí lár na cathrach ó Baile Munna. ==Grianghraif eile== <gallery> File:Welcome to Ballymun bilingual sign (2019).jpg|thumb|200px|Comhartha fáilte go dtí Baile Munna File:Ballymun sculpture.jpg|thumb|right|150px|Dealbh Cathode/Anode ar an bPríomhshráid File:Ballymun Civic Centre bilingual signs (2019).jpg|thumb|left|150px|Comharthaí ag an ionad conláiste cathartha File:IKEA - BALLYMUN, DUBLIN, IRELAND - panoramio (2).jpg|thumb|IKEA </gallery> {{Ceantracha i mBaile Átha Cliath}} ==Tagairtí== {{Reflist}} qivmzxcbwvu5ex0z8khxbp9xjd3ymzf 0 16111 1311640 1234803 2026-05-04T06:19:30Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1311640 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is bruachbhaile beag i dtuaisceart Contae Baile Átha Cliath í '''Cill Bharróg'''.<ref name='Logainm'>{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/1411661|title=Cill Bharróg/Kilbarrack {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-24|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}</ref> Is paróiste sibhialta í, a bhfuil mar bhaill de bharúntacht stairiúil na cúlóige. Sa lá atá inniu ann, tá Cill Bharróg faoi dhlínse [[Comhairle Cathrach Bhaile Átha Cliath|Chomhairle Cathrach Bhaile Átha Cliath.]] == Suíomh == Tá Cill Bharróg suite cúpla míle taobh thuaidh de Chathair Bhaile Átha Cliath. Tá píosa beag de Chill Bharróg suite ar an gcósta [[Cuan Bhaile Átha Cliath]]. Tá Cill Bharróg ag roinnt teorainn le [[An Chúlóg|Cúlóig]], [[Cois Bá]], [[Ráth Eanaigh]] agus [[Cluain Tarbh]]. Tá sé mar bhaill de dháilcheantar cuan Bhaile Átha Cliath thuaidh.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.whoismytd.com/search?utf8=%E2%9C%93&form-input=Kilbarrack,+County+Dublin,+Ireland|teideal=Search results for Kilbarrack, County Dublin, Ireland|language=en|work=Who is my TD?|dátarochtana=2019-12-02|archivedate=2021-05-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210509164705/https://www.whoismytd.com/search?utf8=%E2%9C%93&form-input=Kilbarrack,+County+Dublin,+Ireland}}</ref> == Iompar == Tá a lán áiseanna iompair ag Cill Bharróg, ar nós [[Bus Átha Cliath]] agus an [[DART|DART.]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.railscot.co.uk/Ireland/Irish_railways.pdf|teideal=Irish Railways|údar=Bob Ayres|dáta=2003|dátarochtana=02-12-2019}}</ref> Tá líon mór bealach bus ann. Tá an 17A ag dul go dtí Baile Bhlainséir ó CLG Naomh Barróg<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.transportforireland.ie/wp_super_faq/go-ahead-ireland-routes-17a-33a-33b-and-102-commenced-december-2nd/|teideal=Transport For Ireland - Go-Ahead Ireland Routes 17a, 33a, 33b and 102 (commenced December 2nd 2018)|language=en-US|work=Transport for Ireland|dátarochtana=2019-12-02|archivedate=2019-12-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191203192544/https://www.transportforireland.ie/wp_super_faq/go-ahead-ireland-routes-17a-33a-33b-and-102-commenced-december-2nd/}}</ref> tá an 31a, 31, 31b, 32 ag dul tríd Cill Bharróg go dtí lár na cathrach, ag tosú ag áiteanna difriúla timpeall an chontae, ar nós [[Mullach Íde|Mullach íde]] agus [[Port Mearnóg]]. Tá an 31d ann freisin, a thosaíonn i mBaile Dúil agus a théann tríd Cill Bharróg go dtí Campas Glas naíon Ollscoil cathair Baile Átha Cliath. I rith na hoíche bíonn an bus 31N ag rith, a mbíonn i bhfeidhm gach deireadh seachtaine ó 12 a chlog san oíche go dtí 6 a chlog sa maidin. [[Íomhá:Kilbarrack DART Station - geograph.ie - 458508.jpg|mion|Stáisiún DART Cill Bharróg]] Tá stáisiún DART ag Cill Bharróg. Tá cúpla bealach difriúil a théann tríd stáisiún Cill Bharróg. Tá an stáisiún suite idir [https://www.irishrail.ie/station/dublin-connolly stáisiún uí Conghaile] agus stáisiún Mullach Íde nó [[Binn Éadair]]. Is ea an bealach is mó a bhfuil ann ná an DART agus an iomalairt tuaisceart.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishrail.ie/|teideal=DART and Commuter Services|údar=Irish Rail|language=en|work=Irish Rail|dátarochtana=2019-12-02}}</ref> Sa bhliain 2017 fuarthas réidh le haon fhostaí ag stáisiún Cill Bharróg.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.thejournal.ie/irish-rail-presses-ahead-with-staffless-dart-stations-despite-local-opposition-4500484-Feb2019/|teideal=Irish Rail presses ahead with staffless Dart stations despite local opposition|údar=Cónal Thomas|language=en|work=TheJournal.ie|dátarochtana=2019-12-02}}</ref> == Stair == Tá stair fhada ag Cill Bharróg, le trácht air ag dul siar le céadta blianta ó shin. Tá trácht ag Cill bharróg sa bhliain 1185 <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/ga/17547|teideal=Cill Bharróg/Kilbarrack - trácht ceartlainne|údar=|dáta=|language=ga|work=Logainm.ie|dátarochtana=2019-12-02}}</ref> Tá lámhscríbhinní ann ón bhliain 1837 a raibh ag ainmniú Cill Bharróg mar bhiocáireacht sa Deoise Baile Átha Cliath, a raibh mar bhaill d'aontas le [[Binn Éadair]], sean bhaile i mBaile Átha Cliath a bhfuil tagairt ann ón bhliain 819.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.thejournal.ie/heritage-ireland-howth-dublin-2335796-Sep2015/|teideal=The king in 'high spirits' who arrived to Ireland stuffed with goose pie and Irish whiskey|údar=Neil Jackman|language=en|work=TheJournal.ie|dátarochtana=2019-12-02}}</ref> Sa lá atá inniu ann, tá cill bharróg gearrtha ina dhá chuid, leis an líne DART ag rith tríd an lár de Chill Bharróg. == Áiseanna == === Páirceanna === Bhí áit súgartha nua curtha i gCill Bharróg sa bhliain 2019 tar éis beagnach 20 bliain.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.dublinlive.ie/news/dublin-news/kilbarrack-children-playground-dublin-group-17011609|teideal=Dublin family area finally gets children's playground after 20 years of promises|údar=Darragh Berry|dáta=2019-10-01|work=dublinlive|dátarochtana=2019-12-02}}</ref> Tá sé lonnaithe taobh le páirc imeartha an club peile Cill bharróg, a bhfuil 2 nóiméad súil ón stáisiún DART. Tá páirc eile suite ar an taobh eile de Chill Bharróg, in aice le scoil Naomh Beinidict. Is páirc bheag a bhfuil ann, a bhfuil ansin i gcomhar le daoine chun siúl tríd. === Áiseanna cathartha === Tá ionad intreo ann i gCill Bharróg, a bhfuil taobh le hionad siopadóireacht "Greendale". Bíonn an t-ionad seo ag cabhair le gnóthaí fostaíochta agus coimirce sóisialaí.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.welfare.ie/en/Pages/office/Intreo-Centre-Kilbarrack.aspx|teideal=Intreo Centre Kilbarrack|work=www.welfare.ie|dátarochtana=2019-12-02}}</ref> Bhí oifig ann a raibh ag cabhair le gnóthaí tithíocht agus pobal ach bog na fostaí go léir san oifig sin go dtí oifig i Cúlóig.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.dublincity.ie/main-menu-your-council-your-area-north-central-area/offices-and-services-north-central-area#Kilbarrack|teideal=Offices and Services in the North Central Area {{!}} Dublin City Council|work=www.dublincity.ie|dátarochtana=2019-12-02}}</ref> === Clubanna óige === Tá dhá chlub óige ann i gCill Bharróg, an dá cheann ar dhá thaobh an stáisiún DART. Tá club óige amháin darbh ainm "youth matters" i gcomhar daoine óige ón aois 8 go dtí 18. Tá na paistí ann rangaithe mar "i mbaol" agus bíonn an club óige ag cabhair le timpeall 140 duine óige<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.dnetaskforce.ie/project.aspx?contentid=59|teideal=Youth Matters - Kilbarrack - Dublin North East Drugs Task Force|work=www.dnetaskforce.ie|dátarochtana=2019-12-02|archivedate=2019-11-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191118202447/http://www.dnetaskforce.ie/project.aspx?contentid=59}}</ref> Bíonn roinnt eachtraí ar siúl acu, ar nós ranganna cócaireachta agus ealaíona. Tá club eile darbh ainm an "kilbarrack youth project" nó "KYP" a bhfuil i gcomhair páistí ó 5 go dtí daoine fásta timpeall 24<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.dublincypscdirectory.ie/recreation-community/kilbarrack-youth-project|teideal=Kilbarrack Youth Project on Dublin CYPSC Directory|language=en|work=Dublin CYPSC Directory|dátarochtana=2019-12-02|archivedate=2019-12-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191203192551/http://www.dublincypscdirectory.ie/recreation-community/kilbarrack-youth-project}}</ref>. Bíonn ranganna chun scileanna a fheabhsú ar siúil acu agus ranganna eolais drugaí ar siúil acu freisin. === Oideachas === Tá cúpla scoil difriúla i gCill Bharróg. I gcásanna bunscoile, tá cúig cinn suite ann. Tá Scoil Eoin, scoil educate together an bá thuadh agus scoil abacas, a bhfuil i gcomhair paistí ina bhfuil riachtanais speisialta acu, Tá scoil naomh Beinidict ann taobh le hionad siopadóireachta Cill Bharróg. Tá an bhunscoil deireanach bunscoil lán Gaeilge darbh ainm Gaelscoil míde.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.schooldays.ie/primary-schools-in-ireland/primary-Dublin-5|teideal=Primary Dublin 5 Local schools - SchoolDays.ie|work=www.schooldays.ie|dátarochtana=2019-12-03}}{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Tá coláiste amháin i gCill Bharróg, Coláiste Dhulaigh, díreach in aice leis an stáisiún DART. Tá a lán cúrsa difriúla do mhic léinn ann, ar nós ríomhaireacht nó innealtóireacht. === Spóirt === Tá an cháil ar na clubanna spóirt a bhfuil ag Cill Bharróg. Tá trí chineál clubanna spóirt ann i gCill bharróg. Tá club dornálaíocht, club peil Ghaelach agus club sacair. Is ea ainm an club peil Ghaelach Naomh Barróg.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.naomhbarrog.com/|teideal=Naomh Barrog GAA - Official Website|work=www.naomhbarrog.com|dátarochtana=2019-12-03}}</ref> Is club peil Ghaelach é i gcomhair daoine de gach aois. Tá sé suite taobh le stáisiún DART Ghabhal Bhinn Éadair agus Dhomhnach Míde, stáisiún réasúnta mór. Tá club dornálaíocht ann freisin darbh ainm "bay city". Is club beag é ach le cúpla dornálaí óige a raibh an bua acu i gcúpla comórtas Eorpach. Tá club sacair ann darbh ainm "Kilbarrack United". Bhí sé bunaithe sa bhliain 1970 nuair a bhí foireann paistí agus foireann shinsearach ag imirt.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.kilbarrackunited.com/club-history/|teideal=Club History|dáta=2018-08-23|language=en-US|work=Kilbarrack United FC|dátarochtana=2019-12-03|archivedate=2019-12-03|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191203150925/http://www.kilbarrackunited.com/club-history/}}</ref> === Siopadóireacht === Tá píosa beag siopadóireacht ann i gCill Bharróg. Tá dhá ionad siopadóireachta ann, ar thaobhanna difriúla don líne DART. Tá ionad siopadóireachta amháin suite taobh leis an stáisiún DART. San ionad siopadóireachta sin tá "tesco" ann agus cúpla siopa beaga eile ar nós "ladbrokes" agus "More4less". Tá an t-ionad siopadóireachta eile taobh leis clubtheach an club peile. Tá "Centra" mór ann, le siopa Naomh Uinseann de Pól. === Reiligiún === Tá dhá shéipéal ann, agus tá an dá cheann i gcomhair Críostaí. Tá an paróiste le haghaidh [[:en:John_the_Evangelist|John the evangelist]] ar thaobh amháin don líne DART i gCill Bharróg, an taobh leis an chlubtheach foireann peile.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.kilbarrackfoxfieldparish.ie/|teideal=Home|work=www.kilbarrackfoxfieldparish.ie|dátarochtana=2019-12-03}}</ref> Tá an paróiste eile ar an taobh eile don líne DART agus Tá an paróiste sin ainmnithe in onóir do naomh Beinidict. Bíonn aifreann ar siúl gach lá sa tseachtain ag a deich a chlog ar maidin agus seacht a chlog san oíche. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Ceantracha i mBaile Átha Cliath}} 62ksqzc2u758dauscypfrtuierdhy5b 0 22017 1311593 1292077 2026-05-03T11:59:26Z Ériugena 188 /* Naisc Sheachtracha */ 1311593 wikitext text/x-wiki [[File:David - Portrait of Monsieur Lavoisier (cropped).jpg|thumb|David - Portráid de [[Antoine Lavoisier|Monsieur Lavoisier]], athair na ceimice nua-aimsearth.(giortaithe)]] Is í an '''cheimic''' an disciplín eolaíocha a bhaineann le [[Dúil cheimiceach|dúile]] agus [[Comhdhúil|comhdhúile]] comhdhéanta d’[[adamh]], [[Móilín|móilíní]] agus [[Ian|iain]]: a gcomhdhéanamh, a struchtúr, a n-airíonna, a n-iompar agus na hathruithe a dhéantar orthu le linn [[Imoibriú ceimiceach|imoibrithe]] le [[Substaint Cheimiceach|substaintí]] eile.<ref name="definition">{{cite web |url=http://chemweb.ucc.ie/what_is_chemistry.htm |teideal=What is Chemistry? |publisher=Chemweb.ucc.ie |access-date=12 June 2011 |dátarochtana=13 Márta 2021 |archivedate=3 Deireadh Fómhair 2018 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181003061822/http://chemweb.ucc.ie/what_is_chemistry.htm }}</ref><ref>{{cite web |teideal=Definition of CHEMISTRY |url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/chemistry |website=www.merriam-webster.com |access-date=24 August 2020 |language=en}}</ref><ref>{{cite web |teideal=Definition of chemistry {{!}} Dictionary.com |url=http://dictionary.reference.com/browse/Chemistry |website=www.dictionary.com |access-date=24 August 2020 |language=en}}</ref><ref>{{Cite web|teideal=Chemistry Is Everywhere|url=https://www.acs.org/content/acs/en/education/whatischemistry/everywhere.html|website=[[American Chemical Society]]}}</ref> Faoi raon feidhme a ábhair, tá áit idirmheánach ag an gceimic idir an [[Fisic|fhisic]] agus an [[Bitheolaíocht|bhitheolaíocht]].<ref>Carsten Reinhardt. ''Chemical Sciences in the 20th Century: Bridging Boundaries''. Wiley-VCH, 2001. {{ISBN|3-527-30271-9}}. pp.&nbsp;1–2.</ref> Uaireanta, tugtar [[an eolaíocht lárnach]] uirthi toisc go leagann sí síos an bhunchloch chun na ndisciplíní eolaíochta [[Taighde bunúsach|bunúsacha]] agus [[Eolaíocht fheidhmeach|feidhmiúla]] a thuiscint ar leibhéal bunúsach.<ref>Theodore L. Brown, H. Eugene Lemay, Bruce Edward Bursten, H. Lemay. ''Chemistry: The Central Science''. Prentice Hall; 8 edition (1999). {{ISBN|0-13-010310-1}}. pp.&nbsp;3–4.</ref> Mar shampla, míníonn an cheimic gnéithe de cheimic na bplandaí ([[luibheolaíocht]]), an chaoi a gcruthaítear carraigeacha igneacha ([[geolaíocht]]), an chaoi a ndéantar ózón atmaisféarach agus an chaoi a ndíghrádaíter truailleáin chomhshaoil ([[éiceolaíocht]]), airíonna na hithreach ar an ngealach (cosmaicheimic), conas a oibríonn cógais ([[cógaseolaíocht]]), agus conas fianaise [[Aigéad dí-ocsairibeanúicléasach]] (ADN) a bhailiú ag láthair choire (eolaíocht fhóiréinseach). Pléann an cheimic ábhair mar an chaoi a n-idirghníomhaíonn adamh agus móilíní trí [[nasc ceimiceach]] chun comhdhúile ceimiceacha nua a ghiniúint. Tá dhá chineál nasc ceimiceach ann: 1. naisc cheimiceacha phríomhúla .i. [[Nasc comhfhiúsach|naisc chomhfhiúsacha]], ina roinneann adamh leictreon amháin nó níos mó; [[Nasc ianach|naisc ianacha]], ina ndeonaíonn adamh leictreon amháin nó níos mó d’adamh eile chun [[ian]] (caitiain agus ainiain) a tháirgeadh; naisc mhiotalacha agus 2. naisc cheimiceacha tánaisteacha .i. [[Nasc hidrigine|naisc hidrigine]]; naisc [[Fórsa van der Waals|d'fhórsa Van der Waals]], idirghníomhaíocht ian-ian, idirghníomhaíocht ian-déphol srl. [[Íomhá:Distillation 2.jpg|right|280px]] ==Sanasaíocht== Tagann an focal ''[[Ceimic|ceimic]]'' ó mhionathrú ar an bhfocal [[Ailceimic|ailceimic]], a thagair do shraith cleachtais níos luaithe a chuimsigh gnéithe den cheimic, den [[Miotaseolaíocht|mhiotaleolaíocht]], den [[Fealsúnacht|fhealsúnacht]], den [[Astralaíocht|astralaíocht]], den [[Réalteolaíocht|réalteolaíocht]], den [[Misteachas|mhisteachas]] agus den [[Míochaine|míochaine]]. Is minic a fheictear go bhfuil an ailceimic nasctha leis an tóraíocht chun mhiotail luaidhe nó eile a iompú ina n-ór, cé go raibh suim ag ailceimiceoirí i go leor cheisteanna na ceimice nua-aimseartha.<ref>{{cite web |url=http://www.alchemylab.com/history_of_alchemy.htm |teideal=History of Alchemy |publisher=Alchemy Lab |access-date=12 June 2011 |dátarochtana=13 Márta 2021 |archivedate=8 Meitheamh 2011 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110608014253/http://www.alchemylab.com/history_of_alchemy.htm }}</ref> Faightear an focal nua-aimseartha ailceimic ón bhfocal Araibis الكیمیاء (''al-kīmīā'') B’fhéidir go bhfuil bunús na hÉigipte leis seo, ós rud é go dtagann al-kīmīā ón nGréigis χημία (''chimeía''), a dhíorthaítear ar a seal ón bhfocal Kemet, arb é ainm ársa na hÉigipte sa [[An Éigiptis|teanga Éigipteach]] é. De rogha air sin, féadfaidh ''al-kīmīā'' teacht ó χημεία, rud a chiallaíonn "teilgthe le chéile". ==Prionsabail nua-aimseartha== [[File:Lab bench.jpg|thumb|upright=1.15|An tSaotharlann, Institiúid na Bithcheimice, Ollscoil Köln sa Ghearmáin]] Is í samhail reatha an struchtúir adamhaigh ná samhail na [[Meicnic chandamach|meicnice candamaí]]. <ref>{{cite encyclopedia|title=chemical bonding|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/684121/chemical-bonding/43383/The-quantum-mechanical-model|encyclopedia=Britannica|publisher=Encyclopædia Britannica|access-date=1 November 2012}}</ref> Tosaíonn an cheimic thraidisiúnta le staidéar a dhéanamh ar [[Buncháithnín|bhuncháithníní]], [[Adamh|adaimh]], [[Móilín|móilíní]],<ref>[http://www.visionlearning.com/library/module_viewer.php?mid=49 Matter: Atoms from Democritus to Dalton] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070228203304/http://www.visionlearning.com/library/module_viewer.php?mid=49 |date=2007-02-28 }} by Anthony Carpi, Ph.D.</ref> [[Comhdhúil cheimiceach|comhdhúile]], [[Miotal|miotail]], [[Criostal|criostail]] agus comhbhailiúcháin de [[Dúil cheimiceach|dhúile]] eile. Is féidir staidéar a dhéanamh ar dhúile i [[Staideanna an Damhna|staideanna]] soladacha, leachtacha, gásacha agus plasmacha, ina n-aonar nó i dteannta a chéile. Is gnách go mbíonn na hidirghníomhaíochtaí, na [[Imoibriú ceimiceach|himoibrithe]] agus na claochluithe a ndéantar staidéar orthu sa cheimic mar thoradh ar idirghníomhaíochtaí idir adaimh, rud a fhágann go ndéantar atheagrú ar na naisc cheimiceacha a choinníonn na hadaimh le chéile. Déantar staidéar ar iompraíochtaí den sórt sin i [[saotharlann]] cheimice. Go steiréitipiciúil, úsáideann an tsaotharlann foirmeacha éagsúla d'[[earraí gloine saotharlainne]] faoi leith. Mar sin féin, níl earraí gloine lárnach sa cheimic, agus déantar cuid mhór den cheimic thurgnamhach (chomh maith le ceimic fheidhmeach/tionsclaíoch) gan earraí gloine. [[File:Chemicals in flasks.jpg|thumb|right|Tuaslagáin substaintí i mbuidéil imoibrí, lena n-áirítear [[hiodrocsaíd amóiniam]] agus [[aigéad nítreach]], soilsithe i ndathanna éagsúla]] Is éard is [[imoibriú ceimiceach]] ann ná athrú ina gclaochlaítear substaint ina substaint nua amháin nó níos mó.<ref>IUPAC [[Gold Book]] [http://goldbook.iupac.org/C01033.html Definition] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070304035235/http://goldbook.iupac.org/C01033.html|date=4 March 2007}}</ref> Is é bunús a leithéid de chlaochlú ceimiceach ná atheagrú na leictreon sna naisc cheimiceacha idir adaimh. Is féidir é a léiriú go siombalach trí [[Cothromóid cheimiceach|chothromóid cheimiceach]], a mbíonn adaimh mar ábhair i gceist leis de ghnáth. Is ionann líon na n-adamh ar chlé agus ar dheis sa chothromóid le haghaidh claochlaithe cheimicigh. (Nuair a bhíonn líon na n-adamh ar gach taobh éagothrom, tugtar imoibriú núicléach nó [[meath radaighníomhach]] ar an gclaochlú.) Tá an cineál imoibriúcháin cheimicigh a d’fhéadfadh substaint a dhéanamh agus na hathruithe fuinnimh a d’fhéadfadh a bheith ag gabháil leis srianta ag rialacha bunúsacha áirithe, ar a dtugtar [[dlí ceimiceach|dlíthe ceimiceacha. Bíonn cúinsí fuinnimh agus eantrópachta tábhachtach i gcónaí i mbeagnach gach staidéar ceimiceach. Déantar substaintí ceimiceacha a aicmiú i dtéarmaí a struchtúir, a gcéimeanna, chomh maith lena gcomhdhéanamh ceimiceacha. Is féidir anailís a dhéanamh orthu trí uirlisí anailíse ceimiceacha a úsáid, .i. speictreascópacht agus crómatagrafaíocht. Tugtar ceimiceoirí ar eolaithe atá i mbun taighde ceimiceach. Déanann mórchuid na gceimiceoirí speisialtóireacht i bhfo-dhisciplín amháin nó níos mó. Tá roinnt coincheap riachtanach chun staidéar a dhéanamh ar cheimic; seo cuid acu: ===Damhna=== {{Main|Damhna}} Sa cheimic, sainmhínítear damhna mar rud ar bith a bhfuil [[Fosmhais|fosmhais]] agus [[Toirt|toirt]] aige (tógann sé spás) agus atá comhdhéanta de [[Cáithnín fo-adamhach|cháithníní]]. Tá fosmhais ag na cáithníní a chuimsíonn damhna mais freisin- ní bhíonn fosmhais ag gach cáithnín, mar an [[Fótón|fótón]]. Is féidir le damhna a bheith ina íon shubstaint cheimiceach nó ina [[Meascán|mheascán]] de shubstaintí.<ref>{{cite book |last=Armstrong |first=James |teideal=General, Organic, and Biochemistry: An Applied Approach |publisher=[[Brooks/Cole]] |year=2012 |isbn=978-0-534-49349-3 |page=48}}</ref> ====Adamh==== {{Main|Adamh}} [[File:Atom Diagram.svg|thumb|upright=0.75|left|Léaráid d'adamh de réir theoiric Bhohr]] Ba é an Gréagach [[Democritos]] (t. 450 R. Ch.) a chéadchuir i bhfáth an teoraic go raibh na damhnaí uile déanta d'adaimh. De réir an fhealsaimh úd, ní féidir leanúint de roinnt damhna ar bith go síoraí, mar go dtiocfaí ar deireadh ar [[cáithnín|cháithníní]] nó mhionbhair den [[damhna]] nach bhféadfaí a roinnt níos mó. Ar cháithníní díobh sin, thug Democritos an t-ainm ([[Gréigis]]: άτομον, '''atmos''' (adamh), a chiallaíonn aonad do-roinnte. B'inmheasta dó go raibh na hadaimh an-mhion agus go raibh uimhir ollmhór díobh fiú sa ghiota ba lú de dhamhna a bhí sofheichte. Go deimhin, bhí os cionn dhá mhíle bliain le himeacht sula bhfuarthas fianaise thurgnamhach go raibh dúile déanta de na haonais bhunúsacha úd. I ngach adamh tá [[Núicléas adamhach|núicléas]] faoina [[Lucht leictreach|lucht deimhneach]] i lár baill agus, mórthimpeall air sin, leictreoin (nó leictreon) le lucht diúltach. ====Dúil cheimiceach==== {{Main|Dúil cheimiceach}} Is éard is dúile ann ná substaintí nach féidir a dhianscaoileadh go ceimiceach ina substaintí eile níos simplí. Tugtar substaintí [[íon|íona]] ar shubstaintí nach meascáin iad. Is '''dúile''' nó [[comhdhúile]] iad substaintí íona. Cuirtear na dúile seo taobh le taobh i dtábla a dtugtar an [[tábla peiriadach]] air. Tá siombail ag gach dúil, mar shampla, H = hidrigin. Ba é an t-eolaí [[Dmítrí Meindeiléiv]] a chuir an chéad bhun leis an tábla peiriadach seo sa bhliain 1869. Tá gach dúil atá ar eolas liostaithe i dtábla peiriadach na ndúl. ==== Comhdhúil ==== {{Main|Comhdhúil}} Is éard is ''comhdhúil'' ann ná aon substaint cheimiceach a chruthaítear de thoradh [[imoibriú ceimiceach]] ina n-aontaítear dhá dhúil éagsúla, nó níos mó, de réir comhshuíomh seasta idir na dúile. Nuair a dhéantar comhdhúil as a chuid dúl, bíonn airíonna difriúla de ghnáth ag an gcomhdhúil le hais airíonna na ndúl as a ndearnadh é. Mar shampla, is solad bán é clóiríd sóidiam (salann coitianta) atá réasúnta neamhimoibríoch go ceimiceach. Is iad na dúile as a bhfuil sé déanta ná sóidiam, miotal airgid atá an-imoibríoch, agus clóirín, gás glas atá an-imoibríoch. I gcomhdhúil cheimiceach, bíonn adaimh na ndúl éagsúil ceangailte lena chéile le naisc cheimiceacha—[[Nasc ianach|ianacha]] nó [[Nasc comhfhiúsach|chomhfhiúsacha]]. Cuirtear coibhneas na ndúl agus struchtúr inmheánach na comhdhúile in iúl le [[foirmle cheimiceach|foirmlí éagsúla ceimiceacha]]. Is comhdhúil an t-uisce ina mbíonn hidrigin agus ocsigin i gcóimheas 2:1. ''Tá an t-adamh ocsigin idir an dá adamh hidrigine, agus uillinn 104.45° eatarthu''.[[Íomhá:Water-2D-labelled.png|160px|Tá an cruth seo ar mhóilíní uisce]][[Íomhá:Water molecule 3D.svg|120px|Tá an cruth seo ar mhóilíní uisce.]] Mar shampla, tugann an fhoirmle seo a leanas d'uisce ''(H₂O)'' le fios dúinn go bhfuil uisce ina chomhdhúil agus go bhfuil dhá adamh [[Hidrigin|hidrigine]] nasctha d'aon adamh [[Ocsaigin|ocsaigine]] amháin. Níl comhdhúile liostaithe i dtábla peiriadach na ndúl. ====Móilín==== {{Main|Móilín}} [[Íomhá:Atisane3.png|thumb|right|500px|Móilíní]] Is éard is ''móilín'' ann ná an chuid is lú de dhúil nó de [[comhdúil|chomhdhúil]] is féidir a bheith ann go neamhspleách. Tugtar [[ceimic mhóilíneach]] nó [[fisic mhóilíneach]] ar na h[[eolaíocht]]aí a bhaineann leis an ábhar seo, ag brath ar chlaonadh an fhócais. ====Substaint agus meascán==== Is cineál damhna é substaint cheimiceach le comhdhéanamh cinnte agus tacar d'airíonna.<ref>{{Cite book| teideal = General Chemistry |author1=Hill, J.W. |author2=Petrucci, R.H. |author3=McCreary, T.W. |author4=Perry, S.S. | edition = 4th | publisher = Pearson Prentice Hall | location = Upper Saddle River, New Jersey | year = 2005 | page = 37}}</ref> Tugtar meascán de bhailiúchán substaintí. Samplaí de mheascáin is ea aer agus cóimhiotail.<ref>{{cite book|teideal=Magnesium and Magnesium Alloys|page=59|author1=M.M. Avedesian|author2=Hugh Baker|publisher=ASM International}}</ref> ====Mól agus méid na substainte==== {{Main|Mól}} Is éard is mól nógram-mhóilín ar mheáchan admhach den dúil sin ina ghraim. Cuir i gcás, is ias 1.008g. 14.008g. 16.000g. 35.46g 126.9 g agus 238 g na gram-adaimh se na dúile hidrigib, nítrigin, ocsaigin, clóirín iaidín agus úráiniam ar leith.<ref>Ceimic Bhunúsach 1. An Gram-adamh. Lth.85 </ref> ===Pas=== {{Main|Pas (damhna)}} An 4 phas nó staid ar féidir go mbeidh damhna iontu: [[Solad|solad]], [[Leacht|leacht]], [[Gás|gás]] agus [[Plasma (fisic)|plasma]]. Braitheann pas damhna ar leith ar an teocht is an brú atá i bhfeidhm air. Tugtar an pastrasdul ar an athrú ó phas amháin go pas eile, cosúil le fiuchadh nó leá. Léiríonn pasléaráid pasanna damhna ag teochtaí is brúnna éagsúla, Chomh maith leis na hairíonna ceimiceacha ar leith a dhéanann idirdhealú idir aicmithe ceimiceacha éagsúla, is féidir ceimiceáin a bheith ann i roinnt céimeanna. Den chuid is mó, tá na haicmithe ceimiceacha neamhspleách ar na haicmithe bulcphassana seo; áfach, tá roinnt pasanna níos coimhthíocha neamh-chomhoiriúnach le hairíonna ceimiceacha áirithe. Is éard atá i bpas ná sraith staideanna de chóras ceimiceach a bhfuil mór-airíonna struchtúracha comhchosúla acu, thar raon coinníollacha, amhail brú nó teocht. Is gnách go dtagann airíonna fisiciúla, mar shampla dlús agus innéacs athraonta faoi luachanna atá sainiúil don phas. Sainmhínítear pas dhamhna leis an ''phas-trasdul'', is é sin nuair a théann fuinneamh a chuirtear isteach sa chóras nó a thógtar amach chun struchtúr an chórais a atheagrú, in ionad na mórchoinníollacha a athrú. Uaireanta is féidir an t-idirdhealú idir pasannaa bheith leanúnach in ionad teorainn scoite a bheith acu, sa chás seo meastar go bhfuil an t-ábhar i staid fhorchriticiúil. Nuair a thagann trí staid le chéile bunaithe ar na coinníollacha, tugtar an tríphointe air agus ós rud é go bhfuil sé seo do-athraitheach, is bealach áisiúil é chun sraith coinníollacha a shainiú. Taispeánann a lán substaintí pasanna soladacha iomadúla. Mar shampla, tá trí phas d’iarann ​​soladach (alfa, gáma, agus deilte) a athraíonn bunaithe ar theocht agus brú. Príomhdhifríocht idir pasanna soladacha is ea criostalstruchtúr, nó socrú, na n-adamh. Paseile a bhíonn coitianta i staidéar na ceimice ná an pas leachtach, is é sin staid na substaintí atá tuaslagtha i dtuaslagán uiscí (is é sin, in uisce). I measc na bpasanna nach bhfuil chomh heolach tá plasmaí, comhdhlútháin Bhose-Einstein agus comhdhlútháin fheirmíónacha agus na pasanna paramaighnéadacha agus fearómaighnéadacha d'ábhair mhaighnéadacha. Cé go ndéileálann na pasanna is eolaí le córais tríthoiseacha, is féidir analógacha a shainiú i gcórais déthoiseacha, ar tugadh aird orthu maidir lena ábharthacht do chórais sa bhitheolaíocht. ===Nascadh=== {{Main|Nasc ceimiceach}} [[File:Ionic bonding animation.gif|thumb|right|upright=1.15|Beochan den phróiseas nascáil ianach idir [[sóidiam]] (Na) agus [[clóirín]] (Cl) chun [[clóiríd sóidiam]], nó salann mín a dhéamanh. Is éard atá i gceist le nascadh ianach ná aistriú iomlán leictreoin amháin nó níos mó ó adamh amháin go hadamh eile.(seachas é a roinnt, mar a tharlaíonn i nascáil chomhfhiúsach) ]] Na fórsaí leictreacha a cheanglaíonn adaimh i móilíní agus pais sholadacha neamh-mhóilíneacha. In aon adamh, timpeallaíonn na leictreoin an núicléas i bhfithiseáin i sceallaí timpeall an núicléis. Muna mbíonn an sceall seachtrach lán le leictreoin, an uasmhéid atá ceadaithe don adamh sin, bíonn an t-adamh éagobhsaí agus fonn air nasc a dhéanamh le hadamh eile. Aithnítear 3 shaghas naisc phríomhúil. An nasc ianach, mar atá i gclóiríd sóidiam, NaCl (salann mín), inar chaill an sóidiam leictreon agus ar ghnóthaigh an clóirín leictreon, ionas go gcoinnítear na hiain seo le chéile trí aomadh frithpháirteach idir Na+ is Cl-. Sa nasc comhfhiúsach, mar atá i gclóirín, Cl2, bíonn cuid de na leictreoin bainteach leis an dá núicléas. Nuair a nascann dhá adamh hidrigine (H) le hadamh amháin ocsaigine (O), cruthaítear móilín uisce, H2O, agus bíonn dhá nasc chomhfhiúsacha ann. Sa nasc miotalach, mar atá i sóidiam, Na, bíonn na fiúsleictreoin dílogánaithe agus bainteach le cuid mhaith núicléas, rud a thugann seoltacht leictreach don mhiotal. Tugtar nasc singil ar nasc comhfhiúsach ina bhfuil dhá leictreon i gceist, nasc dúbailte ar cheann le 4 leictreon, agus nasc triarach ar cheann le 6 leictreon. Comharthaítear na naisc seo i bhfoirmlí ceimiceacha le -, =, is ≡. Tugtar an nascfhuinneamh ar an bhfuinneamh is gá chun nasc ceimiceach a bhriseadh (mar shampla, chun móilín clóirín, Cl2, a athrú in dhá adamh clóirín, 2 Cl). ===Fuinneamh=== {{Main|Fuinneamh}} Is cumas chun obair a dhéanamh é an '''fuinneamh''', de réir na [[fisic]]e de. Is iomaí cineál fuinnimh ann. Is fuinneamh cinéiteach é an fuinneamh atá i réad de bharr a ghluaisne. Is fuinneamh poitéinsiúil domhantarraingthe é fuinneamh atá i réad de bharr a airde os cionn plána tagartha, mar shampla, cloch os cionn na talún. Is fuinneamh [[meicnic]]e é an dá shaghas fuinnimh sin curtha le chéile, fuinneamh cinéiteach is fuinneamh poitéinsiúil. Is cineál fuinnimh eile é an teas. Nuair a dóitear breosla, mar shampla [[peitreal]], fuasclaítear fuinneamh ceimiceach an bhreosla ina theas. De réir bhunchoincheapanna na fisice, ní féidir fuinneamh a chruthú ná a dhíothú ach is féidir é a athrú ó chineál amháin fuinnimh go cineál eile. Tarlaíonn a leithéid in inneall ar bith, mar shampla in [[inneall dócháin inmheánaigh]]. ===Imoibriú ceimiceach=== {{Main|Imoibriú ceimiceach}} I gcás dó damhna A in aer (nó in ocsaigin) deirtear gur imroibrigh an damhna sin le hocsaigin chun damhna nua (éagsúil leo siúd araon) a ghiniúint. Ach is féidir le damhna airithe oimibriú le damhna eile (seachas ocsaigin) freisin chun damhna nó damhnaí eile a ghiniúimnt mar an gcéanna. De ghnáth trí [[Fuinneamh|fhuinneamh]] a ídiú nó a ghnóthú ag an gcóras. Tugtar oimibriú ceimiceach ar imoibrithe dá leithéid siúd ina ngintear damhna nua amháin, nó níos mó ná damhna amháin, ó imoibriú idir dhá dhamhna eile, agus tugtar athraithe ceimiceacha ar na hathraithe bunúsacha a tharla de thoradh na n-oibrithe. viz.: :amhna '''A''' + damhna '''B''' ''imoibriú ceimiceach'' -> damhna '''C''' ===Iain agus salainn=== {{Main|Ian}} Is éard is ''ian'' ann ná adamh nó móilín a bhfuil lucht leictreach aige. Má dhéanann adamh nó móilín leictreon dá chuid a thabhairt uaidh, nó leictreon de chuid adaimh nó móilín eile a ghlacadh chuige, ní bheidh sé neodrach a thuilleadh. Beidh lucht leictreach aige—lucht diúltach, má fuair sé leictreon ar iasacht, lucht deimhneach, má thug sé ceann uaidh. Is dual don dá chineál lucht leictreach an cineál céanna a éaradh (a ruaigeadh uaidh) agus an cineál eile a aomadh (a tharraingt chuige). Ina lán comhdhúl ceimiceach, tá an dá chineál ian ann, agus iad curtha in aice a chéile sa chriostal ionas go bhfuil gach ian timpeallaithe ag iain den chineál eile. Mar sin, coinníonn an fórsa aomtha—an ''nasc ianach'' an criostal le chéile. Bíonn na comhdhúile ianacha sothuaslagtha san uisce, toisc gur tuaslagóir polach é an t-uisce. Is é sin, tá pol diúltach agus pol deimhneach ag an móilín uisce - deirtear gur déphol é an móilín uiscec—é go bhfuil an móilín féin neodrach. Aomann an pol diúltach iain dheimhneacha, agus na hiain dhiúltacha ag tarraingt ar an bpol eile. Sampla de chomhdhúil ianach é an gnáthshalann, is é sin, an chlóiríd sóidiam. Tá an salann an-difriúil leis an dá dhúil a bhfuil sé comhdhéanta as, mar atá, an clóirín agus an sóidiam. Gás buíghlas nó uaine é an clóirín a bhfuil boladh láidir as, agus nimh atá ann don duine, nó oibríonn sé go tubaisteach ar na scamhóga: níl tiúchan mór clóirín san aer análaithe de dhíth le héidéime scamhógach a tharraingt ar an duine, is é sin, na scamhóga a líonadh le sreabh nó leacht a thachtfaidh an t-othar (sin é an tuige, dála an scéil, gur baineadh úsáid as an gclóirín mar ghás cogaidh—arm ceimiceach—sa Chéad Chogadh Domhanda). Maidir leis an sóidiam, is miotal alcaileach é—is é sin, miotal bog atá chomh haraiciseach chun imoibriú a dhéanamh le substaintí eile is go rachaidh sé trí thine san uisce. Má chuirtear clóirín agus sóidiam in aice le chéile, imoibreoidh siad le chéile go fiáin fíochmhar le salann a dhéanamh. Tabharfaidh gach adamh sóidiam aon leictreon amháin ar iasacht do cheann de na hadaimh chlóirín, ionas go gcruthófar iain chlóiríde, Cl^-, agus iain sóidiam, Na⁺. ===Aigéadacht agus bunatacht === {{Main|Imoibriú aigéad-bun}} Is minic gur féidir substaint a aicmiú mar aigéad nó mar [[Bun (ceimic)|bhun]]. Tá roinnt teoiricí éagsúla ann a mhíníonn iompraíocht aigéid-bhuin. Is é an ceann is simplí na teoiric [[Svante Arrhenius|Arrhenius]], a deir gur aigéad í conhdhúil ar bith a thugann na hiain [[hiodróiniam]] (H₃O+) i dtuaslagáin agus is bun í aon chomhdhúil a thugann iain hiodrocsaíde (OH⁻) i ndobharthuaslagáin. De réir [[Teoiric Brønsted–Lowry|theoiric Brønsted–Lowry]] is aigéad é an speiceas a bhfuil claonadh ann chun prótón [[Hidrigin|hidrigine]] (H⁺) a chailliúint agus is bun é an speiceas a bhfuil claonadh ann chun prótón a ghlacadh. Tríú teoiric choitianta is ea teoiric Leictreonach Lewis faoi [[Aigéid agus buanna Lewis|aigéid agus buanna]], atá bunaithe ar naisc cheimiceacha nua a dhéanamh. Míníonn teoiric Lewis gur aigéad é speiceas ar bith a ghlacann le dís leictreon agus is bun é speiceas ar bith a ghlacann le dís leictreon. De réir na teoirice seo, is iad na rudaí is tábhachtaí atá á malartú ná na luchtanna.<ref>{{cite web |url=http://www.apsidium.com/theory/lewis_acid.htm |teideal=The Lewis Acid-Base Concept |access-date=31 July 2010 |date=19 May 2003 |work=Apsidium |archive-url=https://web.archive.org/web/20080527132328/http://www.apsidium.com/theory/lewis_acid.htm |archive-date=27 May 2008 |url-status=dead |dátarochtana=18 Márta 2021 |archivedate=27 Bealtaine 2008 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20080527132328/http://www.apsidium.com/theory/lewis_acid.htm }}{{Unreliable source?|date=July 2010}}</ref><ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/dna/h2g2/A708257 |teideal=History of Acidity |publisher=Bbc.co.uk |date=27 May 2004 |access-date=12 June 2011}}</ref> Tá bealaí éagsúla ann inar féidir substaint a aicmiú mar aigéad nó mar bhun, mar is léir i stair an choincheapa seo.<ref>{{cite web|url=https://www.bbc.co.uk/dna/h2g2/A708257 |teideal=History of Acidity |publisher=Bbc.co.uk |date=27 May 2004 |access-date=12 June 2011}}</ref> Déantar neart aigéid a thomhas go coitianta trí dhá mhodh. Tomhas amháin, bunaithe ar shainmhíniú Arrhenius ar aigéadacht, is ea pH, ar tomhas é ar thiúchan iain hidriginiam i dtuaslagán, mar a chuirtear in iúl é ar scála logartamach diúltach. Mar sin, tá tiúchan ard iain hidriginiam ag tuaslagáin a bhfuil pH íseal acu agus is féidir a rá go bhfuil siad níos aigéadach. Tomhas eile atá bunaithe ar shainmhíniú Bhrønsted-Lowry is ea an tairiseach díthiomsúcháin aigéid (K_a), a thomhaiseann cumas coibhneasta substainte gníomhú mar aigéad faoin sainmhíniú Bhrønsted-Lowry ar aigéad. Is é sin, is dóichí go dtabharfaidh substaintí a bhfuil K_a níos airde acu iain hidrigine in imoibrithe ceimiceacha ná iad siúd a bhfuil luachanna K_a níos ísle acu. ===Ocsdí === {{Main|Ocsdí}} [[File:NaF.gif|upright=1.6|thumb|right|Sóidiam agus fluairín ag nascadh go hiaineach chun fluairíd sóidiam a dhéanamh. Cailleann sóidiam a leictreon seachtrach chun cumraíocht leictreon cobhsaí a thabhairt dó, agus téann an leictreon seo isteach san adamh fluairín go eisiteirmeach. Ansin aomtar na hiain atá luchtaithe go contrártha lena chéile. Tá an sóidiam ocsaídithe; agus an fluairín dí- ocsaídithe.]] Is cineál imoibrithe [[Imoibriú ceimiceach|cheimicigh]] é '''ocsdí''' ina bhfuil [[staid ocsaídiúcháin|staideanna ocsaídiúcháin]] na n-adamh aithrithe. Tá sé mar chomhartha sóirt ag imoibrithe ocsdí aistriú iarbhír nó foirmiúil [[leictreon]] idir [[Speiceas ceimiceach |speicis cheimiceacha]], go minic le speiceas amháin (an dí-ocsaídeoir) ag dul faoi ocsaídiú (leictreoin a chailleadh) le linn do speiceas eile (an t-ocsaídeoir) ag dí-ocsaídiú (gnóthachain leictreon).<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.wiley.com/college/boyer/0470003790/reviews/redox/redox.htm|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120530081215/http://www.wiley.com/college/boyer/0470003790/reviews/redox/redox.htm|archivedate=2012-05-30}}</ref> Deirtear gur ocsaídíodh an speiceas ceimiceach as a mbaintear an leictreon, agus deirtear gur dí-ocsaídíodh an speiceas ceimiceach a gcuirtear an leictreon leis. I bhfocail eile: ===Cothromaíocht cheimiceach=== {{Main|Cothromaíocht cheimiceach}} In imoibriú ceimiceach, is éard is cothromaíocht cheimiceach ná an riocht nó an staid ina bhfuil na himoibreáin agus na táirgí araon i láthair i dtiúchan nach bhfuil aon chlaonadh eile iontu athrú le hama, ionas nach mbeidh aon athrú inbhraite ar airíonna an chórais.<ref>Atkins' Physical Chemistry.https://archive.org/details/atkinsphysicalch00pwat </ref> Tarlaíonn an staid seo nuair a théann an tulimoibriú ar aghaidh ag an ráta céanna leis an cúlimoibriú. De ghnáth ní bhíonn rátaí imoibrithe na dtulimoibrithe agus na gcúlimoibrithe ina nialas, ach cothrom. Mar sin, níl aon glanathruithe i dtiúchan na n-imoibreán agus na dtáirgí. Tugtar cothromaíocht dhinimiciúil ar staid den sórt sin<ref>Atkins, Peter W.; Jones, Loretta (2008). Chemical Principles: The Quest for Insight (2nd ed.). ISBN 978-0-7167-9903-0.</ref> ===Dlíthe ceimiceacha=== {{Main|Dlí ceimiceach}} Cinntíodh ó [[Turgnamh|thurgnaimh]] a rinne [[Robert Boyle]] (1627–1691), [[Antoine Lavoisier|Antoine-Laurent de Lavoisier]] agus [[John Dalton]] le linn an seachtú agus an t-ochtú aois déag go raibh [[Damhna|damhnaí]] rialaithe ag dlíthe áirithe. Rialaítear imoibrithe ceimiceacha le dlíthe áirithe, ar coincheapa bunúsacha iad sa cheimic anois. Seo a leanas cuid acu: * [[Dlí Avogadro]] * [[Dlí Beer-Lambert]] * [[Dlí Boyle]] (1662, a bhaineann le brú agus toirt) * [[Dlí Charles]] (1787, a bhaineann le toirt agus teocht) * [[Dlíthe Fick]] * [[Dlí Gay-Lussac]] (1809, a bhaineann le brú agus teocht) * [[Prionsabal Le Chatalier]] * [[Dlí Henry]] * Dlí Hess * [[Dlí Imchoimeád na Maise]] * [[Dlí imchoimeád an fhuinnimh]] * [[Dlí an chomhshuímh thairisigh]] * [[Dlí na gcomhréir iolrach]] * [[Dlí Raoult]] [[Íomhá:Lavoisier, Antoine Laurent de (1743-1794) CIPB1171.jpg|right|thumb|Ba é [[Antoine Laurent Lavoisier]] a chuir tús leis an gceimic nua-aimseartha. Mar shampla, mhínigh sé an dóchán mar imoibriú na hocsaigine leis an mbreosla. Ba mhór an dul chun cinn é sin i gcomparáid le [[teoiric an fhlógastóin]], a bhí coitianta roimh a lá féin]] == Stair na Ceimice == {{Main|Stair na Ceimice}} Is deacair a rá cathain a thosaigh stair na ceimice dáiríre. I measc na gceimiceoirí is luaithe, is féidir na mná Bablónacha a bhí ag driogadh cumhrán a lua. I bhfad roimhe sin, áfach, fuair na daoine amach go raibh ábhair áirithe indóite agus ábhair eile dodhóite. Fórsa rúndiamhair ab ea an tine, a bhí in ann ábhar a chlaochlú go hábhar eile, rud ba dhúspéis leis na daoine. Ba í an tine a chabhraigh leis an duine iarann nó gloine a dhéanamh an chéad uair riamh. Nuair a d'éirigh sé coitianta dearcadh ar an [[ór]] mar mhiotal luachmhar, chuir na daoine suim san [[ailceimic]]. Is é is ailceimic ann ná na hiarrachtaí a rinneadh leis an ór a dhéanamh go sintéiseach, gan é a bhaint as an talamh. Ní raibh i gceist leis an ailceimic go fóill ach réamheolaíocht nó próta-eolaíocht, ach mar sin féin, d'fhoghlaim agus d'fhorbair na hailceimiceoirí modhanna oibre a chuaigh chun tairbhe na bhfíorcheimiceoirí i ndiaidh thréimhse na hailceimice. D'aimsigh na hailceimiceoirí go leor próiseas ceimiceach, rud a chuidigh le forbairt na ceimice nua-aimseartha. I gcaitheamh na staire, thréig na hailceimiceoirí ab fhearr an rúndiamhracht agus na piseoga a bhí ag roinnt leis an ailceimic, agus iad ag fáil eolais ar fhíornádúr an damhna, ionas gur tháinig dearcadh ní b'eolaíochtúla chucu dá n-ainneoin. I measc rogha na n-ailceimiceoirí, is fiú Geber, nó [[Abu Musa Jabir ibn Hayyan]], agus [[Paracelsus]], nó Philippus Theophrastus Aureolus Bombastus von Hohenheim, a lua. Ba é [[Robert Boyle]], áfach, a d'oscail an geata ón ailceimic go dtí an cheimic. Léiriú maith ar a dhearcadh is ea teideal an tsaothair ba thábhachtaí dár scríobh sé, mar atá, ''The Skeptical Chymist'', is é sin, An tAilceimiceoir Sceiptiúil. Mar sin féin, bhí an Baoilleach ina ailceimiceoir i gcónaí. Ba é Antoine Laurent Lavoisier an chéad cheimiceoir nua-aimseartha, ámh. B'eisean a leag amach Dlí Imchoimeádta na Maise sa bhliain 1783, agus b'eisean ba thúisce a tháinig ar an tuiscint cheart ar an dóchán mar phróiseas ceimiceach. Roimh a lá féin, chreid na heolaithe gurbh ionann an dóchán agus an breosla a bheith ag tabhairt uaidh "flógastón", dearcadh a bhí bunaithe, ar bhealach, ar an míthuiscint sheanársa gur cineál damhna nó dúile atá sa teas. Thaispeáin Lavoisier nach amhlaidh a bhí, ach gurbh é an rud a bhíonn ag titim amach le linn an dócháin ná go bhfuil an breosla ag cumasc leis an [[ocsaigin]]. Ceann de na dúile ceimiceacha ab ea an ocsaigin, agus thóg sé na blianta fada ar na heolaithe na dúile go léir a aithint, a aonrú, a ainmniú agus a aicmiú. Ba mhór an cuidiú san obair seo an tuiscint a tháinig chuig [[Dmitrí Meindeiléiv]], John Newlands, agus [[Julius Lothar Meyer|Lothar Meyer]] timpeall na bliana 1870—is é sin, nuair a ordaíodh na dúile ceimiceacha de réir a meáchan adamhach, go raibh na saintréithe céanna á nochtadh go tráthrialta. D'oibrigh Meindiléiv amach an chéad [[tábla peiriadach]], agus na dúile curtha taobh le chéile de réir a meáchan adamhach agus na saintréithe comhchosúla. Ó bhí an tábla seo mantach in áiteanna, bhí Meindiléiv ábalta tuairim a thabhairt i dtaobh na ndúl a bhí ag fanacht lena bhfionnachtain i gcónaí. Nuair a aonraíodh an chéad uair iad, fíoraíodh a chuid tairngreachtaí. == Cleachtadh == === Fodhisciplíní === *[[An cheimic neamhorgánach|An Cheimic Neamhorgánach]]: déanann an fodhisciplín seo taighde ar na comhdhúile neamhorgánacha, is é sin, na comhdhúile nach bhfuil slabhraí d'adaimh an charbóin iontu. *[[An Cheimic Orgánach]]: Fadó, b'ionann an cheimic orgánach agus an [[Bithcheimic|bhithcheimic]]. Sa lá atá inniu ann, áfach, tugtar ceimic orgánach ar cheimic na gcomhdhúl carbónacha. Tá an carbón in ann slabhraí móra fada a dhéanamh nach bhfuil teorainn ná críoch leo, agus an dúrud de chomhdhúile éagsúla ann a bhfuil slabhraí den chineál sin iontu. is ábhar taighde ann féin, mar sin, na slabhraí seo agus na struchtúir éagsúla mhóilíneacha a gcuireann siad bun leo. *[[Bithcheimic|An Bhithcheimic]]: Sin é an t-ainm a thugtar sa lá atá inniu ann ar cheimic na neacha beo agus ar an dóigh a n-úsáidtear coincheapa agus modhanna oibre na ceimice sa bhitheolaíocht. * An [[Ceimic Fhisiceach|Cheimic Fhisiceach]]: Shoiléirigh an [[meicnic chandamach|mheicnic chandamach]] sa bhliain 1926, go raibh bunús fisice taobh thiar den cheimic. Go bunúsach, déanann an ceimiceoir fisiceach taighde ar an mbaint atá ag an gceimic leis an bhfisic. Mar shampla, is suim leis [[teirmidinimic]] na ceimice, [[cinéitic]] na n-imoibrithe ceimiceacha, an [[leictriceimic]], an [[meicnic staitisteach|mheicnic staitisteach]], agus an [[speictreascópacht]]. Is deacair an cheimic fhisiceach a aithint go soiléir ón bh[[fisic mhóilíneach]]. Tá gá ag an gceimiceoir fisiceach leis an [[calcalas|gcalcalas]] agus é ag fréamhú a chuid [[cothromóid|cothromóidí]]. Baineann an cheimic fhisiceach go dlúth leis an gceimic theoiriciúil agus le ceimic an chandaim. *[[An Cheimic theoiriciúil|An Cheimic Theoiriciúil:]] Is éard atá i gceist leis an gceimic theoiriciúil ná réasúnaíocht theoiriciúil na fisice agus na matamaitice a chuirtear i bhfeidhm ar cheisteanna na ceimice. Go háirithe, tugtar [[ceimic chandamach]] ar an dóigh a bhfeidhmítear an [[Fisic chandamach|fhisic chandamach]] sa cheimic. Sna blianta i ndiaidh an Dara Cogadh Domhanda, chuaigh na ríomhairí an oiread sin i bhfeabhas gur féidir a rá go bhfuil a leithéid de bhrainse ann agus [[ceimic ríomhaireachta]], is é sin, forbairt agus feidhmiú na ríomhchlár le freastal ar shainriachtanais na ceimice. Tá dlúthbhaint ag an gceimic theoiriciúil le fisic an damhna chomhdhlúite agus leis an bhfisic mhóilíneach. Níl i gceist go bunúsach leis an gceimic theoiriciúil ach fisic, ar an gcaoi chéanna nach bhfuil sa bhitheolaiocht theoiriciúil ach ceimic agus fisic. * Is í an [[Ceimic núicléach|cheimic núicléach]] an brainse den cheimic a phléann leis an [[radaighníomhaíocht]]: an úsáid a bhaintear as an radaighníomhaíocht le taighde a dhéanamh ar ghnáth-imoibrithe ceimiceacha ([[radaiceimic]]), an tionchar atá ag mais na n-[[iseatóp]] éagsúil ar na himoibrithe ceimiceacha ([[ceimic iseatópach]]), agus [[speictreascópacht]] an [[athshondas maighnéadach núicléach|athshondais mhaighnéadaigh núicléigh]]—is é sin, brainse speictreascópachta a théann i dtuilleamaí saintréithe maighnéadacha na [[Núicléas adamhach|núicléas]] le móilíní a aithint. Is féidir "ceimic núicléach" a thabhairt ar an dóigh a n-úsáideann fisiceoirí núicléacha modhanna oibre nó coincheapa na ceimice le taighde a dhéanamh ar [[eamhnú]] agus ar [[comhleá na núicléas|chomhleá]] na núicléas. Brainsí eile de chuid na ceimice is ea: an [[réaltcheimic]], an [[ceimic atmaisféarach|cheimic atmaisféarach]], an [[innealtóireacht cheimiceach]], an fhaisnéisíocht cheimiceach, an leictriceimic, ceimic an chomhshaoil, an cheimic shreabhach, an gheocheimic, an cheimic ghlas, stair na ceimice, eolaíocht na n-ábhar, ceimic na míochaine, an bhitheolaíocht mhóilíneach, an nanaitheicneolaíocht, an cheimic orgánaimhiotalach, an pheitriceimic, an chógaseolaíocht, an fhótaiceimic, an fhíticeimic, an cheimic pholaiméarach, an cheimic soladstaide, an tsonaiceimic, an cheimic fhormhóilíneach, an cheimic dhromchlach, agus an teirmiceimic. === Tionscal === Léiríonn an tionscal ceimiceach gníomhaíocht eacnamaíoch thábhachtach ar fud an domhain. Sa bhliain 2013, bhí díolacháin de US $980.5 billiún ag na 50 táirgeoir ceimiceach is fearr ar domhan, le corrlach brabúis de 10.3%.<ref>C&EN's Global Top 50 Chemical Firms For 2014. https://cen.acs.org/articles/92/i30/CENs-Global-Top-50-Chemical.html </ref> === Cumainn ghairmiúla === * [https://fr.wikipedia.org/wiki/Soci%C3%A9t%C3%A9_chimique_de_France Société Française de Chimie (SFC)] * [[:en:American_Chemical_Society|American Chemical Society]] * [[:en:American_Society_for_Neurochemistry|American Society for Neurochemistry]] * [[:en:Chemical_Institute_of_Canada|Institut de chemie du Canada]] * [[:en:Chemical_Society_of_Peru|Sociedad Química del Perú]] * [[:en:International_Union_of_Pure_and_Applied_Chemistry|International Union of Pure and Applied Chemistry]] * [[:en:Royal_Australian_Chemical_Institute|Royal Australian Chemical Institute]] * [[:nl:Koninklijke_Nederlandse_Chemische_Vereniging|Koninklijke Nederlandse Chemische Vereniging]]{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [[:en:Royal_Society_of_Chemistry|Royal Society of Chemistry]] * [[:en:Society_of_Chemical_Industry|Society of Chemical Industry]] * [[:en:World_Association_of_Theoretical_and_Computational_Chemists|World Association of Theoretical and Computational Chemists]] == An Cheimic Idirphearsanta == == Sanasaíocht == # Ailceimic na hÉigipte [5,000 BC – 400 BC], Leabharlann Chathair Alastair # Ailceimic na Gréige [332 BC – 642 AD], na Greigigh i réim i gCathair Alastair # Ailceimic na nArabach [642 AD – 1200], na hArabaigh i réim i gCathair Alastair, e.g. Is é [[Jabir]] an príomh-cheimiceoir. # Ailceimic na hEorpa [1300 – Inniu], Gerber a thóg ar Cheimic na nArabach # Ceimic [1661], [[Robert Boyle|Boyle]] ''The Sceptical Chemist'' # Ceimic [1787], [[Antoine Lavoisier|Lavoisier]] ''Élémentaire de Chimie'' # Ceimic [1803], [[John Dalton|Dalton]] ''Atomic Theory'' == Féach freisin == * Fillteán Eolaíochta TS COGG http://www.cogg.ie/wp-content/uploads/ceimic-filltean-eolaiochta-ts.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171024065058/http://www.cogg.ie/wp-content/uploads/ceimic-filltean-eolaiochta-ts.pdf |date=2017-10-24 }} * CICLIPÉID EILE – ANOTHER UNFINISHED SCIENCE ENCYCLOPAEDIA IN IRISH, https://irishforenglishspeakers.blog/2017/04/10/ciclipeid-eile-another-unfinished-science-encyclopaedia-in-irish/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170430132245/https://irishforenglishspeakers.blog/2017/04/10/ciclipeid-eile-another-unfinished-science-encyclopaedia-in-irish/ |date=2017-04-30 }} * [[Ceimiceoir]] agus [[Liosta ceimiceoirí]] * [[Tábla peiriadach]] * [[Liosta dúl de réir ainm]] * {{fr}} [http://www.futura-sciences.com/sinformer/n/matiere.php Actualités Chimie, sur le site Futura-Sciences.com] * {{fr}} [http://www.cnrs.fr/diffusion/phototheque/chimieaulycee/ La chimie au lycée, sur le site du CNRS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061206230746/http://www.cnrs.fr/diffusion/phototheque/chimieaulycee/ |date=2006-12-06 }} * {{en}} [http://scienceworld.wolfram.com/chemistry/ Eric Weisstein's world of chemistry] * {{fr}} [http://www.canal-educatif.fr/sciences.htm Vidéos participatives sur la chimie pour les élèves du secondaire] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070108122512/http://canal-educatif.fr/sciences.htm |date=2007-01-08 }} == Leitheoireacht sa bhreis == * '''Ceimic na hArdteistiméireachta Ghnáthleibhéal & Ardleibhéal'''. Fírici Fillte. An Chomhairle um Oideachais Gaeltachta & Gaelscolaíochta. The Celtic Press. * Atkins, P.W. ''Galileo's Finger'' (Oxford University Press) * Chang, Raymond. ''Chemistry'' 6th ed. Boston: James M. Smith, 1998. ISBN 0-07-115221-0. * MacCann, Diarmuid . ''Ceimic''. An Chláir Nua don Mheánteistiméireacht. An Gúm 1985. * Hussey, Matt. '''Nod don Eolach''', Gasaitéar Eolaíochta.An Gúm 1999 * Kennedy, Porter, Scott. '''Eolaíocht Bhunúsach'''. An Gúm 1990. * Pauling, L. '''The Nature of the chemical bond''' (Cornell University Press) ISBN 0-8014-0333-2 * Pauling, L., and Wilson, E. B. '''Introduction to Quantum Mechanics with Applications to Chemistry''' (Dover Publications) ISBN 0-486-64871-0 * Pauling, L. '''General Chemistry''' (Dover Publications) ISBN 0-486-65622-5 == Liosta léitheoireachta do mhicléinn ollscoile == * Atkins,P.W. ''Physical Chemistry'' (Oxford University Press) ISBN 0-19-879285-9 * Atkins,P.W. et al. ''Molecular Quantum Mechanics'' (Oxford University Press) * Ó Cinnéide, Seán. ''Ceimic Bhunúsach 1''. An Chéad Chló, Rialtas na hÉireann. * McWeeny, R. ''Coulson's Valence'' (Oxford Science Publications) ISBN 0-19-855144-4 * Stephenson, G. ''Mathematical Methods for Science Students'' (Longman)ISBN 0-582-44416-0 * Smart and Moore ''Solid State Chemistry: An Introduction'' (Chapman and Hall) ISBN 0-412-40040-5 * Atkins,P.W., Overton,T., Rourke,J., Weller,M. and Armstrong,F. ''Shriver and Atkins inorganic chemistry'' (4th edition) 2006 (Oxford University Press) ISBN 0-19-926463-5 * Clayden,J., Greeves,N., Warren,S., Wothers,P. ''Organic Chemistry'' 2000 (Oxford University Press) ISBN 0-19-850346-6 * Voet and Voet ''Biochemistry'' (Wiley) ISBN 0-471-58651-X == Naisc Sheachtracha == *̈̈[https://online.fliphtml5.com/lfbld/klmv/#p=1 Ceimic Bheoǃ Leabhar Saothair Folens 2ú hEagrán] *[https://ncca.ie/media/wdqam1zw/dreachtsonraiocht-do-cheimic.pdf Dréacht den Ardteistiméireacht Sonraíocht na Ceimice] *[https://www.bbc.co.uk/bitesize/subjects/zmnp34j National 5, Chemistry.] * [http://ocw.mit.edu/OcwWeb/Chemistry/index.htm MIT OpenCourseWare | Chemistry] * [http://www.eurochem.eu/ EuroChem (European Portal for Chemistry - Database of Hazard Compounds, European Legislation)] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190613021423/http://www.eurochem.eu/ |date=2019-06-13 }} * [http://chem.sis.nlm.nih.gov/chemidplus/ Chemistry Information Database] * [http://www.sciencedaily.com/news/matter_energy/chemistry/ Chemistry Research] * [http://www.iupac.org/dhtml_home.html International Union of Pure and Applied Chemistry] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071031084506/http://www.iupac.org/dhtml_home.html |date=2007-10-31 }} * [http://www.chem.qmw.ac.uk/iupac/ IUPAC Nomenclature Home Page] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050912182756/http://www.chem.qmw.ac.uk/iupac/ |date=2005-09-12 }}, see especially the "Gold Book" containing definitions of standard chemical terms * [http://physchem.ox.ac.uk/MSDS/ Material safety data sheets for a variety of chemicals] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071016164904/http://physchem.ox.ac.uk/MSDS/ |date=2007-10-16 }} * [http://cdmel.rutgers.edu/multimedia/ Cook/Douglass Multimedia Achives] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20061022171757/http://cdmel.rutgers.edu/multimedia/ |date=2006-10-22 }} contains videos of General Chemistry tutorials; worked out example problems * [http://www.bestchoice.che.auckland.ac.nz/ BestChoice Stage 1 University Chemistry tutorial]{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} from University of Auckland == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Ceimic|*]] 9eyxh957dzm4zy8dlyrayvshcshqj81 0 26952 1311623 757575 2026-05-03T19:45:35Z TGcoa 21229 1311623 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Ballagan Point near Greenore - geograph.org.uk - 5098207.jpg|mion|220x220px|Tarracóir, [[An Grianfort]]]] [[Íomhá:Irish fuel protests in Dublin - 10 April 2026 35.jpg|mion|220x220px|Tarracóirí i mBÁC, 2026]] Is mótarfheithicil chumhachtach mhór é an '''tarracóir''', a úsáidtear ar [[feirm|fheirm]]eacha . Baineann sé le feithiclí troma láidre. == Stair == Sna 1940idí a facthas tarracóirí ag feilméaraí tréana sa tír. Bhí an Massey Ferguson sa nGaeltacht sna 1950idí. Tá cion orthu fós mar iarsma ach fathach é tarracóir na linne seo i gcomórtas leis an Ferguson. Laghdaigh siad uilig ualach na hoibre faoin tuath. == Agóidíocht == Is é an tarracóir an fheithicil is láidre atá ag na feilméaraí agus iad ag cur a gcás faoi bhráid an Rialtais, agus faoi bhráid [[Coimisiún na hEorpa|Choimisinéirí na hEorpa]]. Feiceann muid an tarracóir sa mBruiséil agus i dtíortha eile le riar blianta. Sa bhliain 2026, cuireadh na céadta agus na mílte tarracóir ar bóthar ag tarraingt airde ar éileamh lucht na talún timpeall na hEorpa. Chonaic muid é ar bhóithre na hÉireann agus i gcathracha Bhaile Átha Cliath agus na Gaillimhe. {{Príomhalt|Aighneas an bhreosla 2026}} Sna bailte móra, cuireann na tarracóirí imní ar dhaoine nach bhfuil cleachta leo . Tógann siad suas spás agus tugann siad misneach don té atá á dtiomáint, cineál tancaer sráide iad na tarracóirí móra; uirlisí cumhachtacha iad nach bhfuil ag muintir na cathrach ná na mbailte móra. Tá síceolaíocht ag baint leo freisin; ní gá a leathoiread fear agus ban a bheith agat ar dualgas máirseála mar go bhfuil toirt agus torann sa tarracóir, go háirithe na cinn mhóra atá ag feilméaraí anois. Is féidir gluaiseacht na hola, na tráchta agus na tíre a stopadh leo. == Féach freisin == * [[Feirmeoireacht]] == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:Talmhaíocht]] [[Catagóir:Feithiclí bóthair]] gwsr0g2nggtj9y0ha7owsix0e5aw73m 1311624 1311623 2026-05-03T19:45:49Z TGcoa 21229 1311624 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Ballagan Point near Greenore - geograph.org.uk - 5098207.jpg|mion|220x220px|Tarracóir, [[An Grianfort]]]] [[Íomhá:Irish fuel protests in Dublin - 10 April 2026 35.jpg|mion|220x220px|Tarracóirí i mBÁC, 2026]] Is mótarfheithicil chumhachtach mhór é an '''tarracóir''', a úsáidtear ar [[feirm|fheirm]]eacha . Baineann sé le feithiclí troma láidre. == Stair == Sna 1940idí a facthas tarracóirí ag feilméaraí tréana sa tír. Bhí an Massey Ferguson sa nGaeltacht sna 1950idí. Tá cion orthu fós mar iarsma ach fathach é tarracóir na linne seo i gcomórtas leis an Ferguson. Laghdaigh siad uilig ualach na hoibre faoin tuath. == Agóidíocht == Is é an tarracóir an fheithicil is láidre atá ag na feilméaraí agus iad ag cur a gcás faoi bhráid an Rialtais, agus faoi bhráid [[Coimisiún na hEorpa|Choimisinéirí na hEorpa]]. Feiceann muid an tarracóir sa mBruiséil agus i dtíortha eile le riar blianta. Sa bhliain 2026, cuireadh na céadta agus na mílte tarracóir ar bóthar ag tarraingt airde ar éileamh lucht na talún timpeall na hEorpa. Chonaic muid é ar bhóithre na hÉireann agus i gcathracha Bhaile Átha Cliath agus na Gaillimhe. {{Príomhalt|Aighneas an bhreosla 2026}} Sna bailte móra, cuireann na tarracóirí imní ar dhaoine nach bhfuil cleachta leo . Tógann siad suas spás agus tugann siad misneach don té atá á dtiomáint, cineál tancaer sráide iad na tarracóirí móra; uirlisí cumhachtacha iad nach bhfuil ag muintir na cathrach ná na mbailte móra. Tá síceolaíocht ag baint leo freisin; ní gá a leathoiread fear agus ban a bheith agat ar dualgas máirseála mar go bhfuil toirt agus torann sa tarracóir, go háirithe na cinn mhóra atá ag feilméaraí anois. Is féidir gluaiseacht na hola, na tráchta agus na tíre a stopadh leo. == Féach freisin == * [[Feirmeoireacht]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Talmhaíocht]] [[Catagóir:Feithiclí bóthair]] 96jrk8jf1t0kqo7h8lm16s488zk32hy 1311625 1311624 2026-05-03T19:46:44Z TGcoa 21229 1311625 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Ballagan Point near Greenore - geograph.org.uk - 5098207.jpg|mion|220x220px|Tarracóir, [[An Grianfort]]]] [[Íomhá:Irish fuel protests in Dublin - 10 April 2026 35.jpg|mion|220x220px|Tarracóirí i mBÁC, 2026]] Is mótarfheithicil chumhachtach mhór é an '''tarracóir''', a úsáidtear ar [[feirm|fheirm]]eacha . Baineann sé le feithiclí troma láidre. == Stair == Sna 1940idí a facthas tarracóirí ag feilméaraí tréana sa tír. Bhí an Massey Ferguson sa nGaeltacht sna 1950idí. Tá cion orthu fós mar iarsma ach fathach é tarracóir na linne seo i gcomórtas leis an Ferguson. Laghdaigh siad uilig ualach na hoibre faoin tuath.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/cumhacht-an-tarracora-agus-bearran-an-bhaile-mhoir/|teideal=Cumhacht an tarracóra agus bearrán an bhaile mhóir|údar=Máirtín Ó Catháin|dáta=27 Aibreán 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-05-03}}</ref> == Agóidíocht == Is é an tarracóir an fheithicil is láidre atá ag na feilméaraí agus iad ag cur a gcás faoi bhráid an Rialtais, agus faoi bhráid [[Coimisiún na hEorpa|Choimisinéirí na hEorpa]]. Feiceann muid an tarracóir sa mBruiséil agus i dtíortha eile le riar blianta.<ref name=":0" /> Sa bhliain 2026, cuireadh na céadta agus na mílte tarracóir ar bóthar ag tarraingt airde ar éileamh lucht na talún timpeall na hEorpa. Chonaic muid é ar bhóithre na hÉireann agus i gcathracha Bhaile Átha Cliath agus na Gaillimhe. {{Príomhalt|Aighneas an bhreosla 2026}} Sna bailte móra, cuireann na tarracóirí imní ar dhaoine nach bhfuil cleachta leo . Tógann siad suas spás agus tugann siad misneach don té atá á dtiomáint, cineál tancaer sráide iad na tarracóirí móra; uirlisí cumhachtacha iad nach bhfuil ag muintir na cathrach ná na mbailte móra. Tá síceolaíocht ag baint leo freisin; ní gá a leathoiread fear agus ban a bheith agat ar dualgas máirseála mar go bhfuil toirt agus torann sa tarracóir, go háirithe na cinn mhóra atá ag feilméaraí anois. Is féidir gluaiseacht na hola, na tráchta agus na tíre a stopadh leo.<ref name=":0" /> == Féach freisin == * [[Feirmeoireacht]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Talmhaíocht]] [[Catagóir:Feithiclí bóthair]] puty86sqgnn79qy6762zvf8ssa0wx9t 0 31218 1311642 1309503 2026-05-04T08:10:54Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1311642 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} [[Íomhá:War of the Worlds pg 35.jpg|mion|273x273px|''War of the Worlds'' (1898), lch 35]] Is é '''''Cogadh na Reann''''' mar a thugtar ar an aistriúchán Gaeilge a rinne [[Leon Ó Broin]], an t-[[úrscéal]] is clúití, b'fhéidir, dár tháinig ó pheann bisiúil an scríbhneora Shasanaigh [[H. G. Wells]].<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.evertype.com/books/wotw-ga.html|teideal=The War of the Worlds – in Irish|údar=H. G. Wells - Cogadh na Reann, as Gaeilge|dáta=2015|work=www.evertype.com|dátarochtana=2021-12-18}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://aonghus.blogspot.com/2018/12/cogadh-na-reann.html|teideal=Cogadh na Reann|údar=Aonghus Ó hAlmhain|dáta=2018-12-29|work=Smaointe Fánacha Aonghusa|dátarochtana=2019-01-01}}</ref> Ceannródaí an fhicsin eolaíochta a bhí in HG Wells, a scríobh go leor leabhar sa seánra. Tá cáil ar leith ar ''Chogadh na Reann'' mar gheall ar an dráma raidió a rinne Orson Welles den leabhar in 1938. Cuireadh scaoll sa lucht éisteachta toisc nár thuig siad gur saothar ficsin a bhí á chraoladh.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://nos.ie/cultur/leabhair/leabhair-na-haistriuchain-go-gaeilge-is-fearr-a-rinneadh/|teideal=LEABHAIR: Na haistriúcháin go Gaeilge is fearr a rinneadh|work=[[NÓS]]|dátarochtana=2021-12-18}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Is éard is ábhar don úrscéal ná ionradh na [[Mars (pláinéad)|Marsach]] ar an [[An Domhan|Domhan]] agus iarrachtaí an tráchtaire (nach luaitear a ainm) dul i dteagmháil lena bhean chéile sa phraiseach a rinne na Marsaigh de [[Sasana|Shasana]]. Cuntas céad pearsa atá ann ar ionradh ó Mhars, cé go mbaineann an reacaire feidhm as cuntas de chuid deartháir leis chun léargas níos leithne a thabhairt ar an scéal ná a bheadh dá mba a reacaireacht fhéin amháin a bheadh sa leabhar Chuaigh an [[leabhar]] go mór mór i bhfeidhm ar ghlúin i ndiaidh glúine de léitheoirí, agus, i measc lucht an [[Ficsean eolaíochta|fhicsin eolaíochta]], meastar gur clasaic an seánra atá ann.<ref name="baxter">{{Cite journal | last = Baxter | first = Stephen | author-link = Stephen Baxter | editor = Glenn Yeffeth |title = H.G. Wells’ Enduring Mythos of Mars | url = https://archive.org/details/warofworldsfresh0000well | journal = War of the Worlds: fresh perspectives on the H.G. Wells classic/ edited by Glenn Yeffeth | publisher = BenBalla | pages = [https://archive.org/details/warofworldsfresh0000well/page/186 186]–7 | ISBN = 1932100555| year = 2005}}</ref> Rinne Leon Ó Broin aistriúchán sna [[1930idí]]. D'fhoilsigh Evertype [https://www.evertype.com/books/wotw-ga.html leagan nua] sa bhliain 2015, faoi eagar ag Aibhistín Ó Duibh. == Imeachtaí an Scéil == I dtús an scéil, fuair lucht na réadlainne in [[Ottershaw]] ([[Surrey]]) radharc ar phléascarnach aisteach amuigh ar [[Mars (pláinéad)|Mhars]], agus ba ábhar mór suime agus seanchais do lucht na [[réalteolaíocht]]a í. Tamall ina dhiaidh sin, thit "[[dreigít]]" ón spás ar Choimín Horsell i gcóngar do [[Woking]] (Surrey) áit a raibh cónaí ar fhear inste an úrscéil. Bhí an tráchtaire orthu siúd ba luaithe a d'aithin nach dreigít a bhí ann ar aon nós ach spásbhád de chuid na Marsach. Tháinig slua mór daoine ag baint súl as na Marsaigh, agus chuaigh toscaireacht bheag i dtreo an spásbháid ag iarraidh cumarsáid éigin a chur ar bun leis na cuairteoirí, ach ansin, mharaigh na Marsaigh iad le ga marfach teasa. An réalteolaí Ogilvy, a raibh aithne ag fear inste an scéil air agus a fuair an chéad radharc ar an bpléascarnach ar Mhars, maraíodh sa teagmháil seo é. Bhí an tráchtaire ina fhinné súl ag an ócáid, ach d'éirigh leis a éalú a dhéanamh, agus ansin, chinn sé ar a bhean chéile a thabhairt go dtí [[Leatherhead]] (baile beag eile i Surrey), áit a raibh lucht gaoil acu. Bhí na fórsaí armtha díreach ag déanamh téisclime le cath a chur ar na Marsaigh. San am chéanna, mar a fuair an tráchtaire amach, bhí na Marsaigh ag ullmhú a gcuid arm féin: an ga marfach teasa, an gás nimhe (an "deatach dubh", mar a thugadh na daoine scanraithe air) agus na meaisíní tríchosacha cogaidh a chuir ar chumas na Marsach - trom téagartha mar a bhí siad, agus iad cleachta le h[[imtharraingt]] lag a bpláinéid féin - taisteal a dhéanamh go sciobtha i dtír-raon an Domhain. Rinne na tríchosaigh léirscrios ar na fórsaí armtha i bhfaiteadh na súl, agus iad ag cromadh ar na pobail sa timpeallacht a chur de dhroim an domhain ansin. [[Íomhá:War of the Worlds pg 105.jpg|clé|mion|277x277px|''War of the Worlds'' (1898), lch 105]] Nuair a bhí an tráchtaire ag éalú leis i ndiaidh na n-imeachtaí seo, casadh fear de na saighdiúirí air, oifigeach airtléire, a d'inis dó go raibh spásbhád eile tuirlingthe idir Woking agus Leatherhead, idir an tráchtaire agus a bhean chéile. Rinne an bheirt fhear iarracht éalú in éineacht, ach scaradh ó chéile iad ar an mbád farantóireachta idir [[Shepperton]] agus [[Weybridge]], nuair a rinne ceann de na tríchosaigh ionsaí ar Shepperton. D'éirigh leis an airtléire Shasanach ceann de na tríchosaigh a scrios, ach nuair a thit sé síos in uisce [[an Tamais|na Tamaise]], chuir sé an abhainn ar fiuchadh, ionas nach raibh an tráchtaire ábalta trasnáil a dhéanamh agus [[Middlesex]] a bhaint amach. Bhí tuilleadh [[Spásárthach|spáslong]] ag titim anuas ar Shasana, agus na daoine ag teitheadh as [[Londain]] lena n-anam. Ina measc bhí deartháir an tráchtaire, agus é ag éalú feadh chóiste [[Essex]] i ndiaidh do na Marsaigh ionsaí gás nimhe a dhéanamh ar Londain. Bhí an HMS ''Thunder Child'', bád [[toirpéad]] de chuid an [[Cabhlach cogaidh|Chabhlaigh Ríoga]], in ann cúpla tríchosach a dhíothú sula ndeachaigh sí féin i dtóin phoill. Mar sin, tháinig báid na dteifeach slán, ina measc an bád a bhí ag iompar dheartháir an tráchtaire agus an bheirt bhan a bhí ag taisteal ina chuideachta, agus iad ábalta a n-éalú a dhéanamh go Mór-roinn na [[An Eoraip|hEorpa]]. [[Íomhá:War of the Worlds pg 141.jpg|mion|294x294px|''War of the Worlds'' (1898), lch 141]] Má bhí muintir Shasana ag iarraidh cur in aghaidh na Marsach go fóill, níor mhair na hiarrachtaí sin i bhfad a thuilleadh. Bhí cead a gcos ag na Marsaigh ar fud dheisceart na Breataine Móire anois. San am chéanna, bhí cineál féar dearg ó Mhars ag dul i bhfairsinge, agus é ag marú [[planda|phlandaí]] an Domhain roimhe, díreach cosúil leis an dóigh a raibh na Marsaigh féin ag marú na ndaoine rompu. Chuaigh fear inste an scéil i bhfolach i bhfothrach foirgnimh in aice le Sheen, ach ansin, thuirling spásbhád eile ó Mhars in aice leis an áit. Casadh ministir air anseo, eaglaiseach [[Protastúnachas|Protastúnach]] a bhí i ndiaidh a chiall a chailleadh faoi bhrú na n-imeachtaí. Bhí sé ag spalpadh leis faoi chath Harmagadóin, faoi na críocha déanacha agus faoi dheireadh an tsaoil, agus fuair an tráchtaire riachtanach codladh púicín a chur air le buaille, ar eagla go gcloisfeadh na Marsaigh é. Chuala, agus chart siad an ministir leo, ach d'éirigh leis an bhfear inste an chinniúint chéanna a sheachaint, ó chuaigh sé i bhfolach sa soiléar. Sa deireadh, thréig na Marsaigh an áit, agus chinn an tráchtaire éalú leis. Ar a chamchuairt, casadh an t-oifigeach airtléire air a bhí díreach ag glacadh pleananna faoin dóigh a bhféadfadh an cine daonna a bpláinéad féin a athshealbhú ó na Marsaigh. Fuair an tráchtaire a chuid scéalta suimiúil ar dtús, ach ansin tuigeadh dó nach raibh ann ach rámhailleach, nuair a chonaic sé an trinse bocht a bhí an fear eile a thochailt, mar thúsphointe do na pasáistí faoi thalamh a bhí sé a phleanáil. Ina dhiaidh sin, chuaigh an tráchtaire trí Londain, ag déanamh iontais den chathair mharbh fholamh, agus sa deireadh, casadh Marsach air. Faoin am seo bhí sé i ndiaidh deireadh súile a bhaint den saol ar fad, agus rinne sé ruathar faoin Marsach le súil is go marófaí go sciobtha é, ach ansin, tuigeadh dó go raibh an Marsach ag saothrú an bháis cheana féin. Ó nach raibh imdhíonacht ag na Marsaigh ar fhrídíní an Domhain, bhí siad á lobhadh ina mbeo. [[Íomhá:War of the Worlds pg 231.jpg|clé|mion|243x243px|''War of the Worlds'' (1898), lch 231]] I ndeireadh an scéil, casadh a bhean chéile ar an tráchtaire arís, cé go raibh an bheirt acu beagnach cinnte go raibh an duine eile marbh. Mar chlabhsúr, chaith an tráchtaire spléachadh ar an taighde a rinne na saineolaithe ar iarsmaí na sibhialtachta Marsaí ar an Domhan agus ar an eolas nua a bhí le baint astu. == Stíl an Scéil == Tá an t-úrscéal scríofa i stíl líofa shoiléir agus na himeachtaí ag teacht go nádúrtha sna sálaí ag a chéile. Shílfeá gur [[iriseoireacht]] atá ann.<ref>{{Cite news|url=http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,1855120,00.html|teideal=Breaking News, Analysis, Politics, Blogs, News Photos, Video, Tech Reviews|údar=Gilbert Cruz|dáta=2008-10-30|language=en-US|work=Time|dátarochtana=2021-12-18|archivedate=2021-12-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20211218192215/http://content.time.com/time/arts/article/0,8599,1855120,00.html}}</ref> Maidir le fear inste an scéil, is iriseoir meánaosta ó Woking é agus é ina speisialtóir ar an eolaíocht. Mar sin, tá sé an-chosúil le Wells féin. Tugann sé cur síos ar na himeachtaí mar a bheadh finné súl ann, agus é in ann míniú eolaíoch a thabhairt ar a lán rudaí a fheiceann sé ag titim amach ina thimpeall. Thairis sin, áfach, aithrisíonn sé scéal a dhearthára le peirspictíocht níos fairsinge a thabhairt ar na himeachtaí. Díol suime é nach dtugtar ainmneacha na bpríomhlaochra ar aon nós: i dtús an scéil, luaigh an tráchtaire ainm an réalteolaí Ogilvy, ach ansin, mharaigh na Marsaigh Ogilvy go luath i ndiaidh dóibh tuirlingt. [[Íomhá:War of the Worlds pg 6.jpg|mion|222x222px|''War of the Worlds'' (1898), lch 6]] == Suíomh agus Cúlra an Scéil == Scéal ficseanúil é ''Cogadh na Reann'', ar ndóigh, ach is léir go bhfuil cuid mhór den úrscéal bunaithe ar idéanna eolaíocha na linne, ar an saol a bhí ag Wells féin, agus ar dhaoine a raibh aithne aige orthu. Bhain Wells amach dintiúirí an mhúinteora eolaíochta sa dara leath den naoú haois déag. Duine de lucht a theagasctha ab ea Thomas Henry Huxley (athair mór [[Aldous Huxley|Aldous]] agus Julian Huxley), a bhí ina cheannródaí ag cur chun cinn oideachas eolaíochta sa Bhreatain Mhór. Bhí Thomas Henry Huxley go tréan ag cosaint an Darwineachais freisin, agus b'eisean an duine a chum coincheap an agnóiseachais, le cur síos a thabhairt ar a shaoldearcadh féin. Chaith Wells seal ag múineadh eolaíochta, agus d'fhoilsigh sé téacsleabhar bitheolaíochta sular chrom sé ar scríbhneoireacht na n-úrscéalta. Sa bhliain 1894 thosaigh sé ag scríobh léirmheasanna don iris úd ''Nature'', agus rinne sé an-iarracht le ceisteanna casta na heolaíochta a chur ar fáil don ghnáthléitheoir i bhfoirm shothuigthe. [[Íomhá:War of the Worlds pg 207.jpg|mion|269x269px|''War of the Worlds'' (1898), lch 207]] Is léir ó thús an úrscéil go raibh an scríbhneoir faoi dhraíocht ag an eolaíocht. Caitheann fear inste an scéil spléachadh ar Mhars tríd an teileascóp, agus é ag déanamh a mharana ar an dóigh a mbíodh na Marsaigh ag ullmhú an ionartha: cinnte bhí siad ag breathnú anuas ar an Domhan agus ar an gcine daonna cosúil leis an dóigh a mbreathnaíonn an duine anuas ar an miocrób a fheiceann sé tríd an micreascóp. Sa deireadh, áfach, is iad na miocróib a chaillfidh na Marsaigh ar an Domhan. Sa bhliain 1894, chonaic réalteolaí éigin sa Fhrainc "soilse aisteacha" ar Mhars, agus d'fhoilsigh sé torthaí a chuid breathnuithe ar an ''Nature''. Thug na breathnuithe seo inspioráid do Wells, nó i dtús an úrscéil aithníonn réalteolaithe an Domhain tinte de chineál chosúil ar an bpláinéad dearg, agus mar a gheofar amach go luath ina dhiaidh sin, is é imeacht an spáschabhlaigh go dtí an Domhan is cúis leo. Faoin am seo, bhí "canálacha" Mharsa go mór mór i mbéal an phobail. Inniu, tá a fhios againn nach bhfuil sna canálacha ach iomrall súl ó thús deiridh. Is é is cúis leis an iomrall seo ná an claonadh nádúrtha atá i súil agus in inchinn an duine struchtúir chasta a shamhlú is a fheiceáil san áit nach bhfuil a leithéidí ar aon nós. Ba é an tIodálach [[Giovanni Schiaparelli]] ba thúisce a chuir na luaidreáin faoi chanálacha Mharsa ag imeacht timpeall, cé nárbh é sin a bhí i gceist aige ar aon nós: shíl sé go raibh cineál aibhneacha caola feicthe aige, ''canali'', mar a bhaist sé orthu as Iodáilis, ach is é an chiall a bhain na hiriseoirí ar fud an domhain as an bhfocal gurbh é an rud a bhí i gceist aige ná canálacha a bhí gearrtha ag neacha intleachtúla de chineál éigin. Rinne Schiaparelli a chuid breathnuithe chomh luath leis an mbliain 1877, ach ó d'fhoilsigh [[Percival Lovell]], an réalteolaí [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]], leabhar cuimsitheach faoi Mhars sa bhliain 1895, bhí na canálacha á bplé is á gcardáil go forleathan san am a raibh Wells ag dréachtáil a úrscéil. Chreid Lovell go dian daingean sna canálacha, agus shíl sé go raibh an bheatha ag cúlú ar Mhars, toisc gur pláinéad a bhí ann a bhí ag aosú agus ag dul in éag. Ba é Lovell ba thúisce a shamhlaigh gur canálacha uiscithe a bhí ann agus go raibh feirmeoireacht fásaigh idir lámhaibh ag na Marsaigh. [[Íomhá:War of the Worlds pg 59.jpg|mion|258x258px|''War of the Worlds'' (1898), lch 59]] An smaoineamh sin gur pláinéad tráite triomaithe a bhí i Mars nach raibh ag riar ar a mhuintir a thuilleadh, tá sé le haithint ar ''Chogadh na Reann'', agus is léir gurbh ó Lovell a fuair Wells é. A lán seanscríbhneoirí ficsin eolaíochta eile a chum scéalta faoi Mhars bhunaigh siad a n-aisling ar leabhar Lovell. Sampla maith iad scéalta [[Edgar Rice Burroughs]] faoi [[Barsoom]]. Scríobh Wells aiste faoin teideal ''Intelligence on Mars'', a chuaigh i gcló ar an iris ''Saturday Review''. San aiste seo a leag sé síos na hidéanna faoi shaol intleachtach ar Mhars ar ar bhunaigh sé imeachtaí an úrscéil. Rinne sé a mharana ar na difríochtaí idir éabhlóid an duine agus éabhlóid an tsaoil intleachtaigh ar Mhars, dá mbeadh a leithéid ann. Thairis sin, luaigh sé an fhéidearthacht go rachadh na Marsaigh ag tabhairt pláinéid eile chun míntíreachais, agus an saol ar a bpláinéad féin ag dul chun donais de dheasca an triomaigh agus an fhuachta. === Timpeallacht na nImeachtaí === Maidir leis an tír-raon ina bhfuil imeachtaí an scéil suite, is léir go bhfuair Wells inspioráid ón áit ina raibh cónaí air féin san am agus ó na daoine a chaidríodh sé san am. Sa bhliain 1895, bhí clú agus cáil air mar scríbhneoir, agus é tar éis an dara bean chéile, Catherine Robbins, a phósadh. Bhí an lánúin socraithe síos i Woking, agus théadh Wells ag spaisteoireacht nó ag rothaíocht go tráthrialta, ag caitheamh súile ar an gceantar tuaithe agus ag súil le hinspioráid. Ba é a dheartháir a thug an chéad leid dó, nó uair amháin, agus an bheirt deartháireacha ag siúl faoin tuath mar ba ghnách, bhí an deartháir ag déanamh a mharana os ard ar an dóigh a rachadh ionradh na n-arrachtach eachtardhomhanda i bhfeidhm ar an timpeallacht seo agus ar a muintir. [[Íomhá:The War of the Worlds Logo.jpg|clé|mion|200x200px|[[Steven Spielberg|Spielberg]], 2005]] A lán de na himeachtaí san úrscéal tá siad suite i Woking agus sna bruachbhailte in aice leis. Bhí Wells ina chónaí in aice le Coimín Horsell, arbh é áit chéadthuirlingthe na Marsach é mar a samhlaíodh dó. Nuair a bhí sé ag scríobh an úrscéil, bhain sé sult saobh as a bheith ag aithris na n-imeachtaí dá mhuintir, ag tabhairt cur síos ar an dóigh ar scrios an ga teasa agus an lustan dearg na feirmeacha a raibh aithne aige orthu, gan trácht a dhéanamh ar Londain. Bhí carachtair an oifigigh airtléire, an mhinistir agus an mhic léinn leighis bunaithe ar dhaoine beo a casadh ar Wells i Woking nó i Surrey, fosta. Inniu, tá samhail den "tríchosach" ina seasamh in aice le stáisiún na dtraenach i Woking - dealbh atá bunaithe ar an gcur síos sa leabhar. Tá an dealbh seacht méadar, nó trí troithe fichead, ar airde, agus í suite ar an tsráid úd ''Crown Passage''. ''The Martian'' an t-ainm atá uirthi. [[Íomhá:War-of-the-worlds-tripod.jpg|thumb|Tríchosach (maisiú leabhair le Alvim Corréa), 1906, [[An Fhraincis|Fraincis]]|alt=|251x251px]] == Foilseachán == Go deireanach sna 1890idí, ba choitianta úrscéal a fhoilsiú i bhfoirm shraithe ar irisí nó ar nuachtáin sula dtiocfadh sé i gcló faoi chlúdach leabhair. Mar sin a céadfhoilsíodh saothair Charles Dickens, cuir i gcás. Ba í an iris úd ''Pearson's Magazine'' a ghlac le ''Cogadh na Reann'' le haghaidh foilsiú ar dtús, sa bhliain 1897. Sa chéad bhliain eile chuir William Heinemann an leabhar faoi bhráid na léitheoirí, agus ón lá sin i leith, ní dheachaigh an leabhar as cló riamh sa Bhéarla. Foilsíodh dhá leagan bradacha den tsraith sna Stáit Aontacha. An chéad acu tháinig sé i gcló sa bhliain 1897; an chéad eile ba é an ''Boston Post'' a d'fhoilsigh é sa bhliain 1898, agus imeachtaí an scéil athraithe agus suite i Sasana Nua. Chuir Wells in aghaidh an dara foilseachán. Go ginearálta thaitin an leabhar leis na gnáthléitheoirí agus na léirmheastóirí araon. Fuair daoine áirithe locht ar imeachtaí brúidiúla an scéil, áfach. [[Íomhá:Cogadh na Reann EVERTYPE.png|mion|leagan caighdeánaithe (Aibhistín Ó Duibh a chóirigh).<ref name=":2" />|331x331px]] === Gaeilge === D’aistrigh an scríbhneoir agus drámadóir [[Leon Ó Broin]], as Baile Átha Cliath, leabhar HG Wells go Gaeilge faoi scéim aistriúcháin an Ghúim in 1934. D’athchóiríodh an leagan sin don teach foilsitheoireachta Evertype sa bhliain 2015,<ref name=":0"/> leagan caighdeánaithe (Aibhistín Ó Duibh a chóirigh).<ref name=":2">{{Luaigh foilseachán|title=Cogadh na reann /|url=https://catalogue.nli.ie/Record/vtls000658417|publisher=Evertype,|date=2015|author=H. G. (Herbert George) Wells}}{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Bhí dúshlán ar leith roimh Ó Broin téarmaíocht Ghaeilge a sholáthar do théamaí agus do choincheapa nár pléadh mórán i saol na Gaeilge go dtí sin, saol a bhí fréamhaithe go domhain i saol na tuaithe agus na mara in Éirinn agus an t-aistriúchán idir lámha aige. D’éirigh leis an aistritheoir téarmaí cliste Gaeilge a cheapadh le rudaí a bhaineann leis an Spás, le heachtráin, agus le cogadh todhchaíoch idirphlainéadach a chur in iúl.<ref name=":1"/><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.siopa.ie/ga/i-948-cogadh_na_reann/i.aspx?ID=948|teideal=Cogadh na Reann|work=www.siopa.ie|dátarochtana=2022-08-13}}</ref> == Leaganacha Eile == [[Íomhá:Welles-Radio-Studio-1938.jpg|mion|242x242px|Orson Welles, 1938]] === Orson Welles === Sa bhliain 1938, chuaigh ''Cogadh na Reann'' ar an aer mar chuid den tsraith ''Mercury Theater of the Air'' ó stáisiún craoltóireachta an chomhlachta raidió úd CBS. Ba é [[Orson Welles]] a chuir an scéal in oiriúint don raidió, agus rinne sé bullaitín nuachta de, ionas go raibh craiceann rómhaith fírinne ar an iomlán. Ní raibh sosanna ann le haghaidh fógraí tráchtála, agus mar sin, shíl a lán daoine gur fíorscéal a bhí i gceist agus go raibh na himeachtaí ag titim amach i ndáiríre. Chuaigh an scanradh mór ar fud na Stát, ach i ndiaidh an chraolacháin seo, bhí clú Orson Welles déanta. === Jeff Wayne === Sa bhliain 1978, rinne [[Jeff Wayne]] albam ceoil, ''Jeff Wayne's Musical Version of the War of the Worlds'', agus é bunaithe ar an inspioráid a fuair sé ó ''Chogadh na Reann''. Is éard a bhí i gceist ná athinsint na n-imeachtaí mar cheol - rac-cheol forásach a bhí ann. Ba é an t-aisteoir clúiteach [[Richard Burton]] a d'inis an scéal ar an gceirnín. [[Íomhá:Mars Attacks!.jpg|mion|''Mars Attacks!''|199x199px]] === ''Mars Attacks!'' === [[Íomhá:War of the Worlds set.JPG|mion|Steven Spielberg, ''War of the Worlds'' (2005) ó Universal Studios Themepark i Los Angeles.|199x199px]] Sa bhliain 1996, chuaigh ''[[Mars Attacks!]]'' ar scáileán. Go bunúsach, bhí an scannán bunaithe ar shraith cártaí inbhailithe ó na seascaidí a thug cur síos ar an dóigh ar ghabh arrachtaigh mhíofara ó Mhars an Domhan agus iad dírithe ar mhuintir an Domhain a chéasadh is a mharú. Mar sin féin, is léir go bhfuair dearthóir na gcártaí inspioráid ó ''Chogadh na Reann'', nó ó na B-scannáin faoi ionradh na n-arrachtaí ón spás a bhí coitianta sna caogaidí - scannáin a raibh aithne ''Chogadh na Reann'' orthu chomh maith. Sa deireadh, chinn Tim Burton ar scannán a bhunú ar ghabháltas na Marsach ar an Domhan de réir an scéil a bhí inste ag na cártaí. Scigaithris ar na seanscannáin ficsin eolaíochta a bhí ann go bunúsach, ach san am chéanna bhí an scannán ag cur thar maoil le haisteoirí clúiteacha, ar nós [[Jack Nicholson]], [[Glenn Close]], agus [[Sarah Jessica Parker]]. Bhí ról tábhachtach ag [[Natalie Portman]] freisin, cé nach raibh sí ach cúig bliana déag d'aois san am. === Steven Spielberg === Sa bhliain 2005, scannánaigh [[Steven Spielberg]] an t-úrscéal. Bhí na himeachtaí aistrithe go dtí na Stáit Aontaithe agus curtha in oiriúint do shaol an lae inniu, agus ba é Tom Cruise a rinne an phríomhpháirt. == Naisc sheachtracha == * Aistriúchán go Gaeilgeː D'fhoilsigh Evertype [https://www.evertype.com/books/wotw-ga.html leagan nua] sa bhliain 2015, faoi eagar ag Aibhistín Ó Duibh. == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Ficsean eolaíochta]] [[Catagóir:Ficsean eolaíochta i nGaeilge]] [[Catagóir:Úrscéalta]] [[Catagóir:Closdrámaí]] [[Catagóir:Drámaí Raidió]] [[Catagóir:Leabhair Bhéarla]] [[Catagóir:Leabhair Ghaeilge]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 1897]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 1934]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 1890idí]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 1930idí]] h129z4jbz3npi37dp7vj89cb8qzbgwh 0 47798 1311618 1233098 2026-05-03T19:23:12Z Seán Ó Dúill 73926 Chuir mé breiseolas maidir le stair, oideachas, spórt, agus seach-churaclaim na scoile. Bhí an chuid is mó don eolas seo díreach la fáil ar an leagan Béarla don leathnach seo, ach anois tá sé ar an leagan Gaeilge freisin 1311618 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} [[Íomhá:Dublin.lennukiaknast.jpg|mion|[[Domhnach Míde]]]] Is [[meánscoil]] lán [[An Ghaeilge|Gaeilge]] í '''Gaelcholáiste Reachrann,''' suite i n[[Domhnach Míde]] i dtuaisceart [[Contae Bhaile Átha Cliath|Chontae Bhaile Átha Cliath]]. Tá an scoil faoi phátrúnacht Bhord Oideachais agus Oiliúna Bhaile Átha Cliath agus Dhún Laoghaire.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ddletb.ie/scoileanna/second-level/?lang=ga,%20https://www.ddletb.ie/scoileanna/second-level/?lang=ga|teideal=Dara Leibhéal - ddletb|dáta=2017-12-12|language=ga-IE|dátarochtana=2026-05-03}}</ref> Tá áitreabh roinnte ag Reachrann le Coláiste Pobail An Ghráinseach.<ref>{{Lua idirlín|url=https://assets.gov.ie/static/documents/09fe3ad4/gaelcholaiste-reachrann-donaghmede-dublin-13-dublin.htm|teideal=Subject Inspection Report English 2006|work=assets.gov.ie|dátarochtana=2026-05-03}}</ref> San bhlian 2024 bhí 494 dáltaí sa scoil, 257 acú buachaillí agus 237 acú cailíní.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.gov.ie/en/department-of-education/school-inspection-reports/gaelchol%C3%A1iste-reachrann-b%C3%B3thar-mhainistir-na-gr%C3%A1ins%C3%AD-domhnach-m%C3%ADde-dublin-4/|teideal=Gaelcholáiste Reachrann Bóthar Mhainistir Na Gráinsí Domhnach Míde Dublin|language=en|work=gov.ie|dátarochtana=2026-05-03}}</ref> == Stair == Bunaíodh Gaelcholáiste Reachrann i mí Mheán Fómhair 2001. Bhí na chéad scrúduithe [[An Teastas Sóisearach|Teastais Shóisearaigh]] suite sa scoil sa bhliain 2004,<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/news/students-happy-at-dublin-all-irish-school-1.1157782|teideal=Students happy at Dublin all-Irish school|údar=John Downes|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2026-05-03}}</ref> agus na chéad scrúduithe [[Ardteistiméireacht|Ardteistiméireachta]] sa bhliain 2007.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.gov.ie/en/department-of-education/school-inspection-reports/gaelchol%C3%A1iste-reachrann-donaghmede-dublin-13-dublin/|teideal=Gaelcholáiste Reachrann Donaghmede Dublin 13 Dublin|language=en|work=gov.ie|dátarochtana=2026-05-03}}</ref> Ba í Fionnuala Ní Chaisil mar an chéad príomhoide, agus tháinigh Máire Ní Ghealbháin ina dhiadh. Is í Eimer Nic an Rí an príomhoide reatha.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.gcreachrann.ie/Page/Ar-Scoil/61528/Index.html|teideal=Ár Scoil|údar=Gaelcholáiste Reachrann|language=Irish|work=Gaelcholáiste Reachrann|dátarochtana=2026-05-03}}</ref> Fuair an scoil roinnt tuairisciú ó na meáin mar gheall ar an cruthú agus margú don suaitheantas <nowiki>''Béal na nGael''</nowiki>.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.co.uk/northernireland/irish/blas/various_features/beal_na_ngael.shtml|teideal=BBC - Northern Ireland - Irish Language - Blas|work=www.bbc.co.uk|dátarochtana=2026-05-03}}</ref> "An fáth go bhfuil an tionscadal seo á bhunú againn ná go bhfuil gá le rud éigin sa mhargadh chun daoine óga a spreagadh i dtaobh na Gaeilge a labhairt. Is iad na daoine óga todhchaí na Gaeilge agus is iad ár spriocghrúpa.… seasfaidh suaitheantas Béal na nGael ar son spiorad agus spraoi na Gaeilge," Is leagan nua-aimseartha den [[Fáinne|Fháinne]] é Béal na nGael, suaitheantas a chaitear chun léibhéal líofachta san [[An Ghaeilge|Gaeilge]], agus tuilteanas cumarsáid a dhéanamh inti a léiriú. Sa bhliain 2018, bhí Reachrann le feiceáil in alt san [[Irish Independent]], dar teideal "Schools Build Relationships to inspire better performance" inar pléadh a rath acadúil.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/irish-news/education/schools-build-relationships-to-inspire-better-performance/36543672.html|teideal=Schools build relationships to inspire better performance|dáta=2018-02-06|language=en|work=Irish Independent|dátarochtana=2026-05-03}}</ref> == Oideachas == Cuireann Gaelcholáiste Reachrann curaclam na [[An Teastas Sóisearach|Sraithe Sóisearaí]] agus na [[Ardteistiméireacht|hArdteistiméireachta]] ar fáil. Feidhmíonn an scoil clár na hIdirbhliana freisin, atá éigeantach do gach dalta sa choláiste. Múintear gach ábhar trí mheán na [[An Ghaeilge|Gaeilge]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.gcreachrann.ie/Page/Cursai-Courses/61786/Index.html|teideal=Cúrsaí / Courses|údar=Gaelcholáiste Reachrann|language=Irish|work=Gaelcholáiste Reachrann|dátarochtana=2026-05-03}}</ref> == Spórt == Tá foirne ag Gaelcholáiste Reachrann sa [[Peil Ghaelach|pheil Gaelach]], [[Iomáint]], [[Camógaíocht|chamógaíocht]], [[sacar]], [[Cispheil|chispheil]], [[badmantan]] agus friosbaí.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.gcreachrann.ie/Page/Spoirt-Sports/43702/Index.html|teideal=Spóirt / Sports|údar=Gaelcholáiste Reachrann|language=Irish|work=Gaelcholáiste Reachrann|dátarochtana=2026-05-03}}</ref> I mí na Bealtaine 2013, bhain Reachrann churaidh [[Iomáint|iománaíochta]] [[Baile Átha Cliath|Bhaile Átha Cliath]] amach, tar éis dóibh [[Scoil Phobail Chúil Mhín]] a shárú 4-5 in aghaidh 3-5 i gcluiche ceannais [[Iomáint|Iomána]] Sóisear Scoileanna [[Baile Átha Cliath|Bhaile Átha Cliath]]. Sa bhliain 2016, bhuaigh Reachrann craobh [[Peil Ghaelach|Pheil Ghaelach]] [[Baile Átha Cliath|Bhaile Átha Cliath]] agus [[Cúige Laighean|Laighean]] araon, ach chaill an fhoireann cluiche ceannais na hÉireann le 4 phointe i gcoinne St. Joseph's C.C. ó Maigh Eo. I mí Eanáir 2020, d’imir duine de dhaltaí na scoile ar fhoireann [[Sacar|peile]] faoi-18 na [[Éire|hÉireann]] i gcluiche cairdiúil idirnáisiúnta in aghaidh na [[An Astráil|hAstráile]], áit ar bhuaigh foireann na [[Éire|hÉireann]] 2-0.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.limerickleader.ie/news/sport/510105/watch-limerick-teenager-scores-two-goals-as-ireland-defeat-australia.html|teideal=WATCH: Limerick teenager scores two goals as Ireland defeat Australia|údar=Jerome O'Connell|dáta=2020-01-20|language=en|work=www.limerickleader.ie|dátarochtana=2026-05-03}}</ref> I mí Feabhra 2024, bhuaigh foireann shinsearach [[Peil Ghaelach|peile]] na scoile craobh shinsearach “C” [[Baile Átha Cliath|Bhaile Átha Cliath]] den chéad uair ina stair, ag bua i gcoinne Choláiste Cois Life sa chluiche ceannais le scór 4-11 in aghaidh 1-9. Sharú iad i gcluiche ceannais [[Cúige Laighean|Laighean]] ag Coláiste na Trócaire, [[Baile Uí Mhatháin]]. Ar an 27ú do mí Eanáir 2025, choimead an fhoireann peile shinsearach a dteideal “C” i [[Baile Átha Cliath|mBaile Átha Cliath]] trí bhua a fháil ar St. Mac Dara’s le scór 3-5 in aghaidh 1-6. Chuaigh an fhoireann ar aghaidh arís go dtí cluiche ceannais [[Cúige Laighean|Laighean]], an uair seo ag imirt in aghaidh O’Carolan’s of Nobber ar an 7ú Feabhra 2025. Bhuaigh Gaelcholáiste Reachrann le scór 2-7 in aghaidh 0-11 chun Churaidh [[Cúige Laighean|Laighean]] a bhaint amach den chéad uair ina stair ag leibhéal “C”. == Seach-Churaclaim == Glacann Gaelcholáiste Reachrann páirt i [[Taispeántas an Eolaí Óig]] bliantúil. Sa bhliain 2018, bhain duine dá ndaltaí an 3ú háit amach sa chatagóir aonair idirmheánach i rannóg na nEolaíochtaí Bitheolaíocha agus Éiceolaíocha.<ref>{{Cite news|url=http://btyoungscientist.com/exhibition/2018-results/2018-category-awards/|teideal=2018 Category awards - BT Young Scientist & Technology Exhibition|language=en-US|work=BT Young Scientist & Technology Exhibition|dátarochtana=2026-05-03}}</ref> Tá Grúpa Ceoil ag an scoil a bhíonn ag cleachtadh agus ag léiriú [[Ceol traidisiúnta na hÉireann|Ceol Traidisiúnta na hÉireann]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.gcreachrann.ie/Page/Seach-Churaclaim-Extra-Curricular/61915/Index.html|teideal=Seach-Churaclaim / Extra-Curricular|údar=Gaelcholáiste Reachrann|language=Irish|work=Gaelcholáiste Reachrann|dátarochtana=2026-05-03}}</ref> Sheinn an grúpa [[Ceol traidisiúnta na hÉireann|ceoil traidisiúnta]] seo go poiblí go minic, go háirithe i bhFéile Cheoil DDLETB, Scléip do Gael Linn agus Trad for Trócaire do Trócaire. San bhlian 2015 bhuaigh an scoil gradam Scothléiriú na Féile san Fhéile Náisiúnta Scoildrámaíochta i [[An Muileann gCearr|Muileann gCearr]] lena léiriú den dráma Miotach.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/duaiseanna-scoildramaiochta-fogartha/|teideal=Duaiseanna Scoildrámaíochta fógartha – Gaelcholáiste Reachrann a bhuaigh an duais don scothléiriú|dáta=2015-04-30|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-05-03}}</ref> Freisin bhuaigh an dráma gradam don feisteas is Fearr i nGradaim Amharclainne daltaí Bhord Gáis Energy. == Féach freisin == * [[:Catagóir:Bunscoileanna i gContae Átha Cliath|Bunscoileanna i gContae Átha Cliath]] * [[Gaelscoil]] * [[Gaeloideachas Teo.|Gaeloideachas]] * [[Liosta Gaelscoileanna in Éirinn|Gaelscoileanna in Éireann]] == Naisc sheachtracha == == Tagairtí == {{Reflist}}{{síol-ie}} {{DEFAULTSORT:Gaelcholaiste Reachrann}} [[Catagóir:Gaelscoileanna in Éirinn]] [[Catagóir:Meánscoileanna i gContae Átha Cliath]] tfhketfzwbvg8iumvodh7niro242bcz 0 59181 1311654 1248151 2026-05-04T11:22:51Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1311654 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Sraith Teilifíse}} {{Teideal iodálach}} Is clár dráma é '''''Corp + Anam'''''; craoladh dhá shraith den dráma ar TG4 sna blianta 2011 agus 2014. Tháinig an premiere amach ar [[TG4]] ar 16 Feabhra 2011. Sa chlár bíonn imscrúdú á dhéanamh ag beirt iriseoirí ar choireanna, le haisteoirí [[Maria Doyle Kennedy]] agus [[Diarmuid de Faoite]]. In 2020, bhí an dráma díolta leis an seirbhís sruthaithe ‘SOONER', atá lonnaithe san [[An Eilvéis|Eilvéis]], san [[An Ostair|Ostair]] agus sa [[An Ghearmáin|Ghearmáin]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.listennotes.com/fa/podcasts/nuacht-mhall/8-l%C3%BAnasa-2020-ciarra%C3%AD-orxN4RSlw6L/|teideal=Nuacht Mhall (Ciarraí)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=8 Lúnasa 2020|language=ga-IE|work=Listen Notes|dátarochtana=2023-10-21}}{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Carachtair == ===Príomhcharachtair=== {| class="wikitable" style="text-align:left; width:100%;" ! style="width:20%;"| Carachtair || style="width:20%;"| Aisteoir || style="width:20%;"| Sraith || Notáí |- | ''Cathal Mac Iarnáin'' | [[Diarmuid de Faoite]] | 1–2 | |- | ''Mairéad Mhic Iarnáin'' | [[Maria Doyle Kennedy]] | 1–2 | |- | ''Tom'' | [[Tom Mac Ardghail]] | 1 | |- | ''Séimí Mac Iarnáin'' | [[Eanna O'Coileáin]] | 1–2 | |- | ''Sorcha Nic Iarnáin'' | [[Úna Ní Fhlatharta]] | 1–2 | |- | ''Sarah O'Regan'' | [[Linda Bhreathnach]] | 1–2 | |- | ''Amy Ní Loideáin'' | [[Níamh Ní Fhlatharta]] | 1 | |- | ''Deidre Ní Thuathail'' | [[Kate Nic Chonaonaigh]] | 1–2 | |- | ''Micheál Ó Cearbhaill'' | [[Niall Mac Eachmharcaigh]] | 1–2 | |} ===Carachtair Eile=== {| class="wikitable" style="text-align:left; width:100%;" ! style="width:20%;"| Carachtair || style="width:20%;"| Aisteoir || style="width:20%;"| Sraith || Notáí |- | ''Tony Byrne'' | [[Paul McCloskey]] | 1–2 | |- | ''Síobhán Griffin'' | [[Mary Ryan]] | 1 | |- | ''Gearóid Ó Duill'' | [[Seán Ó Meallaigh]] | 1 | |- | ''JD'' | [[Myles Breen]] | 1 | |- | ''Léitheoir Nuachta'' | [[Áine Ní Dhroighneáin]] | 1 | |} == Eipeasóidí == {| class="wikitable" style="text-align:center" |- ! style="padding:0 9px;" colspan="2"| Sraith ! style="padding:0 8px;"| Eipeasóidí ! style="padding:0 8px;"| Céad chraoladh ! style="padding:0 8px;"| Craoladh deireanach |- |bgcolor="1A031A"| |'''[[#sraith 1|1]]''' | 4 | 16 Feabhra, 2011 | 9 Márta, 2011 |- |bgcolor="800080"| |'''[[#sraith 2|2]]''' | 4 | 27 Samhain, 2014 | 18 Nollaig, 2014 |} === Sraith 1=== {|class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%; margin:auto;" |- style="color:white" align="center" ! scope="col" style="background:#1A031A;"| Uimhir ! scope="col" style="background:#1A031A;"| # ! scope="col" style="background:#1A031A;"| Eipeasóid ! scope="col" style="background:#1A031A;"| Dáta craolta ! scope="col" style="background:#1A031A;"| Lucht féachana |- align="center" | 1 | 1 !scope="row"| Eipeasóid 1 | 16 Feabhra, 2011 | — |- | colspan="5" |Ní bheidh Mac Iarnáin sásta nó go rachaidh sé chuig bun an údair. |- align="center" | 2 | 2 !scope="row"| Eipeasóid 2 | 23 Feabhra, 2011 | — |- | colspan="5" |Nuair a fhaightear fear óg, a thóg na Gardaí, caillte sa chillín féachann Mac Iarnáin dul go dtí bun an údair. |- align="center" | 3 | 3 !scope="row"| Eipeasóid 3 | 2 Márta, 2011 | — |- | colspan="5" |Nuair a thagann scéal isteach i stáisiún nuachta eile faoi phornagrafaíocht leanaí, cuireann Cathal a iníon i mbaol chun a cháil féin a chosaint. |- align="center" | 4 | 4 !scope="row"| Eipeasóid 4 | 9 Márta, 2011 | — |- | colspan="5" |Fiosraíonn Cathal scéal inar bhásaigh máthair óg agus a páiste. Faigheann sé amach go raibh faillí mhór á dhéanamh ar pháistí ag na Seirbhísí Sláinte. |} === Sraith 2=== {|class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%; margin:auto;" |- style="color:white" align="center" ! scope="col" style="background:#800080;"| Uimhir ! scope="col" style="background:#800080;"| # ! scope="col" style="background:#800080;"| Eipeasóid ! scope="col" style="background:#800080;"| Dáta craolta ! scope="col" style="background:#800080;"| Lucht féachana |- align="center" | 5 | 1 !scope="row"| Eipeasóid 1 | 27 Samhain, 2014 | — |- | colspan="5" |Ainneoin achainí na nGardaí scaoiltear John Glynn, coirpeach a mharaigh agus a d'éignigh bean óg, amach ar bannaí. Tá milleán mór ag daoine ar Chathal agus brú air dá bharr. Cuireann sé an té is gaire dó i mbaol agus é ag déanamh a dhíchill an coirpeach contúirteach seo a shárú. |- align="center" | 6 | 2 !scope="row"| Eipeasóid 2 | 4 Nollaig, 2014 | — |- | colspan="5" |Bíonn Natalie Boner, cailín óg as Dún na nGall, sásta nuair a chiontaítear an Sagart Mathew King in ionsaí gnéis a dhéanamh uirthi nuair a bhí sí ag an scoil. Nuair a fhiosraíonn Mac Iarnáin an cás faigheann sé amach gur lean an t-aturnae i bhfad ródhaor ise agus íospartaigh eile. Cuireann Cathal ina luí ar an gcainéal an scéal a chraoladh ach ní bhíonn sé i bhfad go mbíonn an teanga caillte ag a chuid foinsí. |- align="center" | 7 | 3 !scope="row"| Eipeasóid 3 | 11 Nollaig, 2014 | — |- | colspan="5" |Éiríonn le Mac Iarnáin an ceann is fearr a fháil ar na haturnaetha cama a bhí ag iarraidh an feirmeoir John McGuire a chur d'fheirm a mhuintire ach cuirtear é féin sa phríosún mar gheall air. Iarrann sé ar Mhairéad cúnamh a thabhairt dó ach an mbeidh fonn uirthi aghaidh a thabhairt ar na breithiúna agus a post a chur i mbaol? |- align="center" | 8 | 4 !scope="row"| Eipeasóid 4 | 18 Nollaig, 2014 | — |- | colspan="5" |Seasann Mags an fód i gcoinne na n-aturnaetha cama a bhíonn ag iarraidh í a chur amach as a teach agus dá talamh. Bagraíonn na seirbhísí uchtála a páiste a bhaint uaithi mura ngéillfidh sí. Cuireann glaoch gutháin nach raibh súil aici leis faitíos ar Mhairéad. Féachann na breithiúna le Cathal a chiúnú. Caithfidh sé a shocrú an bhfuil sé leis an méid a gheall sé do Mags a dhéanamh nó é féin a thabhairt slán. Bíonn uafás ar Sarah nuair a thagann an fhírinne chun solais. |} == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Cláir theilifíse]] [[Catagóir:Sraitheanna teilifíse a thosaigh i 2011]] [[Catagóir:Cláir TG4]] [[Catagóir:Cláir Teilifíse Éireannacha]] [[Catagóir:Cláir theilifíse i nGaeilge]] [[Catagóir:Cláir dráma]] [[Catagóir:Cláir theilifíse]] [[Catagóir:Scéinséirí]] 0bokmuor8kfakitf9yybefreq9vqd8t 0 59798 1311634 1293885 2026-05-04T00:20:19Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1311634 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} Grúpa bunchreidmheach [[Ioslam|Ioslamach]] sa [[An Nigéir|Nigéir]], san [[An Afraic|Afraic]], is ea '''Boko Haram''' (Háisis: ''cosc ar an léann iasachta/neamh-Ioslámach''). Is é ainm foirmeálta an ghrúpa ná '''Jama'atu Ahlis Sunna Lidda'awati Wal-Jihad''', a chiallaíonn in [[Araibis]] "daoine a bhfuil sé mar dhualgas orthu teagasc an fháidh agus an [[jiohád]] a chur chun cinn". == Sceimhlitheoireacht == [[Íomhá:Boko Haram insurgency map.png|mion|clé|Eachtraí foréigin, léarscáil, Boko Haram]] Dhúnmharaigh Boko Haram na mílte idir 2009-2015, 28,978 [[duine]] mar "mheastachán coimeádach" ón ''Council of Foreign Relations''.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.cfr.org/nigeria/nigeria-security-tracker/p29483|teideal=Nigeria Security Tracker|language=en|work=Council on Foreign Relations|dátarochtana=2022-07-12|archivedate=2018-11-15|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181115063510/https://www.cfr.org/nigeria/nigeria-security-tracker/p29483}}</ref><ref name="enc">{{cite web|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/1581959/Boko-Haram|teideal=Boko Haram|publisher=Encyclopaedia Britannica|accessdate=September 2014}} Encyclopaedia Britannica</ref> Tá [[An Chríostaíocht|eaglaisí Críostaí]], fórsaí slándála an stáit, oifigí na [[Na Náisiúin Aontaithe|Náisiún Aontaithe]], oifigí [[nuachtán]], [[ollscoil]]<nowiki/>eanna, stáisiúin, [[gnó]]<nowiki/>lachtaí fón soghluaiste agus eile ionsaithe acu, i dtuaisceart na Nigéire sa chuid is mó. Is sa chuid sin den tír a bhíonn an [[dlí]] Sharia i bhfeidhm agus tromlach na ndaoine ina nIoslamaigh. Tá fear darb ainm Abubakar Shekau i gceannas ar Boko Haram ón mbliain 2009 i leith. Ar [[22 Bealtaine]] [[2014]] d'ainmnigh na Náisiúin Aontaithe Boko Haram mar eagraíocht [[Sceimhlitheoireacht|sceimhlitheoir]]<nowiki/>eachta.<ref>{{Lua idirlín|url=https://press.un.org/en/2014/sc11410.doc.htm|teideal=Security Council Al-Qaida Sanctions Committee Adds Boko Haram to Its Sanctions List {{!}} UN Press|work=press.un.org|dátarochtana=2022-07-12|archivedate=2022-07-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220712212239/https://press.un.org/en/2014/sc11410.doc.htm}}</ref> == Stair == [[Íomhá:Boko Haram (7219441626).jpg|mion|clé]] Cuireadh an grúpa ar bun sa bhliain 2002 i g[[Cathair (lonnaíocht)|cathair]] Maiduguri. D'éirigh Boko Haram níos radacaí de réir a chéile. Thosaigh an grúpa ag baint úsáide as an bhforéigean sa bhliain 2009 le héirí amach príosúin. Chuir fórsaí slándála bunaitheoir agus ceannairí eile an ghrúpa chun [[Bás|báis]] ina dhiaidh sin. Ar an [[2 Meitheamh]] [[2014]], tharla sléacht i Gwoza in oirthear na Nigéire; dhúnmharaigh Boko Haram breis is dhá chéad duine (200-500+) in ionsaithe.<ref>{{Lua idirlín|url=https://allafrica.com/stories/201406050381.html|teideal=Nigeria: Gwoza Under Siege - Boko Haram Kills 300, Wipes Out Three Villages|údar=allafrica.com|dáta=2015}}</ref> Sa bhliain 2015, bhí na scórtha fuadaithe i ruathair i g[[Camarún]] ag an ngrúpa Ioslamach as an Nigéir. Leanaí den chuid is mó a fuadaíodh san ionsaí trasteorann. Tá Camarún agus an Nigéir ag síneadh lena chéile).<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Na scórtha fuadaithe i gCamarún|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2015/0119/673744-na-scortha-fuadaigh-i-gcamarun/|date=2015-01-19|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref> ==Tagairtí== {{reflist}} [[Catagóir:An Nigéir]] [[Catagóir:Sceimhlitheoireacht]] [[Catagóir:Camarún]] [[Catagóir:Ioslam]] 4r9r79zplcov7mn9b385h18hj3cfq44 0 60469 1311651 1290874 2026-05-04T09:47:51Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1311651 wikitext text/x-wiki :''Don comórtas na nÓg, féach ar: [[Comórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg 2016]].'' {| align=right style="border: 1px solid gray;" ! colspan="3" class="summary" style="font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center|Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2016 ''"Come Together" — "Teacht le Chéile"'' |- | colspan="3" |[[Íomhá:EuroSuecia.svg|center|150px]] |- | colspan="3" class="summary" style="font-size: 100%; text-align: center| <big>'''STÓCÓLM 2016'''</big> |- ! colspan="3" class="summary" style="font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center|<small>Dátaí</small> |- |<small>'''Babhta'''</small> <small>'''1'''</small> | colspan="2" |<small>10 Bealtaine 2016</small> |- |<small>'''Babhta 2'''</small> | colspan="2" |<small>12 Bealtaine 2016</small> |- |<small>'''Finale'''</small> | colspan="2" |<small>14 Bealtaine 2016</small> |- ! colspan="3" class="summary" style="font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center|<small>Óstach</small> |- |<small>'''Ionad'''</small> | colspan="2" |{{bratach|Sweden}}<small>[[Ericsson Globe Arena|Ericsson Globe]],</small><br/><small>[[Stócólm]], [[an tSualainn]]</small> |- |<small>'''Láithreoirí'''</small> | colspan="2" |<small>[[Måns Zelmerlöw]]</small><br/><small>[[Petra Mede]]</small> |- |<small>'''Craoltóir'''</small> | colspan="2" |<small>[[Sveriges Television]] (SVT)</small> |- ! colspan="3" class="summary" style="font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center|<small>Rannpháirtithe</small> |- |<small>'''Iontrálacha'''</small> | colspan="2" |<small>42</small> |- |<small>'''Tíortha ag filleadh:'''</small> | colspan="2" | <small>{{bratach|Bosnia and Herzegovina}}[[An Bhoisnia-Heirseagaivéin]]<br/> {{bratach|Bulgaria}} [[An Bhulgáir]]<br/> {{bratach|Croatia}} [[An Chróit]]</small><br/> <small>{{bratach|Ukraine}} [[An Úcráin]]</small><br/> |- |<small>'''Tíortha a tharraingt siar:'''</small> | colspan="2" |<small>{{bratach|Portugal}} [[An Phortaingéil]]</small> |- ! colspan="3" class="summary" style="font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center|<small>Léarscáil - Rannpháirtíocht</small> |- | colspan="3" |[[Íomhá:ESC 2016 Map.svg|center|300px]] |- | colspan="3" |<small>{{legend|#009A49|Tíortha Rannpháirtí}}</small><small>{{legend|#D40000|Tíortha nár airleacan chun an deiridh ón deiridh leath.}}</small><small>{{legend|#FCD116|Tíortha a ghlac páirt san am atá caite, ach ní i 2016}}</small> |- ! colspan="3" class="summary" style="font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center|<small>Vóta</small> |- |<small>'''Córas vótála'''</small> | colspan="2" |giúiré :<br />gairmiúil & televoting.<br /> </small> |- |'''Amhrán a bhuaigh''' | colspan="2" |<small>{{bratach|Ukraine}} [[An Úcráin]]<br/>"[[1944 (amrán)|1944]]"</small> |- ! colspan="3" class="summary" style="font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center|<small>Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse</small> |- |<center><small>[[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2015|'''← 2015''']]</small> [[Íomhá:EuroAustria.svg|22px]]</center> |<center>[[Íomhá:EuroSuecia.svg|30px]]</center> |<center>[[Íomhá:EuroUcrania.svg|22px]] <small>'''[[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2017|2017 →]]'''</small></center> |} Bhí '''Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2016''' an 61ú heagrán den [[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse|Chomórtas Amhránaíochta na hEoraifíse]] ar siúl san Ericsson Globe Arena i [[Stócólm]], [[An tSualainn]] ar [[14 Bealtaine]] [[2016]]. Bhí bua ag na Sualainne sa [[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2015|chomórtas 2015]] i [[Vín]] le "Heroes", seinnte ag Måns Zelmerlöw. Bhí an chomórtas ar siúl i Stócólm don tríú uair, i ndiaidh [[1975]] agus [[2000]], an ceann deireanach sa Globe freisin. Tháinig [[an Bhoisnia-Heirseagaivéin]], [[an Bhulgáir]], [[an Chróit]] agus [[An Úcráin|an Úcráin]] isteach ar ais sa chomórtas, chomh maith leis [[an Astráil]], a ghlac páirt don chéad uair riamh i Vín mar aoi speisialta. Tharraing [[an Phortaingéil]] siar ón gcomórtas, mar gheall ar easpa airgid. B'iad Måns Zelmerlöw, buaiteoir an [[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2015|chomórtais 2015]], agus Petra Mede ([[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2013|comórtas 2013]] i [[Malmö]]) na láithreoirí. ==Babhta leathceannais== Chan Nicky Byrne an t-amhrán ‘Sunlight’ sa bhabhta leathceannais ar an 12 Bealtaine 2016. Ní bhfuair sé go leor vótaí chun áit a fháil sa bhabhta ceannais. ==Babhta ceannais== Bhí 26 amhránaí ar an ardán, ag canadh chun an comórtas Eurofíse 2016 a bhuachan. Bhí dhá chuid den vótáil ann. Ar dtús fuair siad na vótaí ó na giúiréithe i ngach tír. Tar éis na vótaí sin a fháil bhí [[an Astráil]] sa chéad áit. Níl an Astráil san Eoraip ach bhí siad páirteach sa chomórtas i mbliana mar aoi speisialta. Ach ansin d’fhogair siad na vótaí ón bpobal i ngach tír agus léim an Úcráin isteach sa chéad áit. Chan Jamala an t-amhrán don Úcráin. Bhí an Astráíl sa dara háit agus [[an Rúis]] sa tríú háit. == Ag filleadh == {| class="wikitable" !Tír !Ceoltóir !Stair |- |{{bratach|Bosnia and Herzegovina}} [[An Bhoisnia-Heirseagaivéin]] |[[Deen]] |[[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2004|2004]] |- |{{bratach|Bulgaria}} [[An Bhulgáir]] |[[Poli Genova]] |[[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2011|2011]] |- |{{bratach|Iceland}} [[An Íoslainn]] |[[Greta Salóme Stefánsdóttir|Greta Salóme]] |[[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2012|2012]] |- |{{bratach|Lithuania}} [[An Liotuáin]] |[[An Liotuáin|Donny Montell]] |[[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2012|2012]] |- |{{bratach|Malta}} [[Málta]] |[[Ira Losco]] |[[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2002|2002]] |- |{{bratach|Montenegro}}[[Montainéagró]] |Bojan Jovović ([[Highway]]) |[[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2005|2005]] (An tSeirbia-Montainéagró) |- |{{bratach|Macedonia}}[[Poblacht na Macadóine|Poblacht na Macadóin]] |[[Kaliopi]] |[[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 1996|1996]], [[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2012|2012]] |} == Potaí == {| class="wikitable" !Pot 1 !Pot 2 !Pot 3 !Pot 4 !Pot 5 !Pot 6 |- | rowspan="2" | * {{bratach|Albania}} [[An Albáin]] * {{bratach|Bosnia and Herzegovina}} [[An Bhoisnia-Heirseagaivéin]] * {{bratach|Croatia}} [[An Chróit]] * {{bratach|Macedonia}}[[Poblacht na Macadóine|Poblacht na Macadóin]] * {{bratach|Montenegro}}[[Montainéagró]] * {{bratach|Serbia}} [[An tSeirbia]] * {{bratach|Slovenia}} [[An tSlóivéin]] | rowspan="2" | * {{bratach|Denmark}} [[An Danmhairg]] * {{bratach|Estonia}} [[An Eastóin]] * {{bratach|Finland}}[[An Fhionlainn]] * {{bratach|Norway}} [[An Iorua]] * {{bratach|Iceland}} [[An Íoslainn]] * {{bratach|Latvia}} [[An Laitvia]] | rowspan="2" | * {{bratach|Armenia}} [[An Airméin]] * {{bratach|Azerbaijan}} [[An Asarbaiseáin]] * {{bratach|Belarus}} [[An Bhealarúis]] * {{bratach|Russia}} [[An Rúis]] * {{bratach|Georgia}} [[An tSeoirsia]] * {{bratach|Ukraine}} [[An Úcráin]] | rowspan="2" | * {{bratach|Australia}}[[An Astráil sa Chomórtas Amhránaíochta na hEoraifíse|An Astráil]] * {{bratach|Belgium}} [[An Bheilg]] * {{bratach|Bulgaria}} [[An Bhulgáir]] * {{bratach|Cyprus}} [[An Chipir]] * {{bratach|Greece}} [[An Ghréig]] * {{bratach|Netherlands}}[[An Ungáir|An Ísiltír]] | rowspan="2" | * {{bratach|Ireland}} [[Éire sa Chomórtas Amhránaíochta na hEoraifíse|Éire]] * {{bratach|Lithuania}} [[An Liotuáin]] * {{bratach|Malta}} [[Málta]] * {{bratach|Czech Republic}} [[Poblacht na Seice]] * {{bratach|Poland}} [[An Pholainn]] * {{bratach|San Marino}} [[San Mairíne]] | * {{bratach|Switzerland}} [[An Eilvéis]] * {{bratach|Moldova}} [[An Mholdóiv]] * {{bratach|Austria}} [[An Ostair]] * {{bratach|Romania}} [[An Rómáin]] * {{bratach|Hungary}} [[An Ungáir]] |- |''{{bratach|Israel}} [[Iosrael|Iosrael*]]'' |} * [[An Ungáir|<nowiki/>]][[An Tuirc|<nowiki/>]][[An Ísiltír|<nowiki/>]][[An Ungáir|<nowiki/>]][[An Ungáir|<nowiki/>]][[An Ungáir|<nowiki/>]][[An Ungáir|<nowiki/>]] [[Íomhá:ESC 2016 Semi-Finals.svg|center|thumb| {{legend|#D40000|<small> Tíortha sa chéad leath-deiridh </small>}} {{legend|#FFAAAA|<small> Tíortha vótála freisin sa chéad leath-deiridh </small>}} {{legend|#000080|<small> Tíortha sa dara leath-deiridh </small>}} {{legend|#5599FF|<small> Tíortha vótála freisin sa dara leath-deiridh </small>}}|305x305px]] == '''Babhta 1''' - 10 Bealtaine 2016 == {| class="wikitable sortable" !Ordú !Tír<ref name=":4"/> !Teanga !Ceoltóir !Amhrán !Aistriúchán Gaelige !Áit !Pointí |- |1 |{{bratach|Finland}} [[An Fhionlainn]] |[[Béarla]] |[[Sandhja]] |"[[Sing it Away]]" |"Can é ar shiúl" |15 |51 |- |2 |{{bratach|Greece}} [[An Ghréig]] |Béarla, [[An Ghréigis|Gréigis]] |[[Argo]] |"[[Utopian Land]]" |"Tír Útóipeach" |16 |44 |- |3 |{{bratach|Moldova}} [[An Mholdóiv]] |Béarla |[[Lidia Isac]] |"[[Falling Stars]]" |"Réaltaí Reatha" |17 |33 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" |4 |{{bratach|Hungary}} [[An Ungáir]] |Béarla |[[Freddie]] |"[[Pioneer (amhrán)|Pioneer]]" |"Ceannródaí" |4 |197 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" |5 |{{bratach|Croatia}} [[An Chróit]] |Béarla |[[Nina Kraljić]] |"[[Lighthouse]]" |"Teach Solais" |10 |133 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" |6 |{{bratach|Netherlands}}[[An Ísiltír]] |Béarla |[[Douwe Bob]] |"[[Slow Down]]" |"Tóg go bog é" |5 |17 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" |7 |{{bratach|Armenia}} [[An Airméin]] |Béarla |[[Iveta Mukuchyan]] |"[[LoveWave]]" |"GráTonn" |2 |243 |- |8 |{{bratach|San Marino}} [[San Mairíne]] |Béarla |[[Serhat]] |“[[I Didn’t Know]]” |"Ní raibh a fhios agam" |12 |68 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" |9 |{{bratach|Russia}} [[An Rúis]] |Béarla |[[Sergey Lazarev]] |"[[You are the Only One|You Are the Only One]]" |"Is tusa an ceann amháin" |1 |342 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" |10 |{{bratach|Czech Republic}} [[Poblacht na Seice]] |Béarla |[[Gabriela Gunčíková]] |"[[I Stand]]" |"Seasaim" |9 |161 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" |11 |{{bratach|Cyprus}} [[An Chipir]] |Béarla |[[Minus One]] |"[[Alter Ego]]" |"Athrú Féin" |8 |164 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" |12 |{{bratach|Austria}} [[An Ostair]] |[[An Fhraincis|Fraincis]] |[[Zoë]] |"[[Loin d'ici]]" |"I bhfad ó anseo" |7 |170 |- |13 |{{bratach|Estonia}} [[An Eastóin]] |Béarla |[[Jüri Pootsmann]] |"[[Play]]" |"Imirt" |18 |24 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" |14 |{{bratach|Azerbaijan}} [[An Asarbaiseáin]] |Béarla |[[Samra]] |"[[Miracle]]" |"Míorúilt" |6 |185 |- |15 |{{bratach|Montenegro}}[[Montainéagró]] |Béarla |[[Highway]] |"[[Real Thing]]" |"Rud Fíor" |13 |60 |- |16 |{{bratach|Iceland}} [[An Íoslainn]] |Béarla |[[Greta Salóme Stefánsdóttir|Greta Salóme]] |"[[Hear Them Calling]]" |"Éist leo agus iad ag glaoch" |14 |51 |- |17 |{{bratach|Bosnia and Herzegovina}} [[An Bhoisnia-Heirseagaivéin]] |[[Boisnis]] |[[Dalal Midhat-Talakić|Dalal]], [[Deen|Deen]] & feat. [[Ana Rucner|Ana Rucner]] |“[[Ljubav je]]” |"Tá Grá" |11 |104 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" |18 |{{bratach|Malta}} [[Málta]] |Béarla |[[Ira Losco]] |"[[Walk on Water]]" |"Siúl ar Uisce" |3 |209 |} {{legend|#FFDEAD|Airleacan ó leath deiridh go dtí an deiridh.}} == '''Babhta 2''' - 12 Bealtaine 2016 == {| class="wikitable sortable" !Ordú !Tír<ref name=":4"/> !Teanga !Ceoltóir !Amhrán !Aistriúchán Gaeilge !Áit !Pointí |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" |1 |{{bratach|Latvia}} [[An Laitvia]] |Béarla |[[Justs]] |"[[Heartbeat]]" |"Bualadh Croí" |8 |132 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" |2 |{{bratach|Poland}} [[An Pholainn]] |Béarla |[[Michał Szprak]] |"[[Colour your life|Colour of your life]]" |"Dath do Shaoil" |6 |151 |- |3 |{{bratach|Switzerland}} [[An Eilvéis]] |Béarla |[[Rykka]] |"[[The Last of Our Kind]]" |"Na Deireanaigh<br>dár gCineál" |18 |28 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" |4 |{{bratach|Israel}} [[Iosrael]] |Béarla |[[Hovi Star]] |"[[Made of Stars]]" |"Déanta de Réaltaí" |7 |147 |- |5 |{{bratach|Belarus}} [[An Bhealarúis]] |Béarla |[[Alexander Ivanov]] |"[[Help You Fly]]" |"Cabhrú Leat Eitilt" |12 |84 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" |6 |{{bratach|Serbia}} [[An tSeirbia]] |Béarla |[[Sanja Vučić]] |"[[Goodbye]]" |"Slán" |10 |105 |- |7 |{{bratach|Ireland}} [[Éire sa Chomórtas Amhránaíochta na hEoraifíse|Éire]] |Béarla |[[Nicky Byrne]] |"[[Sunlight]]" |"Solas na Gréine" |15 |46 |- |8 |{{bratach|Macedonia}}[[Poblacht na Macadóine|Poblacht na Macadóin]] |[[Macadóinis]] |[[Kaliopi]] |"[[Dona]]" (Дона) |"Bean" |11 |88 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" |9 |{{bratach|Lithuania}} [[An Liotuáin]] |Béarla |[[Donny Montell]] |"[[I've Been Waiting for This Night|I've Been Waiting<br>for This Night]]" |"Bhí mé ag fanacht ar an oíche seo" |4 |222 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" |10 |{{bratach|Australia}}[[An Astráil sa Chomórtas Amhránaíochta na hEoraifíse|An Astráil]] |Béarla |[[Dami Im]] |"[[Sound of Silence]]" |"Fuaim an Tosta" |1 |330 |- |11 |{{bratach|Slovenia}} [[An tSlóivéin]] |Béarla |[[ManuElla]] |"[[Blue and Red]]" |"Gorm agus Dearg" |14 |57 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" |12 |{{bratach|Bulgaria}} [[An Bhulgáir]] |Béarla, [[An Bhulgáiris|Bulgáiris]] |[[Poli Genova]] |"[[If Love Was a Crime]]" |"Dá mba coir é an grá" |5 |220 |- |13 |{{bratach|Denmark}} [[An Danmhairg]] |Béarla |[[Lighthouse X]] |"[[Soldiers of Love]]" |"Saighdiúirí an Ghrá" |17 |34 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" |14 |{{bratach|Ukraine}} [[An Úcráin]] |Béarla, [[Criméaigh Tatairis|Tatairis]] |[[Jamla|Jamala]] |"[[1944 (amhrán)|1944]]" |— |2 |287 |- |15 |{{bratach|Norway}} [[An Iorua]] |Béarla |[[Agnete]] |"[[Icebreaker]]" |"Tús Réidh" |13 |63 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" |16 |{{bratach|Georgia}} [[An tSeoirsia]] |Béarla |[[Nika Kocharov & Young Georgian Lolitaz|Nika Kocharov &<br>Young Georgian Lolitaz]] |"[[Midnight Gold]]" |"Ór Meáin Oíche" |9 |123 |- |17 |{{bratach|Albania}} [[An Albáin]] |Béarla |[[Eneda Tarifa]] |"[[Fairytale Love]]" |"Grá Seanscéalach" |16 |45 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" |18 |{{bratach|Belgium}} [[An Bheilg]] |Béarla |[[Laura Tesoro]] |"[[What's the Pressure]]" |"Cad é an brú?" |3 |274 |} {{legend|#FFDEAD|Airleacan ó leath deiridh go dtí an deiridh.}} == '''Deiridh -''' 14 Bealtaine 2016 == {| class="wikitable sortable" !Ordú !Tír<ref name=":4">https://www3.ebu.ch/news/2015/11/43-countries-to-compete-in-2016{{Dead link|date=Lúnasa 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> !Teanga !Ceoltóir !Amhrán !Aistriúchán Gaelige !Áit !Pointí |- |1 |{{bratach|Belgium}} [[An Bheilg]] |Béarla |[[Laura Tesoro]] |"[[What's the Pressure]]" |"Cad é an brú?" |10 |181 |- |2 |{{bratach|Czech Republic}} [[Poblacht na Seice]] |Béarla |[[Gabriela Gunčíková]] |"[[I Stand]]" |"Seasaim" |25 |41 |- |3 |{{bratach|Netherlands}}[[An Ísiltír]] |Béarla |[[Douwe Bob]] |"[[Slow Down]]" |"Tóg go bog é" |11 |153 |- |4 |{{bratach|Azerbaijan}} [[An Asarbaiseáin]] |Béarla |[[Samra]] |"[[Miracle]]" |"Míorúilt" |17 |117 |- |5 |{{bratach|Hungary}} [[An Ungáir]] |Béarla |[[Freddie]] |"[[Pioneer (amhrán)|Pioneer]]" |"Ceannródaí" |19 |108 |- |6 |''{{bratach|Italy}}''[[An Iodáil]] |[[Iodáilis]], Béarla |[[Francesca Michielin]] |"[[No Degree of Separation]]" |"Níl Céim Scartha" |16 |124 |- |7 |{{bratach|Israel}} [[Iosrael]] |Béarla |[[Hovi Star]] |"[[Made of Stars]]" |"Déanta de Réaltaí" |14 |135 |- |8 |{{bratach|Bulgaria}} [[An Bhulgáir]] |Béarla, [[An Bhulgáiris|Bulgáiris]] |[[Poli Genova]] |"[[If Love Was a Crime]]" |"Dá mba choir é an grá" |4 |307 |- |9 |{{bratach|Sweden}} [[An tSualainn sa Chomórtas Amhránaíochta na hEoraifíse|An tSualainn]] |Béarla |[[Frans Jeppsson-Wall]] |"[[If I Were Sorry]]" |"Dá mbeadh brón orm" |5 |261 |- |10 |{{bratach|Germany}} [[An Ghearmáin sa Chomórtas Amhránaíochta na hEoraifíse|An Ghearmáin]] |Béarla |[[Jamie-Lee Kriewitz]] |"[[Ghost]]" |"Taibhse" |26 |11 |- |11 |{{bratach|France}} [[An Fhrainc]] |Fraincis, [[An Béarla|Béarla]] |[[Amir]] |"[[J'ai cherché]]" |"Bhí mé ar lorg" |6 |257 |- |12 |{{bratach|Poland}} [[An Pholainn]] |Béarla |[[Michał Szprak]] |"[[Colour your life|Colour of your life]]" |"Dath do Shaoil" |8 |229 |- |13 |{{bratach|Australia}}[[An Astráil sa Chomórtas Amhránaíochta na hEoraifíse|An Astráil]] |Béarla |[[Dami Im]] |"[[Sound of Silence]]" |"Fuaim an Tosta" |2 |511 |- |14 |{{bratach|Cyprus}} [[An Chipir]] |Béarla |[[Minus One]] |"[[Alter Ego]]" |"Athrú Féin" |21 |96 |- |15 |{{bratach|Serbia}} [[An tSeirbia]] |Béarla |[[Sanja Vučić]] |"[[Goodbye]]" |"Slán" |18 |115 |- |16 |{{bratach|Lithuania}} [[An Liotuáin]] |Béarla |[[Donny Montell]] |"[[I've Been Waiting for This Night|I've Been Waiting<br>for This Night]]" |"Bhí mé ag fanacht ar an oíche seo" |9 |200 |- |17 |{{bratach|Croatia}} [[An Chróit]] |Béarla |[[Nina Kraljić]] |"[[Lighthouse]]" |"Teach Solais" |23 |73 |- |18 |{{bratach|Russia}} [[An Rúis]] |Béarla |[[Sergey Lazarev]] |"[[You are the Only One|You Are the Only One]]" |"Is tusa an duine amháin" |3 |491 |- |19 |{{bratach|Spain}} [[An Spáinn]] |Béarla |[[Barei]] |"[[Say Yay!]]" |"Abair Yay!" |22 |77 |- |20 |{{bratach|Latvia}} [[An Laitvia]] |Béarla |[[Justs]] |"[[Heartbeat]]" |— |15 |132 |- style="font-weight: bold; background: gold;" |21 |{{bratach|Ukraine}} [[An Úcráin]] |Béarla, [[Criméaigh Tatairis|Tatairis]] |[[Jamla|Jamala]] |"[[1944 (amhrán)|1944]]" |— |1 |534 |- |22 |{{bratach|Malta}} [[Málta]] |Béarla |[[Ira Losco]] |"[[Walk on Water]]" |"Siúl ar Uisce" |12 |153 |- |23 |{{bratach|Georgia}} [[An tSeoirsia]] |Béarla |[[Nika Kocharov & Young Georgian Lolitaz|Nika Kocharov &<br>Young Georgian Lolitaz]] |"[[Midnight Gold]]" |"Ór Meáin Oíche" |20 |104 |- |24 |{{bratach|Austria}} [[An Ostair]] |[[An Fhraincis|Fraincis]] |[[Zoë]] |"[[Loin d'ici]]" |"I bhfad ó anseo" |13 |151 |- |25 |{{bratach|United Kingdom}}[[An Ríocht Aontaithe sa Chomórtas Amhránaíochta na hEoraifíse|An Ríocht Aontaithe]] |Béarla |[[Joe & Jake]] |"[[You're not alone]]" |"Níl tú leat féin" |24 |62 |- |26 |{{bratach|Armenia}} [[An Airméin]] |Béarla |[[Iveta Mukuchyan]] |"[[LoveWave]]" |"GráTonn" |7 |249 |} ==Tíortha Eile== {| class="wikitable" ! colspan="3" |Tíortha nach bhfuil rannpháirteach<ref name=":4"/> |- |{{bratach|Algeria}} [[An Ailgéir]] |{{bratach|Lebanon}} [[An Liobáin]]<ref>http://eurovoix.com/2015/10/15/lebanon-not-ruled-out-2016-participation/</ref> |{{bratach|Portugal}}[[An Phortaingéil]]<ref>http://eurovoix.com/2015/10/07/portugal-withdraws-from-eurovision-2016/</ref> |- |{{bratach|Andorra}} [[Andóra]]<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.escunited.com/home/andorra-no-return-in-2016/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2015-06-03 |archivedate=2015-06-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150626103609/http://www.escunited.com/home/andorra-no-return-in-2016/ }}</ref><ref>http://eurovoix.com/2015/09/02/andorra-no-return-in-2016/</ref> |{{bratach|Libya}} [[An Libia]] |{{bratach|China}} [[An tSín]]<ref name=":0" /> |- |{{bratach|Vatican City}} [[Cathair na Vatacáine]] |{{bratach|Luxembourg}}[[An Bhoisnia-Heirseagaivéin|Lucsamburg]]<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.escunited.com/home/luxembourg-will-not-take-part-in-2016/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2015-06-04 |archivedate=2015-06-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150605002112/http://www.escunited.com/home/luxembourg-will-not-take-part-in-2016/ }}</ref> |{{bratach|Slovakia}} [[An tSlóvaic]]<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.escdaily.com/participation-editorial/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2015-11-10 |archivedate=2016-09-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160913075715/http://www.escdaily.com/participation-editorial/ }}</ref> |- |{{bratach|Kosovo}} [[An Chosaiv]]<ref name=":0">{{Lua idirlín |url=http://www.escunited.com/home/china-ebu-declines-potential-new-guest/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2015-06-04 |archivedate=2015-10-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151010025840/http://www.escunited.com/home/china-ebu-declines-potential-new-guest/ }}</ref> |{{bratach|Morocco}} [[Maracó]] |{{bratach|Turkey}}[[An Tuirc]]<ref>http://eurovoix.com/2015/11/03/its-now-official-turkey-will-not-be-in-eurovision-2016/</ref> |- |{{bratach|Egypt}} [[An Éigipt]] |{{bratach|Monaco}} [[Monacó]]<ref><nowiki>http://esctoday.com/105110/monaco-tmc-will-not-return-to-eurovision-in-2016/</nowiki></ref> | |- |{{bratach|Jordan}} [[an Iordáin|An Iordáin]] |{{bratach|Faroe Islands}}[[An Airméin|Oileáin Fharó]] <ref>http://eurovoix.com/2015/06/10/faroe-islands-wants-to-participate-in-the-eurovision-song-contest/</ref> | |}[[An Bhealarúis|<nowiki/>]][[An Bhealarúis|<nowiki/>]][[An Bhealarúis|<nowiki/>]][[An Bhealarúis|<nowiki/>]][[An Bhealarúis|<nowiki/>]][[An Bhealarúis|<nowiki/>]][[An Bhealarúis|<nowiki/>]][[Montainéagró|<nowiki/>]][[An Bhealarúis|<nowiki/>]][[An Bhealarúis|<nowiki/>]][[An Bhealarúis|<nowiki/>]][[An Bhealarúis|<nowiki/>]][[An Mhacadóin Thuaidh|<nowiki/>]][[An Bhealarúis|<nowiki/>]][[An Bhealarúis|<nowiki/>]] ==Urlabhraí agus Tráchtaire== '''Tíortha rannpháirteacha''' {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Tír ! colspan="2" |Leath Deiridh 1 ! colspan="2" |Leath Deiridh 2 ! colspan="2" |Deiridh |- !Craoltóir !Tráchtaire/í !Craoltóir !Tráchtaire/í !Craoltóir !Tráchtaire/í |- |{{bratach|Albania}} [[An Albáin]]<ref>http://www.imalbania.com/andri-xhahu-konfirmohet-si-komentues-dhe-prezantues-i-pikeve-te-shqiperise-ne-eurovision-2016/</ref> | bgcolor="#add8e6" |TVSH, RTSH HD, RTSH Muzikë agus Radio Tirana | bgcolor="#add8e6" |Andri Xhahu | bgcolor="#ffd700" |TVSH, RTSH HD, RTSH Muzikë agus Radio Tirana | bgcolor="#ffd700" |Andri Xhahu |TVSH, RTSH HD, RTSH Muzikë agus Radio Tirana |Andri Xhahu |- |{{bratach|Australia}} [[An Astráil]]<ref>http://www.sbs.com.au/programs/eurovision/article/2016/03/03/dami-im-named-australias-2016-eurovision-artist</ref> | bgcolor="#add8e6" |SBS | bgcolor="#add8e6" |Julia Zamiro agus Sam Pang | bgcolor="#ffd700" |SBS | bgcolor="#ffd700" |Julia Zamiro agus Sam Pang |SBS |Julia Zamiro agus Sam Pang |- |{{bratach|Belarus}} [[An Bhealarúis]]<ref>http://www.tvr.by/company/novosti-kompanii/ivan-vystupit-na-evrovidenii-vo-vtorom-polufinale-pod-5-m-nomerom/</ref> | bgcolor="#add8e6" |Belarus-1 agus Belarus-24 | bgcolor="#add8e6" |Evgeny Perlin | bgcolor="#ffd700" |Belarus-1 agus Belarus-24 | bgcolor="#ffd700" |Evgeny Perlin |Belarus-1 agus Belarus-24 |Evgeny Perlin |- |{{bratach|Cyprus}} [[An Chipir]]<ref>http://www.foni-lemesos.com/agenda/politismos/23476-stin-teliki-eftheia-oi-proetoimasies-gia-ton-diagonismo-tragoudioy-tis-eurovision.html</ref> | bgcolor="#ffd700" |RIK 1, RIK SAT, RIK HD agus Trito Programma | bgcolor="#ffd700" |Melina Karageorgiou | bgcolor="#add8e6" |RIK 1, RIK SAT, RIK HD agus Trito Programma | bgcolor="#add8e6" |Melina Karageorgiou |RIK 1, RIK SAT, RIK HD agus Trito Programma |Melina Karageorgiou |- |{{bratach|Croatia}} [[An Chróit]]<ref>http://www.index.hr/black/clanak/otkriveni-posljednji-detalji-uoci-odlaska-na-eurosong-nina-kraljic-je-stvorena-za-velike-pozornice/889389.aspx</ref> | bgcolor="#ffd700" |HRT 1 / HR2 | bgcolor="#ffd700" |Duško Ćurlić (HRT 1) / Zlatko Turkalj Turki (HR2) | bgcolor="#add8e6" |HRT 1 / HR2 | bgcolor="#add8e6" |Duško Ćurlić (HRT 1) / Zlatko Turkalj Turki (HR2) |HRT 1 / HR2 |Duško Ćurlić (HRT 1) / Zlatko Turkalj Turki (HR2) |- |{{bratach|Denmark}} [[An Danmhairg]]<ref>http://www.dr.dk/event/melodigrandprix/nyheder/historisk-aendring-af-afstemningen-nu-bliver-eurovision-mere</ref> | bgcolor="#add8e6" |DR1 | bgcolor="#add8e6" |Ole Tøpholm | bgcolor="#ffd700" |DR1 | bgcolor="#ffd700" |Ole Tøpholm |DR1 |Ole Tøpholm |- |{{bratach|France}} [[An Fhrainc]]<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.programme-television.org/news-tv/Eurovision-2016-Marianne-James-Stephane-Bern-confirmes-4240915 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2015-08-31 |archivedate=2015-08-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150824235855/http://www.programme-television.org/news-tv/Eurovision-2016-Marianne-James-Stephane-Bern-confirmes-4240915 }}</ref> | bgcolor="#ffd700" |France 4 | bgcolor="#ffd700" |Marianne James agus Jarry | bgcolor="#add8e6" |France 4 | bgcolor="#add8e6" |Marianne James agus Jarry | bgcolor="#ffd700" |France 2 | bgcolor="#ffd700" |Marianne James agus Stéphane Bern |- |{{bratach|Germany}} [[An Ghearmáin sa Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse|An Ghearmáin]]<ref>{{Lua idirlín |url=https://www.eurovision.de/news/ESC-2016-Die-Sendetermine-im-Fernsehen-und-Online,fernsehtermine106.html |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2016-05-07 |archivedate=2016-04-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160422170702/https://www.eurovision.de/news/ESC-2016-Die-Sendetermine-im-Fernsehen-und-Online,fernsehtermine106.html }}</ref> | bgcolor="#add8e6" |Einsfestival agus Phoenix | bgcolor="#add8e6" |Peter Urban | bgcolor="#ffd700" |Einsfestival agus Phoenix | bgcolor="#ffd700" |Peter Urban | bgcolor="#ffd700" |Das Erste | bgcolor="#ffd700" |Peter Urban |- |{{bratach|Greece}} [[An Ghréig]]<ref>{{Lua idirlín |url=http://news247.gr/eidiseis/psixagogia/music/eurovision-2016-pws-sas-fanhke-to-ellhniko-tragoudi-pshfiste.3948671.html |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2016-05-07 |archivedate=2016-04-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160404214046/http://news247.gr/eidiseis/psixagogia/music/eurovision-2016-pws-sas-fanhke-to-ellhniko-tragoudi-pshfiste.3948671.html }}</ref> | bgcolor="#ffd700" |ERT 1, ERT HD agus ERT World | bgcolor="#ffd700" |Maria Kozakou agus Giorgos Kapoutzidis | bgcolor="#add8e6" |ERT 1, ERT HD agus ERT World | bgcolor="#add8e6" |Maria Kozakou agus Giorgos Kapoutzidis |ERT 1, ERT HD agus ERT World |Maria Kozakou agus Giorgos Kapoutzidis |- |{{bratach|Italy}} [[An Iodáil]]<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.programme-television.org/news-tv/Eurovision-2016-Marianne-James-Stephane-Bern-confirmes-4240915 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2015-08-31 |archivedate=2015-08-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150824235855/http://www.programme-television.org/news-tv/Eurovision-2016-Marianne-James-Stephane-Bern-confirmes-4240915 }}</ref> | bgcolor="#add8e6" |RAI 4 agus RAI Radio 2 | bgcolor="#add8e6" |Filippo Solibello agus Marco Ardemagni | bgcolor="#ffd700" |RAI 4 agus RAI Radio 2 | bgcolor="#ffd700" |Filippo Solibello agus Marco Ardemagni | bgcolor="#ffd700" |RAI 1 | bgcolor="#ffd700" |Flavio Insinna agus Federico Russo |- |{{bratach|Norway}} [[An Iorua]]<ref>https://tv.nrk.no/serie/eurovision-song-contest/MUHU12006316/14-05-2016</ref><ref>https://tv.nrk.no/serie/p3morgens-store-eurovisions-fest/MYNR50200216/14-05-2016</ref> | bgcolor="#add8e6" |NRK 1 | bgcolor="#add8e6" |Olav Viksmo Slettan | bgcolor="#ffd700" |NRK 1 | bgcolor="#ffd700" |Olav Viksmo Slettan |NRK 1 / NRK 3 |Olav Viksmo Slettan (NRK 1) / Ronny Brede Aase, Silje Reiten Nordnes agus Markus Ekrem Neby (NRK 3) |- |{{bratach|Iceland}} [[An Íoslainn]]<ref>http://www.ruv.is/frett/gisli-marteinn-kynnir-eurovision-a-ny</ref> | bgcolor="#ffd700" |RÚV | bgcolor="#ffd700" |Gísli Marteinn Baldursson | bgcolor="#add8e6" |RÚV | bgcolor="#add8e6" |Gísli Marteinn Baldursson |RÚV |Gísli Marteinn Baldursson |- |{{bratach|Netherlands}} [[An Ísiltír]] | bgcolor="#ffd700" |NPO 1 | bgcolor="#ffd700" |Jan Smit agus Cornald Maas | bgcolor="#add8e6" |NPO 1 | bgcolor="#add8e6" |Jan Smit agus Cornald Maas |NPO 1 |Jan Smit agus Cornald Maas |- |{{bratach|Austria}} [[An Ostair]]<ref>http://www.ots.at/presseaussendung/OTS_20160408_OTS0148/startnummer-12-fuer-oesterreich-im-ersten-esc-semifinale-am-10-mai</ref> | bgcolor="#add8e6" |Andi Knoll | bgcolor="#add8e6" |ORF eins | bgcolor="#ffd700" |Andi Knoll | bgcolor="#ffd700" |ORF eins |Andi Knoll |ORF eins |- |{{bratach|Poland}} [[An Pholainn]]<ref>{{Lua idirlín |url=http://centruminformacji.tvp.pl/25116985/eurowizyjna-rywalizacja-w-tvp |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2016-05-07 |archivedate=2016-06-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160602002736/http://centruminformacji.tvp.pl/25116985/eurowizyjna-rywalizacja-w-tvp }}</ref> | bgcolor="#add8e6" |TVP 1 agus TV Polonia | bgcolor="#add8e6" |Artur Orzech | bgcolor="#ffd700" |TVP 1 agus TV Polonia | bgcolor="#ffd700" |Artur Orzech |TVP 1 agus TV Polonia |Artur Orzech |- |{{bratach|Czech Republic}} [[Poblacht na Seice]]<ref>http://www.satcentrum.com/clanky/22944/eurovision-song-contest-2016-opet-s-ucasti-ceske-republiky/</ref> | bgcolor="#add8e6" |ČT2 | bgcolor="#add8e6" |Libor Bouček | bgcolor="#ffd700" |ČT2 | bgcolor="#ffd700" |Libor Bouček |ČT1 |Libor Bouček |- |{{bratach|United Kingdom}} [[An Ríocht Aontaithe]]<ref>http://www.telegraph.co.uk/tv/2016/04/04/when-is-eurovision-2016-and-how-can-i-watch-it/</ref> | bgcolor="#ffd700" |[[BBC Four]] | bgcolor="#ffd700" |Scott Mills agus Mel Giedroyc | bgcolor="#add8e6" |[[BBC Four]] | bgcolor="#add8e6" |Scott Mills agus Mel Giedroyc | bgcolor="#ffd700" |[[BBC One]] agus [[BBC Radio 2]] | bgcolor="#ffd700" |[[Graham Norton]]<ref>http://www.bbc.co.uk/blogs/eurovision/entries/d865fad0-cafd-4a9b-944c-29354d49bece</ref> (BBC One), Ken Bruce (BBC Radio 2) |- |{{bratach|Russia}} [[An Rúis]]<ref>https://life.ru/t/%D0%B5%D0%B2%D1%80%D0%BE%D0%B2%D0%B8%D0%B4%D0%B5%D0%BD%D0%B8%D0%B5/406384/laifu_stali_izviestny_imiena_rossiiskikh_kommientatorov_konkursa_ievrovidieniie-2016</ref> | bgcolor="#ffd700" |Russia-1 agus Russia HD | bgcolor="#ffd700" |Dmitry Guberniev agus Ernest Mackevičius | bgcolor="#add8e6" |Russia-1 | bgcolor="#add8e6" |Dmitry Guberniev agus Ernest Mackevičius |Russia 1 agus Russia HD |Dmitry Guberniev agus Ernest Mackevičius |- |{{bratach|San Marino}} [[San Mairíne]]<ref>http://www.eurofestivalnews.com/2016/01/13/eurovision-2016-san-marino-rtv-conferma-al-commento-duo-fiorio-restivo/</ref> | bgcolor="#add8e6" |SMtv San Marino agus Radio San Marino | bgcolor="#add8e6" |Lia Fiorio agus Gigi Restiv | bgcolor="#ffd700" |SMtv San Marino agus Radio San Marino | bgcolor="#ffd700" |Lia Fiorio agus Gigi Restiv |SMtv San Marino agus Radio San Marino |Lia Fiorio agus Gigi Restiv |- |{{bratach|Serbia}} [[An tSeirbia]]<ref>http://www.rts.rs/page/tv/ci/story/17/rts-1/2308252/pesma-evrovizije-2016-polufinale-1-prenos.html</ref> | bgcolor="#ffd700" |RTS 1, RTS HD agus RTS SAT | bgcolor="#ffd700" |Dragan Ilić | bgcolor="#add8e6" | | bgcolor="#add8e6" | | | |- |{{bratach|Georgia}} [[An tSeoirsia]]<ref>http://eurovision-georgia.ge/?page=news&id=124278</ref> | bgcolor="#add8e6" |GPB First Broadcaster | bgcolor="#add8e6" |Tuta Chkheidze | bgcolor="#ffd700" |GPD First Broadcaster | bgcolor="#ffd700" |Tuta Chkheidze |GPD First Broadcaster |Tuta Chkheidze |- |{{bratach|Spain}} [[An Spáinn]]<ref>http://www.rtve.es/television/20160413/jose-maria-inigo-julia-varela-repiten-como-comentaristas-eurovision-2016-para-tve/1336582.shtml</ref> | bgcolor="#ffd700" |La 2 | bgcolor="#ffd700" |José María Íñigo agus Julia Varela | bgcolor="#add8e6" |La 2 | bgcolor="#add8e6" |José María Íñigo agus Julia Varela | bgcolor="#ffd700" |La 1 | bgcolor="#ffd700" |José María Íñigo agus Julia Varela |- |{{bratach|Sweden}} [[An tSualainn]]<ref>http://sverigesradio.se/sida/gruppsida.aspx?programid=4922&grupp=22873&artikel=6415442</ref> | bgcolor="#ffd700" |SVT 1 / SR P4 | bgcolor="#ffd700" |Lotta Bromé (SVT 1) / Carolina Norén agus Björn Kjellman (SR P4) | bgcolor="#add8e6" | | bgcolor="#add8e6" |Lotta Bromé (SVT 1) / Carolina Norén agus Björn Kjellman (SR P4) | bgcolor="#ffd700" |SVT 1 / SR P4 | bgcolor="#ffd700" |Lotta Bromé (SVT 1) / Carolina Norén agus Björn Kjellman (SR P4) |- |{{bratach|Ukraine}} [[An Úcráin]]<ref>{{Lua idirlín |url=http://1tv.com.ua/news/channel/78211 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2016-05-07 |archivedate=2016-04-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160425161825/http://1tv.com.ua/news/channel/78211 }}</ref><ref>{{Lua idirlín |url=http://schedule.nrcu.gov.ua/news.html?newsID=24437 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2016-05-07 |archivedate=2016-05-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160514120607/http://schedule.nrcu.gov.ua/news.html?newsID=24437 }}</ref> | bgcolor="#add8e6" |UA:Pershyi agus Radio Ukraine | bgcolor="#add8e6" |Timur Miroshnychenko (UA:Pershyi) / Olena Zelinchenko (Radio Ukraine) | bgcolor="#ffd700" |UA:Pershyi agus Radio Ukraine | bgcolor="#ffd700" |Timur Miroshnychenko (UA: Pershyi) / Olena Zelinchenko (Radio Ukraine) |UA:Pershyi agus Radio Ukraine |Timur Miroshnychenko (UA: Pershyi) / Olena Zelinchenko (Radio Ukraine) |- |{{bratach|Hungary}} [[An Ungáir]]<ref>http://tv.24.hu/musorok/musor/eurovizios-dalfesztival-2016/</ref> | bgcolor="#ffd700" |Duna | bgcolor="#ffd700" |Gábor Gundel Takács | bgcolor="#add8e6" |Duna | bgcolor="#add8e6" |Gábor Gundel Takács |Duna |Gábor Gundel Takács |} {{legend|#FFD700|Ghlac an tír páirt agus/nó vótáil}} {{legend|#ADD8E6|Níor ghlac an tír páirt agus/nó gan vótáil}} '''Tíortha nach bhfuil rannpháirteach''' {| class="wikitable" ! rowspan="2" |Tír ! colspan="2" |Leath Deiridh 1 ! colspan="2" |Leath Deiridh 2 ! colspan="2" |Deiridh |- !Craoltóir !Tráchtaire/í !Craoltóir !Tráchtaire/í !Craoltóir !Tráchtaire/í |- |{{bratach|Portugal}} [[An Phortaingéil]]<ref>http://eurovoix.com/2016/04/15/portugal-rtp-will-now-broadcast-eurovision-2016/</ref> |RTP |Hélder Reis |RTP |Hélder Reis |RTP |Hélder Reis |- |{{bratach|United States}} [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]<ref>https://www.yahoo.com/music/see-kim-chi-bob-the-drag-queen-and-naomi-smalls-173047105.html</ref> |&nbsp;-&nbsp; |&nbsp;-&nbsp; |&nbsp;-&nbsp; |&nbsp;-&nbsp; |Logo TV |Carson Kressley agus Michelle Collins |- |{{bratach|China}} [[An tSín]]<ref>http://eurovoix.com/2016/04/25/china-hunan-television-broadcast-eurovision-live-tv/</ref> |Hunan TV |Kubert Leung agus Wu Zhoutong |Hunan TV |Kubert Leung agus Wu Zhoutong |Hunan TV |Kubert Leung agus Wu Zhoutong |} * == Tagairtí == {{Reflist}}{{Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse}} [[Catagóir:Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse]] m6tcy2a7gju8jfttxqg58mger15xq1i 0 63319 1311639 1283069 2026-05-04T06:03:07Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1311639 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Bhí '''Christine Charbonneau''' (18 Deireadh Fómhair 1943 – 29 Bealtaine 2014) ina hamhránai agus ina scríbhneoir de chuid lucht labhartha Fraincise Cheanada.<ref>The Canadian Press/La Presse Canadienne (CP/PC), ‘La chanteuse et auteure Christine Charbonneau est décédée,’ http://www.lapresse.ca/arts/musique/201405/31/01-4771520-la-chanteuse-et-auteure-christine-charbonneau-est-decedee.php 31 Bealtaine 2014. Arna rochtain ar 02-06-2014</ref> Bhí sí ar an tríú duine de cheathrar cailíní. Úrscéalaí is ea an deirfiúr is óige aici, [[Marie Godard]]. Bhí sí ar dhuine den dream is mó a scríobh amhráin do dhaoine eile. Orthu sin tá [[Ginette Ravel]], [[Renée Claude]], [[Patsy Gallant]], [[France Castel]], [[Christine Chartrand]], [[Ginette Reno]], agus [[Sheila]] sa Fhrainc. Tá na hamhráin "''Du fil des aiguilles et du coton"'', "''Censuré"'' et "''Les femmes"'' ("Qu'y a-t-il dans le cœur des femmes?") áirithe ar chnaga na 1970í.<ref> Cécile Tremblay-Matte, ''La chanson écrite au féminin, de Madeleine de Verchères à Mitsou 1730-1990'', 1990 (athchló 1992), lch 103, Éditions Trois, ISBN 2-9208-8716-5, 978-2-9208-8716-9</ref>. ==Na hamhráin is mó éileamh== ''Du fil des aiguilles et du coton'', amhrán a thaifead France Castel i 1972<ref>France Castel, Dioscliosta, cnagamhrán le Christine Charbonneau, ''Du fil des aiguilles et du coton'', (1973, Profil, PRO. 6063),[http://www.francecastel.com/discographie.html France Castel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120426011927/http://www.francecastel.com/discographie.html |date=2012-04-26 }}:</ref> agus a dúirt [[Céline Dion]] i 1973,<ref>Céline Dion, Biographie Enfance, deir Céline i 1973 ''"Du fil des aiguilles et du coton" '' le Christine Charbonneau''"http://www.musicme.com/Celine-Dion/biographie/</ref> nuair a tháinig sí i láthair an phobail den chéad uair in aois a cúig ag bainis a dearthár Michel.<ref>''Du fil des aiguilles et du coton'', [http://www.celinedionweb.com/celine-dion/en,biography.html Suíomh Céline Dion] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120118211922/http://www.celinedionweb.com/celine-dion/en,biography.html |date=2012-01-18 }}:</ref> ''Tout va trop vite'',<ref>"Patsy Gallant, Québec Info Music, Biography", http://www.qim.com/artistes/biographie.asp?artistid=478 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150713111055/http://www.qim.com/artistes/biographie.asp?artistid=478 |date=2015-07-13 }}</ref> amhrán a thaifead Patsy Gallant i 1972.<ref>[http://www.leparolier.org/quebecois/classartistes/p/patsygallant.htm,'Dioscliosta Patsy Gallant',]{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ''Les femmes'' (Qu'y a-t-il dans le coeur des femmes?), amhrán a thaifead Patsy Gallant i 1974 agus a chlúdaigh Sheila sa Fhrainc i 1976.<ref>"Sheila, Les femmes, une chanson très moderne et style pop très variété"http://ondit.unblog.fr/93-43e-45-tours-octobre-1976-les-femmes-quy-a-til-dans-le-coeur-des-femmes-33-tours-44e-45-tours-decembre-1976-lamour-qui-brule-en-moi/comment-page-2/, 'Les femmes by Christine Charbonneau',</ref> ''Donne l'amour'', amhrán a thaifead Ginette Reno i 1974.<ref>YouTube FouiC8cYrwY, " Ginette Reno, Trans World Records, 1974, album "Aimons-nous", ceol agus focail le Christine Charbonneau, diaporama Nathalie Dubois, 17-04-2012"</ref> ''Censuré'', amhrán a thaifead Christine Charbonneau i 1975.<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.disquesmerite.com/HTM/fiche.asp?NumArtiste=88 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2015-07-11 |archivedate=2002-02-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20020225105716/http://www.disquesmerite.com/HTM/fiche.asp?NumArtiste=88 }}</ref> == Tús a gairme == Rugadh Charbonneau in Montréal, Québec, in 1943, agus scríobh sí a céad amhrán in aois a dhá bhliain déag.<ref>''La chanson écrite au féminin'', (ISBN 2-920887-16-5),</ref> Thosaigh sí ag amhránaíocht go gairmiúil in La Butte à Mathieu in [[Val-David]], [[Québec]], i 1959.<ref>"La Butte à Mathieu": is minic a fuair Christine Charbonneau cuireadh chun amhránaíocht a dhéanamh in La Butte à Mathieu, an “boîte” ba mhó clú in Québec: http://www.lejournal2000.com/chanson.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111223213349/http://www.lejournal2000.com/chanson.htm |date=2011-12-23 }}</ref> Dhéanadh sí í féin a thionlacan le giotár fearacht a comhairleora [[Felix Leclerc]]<ref>Paragraph Félix Leclerc, (le père de la chanson québécoise): http://www.ameriquefrancaise.org/fr/article-534/F%C3%A9lix_Leclerc,_p%C3%A8re_de_la_chanson_qu%C3%A9b%C3%A9coise.html#.UOOa5nfeG_I¯{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}#</ref> agus meas uirthi mar dhuine de mhórchumadóirí amhrán Québec.<ref>"Marc-Antoine Lapierre, Ollscoil Montréal, Máistir Ealaíon san Antraipeolaíochta (An Roinn Antraipeolaíochta), «Le mythe de la chanson québécois»: "Certains artistes deviennent des icônes du milieu...dont Christine Charbonneau", lch 20", https://papyrus.bib.umontreal.ca/jspui/bitstream/1866/4133/2/Lapierre_Marc-Antoine_2010_m%C3%A9moire.pdf</ref> Luaití Charbonneau mar ''chansonnier''.<ref>"Christine Charbonneau, Discographie, Enregistrements canadiens, Les chansonnières au Québec,(Les Cahiers de l'ARMuQ, avril 1990), ouvrage de C. T.-Matte qui procède à l'examen des chansons et enregistrements de... ", http://www.thecanadianencyclopedia.com/index.cfm?PgNm=TCE&Params=Q1ARTQ0000981 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070828025858/http://www.thecanadianencyclopedia.com/index.cfm?PgNm=TCE&Params=Q1ARTQ0000981 |date=2007-08-28 }}</ref> Ar feadh roinnt blianta bhíodh sí ag amhránaíocht sna tithe caife a bhí ag éirí flúirseach ag an am agus a dtugtaí "les boîtes à chansons" orthu. Thosaigh Charbonneau ag tabhairt amhrán d’amhránaithe eile. Orthu sin bhí Ginette Ravel, duine d’amhránaithe móra na linne sin.<ref>"Ginette Ravel, Canadien Encyclopedia,"http://www.thecanadianencyclopedia.com/index.cfm?PgNm=TCE&Params=Q1ARTQ0002928 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080612044756/http://www.thecanadianencyclopedia.com/index.cfm?PgNm=TCE&Params=Q1ARTQ0002928 |date=2008-06-12 }}</ref> Thaifead sí siúd ''L'amour'', amhrán le Charbonneau, ar a halbam ''L'amour c'est comme un jour,'' a d’eisigh RCA Victor Records i 1963.<ref>"Ginette Ravel, ''L'amour'', Album "L'amour, c'est comme un jour" 1963, http://www.leparolier.org/quebecois/classartistes/g/ginetteravel.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120321140241/http://www.leparolier.org/quebecois/classartistes/g/ginetteravel.htm |date=2012-03-21 }}</ref> Thaifead Renée Claude a hamhrán ''Je te chercherai'' ar (Renée Claude Volume 2), Select Records.<ref>"Renée Claude, Volume deux (Second Album), Sélect Records, Je te chercherai", http://www.leparolier.org/quebecois/classartistes/r/reneeclaude.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110113202026/http://www.leparolier.org/quebecois/classartistes/r/reneeclaude.htm |date=2011-01-13 }}</ref> Rinne Charbonneau a céad albam le Sélect Records i 1963: ba é an teideal a bhí air ''Les insolences d'une jeune femme''.<ref>Christine Charbonneau, Les insolences d'une jeune femme", http://www.retrojeunesse60.com/christine.charbonneau.html</ref> Ar 24 Meitheamh 1965 tugadh cuireadh chun Charbonneau chun a bheith páirteach sa Fête de la Saint-Jean Baptiste,<ref>"(Saint-John-Baptiste Day and its History) Fête de la Saint-Jean Baptiste et son histoire", http://www.claudenadeau.net/saint-jean.html</ref> lá saoire in Québec''.<ref>"National Holiday Québec", "Fête nationale du Québec", http://www.fetenationale.qc.ca/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141219182729/http://www.fetenationale.qc.ca/ |date=2014-12-19 }}</ref> An bhliain sin bhí an fhéile ar siúl i bPáirc Jarry i dtuaisceart Montréal, rud nach dtiteadh amach go minic. Tháinig sí féin agus amhránaithe eile os comhair breis is daichead míle duine amach.<ref>"24 juin 1965, Fête de la Saint-Jean, Parc Jarry, Montréal, Christine Charbonneau et autres artistes invités, dans les notes de Gilles (ó Leabhar Nótaí Gilles Vigneault), https://books.google.com/books?id=I_vR9RRN1g0C&pg=PA815&lpg=PA815&dq=Christine+Charbonneau+poèmes&source=bl&ots=4pCmjn1mXK&sig</ref> Timpeall 1967, nuair a bhí na "boîtes à chansons" ag dul i léig,<ref>M. A. Lapierre, (Le mythe de la chanson québécoise), page 19"...L'apogée du mouvement (des boîtes à chansons) vers 1967...", https://papyrus.bib.umontreal.ca/jspui/bitstream/1866/4133/2/Lapierre_Marc-Antoine_2010_m%C3%A9moire.pdf</ref> Lean Charbonneau uirthi ag obair ag [[CBC Radio]] and [[CBC Television]] iarraidh uirthi cúpla uair a bhith páirteach sa tsraith Coast to Coast, sraith a léirigh Anton Van de Water agus mar a raibh sí ag amhránaíocht lena lán daoine eile, fearacht [[Joni Mitchell]],<ref>http://jonimitchell.com/chronology/tour.cfm?id=0; ‘A chronology of appearances,’ jonimitchell.com. Arna rochtain 02-04-2014</ref> Jacques Blanchet, Margo McKinnon,<ref>Jacques Blanchet and others, http://retrofranco.tripod.com/ArtistesQc.htm</ref> [[Pauline Julien]] agus [[Gordon Lightfoot]] (The Travelers).<ref>Pauline Julien, Gordon Lightfoot, "Chansons (TV series)" (Mon Pays mes chansons), TV archives., http://www.tvarchive.ca/database/16556/chansons/episode_guide/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131110184626/http://www.tvarchive.ca/database/16556/chansons/episode_guide/ |date=2013-11-10 }}</ref> I 1968 rinne sí an tríú halbam, ceann ar theideal dó ''Christine'', le Gamma Records.<ref>Gamma Records, http://www.thecanadianencyclopedia.com/articles/emc/gamma-records-ltddisques-gamma-ltee {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131110183629/http://www.thecanadianencyclopedia.com/articles/emc/gamma-records-ltddisques-gamma-ltee |date=2013-11-10 }}</ref> Ba é François Dompierre a stiúrthóir ceolchoirme, agus chum sé cúpla amhrán di ina dhiaidh sin.<ref>"François Dompierre, Orchestra Director and music composer, http://www.thecanadianencyclopedia.com/articles/emc/francois-dompierre {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131124235506/http://www.thecanadianencyclopedia.com/articles/emc/francois-dompierre |date=2013-11-24 }}</ref> In 1968 bhí a céad Sraith Shamhraidh teilifíse aici ag CBC agus í ina comhóstach le Jacques Blanchet ar an seó "Tête heureuse". In 1969 bhí sí ina comhóstach le Blanchet ar sheó raidió amhránaíochta ag CBC Radio: "Tour à tour".<ref>Télevision show, Christine Charbonneau and Jacques Blanchet, "Tête heureuse, and in 1969, Radio show, Tour à tour, page 241,"http://www.banq.qc.ca/documents/collections/collection_patrimoniale_quebecoise/archives_privees/J_Blanchet.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923182231/http://www.banq.qc.ca/documents/collections/collection_patrimoniale_quebecoise/archives_privees/J_Blanchet.pdf |date=2015-09-23 }}</ref> I Mí Lúnasa 1969 bhí Charbonneau ina hionadaí do Cheanada ag Féile Spa sa Bheilg<ref>Christine Charbonneau, http://vedettes70.retrojeunesse60.com/christine.charbonneau.htm</ref> ach níor ghnóthaigh sí duais. == Ag cumadh amhrán do dhaoine eile == Ba iad na 1970idí na blianta ba thorthúla aici agus an oiread sin amhrán léi á dtaifeadadh ag amhránaithe eile. Thaifead France Castel "Du fil des aiguilles et du coton," "Je le vois dans ma soupe," "Ça m'fait du bien" <ref>"France Castel, Suíomh Oifigiúil, Dioscliosta : France Castel 1973, 1973, 1974, agus Cnuasalbam Dúbailte 1975" (agus a bhformhór cumtha ag Charbonneau), http://www.francecastel.com/biographie.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130827200124/http://www.francecastel.com/biographie.html |date=2013-08-27 }}</ref> le Profil Records agus Trans-World Records, agus bhain amach Rogha 20 an Cheoil in Québec.<ref>"France Castel, "Du fil des aiguilles et du coton," "Je le vois dans ma soupe" et "Ça m'fait du bien" 1973-02-17", http://www2.banq.qc.ca/palmares/2010-Franco/Franco-Compilation_succes_ordre_alpha_interpretes.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120425015559/http://www2.banq.qc.ca/palmares/2010-Franco/Franco-Compilation_succes_ordre_alpha_interpretes.pdf |date=2012-04-25 }}</ref> Amhráin le Charbonneau is mó atá le fáil ar na halbaim a rinne sí in 1973, in 1974 agus in 1975. Dúirt Patsy Gallant "Tout va trop vite," "Thank you come again" (i bhFraincis), "Un jour comme les autres," "Le lit qui craque"<ref>"Patsy Gallant, Québec Info Musique, Biographie", http://www.qim.com/artistes/biographie.asp?artistid=478 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150713111055/http://www.qim.com/artistes/biographie.asp?artistid=478 |date=2015-07-13 }}</ref>, amhráin a raibh an-éileamh orthu agus a d’fhág aoibh na ndaoine uirthi mar amhránaí Fraincise in Québec.<ref>Chuir "Tout va trop vite," "Le lit qui craque," "Un jour comme les autres" agus "Thank you come again" Gallant ar bharr an liosta, http://www2.banq.qc.ca/palmares/2010-Franco/Franco-Compilation_succes_ordre_alpha_interpretes.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120425015559/http://www2.banq.qc.ca/palmares/2010-Franco/Franco-Compilation_succes_ordre_alpha_interpretes.pdf |date=2012-04-25 }}</ref><ref>Patsy Gallant Biography and songs, https://www.myspace.com/patsygallant</ref> I 1974 thug Charbonneau "Les femmes" do Gallant ("Qu'y a-t-il dans le cœur des femmes?"), amhrán atá le fáil ar an albam a rinne sí i 1974 album, ''Toi l'enfant'', le Columbia Records. Thaifead Sheila, amhránaí Francach a raibh gean an phobail uirthi, "Les femmes" agus d’eisigh mar shingil é<ref>''Les femmes''http://www.encyclopedisque.fr/disque/13104.html</ref> i 1976 le Carrere Records. Bhain sé Rogha 20 an Cheoil amach sa Fhrainc<ref>http://www.musicme.com/#/Sheila/albums/L-Amour-Qui-Br-Le-En-Moi-0643443739764.html</ref> agus bhí sé le fáil ar an albam ''L'amour qui brûle en moi''. In 1974 chum Charbonneau amhrán do Ginette Reno, "Donne l'amour," agus taifeadadh é ar a halbam siúd “Aimons-nous”.<ref>"Ginette Reno, Biographie", http://www.ginettereno.com/biographie_fr.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150712205407/http://www.ginettereno.com/biographie_fr.html |date=2015-07-12 }}</ref> I 1979 thaifead Reno "Oublie-moi" ar a halbam ''Je ne suis qu'une chanson'', a léirigh Melon-Miel Records.<ref>Ginette Reno, Album «Je ne suis qu'une chanson», (Oublie-moi in 5th). I 1980 fuair sí trí dhuais (Félix), agus orthu sin bhí duais an albaim ba mhó díol (350,000 cóip), http://fr.wikipedia.org/wiki/Ginette_Reno</ref> I gceann cúpla mí bhí 350,000 albam díolta aici. D’éirigh go maith le [[Michel Louvain]]<ref>"Michel Louvain. ''La dame en bleu'', http://www.thecanadianencyclopedia.com/articles/fr/emc/michel-louvain {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131110183503/http://www.thecanadianencyclopedia.com/articles/fr/emc/michel-louvain |date=2013-11-10 }}</ref> agus le Claude Valade ar liosta rogha ceoil Québec le hamhráin de chuid Charbonneau. Is beag cnagamhrán a chuir a oiread ratha ar Louvain is a chuir ''La dame en bleu'' le Mirabel Records<ref>Michel Louvain, ''La dame en bleu'', 1976-02-14, http://www2.banq.qc.ca/palmares/2010-Franco/Franco-Compilation_succes_ordre_alpha_interpretes.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120425015559/http://www2.banq.qc.ca/palmares/2010-Franco/Franco-Compilation_succes_ordre_alpha_interpretes.pdf |date=2012-04-25 }}</ref><ref>"La dame en bleu, Christine Charbonneau, 1976", http://www.auteurscompositeurs.com/index.php?option=com_content&view=article&id=109:louvain&catid=20:pleinfeu&Itemid=142</ref> Bhí tóir ar "Viens t'étendre aux creux de mes bras,"<ref>"Claude Valade, Viens t'étendre aux creux de mes bras", scríofa ag Charbonneau, http://www2.banq.qc.ca/palmares/2010-Franco/Franco-Compilation_succes_ordre_alpha_interpretes.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120425015559/http://www2.banq.qc.ca/palmares/2010-Franco/Franco-Compilation_succes_ordre_alpha_interpretes.pdf |date=2012-04-25 }}</ref> Bhí an-éileamh in Québec ar "Aide-moi à passer la nuit," "J'ai dit non," "Quand tes yeux," "C'est parce que je t'aime," "Est-ce si facile" agus "Le chemin de tes rêves" agus iad á rá ag Claude Valade.<ref>"Claude Valade, Aide-moi à passer la nuit, 1975-03-29, http://www2.banq.qc.ca/palmares/2010-Franco/Franco-Compilation_succes_ordre_alpha_interpretes.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120425015559/http://www2.banq.qc.ca/palmares/2010-Franco/Franco-Compilation_succes_ordre_alpha_interpretes.pdf |date=2012-04-25 }}</ref><ref>Cnagamhráin a chum Charbonneau do Claude Valade: http://www2.banq.qc.ca/palmares/2010-Franco/Franco-Compilation_succes_ordre_alpha_interpretes.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120425015559/http://www2.banq.qc.ca/palmares/2010-Franco/Franco-Compilation_succes_ordre_alpha_interpretes.pdf |date=2012-04-25 }}</ref><ref>'Claude Valade, Discography, Le Parolier, 1975 London Deram,</ref>,<ref>"Claude Valade, J'ai dit non, 1976-06-26", http://www2.banq.qc.ca/palmares/2010-Franco/Franco-Compilation_succes_ordre_alpha_interpretes.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120425015559/http://www2.banq.qc.ca/palmares/2010-Franco/Franco-Compilation_succes_ordre_alpha_interpretes.pdf |date=2012-04-25 }}</ref> Ba é an cnagamhrán ba mhó ag Charbonneau "Censuré," amhrán dioscó de chuid 1975. Fuair sí bás le hailse ar an 29 Bealtaine 2014. ==Slán le ceol== : ''Nous sommes des illusionnistes''<br> : ''Nous les faiseurs de chansons''<br> : ''Nous mangeons de la musique''<br> : ''Notre pain est fait de son''<br> : ''Notre pain est fait de son''<br> : ''Nous les faiseurs de chansons''<ref>Base de données de chansons françaises: Christine Charbonneau, Paroles de la chanson « Les faiseurs de chansons » : http://chansons-fr.com/base-de-donnees/paroles.php?html=christine_charbonneau-les_faiseurs_de_chansons {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307090331/http://chansons-fr.com/base-de-donnees/paroles.php?html=christine_charbonneau-les_faiseurs_de_chansons |date=2016-03-07 }}</ref> :''(Draíodóirí atá ionainn, lucht déanta amhrán, is é an ceol a chothaíonn sinn, tá ár gcuid aráin déanta d’fhuaim, tá ár gcuid aráin déanta d’fhuaim, lucht déanta amhrán.)'' == Le cloisteáil == Christine Charbonneau - "Dans un jour" (1966): [https://www.youtube.com/watch?v=TiMr6i57WQg] Christine Charbonneau - "Mon amour, mon ami, mon frère" (1975): [https://www.youtube.com/watch?v=y_8C7quMaQY] Christine Charbonneau - "L'enfer": [https://www.youtube.com/watch?v=9-xFhczHOvg] Christine Charbonneau - "Censuré " (1975): [https://www.youtube.com/watch?v=JNgHC20OP7U] ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Charboneau,Christine}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1943]] [[Catagóir:Básanna in 2014]] [[Catagóir:Ceoltóirí Ceanadacha]] [[Catagóir:Ban-amhránaithe Fraincise ó Québec]] i04sa559cxotdlyuis2g8i5afpkoga9 0 69485 1311652 1305568 2026-05-04T09:50:21Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1311652 wikitext text/x-wiki {| align="right" style="border: 1px solid gray;" ! colspan="3" class="summary" style="font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center" |Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2018 ''"All Aboard!" &ndash; "Gach duine faoi réir!"'' |- | colspan="3" | |- ! colspan="3" class="summary" style="font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center" |<small>Dátaí</small> |- |<small>'''Babhta leathcheannais 1'''</small> | colspan="2" |<small>8 Bealtaine 2018</small> |- |<small>'''Babhta leathcheannais 2'''</small> | colspan="2" |<small>10 Bealtaine 2018</small> |- |<small>'''Finale'''</small> | colspan="2" |<small>12 Bealtaine 2018</small> |- ! colspan="3" class="summary" style="font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center" |<small>Óstach</small> |- |<small>'''Ionad'''</small> | colspan="2" |<small> {{bratach|Portugal}} [[MEO Arena]], [[Liospóin]], [[An Phortaingéil]]</small> |- |<small>'''Craoltóir'''</small> | colspan="2" |<small>[[Rádio e Televisão de Portugal]] (RTP)</small> |- ! colspan="3" class="summary" style="font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center" |<small>Rannpháirtithe</small> |- |<small>'''Iontrálacha'''</small> | colspan="2" |<small>43</small> |- |'''<small>Céaduaire:</small>''' | colspan="2" |<small>''Ceann ar bith''</small> |- |<small>'''Tíortha ag filleadh:'''</small> | colspan="2" |<small>{{bratach|Russia}}[[An Rúis]]</small> |- |<small>'''Tíortha a tharraing siar:'''</small> | colspan="2" |<small>''Ceann ar bith''</small><small></small> |- ! colspan="3" class="summary" style="font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center" |<small>Rannpháirtíocht</small> |- | colspan="3" |[[Íomhá:ESC_2018_Map.svg|lár|300x300px]] |- | colspan="3" |<small>{{legend|#009A49|Tíortha páirteacha}}{{legend|#D40000|Tíortha nár airleacan chun an deiridh ón deiridh leath.}}<small><small>{{legend|#FCD116|Tíortha nár ghlac páirt i 2018}}</small> |- ! colspan="3" class="summary" style="font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center|<small>Vóta</small> |- |<small>'''Córas vótála'''</small> | colspan="2" |<small>Giúiré gairmiúil agus televoting.</small><br/> <small>Tugann gach tír</small> <small>12, 10, 8 .. 1 pointí</small> <small>go an amhráin is fearr.<br /></small> |- |'''Amhrán a bhuaigh''' | colspan="2" |<small>{{bratach|Israel}} [[Iosrael]]<br/>"[[Toy (amhrán)|Toy]]"</small> |- ! colspan="3" class="summary" style="font-size: 100%; background: #bfdfff; text-align: center" |<small>Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse</small> |- |<center><small>'''[[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2017|← 2017]]'''</small> [[Íomhá:EuroUcrania.svg|23x23px]]</center> |<center>[[Íomhá:EuroPortugal.svg|31x31px]]</center> |<center>[[Íomhá:EuroIsrael.svg|23x23px]] <small>'''[[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2019|2019 →]]'''</small></center> |} Reáchtáladh '''Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2018''' an 63ú heagrán de [[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse|Chomórtas Amhránaíochta na hEoraifíse]] i [[Liospóin]] sa [[An Phortaingéil|Phortaingéil]]<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Eleathanach|date=Dé Luain 14 Bealtaine 2018|url=|title=Eagrán 204|journal=|volume=|issue=}}</ref>. Bhí sé thír is fiche páirteach sa chraobh. 43 tír ar fad a bhí páirteach sa chomórtas i mbliana.   Chas [[Ryan O'Shaughnessy]] an t-[[Amhránaíocht|amhrán]] "Together" agus sheinn sé ar a [[Giotár|ghiotár]] chomh maith. Is as Loch Sionnaigh i dtuaisceart [[Contae Átha Cliatha|Chontae Átha Cliath]] é Ryan. Tháinig iarracht na h[[Éireann]] sa séú háit déag, a háit is airde ó 2011. Bhí an bua ag Netta ó [[Iosrael]] leis an amhrán “Toy”. Nuair a bhí sí ag canadh ar an ardán, bhí sí ag damhsa cosúil le sicín ag an am céanna. Nuair a bhí SuRie ag canadh don [[An Ríocht Aontaithe|Ríocht Aontaithe]] tháinig fear ar an ardán gan chead. Thóg sé a [[micreafón]], ach tar éis cúpla soicind fuair sí ceann eile agus lean sí leis an amhrán. ==Rannpháirtithe == Chuir na tíortha seo a leanas in iúl go bhfuil uathu páirt a ghlacadh sa chomórtas: ==== Ag filleadh ==== * {{bratach|Australia}} [[An Astráil sa Chomórtas Amhránaíochta na hEoraifíse|An Astráil]] - Jessica Mauboy: sos taispeántas i [[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2014|2014]].<ref>http://www.eurovision.tv/page/news?id=australian_superstar_to_sing_at_eurovision</ref> * {{bratach|Bulgaria}} [[An Bhulgáir]] - Vlado Mihailov: amhránaí taca don Bhulgáir i [[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2017|2017]].<ref>https://eurovision.tv/story/equinox-bones-for-bulgaria-eurovision-2018</ref> * {{bratach|Norway}}[[An Iorua]] - Alexander Rybak: buaiteoir an [[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2009|chomórtais 2009]].<ref>{{Lua idirlín |url=https://www.eurovisionary.com/melodi-grand-prix-2018-alexander-rybak-wins-norwegian-eurovision-ticket/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2018-03-11 |archivedate=2022-10-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20221004194950/https://eurovisionary.com/melodi-grand-prix-2018-alexander-rybak-wins-norwegian-eurovision-ticket/ }}</ref> * {{bratach|Netherlands}} [[An Ísiltír]] - Waylon: sa bhanna The Common Linnets i [[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2014|2014]].<ref>https://eurovision.tv/video/waylon-will-represent-the-netherlands-at-the-2018-eurovision-song-contest</ref> * {{bratach|Austria}} [[An Ostair]] - Cesár Sampson: amhránaí taca agus damhsóir taca don Bhulgáir i [[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2016|2016]] agus ar chúl stáitse i [[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2017|2017]]. * {{bratach|United Kingdom}}[[An Ríocht Aontaithe sa Chomórtas Amhránaíochta na hEoraifíse|An Ríocht Aontaithe]] - SuRie: amhránaí taca agus damhsóir taca don Bheilg i [[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2015|2015]] agus ar chúl stáitse i [[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2017|2017]].<ref>https://www.thesun.co.uk/tvandshowbiz/5418258/surie-eurovision-you-decide-storm-blanche-backing-singer/</ref> * {{bratach|Slovenia}} [[An tSlóivéin]] - Lea Sirk: amhránaí taca don Slóivéin i [[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2014|2014]] agus ar chúl stáitse i [[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2016|2016]].<ref>https://eurovoix.com/2018/03/03/slovenia-lea-sirk-include-english-portuguese-hvala-ne-eurovision/</ref> <br><br><br><br><br> ==Rith an Chomórtais== ==== Babhta 1 ==== Bhí naoi dtír déag páirteach i mbabhta leathcheannais 1. Ag vótáil freisin: {{bratach|Portugal}}An Phortangéil, {{bratach|United Kingdom}}An Ríocht Aontaithe agus  {{bratach|Spain}}An Spáinn. {| class="wikitable sortable" |+ !Ordú !Tír<ref name=":0">https://eurovision.tv/video/news-43-countries-will-participate-and-tickets-will-go-on-sale-on-30th-november</ref> !Ceoltóir<ref name=":6">{{Lua idirlín |url=https://eurovision.tv/event/lisbon-2018/first-semi-final/participants |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2018-02-08 |archivedate=2018-05-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180512234517/https://eurovision.tv/event/lisbon-2018/first-semi-final/participants }}</ref> !Amhrán !Teanga !Aistriúchán !Áit !Pointí |- |01 |{{bratach|Azerbaijan}} [[An Asarbaiseáin]] |Aisel |"X My Heart" |[[An Béarla|Béarla]] |"X-aim mo chroí" |11 |94 |- |02 |{{bratach|Iceland}}[[An Íoslainn]] |Ari Ólafsson |"Our Choice" |Béarla |"Ár rogha" |19 |15 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" |03 |{{bratach|Albania}} [[An Albáin i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse|An Albáin]] |Eugent Bushpepa |"Mall" |[[An Albáinis|Albáinis]] |"Dúilmhear" |8 |162 |- |04 |{{bratach|Belgium}} [[An Bheilg]] |Sennek |"A Matter of Time" |Béarla |"Ceist ama" |12 |91 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" |05 |{{bratach|Czech Republic}} [[Poblacht na Seice]] |Mikolas Josef |"Lie to Me" |Béarla |"Déan bréag liom" |3 |232 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" |06 |{{bratach|Lithuania}}[[An Liotuáin]] |Ieva Zasimauskaitė |"When We're Old" |Béarla, [[An Liotuáinis|Liotuáinis]] |"Nuair a bheimid sean" |9 |119 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" |07 |{{bratach|Israel}} [[Iosrael]] |Netta |"Toy" |Béarla |"Bréagán" |1 |283 |- |08 |{{bratach|Belarus}}[[An Bhealarúis i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse|An Bhealarúis]] |Alekseev |"Forever" |Béarla |"Go deo" |16 |65 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" |09 |{{bratach|Estonia}}[[An Eastóin]] |Elina Nechayeva |"La Forza" |[[An Iodáilis|Iodáilis]] |"An Fórsa" |5 |201 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" |10 |{{bratach|Bulgaria}} [[An Bhulgáir]] |Equinox |"Bones" |Béarla |"Cnámha" |7 |177 |- |11 |{{bratach|Macedonia}}[[Poblacht na Macadóine|Poblacht na Macadóin]] |Eye Cue |"Lost and Found" |Béarla |"Caillfear agus Gheofar" |18 |24 |- |12 |{{bratach|Croatia}} [[An Chróit i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse|An Chróit]] |Franka Batelić |"Crazy" |Béarla |"Ar mire" |17 |63 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" |13 |{{bratach|Austria}} [[An Ostair]] |Cesár Sampson |"Nobody But You" |Béarla |"Éinne ach thú" |4 |231 |- |14 |{{bratach|Greece}}[[An Ghréig]] |Gianna Terzi |"Óneiró mou" <small>(Όνειρό μου)</small> |[[An Ghréigis|Ghréigis]] |"M'aisling" |14 |81 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" |15 |{{bratach|Finland}}[[An Fhionlainn]] |[[Saara Aalto]] |"Monsters" |Béarla |"Arrachtaí" |10 |108 |- |16 |{{bratach|Armenia}} [[An Airméin i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse|An Airméin]] |Sevak Khanagyan |"Qami" <small>(Քամի)</small> |[[An Airméinis|Airméinis]] |"A Ghaoth" |15 |79 |- |17 |{{bratach|Switzerland}}[[An Eilvéis]] |Zibbz |"Stones" |Béarla |"Clocha" |13 |86 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" |18 |{{bratach|Ireland}}[[Éire sa Chomórtas Amhránaíochta na hEoraifíse|Éire]] |[[Ryan O'Shaughnessy]] |"Together" |Béarla |"Le chéile" |6 |179 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" |19 |{{bratach|Cyprus}} [[An Chipir]] |Eleni Foureira |"Fuego" |Béarla |"Tine" |2 |262 |} ==== Babhta 2 ==== Bhí ocht dtír déag páirteach i mbabhta leathcheannais 2. Ag vótáil freisin: {{bratach|France}}An Fhrainc, {{bratach|Germany}}An Ghearmáin agus {{bratach|Italy}}An Iodáil. {| class="wikitable sortable" |+ !Ordú !Tír<ref name=":0" /> !Ceoltóir<ref name=":6" /> !Amhrán !Teanga !Aistriúchán !Áit !Pointí |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" |01 |{{bratach|Norway}}[[An Iorua i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse|An Iorua]] |Alexander Rybak |"That's How You Write a Song" |Béarla |"Sin an dóigh a scríobhtar amhrán" |1 |266 |- |02 |{{bratach|Romania}} [[An Rómáin]] |The Humans |"Goodbye" |Béarla |"Slán" |11 |107 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" |03 |{{bratach|Serbia}} [[An tSeirbia]] |Sanja Ilić & Balkanika |"Nova deca" <small>(Нова деца)</small> |[[An tSeirbis]] |"Páistí nua" |9 |117 |- |04 |{{bratach|San Marino}} [[San Mairíne]] |Jessika feat. Jenifer Brening |"Who We Are" |Béarla |"Na daoine is muid" |17 |28 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" |05 |{{bratach|Denmark}} [[An Danmhairg]] |Rasmussen |"Higher Ground" |Béarla |"Talamh níos airde" |5 |204 |- |06 |{{bratach|Russia}} [[An Rúis]] |Julia Samoylova |"I Won't Break" |Béarla |"Ní bhrisfidh mé" |15 |65 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" |07 |{{bratach|Moldova}}[[An Mholdóiv]] |DoReDoS |"My Lucky Day" |Béarla |"Mo lá sona" |3 |235 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" |08 |{{bratach|Netherlands}} [[An Ísiltír]] |Waylon |"Outlaw in 'Em" |Béarla |"Eisreachtaí ionta" |7 |174 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" |09 |{{bratach|Australia}} [[An Astráil sa Chomórtas Amhránaíochta na hEoraifíse|An Astráil]] |Jessica Mauboy |"We Got Love" |Béarla |"Tá againn grá" |4 |212 |- |10 |{{bratach|Georgia}} [[An tSeoirsia]] |Iriao |"For You" |[[Seoirsis]] |"Ar do shon" |18 |24 |- |11 |{{bratach|Poland}} [[An Pholainn]] |Gromee feat. Lukas Meijer |"Light Me Up" |Béarla |"Las mé" |14 |81 |- |12 |{{bratach|Malta}} [[Málta]] |Christabelle |"Taboo" |Béarla |"Geis" |13 |101 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" |13 |{{bratach|Hungary}}[[An Ungáir i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse|An Ungáir]] |AWS |"Viszlát nyár" |[[An Ungáiris|Ungáiris]] |"Slán, a shamhraidh" |10 |111 |- |14 |{{bratach|Latvia}} [[An Laitvia]] |Laura Rizzotto |"Funny Girl" |Béarla |"Cailín ait" |12 |106 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" |15 |{{bratach|Sweden}}[[An tSualainn sa Chomórtas Amhránaíochta na hEoraifíse|An tSualainn]] |Benjamin Ingrosso |"Dance You Off" |Béarla |"Thú a dhamhsa amach" |2 |254 |- |16 |{{bratach|Montenegro}} [[Montainéagró]] |Vanja Radovanović |"Inje" |[[An Mhontainéigris|Mhontainéagris]] |"Reo" |16 |40 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" |17 |{{bratach|Slovenia}} [[An tSlóivéin]] |Lea Sirk |"Hvala, ne!" |[[An tSlóivéinis|Slóivéinis]] |"Maith agat, ach níor mhaith" |8 |132 |- style="font-weight: bold; background: navajowhite;" |18 |{{bratach|Ukraine}}[[An Úcráin i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse|An Úcráin]] |Mélovin |"Under the Ladder" |Béarla, [[An Úcráinis|Úcráinis]] |"Laistíos den dréimire" |6 |179 |} ==== Finale ==== {| class="wikitable sortable" !Ordú !Tír<ref name=":0" /> !Ceoltóir<ref name=":6" /> !Amhrán !Teanga !Aistriúchán !Áit !Pointí |- |01 |{{bratach|Ukraine}}[[An Úcráin i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse|An Úcráin]] |Mélovin |"Under the Ladder" |Béarla, [[An Úcráinis|Úcráinis]] |"Laistíos den dréimire" |17 |130 |- |02 |{{bratach|Spain}}[[An Spáinn]] |Alfred & Amaia |"Tu Canción" |[[An Spáinnis|Spáinnis]] |"D'amhrán-sa" |23 |21 |- |03 |{{bratach|Slovenia}} [[An tSlóivéin]] |Lea Sirk |"Hvala, ne!" |[[An tSlóivéinis|Slóivéinis]] |"Maith agat, ach níor mhaith" |22 |64 |- |04 |{{bratach|Lithuania}}[[An Liotuáin]] |Ieva Zasimauskaitė |"When We're Old" |Béarla, [[An Liotuáinis|Liotuáinis]] |"Nuair a bheimid sean" |12 |181 |- |05 |{{bratach|Austria}} [[An Ostair]] |Cesár Sampson |"Nobody But You" |Béarla |"Éinne ach thú" |3 |342 |- |06 |{{bratach|Estonia}}[[An Eastóin]] |Elina Nechayeva |"La Forza" |[[An Iodáilis|Iodáilis]] |"An Fórsa" |8 |245 |- |07 |{{bratach|Norway}}[[An Iorua i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse|An Iorua]] |Alexander Rybak |"That's How You Write a Song" |Béarla |<small>"Sin an dóigh a scríobhtar amhrán"</small> |15 |144 |- |08 |{{bratach|Portugal}}[[An Phortaingéil]] |Cláudia Pascoal |"O jardim" |[[An Phortaingéilis|Phortaingéilis]] |"An Gairdín" |26 |39 |- |09 |{{bratach|United Kingdom}}[[An Ríocht Aontaithe sa Chomórtas Amhránaíochta na hEoraifíse|An Ríocht Aontaithe]] |SuRie |"Storm" |Béarla |"Stoirm" |24 |48 |- |10 |{{bratach|Serbia}} [[An tSeirbia]] |Sanja Ilić & Balkanika |"Nova deca" <small>(Нова деца)</small> |[[An tSeirbis]] |"Páistí nua" |19 |113 |- |11 |{{bratach|Germany}}[[An Ghearmáin sa Chomórtas Amhránaíochta na hEoraifíse|An Ghearmáin]] |Michael Schulte |"You Let Me Walk Alone" |Béarla |"Lig tú dom siúl liom féin" |4 |340 |- |12 |{{bratach|Albania}} [[An Albáin i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse|An Albáin]] |Eugent Bushpepa |"Mall" |[[An Albáinis|Albáinis]] |"Dúilmhear" |11 |184 |- |13 |{{bratach|France}}[[An Fhrainc]] |Madame Monsieur |"Mercy" |Fraincis |— |13 |173 |- |14 |{{bratach|Czech Republic}} [[Poblacht na Seice]] |Mikolas Josef |"Lie to Me" |Béarla |"Déan bréag liom" |6 |281 |- |15 |{{bratach|Denmark}} [[An Danmhairg]] |Rasmussen |"Higher Ground" |Béarla |"Talamh níos airde" |9 |226 |- |16 |{{bratach|Australia}} [[An Astráil sa Chomórtas Amhránaíochta na hEoraifíse|An Astráil]] |Jessica Mauboy |"We Got Love" |Béarla |"Tá againn grá" |20 |99 |- |17 |{{bratach|Finland}}[[An Fhionlainn]] |[[Saara Aalto]] |"Monsters" |Béarla |"Arrachtaí" |25 |46 |- |18 |{{bratach|Bulgaria}} [[An Bhulgáir]] |Equinox |"Bones" |Béarla |"Cnámha" |14 |166 |- |19 |{{bratach|Moldova}}[[An Mholdóiv]] |DoReDoS |"My Lucky Day" |Béarla |"Mo lá sona" |10 |209 |- |20 |{{bratach|Sweden}}[[An tSualainn sa Chomórtas Amhránaíochta na hEoraifíse|An tSualainn]] |Benjamin Ingrosso |"Dance You Off" |Béarla |"Thú a dhamhsa amach" |7 |274 |- |21 |{{bratach|Hungary}}[[An Ungáir i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse|An Ungáir]] |AWS |"Viszlát nyár" |[[An Ungáiris|Ungáiris]] |"Slán, a shamhraidh" |21 |93 |- |22 |{{bratach|Israel}} [[Iosrael]] |Netta |"Toy" |Béarla |"Bréagán" |1 |529 |- |23 |{{bratach|Netherlands}} [[An Ísiltír]] |Waylon |"Outlaw in 'Em" |Béarla |"Eisreachtaí inte" |18 |121 |- |24 |{{bratach|Ireland}}[[Éire sa Chomórtas Amhránaíochta na hEoraifíse|Éire]] |[[Ryan O'Shaughnessy]] |"Together" |Béarla |"Le chéile" |16 |136 |- |25 |{{bratach|Cyprus}} [[An Chipir]] |Eleni Foureira |"Fuego" |Béarla |"Tine" |2 |436 |- |26 |{{bratach|Italy}}[[An Iodáil]] |Ermal Meta & Fabrizio Moro |"Non mi avete fatto niente" |Iodáilis |"Ní dhearna sibh faic dom" |5 |308 |} == Táblaí vótála an bhabhta cheannais== {{Legend|gold|Buaiteoir}} {{Legend|silver|Dara háit}} {{Legend|#cc9966|Tríú háit}} {{Legend|#ff4040|Áit dheireanach}} ==== Vótaí na ngiúiréithe ==== {| class="wikitable collapsible uncollapsed" style="text-align:center; font-size:85%;" ! colspan="46" scope="col" |Vótaí na ngiúiréithe sa bhabhta cheannais |- ! colspan="2" rowspan="2" scope="col" | ! colspan="44" scope="col" |Pointí a tugadh |- |{{bratach|Ukraine}} |{{bratach|Azerbaijan}} |{{bratach|Belarus}} |{{bratach|San Marino}} |{{bratach|Netherlands}} |{{bratach|Macedonia}} |{{bratach|Malta}} |{{bratach|Georgia}} |{{bratach|Spain}} |{{bratach|Austria}} |{{bratach|Denmark}} |{{bratach|United Kingdom}} |{{bratach|Sweden}} |{{bratach|Latvia}} |{{bratach|Albania}} |{{bratach|Croatia}} |{{bratach|Ireland}} |{{bratach|Romania}} |{{bratach|Czech Republic}} |{{bratach|Iceland}} |{{bratach|Moldova}} |{{bratach|Belgium}} |{{bratach|Norway}} |{{bratach|France}} |{{bratach|Italy}} |{{bratach|Australia}} |{{bratach|Estonia}} |{{bratach|Serbia}} |{{bratach|Cyprus}} |{{bratach|Armenia}} |{{bratach|Bulgaria}} |{{bratach|Greece}} |{{bratach|Hungary}} |{{bratach|Montenegro}} |{{bratach|Germany}} |{{bratach|Finland}} |{{bratach|Russia}} |{{bratach|Switzerland}} |{{bratach|Israel}} |{{bratach|Poland}} |{{bratach|Lithuania}} |{{bratach|Slovenia}} |{{bratach|Portugal}} |Iomlán |- !scope=row rowspan="27" |Tír |-style="background:#ff4040;" | style="text-align:left;" |Úcráin | bgcolor="#aaaaa" | ||6||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||5||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||11 |- | style="text-align:left;" |Spáinn |–||–||–||–||–||–||–||–|| bgcolor="#aaaaaa" | || ||6||1||–||–||–||–||1||10||–||–||–||1||2||–||–||7||–||–||7||–||–||–||–||–||6||–||–||–||–||–||–||–||2||43 |- | style="text-align:left;" |Slóivéin |5||–||4||6||1||2||–||–||–||5||–||–||–||1||–||–||–||1||7||–||–||–||–||2||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||4||–||–|| bgcolor="#aaaaaa" | ||3||41 |- | style="text-align:left;" |Liotuáin |–||–||5||–||7||–||–||2||–||–||–||–||–||4||–||'''12'''||–||6||1||–||–||–||3||–||–||3||10||–||–||–||10||–||5||–||4||–||3||8||–||1|| bgcolor="#aaaaaa" | ||–||6||90 |-style="background:gold;" | style="text-align:left;" |Ostair |7||–||10||–||10||–||1||8||8|| bgcolor="#aaaaaa" | ||8||'''12'''||10||7||–||–||5||'''12'''||5||'''12'''||3||'''12'''||8||7||7||5||'''12'''||4||2||1||'''12'''||–||8||–||10||7||–||4||'''12'''||'''12'''||'''12'''||10||8||271 |- | style="text-align:left;" |Eastóin |1||3||–||5||4||'''12'''||–||10||1||2||7||6||–||8||–||–||3||3||–||7||'''12'''||–||–||–||4||8|| bgcolor="#aaaaaa" | ||3||1||–||–||3||–||5||2||–||6||10||–||–||–||5||'''12'''||143 |- | style="text-align:left;" |Iorua |–||–||8||–||3||–||4||–||–||–||–||5||2||–||–||5||–||–||–||–||2||–|| bgcolor="#aaaaaa" | ||–||'''12'''||–||4||6||–||–||–||–||2||7||–||–||–||–||–||–||–||–||–||60 |- | style="text-align:left;" |Portaingéil |–||–||–||–||2||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||6||–||–||–||–||–||–||–||–||–||3||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||3||–||–||7||–|| bgcolor="#aaaaaa" | ||21 |- | style="text-align:left;" |Ríocht Aontaithe |–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–|| bgcolor="#aaaaaa" | ||–||2||–||2||–||–||–||–||–||–||–||3||6||–||–||–||–||–||–||–||–||2||–||–||–||–||8||–||–||–||–||23 |- | style="text-align:left;" |Seirbia |–||10||–||3||–||8||–||–||–||–||–||–||–|| ||3||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–|| bgcolor="#aaaaaa" | ||–||–||–||2||–||'''12'''||–||–||–||–||–||–||–||–||–||38 |- | style="text-align:left;" |Gearmáin |–||2||–||10||'''12'''||3||–||7||7||10||'''12'''||–||1||3||6||–||8||4||–||6||4||5||'''12'''||8||10||10||6||10||–||5||6||–||–||–|| bgcolor="#aaaaaa" | ||1||4||'''12'''||5||10||5||–||–||204 |- | style="text-align:left;" |Albáin |–||'''12'''||7||–||–||6||–||4||–||7||–||7||–||–|| bgcolor="#aaaaaa" | ||1||2||–||6||10||–||2||–||–||–||–||–||1||6||–||7||7||10||10||–||–||–||–||–||7||–||4||10||126 |- | style="text-align:left;" |Frainc |'''12'''||–||–||–||–||–||8||–||6||–||2||–||5||10||7||6||4||–||–||3||–||3||7|| bgcolor="#aaaaaa" | ||–||–||–||–||3||4||5||5||–||–||–||5||2||–||–||–||10||2||5||114 |- | style="text-align:left;" |Seic |4||–||6||–||–||4||5||–||4||3||–||–||–||–||1||4||–||–|| bgcolor="#aaaaaa" | ||1||–||7||–||4||–||1||–||–||5||6||8||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||3||–||66 |- | style="text-align:left;" |Danmhairg |3||–||3||–||–||–||–||1||–||–|| bgcolor="#aaaaaa" | ||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||8||–||–||–||–||–||–||–||'''12'''||6||–||3||–||–||2||–||–||–||–||38 |- | style="text-align:left;" |Astráil |2||–||2||2||–||–||3||–||–||–||10||–||8||6||–||–||–||2||–||–||7||–||6||10||–|| bgcolor="#aaaaaa" | ||–||–||–||2||–||–||7||–||7||–||5||–||7||4||–||–||–||90 |- |style="text-align:left;" |Fionlainn |–||–||–||–||–||5||–||–||–||–||–||4||3||–||–||–||–||–||3||–||–||–||–||–||–||–||2||–||–||–||–||–||–||–||–|| bgcolor="#aaaaaa" | ||–||–||6||–||–||–||–||23 |- |style="text-align:left;" |Bulgáir |–||5||–||–||–||–||2||6||–||6||1||8||6||–||8||7||10||–||4||–||8||–||–||–||–||–||7||–||–||–|| bgcolor="#aaaaaa" | ||–||–||–||–||10||–||2||1||2||–||–||7||100 |- | style="text-align:left;" |Moldóiv |–||7||–||7||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||2||8||–||7||–||–|| bgcolor="#aaaaaa" | ||–||–||–||–||2||–||5||10||10||–||10||–||8||–||–||'''12'''||–||–||–||–||6||–||94 |-style="background:silver;" | style="text-align:left;" |Sualainn |6||–||1||8||8||7||7||'''12'''||2||8||4||2|| bgcolor="#aaaaaa" | ||'''12'''||4||–||–||–||8||5||–||8||10||5||1||'''12'''||5||'''12'''||'''12'''||'''12'''||2||8||1||–||'''12'''||8||10||5||10||6||8||'''12'''||–||253 |- | style="text-align:left;" |Ungáir |–||8||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||2||–||–||–||–||–||–||–||–||–||4||–||–||6|| bgcolor="#aaaaaa" | ||–||–||–||–||–||3||3||2||–||–||28 |-style="background:#cc9966;" | style="text-align:left;" |Iosrael |10||1||–||'''12'''||5||1||6||3||10||'''12'''||3||10||7||–||5||10||7||–||'''12'''||8||10||6||–||'''12'''||2||6||–||2||–||8||4||4||6||–||1||'''12'''||8||1|| bgcolor="#aaaaaa" | ||–||6||1||1||212 |- | style="text-align:left;" |Isiltír |8||–||–||–|| bgcolor="#aaaaaa" | ||–||–||5||–||1||–||–||–||5||–||–||–||8||–||–||1||10||4||6||–||–||1||7||–||3||–||–||4||3||5||–||–||–||–||8||3||7||–||89 |- | style="text-align:left;" |Éire |–||–||–||1||–||–||–||–||5||4||–||3||4||–||–||3|| bgcolor="#aaaaaa" | ||–||10||4||–||–||1||1||5||4||–||–||–||–||1||–||3||–||8||2||–||6||–||5||4||–||–||74 |- | style="text-align:left;" |Cipir |–||4||'''12'''||–||6||10||'''12'''||–||'''12'''||–||5||–||'''12'''||–||10||–||'''12'''||5||–||2||6||4||5||–||3||–||8||–|| bgcolor="#aaaaaa" | ||7||3||'''12'''||–||1||3||6||7||7||–||–||1||8||–||183 |- | style="text-align:left;" |Iodáil |–||–||–||4||–||–||10||–||3||–||–||–||–||–||'''12'''||–||–||–||–||–||–||–||–||–|| bgcolor="#aaaaaa" | ||–||–||8||8||–||–||1||–||4||–||4||1||–||–||–||–||–||4||59 |- | colspan="46" bgcolor="#efefef" |Go hingearach, leanann an tábla an t-ord inar chuir na rannpháirtithe a gcuid amhrán i láthair; go cothrománach, leanann sé an t-ord inar thug na giúiréithe a gcuid vótaí. |} ==== Teileavótaí ==== {| class="wikitable collapsible uncollapsed" style="text-align:center; font-size:85%;" ! colspan="46" scope="col" |Teileavótaí sa bhabhta cheannais |- ! colspan="2" rowspan="2" scope="col" | ! colspan="44" scope="col" |Pointí a tugadh |- |{{bratach|Ukraine}} |{{bratach|Azerbaijan}} |{{bratach|Belarus}} |{{bratach|San Marino}} |{{bratach|Netherlands}} |{{bratach|Macedonia}} |{{bratach|Malta}} |{{bratach|Georgia}} |{{bratach|Spain}} |{{bratach|Austria}} |{{bratach|Denmark}} |{{bratach|United Kingdom}} |{{bratach|Sweden}} |{{bratach|Latvia}} |{{bratach|Albania}} |{{bratach|Croatia}} |{{bratach|Ireland}} |{{bratach|Romania}} |{{bratach|Czech Republic}} |{{bratach|Iceland}} |{{bratach|Moldova}} |{{bratach|Belgium}} |{{bratach|Norway}} |{{bratach|France}} |{{bratach|Italy}} |{{bratach|Australia}} |{{bratach|Estonia}} |{{bratach|Serbia}} |{{bratach|Cyprus}} |{{bratach|Armenia}} |{{bratach|Bulgaria}} |{{bratach|Greece}} |{{bratach|Hungary}} |{{bratach|Montenegro}} |{{bratach|Germany}} |{{bratach|Finland}} |{{bratach|Russia}} |{{bratach|Switzerland}} |{{bratach|Israel}} |{{bratach|Poland}} |{{bratach|Lithuania}} |{{bratach|Slovenia}} |{{bratach|Portugal}} |Iomlán |- !scope=row rowspan="26" |Tír | style="text-align:left;" |Úcráin | bgcolor="#aaaaaa" | ||8||'''12'''||5||–||4||–||8||–||–||–||–||–||3||–||–||–||–||'''12'''||–||10||–||–||4||8||–||–||–||2||4||1||–||–||7||–||–||8||–||7||'''12'''||–||–||4||119 |- | style="text-align:left;" |Spáinn |–||–||–||–||–||–||–||–|| bgcolor="#aaaaaa" | ||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||5||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||1||–||–||–||–||'''12'''||18 |- | style="text-align:left;" |Slóivéin |–||–||–||–||–||2||–||–||–||–||–||–||–||–||–||7||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||8||–||–||–||–||–||6||–||–||–||–||–||–||–|| bgcolor="#aaaaaa" | ||–||23 |- | style="text-align:left;" |Liotuáin |2||–||–||–||–||–||5||7||–||–||–||'''12'''||7||'''12'''||–||–||'''12'''||–||–||–||–||–||'''12'''||–||–||–||'''12'''||–||6||–||–||–||–||–||4||–||–||–||–||–|| bgcolor="#aaaaaa" | ||–||–||91 |- | style="text-align:left;" |Ostair |–||–||–||–||3||–||–||1||–|| bgcolor="#aaaaaa" | ||10||–||2||–||2||–||–||–||–||5||–||3||8||–||–||–||6||–||–||6||4||–||3||–||5||3||–||4||1||–||3||2||–||71 |- | style="text-align:left;" |Eastóin |3||–||–||–||–||–||–||6||2||–||–||–||–||10||4||–||4||–||5||–||1||–||–||7||6||–|| bgcolor="#aaaaaa" | ||–||4||2||2||4||–||–||–||'''12'''||3||–||8||–||'''12'''||–||7||102 |- | style="text-align:left;" |Iorua |–||7||10||–||1||–||–||–||3||–||8||–||8||2||–||–||–||–||–||4||5||–|| bgcolor="#aaaaaa" | ||–||–||1||2||3||5||7||–||3||5||–||–||–||5||–||–||–||–||5||–||84 |- | style="text-align:left;" |Portaingéil |–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||8||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||10||–||–||–||–|| bgcolor="#aaaaaa" | ||18 |- | style="text-align:left;" |Ríocht Aontaithe |–||–||–||1||–||–||1||–||–||–||3|| bgcolor="#aaaaaa" | ||–||–||3||–||10||–||–||–||–||–||–||–||–||6||–||–||–||–||–||–||–||–||1||–||–||–||–||–||–||–||–||25 |- | style="text-align:left;" |Seirbia |–||–||–||–||–||10||–||–||–||8||–||–||–||–||–||'''12'''||–||–||–||–||–||–||–||1||1||–||–|| bgcolor="#aaaaaa" | ||–||–||7||–||–||'''12'''||–||–||–||'''12'''||–||–||–||'''12'''||–||75 |- | style="text-align:left;" |Gearmáin |–||3||–||4||'''12'''||–||4||–||6||6||'''12'''||3||5||–||8||3||8||4||3||8||4||2||6||–||3||2||–||–||3||–||–||2||1||–|| bgcolor="#aaaaaa" | ||–||–||6||3||1||2||4||8||136 |- | style="text-align:left;" |Albáin |–||–||–||–||–||'''12'''||–||–||–||2||–||–||–||–|| bgcolor="#aaaaaa" | ||4||–||–||–||–||–||–||–||–||'''12'''||–||–||–||–||–||–||10||–||10||–||–||–||7||–||–||–||1||–||58 |- | style="text-align:left;" |Frainc |7||–||–||–||–||–||–||4||4||–||–||–||–||–||5||–||–||–||–||6||–||8||1|| bgcolor="#aaaaaa" | ||–||–||–||–||1||5||–||–||–||–||–||4||–||–||6||3||5||–||–||59 |- | style="text-align:left;" |Seic |10||6||5||10||6||5||3||–||10||'''12'''||6||5||3||4||–||5||7||3|| bgcolor="#aaaaaa" | ||10||6||1||4||–||–||3||5||5||8||8||3||7||8||–||8||5||2||–||'''12'''||4||8||8||–||215 |- | style="text-align:left;" |Danmhairg |8||–||7||6||8||–||2||2||–||5|| bgcolor="#aaaaaa" | ||2||'''12'''||5||–||2||2||2||7||'''12'''||–||5||10||2||4||10||8||4||–||–||–||–||'''12'''||–||3||10||7||2||4||6||10||7||2||188 |-style="background:#ff4040;" | style="text-align:left;" |Astráil |–||–||–||–||–||–||6||–||–||–||2||1||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–|| bgcolor="#aaaaaa" | ||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||9 |- |style="text-align:left;" |Fionlainn |–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||6||–||–||–||–||–||–||3||–||–||–||–||–||4||10||–||–||–||–||–||–||–||–|| bgcolor="#aaaaaa" | ||–||–||–||–||–||–||–||23 |- |style="text-align:left;" |Bulgáir |–||1||1||–||–||7||7||–||5||–||–||6||–||–||6||1||–||5||1||–||3||–||–||–||–||–||–||2||'''12'''||–|| bgcolor="#aaaaaa" | ||5||–||4||–||–||–||–||–||–||–||–||–||66 |- | style="text-align:left;" |Moldóiv |6||4||6||2||–||1||–||3||–||–||–||4||–||7||–||–||1||'''12'''||6||–|| bgcolor="#aaaaaa" | ||–||–||6||10||5||1||1||–||1||8||1||2||–||–||–||'''12'''||–||10||–||–||–||6||115 |- | style="text-align:left;" |Sualainn |–||2||–||–||–||–||–||–||–||–||7||–|| bgcolor="#aaaaaa" | ||–||–||–||–||–||–||2||–||–||3||–||–||–||–||–||–||–||–||–||–||2||–||–||1||–||–||–||4||–||–||21 |- | style="text-align:left;" |Ungáir |1||–||2||–||2||–||–||–||–||3||–||–||–||–||–||–||–||10||–||–||2||–||–||–||2||–||3||'''12'''||–||–||5||–|| bgcolor="#aaaaaa" | ||3||2||8||–||–||–||7||–||3||–||65 |-style="background:gold;" | style="text-align:left;" |Iosrael |'''12'''||'''12'''||8||'''12'''||10||3||8||'''12'''||'''12'''||7||–||7||10||8||1||6||6||8||10||7||'''12'''||10||7||'''12'''||7||'''12'''||–||7||10||10||10||6||10||1||10||7||10||5|| bgcolor="#aaaaaa" | ||10||1||–||1||317 |- | style="text-align:left;" |Ísiltír |–||–||–||–|| bgcolor="#aaaaaa" | ||–||–||–||–||–||5||–||1||–||–||–||3||–||–||–||–||'''12'''||5||–||–||–||–||–||–||–||–||–||4||–||–||2||–||–||–||–||–||–||–||32 |- | style="text-align:left;" |Éire ||–||–||–||3||4||–||–||–||1||4||4||10||–||–||7||–|| bgcolor="#aaaaaa" | ||1||4||–||–||4||–||–||–||8||–||–||–||–||–||–||–||–||7||–||–||–||–||2||–||–||3||62 |-style="background:silver;" | style="text-align:left;" |Cipir |4||10||3||7||5||8||10||10||8||1||1||8||4||1||10||8||5||7||8||1||7||7||2||3||5||7||4||10|| bgcolor="#aaaaaa" | ||'''12'''||'''12'''||'''12'''||7||5||6||1||4||3||2||8||6||6||5||253 |-style="background:#cc9966;" | style="text-align:left;" |Iodáil |5||5||4||8||7||6||'''12'''||5||7||10||–||–||–||6||'''12'''||10||–||6||2||–||8||6||–||10|| bgcolor="#aaaaaa" | ||–||7||6||7||3||6||8||6||8||'''12'''||6||6||8||5||5||7||10||10||249 |- | colspan="46" bgcolor="#efefef" |Go hingearach, leanann an tábla an t-ord inar chuir na rannpháirtithe a gcuid amhrán i láthair; go cothrománach, leanann sé an t-ord inar thug na giúiréithe a gcuid vótaí. |} == Tíortha Eile == === Ní Páirteach === {| | * ''{{bratach|Algeria}}[[An Ailgéir]]'' * {{bratach|Andorra}}[[Andóra]] * {{bratach|Bosnia and Herzegovina}}[[An Bhoisnia-Heirseagaivéin]] * ''{{bratach|Vatican City}}[[Cathair na Vatacáine]]'' * ''{{bratach|Kazakhstan}} [[An Chasacstáin]]'' | * ''{{bratach|Kosovo}}[[An Chosaiv]]'' * ''{{bratach|Egypt}}[[An Éigipt]]'' * ''{{bratach|Jordan}}[[An Iordáin]]'' * ''{{bratach|Libya}}[[An Libia]]'' * ''{{bratach|Lebanon}}[[An Liobáin]]'' | * {{bratach|Luxembourg}}[[Lucsamburg]] * {{bratach|Morocco}}[[Maracó]] * {{bratach|Monaco}}[[Monacó]] * {{bratach|Slovakia}}[[An tSlóvaic]] * {{bratach|Turkey}}[[An Tuirc]] |} ''Cló Iodálach'' - Tír nach raibh sa chomórtas go dtí seo. '''Cló trom''' - Tír páirteach i gcomórtas 2017. == Urlabhraí agus Tráchtaire == ==== Urlabhraí náisiúnta ==== {| | * {{bratach|Australia}} [[An Astráil sa Chomórtas Amhránaíochta na hEoraifíse|An Astráil]] - Ricardo Gonçalves<ref>https://eurovoix.com/2018/04/30/australia-ricardo-goncalves-replaces-lee-lin-chin-as-spokesperson/</ref> * {{bratach|Belgium}} [[An Bheilg]] - Danira Boukhriss Terkessidis<ref>{{Lua idirlín |url=https://eurovisionbelgium.be/2018/04/danira-boukhriss-terkessidis-leest-belgische-punten-voor/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2018-04-25 |archivedate=2018-04-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180422202615/https://eurovisionbelgium.be/2018/04/danira-boukhriss-terkessidis-leest-belgische-punten-voor/ }}</ref> * {{bratach|Cyprus}}[[An Chipir]] - Hovig<ref>https://eurovoix.com/2018/02/01/cyprus-hovig-announced-eurovision-2018-spokesperson/</ref> * {{bratach|Croatia}} [[An Chróit i gComórtas Amhránaíochta na hEoraifíse|An Chróit]] - Uršula Tolj<ref>https://eurovoix.com/2018/05/01/croatia/</ref> * {{bratach|Estonia}}[[An Eastóin]] - Ott Evestus<ref>{{Lua idirlín |url=https://www.kava.ee/saade/311995095 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2018-05-06 |archivedate=2018-04-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180430050058/https://www.kava.ee/saade/311995095 }}</ref> * {{bratach|Switzerland}}[[An Eilvéis]] - Letícia Carvalho<ref>http://www.escportugal.pt/2018/04/esc2018-leticia-carvalho-sera-porta-voz.html</ref> * {{bratach|France}}[[An Fhrainc]] - Élodie Gossuin<ref>https://eurovoix.com/2018/04/24/france-elodie-gossuin-revealed-as-spokesperson/</ref> * {{bratach|Germany}}[[An Ghearmáin]] - Barbara Schöneberger<ref>https://twitter.com/Eurovoix/status/954821334575525890</ref> * {{bratach|Greece}}[[An Ghréig]] - Olina Xenopoulou<ref>http://www.gossip-tv.gr/showbiz/eurovision/story/535743/eurovision-2018-h-olina-xenopoyloy-sti-vathmologia-tis-elladas-sti-lisavona</ref> * {{bratach|Italy}}[[An Iodáil]] - Giulia Valentina Palermo<ref>http://www.eurofestivalnews.com/2018/04/28/eurovision-2018-giulia-valentina-voti-italiani/</ref> * {{bratach|Iceland}}[[An Íoslainn]] - Edda Sif Pálsdóttir<ref>https://eurovoix.com/2018/04/29/iceland-edda-sif-palsdottir-revealed-as-spokesperson/</ref> | * {{bratach|Israel}} [[Iosrael]] - Lucy Ayoub<ref>http://www.israelhayom.co.il/article/537587</ref> * {{bratach|Netherlands}} [[An Ísiltír]] - O'G3NE<ref>https://eurovoix.com/2018/05/03/netherlands-og3ne-to-announce-the-jury-points/</ref> * {{bratach|Poland}} [[An Pholainn]] - Marcelina Zawadzka<ref>https://eurovoix.com/2018/04/27/poland-model-marcelina-zawadzka-to-announce-the-jury-vote/</ref> * {{bratach|United Kingdom}}[[An Ríocht Aontaithe sa Chomórtas Amhránaíochta na hEoraifíse|An Ríocht Aontaithe]] - Mel Giedroyc<ref>http://www.bbc.co.uk/blogs/eurovision/entries/54a12f14-714a-4a5f-90e4-80c8dfab49c0</ref> * {{bratach|Romania}} [[An Rómáin]] - Sonia Argint-Ionescu<ref>http://www.tvr.ro/program.html?day=2018-05-12&select_timezone=schimba%20fusul%20orar&timeZoneSelectionValue=2&activeChannel=3&channel_1=tvr1&channel_2=tvrhd&channel_3=tvri</ref> * {{bratach|San Marino}} [[San Mairíne]] - John Kennedy O'Connor<ref>https://eurovoix.com/2018/04/30/san-marino-john-kennedy-oconnor-returns-as-spokesperson/</ref> * {{bratach|Spain}}[[An Spáinn]] - Nieves Álvarez<ref>http://www.rtve.es/television/20180314/tony-aguilar-comentara-junto-julia-varela-eurovision-2018/1697040.shtml</ref> * {{bratach|Georgia}} [[An tSeoirsia]] - Tamara Gachechiladze<ref>https://eurovoix.com/2018/03/17/georgia-tamara-gachechiladze-spokesperson/</ref> * {{bratach|Slovenia}} [[An tSlóivéin]] - Maja Keuc<ref>https://eurovoix.com/2018/04/25/slovenia-maja-keuc-to-announce-the-jury-voting/</ref> * {{bratach|Sweden}}[[An tSualainn sa Chomórtas Amhránaíochta na hEoraifíse|An tSualainn]] - Felix Sandman<ref>https://www.aftonbladet.se/nojesbladet/melodifestivalen/a/VRBLK6/sanna-nielsen-kommenterar-eurovision</ref> * {{bratach|Ukraine}}[[An Úcráin]] - Nata Zhyzhchenko<ref>https://twitter.com/uapbc/status/991067344758824960</ref> |} ==== Craoltóirí agus Tráchtaire ==== '''Tíortha páirteach''' {| | * {{bratach|Armenia}}An Airméin - TBA * {{bratach|Albania}}An Albáin - TBA * {{bratach|Azerbaijan}}An Asarbaiseáin - TBA * {{bratach|Australia}}An Astráil - Myf Warhurst agus Joel Creasey (SBS, gach seónna)<ref>https://eurovision.tv/story/australia-confirmed-for-eurovision-2018</ref> * {{bratach|Belarus}}An Bhealarúis - TBA * {{bratach|Belgium}}An Bheilg - ''Ollainnis'': Peter Van de Veire (één, gach seónna)<ref>https://www.nieuwsblad.be/cnt/dmf20180302_03386411</ref> * {{bratach|Bulgaria}}An Bhulgáir - TBA * {{bratach|Cyprus}}An Chipir - Costas Constantinou agus Vaso Kominou (CyBC, gach seónna)<ref>https://eurovoix.com/2018/03/05/cyprus-cybc-reveals-commentary-team-eurovision-2018/</ref> * {{bratach|Croatia}}An Chróit - TBA (HRT 1, gach seónna)<ref>{{Lua idirlín |url=http://eurosong.hrt.hr/kako-glasovati/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2018-04-25 |archivedate=2018-04-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180405221658/http://eurosong.hrt.hr/kako-glasovati/ }}</ref> * {{bratach|Denmark}} An Danmhairg - Ole Tøpholm (DR 1, gach seónna)<ref>https://www.expressen.se/kvallsposten/danske-experten-tror-pa-svensksucce-i-eurovision/</ref> * {{bratach|Switzerland}}An Eilvéis - ''Ghearmáinis'': Sven Epiney (SRF zwei, babhtaí leathcheannais agus SRF 1, finale); ''Iodáilis'': Clarissa Tami (RSI La 2, babhtaí leathcheannais agus RSI La 1, finale)<ref>https://www.srf.ch/programm/tv/uebersicht/2018-05-08#20:02</ref><ref>https://www.rsi.ch/la2/programmi/altri-programmi/Eurovision-Song-Contest-2018-10394318.html</ref> * {{bratach|Ireland}}Éire - TBA * {{bratach|Finland}}An Fhionlainn - ''Fhionlainnis'': Mikko Silvennoinen; ''Sualainnis'': Johan Lindroos and Eva Frantz (Yle TV2, Yle X3M, gach seónna), Anna Keränen (Yle Radio Suomi, babhtaí leathcheannais), Anna Keränen, Aija Puurtinen, Sami Sykkö (Yle Radio Suomi, finale)<ref>https://yle.fi/aihe/artikkeli/2018/04/16/euroviisut-ylen-kanavilla-kannusta-saaraa-supertiistaina-85</ref> * {{bratach|France}}An Fhrainc - Christophe Willem agus André Manoukian (France 4, babhtaí leathcheannais); Stéphane Bern, Christophe Willem agus Alma (France 2, finale)<ref>http://www.eurovision-fr.net/news/lire.php?id=5492</ref> * {{bratach|Germany}}An Ghearmáin - TBA (One, babhtaí leathcheannais), TBA (Das Erste, finale)<ref>https://www.eurovision.de/teilnehmer/index.html</ref> * {{bratach|Greece}}An Ghréig - Alexandros Lizardos agus Daphne Skalioni (ERT1, ERT HD, ERT World, ERA 2, Voice of Greece, gach seónna)<ref>{{Lua idirlín |url=http://infegreece.gr/alexandros-lizardos-dafni-skalioni-sxoliastes-stin-eurovision/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2018-04-25 |archivedate=2018-07-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180721221801/http://infegreece.gr/alexandros-lizardos-dafni-skalioni-sxoliastes-stin-eurovision/ }}</ref> * {{bratach|Italy}}An Iodáil - Carolina Di Domenico agus Saverio Raimondo (Rai 4, babhtaí leathcheannais)<ref>https://www.eurofestivalnews.com/2018/01/25/the-voice-of-italy-2018-finale-l8-maggio-2018-sara-scontro-con-eurovision/</ref> * {{bratach|Norway}}An Iorua - Olav Viksmo-Slettan (NRK1, gach seónna); Ronny Brede Aase, Silje Nordnes agus Markus Neby (NRK3, finale); Ole Christian Øen (NRK P1, finale)<ref>https://tv.nrk.no/serie/eurovision-song-contest/MUHU24006118/08-05-2018</ref><ref>https://tv.nrk.no/serie/p3morgens-store-eurovisions-fest/MYNR52205218/12-05-2018</ref><ref>{{Lua idirlín |url=https://radio.nrk.no/serie/eurovision-song-contest-radio/MUHR42770118/12-05-2018 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2018-05-06 |archivedate=2020-08-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200812162025/https://radio.nrk.no/serie/eurovision-song-contest-radio/MUHR42770118/12-05-2018 }}</ref> * {{bratach|Iceland}}An Íoslainn - TBA * {{bratach|Israel}} Iosrael -TBA * {{bratach|Netherlands}} An Ísiltír - Cornald Maas agus Jan Smit (NPO 1, gach seónna)<ref>{{Lua idirlín |url=https://www.rtlboulevard.nl/entertainment/showbizz/artikel/3908131/9-bners-die-bewijzen-dat-duits-helemaal-niet-moeilijk |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2018-04-25 |archivedate=2018-04-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180419053443/https://www.rtlboulevard.nl/entertainment/showbizz/artikel/3908131/9-bners-die-bewijzen-dat-duits-helemaal-niet-moeilijk }}</ref> * {{bratach|Latvia}} An Laitvia - Toms Grēviņš (LTV, gach seónna) agus Magnuss Eriņš (finale)<ref>http://www.delfi.lv/a/49951393</ref> | * {{bratach|Lithuania}} An Liotuáin - TBA * {{bratach|Malta}} Málta - TBA * {{bratach|Moldova}}An Mholdóiv - TBA * {{bratach|Montenegro}} Montainéagró - TBA * {{bratach|Austria}}An Ostair - TBA * {{bratach|Poland}} An Pholainn - TBA * {{bratach|Portugal}}An Phortaingéil - TBA * {{bratach|Macedonia}}Poblacht na Macadóin - Karolina Petkovska (MRT 1, MRT 2, Raidio na Macadóin, gach seónna)<ref>https://eurovoix.com/2018/04/08/macedonia-karolina-petkovska-returns-to-commentary-booth-for-tenth-eurovision-song-contest/</ref><ref>https://twitter.com/esc_macedonia/status/982915433358675968</ref> * {{bratach|Czech Republic}}Poblacht na Seice - TBA * {{bratach|United Kingdom}}An Ríocht Aontaithe - Scott Mills agus Rylan Clark-Neal (BBC Four, babhtaí leathcheannais), Graham Norton (BBC One, finale), Ken Bruce (BBC Radio 2, finale)<ref>http://www.bbc.co.uk/blogs/eurovision/entries/54a12f14-714a-4a5f-90e4-80c8dfab49c0</ref> * {{bratach|Romania}} An Rómáin - TBA * {{bratach|Russia}} An Rúis - TBA * {{bratach|San Marino}} San Mairíne - Lia Fiorio agus Gigi Restivo (San Marino RTV agus Radio San Marino, gach seónna)<ref>https://www.eurofestivalnews.com/2018/04/28/eurovision-2018-san-marino-commento-a-lia-fiorio-gigi-restivo-per-i-voti-john-kennedy-oconnor/</ref> * {{bratach|Spain}}An Spáinn - Tony Aguilar agus Julia Varela (La 1, finale)<ref>http://www.rtve.es/television/20180314/tony-aguilar-comentara-junto-julia-varela-eurovision-2018/1697040.shtml</ref> * {{bratach|Serbia}} An tSeirbia - TBA * {{bratach|Georgia}} An tSeoirsia - Demetre Ergemlidze (GPB First Channel, gach seónna)<ref>https://eurovoix.com/2018/03/30/georgia-demetre-ergemlidze-revealed-as-commentator/</ref> * {{bratach|Slovenia}} An tSlóivéin - TBA * {{bratach|Sweden}}An tSualainn - Sanna Nielsen agus Edward af Sillén (SVT1, gach seónna)<ref>https://www.aftonbladet.se/nojesbladet/melodifestivalen/a/VRBLK6/sanna-nielsen-kommenterar-eurovision</ref> * {{bratach|Ukraine}}An Úcráin - Serhiy Prytula (STB, gach seónna); Timur Miroshnychenko (UA:PBC, gach seónna); Mariya Yaremchuk (UA:PBC, Babhta 1); Alyosha (UA:PBC, Babhta 2), Jamala (UA:PBC, finale)<ref>http://esctoday.com/162329/ukraine-stb-to-broadcast-eurovision-2018-serhiy-prytula-to-commentate/</ref><ref>https://twitter.com/uapbc/status/992023851788918785</ref> * {{bratach|Hungary}}An Ungáir - Krisztina Rátonyi agus Freddie (Duna, gach seónna)<ref>https://eurovoix.com/2017/12/06/hungary-dal-2018-participants-announced/</ref> |} * '''Tíortha nach bhfuil rannpháirteach''' * ''{{bratach|Kazakhstan}}'' An Chasacstáin - Kaldybek Zhaysanbay agus Diana Snegina (Khabar TV, gach seónna)<ref>https://eurovoix.com/2018/05/04/kazakhstan-khabar-to-broadcast-eurovision-2018/</ref> * {{bratach|United States}}Stáit Aontaithe Mheiriceá - Michelle Visage agus Ross Mathews (Logo TV, finale)<ref>{{Lua idirlín |url=http://wiwibloggs.com/2017/08/28/michelle-visage-says-sweden-won-eurovision-2017-confirms-2018-logo-commentary-gig-ross-matthews/195524/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2018-02-17 |archivedate=2017-08-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170828184633/http://wiwibloggs.com/2017/08/28/michelle-visage-says-sweden-won-eurovision-2017-confirms-2018-logo-commentary-gig-ross-matthews/195524/ }}</ref> * {{bratach|China}}An tSín - Duan Yixuan and Hei Nan (Hunan TV, gach seónna)<ref>https://eurovoix.com/2018/04/07/china-hunan-tv-to-broadcast-eurovision-2018-live-online/</ref> ==Féach freisin == *[[Comórtas Amhránaíochta Eoraifíse na hÁise 2018]] *[[Comórtas Amhránaíochta Eoraifíse na nÓg 2018]] == Tagairtí == {{Reflist|30em}} </br> {{Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse}} [[Catagóir:Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse]] [[Catagóir:2018 sa teilifís]] p2b8dp8lh4d6gy9y6bk250cbww69u0g 0 71956 1311619 1276687 2026-05-03T19:24:47Z TGcoa 21229 1311619 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Bonnie Parker and Clyde Barrow.jpg|deas|250px|thumb|Bonnie Parker agus Clyde Barrow]] Coirpigh Mheiriceánacha i rith [[an Spealadh Mór]] ba ea '''Bonnie Elizabeth Parker''' ([[1 Deireadh Fómhair]], [[1910]] – [[23 Bealtaine]], [[1934]]) agus '''Clyde Chestnut (Champion) Barrow''' ([[24 Márta]], [[1909]] – [[23 Bealtaine]], [[1934]]). == Féach freisin == * [[Patrick M. Foley]]. D’fhoilsigh sé dhá leagan thábhachtacha de stair [[Corca Dhuibhne|Chorca Dhuibhne]] agus na m[[Na Blascaodaí|Blascaodaí]] ag tús an fhichiú aois.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2026/05/rian-na-fola-clar-faisneise-le-dara-o-cinneide-a-nochtann-rundiamhair-faoi-dhunmharu-starai-as-ciarrai/|teideal=Rian na Fola, clár fáisnéise le Dara Ó Cinnéide a nochtann rúndiamhair faoi dhúnmharú staraí as Ciarraí|údar=Eagarthóir|dáta=2026-05-01|language=ga-IE|work=An Páipéar|dátarochtana=2026-05-01}}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}}{{síol}} {{DEFAULTSORT:Bonnie agus Clyde}} [[Catagóir:Coirpigh Mheiriceánacha]] ixyyj9tzu2xrr6my4pl9xl2z45fzdg8 0 84310 1311613 1015399 2026-05-03T19:13:58Z TGcoa 21229 1311613 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} [[Baile]] in iarthar [[Arkansas]] is ea '''Fort Smith'''. Sa bhliain [[2010]] bhí 86,209 duine ina gcónaí in Fort Smith. == Daoine == Tá [[Patrick M. Foley]] curtha ann. D’fhoilsigh Foley dhá leagan thábhachtacha de stair [[Corca Dhuibhne|Chorca Dhuibhne]] agus na m[[Na Blascaodaí|Blascaodaí]] ag tús an fhichiú aois.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2026/05/rian-na-fola-clar-faisneise-le-dara-o-cinneide-a-nochtann-rundiamhair-faoi-dhunmharu-starai-as-ciarrai/|teideal=Rian na Fola, clár fáisnéise le Dara Ó Cinnéide a nochtann rúndiamhair faoi dhúnmharú staraí as Ciarraí|údar=Eagarthóir|dáta=2026-05-01|language=ga-IE|work=An Páipéar|dátarochtana=2026-05-01}}</ref> {{Arkansas}} {{síol-tír-us}} [[Catagóir:Arkansas]] [[Catagóir:Cathracha in Arkansas]] [[Catagóir:Lárionaid daonra in Arkansas]] [[Catagóir:Lárionaid daonra sna Stáit Mheiriceá]] [[Catagóir:Cathracha sna Stáit Aontaithe]] 8cf3rsu1tj5v75ynqkwfqdr7omadkwg 0 85696 1311622 1200698 2026-05-03T19:40:07Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1311622 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} [[Íomhá:AnousSmit.jpg|mion|1. ''Anous tenuirostris''<br />2. ''Anous minutus''<br />3. ''Anous minutus minutus'' (fospeicis d' Anous minutus)]] Géineas d'éan mara is ea '''Anous''' (Leagan Gaeilge; ''sméidire'') den [[Fine (bitheolaíocht)|fhine]] [[Faoileán (baill d'fhine na Laridae)|Laridae]], lena n-áirítear cúig [[speiceas]]. Faightear iad go nádúrtha i dtimpeallacht ina bhfuil aeráid thrópaiceach ann, ó Haváí go dtí an oileára Tuamotus s[[an Aigéan Ciúin]], ón [[Muir Rua|Mhuir Rua]] go dtí [[na Séiséil]] agus san [[an tAigéan Indiach|Aigéan Indiach]] agus sa [[Mhuir Chairib]] go dtí [[Tristan da Cunha]] san [[An tAigéan Atlantach|Aigéan Atlantach]]. ==Tacsanomaíocht== Thug an nádúraí Sasanach [[James Francis Stephens]] an géineas isteach sa bhliain 1826.<ref>{{ cite book | editor-last=Peters | editor-first=James Lee | editor-link=James L. Peters | year=1934 | teideal=Check-list of Birds of the World | volume=Volume 2 | publisher=Harvard University Press | place=Cambridge, Massachusetts | page=346 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14483159 }}</ref><ref>{{ cite book | last1=Stephens | first1=James Francis | author-link=James Francis Stephens | year=1826| teideal=General zoology, or Systematic natural history, by George Shaw | volume=Volume 13, Part 1 | place=London | publisher=G. Kearsley | page=139 | url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/36850144 }} The title page gives the year as 1825.</ref> Sa [[An tSean-Ghréigis|tSean-Ghréigis]] ciallaíonn an focal 'Anous' "dúr" nó "amaideach".<ref>{{cite book | last=Jobling | first=James A. | year=2010| teideal= The Helm Dictionary of Scientific Bird Names | publisher=Christopher Helm | location=London | isbn= 978-1-4081-2501-4 | page=48 }}</ref> Bhí tuairim ag mairnéalaigh go raibh sméidirí neamhairdeallach, is cosúil go raibh neamhshuim acu roimh sealgairí nó creachadóirí.<ref name=aw>[http://www.beautyofbirds.com/brownnoddies.html Brown Noddy or Common Noddy]{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Faigheann siad sábháilteacht nuair atá [[Sáithiúchán creachadóra|líon mór acu le chéile]]. Thug staidéir [[fíligéineolaíocht mhóilíneach]] le fios, a foilsíodh sa bhliain 2007 go an géineas 'Anous' ina [[deirfiúrghrúpa|dheirfiúrghrúpa]] le [[clád]] ina raibh na geabhróga, na faoileáin agus na scimeirí.<ref>{{ cite journal | last1=Baker | first1=A.J. | last2=Pereira | first2=S.L. | last3=Paton | first3=T.A. | year=2007 | teideal=Phylogenetic relationships and divergence times of Charadriiformes genera: multigene evidence for the Cretaceous origin of at least 14 clades of shorebirds | journal=Biology Letters | volume=3 | issue= | pages=205–209 | doi=10.1098/rsbl.2006.0606 | pmc=2375939 }} {{ cite journal | teideal=Erratum: Phylogenetic relationships and divergence times of Charadriiformes genera: multigene evidence for the Cretaceous origin of at least 14 clades of shorebirds | year=2008 | journal=Biology Letters | volume=4 | issue= | pages=762–763 | doi=10.1098/rsbl.2006.0606erratum }}</ref> ==Liosta na speiceas== Rangú in ord aibítreach: * ''[[Anous albivitta]]'' ([[Charles-Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1856) ** ''Anous albivitta albivitta'' ([[Charles-Lucien Bonaparte|Bonaparte]], 1856) ** ''Anous albivitta imitatrix'' ([[Gregory Macalister Mathews|Mathews]], 1912) ** ''Anous albivitta skottsbergii'' ([[Einar Lönnberg|Lönnberg]], 1921) * ''[[Anous ceruleus]]'' ([[Frederick Debell Bennett|Bennett, FD]], 1840) ** ''Anous ceruleus ceruleus'' ([[Frederick Debell Bennett|Bennett, FD]], 1840) ** ''Anous ceruleus murphyi'' ([[Jean-Louis Mougin|Mougin]] & [[René de Naurois|Naurois]], 1981) ** ''Anous ceruleus nebouxi'' ([[Gregory Macalister Mathews|Mathews]], 1912) ** ''Anous ceruleus saxatilis'' ([[Walter Kenrick Fisher|Fisher, WK]], 1903) ** ''Anous ceruleus teretirostris'' ([[Frédéric de Lafresnaye|Lafresnaye]], 1841) * ''[[Anous minutus]]'' [[Friedrich Boie|Boie, F]], 1844 ** ''Anous minutus americanus'' ([[Gregory Macalister Mathews|Mathews]], 1912) ** ''Anous minutus atlanticus'' ([[Gregory Macalister Mathews|Mathews]], 1912) ** ''Anous minutus diamesus'' ([[Edmund Heller|Heller]] & [[Robert Evans Snodgrass|Snodgrass]], 1901) ** ''Anous minutus marcusi'' ([[Walter E. Bryant|Bryan]], 1903) ** ''Anous minutus melanogenys'' [[George Robert Gray|Gray, GR]], 1846 ** ''Anous minutus minutus'' [[Friedrich Boie|Boie, F]], 1844 ** ''Anous minutus worcesteri'' ([[Richard Crittenden McGregor|McGregor]], 1911) * ''[[Anous stolidus]]'' ([[Carl von Linné|Linnaeus]], 1758) ** ''Anous stolidus pileatus'' ([[Giovanni Antonio Scopoli|Scopoli]], 1786) ** ''Anous stolidus galapagensis'' [[Richard Bowdler Sharpe|Sharpe]], 1879 ** ''Anous stolidus ridgwayi'' [[Alfred Webster Anthony|Anthony]], 1898 ** ''Anous stolidus stolidus'' ([[Carl von Linné|Linnaeus]], 1758) * ''[[Anous tenuirostris]]'' ([[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1823) ** ''Anous tenuirostris melanops'' [[John Gould|Gould]], 1846 ** ''Anous tenuirostris tenuirostris'' ([[Coenraad Jacob Temminck|Temminck]], 1823) ==Tagairtí== jyh9z0gm83r4z0ge7xgc5kvfuy03zla 0 92819 1311646 1296168 2026-05-04T09:07:51Z TGcoa 21229 Bhog TGcoa an leathanach [[Luíochán Loch gCál]] go [[Luíochán Loch gCál 1987]]: Tá an dáta ann i https://de.wikipedia.org/ Tá naisc agam ar X atá ag diriú ar "Luíochán Loch gCál 1987" 1296168 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} Tharla '''luíochán [[Loch gCál]],''' [[Contae Ard Mhacha]], ar [[8 Bealtaine]] [[1987]], inar mharaigh [[Arm na Breataine|SAS na Breataine]] ochtar ball den [[IRA Sealadach|IRA]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://gerardmocharakelly.wordpress.com/painting-my-community-an-pobal-a-pheinteail/c06/|teideal=06 Stand Up / Seas An Fód|dáta=2018-11-12|language=en|work=Gerard 'Mo Chara' Kelly|dátarochtana=2020-05-04}}</ref>, chomh maith le sibhialtach amháin a thiomáin isteach san eachtra ar a bhealach óna chuid oibre, i gcomhluadar duine eile a gortaíodh go dona.<ref>{{Lua idirlín|url=https://iriseoghanaigh.wordpress.com/2017/05/05/ag-cuimhneamh/|teideal=Ag Cuimhneamh|údar=iriseoghanaigh|dáta=2017-05-05|language=ga|work=Iris Eoghanaigh|dátarochtana=2020-05-04}}</ref> Ba é seo an líon ba mhó óglaigh a chaill an tIRA in aon oibríocht mhíleata amháin le linn [[Na Trioblóidí|na coimhlinte idir 1969 agus 1998]]. Bhí cúrsaí slándála thar a bheith leochaileach ag am. Agus ag an am céanna, bhí feachtas toghchánaíochta ar bun sa Bhreatain agus sa Tuaisceart.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/tuarasc%C3%A1il/ceist-na-teanga-ina-cn%C3%A1mh-spairne-1.3345855|teideal=Ceist na teanga ina cnámh spairne|údar=Breandán Delap|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2020-05-04}}</ref> [[Íomhá:European Court of Human Rights Court room.jpg|clé|mion|177x177px|An [[Cúirt Eorpach um Chearta an Duine|Chúirt Eorpach um Chearta an Duine]] ]] Ar an [[4 Bealtaine]] [[2001]], rialaigh<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.bailii.org/cgi-bin/format.cgi?doc=/eu/cases/ECHR/2001/328.html&query=Loughgall|teideal=KELLY AND OTHERS v. THE UNITED KINGDOM - 30054/96 [2001] ECHR 328 (4 May 2001)|work=www.bailii.org|dátarochtana=2020-05-04}}</ref> [[Cúirt Eorpach um Chearta an Duine|an Chúirt Eorpach um Chearta an Duine]] gur tharla sárú ar [[Cearta daonna|chearta daonna]]. == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Constáblacht Ríoga Uladh]] [[Catagóir:Contae Aontroma]] [[Catagóir:Eachtraí foréigin le linn na dTrioblóidí]] [[Catagóir:Luíocháin]] [[Catagóir:An Chúirt Eorpach um Chearta an Duine]] [[Catagóir:1987]] [[Catagóir:2001]] sybcu83wnvaytofccmalwxch5k4qsav 0 95923 1311629 1175678 2026-05-03T23:29:45Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1311629 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is file agus aistritheoir Corcaíoch í '''Bernadette Nic an tSaoir'''. Tógadh í i [[Leaca Rua]] agus i m[[Baile na mBocht]] i gCorcaigh. Múinteoir gairmoideachais ab ea í i g[[Cill Chainnigh]] ar feadh blianta fada ach d'fhill sí ar [[Garrán na mBráthar|Gharrán na mBráthar]] ar an taobh ó thuaidh den chathair ina dhiaidh sin. === Saothair === Ag obair mar aistritheoir, mar eagarthóir agus ag scríobh a bhíonn sí. Tá leabhair filíochta dá cuid foilsithe ag [[Coiscéim]] – ''Lusanna Gréine'' (2005), ''I gCistin Dé'' (2008), ''Ór ar Chrann'' (2011), ''Cathair mar a Tuairisc agus póirsí eile'' (2013)'', Ar Faonoscailt, 2015<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=http://coisceim.ie/faonoscailt.html|teideal=Ar Faonoscailt le Bernadette Nic an tSaoir|work=coisceim.ie|dátarochtana=2023-07-28}}</ref>'', ''Súil le Muir'' in [[2018]] agus ''Ar an mBóthar mór'', 2021 – mar aon le haistriúcháin ar dhánta Béarla leis an bhfile Helen Dwyer dar teideal Faire a d'fhoilsigh Lapwing sa bhliain 2010. D'fhoilsigh [[Leabhar Breac]] [[Kíor Thuathail (úrscéal)|Kíor Thuathail]],<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://leabharbreac.com/shop/leabhair-nua/kior-thuathail/|teideal=Kíor Thuathail|language=ga-IE|work=Leabhar Breac|dátarochtana=2023-07-28}}</ref> leagan Gaeilge de Total Khéops le [[Jean-Claude Izzo]] sa bhliain [[2017]], agus [[Siúrmó (úrscéal)|Siúrmó]]<ref name=":2">{{Lua idirlín|url=https://leabharbreac.com/shop/leabhair-nua/siurmo/|teideal=Siúrmó - Leabhar Breac - Scéinséir|language=ga-IE|work=Leabhar Breac|dátarochtana=2023-07-28}}</ref> sa bhliain 2023. == Leabhair == === '''Leabhair filíochta''' === * ''Lusanna na gréine'', 2005 * ''I gcistin Dé'', 2008 * ''Ór ar chrann'', 2011 * ''Cathair mar a tuairisc: agus póirsí eile'', 2013 * ''Ar Faonoscailt'', 2015<ref name=":0" /><ref>léirmheas, Feasta, Meitheamh 2017</ref> * ''Súil le muir : bíonn súil le muir ach ní bhíonn súil le huaigh'', 2018 * ''Ar an mBóthar mór'', 2021<ref>{{Lua idirlín|url=http://coisceim.ie/botharmor.html|teideal=Ar an mBóthar Mór le Bernadette Nic an tSaoir|work=coisceim.ie|dátarochtana=2023-07-28}}</ref> === Aistriúcháin === * ''Faire'' le Helen Dwyer, a d'fhoilsigh Lapwing sa bhliain 2010. * [[Kíor Thuathail (úrscéal)|Kíor Thuathail]], le [[Jean-Claude Izzo]], 2017<ref name=":1" /> * [[Siúrmó (úrscéal)]], le [[Jean-Claude Izzo]], 2023<ref name=":2" /> == Naisc Sheachtracha == * [https://www.aontasnascribhneoiri.ie/ga-IE/eolaire/scribhneoiri/80/bernadette-nic-an-tsaoir/ Aontas na Scríbhneoirí]{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://www.youtube.com/watch?v=G7nWG_lR0lQ ''Duilliúr Fómhair'' le Domhnall Mac Síthigh (léite ag Bernadette Nic an tSaoir)]<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Duilliúr Fómhair by Domhnall Mac Síthigh (read by Bernadette Nic an tSaoir)|url=https://www.youtube.com/watch?v=G7nWG_lR0lQ|language=ga-IE}}</ref> == Tagairtí == {{reflist}}{{DEFAULTSORT:Saoir, Bernadette Nic an}} [[Catagóir:Aistritheoirí Gaeilge]] [[Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Filí Gaeilge]] [[Catagóir:Filí na hÉireann]] 6l0ha7k3xmybylxu9ubv0wfmswemnih 0 97501 1311632 1311587 2026-05-04T00:10:14Z TGcoa 21229 1311632 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}}Rás reathaíochta fad-achair bliantúil a thionóltar i m[[Boston, Massachusetts|Bostún]] is ea '''Maratóin Bhostúin,''' ceann de na maratóin is cáiliúla ar fud na cruinne. [[Íomhá:Boston1910.jpg|mion|clé|1910|220x220px]][[Íomhá:Boston Marathon route.png|clé|mion|220x220px|Bealach]] [[Íomhá:Kathrine Switzer, Boston Marathon.jpg|clé|mion|220x220px|Ionsaí ar [[Kathrine Switzer]], 1967]] [[Íomhá:Shirley Reilly winning 2012 Boston Marathon cropped.jpg|mion|clé|Shirley Reilly, a bhuaigh an rás i 2012|220x220px]] [[Íomhá:Surveillance Video Related to Boston Bombings.webm|clé|mion|220x220px|Físeán, 2013: an buamálaí ar a bhealach]] == Stair == Reáchtáladh Maratón Bhostúin den chéad uair ar [[19 Aibreán]] [[1897]]. Bhuaigh John McDermott, de shliocht Éireannach, an rás<ref>{{Luaigh foilseachán|title=John McDermott (runner)|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=John_McDermott_(runner)&oldid=1004143813|journal=Wikipedia|date=2021-02-01|language=en}}</ref> (tugadh an 'B.A.A. Road Race' air ag an am). Sa bhliain 1946, tar éis an chogaidh, chinn [[Stelios Kyriakides]] páirt a ghlacadh arís i Rás Bhostúin tar éis briseadh ocht mbliana, is gan aon traenáil cheart déanta aige. Agus d’úsáidfeadh sé an ócáid le hairgead agus soláthairtí bia a bhailiú dá thír dúchais. Meastar gurb é Kyriakides a rith an chéad rás maratóin ‘carthanachta’ ariamh i mBostún. Bhuaigh sé an rás in 2:29:27 – b’in 14 nóiméad níb fhearr ná an aon am a bhí rite aige féin go dtí sin. Sa bhliain 1967, d’éirigh le [[Kathrine Switzer]] Maratón Bhostúin a rith ó thús go deireadh agus í cláraithe faoin ainm neodrach ‘K. V. Switzer’, d’ainneoin na n-iarrachtaí a rinne feidhmeannaigh í a bhaint den rás.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.meoneile.ie/anailis/20x20-cothromaiocht-na-mban-i-gcursai-spoirt|teideal=20x20: Cothromaíocht na mban i gcúrsaí spóirt < Meon Eile|údar=Medb Ní Dhúláin|dáta=2019|work=www.meoneile.ie|dátarochtana=2021-04-19}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/04/17/sports/boston-marathon-kathrine-switzer.html|teideal=First Woman to Enter Boston Marathon Runs It Again, 50 Years Later|údar=Victor Mather|dáta=2017-04-17|language=en-US|work=The New York Times|dátarochtana=2021-04-19}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://kathrineswitzer.com/1967-boston-marathon-the-real-story/|teideal=The Real Story - Kathrine Switzer - Marathon Woman|language=en-US|dátarochtana=2021-04-19|archivedate=2020-04-20|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200420232514/https://kathrineswitzer.com/1967-boston-marathon-the-real-story/}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Kathrine Switzer, Pioneering Boston Marathon Runner, on Fight to Stay in 1967 Male-Dominated Race|url=https://www.youtube.com/watch?v=j10PgLK8EKs|language=en}}</ref> I ndiaidh na heachtra, cuireadh cosc foirmiúil ar mhná a bheith ag rásaíocht. Ní raibh cead ag mná páirt a ghlacadh sa rás go dtí 1972 nuair nár chláraigh ach naonúr ban fána choinne. Idir 1887-2009, níor ceapadh ach bean amháin mar uachtarán ar an bhord gobharnóirí.<ref name=":0" /> Ach sa bhliain 2018, rith 13,684 bean i mBostún. [[Íomhá:Boston Marathon bombing, first bomb site 54 minute before explosion.jpg|mion|2013, roimh na pléascanna|clé|220x220px]]Tharla [[Buamáil Bhostúin (2013)|Buamáil Bhostúin]] ar an 15 Aibreán, 2013, Maraíodh triúr agus gortaíodh 264 duine mar gheall ar an ionsaí.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/20189196/|teideal=Liam O Néil; Maratón Bhostún|údar=AN SAOL Ó DHEAS / RnaG|dáta=2013|language=ga-IE|work=RTE Raidió|dátarochtana=2022-09-13}}</ref> {{Main|Buamáil Bhostúin (2013)}} [[Íomhá:2014 Boston Marathon crowds.JPG|mion|Slua ollmhór arís in 2014|clé|220x220px]] Ar an 29 Bealtaine 2020, d’fhógair Méara Bhostúin Marty Walsh agus an Boston Sports Association gur cuireadh Maratón Bhostúin siar go dtí 14 Meán Fómhair 2020 de bharr [[COVID-19|COVID]], ach cealaíodh an rás faoi dheireadh.<ref>{{Lua idirlín|url=http://otq.cnmedallas.com/news/baa-announced-124th-boston-marathon-cancelled-35054464.html|teideal=Fógraíodh BAA: Cealaíodh 124ú Maratón Boston|work=Bronntanais Bronntanais Co, Ltd.|dátarochtana=2021-04-19|archivedate=2021-04-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210419220153/http://otq.cnmedallas.com/news/baa-announced-124th-boston-marathon-cancelled-35054464.html}}</ref> == Féach freisin == * [[Buamáil Bhostúin (2013)]] * [[Maratón Bhaile Átha Cliath|Maratón Átha Cliath]] * [[Maratón Chathair Nua-Eabhrac]] * [[Stelios Kyriakides]] * [[Kathrine Switzer]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Bostún]] [[Catagóir:Maratóin]] [[Catagóir:Maratón Bhostúin]] 0m7h9sm6j00h1nifue1gfvgqc1fw39o 0 98266 1311630 1311592 2026-05-03T23:55:44Z TGcoa 21229 1311630 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} Tharla '''Sléacht Chluanaí - Na Carraige Gile,<ref>Springhill - Westrock, Belfast</ref>''' in eastát [[Cnoc na Foinse|Chnoc na Foinse]] in iarthar [[Béal Feirste|Bhéal Feirste]], ar an [[9 Iúil]] [[1972]];, maraíodh Margaret Gargan (13 bliain d'aois), an tAthair Noel Fitzpatrick, sagart paróiste, Patrick Butler (39 bliain d'aois agus seisear clainne air), John Dougal (16 bliain d'aois), agus David McCafferty (15 bliain d'aois). Lámhachadh agus gortaíodh daoine eile. === Cúlra === Bhí an saol léanmhar i 1972, an bhliain ba mheasa de na Trioblóidí, agus ba í Iúil an mhí ba mheasa den bhliain anróiteach sin. Ar an 9 Iúil 1972, bhí réabadh agus eachtraí lámhaigh in áiteacha i mBéal Feirste. Thug breitheamh le fios in 2026 gur scaoileadh piléir i gceantar Chluanaí agus gur mharaigh an [[An tIRA Sealadach|tIRA Sealadach]] beirt ó Reisimint an Rí i gceantar eile níos túisce tráthnóna. Dúirt sé go mb'fhéidir go raibh baint aige sin le mire na saighdiúirí.<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|title=Sléacht Chluanaí-na Carraige Gile: 'd'imigh saighdiúirí ó smacht'|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0430/1571016-sleacht-chluanai-na-carraige-gile-dimigh-saighdiuiri-o-smacht/|date=2026-04-30|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Chinn sé go raibh roinnt trioblóide i gCnoc na Foinse roimh an sléacht a tharla idir 9.30 agus a 10.00 san oíche. (Bhí sos comhraic fógartha ag an [[An tIRA Oifigiúil|IRA Oifigiúil]] cúig seachtaine roimh an sléacht). === Imeachtaí === Bhí an Reisimint Pharaisiúit agus / nó Reisimint 1st King’s ann ag an am, b'fhéidir. Fiú inniu (sa bhliain 2021), níl a fhios againn cé a bhí ann, cén t-am a bhí siad ann, agus cá raibh na saighdiúirí suite. Mhaígh [[Arm na Breataine]] ag an am go raibh na híospartaigh gafa i lár an achrainn leis an [[An tIRA Sealadach|IRA]].<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.irishnews.com/news/northernirelandnews/2021/05/15/news/new-evidence-proves-british-army-were-active-in-area-where-girl-13-was-shot-and-killed-in-1972-2323532/|teideal=New evidence proves British army 'were active in area' where girl (13) was shot and killed in 1972|údar=Marie Louise McConville|dáta=2021-05-15|language=en|work=The Irish News|dátarochtana=2021-07-09}}</ref> Mhair na heachtraí lámhaigh b'fhéidir 90 nóiméad in iomlán. Is cosúil go raibh John Dougal agus a chairde ag spraoithiomáint.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tribunemag.co.uk/2021/06/springhill-the-forgotten-massacre/|teideal=Springhill: The Forgotten Massacre|language=en-GB|work=tribunemag.co.uk|dátarochtana=2021-07-09}}</ref> Stop an carr agus rith na gasúir leo ach scaoileadh orthu agus iad ag éalú. Bhí Patrick Butler agus an tAthair Noel Fitzpatrick ag iarraidh cóireála gharchabhrach a chur ar Dougal, is cosúil. Bhí ciarsúr bán ina lámh ag Fitzpatrick nuair a scaoileadh é. Is soiléir nach raibh airm ar bith ag na híospartaigh ag an am.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.vice.com/en/article/exk7n4/springhill-massacre-44th-anniversary|teideal=Looking Back on the Unsolved Case of Northern Ireland's Springhill Massacre|language=en|work=www.vice.com|dátarochtana=2021-07-09}}</ref> === Ionchoisne ach fiosrúchán ar bith in 1972 === Bhí coiste cróinéara ann i 1972 ach bhí sé easnamhach; rinneadh 'fíorasc oscailte’ ar na maruithe uilig. Ní raibh scrúdú balaistíochta ann fiú. "There are no records that there was any significant inquiry into the circumstances [of Margaret Gargan's death]" agus "no ballistics or forensic evidence was recovered".<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/new-evidence-emerges-in-shooting-dead-of-teenager-in-belfast-in-1972-1.4394816|teideal=New evidence emerges in shooting dead of teenager in Belfast in 1972|údar=Freya McClements|dáta=2020|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2021-07-09}}</ref> Bhí daoine ann ag iarraidh ceart agus cóir dá ngaolta ó shin.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/seo-broga-a-bhi-a-gcaitheamh-ag-daoine-a-maraiodh-le-linn-na-dtriobloidi/|teideal=Seo bróga a bhí á gcaitheamh ag daoine a maraíodh le linn na dTrioblóidí…|údar=Robert McMillen|dáta=2018|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2021-07-09}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=New inquests to be held into the Springhill deaths|url=https://www.rte.ie/news/2014/1224/668885-springhill-deaths/|date=2014-12-24|language=en}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://extramuralactivity.com/2020/06/30/keep-on-praying/|teideal=Keep On Praying|údar=Extramural Activity|dáta=2020-06-30|language=en-GB|work=Extramural Activity|dátarochtana=2021-07-09}}</ref> === 2024-2026 === Ar an 30 Aibreán 2024, tugadh ionchoisne chun críche díreach sular chuir [[Acht Oidhreacht na dTrioblóidí 2023|Acht Oidhreachta]] na dTóraithe bac ar fhiosruithe, ionchoisní agus cásanna sibhialta faoi eachtraí le linn na dTrioblóidí. Ar an 30 Aibreán 2026 i gCúirt Chróinéara Bhéal Feirste, dúirt breitheamh go ndeachaigh saighdiúirí ó Arm na Breataine thar cailc, ní raibh siad i gcontúirt agus d’imigh beirt acu ó smacht. Ina rialú, dúirt an Cróinéir, an Breitheamh David Scoffield "nach raibh aon duine i mbaol" ó thriúr den chúigear a lámhach na saighdiúirí ó bhuíon dá ngaireadh Reisimint an Rí. Is é an saighdiúir céanna a mharaigh an triúr sin – David McCafferty, cúig bliana déag d'aois; Paddy Butler, 38 bliain; agus sagart, an tAthair Noel Fitzpatrick, 42 bliain. Bhí McCafferty, ag iarraidh a theacht i gcabhair ar an Athair Fitzpatrick nuair a scaoileadh sa dhroim é. Bhí McCafferty neamharmtha. Comhalta d'[[Fianna Éireann|Fhianna Éireann]] ar thaobh an [[An tIRA Oifigiúil|IRA Oifigiúil]] ab ea David McCafferty.<ref name=":0" /> Chuaigh an tAthair Noel Fitzpatrick, sagart paróiste an cheantair go dtí an láthair chun an ola dhéanach a chur ar dhaoine a gortaíodh; d’iarr sé ar Patrick Butler, fear pósta le seisear clainne a dhul leis. Bhíodar ag iarraidh a dhul i gcabhair ar dhaoine nuair a bhuail an piléar céanna an bheirt. Obair dhaonnachta a bhí ar siúl acu, arsa an Cróinéir, ní raibh siad armtha agus níor chontúirt d’éinne iad.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-fhirinne-faighte-tar-eis-54-bliain-ag-ionchuiseamh-a-leirigh-gur-feidir-freagrai-a-fhail/|teideal=An fhírinne faighte tar éis 54 bliain ag ionchoisne a léirigh gur féidir freagraí a fháil|údar=Póilín Ní Chiaráin|dáta=3 Bealtaine 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-05-03}}</ref> Mar leis an gceathrú duine, cailín trí bliana déag, Margaret Gargan, ar mharaigh saighdiúir eile í, dúirt an Breitheamh Scoffield "nach raibh aon duine i mbaol uaithi ar chor ar bith". Bhí Gargan ar an duine ab óige den chúigear a maraíodh. Fuair a deartháir óg a corp sínte ar leathán miotail rocaigh. I dtaobh an chúigiú duine, John Dougal, a bhí sé bliana déag, dúirt an breitheamh nach raibh sé réasúnta ag an saighdiúir a mharaigh an buachaill a ghunna a scaoileadh leis. Comhalta d'Fhianna Éireann ar thaobh an [[An tIRA Sealadach|IRA Shealadaigh]] ab ea John Dougal. Dúirt an breitheamh gur dhóichí go raibh sé ag teitheadh ó na saighdiúirí nuair a lámhachadh é sa droim. Sháraigh an saighdiúir na rialacha sa ‘chárta buí’. Dúirt sé freisin nach bhféadfadh sé a rá an raibh an t-ógánach armtha nó nach raibh.<ref name=":0" /> Gortaíodh beirt eile in aice le Dougal a mhair. Fuair Breitheamh Scofield, bualadh bos ó na teaghlaigh sular fhág sé an chúirt tar éis a bhreithiúnas a nochtadh.<ref name=":1" /> == Féach freisin == * [https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0430/1571016-sleacht-chluanai-na-carraige-gile-dimigh-saighdiuiri-o-smacht/ Sléacht Chluanaí-na Carraige Gile: 'd'imigh saighdiúirí ó smacht'] * [[Domhnach na Fola (1972)|Domhnach na Fola, 1972]] * [[Sléacht Bhaile Uí Mhurchú]] * [[Acht Oidhreacht na dTrioblóidí 2023]] == Tagairtí == {{Reflist}} == Naisc sheachtracha == [[Catagóir:Eachtraí foréigin le linn na dTrioblóidí]] [[Catagóir:Stair Bhéal Feirste]] [[Catagóir:1972]] [[Catagóir:Sléachtanna in Éirinn]] fqcc8bs52l1upqqniw2y8i3sqhj9dno 0 98363 1311597 1261922 2026-05-03T12:58:44Z CommonsDelinker 440 Ag baint [[:Íomhá:Wales_coast_path_start_at_Queensferry.jpg|Wales_coast_path_start_at_Queensferry.jpg]] amach, agus ag chur [[:Íomhá:Wales_coast_path_start_at_Saltney.jpg|Wales_coast_path_start_at_Saltney.jpg]] isteach mar ionadúchán. (Scrios [[commons:Us 1311597 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Foirgneamh}} Conair ainmnithe fhad-achair a leanann, nó a ritheann gar do chósta na Breataine Bige is ea '''Conair Chósta na Breataine Bige''' ([[An Bhreatnais|Breatnais]]:''Llwybr Arfordir Cymru'').<ref> Ceisteanna Coitianta. https://www.walescoastpath.gov.uk/working-with-us/frequently-asked-questions/?lang=en</ref> Seoladh an chonair sa bhliain 2012, agus tá an cosán 1400 km ar fhad agus luadh é mar an chéad chosán cósta tiomnaithe ar domhan a chlúdaigh fad iomlán chósta tíre. Ritheann an chonair chósta trí aon cheann déag de na tearmann dúlra náisiúnta agus tearmainn dúlra eile cosúil leo siúd atá á mbainistiú ag an gCumann Ríoga um Chosaint Éan agus na nIontaobhais Fiadhúlra.<ref name="first-nature">[https://www.first-nature.com/waleswildlife/coast-path.php www.firstnature.com - wales Coast Path] . Retrieved 2 January 2012.</ref> [[Íomhá:All_wales_path.png|mion|263x263px| Suíomh tosaithe agus críochnaithe Chosán Cósta na Breataine Bige agus (mimír intlise) an [[An Bhreatain Bheag|Bhreataine Bheag]] sa [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Ríocht Aontaithe]]]] [[Íomhá:Wales coast path start at Saltney.jpg|mion| Marcálann an dá philéar cloiche le hais ''Afon Dyfrdwy,'' ceann thuaidh Chonair Chósta na Breataine Bige]] [[Íomhá:Chepstow_oct_2011_057.jpg|mion| Marcálann an chloch ag ''Cas-gwent'' le lógó “sliogán dragain” deireadh na conaire, ar cheann theas Chonair Chósta na Breataine Bige]] == Stair agus forbairt == Nocht an Príomh-Aire Rhodri Morgan pleananna don chonair chósta nua don Bhreatain Bheag ar dtús i Meitheamh 2006, nuair a d’oscail sé an bealach 201 km timpeall Ynys Môn. Bhíothas ag súil go dtógfadh an tionscadal seo, a chuirfeadh feabhas ar rochtain agus a nascfadh cosáin atá ann cheana, suas le cúig bliana; tá sé níos gaire do sheisear.<ref>[http://news.bbc.co.uk/1/hi/wales/north_west/5060910.stm BBC Website - All-Wales coastal path proposed] . Retrieved 2 January 2012.</ref> Forbraíodh an smaoineamh don chonair ón mhian gur fiú go mór é tógáil ar rath eacnamaíoch na dtionscadal "Cosán Cósta Sir Benfro ([[An Bhreatnais|Breatnais]]:Llwybr Arfordir Sir Benfro)" <ref>[http://www.nationaltrail.co.uk/trail.asp?PageId=33 National trails: Pembrokeshire Coast Path] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130817224247/http://nationaltrail.co.uk/trail.asp?PageId=33 |date=2013-08-17 }}. Retrieved 21 December 2012.</ref> agus "Conair Chósta Ynys Môn ([[An Bhreatnais||Breatnais]]: Llwybr Arfordirol Ynys Môn.)<ref>[http://www.visitanglesey.co.uk/en-GB/anglesey_coast_-_introduction-115.aspx Anglesey Coastal Path] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130119052759/http://www.visitanglesey.co.uk/en-GB/anglesey_coast_-_introduction-115.aspx |date=2013-01-19 }} Retrieved 21 December 2012.</ref> Measadh go raibh an dá chonair ag cur go mór le geilleagar cuairteoirí na Breataine Bige, agus i dteannta le tairbhí airgeadais, chonacthas é mar thionscnamh tábhachtach chun muintir na háite agus cuairteoirí a spreagadh chun spásanna lasmuigh a fháil amach agus taitneamh a bhaint astu, maille na tairbhí sláinte agus leasa a bhaineann le cosáin den sórt sin. Seoladh Llwybr Arfordir Cymru go hoifigiúil an 5 Bealtaine 2012. Níos luaithe sa bhliain chéanna, thug an Lonely Planet an rátáil is fearr don Chonair sa rannóg "Best in Travel: top 10 regions for 2012."<ref>[https://www.lonelyplanet.com/wales/travel-tips-and-articles/76854 Lonely Planet - Lonely Planet’s Best in Travel: top 10 regions for 2012]. Retrieved 2 January 2012.</ref> D'fhorbair Rialtas na Breataine Bige Llwybr Arfordir Cymru i gcomhpháirtíocht le hiar-Chomhairle Tuaithe na Breataine Bige, (Cyngor Cefn Gwlad Cymru),le sé údarás áitiúla déag, agus le dhá Pháirc Náisiúnta. Ón bhliain 2007, tá infheistíocht déanta ag Rialtas na Breataine Bige chun rochtain phoiblí ar chósta na Breataine Bige a fheabhsú trína Chlár Feabhsúcháin Rochtana. Chomh maith leis an maoiniú seo de thart ar £2 mhilliún in aghaidh na bliana ó Rialtas na Breataine Bige agus ó údaráis áitiúla an chósta, tá Ciste Forbraíochta Réigiúnaí na hEorpa tar éis beagnach £ 3.9 milliún a leithdháileadh thar trí bliana mar thaca leis an tionscadal.<ref>[https://wales.gov.uk/topics/environmentcountryside/consmanagement/countrysidecoastalaccess/?lang=en Welsh Government website - Coastal Access] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141205013749/http://wales.gov.uk/topics/environmentcountryside/consmanagement/countrysidecoastalaccess/?lang=en |date=2014-12-05 }}. Retrieved 2 January 2012.</ref><ref>[http://www.ldwa.org.uk/ldp/members/show_path.php?menu_type=S&path_name=Wales+Coast+Path The Long-Distance Walkers Association - Wales Coast Path]. Retrieved 5 January 2012.</ref> Rinne Comhairle Tuaithe na Breataine Bige (Cyngor Cefn Gwlad Cymru (CCGC)) maoirseacht ar an tionscadal agus dúirt sí go leanfaí le feabhsúcháin ar cháilíocht agus ar ailíniú an bhealaigh le linn 2012 agus 2013 lena chinntiú go leanann an Conair cósta na Breataine Bige chomh gar agus atá sé sábháilte agus praiticiúil. Tá feabhsúcháin ag dul ar aghaidh ó shin, le n-áirítear fáil réidh le 10 míle malairt slí intíre tar éis oscailt an droichid atógtha "Pont Briwet" atógtha Gwynedd sa bhliain 2015 <ref>{{cite book |last=Dillon |first=Paddy |date=2015 |title=The Wales Coast Path |url=https://archive.org/details/walescoastpathll0000dill |location=Kendal |publisher=Cicerone Press |isbn=9781852847425}}</ref> agus cruthú ceart slí nua idir Y Felinheli agus Bangor sa bhliain 2018.<ref>North Wales Daily Post. New footpaths on Wales Coastal Path and Snowdon open for walkers https://www.dailypost.co.uk/whats-on/trips-breaks/new-footpaths-wales-coastal-path-15272978</ref> Le himeacht aimsire, táthar ag súil go gcruthófar bealaí ciorclach cósta mar thoradh ar an gcosán críochnaithe, de réir mar a fheabhsófar naisc le bailte agus sráidbhailte intíre.<ref>[http://www.capitalwales.com/News/news_detail.asp?User_ID=725 Capital Wales - News]{{Dead link|date=Aibreán 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} Retrieved 5 January 2012</ref> ==Cur síos== Arna ainmniú mar an chéad chosán cósta ar domhan chun tír iomlán a chlúdach, leanann Conair Chósta na Breataine Bige cósta na Breataine Bige ó Cas-gwent, Sir Fynwy, sa deisceart go Y Fferi Isaf, Sir y Fflint, sa tuaisceart. Bhí cosáin bunaithe cheana féin ag go leor codanna, mar Llwybr Arfordir Sir Benfro, agus Llwybr Arfordirol Ynys Môn agus Llwybr Arfordir Llŷn. Ba Chonair Náisiúnta ainmnithe é Llwybr Arfordir Sir Benfro, agus sa bhliain 2011 vótáil an iris National Geographic é mar an dara ceann scríbe cósta is fearr ar domhan.<ref>[http://www.nationaltrail.co.uk/article.asp?PageId=3&ArticleId=606 www.NationalTrails.co.uk - news article] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110628171903/http://www.nationaltrail.co.uk/article.asp?PageId=3&ArticleId=606 |date=2011-06-28 }}. Retrieved 29 December 2011.</ref><ref>Wales Online. Pembrokeshire Coast Path walks off with accolade of being one of world's top trails. http://www.walesonline.co.uk/news/wales-news/pembrokeshire-coast-path-walks-accolade-1815341 .</ref> ==Tagairtí== {{Reflist}} 7kkzdr01xmosn7j6y5ezpzbwtkkn0jq 0 98692 1311594 1170598 2026-05-03T12:15:24Z Ériugena 188 /* Naisc sheachtracha */ 1311594 wikitext text/x-wiki Is [[imoibriú ceimiceach]] é '''imoibriú aigéad–bunanna''' a tharlaíonn idir [[aigéad]] agus [[Bun (ceimic)|bun]]. Is féidir é a úsáid chun [[PH|pH a]] chinneadh. Soláthraíonn roinnt creataí teoiriciúla coincheapa malartacha ar na meicníochtaí imoibrithe agus a gcur i bhfeidhm chun fadhbanna a bhaineann leo a réiteach; tugtar na teoiricí aigéad le bunanna orthu seo, mar shampla, teoiric aigéad–bunanna Brønsted-Lowry. Tagann a dtábhacht chun solais in anailís a dhéanamh ar imoibrithe aigéad–bunanna do speicis ghásacha nó leachtacha, nó nuair a d’fhéadfadh carachtar aigéid nó buin a bheith níos lú follasaí. Chuir an [[Ceimiceoir|ceimiceoir]] Francach [[Antoine Lavoisier|Antoine Lavoisier]] an chéad cheann de na coincheapa seo ar fáil, timpeall na bliana 1776.<ref>Miessler & Tarr 1991, p. 166 – table of discoveries attributes Justus von Liebig's publication as 1838.</ref> Tá sé tábhachtach smaoineamh ar shamhlacha an imoibrithe aigéad–bunanna mar theoiricí a chomhlánaíonn a chéile.<ref> Paik, Seoung-Hey (2015). "Understanding the Relationship Among Arrhenius, Brønsted–Lowry, and Lewis Theories". Journal of Chemical Education. 92 (9): 1484–1489. Bibcode:2015JChEd..92.1484P. doi:10.1021/ed500891w.</ref> Mar shampla, tá an sainmhíniú is leithne ag samhail reatha Lewis ar cad is aigéad agus bun ann, agus teoiric Brønsted-Lowry mar fhothacar de na haigéid agus na bunanna, agus teoiric Arrhenius an ceann is sriantaí. ==Sainmhínithe maidir le haigéid agus bunanna== ===Forbairt stairiúil=== Mhol Guillaume-François Rouelle an coincheap d’aigéid agus de bhunanna den chéad uair sa bhliain 1754, a thug isteach an téarma ''base'' ([[An Ghaeilge|Gaeilge]]:bun) sa cheimic, a chiallaíonn substaint a imoibríonn le haigéad chun foirm sholadach a thabhairt dó (mar shalann).<ref> Jensen, William B. (2006). "The origin of the term "base"". The Journal of Chemical Education. 83 (8): 1130. Bibcode:2006JChEd..83.1130J. doi:10.1021/ed083p1130.}</ref> ====Teoiric ocsaigine Lavoisier maidir le haigéid==== Chuir Lavoisier an chéad choincheap eolaíoch aigéad–bunanna ar fáil timpeall na bliana 1776. Ó tharla go raibh eolas Lavoisier ar aigéid láidre teoranta go príomha d’ocsaigéid, mar shampla HNO₃ (an t-aigéad nítreach) agus H₂SO₄ (an t-aigéad sulfarach), a mbíonn adamh lárnach iontu i staideann ard-ocsaídithe timpeallaithe ag ocsaigin, agus ós rud é nach raibh sé ar an eolas faoi fhíor-chomhdhéanamh na n-aigéad hidreahaileach (HF, HCl, HBr, agus HI), shainigh sé aigéid i dtéarmaí a gcuid ocsaigine, a d’ainmnigh sé i ndáiríre ó fhocail Ghréagacha a chiallaíonn “ginteoir aigéid” (ón nGréigis οξυς (oxys) a chiallaíonn “aigéad” nó “géar” agus γεινομαι (geinomai) a chiallaíonn “gin”). Mhair sainmhíniú Lavoisier ar feadh breis agus 30 bliain, go dtí gur scaoileadh alt le Sir Humphry Davy amach sa bhliain 1810, agus ina dhiaidh sin a léachtaí inar chruthaigh sé go raibh easpa ocsaigine i H₂S, H₂Te, agus na haigéid hidreahaileacha. Mar sin féin, theip ar Davy teoiric nua a fhorbairt, ag teacht ar an gconclúid “nach bhfuil aigéadacht ag brath ar aon substaint bhunaidh ar leith, ach ar shocrú aisteach substaintí éagsúla”. (Béarla: ''acidity does not depend upon any particular elementary substance, but upon peculiar arrangement of various substances.'') <ref>Hall, Norris F. (March 1940). "Systems of Acids and Bases". Journal of Chemical Education. 17 (3): 124–128. Bibcode:1940JChEd..17..124H. doi:10.1021/ed017p124.</ref> Chuir Jöns Jacob Berzelius modhnú suntasach amháin ar theoiric ocsaigine ar fáil, a dúirt gur ocsaídí neamhmhéadail iad aigéid agus gur ocsaídí miotail iad bunanna. ====Teoiric hidrigine Liebig maidir le haigéid==== Sa bhliain 1838, mhol Justus von Liebig gur comhdhúil ina bhfuil hidrigin ann é aigéad, ar féidir miotail a chur ina ionad.<ref>Miessler, G.L.; Tarr, D.A. (1991). Inorganic Chemistry.</ref><ref>Meyers, R. (2003). The Basics of Chemistry. Greenwood Press. , Lth. 156</ref><ref>Table of discoveries attributes Justus von Liebig's publication as 1838</ref> Bhí an t-athsainmhíniú seo bunaithe ar a chuid oibre fairsinge ar chomhdhéanamh ceimiceach na n-aigéad orgánach, ag críochnú an athraithe fhoirceadlaigh ó aigéid ocsaigin-bhunaithe go haigéid hidrigine-bhunaithe a thosaigh Davy. D'fhan sainmhíniú Liebig, cé go raibh sé go hiomlán eimpíreach, in úsáid ar feadh beagnach 50 bliain go dtí gur glacadh le sainmhíniú Arrhenius.<ref>Finston, H.L.; Rychtman, A.C. (1983). A New View of Current Acid-Base Theories. New York: John Wiley & Sons. Lth. 140–146</ref> ===Sainmhíniú Arrhenius === [[Íomhá:Arrhenius2.jpg|thumb|130px|[[Svante Arrhenius]]]] Ba é [[Svante Arrhenius]] a cheap an chéad sainmhíniú nua-aimseartha ar aigéid agus bunanna i dtéarmaí móilíneacha.<ref name="miessler_154">Miessler G.L. and Tarr D.A. ''Inorganic Chemistry'' (2nd ed., Prentice-Hall 1999) p. 154 {{ISBN|0-13-841891-8}}</ref><ref>Whitten K.W., Galley K.D. and Davis R.E. ''General Chemistry'' (4th ed., Saunders 1992) p. 356 {{ISBN|0-03-072373-6}}</ref> Teoiric hidrigine aigéid, a lean óna chuid oibre le Friedrich Wilhelm Ostwald. sa bhliain 1884, a dheimhnigh go raibh iain ann i dtuaslagán uiscí. agus mar thoradh air sin fuair Arrhenius Duais Nobel sa Cheimic sa bhliain 1903. De réir shainmhíniú Arrhenius ar aigéid agus bunanna: *'' is aigéad í comhdhúil ar bith a dhíthiomsaíonn in uisce chun (iain) higrigine H⁺ agus ainian a chruthú HX = H⁺ + X^-. Cuireann seo prótónáitiú an uisce i bhfeidhm, nó cruthú na hiain hiodróiniam (H ₃O⁺). Mar sin, sa lá atá inniu ann, léirítear an tsiombail H ⁺ mar gHearrscríobh do H₃O⁺), mar is eol anois nach bhfuil prótón lom ann mar speiceas saor i dtuaslagán uiscí.<ref> LeMay, Eugene (2002). Chemistry. Upper Saddle River, New Jersey: Prentice-Hall. p. 602. ISBN 978-0-13-054383-7.</ref> *''Is bun í aon chomhdhúil a dhíthiomsaíonn in uisce chun ian hiodrocsaíde OH^- agus caitian a chruthú, MOH = M⁺ + OH^- <ref>Sanimhíniú Arrhenius. Lth.177. Ceimic Bhunúsach 1, Rialtas na hÉireann 1875 </ref> Tá sainmhínithe Arrhenius ar aigéadacht agus alcaileacht teoranta do dhobharthuaslagáin, agus tagraíonn siad do thiúchan na n-ian sa tuaslagóir. De réir an tsainmhínithe seo, níl H₂SO₄ íon agus HCl tuaslagtha i dtolúéin aigéadach, agus níl NaOH leáite agus tuaslagáin d'aimíd chailciam in amóinia leachtach alcaileach. Mar thoradh air seo, forbraíodh teoiric Brønsted-Lowry agus teoiric Lewis ina dhiaidh sin chun cuntas a thabhairt ar na heisceachtaí neamhuiscí seo.<ref> "Theories of acids and bases". www.chemguide.co.uk. Retrieved 18 April 2018.</ref> Ar an iomlán, chun cáiliú mar aigéad Arrhenius, nuair a thuaslagadh é in uisce, caithfidh an ceimiceán a bheith ina chúis, go díreach nó ar bhealach eile: *méadú ar an tiúchan hidriginiam uiscí, nó *laghdú ar an tiúchan hiodrocsaíde uiscí. Os a choinne sin, chun cáiliú mar bhonn Arrhenius, nuair a thuaslagadh é in uisce, caithfidh an ceimiceán a bheith ina chúis, go díreach nó ar bhealach eile: * don laghdú ar an tiúchan hidriginiam uiscí, nó * don mhéadú ar an tiúchan hiodrocsaíde uiscí. Tugtar imoibriú neodrúcháin ar imoibriú an aigéid le bun. Is salann agus uisce iad táirgí an imoibrithe seo. : aigéad + bonn → salann + uisce San léiriú traidisiúnta seo. cruthaítear imoibriú neodrúcháin aigéid agus bun mar imoibriú athsholáthair dúbailte. Mar shampla, táirgeann an t-imoibriúchán idir an t-aigéad hidreaclórach, HCl, le hiodrocsaíd sóidiam, NaOH, tuaslagán de chlóiríd sóidiam, NaCl, agus roinnt móilíní uisce sa bhreis. :HCl(aq) + NaOH(aq) → NaCl(aq) + H₂O Bhí an mionathraitheoir ceimiceach (aq) sa chothromóid seo intuigthe ag Arrhenius, seachas é a áireamh go follasach. Tugann sé le fios go dtuaslagtar na substaintí in uisce. Cé go bhfuil na trí shubstaint go léir, HCl, NaOH agus NaCl in ann a bheith ann mar chomhdhúile íona, i ndobharthuaslagáin tá siad díthiomsaithe go hiomlán sna hiain uiscithe H⁺, Cl^-, Na⁺ agus OH^-. ===Sainmhíniú Brønsted–Lowry=== [[File:Johannes Brønsted.jpg|thumb|Johannes Brønsted]] [[File:Thomas Martin Lowry2.jpg|thumb|Thomas Martin Lowry2]] Sa bhliain 1923 chuir Johannes Nicolaus Brønsted sa Danmhairg agus Martin Lowry i Sasana <ref>Teoiric Bhrønsted-Lowry. Lth.467. Ceimic Bhunúsach 1, Rialtas na hÉireann 1875</ref><ref>{{cite journal |last= Brönsted |first= J.N. |date= 1923 |title= Einige Bemerkungen über den Begriff der Säuren und Basen |trans-title=Some observations about the concept of acids and bases |journal= Recueil des Travaux Chimiques des Pays-Bas |volume= 42 |issue= 8 |pages= 718–728|doi= 10.1002/recl.19230420815 }}</ref><ref>{{cite journal |last= Lowry |first= T.M. |date= 1923 |url= https://archive.org/stream/ost-chemistry-chemistryindustr01soci/chemistryindustr01soci#page/n65/mode/2up |title= The uniqueness of hydrogen |journal= [[Journal of the Society of Chemical Industry]] |volume= 42 |issue= 3 |pages= 43–47|doi= 10.1002/jctb.5000420302 }}</ref> teoiric i bhfáth, as a stuaim féin, faoi aigéid agus bunanna .i. is aigéad é an speiceas a bhfuil claonadh ann chun prótón (H⁺) a chailliúint agus is bun é an speiceas a bhfuil claonadh ann chun prótón a ghlacadh. Cuir i gcás, tá claonadh ag aigéad HA chun H⁺ a chailliúint ach tá claonadh freisin ag an ainian A^- den aigéad chun prótón a ghlacadh mar is léir ón gcothromaíocht seo a leanas: : '''HA''' (''aigéad'') ⇌ '''H'''^'''+'''+ '''A'''^'''-'''(''bun'') Uime sin, is bun é '''A'''^'''-''', de réir Bhrønsted–Lowry. In allagar na ceimice tugtar an bun comhchuingeach den aigéad '''HA''' ar '''A'''^'''-'''. Cuirtear an sainmhíniú in iúl i dtéarmaí shlonn cothromaíochta; : aigéad + bun ⇌ bun comhchuingeach + aigéad comhchuingeach. Ní hé an prótón lom '''H'''^'''+''' a bhíonn in uisce ach an speiceas '''H'''_'''2''''''OH'''⁺ nó '''H'''_'''3''''''O'''^'''+''' ===Sainmhíniú Lewis=== Bhain, sainmhíniú Lewis d'imoibriú aigéad–bunanna, ar siúl riachtanas na hidrigine de réir Arrhenius agus Brønsted-Lowry, a cheap Gilbert N. Lewis sa bhliain 1923, sa bhliain chéanna le Brønsted-Lowry, ach níor fhorbair sé é a thuilleadh go dtí 1938. In ionad imoibrithe aigéad–bunanna a shainiú i dtéarmaí prótón nó substaintí nasctha eile, sainmhíníonn sainmhíniú Lewis bun (dá ngairtear ''bun Lewis'') mar chomhdhúil atá in ann leictreondís a dheonú, agus aigéad (dá ngairtear ''aigéad Lewis'') mar chomhdhúil atá in ann an leictreondís seo a fháil. Mar shampla, is aigéad Lewis tipiciúil é trífhluairíd bóráin, BF₃. Féadann sé glacadh le leictreondís mar tá folúntas ina ochtréad. Tá ochtréad iomlán ag an ian fluairíde agus is féidir leis leictreondís a dheonú. Mar sin; : BF₃ + F^- → BF<sup>-</sup/>₄ ===Sainmhíniú chóras tuaslagóra === Ceann de theorainneacha shainmhíniú Arrhenius is ea a spleáchas ar thuaslagáin uisce-bhunaithe. Rinne Edward Curtis Franklin staidéar ar na himoibrithe aigéad-bunanna in amóinia leachtach sa bhliain 1905, agus chuir sé in iúl na cosúlachtaí le teoiric Arrhenius uisce-bhunaithe. D'oibrigh Albert F.O. Germann le foisgéin leachtach, COCl ₂, agus rinne sé amach teoiric a bhí tuaslagóirbhunaithe sa bhliain 1925, agus ar an gcaoi sin sainmhíniú Arrhenius a ghinearálú chun tuaslagóirí neamhphrótónacha a chumhdach..<ref>{{cite journal |last=Germann |first=Albert F.O. |date=6 October 1925 |title=A General Theory of Solvent Systems |journal=[[Journal of the American Chemical Society]] |volume=47 |issue=10 |pages=2461–2468 |doi=10.1021/ja01687a006}}</ref> ===Sainmhíniú Lux–Flood === Athbheochan ar theoiric ocsaigine aigéid-bunanna ab ea an teoiric aigéid-bunanna seo, a mhol an ceimiceoir Gearmánach Hermann Lux <ref>{{cite journal |last=Franz |first=H. |year=1966 |title=Solubility of Water Vapor in Alkali Borate Melts |journal=[[Journal of the American Ceramic Society]] |volume=49 |issue=9 |pages=473–477 |doi=10.1111/j.1151-2916.1966.tb13302.x}}</ref><ref name="lux">{{cite journal |last=Lux |first=Hermann |author-link=Hermann Lux |year=1939 |title="Säuren" und "Basen" im Schmelzfluss: die Bestimmung. der Sauerstoffionen-Konzentration |journal=[[Zeitschrift für Elektrochemie|Z. Elektrochem.]] |volume=45 |issue=4 |pages=303–309 |language=de}}</ref> sa bhliain 1939. Thart ar 1947, chuir Håkon Flood tuilleadh chun cinn, agus úsáidtear é go fóill sa [[Geoiceimic|gheoiceimic]] agus i [[leictriceimic]] na salainn leáite. Cuireann an sainmhíniú seo síos ar ar aigéad mar ghlacóir ian ocsaíde (O²⁻) ar bhun mar dheontóir ian ocsaíde. Mar shampla: : MgO (bun) + CO₂(aigéad) → MgCO₃ : CaO (bun) + SiO₂(aigéad) → CaSiO₃ : NO₃^-(bun) + S₂O₇ ^2-(aigéad) → NO₂⁺ +2 SO ₄^2- Tá an teoiric seo úsáideach freisin maidir le córasú imoibriúcháin comhdhúile na d[[triathghás]], go háirithe na ocsaídí xeanón, fluairídí, agus ocsófhluairídí.<ref> Greenwood, Norman N.; Earnshaw, Alan (1984). Chemistry of the Elements. Oxford: Pergamon Press. p. 1056. ISBN 978-0-08-022057-4.</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} ==Naisc sheachtracha== ̈*Aigéid agus Bunanna. [https://www.tairseachcogg.ie/Home/ResourceDetails?_HYtIf125x=aVsqdF5ikdtlTBwn%2fZaup1vupeJczgO4APCgYA9lX3HVVb91eiNznansojzdha7B&XdfuUilwqFJdhFHgfJg_JhhghayWeRp=#] *4.5 COTHROMAÍOCHTAÍ AIGÉAD-BUNANNA. [https://ccea.org.uk/downloads/docs/Support/Comhad%20F%C3%ADric%C3%AD%3A%20A2/2019/Comhad%20F%C3%ADric%C3%AD%3A%204.5%3A%20Cothroma%C3%ADochta%C3%AD%20Aig%C3%A9ad-bunanna.pdf] *Brønsted-Lowry acids and bases.[https://www.khanacademy.org/science/chemistry/acids-and-bases-topic/acids-and-bases/a/bronsted-lowry-acid-base-theory] == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Ceimic]] [[Catagóir:Aigéid]] [[Catagóir:Ceimic aigéad–bunanna]] qni2vm4cr7y7nsmg8erukoor7jj65og 0 114834 1311612 1227989 2026-05-03T19:12:49Z TGcoa 21229 1311612 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Foirgneamh}} [[Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann|Séadchomhartha Náisiúnta]] atá suite i g[[Contae Chiarraí]], [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]], is ea '''Cathair Deargáin Thuaidh'''.<ref>{{Cite book-en|url=https://books.google.com/books?id=2rwRDAAAQBAJ&q=%22Caherdorgan+North%22&pg=PA248|title=A New History of Ireland: Prehistoric and early Ireland|first=Theodore William|author=Moody|date=14 March 1976|publisher=Oxford University Press|isbn=9780198217374|via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite book-en|url=https://books.google.com/books?id=B6cMAQAAMAAJ&q=%22Caherdorgan+North%22|title=The Shell guide to Ireland|first=Baron Michael Morris|author=Killanin|date=14 March 1989|publisher=Gill and Macmillan|isbn=9780717115952|via=Google Books}}</ref> == Suíomh == Tá caiseal Chathair Árann Thuaidh suite ar an bhfána os cionn [[Cuan Ard na Caithne|Chuan Ard na Caithne]], 6.6 km (4.1 mhíle) siar ó thuaidh ón [[An Daingean|Daingean]].Ta Teach an tSeansailéara 300 m (330 slat) ó thuaidh.<ref>{{Cite web-en|url=http://www.themodernantiquarian.com/site/16501/caherdorgan_north.html#images|title=Caherdorgan North|work=www.themodernantiquarian.com}}</ref><ref>{{Cite web-en|url=http://homepage.eircom.net/~mickmongey/Caherdorgan.html|work=homepage.eircom.net|access-date=2021-07-27}}</ref> == An Caiseal == Tá balla ciorclach ar an gcaiseal, laistigh de tá 5 [[Clochán coirceogach|chlochán]] balla singil le díonta [[coirbéaladh]]. Bhí uaimh thalún ann uair amháin.<ref>{{Cite web-en|url=http://www.gokerry.ie/cathair-deargin-thuaidh-caherdorgan-north-cathair-stone-fort-or-cashel/|title=Cathair Deargáin Thuaidh/Caherdorgan North, Cathair/Stone Fort or Cashel, national monument, - Go Kerry|author=GoKerry.ie|work=www.gokerry.ie}}</ref> == Teach an tSeansailéara == [[Íomhá:Cill_Mhaoilchéadair_(Kilmalkedar),_The_Chancellor's_House_-_geograph.org.uk_-_275343.jpg|mion| Radharc ar bhalla Theach an tSeansailéara]] Fothrach cloiche meánaoiseach dronuilleogach is ea Teach an tSeansailéara (''Fothrach an tSainsiléara'').<ref>{{Cite web-en|url=https://www.wildatlanticway.com/plan-your-trip/kerry/eat-drink-nightlife/cafes-restaurants/details/cosan-na-naomh-the-saint-s-road|title=Cosán na Naomh (The Saint's Road) - Dingle Peninsula|author=|first=|work=www.wildatlanticway.com}}</ref><ref>{{Cite web-en|url=https://www.discoverireland.ie/Activities-Adventure/cosan-na-naomh-the-saint-s-road/70393|title=Cosán na Naomh (The Saint's Road) - Activities - Walking - Linear Walks - All Ireland - Republic of Ireland - Kerry - Ballyferriter - Discover Ireland|author=Tibus|first=Website design and development by|work=www.discoverireland.ie}}</ref><ref>{{Cite book-en|url=https://books.google.com/books?id=VuJ5Ia0Y8vkC&q=chancellor&pg=PA54|title=Karen Brown's Ireland: Exceptional Places to Stay and Itineraries|first=June|author=Brown|date=14 March 2018|publisher=Karen Brown's Guides|isbn=9781933810065|via=Google Books}}</ref><ref>{{Cite web-en|url=http://catalogue.nli.ie/Record/vtls000744049|title=Context: Chancellor's House, Kilmalkedar|work=catalogue.nli.ie}}</ref> Is dócha gur raibh sé mar bhaile do Seansailéir (''cancellarius'') Dheoise Ard Fhearta agus Áth Fhada. Tá an teach 17.6 m (58 tr) ar fhad agus tá oigheann aráin agus teallach ann.<ref>{{Cite web-en|url=http://www.megalithicireland.com/Kilmalkedar,%20The%20Chancellor%27s%20House,%20,%20Kerry.html|title=The Chancellor's House, Kilmalkedar, Kerry|work=www.megalithicireland.com|access-date=2021-07-27}}</ref> == Daoine == [[Patrick M. Foley]]. D’fhoilsigh sé dhá leagan thábhachtacha de stair [[Corca Dhuibhne|Chorca Dhuibhne]] agus na m[[Na Blascaodaí|Blascaodaí]] ag tús an fhichiú aois.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2026/05/rian-na-fola-clar-faisneise-le-dara-o-cinneide-a-nochtann-rundiamhair-faoi-dhunmharu-starai-as-ciarrai/|teideal=Rian na Fola, clár fáisnéise le Dara Ó Cinnéide a nochtann rúndiamhair faoi dhúnmharú staraí as Ciarraí|údar=Eagarthóir|dáta=2026-05-01|language=ga-IE|work=An Páipéar|dátarochtana=2026-05-01}}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta i gContae Chiarraí]] [[Catagóir:Foirgnimh i gContae Chiarraí]] [[Catagóir:Comhordanáidí ar Wikidata]] [[Catagóir:Ailt le téacs sa Ghaeilge]] [[Catagóir:Caiseal]] hhvwsqoam4aku37yuoogsil53739zdc 0 114870 1311637 1265563 2026-05-04T03:12:54Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1311637 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Foirgneamh}} Caisleán scriosta ón 13ú haois in [[Inis Mór]], [[Contae na Gaillimhe]], [[Éire]] is ea '''Caisleán Aircín'''. Is le [[An Roinn Comhshaoil, Aeráide agus Cumarsáide|Roinn Comhshaoil, Aeráide agus Cumarsáide]] na hÉireann é.<ref name="auto2">{{Cite web-en|url=https://digital.nli.ie/Record/vtls000737502/StaffViewMARC|title=Elizabethan castle of Arkin, enlarged by Cromwell|author=Frazer|first=William|work=digital.nli.ie}}</ref><ref name="auto1">{{Lua idirlín |url=https://www.archaeology.ie/sites/default/files/media/pdf/monuments-in-state-care-galway.pdf |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2024-08-03 |archivedate=2017-11-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171114053649/https://www.archaeology.ie/sites/default/files/media/pdf/monuments-in-state-care-galway.pdf }}</ref><ref>{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/en/1397430|title=Caisleán Aircín/Arkin Castle|work=logainm.ie}}</ref><ref name="auto">{{Cite web-en|url=http://www.patrickcomerford.com/2019/07/arkins-castle-struggles-to-survive-on.html|title=Arkin's Castle struggles to survive on Inishmore after several centuries|author=Comerford|first=Patrick}}</ref> [[Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann|Séadchomhartha Náisiúnta]] atá ann. == Stair == Is dócha gur thóg [[Uí Bhriain|muintir Uí Bhriain]] é sna 1200í, chuaigh sé trí úinéirí éagsúla sa 16ú agus sa 17ú haois, [[Tadhg Ó Flaithbheartaigh]] i 1607 ina measc. Faoi na 1650idí, leagadh an bunstruchtúr agus tógadh dún nua méadaithe do [[Oilibhéar Cromail]], áit ar fhan gharastúin ar feadh na 1660idí. Ó na 1700idí, tá sé neamháitrithe. Sa lá atá inniu ann, tá cuid de bhalla agus geata uisce ar an taobh thuaidh, túr ag an gcúinne thoir theas, agus [[bartasán]].<ref name="National Library of Ireland">{{Cite web-en|url=https://digital.nli.ie/Record/vtls000737502/StaffViewMARC|title=Elizabethan castle of Arkin, enlarged by Cromwell|author=Frazer|first=William|work=digital.nli.ie}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFFrazer">Frazer, William. [https://digital.nli.ie/Record/vtls000737502/StaffViewMARC "Elizabethan castle of Arkin, enlarged by Cromwell"]{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. ''digital.nli.ie''.</cite></ref><ref>{{Cite web-en|url=https://visionsofthepastblog.com/2018/11/19/church-of-st-thomas-inishmore-galway-ireland/|title=Church of St Thomas, Inishmore, Galway, Ireland|author=Past|first=Ed Hannon-Visions of the|date=19 November 2018|work=Visions Of The Past}}</ref><ref>{{Cite web-en|url=https://irishantiquities.bravehost.com/galway/inismor/arkinscastle.html|title=Arkinscastle|work=irishantiquities.bravehost.com}}</ref><ref name="IrishAntiquities">{{Cite web-en|url=http://www.patrickcomerford.com/2019/07/arkins-castle-struggles-to-survive-on.html|title=Arkin's Castle struggles to survive on Inishmore after several centuries|author=Comerford|first=Patrick}}<cite class="citation web cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFComerford">Comerford, Patrick. [http://www.patrickcomerford.com/2019/07/arkins-castle-struggles-to-survive-on.html "Arkin's Castle struggles to survive on Inishmore after several centuries"].</cite></ref><ref>{{Cite web-en|url=https://www.aranislands.ie/aran-islands/aran-islands-culture-history/military-monuments/|title=Military Monuments -|date=28 June 2012}}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Comhordanáidí ar Wikidata]] [[Catagóir:Caisleáin i gContae na Gaillimhe]] [[Catagóir:Caisleáin na hÉireann]] [[Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta i gContae na Gaillimhe]] [[Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann]] fqqhde3b42dpkosogkype1l7nrht9nd 0 120727 1311635 1303625 2026-05-04T00:39:21Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1311635 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Údar agus múinteoir is ea '''Breandán Mac Conamhna''' (a rugadh sa bhliain 1935/1936).<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/leagan-bearla-den-leabhar-curaigh-na-heireann-seolta-i-ngaoth-saile/|teideal=Leagan Béarla den leabhar ‘Curaigh na hÉireann’ seolta i nGaoth Sáile|údar=Maitiú Ó Coimín|dáta=29 Lúnasa 2025|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-08-30}}</ref> Rugadh é mBéal Deirg i dtuaisceart chontae Mhaigh Eo. Is ann a tógadh é. Chuaigh sé ar scoil i gColáiste Éinde, Gaillimh agus ina dhiaidh sin bhain sé céim amach sa mhatamaitic ó Ollscoil na hÉireann, Gaillimh. Chuaigh sé ar imirce go Sasana ar feadh fiche bliain mar a raibh sé ina mhúinteoir agus ina léachtóir. Nuair a d’fhill sé ar Éirinn sa bhliain 1980, ceapadh ina phríomhoide é ar Cheardcholáiste Réigiúnach Shligigh agus ina dhiaidh sin ina stiúrthóir ar Institiúid Teicneolaíochta Shligigh. Chuaigh sé ar scor in 2001 agus tá cónaí air i m[[Baile idir Dhá Abhainn|Baile Idir Dhá Abhainn]] i Sligeach. Ó d’éirigh sé as an obair tá ceithre leabhar scríofa aige – ceann amháin acu faoi churach sainiúil a cheantair dúchais, ''Curach Dhún Chaocháin agus a Muintir.'' Tá cúpla curach tógtha aige féin in imeacht na mblianta agus bíonn sé á dtaispeáint ag féilte mara in Éirinn agus thar lear.<ref name=":0" /> == Leabhair == * ''Curaigh na hÉireann: a stair agus a scéal,''[[Breandán Mac Conamhna|,]] bunleabhar Gaeilge a d’fhoilsigh Cló Iar-Chonnacht in 2016.<ref>{{Lua idirlín|url=https://cic.ie/shop/books/research-literary-criticism-essays/curaigh-na-heireann-a-stair-agus-a-sceal/?lang=ga|teideal=Curaigh na hÉireann: a stair agus a scéal|údar=Cló Iar-Chonnacht|dáta=2016|language=ga-IE|dátarochtana=2025-08-30}}</ref> * ''An Ceardcholáiste Réigiúnach Sligeach 1970-1990 : fiche bliain ag fás'', 1990<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Sligo Regional Technical College 1970-1990 An Ceardcholáiste Réigiúnach Sligeach 1970-1990 : fiche bliain ag fás|url=https://catalogue.nli.ie/Record/vtls000005481|publisher=[Sligo Regional Technical College]|date=1991|location=[Sligo]|author=Sligo Regional Technical College}}{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> * ''The Belderrig Curragh and Its People: Curach Dhun Chaochain'' ''agus a Muintir'', 2010<ref>{{Luaigh foilseachán|title=The Belderrig Curragh and its people : curach dhún chaocháin agus a muintir /|url=https://catalogue.nli.ie/Record/vtls000925173|publisher=Institute of Technology,|date=2010|location=Sligo :|author=Breandán Mac Conamhna}}{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.abebooks.co.uk/9781907592003/Belderrig-Curragh-People-Curach-Dhun-1907592008/plp|teideal=The Belderrig Curragh and Its People: Curach Dhun Chaochain Agus a Muintir - Breandan Mac Conamhna: 9781907592003 - AbeBooks|language=en-GB|work=www.abebooks.co.uk|dátarochtana=2025-08-31}}</ref> == Féach freisin == * [[Curach]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Údair Ghaeilge]] [[Catagóir:Múinteoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1936]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1935]] [[Catagóir:Daoine as Contae Mhaigh Eo]] [[Catagóir:Bádóirí]] [[Catagóir:Iascairí]] [[Catagóir:Institiúid Teicneolaíochta Shligigh]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil na Gaillimhe]] k1cnovuv7iumt4x0l8g3qt418ozoihw 2 121281 1311636 1310858 2026-05-04T01:09:33Z ListeriaBot 25319 Wikidata list updated [V2] 1311636 wikitext text/x-wiki == Forais / Institiúidí == : '' Féach [[Comhlachtaí an Aontais Eorpaigh agus Euratom]] {{Wikidata list | sparql = SELECT ?item ?itemLabel ?valueLabel WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q748720. OPTIONAL { ?item wdt:P488 ?p1 } OPTIONAL { ?item wdt:P1037 ?p2 } BIND(COALESCE(?p1, ?p2) AS ?value) SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "ga,en". } } ORDER BY (?itemLabel) | columns = number:#, P154:Lógó, label:Institiúid, P571:Bundáta, P159:Ceanncheathrú, P488:Ceannaire, P1342:Líon suíochán }} {| class='wikitable sortable' ! # ! Lógó ! Institiúid ! Bundáta ! Ceanncheathrú ! Ceannaire ! Líon suíochán |- | style='text-align:right'| 1 | [[Íomhá:Council of the EU and European Council.svg|center|128px]] | [[An Chomhairle Eorpach]] | 1974-12-09 | ''[[:d:Q1375164|Europa building]]'' | [[António Costa]] | 27 |- | style='text-align:right'| 2 | [[Íomhá:Logo European Central Bank.svg|center|128px]] | [[Banc Ceannais Eorpach]] | 1998-06-01 | [[Frankfurt]] | [[Christine Lagarde]] | |- | style='text-align:right'| 3 | [[Íomhá:Council of the EU and European Council.svg|center|128px]] | [[Comhairle an Aontais Eorpaigh]] | 1957 | ''[[:d:Q1375164|Europa building]]'' | ''[[:d:Q115639092|Thérèse Blanchet]]'' | 27 |- | style='text-align:right'| 4 | [[Íomhá:Official Emblem of the Court of Justice of the European Union (type 2).svg|center|128px]] | [[Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh|Cúirt Bhreithiúnais Eorpach]] | 1952 | ''[[:d:Q20971786|Palais de la Cour de Justice]]'' | ''[[:d:Q917096|Koen Lenaerts]]'' | |- | style='text-align:right'| 5 | [[Íomhá:ECA-logo.svg|center|128px]] | [[Cúirt Iniúchóirí na hEorpa]] | 1977-10-18 | [[Lucsamburg (cathair)|Lucsamburg]] | | |- | style='text-align:right'| 6 | [[Íomhá:European Parliament logo.svg|center|128px]] | [[Parlaimint na hEorpa]] | 1957-03-25 | ''[[:d:Q2423937|Suíomh Pharlaimint na hEorpa i Strasbourg]]'' | [[Roberta Metsola|Roberta Metsola Tedesco Triccas]] | 720 |- | style='text-align:right'| 7 | [[Íomhá:European Commission.svg|center|128px]] | [[an Coimisiún Eorpach]] | 1958-01-01 | ''[[:d:Q239|Cathair na Bruiséile]]'' | [[Ursula von der Leyen]] | 27 |} {{Wikidata list end}} == Gníomhaireachtaí == : Féach [[Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh]] ?bunDáta ?tírLabel ?lógó | columns = number:#, P154:Lógó, label:Gníomhaireacht, P17:Tír, P571:Bundáta {{Wikidata list | sparql = SELECT ?item ?itemLabel ?labelEn ?labelGa WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q112827555. ?item rdfs:label ?labelEn filter (lang(?labelEn) = "en"). ?item rdfs:label ?labelGa filter (lang(?labelGa) = "ga"). #OPTIONAL { ?item wdt:P571 ?bunDáta. } #OPTIONAL { ?item wdt:P17 ?tír. } #OPTIONAL { ?item wdt:P154 ?lógó. } FILTER NOT EXISTS { ?item wdt:P576 ?abolishedDate. } #SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "ga,en". #} } ORDER BY (?itemLabel) | columns = ?labelEn:Agency, ?labelGa:Gníomhaireacht }} {| class='wikitable sortable' ! Agency ! Gníomhaireacht |- | European Institute for Gender Equality | Institiúid Eorpach um Chomhionannas Inscne |- | European Union Agency for Fundamental Rights | Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chearta Bunúsacha |- | European Chemicals Agency | Gníomhaireacht Eorpach Ceimiceán |- | Europol | Europol |- | European Centre for the Development of Professional Training | an Lárionad Eorpach um Fhorbairt na Gairmoiliúna |- | European Medicines Agency | Gníomhaireacht Leigheasra Eorpach |- | European Fisheries Control Agency | Gníomhaireacht Eorpach um Rialú ar Iascach |- | European Food Safety Authority | An tÚdarás Eorpach um Shábháilteacht Bia |- | European Agency for Safety and Health at Work | Gníomhaireacht Eorpach um Shábháilteacht agus Sláinte ag an Obair |- | European Environment Agency | Gníomhaireacht Chomhshaoil Eorpach |- | Translation Centre for the Bodies of the European Union | Ionad Aistriúcháin Chomhlachtaí an Aontais Eorpaigh |- | European Union Agency for Railways | Gníomhaireacht Iarnróid an Aontais Eorpaigh |- | European Training Foundation | an Foras Oiliúna na hEorpa |- | European Union Agency for the Cooperation of Energy Regulators | Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chomhar idir Rialálaithe Fuinnimh |- | European Union Agency for Asylum | Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Thearmann |- | European Union Agency for Criminal Justice Cooperation | Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chomhar Ceartais Choiriúil |- | European Union Agency for the Space Programme | Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um an gClár Spáis |- | European Institute of Innovation and Technology | an Institiúid Eorpach um Nuálaíocht agus Teicneolaíocht |- | European Union Agency for Cybersecurity | Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chibearshlándáil |- | European Union Drugs Agency | Gníomhaireacht Drugaí an Aontais Eorpaigh |- | European Securities and Markets Authority | An tÚdarás Eorpach um Urrúis agus Margaí |- | European Banking Authority | An tÚdarás Baincéireachta Eorpach |- | European Union Intellectual Property Office | Oifig Maoine Intleachtúla an Aontais Eorpach |- | European Labour Authority | An tÚdarás Eorpach Saothair |- | Agency for Support for BEREC | Gníomhaireacht Tacaíochta BEREC |- | Anti-Money Laundering Authority | An tÚdarás um Fhrithsciúradh Airgid |- | European Union Agency for Law Enforcement Training | Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Oiliúint i bhForfheidhmiú an Dlí |- | European Foundation for the Improvement of Living and Working Conditions | Foras Eorpach chun Dálaí Maireachtála agus Oibre a Fheabhsú |- | Community Plant Variety Office | Oifig an Chomhphobail maidir le Cineálacha Plandaí |- | European Insurance and Occupational Pensions Authority | An tÚdarás Eorpach um Árachas agus Pinsin Cheirde |- | European Centre for Disease Prevention and Control | An Lárionad Eorpach um Chosc agus Rialú Galar |- | European Maritime Safety Agency | Gníomhaireacht Eorpach um Shábháilteacht Mhuirí |- | European Union Agency for the Operational Management of Large-Scale IT Systems in the Area of Freedom, Security and Justice | Gníomhaireacht de chuid an Aontais Eorpaigh chun Bainistiú Oibríochtúil a dhéanamh ar Chórais Mhórscála TF sa Limistéar Saoirse, Slándála agus Ceartais |- | Single Resolution Board | Bord Réitigh Aonair |- | European Border and Coast Guard Agency | Gníomhaireacht Eorpach um an nGarda Teorann agus Cósta |} {{Wikidata list end}} 7bq07ao4n6uzxnn41h106rpocxr1ktb 0 124050 1311653 1304839 2026-05-04T10:15:07Z TGcoa 21229 1311653 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is [[aisteoir]] as Baile Átha Cliath, agus comhordaitheoir dlúthchaidrimh (le Disney, Netflix srl), í '''Róisín O'Donovan''' (a rugadh sa bhliain 1989). Ghlac sí páirt sa chlár ''[[Der Irland-Krimi]]'' sa bhliain 2022 mar Sarah Kelly. == Naisc sheachtracha == == Tagairtí == {{Reflist}} {{Rialú údaráis}} {{síol-beath-ie}} {{Síol-aisteoir}} {{DEFAULTSORT:Donovan, Róisín}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1989]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Ban-aisteoirí Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath]] srdikkhejjmzewjtvf3a0gc6eszo94u 2 124967 1311641 1311585 2026-05-04T08:08:53Z Marcas.oduinn 33120 /* Forbuis Droma Damhghaire */ 1311641 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Muighmeadhóin]] # [[Feis tighe Chonáin]] # [[Forbuis Droma Damhghaire]] #* [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]] # [[Nad Crantail]] # [[Daniél ua Líahaiti]] # [[Vernam Hull]] == Forbuis Droma Damhghaire == Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Forbhais Droma Dámhgháire'''<ref group=n name=teideal /> (MeánGhaeilge: '''Forbuis Droma Damhghaire''')<ref name=iso /> Is scéal mórálach é ina phléitear an cothromaíocht idir chumhachtaí agus chúraim an rí. == Achoimre Fiacha Moilleathan mac Eoin, dalta {{h|Mogh Roith}}, [[Cormac mac Airt]], [[Cath Maige Mucrama]], [[Genemuin Chormaic]] Ghabh Cormac ríghe Éireann ar feadh i bhfad, ghlac Fiacha seilbh ar ríocht na Mumhan. Tháinig [[Aengus|Aonghas Mac Óg]] le go dtí Cormac. Thug Aonghas Mac Óg tuar go mbainfeadh tubaiste do Chormaic i lár a réimse, .i. go mbeadh galar bó ann. Tharla mar a tuaradh. Tháinig an galar. Chun teacht isteach breise a fháil, thug a reachtaire comhairle dó, cáin a ghearradh ar Fhiacha, agus é deartháir an té, Mac Con, a mharaigh a athair. Shaol Cormac a eachlaigh go Cúige Mumhan chun an cáin, naoi bhfichead bó faoi dhó. a éileamh. Dhiúltaigh Fiacha. Dúirt a dhraoithe le Cormac gan dul i ngleic le fir na Mumhan. Báirinn Bhláith Bhairche, iníon rí Shí Bhairche, atá i ngrá le Cormac. Eirge, Eang agus Eangain, riocht trí chaora lachna agus cumhachtaí troda ar leith acu. Colpa agus Lorga, draoithe. Chuaigh Cormac agus a slua i dtreo na Mumhan. Idir achrann agus draíocht, == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /> * [[Leabharlann Boole]], [[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|COC]], [[Leabhar Leasa Mhóir]], 15ú haois ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCC/UCC_TheBookOfLismore.html ISoS]) * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Leabhar Mór Leacáin]] (achoimre, sleachta) ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_P_2.html ISoS]) === Eagráin agus aistriúcháin * Fraincis ** {{cite journal | first = Marie-Louise | last = Sjoestedt | authorlink = Marie-Louise Sjoestedt | title = Le siège de Druim Damhghaire: Forbuis Droma Damhghaire | location = | journal = Revue Celtique | year = 1926 | volume = 43 | pages = 8–122}} ** {{cite journal | first = Marie-Louise | last = Sjoestedt | authorlink = | title = Le siège de Druim Damhghaire: Forbuis Droma Damhghaire | location = | journal = Revue Celtique | year = 1927 | volume = 44 | pages = 157–164, 169-176}} * NuaGhaeilge agus Béarla: {{cite book | first = Seán | last = Ó Duinn | authorlink = Seán Ó Duinn | title = Forbhais Droma Dámhgháire: The Siege of Knocklong | location = Corcaigh | publisher = Mercier Press | year = 1992 | pages = 12-111}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Forbuis-droma/Forbuis-droma-index.html Forbuis Droma Damhghaire] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Forbuis_Droma_Damhghaire Forbuis Droma Damhghaire] ar CODECS * [https://celt.ucc.ie/published/G301044/ Forbuis Droma Damhghaire] ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] == Nótaí {{reflist | group=n | refs = <ref name=teideal>.i. Léigear Dhroim Tionólchlampair</ref> }} == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Forbuis-droma/Forbuis-droma-index.html | teideal = Forbuis Droma Damhghaire | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Forbuis-droma/Forbuis-droma-sources.html | teideal = Forbuis Droma Damhghaire - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] == Teimpléad == <ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ gw8jevjgkudng6lc2zyxv14mz99p54y 1311649 1311641 2026-05-04T09:28:15Z Marcas.oduinn 33120 1311649 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Muighmeadhóin]] # [[Feis tighe Chonáin]] # [[Forbuis Droma Damhghaire]] #* [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]] # [[Nad Crantail]] # [[Daniél ua Líahaiti]] # [[Vernam Hull]] == Forbuis Droma Damhghaire == Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Forbhais Droma Dámhgháire'''<ref group=n name=teideal /> (MeánGhaeilge: '''Forbuis Droma Damhghaire''')<ref name=iso /> Is scéal mórálach é ina phléitear an cothromaíocht idir chumhachtaí agus chúraim an rí. == Achoimre Fiacha Moilleathan mac Eoin, dalta {{h|Mogh Roith}}, [[Cormac mac Airt]], [[Cath Maige Mucrama]], [[Genemuin Chormaic]] Ghabh Cormac ríghe Éireann ar feadh i bhfad, ghlac Fiacha seilbh ar ríocht na Mumhan. Tháinig [[Aengus|Aonghas Mac Óg]] le go dtí Cormac. Thug Aonghas Mac Óg tuar go mbainfeadh tubaiste do Chormaic i lár a réimse, .i. go mbeadh galar bó ann. Tharla mar a tuaradh. Tháinig an galar. Chun teacht isteach breise a fháil, thug a reachtaire comhairle dó, cáin a ghearradh ar Fhiacha, agus é deartháir an té, Mac Con, a mharaigh a athair. Sheol Cormac a eachlaigh go Cúige Mumhan chun an cáin, naoi bhfichead bó faoi dhó. a éileamh. Dhiúltaigh Fiacha. Dúirt a dhraoithe le Cormac gan dul i ngleic le fir na Mumhan. Báirinn Bhláith Bhairche, iníon rí Shí Bhairche, atá i ngrá le Cormac. Eirge, Eang agus Eangain, riocht trí chaora lachna agus cumhachtaí troda ar leith acu. Colpa agus Lorga, draoithe. Chuaigh Cormac agus a slua i dtreo na Mumhan. Idir eachtraí agus seachrán agus achrann agus draíocht, pléadh an cás, ar fhíordhleathach é an cháin agus an éiric a d'éiligh Cormac. == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /> * [[Leabharlann Boole]], [[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|COC]], [[Leabhar Leasa Mhóir]], 15ú haois ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCC/UCC_TheBookOfLismore.html ISoS]) * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Leabhar Mór Leacáin]] (achoimre, sleachta) ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_P_2.html ISoS]) === Eagráin agus aistriúcháin * Fraincis ** {{cite journal | first = Marie-Louise | last = Sjoestedt | authorlink = Marie-Louise Sjoestedt | title = Le siège de Druim Damhghaire: Forbuis Droma Damhghaire | location = | journal = Revue Celtique | year = 1926 | volume = 43 | pages = 8–122}} ** {{cite journal | first = Marie-Louise | last = Sjoestedt | authorlink = | title = Le siège de Druim Damhghaire: Forbuis Droma Damhghaire | location = | journal = Revue Celtique | year = 1927 | volume = 44 | pages = 157–164, 169-176}} * NuaGhaeilge agus Béarla: {{cite book | first = Seán | last = Ó Duinn | authorlink = Seán Ó Duinn | title = Forbhais Droma Dámhgháire: The Siege of Knocklong | location = Corcaigh | publisher = Mercier Press | year = 1992 | pages = 12-111}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Forbuis-droma/Forbuis-droma-index.html Forbuis Droma Damhghaire] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Forbuis_Droma_Damhghaire Forbuis Droma Damhghaire] ar CODECS * [https://celt.ucc.ie/published/G301044/ Forbuis Droma Damhghaire] ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] == Nótaí {{reflist | group=n | refs = <ref name=teideal>.i. Léigear Dhroim Tionólchlampair</ref> }} == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Forbuis-droma/Forbuis-droma-index.html | teideal = Forbuis Droma Damhghaire | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Forbuis-droma/Forbuis-droma-sources.html | teideal = Forbuis Droma Damhghaire - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] == Teimpléad == <ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ a7n464d9uj5b0wgs6iwt4tlls4vz65g 1311650 1311649 2026-05-04T09:39:26Z Marcas.oduinn 33120 /* Forbuis Droma Damhghaire */ 1311650 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Muighmeadhóin]] # [[Feis tighe Chonáin]] # [[Forbuis Droma Damhghaire]] #* [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]] # [[Proinsias Mac Cana]] # [[Tomás Ó Floinn]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]] # [[Nad Crantail]] # [[Daniél ua Líahaiti]] # [[Vernam Hull]] == Forbuis Droma Damhghaire == Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Forbhais Droma Dámhgháire'''<ref group=n name=teideal /> (MeánGhaeilge: '''Forbuis Droma Damhghaire''')<ref name=iso /> Is scéal mórálach é ina phléitear an cothromaíocht idir chumhachtaí agus chúraim an rí. == Achoimre Fiacha Moilleathan mac Eoin, dalta {{h|Mogh Roith}}, [[Cormac mac Airt]], [[Cath Maige Mucrama]], [[Genemuin Chormaic]] Ghabh Cormac ríghe Éireann ar feadh i bhfad, ghlac Fiacha seilbh ar ríocht na Mumhan. Tháinig [[Aengus|Aonghas Mac Óg]] le go dtí Cormac. Thug Aonghas Mac Óg tuar go mbainfeadh tubaiste do Chormaic i lár a réimse, .i. go mbeadh galar bó ann. Tharla mar a tuaradh. Tháinig an galar. Chun teacht isteach breise a fháil, thug a reachtaire comhairle dó, cáin a ghearradh ar Fhiacha, agus é deartháir an té, Mac Con, a mharaigh a athair. Sheol Cormac a eachlaigh go Cúige Mumhan chun an cáin, naoi bhfichead bó faoi dhó. a éileamh. Dhiúltaigh Fiacha. Dúirt a dhraoithe le Cormac gan dul i ngleic le fir na Mumhan. Báirinn Bhláith Bhairche, iníon rí Shí Bhairche, atá i ngrá le Cormac. Eirge, Eang agus Eangain, riocht trí chaora lachna agus cumhachtaí troda ar leith acu. Colpa agus Lorga, draoithe. Chuaigh Cormac agus a slua i dtreo na Mumhan. Idir eachtraí agus seachrán agus achrann agus draíocht, pléadh an cás, ar fhíordhleathach é an cháin agus an éiric a d'éiligh Cormac, agus na hiarmhairtí díobh. Faoi dheireadh, tháinig an slua go dtí Cnoc na gCeann. De bharr an chlampair ann, thugadar an t-ainm Droim Dámhgháire air. Dúirt Cormac lena draoi Cith Rua a phuball a ardú, agus nach rachadh sé go dtabharfar a cháin dó nó go ndiúltófar dó í. 39 == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /> * [[Leabharlann Boole]], [[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|COC]], [[Leabhar Leasa Mhóir]], 15ú haois ([https://www.isos.dias.ie/ga/UCC/UCC_TheBookOfLismore.html ISoS]) * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Leabhar Mór Leacáin]] (achoimre, sleachta) ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_P_2.html ISoS]) === Eagráin agus aistriúcháin * Fraincis ** {{cite journal | first = Marie-Louise | last = Sjoestedt | authorlink = Marie-Louise Sjoestedt | title = Le siège de Druim Damhghaire: Forbuis Droma Damhghaire | location = | journal = Revue Celtique | year = 1926 | volume = 43 | pages = 8–122}} ** {{cite journal | first = Marie-Louise | last = Sjoestedt | authorlink = | title = Le siège de Druim Damhghaire: Forbuis Droma Damhghaire | location = | journal = Revue Celtique | year = 1927 | volume = 44 | pages = 157–164, 169-176}} * NuaGhaeilge agus Béarla: {{cite book | first = Seán | last = Ó Duinn | authorlink = Seán Ó Duinn | title = Forbhais Droma Dámhgháire: The Siege of Knocklong | location = Corcaigh | publisher = Mercier Press | year = 1992 | pages = 12-111}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Forbuis-droma/Forbuis-droma-index.html Forbuis Droma Damhghaire] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Forbuis_Droma_Damhghaire Forbuis Droma Damhghaire] ar CODECS * [https://celt.ucc.ie/published/G301044/ Forbuis Droma Damhghaire] ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] == Nótaí {{reflist | group=n | refs = <ref name=teideal>.i. Léigear Dhroim Tionólchlampair</ref> }} == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Forbuis-droma/Forbuis-droma-index.html | teideal = Forbuis Droma Damhghaire | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Forbuis-droma/Forbuis-droma-sources.html | teideal = Forbuis Droma Damhghaire - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] == Teimpléad == <ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ t8vyibsk712k2uhu2fxpylo9ikbpp5x 0 125969 1311609 1311528 2026-05-03T19:09:00Z TGcoa 21229 1311609 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Staraí agus náisiúnaí as Corca Dhuibhne ba ea '''Patrick M. Foley''' (c. 1864 - 22 Lúnasa 1931. D’fhoilsigh an Ciarraíoch dhá leagan thábhachtacha de stair [[Corca Dhuibhne|Chorca Dhuibhne]] agus na m[[Na Blascaodaí|Blascaodaí]] ag tús an fhichiú aois.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2026/05/rian-na-fola-clar-faisneise-le-dara-o-cinneide-a-nochtann-rundiamhair-faoi-dhunmharu-starai-as-ciarrai/|teideal=Rian na Fola, clár fáisnéise le Dara Ó Cinnéide a nochtann rúndiamhair faoi dhúnmharú staraí as Ciarraí|údar=Eagarthóir|dáta=2026-05-01|language=ga-IE|work=An Páipéar|dátarochtana=2026-05-01}}</ref> == Saol == Rugadh Foley i g[[Cathair Deargáin Thuaidh|Cathair Dheargáin]], baile fearainn atá ar an taobh ó thuaidh den leithinis sa Leitiriúch — nó taobh thíos den gcnoc, mar a deirtear sa cheantar, agus is é [[Cnoc Bréanainn|Cnoc Bhréanainn]] atá i gceist acu. Ba shiúinéir oilte ab ea é, bhí sé aitheanta mar staraí sa cheantar. Toghadh é ar an gcomhairle áitiúil, Board of Guardians, agus bhí sé pósta agus beirt mhac air. Bhí cáil air freisin de bharr go raibh sé glan in éadan na dí agus, de réir fianaise na ngearrthóga ón leabhar a taispeánadh, bhí stíl scríbhneoireachta aige a bhí inléite agus bláfar. Sa bhliain 1909, tar éis gur chaill sé a shuíochán ar an gcomhairle sin, bheartaigh sé dul go Meiriceá agus d’imigh sé leis is d’fhan a bhean is a pháistí sa bhaile. Bhí comhartha ceiste faoi cad ina thaobh gur fhag sé — fiacha, a mhac féin, a mhac nár chuir sé aon aithne air,; dúirt sé go raibh fiacha tí air; is dócha, go raibh sé in ísle brí chomh maith nár athcheapadh sé ar Bhórd na gCaomhnóirí, go raibh an t-údarás a bhí tamall aige caillte aige. Tá nótaí agus fianaise ann go raibh sé fós ag plé lena chlann mar a bheifí ag súil agus ag cur airgid abhaile.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://www.thejournal.ie/misteir-faoi-dhunmharu-fhir-o-chorca-dhuibhne-in-oklahoma-7028644-May2026/|teideal=Ar dhúnmharaigh an KKK fear ó Chorca Dhuibhne 100 bliain ó shin - clár faisnéise nua ó RTÉ|údar=Concubhar Ó Liatháin|dáta=2026-05-03|language=en|work=TheJournal.ie|dátarochtana=2026-05-03}}</ref> Thall i Meiriceá bhí sé siúlach scéalach agus cé gur tháinig sé i dtír i Nua Eabhrac agus ansin leaindeáil sé i mBoston tráth go raibh na hÉireannaigh i réim sa cathair sin. Bhí trácht air i Fort Worth i Texas. Le linn a chuid taistil thug sé cuairt ar Mheicsiceo, Cúba, Philadelphia, Easanna Niagara, San Francisco, meániarthar na Stát Aontaithe, Oakland/Alameda County, California, agus na stáit ó dheas. Is in Sallisaw, [[Oklahoma]], i gcroílár na tuaithe ó dheas a chaith sé laethanta deiridh a shaoil, áit ar thug sé cuairt air ach nár fhág sé riamh. [[Íomhá:Stanley Tubbs Memorial Library, Sallisaw Oklahoma.jpg|clé|mion|220x220px|Sallisaw, Oklahoma]] === Dúnmharú === Maraíodh Foley ar an 22 Lúnasa 1931, bás mistéireach. Is in Sallisaw, Oklahoma, i gcroílár na tuaithe ó dheas a chaith sé laethanta deiridh a shaoil, áit ar thug sé cuairt air ach nár fhág sé riamh. Bhí an réigiún faoi scáth an fhoréigin a bhain le ré an choisc ar alcóil ag an am, agus inar mhair pearsana ar nós [[Bonnie agus Clyde]] agus [[Pretty Boy Floyd]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://about.rte.ie/ie/2026/04/30/rian-na-fola-clar-faisneise-le-dara-o-cinneide-a-nochtaionn-rundiamhair-faoi-dhunmharu-starai-as-ciarrai/|teideal=Rian na Fola - clár fáisnéise le Dara Ó Cinnéide a nochtaíonn rúndiamhair faoi dhúnmharú staraí as Ciarraí|údar=Emily Burns / RTÉ|dáta=2026-04-30|language=ga-IE|work=RTÉ|dátarochtana=2026-05-03}}</ref> Fuair sé bás brúidiúil ar thaobh sliabh i i dtearmann bhundhúchasach Mheiriceánach, idtearmann na Cherokee ,in iargúltacht Oklahoma. Fuair sé bataráil agus go raibh sé scaoilte faoi dhó. Tuairiscíodh ar phríomhleathanach an Muldrow Sun go bhfuarthas corp Foley ar Badger Lee Hill agus piléar gafa tríd súil amháin is piléar eile ina dhroim. Bhí soinseáil de luach $1.26 ina phóca (ní fhágfadh robálaí an méid sin airgid, dá laghad é, ina dhiaidh). De réir ghearrthóg sa Fort Smith Times Record, bhí Foley tar éis dul go dtí an stáisiún póilíní sa chathair sna laethanta sular maraíodh é chun é féin a chur in aithne agus thug sé geallúint nach mbeadh sé ina chúis trioblóide, amhail is go raibh an drochchlú sin air. Cé gur cuireadh in iúl dá ghaolta i mBoston go raibh a chorp le bailiú, níor tháinig siad chun é a bhailiú — seans gur turas róthada a bhí ann. Cuireadh in uaigh na mbochtán é i reilig i [[Fort Smith, Arkansas|Fort Smith]], Arkansas. Níl aon chloch ar a uaigh ná feartlaoi. Tá a ainm luaite ar uaigh a bhean chéile sa bhaile i gCnoc Mhelleray ar a fód dúchais i b[[Port Láirge]].<ref name=":1" /> == Foilseacháin == Tá a chuid scríbhinní, scéalta eachtraíochta agus an drochbhás a fuair sé caillte le cuimhne na seacht sinsear.<ref name=":0" /> * ''The Ancient and Present State of the Skelligs'' (1903) * ''History of the County Kerry: Corkaguiny'' (1907) * ''Irish Historical Allusions, Curious Customs and Superstitions'' (Oakland, 1916) == Féach freisin == == Naisc sheachtracha == * Rian na Fola, clár faisnéise le Dara Ó Cinnéide ar RTÉ in 2026 == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Foley, Patrick M. }} [[Catagóir:Staraithe Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Corca Dhuibhne]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1864]] [[Catagóir:Básanna i 1931]] [[Catagóir:Dúnmharuithe]] qa24fmqq1df3r5wtuo0fpcw12vqwtwe 1311610 1311609 2026-05-03T19:11:25Z TGcoa 21229 1311610 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Staraí agus náisiúnaí as Corca Dhuibhne ba ea '''Patrick M. Foley''' (c. 1864 - 22 Lúnasa 1931. D’fhoilsigh an Ciarraíoch dhá leagan thábhachtacha de stair [[Corca Dhuibhne|Chorca Dhuibhne]] agus na m[[Na Blascaodaí|Blascaodaí]] ag tús an fhichiú aois.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2026/05/rian-na-fola-clar-faisneise-le-dara-o-cinneide-a-nochtann-rundiamhair-faoi-dhunmharu-starai-as-ciarrai/|teideal=Rian na Fola, clár fáisnéise le Dara Ó Cinnéide a nochtann rúndiamhair faoi dhúnmharú staraí as Ciarraí|údar=Eagarthóir|dáta=2026-05-01|language=ga-IE|work=An Páipéar|dátarochtana=2026-05-01}}</ref> [[Íomhá:County Kerry - Caherdorgan Fort - 20130404105952.jpg|clé|mion|220x220px|[[Cathair Deargáin Thuaidh|Cathair Dheargáin]]]] == Saol == Rugadh Foley i g[[Cathair Deargáin Thuaidh|Cathair Dheargáin]], baile fearainn atá ar an taobh ó thuaidh den leithinis sa Leitiriúch — nó taobh thíos den gcnoc, mar a deirtear sa cheantar, agus is é [[Cnoc Bréanainn|Cnoc Bhréanainn]] atá i gceist acu. Ba shiúinéir oilte ab ea é, bhí sé aitheanta mar staraí sa cheantar. Toghadh é ar an gcomhairle áitiúil, Board of Guardians, agus bhí sé pósta agus beirt mhac air. Bhí cáil air freisin de bharr go raibh sé glan in éadan na dí agus, de réir fianaise na ngearrthóga ón leabhar a taispeánadh, bhí stíl scríbhneoireachta aige a bhí inléite agus bláfar. Sa bhliain 1909, tar éis gur chaill sé a shuíochán ar an gcomhairle sin, bheartaigh sé dul go Meiriceá agus d’imigh sé leis is d’fhan a bhean is a pháistí sa bhaile. Bhí comhartha ceiste faoi cad ina thaobh gur fhag sé — fiacha, a mhac féin, a mhac nár chuir sé aon aithne air,; dúirt sé go raibh fiacha tí air; is dócha, go raibh sé in ísle brí chomh maith nár athcheapadh sé ar Bhórd na gCaomhnóirí, go raibh an t-údarás a bhí tamall aige caillte aige. Tá nótaí agus fianaise ann go raibh sé fós ag plé lena chlann mar a bheifí ag súil agus ag cur airgid abhaile.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://www.thejournal.ie/misteir-faoi-dhunmharu-fhir-o-chorca-dhuibhne-in-oklahoma-7028644-May2026/|teideal=Ar dhúnmharaigh an KKK fear ó Chorca Dhuibhne 100 bliain ó shin - clár faisnéise nua ó RTÉ|údar=Concubhar Ó Liatháin|dáta=2026-05-03|language=en|work=TheJournal.ie|dátarochtana=2026-05-03}}</ref> Thall i Meiriceá bhí sé siúlach scéalach agus cé gur tháinig sé i dtír i Nua Eabhrac agus ansin leaindeáil sé i mBoston tráth go raibh na hÉireannaigh i réim sa cathair sin. Bhí trácht air i Fort Worth i Texas. Le linn a chuid taistil thug sé cuairt ar Mheicsiceo, Cúba, Philadelphia, Easanna Niagara, San Francisco, meániarthar na Stát Aontaithe, Oakland/Alameda County, California, agus na stáit ó dheas. Is in Sallisaw, [[Oklahoma]], i gcroílár na tuaithe ó dheas a chaith sé laethanta deiridh a shaoil, áit ar thug sé cuairt air ach nár fhág sé riamh. [[Íomhá:Stanley Tubbs Memorial Library, Sallisaw Oklahoma.jpg|clé|mion|220x220px|Sallisaw, Oklahoma]] === Dúnmharú === Maraíodh Foley ar an 22 Lúnasa 1931, bás mistéireach. Is in Sallisaw, Oklahoma, i gcroílár na tuaithe ó dheas a chaith sé laethanta deiridh a shaoil, áit ar thug sé cuairt air ach nár fhág sé riamh. Bhí an réigiún faoi scáth an fhoréigin a bhain le ré an choisc ar alcóil ag an am, agus inar mhair pearsana ar nós [[Bonnie agus Clyde]] agus [[Pretty Boy Floyd]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://about.rte.ie/ie/2026/04/30/rian-na-fola-clar-faisneise-le-dara-o-cinneide-a-nochtaionn-rundiamhair-faoi-dhunmharu-starai-as-ciarrai/|teideal=Rian na Fola - clár fáisnéise le Dara Ó Cinnéide a nochtaíonn rúndiamhair faoi dhúnmharú staraí as Ciarraí|údar=Emily Burns / RTÉ|dáta=2026-04-30|language=ga-IE|work=RTÉ|dátarochtana=2026-05-03}}</ref> Fuair sé bás brúidiúil ar thaobh sliabh i i dtearmann bhundhúchasach Mheiriceánach, idtearmann na Cherokee ,in iargúltacht Oklahoma. Fuair sé bataráil agus go raibh sé scaoilte faoi dhó. Tuairiscíodh ar phríomhleathanach an Muldrow Sun go bhfuarthas corp Foley ar Badger Lee Hill agus piléar gafa tríd súil amháin is piléar eile ina dhroim. Bhí soinseáil de luach $1.26 ina phóca (ní fhágfadh robálaí an méid sin airgid, dá laghad é, ina dhiaidh). De réir ghearrthóg sa Fort Smith Times Record, bhí Foley tar éis dul go dtí an stáisiún póilíní sa chathair sna laethanta sular maraíodh é chun é féin a chur in aithne agus thug sé geallúint nach mbeadh sé ina chúis trioblóide, amhail is go raibh an drochchlú sin air. Cé gur cuireadh in iúl dá ghaolta i mBoston go raibh a chorp le bailiú, níor tháinig siad chun é a bhailiú — seans gur turas róthada a bhí ann. Cuireadh in uaigh na mbochtán é i reilig i [[Fort Smith, Arkansas|Fort Smith]], Arkansas. Níl aon chloch ar a uaigh ná feartlaoi. Tá a ainm luaite ar uaigh a bhean chéile sa bhaile i gCnoc Mhelleray ar a fód dúchais i b[[Port Láirge]].<ref name=":1" /> == Foilseacháin == Tá a chuid scríbhinní, scéalta eachtraíochta agus an drochbhás a fuair sé caillte le cuimhne na seacht sinsear.<ref name=":0" /> * ''The Ancient and Present State of the Skelligs'' (1903) * ''History of the County Kerry: Corkaguiny'' (1907) * ''Irish Historical Allusions, Curious Customs and Superstitions'' (Oakland, 1916) == Féach freisin == == Naisc sheachtracha == * Rian na Fola, clár faisnéise le Dara Ó Cinnéide ar RTÉ in 2026 == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Foley, Patrick M. }} [[Catagóir:Staraithe Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Corca Dhuibhne]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1864]] [[Catagóir:Básanna i 1931]] [[Catagóir:Dúnmharuithe]] rx3sr5klzv2gwozs33qm1wlr8x597fe 1311611 1311610 2026-05-03T19:12:33Z TGcoa 21229 1311611 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Staraí agus náisiúnaí as Corca Dhuibhne ba ea '''Patrick M. Foley''' (c. 1864 - 22 Lúnasa 1931). D’fhoilsigh an Ciarraíoch dhá leagan thábhachtacha de stair [[Corca Dhuibhne|Chorca Dhuibhne]] agus na m[[Na Blascaodaí|Blascaodaí]] ag tús an fhichiú aois.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2026/05/rian-na-fola-clar-faisneise-le-dara-o-cinneide-a-nochtann-rundiamhair-faoi-dhunmharu-starai-as-ciarrai/|teideal=Rian na Fola, clár fáisnéise le Dara Ó Cinnéide a nochtann rúndiamhair faoi dhúnmharú staraí as Ciarraí|údar=Eagarthóir|dáta=2026-05-01|language=ga-IE|work=An Páipéar|dátarochtana=2026-05-01}}</ref> [[Íomhá:County Kerry - Caherdorgan Fort - 20130404105952.jpg|clé|mion|220x220px|[[Cathair Deargáin Thuaidh|Cathair Dheargáin]]]] == Saol == Rugadh Foley i g[[Cathair Deargáin Thuaidh|Cathair Dheargáin]], baile fearainn atá ar an taobh ó thuaidh den leithinis sa Leitiriúch — nó taobh thíos den gcnoc, mar a deirtear sa cheantar, agus is é [[Cnoc Bréanainn|Cnoc Bhréanainn]] atá i gceist acu. Ba shiúinéir oilte ab ea é, bhí sé aitheanta mar staraí sa cheantar. Toghadh é ar an gcomhairle áitiúil, Board of Guardians, agus bhí sé pósta agus beirt mhac air. Bhí cáil air freisin de bharr go raibh sé glan in éadan na dí agus, de réir fianaise na ngearrthóga ón leabhar a taispeánadh, bhí stíl scríbhneoireachta aige a bhí inléite agus bláfar. Sa bhliain 1909, tar éis gur chaill sé a shuíochán ar an gcomhairle sin, bheartaigh sé dul go Meiriceá agus d’imigh sé leis is d’fhan a bhean is a pháistí sa bhaile. Bhí comhartha ceiste faoi cad ina thaobh gur fhag sé — fiacha, a mhac féin, a mhac nár chuir sé aon aithne air,; dúirt sé go raibh fiacha tí air; is dócha, go raibh sé in ísle brí chomh maith nár athcheapadh sé ar Bhórd na gCaomhnóirí, go raibh an t-údarás a bhí tamall aige caillte aige. Tá nótaí agus fianaise ann go raibh sé fós ag plé lena chlann mar a bheifí ag súil agus ag cur airgid abhaile.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://www.thejournal.ie/misteir-faoi-dhunmharu-fhir-o-chorca-dhuibhne-in-oklahoma-7028644-May2026/|teideal=Ar dhúnmharaigh an KKK fear ó Chorca Dhuibhne 100 bliain ó shin - clár faisnéise nua ó RTÉ|údar=Concubhar Ó Liatháin|dáta=2026-05-03|language=en|work=TheJournal.ie|dátarochtana=2026-05-03}}</ref> Thall i Meiriceá bhí sé siúlach scéalach agus cé gur tháinig sé i dtír i Nua Eabhrac agus ansin leaindeáil sé i mBoston tráth go raibh na hÉireannaigh i réim sa cathair sin. Bhí trácht air i Fort Worth i Texas. Le linn a chuid taistil thug sé cuairt ar Mheicsiceo, Cúba, Philadelphia, Easanna Niagara, San Francisco, meániarthar na Stát Aontaithe, Oakland/Alameda County, California, agus na stáit ó dheas. Is in Sallisaw, [[Oklahoma]], i gcroílár na tuaithe ó dheas a chaith sé laethanta deiridh a shaoil, áit ar thug sé cuairt air ach nár fhág sé riamh. [[Íomhá:Stanley Tubbs Memorial Library, Sallisaw Oklahoma.jpg|clé|mion|220x220px|Sallisaw, Oklahoma]] === Dúnmharú === Maraíodh Foley ar an 22 Lúnasa 1931, bás mistéireach. Is in Sallisaw, Oklahoma, i gcroílár na tuaithe ó dheas a chaith sé laethanta deiridh a shaoil, áit ar thug sé cuairt air ach nár fhág sé riamh. Bhí an réigiún faoi scáth an fhoréigin a bhain le ré an choisc ar alcóil ag an am, agus inar mhair pearsana ar nós [[Bonnie agus Clyde]] agus [[Pretty Boy Floyd]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://about.rte.ie/ie/2026/04/30/rian-na-fola-clar-faisneise-le-dara-o-cinneide-a-nochtaionn-rundiamhair-faoi-dhunmharu-starai-as-ciarrai/|teideal=Rian na Fola - clár fáisnéise le Dara Ó Cinnéide a nochtaíonn rúndiamhair faoi dhúnmharú staraí as Ciarraí|údar=Emily Burns / RTÉ|dáta=2026-04-30|language=ga-IE|work=RTÉ|dátarochtana=2026-05-03}}</ref> Fuair sé bás brúidiúil ar thaobh sliabh i i dtearmann bhundhúchasach Mheiriceánach, idtearmann na Cherokee ,in iargúltacht Oklahoma. Fuair sé bataráil agus go raibh sé scaoilte faoi dhó. Tuairiscíodh ar phríomhleathanach an Muldrow Sun go bhfuarthas corp Foley ar Badger Lee Hill agus piléar gafa tríd súil amháin is piléar eile ina dhroim. Bhí soinseáil de luach $1.26 ina phóca (ní fhágfadh robálaí an méid sin airgid, dá laghad é, ina dhiaidh). De réir ghearrthóg sa Fort Smith Times Record, bhí Foley tar éis dul go dtí an stáisiún póilíní sa chathair sna laethanta sular maraíodh é chun é féin a chur in aithne agus thug sé geallúint nach mbeadh sé ina chúis trioblóide, amhail is go raibh an drochchlú sin air. Cé gur cuireadh in iúl dá ghaolta i mBoston go raibh a chorp le bailiú, níor tháinig siad chun é a bhailiú — seans gur turas róthada a bhí ann. Cuireadh in uaigh na mbochtán é i reilig i [[Fort Smith, Arkansas|Fort Smith]], Arkansas. Níl aon chloch ar a uaigh ná feartlaoi. Tá a ainm luaite ar uaigh a bhean chéile sa bhaile i gCnoc Mhelleray ar a fód dúchais i b[[Port Láirge]].<ref name=":1" /> == Foilseacháin == Tá a chuid scríbhinní, scéalta eachtraíochta agus an drochbhás a fuair sé caillte le cuimhne na seacht sinsear.<ref name=":0" /> * ''The Ancient and Present State of the Skelligs'' (1903) * ''History of the County Kerry: Corkaguiny'' (1907) * ''Irish Historical Allusions, Curious Customs and Superstitions'' (Oakland, 1916) == Féach freisin == == Naisc sheachtracha == * Rian na Fola, clár faisnéise le Dara Ó Cinnéide ar RTÉ in 2026 == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Foley, Patrick M. }} [[Catagóir:Staraithe Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Corca Dhuibhne]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1864]] [[Catagóir:Básanna i 1931]] [[Catagóir:Dúnmharuithe]] ng92alo29xotdyzehga2j3qh73zkq5v 1311614 1311611 2026-05-03T19:15:19Z TGcoa 21229 1311614 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Staraí agus náisiúnaí as Corca Dhuibhne ba ea '''Patrick M. Foley''' (c. 1864 - 22 Lúnasa 1931). D’fhoilsigh an Ciarraíoch dhá leagan thábhachtacha de stair [[Corca Dhuibhne|Chorca Dhuibhne]] agus na m[[Na Blascaodaí|Blascaodaí]] ag tús an fhichiú aois.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2026/05/rian-na-fola-clar-faisneise-le-dara-o-cinneide-a-nochtann-rundiamhair-faoi-dhunmharu-starai-as-ciarrai/|teideal=Rian na Fola, clár fáisnéise le Dara Ó Cinnéide a nochtann rúndiamhair faoi dhúnmharú staraí as Ciarraí|údar=Eagarthóir|dáta=2026-05-01|language=ga-IE|work=An Páipéar|dátarochtana=2026-05-01}}</ref> [[Íomhá:County Kerry - Caherdorgan Fort - 20130404105952.jpg|clé|mion|220x220px|[[Cathair Deargáin Thuaidh|Cathair Dheargáin]]]] == Saol == Rugadh Foley i g[[Cathair Deargáin Thuaidh|Cathair Dheargáin]], baile fearainn atá ar an taobh ó thuaidh den leithinis sa Leitiriúch — nó taobh thíos den gcnoc, mar a deirtear sa cheantar, agus is é [[Cnoc Bréanainn|Cnoc Bhréanainn]] atá i gceist acu. Ba shiúinéir oilte ab ea é, agus bhí sé aitheanta mar staraí sa cheantar. Toghadh é ar an gcomhairle áitiúil, Board of Guardians, agus bhí sé pósta agus beirt mhac air. Bhí cáil air freisin de bharr go raibh sé glan in éadan na dí agus, de réir fianaise na ngearrthóga ón leabhar a taispeánadh, bhí stíl scríbhneoireachta aige a bhí inléite agus bláfar. Sa bhliain 1909, tar éis gur chaill sé a shuíochán ar an gcomhairle sin, bheartaigh sé dul go Meiriceá agus d’imigh sé leis is d’fhan a bhean is a pháistí sa bhaile. Bhí comhartha ceiste faoi cad ina thaobh gur fhag sé — fiacha, a mhac féin, a mhac nár chuir sé aon aithne air,; dúirt sé go raibh fiacha tí air; is dócha, go raibh sé in ísle brí chomh maith nár athcheapadh sé ar Bhórd na gCaomhnóirí, go raibh an t-údarás a bhí tamall aige caillte aige. Tá nótaí agus fianaise ann go raibh sé fós ag plé lena chlann mar a bheifí ag súil agus ag cur airgid abhaile.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://www.thejournal.ie/misteir-faoi-dhunmharu-fhir-o-chorca-dhuibhne-in-oklahoma-7028644-May2026/|teideal=Ar dhúnmharaigh an KKK fear ó Chorca Dhuibhne 100 bliain ó shin - clár faisnéise nua ó RTÉ|údar=Concubhar Ó Liatháin|dáta=2026-05-03|language=en|work=TheJournal.ie|dátarochtana=2026-05-03}}</ref> Thall i Meiriceá bhí sé siúlach scéalach agus cé gur tháinig sé i dtír i Nua Eabhrac agus ansin leaindeáil sé i mBoston tráth go raibh na hÉireannaigh i réim sa cathair sin. Bhí trácht air i Fort Worth i Texas. Le linn a chuid taistil thug sé cuairt ar Mheicsiceo, Cúba, Philadelphia, Easanna Niagara, San Francisco, meániarthar na Stát Aontaithe, Oakland/Alameda County, California, agus na stáit ó dheas. Is in Sallisaw, [[Oklahoma]], i gcroílár na tuaithe ó dheas a chaith sé laethanta deiridh a shaoil, áit ar thug sé cuairt air ach nár fhág sé riamh. [[Íomhá:Stanley Tubbs Memorial Library, Sallisaw Oklahoma.jpg|clé|mion|220x220px|Sallisaw, Oklahoma]] === Dúnmharú === Maraíodh Foley ar an 22 Lúnasa 1931, bás mistéireach. Is in Sallisaw, Oklahoma, i gcroílár na tuaithe ó dheas a chaith sé laethanta deiridh a shaoil, áit ar thug sé cuairt air ach nár fhág sé riamh. Bhí an réigiún faoi scáth an fhoréigin a bhain le ré an choisc ar alcóil ag an am, agus inar mhair pearsana ar nós [[Bonnie agus Clyde]] agus [[Pretty Boy Floyd]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://about.rte.ie/ie/2026/04/30/rian-na-fola-clar-faisneise-le-dara-o-cinneide-a-nochtaionn-rundiamhair-faoi-dhunmharu-starai-as-ciarrai/|teideal=Rian na Fola - clár fáisnéise le Dara Ó Cinnéide a nochtaíonn rúndiamhair faoi dhúnmharú staraí as Ciarraí|údar=Emily Burns / RTÉ|dáta=2026-04-30|language=ga-IE|work=RTÉ|dátarochtana=2026-05-03}}</ref> Fuair sé bás brúidiúil ar thaobh sliabh i i dtearmann bhundhúchasach Mheiriceánach, idtearmann na Cherokee ,in iargúltacht Oklahoma. Fuair sé bataráil agus go raibh sé scaoilte faoi dhó. Tuairiscíodh ar phríomhleathanach an Muldrow Sun go bhfuarthas corp Foley ar Badger Lee Hill agus piléar gafa tríd súil amháin is piléar eile ina dhroim. Bhí soinseáil de luach $1.26 ina phóca (ní fhágfadh robálaí an méid sin airgid, dá laghad é, ina dhiaidh). De réir ghearrthóg sa Fort Smith Times Record, bhí Foley tar éis dul go dtí an stáisiún póilíní sa chathair sna laethanta sular maraíodh é chun é féin a chur in aithne agus thug sé geallúint nach mbeadh sé ina chúis trioblóide, amhail is go raibh an drochchlú sin air. Cé gur cuireadh in iúl dá ghaolta i mBoston go raibh a chorp le bailiú, níor tháinig siad chun é a bhailiú — seans gur turas róthada a bhí ann. Cuireadh in uaigh na mbochtán é i reilig i [[Fort Smith, Arkansas|Fort Smith]], Arkansas. Níl aon chloch ar a uaigh ná feartlaoi. Tá a ainm luaite ar uaigh a bhean chéile sa bhaile i gCnoc Mhelleray ar a fód dúchais i b[[Port Láirge]].<ref name=":1" /> == Foilseacháin == Tá a chuid scríbhinní, scéalta eachtraíochta agus an drochbhás a fuair sé caillte le cuimhne na seacht sinsear.<ref name=":0" /> * ''The Ancient and Present State of the Skelligs'' (1903) * ''History of the County Kerry: Corkaguiny'' (1907) * ''Irish Historical Allusions, Curious Customs and Superstitions'' (Oakland, 1916) == Féach freisin == == Naisc sheachtracha == * Rian na Fola, clár faisnéise le Dara Ó Cinnéide ar RTÉ in 2026 == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Foley, Patrick M. }} [[Catagóir:Staraithe Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Corca Dhuibhne]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1864]] [[Catagóir:Básanna i 1931]] [[Catagóir:Dúnmharuithe]] [[Catagóir:Siúinéirí]] d5s868eqwfz42abhheeusa0wbfuazyk 1311620 1311614 2026-05-03T19:25:33Z TGcoa 21229 1311620 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Staraí agus náisiúnaí as Corca Dhuibhne ba ea '''Patrick M. Foley''' (c. 1864 - 22 Lúnasa 1931). D’fhoilsigh an Ciarraíoch dhá leagan thábhachtacha de stair [[Corca Dhuibhne|Chorca Dhuibhne]] agus na m[[Na Blascaodaí|Blascaodaí]] ag tús an fhichiú aois.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://xn--anpipar-jwa8e.ie/2026/05/rian-na-fola-clar-faisneise-le-dara-o-cinneide-a-nochtann-rundiamhair-faoi-dhunmharu-starai-as-ciarrai/|teideal=Rian na Fola, clár fáisnéise le Dara Ó Cinnéide a nochtann rúndiamhair faoi dhúnmharú staraí as Ciarraí|údar=Eagarthóir|dáta=2026-05-01|language=ga-IE|work=An Páipéar|dátarochtana=2026-05-01}}</ref> [[Íomhá:County Kerry - Caherdorgan Fort - 20130404105952.jpg|clé|mion|220x220px|[[Cathair Deargáin Thuaidh|Cathair Dheargáin]]]] == Saol == Rugadh Foley i g[[Cathair Deargáin Thuaidh|Cathair Dheargáin]], baile fearainn atá ar an taobh ó thuaidh den leithinis sa Leitiriúch — nó taobh thíos den gcnoc, mar a deirtear sa cheantar, agus is é [[Cnoc Bréanainn|Cnoc Bhréanainn]] atá i gceist acu. Ba shiúinéir oilte ab ea é, agus bhí sé aitheanta mar staraí sa cheantar. Toghadh é ar an gcomhairle áitiúil, Board of Guardians, agus bhí sé pósta agus beirt mhac air. Bhí cáil air freisin de bharr go raibh sé glan in éadan na dí agus, de réir fianaise na ngearrthóga ón leabhar a taispeánadh, bhí stíl scríbhneoireachta aige a bhí inléite agus bláfar. Sa bhliain 1909, tar éis gur chaill sé a shuíochán ar an gcomhairle sin, bheartaigh sé dul go Meiriceá agus d’imigh sé leis is d’fhan a bhean is a pháistí sa bhaile. Bhí comhartha ceiste faoi cad ina thaobh gur fhag sé — fiacha, a mhac féin, a mhac nár chuir sé aon aithne air,; dúirt sé go raibh fiacha tí air; is dócha, go raibh sé in ísle brí chomh maith nár athcheapadh sé ar Bhórd na gCaomhnóirí, go raibh an t-údarás a bhí tamall aige caillte aige. Tá nótaí agus fianaise ann go raibh sé fós ag plé lena chlann mar a bheifí ag súil agus ag cur airgid abhaile.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://www.thejournal.ie/misteir-faoi-dhunmharu-fhir-o-chorca-dhuibhne-in-oklahoma-7028644-May2026/|teideal=Ar dhúnmharaigh an KKK fear ó Chorca Dhuibhne 100 bliain ó shin - clár faisnéise nua ó RTÉ|údar=Concubhar Ó Liatháin|dáta=2026-05-03|language=en|work=TheJournal.ie|dátarochtana=2026-05-03}}</ref> Thall i Meiriceá bhí sé siúlach scéalach agus cé gur tháinig sé i dtír i Nua Eabhrac agus ansin leaindeáil sé i mBoston tráth go raibh na hÉireannaigh i réim sa cathair sin. Bhí trácht air i Fort Worth i Texas. Le linn a chuid taistil thug sé cuairt ar Mheicsiceo, Cúba, Philadelphia, Easanna Niagara, San Francisco, meániarthar na Stát Aontaithe, Oakland/Alameda County, California, agus na stáit ó dheas. Is in Sallisaw, [[Oklahoma]], i gcroílár na tuaithe ó dheas a chaith sé laethanta deiridh a shaoil, áit ar thug sé cuairt air ach nár fhág sé riamh. [[Íomhá:Stanley Tubbs Memorial Library, Sallisaw Oklahoma.jpg|clé|mion|220x220px|Sallisaw, Oklahoma]] === Dúnmharú === Maraíodh Foley ar an 22 Lúnasa 1931, bás mistéireach. Is in Sallisaw, Oklahoma, i gcroílár na tuaithe ó dheas a chaith sé laethanta deiridh a shaoil, áit ar thug sé cuairt air ach nár fhág sé riamh. Bhí an réigiún faoi scáth an fhoréigin a bhain le ré an choisc ar alcóil ag an am, agus inar mhair pearsana ar nós [[Bonnie agus Clyde]] agus [[Pretty Boy Floyd]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://about.rte.ie/ie/2026/04/30/rian-na-fola-clar-faisneise-le-dara-o-cinneide-a-nochtaionn-rundiamhair-faoi-dhunmharu-starai-as-ciarrai/|teideal=Rian na Fola - clár fáisnéise le Dara Ó Cinnéide a nochtaíonn rúndiamhair faoi dhúnmharú staraí as Ciarraí|údar=Emily Burns / RTÉ|dáta=2026-04-30|language=ga-IE|work=RTÉ|dátarochtana=2026-05-03}}</ref> Fuair sé bás brúidiúil ar thaobh sliabh i i dtearmann bhundhúchasach Mheiriceánach, idtearmann na Cherokee ,in iargúltacht Oklahoma. Fuair sé bataráil agus go raibh sé scaoilte faoi dhó. Tuairiscíodh ar phríomhleathanach an Muldrow Sun go bhfuarthas corp Foley ar Badger Lee Hill agus piléar gafa tríd súil amháin is piléar eile ina dhroim. Bhí soinseáil de luach $1.26 ina phóca (ní fhágfadh robálaí an méid sin airgid, dá laghad é, ina dhiaidh). De réir ghearrthóg sa Fort Smith Times Record, bhí Foley tar éis dul go dtí an stáisiún póilíní sa chathair sna laethanta sular maraíodh é chun é féin a chur in aithne agus thug sé geallúint nach mbeadh sé ina chúis trioblóide, amhail is go raibh an drochchlú sin air. Cé gur cuireadh in iúl dá ghaolta i mBoston go raibh a chorp le bailiú, níor tháinig siad chun é a bhailiú — seans gur turas róthada a bhí ann. Cuireadh in uaigh na mbochtán é i reilig i [[Fort Smith, Arkansas|Fort Smith]], Arkansas. Níl aon chloch ar a uaigh ná feartlaoi. Tá a ainm luaite ar uaigh a bhean chéile sa bhaile i gCnoc Mhelleray ar a fód dúchais i b[[Port Láirge]].<ref name=":1" /> == Foilseacháin == Tá a chuid scríbhinní, scéalta eachtraíochta agus an drochbhás a fuair sé caillte le cuimhne na seacht sinsear.<ref name=":0" /> * ''The Ancient and Present State of the Skelligs'' (1903) * ''History of the County Kerry: Corkaguiny'' (1907) * ''Irish Historical Allusions, Curious Customs and Superstitions'' (Oakland, 1916) == Féach freisin == == Naisc sheachtracha == * Rian na Fola, clár faisnéise le Dara Ó Cinnéide ar RTÉ in 2026 == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Foley, Patrick M. }} [[Catagóir:Staraithe Éireannacha]] [[Catagóir:Daoine as Corca Dhuibhne]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1864]] [[Catagóir:Básanna i 1931]] [[Catagóir:Dúnmharuithe]] [[Catagóir:Siúinéirí]] [[Catagóir:Stair Oklahoma]] j4inxuyvfskko2umnvbo7etes8a6egm 0 125998 1311607 1311590 2026-05-03T18:36:17Z TGcoa 21229 1311607 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is reathaí fadraoin as an gCéinia é '''Sabastian Sawe''' (a rugadh ar an 16 Márta 1995) agus an reathaí is tapa sa mharatón riamh. Bhuail sé amach an churiarracht dhomhanda in 2026, aobh istigh de dhá uair an chloig. [[Íomhá:Sabastian Sawe at Berlin-Marathon 2025-09-21 01.jpg|clé|mion|220x220px|Sabastian Sawe, Beirlín, 21 M.F. 2025 ]] [[Íomhá:Sabastian Sawe at Berlin-Marathon 2025-09-21 03.jpg|clé|mion|220x220px|Beirlín ''2025'']] === Tús a shaoil === Rugadh Sawe i mbaile beag Barsombe i gContae Uasin Gishu, sa cheantar ar a dtugtar an ''Rift Valley'' sa Chéinia. D'oibrigh a athair Simeon mar fheirmeoir. D'fhás Sawe aníos gan leictreachas, agus tógadh é den chuid is mó ag a sheanmháthair Esther. D'fhreastail sé ar Ardscoil Naomh Pádraig in Iten. Tá sé pósta agus tá mac amháin aige. Is Caitliceach é. Bhí seanmháthair Sawe féin páirteach sna [[Cluichí Oilimpeacha]] in [[München]] sa bhliain 1972.<ref>{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/2-bealtaine-2026-an-d%C3%BAn/id1525428808?i=1000765784642|teideal=Nuacht Mhall (An Dún)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=2 Bealtaine 2026|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2026-05-02}}</ref> Bhí a uncail, Abraham Chepkirwok, ina reathaí gairmiúil a ghlac páirt sna Cluichí Oilimpeacha sa Bhéising sa bhliain 2008, agus rith sé thar ceann Uganda. Sa bhliain 2019, thosaigh Sawe ag traenáil le Club 2Running i gContae Nandi faoi stiúir an traenálaí Iodálaigh Claudio Berardelli. Rith sé a chéad mharatón ar an 1 Nollag 2024 i [[Valencia]] na Spáinne agus bhuaigh sé é, san am is tapa riamh do reathaí ag a chéad mharatón proifisiúnta, 2:02:05. I mí Aibreáin 2025, Bhuaigh sé Maratón Londan 2025 in am 2:02:27, agus i mí Mheán Fómhair 2025, bhuaigh sé Maratón Bheirlín in am 2:02:16. === Maratón Londan 2026 === Ar an 26 Aibreán 2026 bhain Sawe Maratón Londan amach don dara uair, agus go háirithe, bhris sé curiarracht an domhain, taobh istigh de dhá uair an chloig, 1:59:30. Ba é seo an chéad rás oifigiúil inar bhris reathaí an bhacainn de dhá uair an chloig.Chríochnaigh sé an rása 65 soicind ní ba thapúla ná an churiarracht a bhí ann roimhe seo, 2:00:35, a shocraigh Kelvin Kiptum<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Kelvin Kiptum|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Kelvin_Kiptum&oldid=1351909846|journal=Wikipedia|date=2026-04-30|language=en}}</ref> ón gCéinia sa bhliain 2023 i Chicago.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.skysports.com/more-sports/athletics/news/29175/13536719/sabastian-sawe-wins-london-marathon-and-becomes-first-man-to-run-marathon-under-two-hours|teideal=London Marathon 2026: Sabastian Sawe becomes first man to run marathon under two hours with stunning world record|language=en|work=Sky Sports|dátarochtana=2026-05-02}}</ref> Rith Sawe an dara leath den rás (59:01) ní ba thapúla ná an chéad leath (60:29). Tháinig Yomif Kejelcha ón Aetóip sa dara háit in am 1:59:41, é sin freisin faoi bhun dhá uair an chloig, agus tháinig Jacob Kiplimo ón Ugandasa tríú háit in am 2:00:28. Cuireadh fáilte an ghaiscígh roimh Sawe ina bhaile dúchais sa Chéinia. Tugadh fleasc traidisiúnta agus deoch de bhainne coipthe ag an aerfort, agus dúirt Sawe leis an tslua gur leis an phobal ar fad an bua seo. Ina dhiaidh sin, tugadh duaiseanna eile dó ag fáiltiú mór in áras Uachtarán na Céinia. <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.com/news/articles/cddp4y0rzjdo|teideal=Kenya's Sabastian Sawe welcomed home in chaotic celebrations|dáta=2026-04-30|language=en-GB|work=www.bbc.com|dátarochtana=2026-05-02}}</ref> == Féach freisin == * [[:Catagóir:Reathaithe maratóin|Reathaithe maratóin]] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Sawe, Sabastian }} [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1995]] [[Catagóir:Daoine Céiniacha]] [[Catagóir:Reathaithe maratóin]] 8ibaffpeq68khfztb6p69icapz63c91 0 126017 1311595 2026-05-03T12:58:06Z Ériugena 188 Created by translating the page "[[:hr:Special:Redirect/revision/7260530|Pregled:Kemija]]" 1311595 wikitext text/x-wiki Seo achoimre a fheidhmíonn mar fhorbhreathnú ar agus mar threoir ábhartha don cheimic: Is í an cheimic ná eolaíocht na ndamhnaí ceimiceacha (damhnaí atá comhdhéanta de dhúile ceimiceacha), go háirithe a [[Imoibriú ceimiceach|himoibrithe ceimiceacha]], ach lena n-áirítear freisin a hairíonna, a struchtúr, a comhdhéanamh, a hiompar, agus athruithe a bhaineann leis na himoibrithe ceimiceacha. <ref name="definition">{{Cite web-en|url=http://chemweb.ucc.ie/what_is_chemistry.htm|title=What is Chemistry?|publisher=Chemweb.ucc.ie|access-date=2011-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20181003061822/http://chemweb.ucc.ie/what_is_chemistry.htm|archive-date=2018-10-03}}</ref> Baineann an cheimic go lárnach le hadaimh agus a n-idirghníomhaíochtaí le hadaimh eile, agus go háirithe le hairíonna na [[Nasc ceimiceach|naisc cheimiceacha]] [[Catagóir:Ceimic]] 3iw9e0zbpmu866yj9w5fydbwybqf89j 1311596 1311595 2026-05-03T12:58:34Z Ériugena 188 1311596 wikitext text/x-wiki Seo achoimre a fheidhmíonn mar fhorbhreathnú ar agus mar threoir ábhartha don cheimic: Is í an cheimic ná eolaíocht na ndamhnaí ceimiceacha (damhnaí atá comhdhéanta de dhúile ceimiceacha), go háirithe a [[Imoibriú ceimiceach|himoibrithe ceimiceacha]], ach lena n-áirítear freisin a hairíonna, a struchtúr, a comhdhéanamh, a hiompar, agus athruithe a bhaineann leis na himoibrithe ceimiceacha. <ref name="definition">{{Cite web-en|url=http://chemweb.ucc.ie/what_is_chemistry.htm|title=What is Chemistry?|publisher=Chemweb.ucc.ie|access-date=2011-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20181003061822/http://chemweb.ucc.ie/what_is_chemistry.htm|archive-date=2018-10-03}}</ref> Baineann an cheimic go lárnach le hadaimh agus a n-idirghníomhaíochtaí le hadaimh eile, agus go háirithe le hairíonna na [[Nasc ceimiceach|naisc cheimiceacha]] Ceimic fhisiceach – staidéar ar bhunús fisiceach agus bunsraith na gcóras agus bpróiseas ceimiceach. Go háirithe, tá fuinneamh agus dinimic a leithéid de chórais agus de phróisis díobhálach do cheimiceoirí fisiceacha. I measc na bpríomhréimsí staidéir tá teirmidinimic cheimiceach, cinéitic cheimiceach, leictriceimic, meicnic staitistiúil, speictreascópacht, agus le déanaí, réaltcheimic.[1] Tá forluí mór ag an gceimic fhisiceach leis an bhfisic mhóilíneach. Baineann an cheimic fhisiceach le húsáid calcalais inmhionsaithhe i gcothromóidí a dhíorthú. De ghnáth bíonn baint aige le ceimic chandamach agus le ceimic theoiriciúil. Is disciplín ar leith í an cheimic fhisiceach ó fhisic cheimiceach, ach arís, tá forluí an-láidir ann. Cinéitic cheimiceach – staidéar ar rátaí próiseas ceimiceach. Fisic cheimiceach – déanann sí imscrúdú ar fheiniméin fhisiceachaiceimiceacha ag baint úsáide as teicnící ó fhisic adamhach agus mhóilíneach agus ó fhisic an ábhair dhlúite; is í an brainse den fhisic a dhéanann staidéar ar phróisis cheimiceacha. Leictriceimic – brainse den cheimic a dhéanann staidéar ar imoibrithe ceimiceacha a tharlaíonn i dtuaslagán ag comhéadan seoltóra leictreon (an leictreoid: miotal nó leathsheoltóir) agus seoltóra ianach (an leictrilít), agus a mbíonn aistriú leictreon idir an leictreoid agus an leictrilít nó speicis sa tuaslagán i gceist leo. Feimteiceimic – réimse den cheimic fhisiceach a dhéanann staidéar ar imoibrithe ceimiceacha ar scálaí ama thar a bheith gearr, timpeall 10−15 soicind (feimteasoicind amháin). Geiceimic – staidéar ceimiceach ar na meicníochtaí taobh thiar de na córais mhóra a ndéantar staidéar orthu sa gheolaíocht. Fótaiceimic – staidéar ar imoibrithe ceimiceacha a théann ar aghaidh le hionsú solais ag adaimh nó móilíní. Ceimic chandamach – brainse den cheimic a bhfuil a phríomhfhócas ar mheicnic chandamach a chur i bhfeidhm i múnlaí fisiceacha agus i dtaurgí ar chórais cheimiceacha. Ceimic staid sholadaigh – staidéar ar shintéis, ar struchtúr, agus ar airíonna ábhar céim sholadaigh, go háirithe, ach ní gá go heisiach, solaid neamh-mhóilíneacha. Speictreascópacht – staidéar ar an idirghníomhú idir ábhar agus fuinneamh radaithe. Steiréiceimic – staidéar ar shocrú spásúil coibhneasta na n-adamh a chruthaíonn struchtúr na móilíní. Eolaíocht dhromchla – staidéar ar fheiniméin fhisiceacha agus cheimiceacha a tharlaíonn ag comhéadan dhá chéim, lena n-áirítear comhéadain sholad-leachtach, sholad-ghásach, sholad-fholúsach, agus leacht-ghásach. Teirmiceimic – an brainse den cheimic a dhéanann staidéar ar an gcaidreamh idir gníomh ceimiceach agus an méid teasa a shúitear nó a ghintear. Calraiméadracht – an staidéar ar athruithe teasa i bpróisis fhisiceacha agus cheimiceacha. Ceimic orgánach (breac-chuntas) – staidéar ar struchtúr, airíonna, comhdhéanamh, meicníochtaí, agus imoibrithe comhdhúl orgánach. Sainmhínítear comhdhúil orgánach mar aon chomhdhúil atá bunaithe ar chnámharlach carbóin. Bithcheimic – staidéar ar na ceimiceáin, na himoibrithe ceimiceacha agus na hidirghníomhartha ceimiceacha a tharlaíonn in orgánaigh bheo. Tá dlúthbhaint ag bithcheimic agus ceimic orgánach, mar atá i gceimic leighis nó i néaracheimic. Tá baint ag bithcheimic freisin le bitheolaíocht mhóilíneach agus le géineolaíocht. Néaracheimic – staidéar ar néaracheimiceáin; lena n-áirítear trasmitteoirí, peiptídí, próitéiní, lipidí, siúcraí, agus aigéid núicléacha; a n-idirghníomhartha, agus na róil a imríonn siad i bhfoirmiú, i gcoimeád agus i modhnú an néarchórais. Bithcheimic mhóilíneach agus innealtóireacht ghéiniteach – réimse den bhithcheimic agus den bhitheolaíocht mhóilíneach a dhéanann staidéar ar na géinte, ar n-oidhreacht agus ar a slonn. Ceimic bhithorgánach – comhcheanglaíonn sí ceimic orgánach agus bithcheimic i dtreo na bitheolaíochta. Ceimic bhithfhisiceach – is eolaíocht fhisiceach í a úsáideann coincheapa na fisice agus na ceimice fisiceacha chun staidéar a dhéanamh ar chórais bhitheolaíocha. Ceimic leighis – disciplín a chuireann ceimic i bhfeidhm chun críocha leighis nó drugaí. Ceimic orgánmhiotalach – is é staidéar ar chomhdhúile orgánmhiotalacha, comhdhúile ceimiceacha ina bhfuil ceangal ceimiceach amháin ar a laghad idir adamh carbóin d'orgánmhóilín agus miotal, lena n-áirítear miotail alcaileacha, miotail chré-alcaileacha, agus miotail idirthréimhseacha, agus uaireanta leathnaítear é chun miotalóidigh mar bórón, sileacan, agus stán a áireamh. Ceimic orgánach fhisiceach – staidéar ar an ngaolmhaireacht idir struchtúr agus imoibríocht i móilíní orgánacha. Ceimic neamhorgánach – staidéar ar airíonna agus imoibrithe comhdhúl neamhorgánach. Níl an idirdhealú idir disciplíní orgánacha agus neamhorgánacha iomlán agus tá forluí mór ann, go háirithe san fho-disciplín cheimic orgánmhiotalach. Ceimic bhithneamhorgánach – réimse a scrúdaíonn ról na miotal sa bhithéaneolaíocht. Ceimic braisle – díríonn sí ar ábhair chriostalta is minice a bhíonn ar scála 0–2 nanaiméadar agus tréithriú a ndéanamh ar a struchtúir chriostail agus tuiscint a fháil ar a ról i meicníochtaí núicléithe agus fáis ábhar níos mó. Ceimic núicléach – staidéar ar an gcaoi a dtagann cáithníní fo-adamhacha le chéile agus a ndéanann siad núicléis. Is comhpháirt mhór í an t-aistrithe nua-aimseartha den cheimic núicléach, agus is toradh agus uirlis thábhachtach don réimse seo é tábla na núiclídí. Ceimic anailíseach – anailís ar shamplaí ábhair chun tuiscint a fháil ar a gcomhdhéanamh agus a struchtúr ceimiceach. Ionchorpraíonn ceimic anailíseach modhanna turgnamhacha caighdeánaithe sa cheimic. Féadfar na modhanna seo a úsáid i ngach fo-disciplín den cheimic, ach amháin ceimic íon theoiriciúil. [[Catagóir:Ceimic]] n33yzuh6slxdi2d5sbvujady2kgspvy 1311599 1311596 2026-05-03T13:03:47Z Ériugena 188 1311599 wikitext text/x-wiki Seo achoimre a fheidhmíonn mar fhorbhreathnú ar agus mar threoir ábhartha don cheimic: Is í an cheimic ná eolaíocht na ndamhnaí ceimiceacha (damhnaí atá comhdhéanta de dhúile ceimiceacha), go háirithe a [[Imoibriú ceimiceach|himoibrithe ceimiceacha]], ach lena n-áirítear freisin a hairíonna, a struchtúr, a comhdhéanamh, a hiompar, agus athruithe a bhaineann leis na himoibrithe ceimiceacha. <ref name="definition">{{Cite web-en|url=http://chemweb.ucc.ie/what_is_chemistry.htm|title=What is Chemistry?|publisher=Chemweb.ucc.ie|access-date=2011-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20181003061822/http://chemweb.ucc.ie/what_is_chemistry.htm|archive-date=2018-10-03}}</ref> Baineann an cheimic go lárnach le hadaimh agus a n-idirghníomhaíochtaí le hadaimh eile, agus go háirithe le hairíonna na [[Nasc ceimiceach|naisc cheimiceacha]] ==Achoimre== Ceimic fhisiceach – staidéar ar bhunús fisiceach agus bunsraith na gcóras agus bpróiseas ceimiceach. Go háirithe, tá fuinneamh agus dinimic a leithéid de chórais agus de phróisis díobhálach do cheimiceoirí fisiceacha. I measc na bpríomhréimsí staidéir tá teirmidinimic cheimiceach, cinéitic cheimiceach, leictriceimic, meicnic staitistiúil, speictreascópacht, agus le déanaí, réaltcheimic.[1] Tá forluí mór ag an gceimic fhisiceach leis an bhfisic mhóilíneach. Baineann an cheimic fhisiceach le húsáid calcalais inmhionsaithhe i gcothromóidí a dhíorthú. De ghnáth bíonn baint aige le ceimic chandamach agus le ceimic theoiriciúil. Is disciplín ar leith í an cheimic fhisiceach ó fhisic cheimiceach, ach arís, tá forluí an-láidir ann. Cinéitic cheimiceach – staidéar ar rátaí próiseas ceimiceach. Fisic cheimiceach – déanann sí imscrúdú ar fheiniméin fhisiceachaiceimiceacha ag baint úsáide as teicnící ó fhisic adamhach agus mhóilíneach agus ó fhisic an ábhair dhlúite; is í an brainse den fhisic a dhéanann staidéar ar phróisis cheimiceacha. Leictriceimic – brainse den cheimic a dhéanann staidéar ar imoibrithe ceimiceacha a tharlaíonn i dtuaslagán ag comhéadan seoltóra leictreon (an leictreoid: miotal nó leathsheoltóir) agus seoltóra ianach (an leictrilít), agus a mbíonn aistriú leictreon idir an leictreoid agus an leictrilít nó speicis sa tuaslagán i gceist leo. Feimteiceimic – réimse den cheimic fhisiceach a dhéanann staidéar ar imoibrithe ceimiceacha ar scálaí ama thar a bheith gearr, timpeall 10−15 soicind (feimteasoicind amháin). Geiceimic – staidéar ceimiceach ar na meicníochtaí taobh thiar de na córais mhóra a ndéantar staidéar orthu sa gheolaíocht. Fótaiceimic – staidéar ar imoibrithe ceimiceacha a théann ar aghaidh le hionsú solais ag adaimh nó móilíní. Ceimic chandamach – brainse den cheimic a bhfuil a phríomhfhócas ar mheicnic chandamach a chur i bhfeidhm i múnlaí fisiceacha agus i dtaurgí ar chórais cheimiceacha. Ceimic staid sholadaigh – staidéar ar shintéis, ar struchtúr, agus ar airíonna ábhar céim sholadaigh, go háirithe, ach ní gá go heisiach, solaid neamh-mhóilíneacha. Speictreascópacht – staidéar ar an idirghníomhú idir ábhar agus fuinneamh radaithe. Steiréiceimic – staidéar ar shocrú spásúil coibhneasta na n-adamh a chruthaíonn struchtúr na móilíní. Eolaíocht dhromchla – staidéar ar fheiniméin fhisiceacha agus cheimiceacha a tharlaíonn ag comhéadan dhá chéim, lena n-áirítear comhéadain sholad-leachtach, sholad-ghásach, sholad-fholúsach, agus leacht-ghásach. Teirmiceimic – an brainse den cheimic a dhéanann staidéar ar an gcaidreamh idir gníomh ceimiceach agus an méid teasa a shúitear nó a ghintear. Calraiméadracht – an staidéar ar athruithe teasa i bpróisis fhisiceacha agus cheimiceacha. Ceimic orgánach (breac-chuntas) – staidéar ar struchtúr, airíonna, comhdhéanamh, meicníochtaí, agus imoibrithe comhdhúl orgánach. Sainmhínítear comhdhúil orgánach mar aon chomhdhúil atá bunaithe ar chnámharlach carbóin. Bithcheimic – staidéar ar na ceimiceáin, na himoibrithe ceimiceacha agus na hidirghníomhartha ceimiceacha a tharlaíonn in orgánaigh bheo. Tá dlúthbhaint ag bithcheimic agus ceimic orgánach, mar atá i gceimic leighis nó i néaracheimic. Tá baint ag bithcheimic freisin le bitheolaíocht mhóilíneach agus le géineolaíocht. Néaracheimic – staidéar ar néaracheimiceáin; lena n-áirítear trasmitteoirí, peiptídí, próitéiní, lipidí, siúcraí, agus aigéid núicléacha; a n-idirghníomhartha, agus na róil a imríonn siad i bhfoirmiú, i gcoimeád agus i modhnú an néarchórais. Bithcheimic mhóilíneach agus innealtóireacht ghéiniteach – réimse den bhithcheimic agus den bhitheolaíocht mhóilíneach a dhéanann staidéar ar na géinte, ar n-oidhreacht agus ar a slonn. Ceimic bhithorgánach – comhcheanglaíonn sí ceimic orgánach agus bithcheimic i dtreo na bitheolaíochta. Ceimic bhithfhisiceach – is eolaíocht fhisiceach í a úsáideann coincheapa na fisice agus na ceimice fisiceacha chun staidéar a dhéanamh ar chórais bhitheolaíocha. Ceimic leighis – disciplín a chuireann ceimic i bhfeidhm chun críocha leighis nó drugaí. Ceimic orgánmhiotalach – is é staidéar ar chomhdhúile orgánmhiotalacha, comhdhúile ceimiceacha ina bhfuil ceangal ceimiceach amháin ar a laghad idir adamh carbóin d'orgánmhóilín agus miotal, lena n-áirítear miotail alcaileacha, miotail chré-alcaileacha, agus miotail idirthréimhseacha, agus uaireanta leathnaítear é chun miotalóidigh mar bórón, sileacan, agus stán a áireamh. Ceimic orgánach fhisiceach – staidéar ar an ngaolmhaireacht idir struchtúr agus imoibríocht i móilíní orgánacha. Ceimic neamhorgánach – staidéar ar airíonna agus imoibrithe comhdhúl neamhorgánach. Níl an idirdhealú idir disciplíní orgánacha agus neamhorgánacha iomlán agus tá forluí mór ann, go háirithe san fho-disciplín cheimic orgánmhiotalach. Ceimic bhithneamhorgánach – réimse a scrúdaíonn ról na miotal sa bhithéaneolaíocht. Ceimic braisle – díríonn sí ar ábhair chriostalta is minice a bhíonn ar scála 0–2 nanaiméadar agus tréithriú a ndéanamh ar a struchtúir chriostail agus tuiscint a fháil ar a ról i meicníochtaí núicléithe agus fáis ábhar níos mó. Ceimic núicléach – staidéar ar an gcaoi a dtagann cáithníní fo-adamhacha le chéile agus a ndéanann siad núicléis. Is comhpháirt mhór í an t-aistrithe nua-aimseartha den cheimic núicléach, agus is toradh agus uirlis thábhachtach don réimse seo é tábla na núiclídí. Ceimic anailíseach – anailís ar shamplaí ábhair chun tuiscint a fháil ar a gcomhdhéanamh agus a struchtúr ceimiceach. Ionchorpraíonn ceimic anailíseach modhanna turgnamhacha caighdeánaithe sa cheimic. Féadfar na modhanna seo a úsáid i ngach fo-disciplín den cheimic, ach amháin ceimic íon theoiriciúil. ==Tagairtí== [[Catagóir:Ceimic]] 4yqk5pz6rxgb8f0s9lx3ceblxwtp213 1311600 1311599 2026-05-03T14:06:04Z Ériugena 188 1311600 wikitext text/x-wiki Seo achoimre a fheidhmíonn mar fhorbhreathnú ar agus mar threoir ábhartha don cheimic: Is í [[Ceimic|an cheimic]] ná eolaíocht na ndamhnaí ceimiceacha (damhnaí atá comhdhéanta de dhúile ceimiceacha), go háirithe a [[Imoibriú ceimiceach|himoibrithe ceimiceacha]], ach lena n-áirítear freisin a hairíonna, a struchtúr, a comhdhéanamh, a hiompar, agus athruithe a bhaineann leis na himoibrithe ceimiceacha. <ref name="definition">{{Cite web-en|url=http://chemweb.ucc.ie/what_is_chemistry.htm|title=What is Chemistry?|publisher=Chemweb.ucc.ie|access-date=2011-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20181003061822/http://chemweb.ucc.ie/what_is_chemistry.htm|archive-date=2018-10-03}}</ref> Baineann an cheimic go lárnach le hadaimh agus a n-idirghníomhaíochtaí le hadaimh eile, agus go háirithe le hairíonna na [[Nasc ceimiceach|naisc cheimiceacha]] ==Achoimre== Ceimic fhisiceach – staidéar ar bhunús fisiceach agus bunsraith na gcóras agus bpróiseas ceimiceach. Go háirithe, tá fuinneamh agus dinimic a leithéid de chórais agus de phróisis díobhálach do cheimiceoirí fisiceacha. I measc na bpríomhréimsí staidéir tá teirmidinimic cheimiceach, cinéitic cheimiceach, leictriceimic, meicnic staitistiúil, speictreascópacht, agus le déanaí, réaltcheimic.[1] Tá forluí mór ag an gceimic fhisiceach leis an bhfisic mhóilíneach. Baineann an cheimic fhisiceach le húsáid calcalais inmhionsaithhe i gcothromóidí a dhíorthú. De ghnáth bíonn baint aige le ceimic chandamach agus le ceimic theoiriciúil. Is disciplín ar leith í an cheimic fhisiceach ó fhisic cheimiceach, ach arís, tá forluí an-láidir ann. Cinéitic cheimiceach – staidéar ar rátaí próiseas ceimiceach. Fisic cheimiceach – déanann sí imscrúdú ar fheiniméin fhisiceachaiceimiceacha ag baint úsáide as teicnící ó fhisic adamhach agus mhóilíneach agus ó fhisic an ábhair dhlúite; is í an brainse den fhisic a dhéanann staidéar ar phróisis cheimiceacha. Leictriceimic – brainse den cheimic a dhéanann staidéar ar imoibrithe ceimiceacha a tharlaíonn i dtuaslagán ag comhéadan seoltóra leictreon (an leictreoid: miotal nó leathsheoltóir) agus seoltóra ianach (an leictrilít), agus a mbíonn aistriú leictreon idir an leictreoid agus an leictrilít nó speicis sa tuaslagán i gceist leo. Feimteiceimic – réimse den cheimic fhisiceach a dhéanann staidéar ar imoibrithe ceimiceacha ar scálaí ama thar a bheith gearr, timpeall 10−15 soicind (feimteasoicind amháin). Geiceimic – staidéar ceimiceach ar na meicníochtaí taobh thiar de na córais mhóra a ndéantar staidéar orthu sa gheolaíocht. Fótaiceimic – staidéar ar imoibrithe ceimiceacha a théann ar aghaidh le hionsú solais ag adaimh nó móilíní. Ceimic chandamach – brainse den cheimic a bhfuil a phríomhfhócas ar mheicnic chandamach a chur i bhfeidhm i múnlaí fisiceacha agus i dtaurgí ar chórais cheimiceacha. Ceimic staid sholadaigh – staidéar ar shintéis, ar struchtúr, agus ar airíonna ábhar céim sholadaigh, go háirithe, ach ní gá go heisiach, solaid neamh-mhóilíneacha. Speictreascópacht – staidéar ar an idirghníomhú idir ábhar agus fuinneamh radaithe. Steiréiceimic – staidéar ar shocrú spásúil coibhneasta na n-adamh a chruthaíonn struchtúr na móilíní. Eolaíocht dhromchla – staidéar ar fheiniméin fhisiceacha agus cheimiceacha a tharlaíonn ag comhéadan dhá chéim, lena n-áirítear comhéadain sholad-leachtach, sholad-ghásach, sholad-fholúsach, agus leacht-ghásach. Teirmiceimic – an brainse den cheimic a dhéanann staidéar ar an gcaidreamh idir gníomh ceimiceach agus an méid teasa a shúitear nó a ghintear. Calraiméadracht – an staidéar ar athruithe teasa i bpróisis fhisiceacha agus cheimiceacha. Ceimic orgánach (breac-chuntas) – staidéar ar struchtúr, airíonna, comhdhéanamh, meicníochtaí, agus imoibrithe comhdhúl orgánach. Sainmhínítear comhdhúil orgánach mar aon chomhdhúil atá bunaithe ar chnámharlach carbóin. Bithcheimic – staidéar ar na ceimiceáin, na himoibrithe ceimiceacha agus na hidirghníomhartha ceimiceacha a tharlaíonn in orgánaigh bheo. Tá dlúthbhaint ag bithcheimic agus ceimic orgánach, mar atá i gceimic leighis nó i néaracheimic. Tá baint ag bithcheimic freisin le bitheolaíocht mhóilíneach agus le géineolaíocht. Néaracheimic – staidéar ar néaracheimiceáin; lena n-áirítear trasmitteoirí, peiptídí, próitéiní, lipidí, siúcraí, agus aigéid núicléacha; a n-idirghníomhartha, agus na róil a imríonn siad i bhfoirmiú, i gcoimeád agus i modhnú an néarchórais. Bithcheimic mhóilíneach agus innealtóireacht ghéiniteach – réimse den bhithcheimic agus den bhitheolaíocht mhóilíneach a dhéanann staidéar ar na géinte, ar n-oidhreacht agus ar a slonn. Ceimic bhithorgánach – comhcheanglaíonn sí ceimic orgánach agus bithcheimic i dtreo na bitheolaíochta. Ceimic bhithfhisiceach – is eolaíocht fhisiceach í a úsáideann coincheapa na fisice agus na ceimice fisiceacha chun staidéar a dhéanamh ar chórais bhitheolaíocha. Ceimic leighis – disciplín a chuireann ceimic i bhfeidhm chun críocha leighis nó drugaí. Ceimic orgánmhiotalach – is é staidéar ar chomhdhúile orgánmhiotalacha, comhdhúile ceimiceacha ina bhfuil ceangal ceimiceach amháin ar a laghad idir adamh carbóin d'orgánmhóilín agus miotal, lena n-áirítear miotail alcaileacha, miotail chré-alcaileacha, agus miotail idirthréimhseacha, agus uaireanta leathnaítear é chun miotalóidigh mar bórón, sileacan, agus stán a áireamh. Ceimic orgánach fhisiceach – staidéar ar an ngaolmhaireacht idir struchtúr agus imoibríocht i móilíní orgánacha. Ceimic neamhorgánach – staidéar ar airíonna agus imoibrithe comhdhúl neamhorgánach. Níl an idirdhealú idir disciplíní orgánacha agus neamhorgánacha iomlán agus tá forluí mór ann, go háirithe san fho-disciplín cheimic orgánmhiotalach. Ceimic bhithneamhorgánach – réimse a scrúdaíonn ról na miotal sa bhithéaneolaíocht. Ceimic braisle – díríonn sí ar ábhair chriostalta is minice a bhíonn ar scála 0–2 nanaiméadar agus tréithriú a ndéanamh ar a struchtúir chriostail agus tuiscint a fháil ar a ról i meicníochtaí núicléithe agus fáis ábhar níos mó. Ceimic núicléach – staidéar ar an gcaoi a dtagann cáithníní fo-adamhacha le chéile agus a ndéanann siad núicléis. Is comhpháirt mhór í an t-aistrithe nua-aimseartha den cheimic núicléach, agus is toradh agus uirlis thábhachtach don réimse seo é tábla na núiclídí. Ceimic anailíseach – anailís ar shamplaí ábhair chun tuiscint a fháil ar a gcomhdhéanamh agus a struchtúr ceimiceach. Ionchorpraíonn ceimic anailíseach modhanna turgnamhacha caighdeánaithe sa cheimic. Féadfar na modhanna seo a úsáid i ngach fo-disciplín den cheimic, ach amháin ceimic íon theoiriciúil. ==Tagairtí== [[Catagóir:Ceimic]] bm8frx865nyum2kowxbzgdcejol32d6 1311601 1311600 2026-05-03T15:54:19Z Ériugena 188 1311601 wikitext text/x-wiki [[Damhna|Seo]] achoimre a fheidhmíonn mar fhorbhreathnú ar agus mar threoir ábhartha don cheimic: Is í [[Ceimic|an cheimic]] ná eolaíocht na ndamhnaí ceimiceacha ([[Damhna|damhnaí]] atá comhdhéanta de dhúile ceimiceacha), go háirithe a [[Imoibriú ceimiceach|himoibrithe ceimiceacha]], ach lena n-áirítear freisin a hairíonna, a struchtúr, a comhdhéanamh, a hiompar, agus athruithe a bhaineann leis na himoibrithe ceimiceacha. <ref name="definition">{{Cite web-en|url=http://chemweb.ucc.ie/what_is_chemistry.htm|title=What is Chemistry?|publisher=Chemweb.ucc.ie|access-date=2011-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20181003061822/http://chemweb.ucc.ie/what_is_chemistry.htm|archive-date=2018-10-03}}</ref> Baineann an cheimic go lárnach le hadaimh agus a n-idirghníomhaíochtaí le hadaimh eile, agus go háirithe le hairíonna na [[Nasc ceimiceach|naisc cheimiceacha]] ==Achoimre== Is féidir cur síos a dhéanamh ar an gceimic mar gach ceann díobh seo a leanas: * Disciplín acadúil – ceann le ranna acadúla, curaclaim agus céimeanna; cumainn náisiúnta agus idirnáisiúnta; agus irisí speisialaithe. * Réimse eolaíoch (brainse den [[eolaíocht]]) – catagóir a nglactar go forleathan léi de shaineolas speisialaithe laistigh den eolaíocht, agus de ghnáth bíonn a téarmaíocht agus a hainmníocht féin aici. Is gnách go mbíonn ceann amháin nó níos mó den sórt sin ionadaithe ag iris eolaíoch amháin nó níos mó, áit a bhfoilsítear taighde piarmheasúnaithe. Bíonn roinnt irisí eolaíocha a bhaineann leis an gceimic ann. *** Eolaíocht fhisiciúil – ceann a dhéanann staidéar ar chórais neamhbheo.<math display="inline"></math> *** A [eolaíocht bhitheolaíoch] – ceann a dhéanann staidéar ar ról na gceimiceán agus na bpróiseas ceimiceach in orgánaigh bheo. ** [[Eolaíocht nádúrtha]] – ceann a fhéachann le soiléiriú a dhéanamh ar na rialacha a rialaíonn an domhan [[nádúr|nádúrtha]] trí úsáid a bhaint as modh eimpíreach agus eolaíoch. Eolaíocht fhisiceach – ceann a dhéanann staidéar ar chórais neamhbheo. ==Brainsí== Ceimic fhisiceach – staidéar ar bhunús fisiceach agus bunúsach na gcóras agus na bpróiseas ceimiceach. Go háirithe, bíonn fuinneamhaicí agus dinimicí na gcóras agus bpróiseas sin suimiúil do cheimiceoirí fisiceacha. I measc na bpríomhréimsí staidéir tá teirmidinimic cheimiceach, cinéitic cheimiceach, leictriceimic, meicnic staitistiúil, speictreascópacht, agus le déanaí, réaltcheimic.[1] Tá trasnáil mhór ag an gceimic fhisiceach leis an bhfisic mhóilíneach. Baineann an cheimic fhisiceach le húsáid calcalais rímhion i gcothromóidí a dhíorthú. De ghnáth bíonn baint aige le ceimic chandamach agus le ceimic theoiriciúil. Is disciplín ar leith í an cheimic fhisiceach ó fhisic cheimiceach, ach arís, tá trasnáil an-láidir ann. Cinéitic cheimiceach – staidéar ar rátaí próiseas ceimiceach. Fisic cheimiceach – imscrúdaíonn sí feiniméin fhisiciceimiceacha ag baint úsáide as teicnící ó fhisic adamhach agus mhóilíneach agus ó fhisic ábhair chomhdhlúite; is í an brainse den fhisic a dhéanann staidéar ar phróisis cheimiceacha. Leictriceimic – brainse den cheimic a dhéanann staidéar ar imoibrithe ceimiceacha a tharlaíonn i dtuaslagán ag comhéadan seoltóra leictreon (an leictreoid: miotal nó leathsheoltóir) agus seoltóir ianach (an leictrilít), agus a mbíonn aistriú leictreon idir an leictreoid agus an leictrilít nó speicis sa tuaslagán i gceist leo. Feimticeimic – réimse den cheimic fhisiceach a dhéanann staidéar ar imoibrithe ceimiceacha ar amscála thar a bheith gearr, timpeall 10−15 soicind (feimteasoicind amháin). [[Geoiceimic|Geoiceimich]] – staidéar ceimiceach ar na meicníochtaí taobh thiar de na córais mhóra a ndéantar staidéar orthu sa gheolaíocht. [[Fótaiceimic]] – staidéar ar imoibrithe ceimiceacha a théann ar aghaidh le hionsú solais ag adaimh nó móilíní. Ceimic chandamach – brainse den cheimic a bhfuil a phríomhfhócas ar mheicnic chandamach a chur i bhfeidhm i múnlaí fisiceacha agus i dturgnaimh ar chórais cheimiceacha. Ceimic sholadstaide – staidéar ar shintéis, ar struchtúr, agus ar airíonna ábhar pas sholadaigh, go háirithe, ach ní gá go heisiach, solaid neamh-mhóilíneacha. [[Speictreascópacht]] – staidéar ar an idirghníomhú idir damhna agus fuinneamh gathaithe. [[Steiréiceimic]] – staidéar ar shocrú spásúil coibhneasta na n-adamh a chruthaíonn struchtúr na móilíní. Eolaíocht dhromchla – staidéar ar fheiniméin fhisiceacha agus cheimiceacha a tharlaíonn ag comhéadan dhá phas, lena n-áirítear comhéadain sholad-leachtach, sholad-ghásach, sholad-fholúsach, agus leacht-ghásach. [[Teirmiceimic]] – brainse den cheimic a dhéanann staidéar ar na hathruithe fuinnimh a ghabhann le himoibrithe ceimiceacha;ar an gcaidreamh idir gníomh ceimiceach agus an méid teasa a shúitear nó a ghintear. [[Calraiméadracht]] – staidéar ar thomhas an fhuinnimh a aistrítear i bpróiseas ceimiceach nó fisiciúil ar leith, cosúil leis an bhfuinneamh a ionsúnn solad ar leith óna thimpeallacht nuair a leánn ina leacht, nó an fuinneamh a astaítear nuair a dhóitear ábhar éigin. [[Ceimic orgánach]] (breac-chuntas) – staidéar ar struchtúr, airíonna, comhdhéanamh, meicníochtaí, agus imoibrithe comhdhúl orgánach. Sainmhínítear comhdhúil orgánach mar aon chomhdhúil atá bunaithe ar chnámharlach carbóin. [[Bithcheimic]] – staidéar ar na ceimiceáin, na himoibrithe ceimiceacha agus na hidirghníomhaíochtaí ceimiceacha a tharlaíonn in orgánaigh bheo. Tá dlúthbhaint ag bithcheimic agus ceimic orgánach, mar atá i gceimic mhíochaineach nó i néaracheimic. Tá baint ag bithcheimic freisin le bitheolaíocht mhóilíneach agus le géineolaíocht. Néaraicheimic – staidéar ar néaraicheimiceáin; lena n-áirítear néaratharchuradóirí, peiptídí, próitéiní, lipidí, siúcraí, agus aigéid núicléacha; a n-idirghníomhartha, agus na róil a imríonn siad i bhfoirmiú, i gcothabháil, agus i modhnú an néarchórais. ==Tagairtí== [[Catagóir:Ceimic]] 61lui9afy4ao6j7rr8q0p0zkily4v7n 1311602 1311601 2026-05-03T15:57:37Z Ériugena 188 /* Achoimre */ 1311602 wikitext text/x-wiki [[Damhna|Seo]] achoimre a fheidhmíonn mar fhorbhreathnú ar agus mar threoir ábhartha don cheimic: Is í [[Ceimic|an cheimic]] ná eolaíocht na ndamhnaí ceimiceacha ([[Damhna|damhnaí]] atá comhdhéanta de dhúile ceimiceacha), go háirithe a [[Imoibriú ceimiceach|himoibrithe ceimiceacha]], ach lena n-áirítear freisin a hairíonna, a struchtúr, a comhdhéanamh, a hiompar, agus athruithe a bhaineann leis na himoibrithe ceimiceacha. <ref name="definition">{{Cite web-en|url=http://chemweb.ucc.ie/what_is_chemistry.htm|title=What is Chemistry?|publisher=Chemweb.ucc.ie|access-date=2011-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20181003061822/http://chemweb.ucc.ie/what_is_chemistry.htm|archive-date=2018-10-03}}</ref> Baineann an cheimic go lárnach le hadaimh agus a n-idirghníomhaíochtaí le hadaimh eile, agus go háirithe le hairíonna na [[Nasc ceimiceach|naisc cheimiceacha]] ==Achoimre== Is féidir cur síos a dhéanamh ar an gceimic mar gach ceann díobh seo a leanas: * Disciplín acadúil – ceann le ranna acadúla, curaclaim agus céimeanna; cumainn náisiúnta agus idirnáisiúnta; agus irisí speisialaithe. * Réimse eolaíoch (brainse den [[eolaíocht]]) – catagóir a nglactar go forleathan léi de shaineolas speisialaithe laistigh den eolaíocht, agus de ghnáth bíonn a téarmaíocht agus a hainmníocht féin aici. Is gnách go mbíonn ceann amháin nó níos mó den sórt sin ionadaithe ag iris eolaíoch amháin nó níos mó, áit a bhfoilsítear taighde piarmheasúnaithe. Bíonn roinnt irisí eolaíocha a bhaineann leis an gceimic ann. ** [[Eolaíocht nádúrtha]] – ceann a fhéachann le soiléiriú a dhéanamh ar na rialacha a rialaíonn an domhan [[nádúr|nádúrtha]] trí úsáid a bhaint as modh eimpíreach agus eolaíoch. *** Eolaíocht fhisiciúil – ceann a dhéanann staidéar ar chórais neamhbheo.<math display="inline"></math> *** Eolaíocht bhitheolaíoch – ceann a dhéanann staidéar ar ról na gceimiceán agus na bpróiseas ceimiceach in orgánaigh bheo. ==Brainsí== Ceimic fhisiceach – staidéar ar bhunús fisiceach agus bunúsach na gcóras agus na bpróiseas ceimiceach. Go háirithe, bíonn fuinneamhaicí agus dinimicí na gcóras agus bpróiseas sin suimiúil do cheimiceoirí fisiceacha. I measc na bpríomhréimsí staidéir tá teirmidinimic cheimiceach, cinéitic cheimiceach, leictriceimic, meicnic staitistiúil, speictreascópacht, agus le déanaí, réaltcheimic.[1] Tá trasnáil mhór ag an gceimic fhisiceach leis an bhfisic mhóilíneach. Baineann an cheimic fhisiceach le húsáid calcalais rímhion i gcothromóidí a dhíorthú. De ghnáth bíonn baint aige le ceimic chandamach agus le ceimic theoiriciúil. Is disciplín ar leith í an cheimic fhisiceach ó fhisic cheimiceach, ach arís, tá trasnáil an-láidir ann. Cinéitic cheimiceach – staidéar ar rátaí próiseas ceimiceach. Fisic cheimiceach – imscrúdaíonn sí feiniméin fhisiciceimiceacha ag baint úsáide as teicnící ó fhisic adamhach agus mhóilíneach agus ó fhisic ábhair chomhdhlúite; is í an brainse den fhisic a dhéanann staidéar ar phróisis cheimiceacha. Leictriceimic – brainse den cheimic a dhéanann staidéar ar imoibrithe ceimiceacha a tharlaíonn i dtuaslagán ag comhéadan seoltóra leictreon (an leictreoid: miotal nó leathsheoltóir) agus seoltóir ianach (an leictrilít), agus a mbíonn aistriú leictreon idir an leictreoid agus an leictrilít nó speicis sa tuaslagán i gceist leo. Feimticeimic – réimse den cheimic fhisiceach a dhéanann staidéar ar imoibrithe ceimiceacha ar amscála thar a bheith gearr, timpeall 10−15 soicind (feimteasoicind amháin). [[Geoiceimic|Geoiceimich]] – staidéar ceimiceach ar na meicníochtaí taobh thiar de na córais mhóra a ndéantar staidéar orthu sa gheolaíocht. [[Fótaiceimic]] – staidéar ar imoibrithe ceimiceacha a théann ar aghaidh le hionsú solais ag adaimh nó móilíní. Ceimic chandamach – brainse den cheimic a bhfuil a phríomhfhócas ar mheicnic chandamach a chur i bhfeidhm i múnlaí fisiceacha agus i dturgnaimh ar chórais cheimiceacha. Ceimic sholadstaide – staidéar ar shintéis, ar struchtúr, agus ar airíonna ábhar pas sholadaigh, go háirithe, ach ní gá go heisiach, solaid neamh-mhóilíneacha. [[Speictreascópacht]] – staidéar ar an idirghníomhú idir damhna agus fuinneamh gathaithe. [[Steiréiceimic]] – staidéar ar shocrú spásúil coibhneasta na n-adamh a chruthaíonn struchtúr na móilíní. Eolaíocht dhromchla – staidéar ar fheiniméin fhisiceacha agus cheimiceacha a tharlaíonn ag comhéadan dhá phas, lena n-áirítear comhéadain sholad-leachtach, sholad-ghásach, sholad-fholúsach, agus leacht-ghásach. [[Teirmiceimic]] – brainse den cheimic a dhéanann staidéar ar na hathruithe fuinnimh a ghabhann le himoibrithe ceimiceacha;ar an gcaidreamh idir gníomh ceimiceach agus an méid teasa a shúitear nó a ghintear. [[Calraiméadracht]] – staidéar ar thomhas an fhuinnimh a aistrítear i bpróiseas ceimiceach nó fisiciúil ar leith, cosúil leis an bhfuinneamh a ionsúnn solad ar leith óna thimpeallacht nuair a leánn ina leacht, nó an fuinneamh a astaítear nuair a dhóitear ábhar éigin. [[Ceimic orgánach]] (breac-chuntas) – staidéar ar struchtúr, airíonna, comhdhéanamh, meicníochtaí, agus imoibrithe comhdhúl orgánach. Sainmhínítear comhdhúil orgánach mar aon chomhdhúil atá bunaithe ar chnámharlach carbóin. [[Bithcheimic]] – staidéar ar na ceimiceáin, na himoibrithe ceimiceacha agus na hidirghníomhaíochtaí ceimiceacha a tharlaíonn in orgánaigh bheo. Tá dlúthbhaint ag bithcheimic agus ceimic orgánach, mar atá i gceimic mhíochaineach nó i néaracheimic. Tá baint ag bithcheimic freisin le bitheolaíocht mhóilíneach agus le géineolaíocht. Néaraicheimic – staidéar ar néaraicheimiceáin; lena n-áirítear néaratharchuradóirí, peiptídí, próitéiní, lipidí, siúcraí, agus aigéid núicléacha; a n-idirghníomhartha, agus na róil a imríonn siad i bhfoirmiú, i gcothabháil, agus i modhnú an néarchórais. ==Tagairtí== [[Catagóir:Ceimic]] rv89y7fl1e296w406qo1xxzkjr5z9pe 1311603 1311602 2026-05-03T16:00:39Z Ériugena 188 1311603 wikitext text/x-wiki [[Damhna|Seo]] achoimre a fheidhmíonn mar fhorbhreathnú ar agus mar threoir ábhartha don cheimic: Is í [[Ceimic|an cheimic]] ná eolaíocht na ndamhnaí ceimiceacha ([[Damhna|damhnaí]] atá comhdhéanta de dhúile ceimiceacha), go háirithe a [[Imoibriú ceimiceach|himoibrithe ceimiceacha]], ach lena n-áirítear freisin a hairíonna, a struchtúr, a comhdhéanamh, a hiompar, agus athruithe a bhaineann leis na himoibrithe ceimiceacha. <ref name="definition">{{Cite web-en|url=http://chemweb.ucc.ie/what_is_chemistry.htm|title=What is Chemistry?|publisher=Chemweb.ucc.ie|access-date=2011-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20181003061822/http://chemweb.ucc.ie/what_is_chemistry.htm|archive-date=2018-10-03}}</ref> Baineann an cheimic go lárnach le hadaimh agus a n-idirghníomhaíochtaí le hadaimh eile, agus go háirithe le hairíonna na [[Nasc ceimiceach|naisc cheimiceacha]] ==Achoimre== Is féidir cur síos a dhéanamh ar an gceimic mar gach ceann díobh seo a leanas: * Disciplín acadúil – ceann le ranna acadúla, curaclaim agus céimeanna; cumainn náisiúnta agus idirnáisiúnta; agus irisí speisialaithe. * Réimse eolaíoch (brainse den [[eolaíocht]]) – catagóir a nglactar go forleathan léi de shaineolas speisialaithe laistigh den eolaíocht, agus de ghnáth bíonn a téarmaíocht agus a hainmníocht féin aici. Is gnách go mbíonn ceann amháin nó níos mó den sórt sin ionadaithe ag iris eolaíoch amháin nó níos mó, áit a bhfoilsítear taighde piarmheasúnaithe. Bíonn roinnt irisí eolaíocha a bhaineann leis an gceimic ann. ** [[Eolaíocht nádúrtha]] – ceann a fhéachann le soiléiriú a dhéanamh ar na rialacha a rialaíonn an domhan [[nádúr|nádúrtha]] trí úsáid a bhaint as modh eimpíreach agus eolaíoch. *** Eolaíocht fhisiciúil – ceann a dhéanann staidéar ar chórais neamhbheo.<math display="inline"></math> *** [[Bitheolaíocht|Eolaíocht bhitheach]] – ceann a dhéanann staidéar ar ról na gceimiceán agus na bpróiseas ceimiceach in orgánaigh bheo. ==Brainsí== Ceimic fhisiceach – staidéar ar bhunús fisiceach agus bunúsach na gcóras agus na bpróiseas ceimiceach. Go háirithe, bíonn fuinneamhaicí agus dinimicí na gcóras agus bpróiseas sin suimiúil do cheimiceoirí fisiceacha. I measc na bpríomhréimsí staidéir tá teirmidinimic cheimiceach, cinéitic cheimiceach, leictriceimic, meicnic staitistiúil, speictreascópacht, agus le déanaí, réaltcheimic.[1] Tá trasnáil mhór ag an gceimic fhisiceach leis an bhfisic mhóilíneach. Baineann an cheimic fhisiceach le húsáid calcalais rímhion i gcothromóidí a dhíorthú. De ghnáth bíonn baint aige le ceimic chandamach agus le ceimic theoiriciúil. Is disciplín ar leith í an cheimic fhisiceach ó fhisic cheimiceach, ach arís, tá trasnáil an-láidir ann. Cinéitic cheimiceach – staidéar ar rátaí próiseas ceimiceach. Fisic cheimiceach – imscrúdaíonn sí feiniméin fhisiciceimiceacha ag baint úsáide as teicnící ó fhisic adamhach agus mhóilíneach agus ó fhisic ábhair chomhdhlúite; is í an brainse den fhisic a dhéanann staidéar ar phróisis cheimiceacha. Leictriceimic – brainse den cheimic a dhéanann staidéar ar imoibrithe ceimiceacha a tharlaíonn i dtuaslagán ag comhéadan seoltóra leictreon (an leictreoid: miotal nó leathsheoltóir) agus seoltóir ianach (an leictrilít), agus a mbíonn aistriú leictreon idir an leictreoid agus an leictrilít nó speicis sa tuaslagán i gceist leo. Feimticeimic – réimse den cheimic fhisiceach a dhéanann staidéar ar imoibrithe ceimiceacha ar amscála thar a bheith gearr, timpeall 10−15 soicind (feimteasoicind amháin). [[Geoiceimic|Geoiceimich]] – staidéar ceimiceach ar na meicníochtaí taobh thiar de na córais mhóra a ndéantar staidéar orthu sa gheolaíocht. [[Fótaiceimic]] – staidéar ar imoibrithe ceimiceacha a théann ar aghaidh le hionsú solais ag adaimh nó móilíní. Ceimic chandamach – brainse den cheimic a bhfuil a phríomhfhócas ar mheicnic chandamach a chur i bhfeidhm i múnlaí fisiceacha agus i dturgnaimh ar chórais cheimiceacha. Ceimic sholadstaide – staidéar ar shintéis, ar struchtúr, agus ar airíonna ábhar pas sholadaigh, go háirithe, ach ní gá go heisiach, solaid neamh-mhóilíneacha. [[Speictreascópacht]] – staidéar ar an idirghníomhú idir damhna agus fuinneamh gathaithe. [[Steiréiceimic]] – staidéar ar shocrú spásúil coibhneasta na n-adamh a chruthaíonn struchtúr na móilíní. Eolaíocht dhromchla – staidéar ar fheiniméin fhisiceacha agus cheimiceacha a tharlaíonn ag comhéadan dhá phas, lena n-áirítear comhéadain sholad-leachtach, sholad-ghásach, sholad-fholúsach, agus leacht-ghásach. [[Teirmiceimic]] – brainse den cheimic a dhéanann staidéar ar na hathruithe fuinnimh a ghabhann le himoibrithe ceimiceacha;ar an gcaidreamh idir gníomh ceimiceach agus an méid teasa a shúitear nó a ghintear. [[Calraiméadracht]] – staidéar ar thomhas an fhuinnimh a aistrítear i bpróiseas ceimiceach nó fisiciúil ar leith, cosúil leis an bhfuinneamh a ionsúnn solad ar leith óna thimpeallacht nuair a leánn ina leacht, nó an fuinneamh a astaítear nuair a dhóitear ábhar éigin. [[Ceimic orgánach]] (breac-chuntas) – staidéar ar struchtúr, airíonna, comhdhéanamh, meicníochtaí, agus imoibrithe comhdhúl orgánach. Sainmhínítear comhdhúil orgánach mar aon chomhdhúil atá bunaithe ar chnámharlach carbóin. [[Bithcheimic]] – staidéar ar na ceimiceáin, na himoibrithe ceimiceacha agus na hidirghníomhaíochtaí ceimiceacha a tharlaíonn in orgánaigh bheo. Tá dlúthbhaint ag bithcheimic agus ceimic orgánach, mar atá i gceimic mhíochaineach nó i néaracheimic. Tá baint ag bithcheimic freisin le bitheolaíocht mhóilíneach agus le géineolaíocht. Néaraicheimic – staidéar ar néaraicheimiceáin; lena n-áirítear néaratharchuradóirí, peiptídí, próitéiní, lipidí, siúcraí, agus aigéid núicléacha; a n-idirghníomhartha, agus na róil a imríonn siad i bhfoirmiú, i gcothabháil, agus i modhnú an néarchórais. ==Tagairtí== [[Catagóir:Ceimic]] 3y6hcqljv4ckldaxogu494j6n3zvfmy 1311604 1311603 2026-05-03T16:02:19Z Ériugena 188 1311604 wikitext text/x-wiki [[Damhna|Seo]] achoimre a fheidhmíonn mar fhorbhreathnú ar agus mar threoir ábhartha don cheimic: Is í [[Ceimic|an cheimic]] ná eolaíocht na ndamhnaí ceimiceacha ([[Damhna|damhnaí]] atá comhdhéanta de dhúile ceimiceacha), go háirithe a [[Imoibriú ceimiceach|himoibrithe ceimiceacha]], ach lena n-áirítear freisin a hairíonna, a struchtúr, a comhdhéanamh, a hiompar, agus athruithe a bhaineann leis na himoibrithe ceimiceacha. <ref name="definition">{{Cite web-en|url=http://chemweb.ucc.ie/what_is_chemistry.htm|title=What is Chemistry?|publisher=Chemweb.ucc.ie|access-date=2011-06-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20181003061822/http://chemweb.ucc.ie/what_is_chemistry.htm|archive-date=2018-10-03}}</ref> Baineann an cheimic go lárnach le hadaimh agus a n-idirghníomhaíochtaí le hadaimh eile, agus go háirithe le hairíonna na [[Nasc ceimiceach|naisc cheimiceacha]] ==Achoimre== Is féidir cur síos a dhéanamh ar an gceimic mar gach ceann díobh seo a leanas: * Disciplín acadúil – ceann le ranna acadúla, curaclaim agus céimeanna; cumainn náisiúnta agus idirnáisiúnta; agus irisí speisialaithe. * Réimse eolaíoch (brainse den [[eolaíocht]]) – catagóir a nglactar go forleathan léi de shaineolas speisialaithe laistigh den eolaíocht, agus de ghnáth bíonn a téarmaíocht agus a hainmníocht féin aici. Is gnách go mbíonn ceann amháin nó níos mó den sórt sin ionadaithe ag iris eolaíoch amháin nó níos mó, áit a bhfoilsítear taighde piarmheasúnaithe. Bíonn roinnt irisí eolaíocha a bhaineann leis an gceimic ann. ** [[Eolaíocht nádúrtha]] – ceann a fhéachann le soiléiriú a dhéanamh ar na rialacha a rialaíonn an domhan [[nádúr|nádúrtha]] trí úsáid a bhaint as modh eimpíreach agus eolaíoch. *** Eolaíocht fhisiciúil – ceann a dhéanann staidéar ar chórais neamhbheo.<math display="inline"></math> *** [[Bitheolaíocht|Eolaíocht bhitheach]] – ceann a dhéanann staidéar ar ról na gceimiceán agus na bpróiseas ceimiceach in orgánaigh bheo. ==Brainsí== Ceimic fhisiceach – staidéar ar bhunús fisiceach agus bunúsach na gcóras agus na bpróiseas ceimiceach. Go háirithe, bíonn fuinneamhaicí agus dinimicí na gcóras agus bpróiseas sin suimiúil do cheimiceoirí fisiceacha. I measc na bpríomhréimsí staidéir tá teirmidinimic cheimiceach, cinéitic cheimiceach, leictriceimic, meicnic staitistiúil, speictreascópacht, agus le déanaí, réaltcheimic.[1] Tá trasnáil mhór ag an gceimic fhisiceach leis an bhfisic mhóilíneach. Baineann an cheimic fhisiceach le húsáid calcalais rímhion i gcothromóidí a dhíorthú. De ghnáth bíonn baint aige le ceimic chandamach agus le ceimic theoiriciúil. Is disciplín ar leith í an cheimic fhisiceach ó fhisic cheimiceach, ach arís, tá trasnáil an-láidir ann. Cinéitic cheimiceach – staidéar ar rátaí próiseas ceimiceach. Fisic cheimiceach – imscrúdaíonn sí feiniméin fhisiciceimiceacha ag baint úsáide as teicnící ó fhisic adamhach agus mhóilíneach agus ó fhisic ábhair chomhdhlúite; is í an brainse den fhisic a dhéanann staidéar ar phróisis cheimiceacha. Leictriceimic – brainse den cheimic a dhéanann staidéar ar imoibrithe ceimiceacha a tharlaíonn i dtuaslagán ag comhéadan seoltóra leictreon (an leictreoid: miotal nó leathsheoltóir) agus seoltóir ianach (an leictrilít), agus a mbíonn aistriú leictreon idir an leictreoid agus an leictrilít nó speicis sa tuaslagán i gceist leo. Feimticeimic – réimse den cheimic fhisiceach a dhéanann staidéar ar imoibrithe ceimiceacha ar amscála thar a bheith gearr, timpeall 10−15 soicind (feimteasoicind amháin). [[Geoiceimic|Geoiceimich]] – staidéar ceimiceach ar na meicníochtaí taobh thiar de na córais mhóra a ndéantar staidéar orthu sa gheolaíocht. [[Fótaiceimic]] – staidéar ar imoibrithe ceimiceacha a théann ar aghaidh le hionsú solais ag adaimh nó móilíní. Ceimic chandamach – brainse den cheimic a bhfuil a phríomhfhócas ar mheicnic chandamach a chur i bhfeidhm i múnlaí fisiceacha agus i dturgnaimh ar chórais cheimiceacha. Ceimic sholadstaide – staidéar ar shintéis, ar struchtúr, agus ar airíonna ábhar pas sholadaigh, go háirithe, ach ní gá go heisiach, solaid neamh-mhóilíneacha. [[Speictreascópacht]] – staidéar ar an idirghníomhú idir damhna agus fuinneamh gathaithe. [[Steiréiceimic]] – staidéar ar shocrú spásúil coibhneasta na n-adamh a chruthaíonn struchtúr na móilíní. Eolaíocht dhromchla – staidéar ar fheiniméin fhisiceacha agus cheimiceacha a tharlaíonn ag comhéadan dhá phas, lena n-áirítear comhéadain sholad-leachtach, sholad-ghásach, sholad-fholúsach, agus leacht-ghásach. [[Teirmiceimic]] – brainse den cheimic a dhéanann staidéar ar na hathruithe fuinnimh a ghabhann le himoibrithe ceimiceacha;ar an gcaidreamh idir gníomh ceimiceach agus an méid teasa a shúitear nó a ghintear. [[Calraiméadracht]] – staidéar ar thomhas an fhuinnimh a aistrítear i bpróiseas ceimiceach nó fisiciúil ar leith, cosúil leis an bhfuinneamh a ionsúnn solad ar leith óna thimpeallacht nuair a leánn ina leacht, nó an fuinneamh a astaítear nuair a dhóitear ábhar éigin. [[Ceimic orgánach]] (breac-chuntas) – staidéar ar struchtúr, airíonna, comhdhéanamh, meicníochtaí, agus imoibrithe comhdhúl orgánach. Sainmhínítear comhdhúil orgánach mar aon chomhdhúil atá bunaithe ar chnámharlach carbóin. [[Bithcheimic]] – staidéar ar na ceimiceáin, na himoibrithe ceimiceacha agus na hidirghníomhaíochtaí ceimiceacha a tharlaíonn in orgánaigh bheo. Tá dlúthbhaint ag bithcheimic agus ceimic orgánach, mar atá i gceimic mhíochaineach nó i néaracheimic. Tá baint ag bithcheimic freisin le bitheolaíocht mhóilíneach agus le géineolaíocht. Néaraicheimic – staidéar ar néaraicheimiceáin; lena n-áirítear néaratharchuradóirí, peiptídí, próitéiní, lipidí, siúcraí, agus aigéid núicléacha; a n-idirghníomhartha, agus na róil a imríonn siad i bhfoirmiú, i gcothabháil, agus i modhnú an néarchórais. ==Tagairtí== [[Catagóir:Ceimic]] 1isr7wvivwgj89yi5hboi9bdxbxd1m1 1 126018 1311598 2026-05-03T13:01:21Z Ériugena 188 /* "Fir ag Obair" */ mír nua 1311598 wikitext text/x-wiki == "Fir ag Obair" == Tá súil agam go mbeidh sé seo críochnaithe inniu!̴̴ [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 13:01, 3 Bealtaine 2026 (UTC) 19qysbmishado6a6zzd62p2vuzsyv4q 0 126019 1311605 2026-05-03T17:00:55Z Ériugena 188 Created by translating the page "[[:es:Special:Redirect/revision/172948680|Cerbero]]" 1311605 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:RomanCerberus.JPG|mion|Ceirbearas, dealbh ón ré Rómhánach i Músaem Seandálaíochta Heraklion, an Ghréig.]] Sa mhiotaseolaíocht Ghréagach, ba é '''Ceirbearas''' ( [[An tSean-Ghréigis|Gréigis]] ''':''' Κέρβερος, ''Kérberos'' ; <ref>{{Cite web-en|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Cerberus|title=Cerberus|language=en|work=Merriam-Webster Online Dictionary|publisher=[[Merriam-Webster]]|access-date=16 de julio de 2017}}</ref> 'feoiliteoir' nó ' deamhan na claisel'), ar a dtugtar freisin Cú Háidéis. Is ollphéist trícheannach é sa traidisiún is coitianta - agus dá bhrí sin tugtar '''Tricerberus''' air freisin - nó caogacheannach de réir Hesiod, le nathair mar eireaball. <ref>{{Luaigh foilseachán|title=''LIMC, iconiclimc Fondation pour le Lexicon Iconographicum Mythologiae Classicae''|url=http://www.iconiclimc.ch/visitors/treesearch.php?source=100&term=%22Herakles+2616%22|journal=Herakles|date=2616]|author=Smallwood|accessdate=18 de febrero de 2018}}</ref> Bhí an madra ollphéisteach mar shliocht ag Eicidneach agus Teafón; agus de ghnáth dúradh go raibh trí cheann air, nathair mar eireaball, agus nathracha ag gobadh amach as a chorp. Tá cáil ar '''Cheirbearas''' go príomha as a ghabháil ag Earcail. an ceann deireanach de dhá shaothar déag Earcail' [[Catagóir:Madraí sa mhiotaseolaíocht]] 0eqysnwniy1rl7lpepllymfqgrp459s 1311606 1311605 2026-05-03T17:06:14Z Ériugena 188 1311606 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:RomanCerberus.JPG|mion|Ceirbearas, dealbh ón ré Rómhánach i Músaem Seandálaíochta Heraklion, an Ghréig.]] Sa mhiotaseolaíocht Ghréagach, ba é '''Ceirbearas''' ( [[An tSean-Ghréigis|Gréigis]] ''':''' Κέρβερος, ''Kérberos'' ; <ref>{{Cite web-en|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Cerberus|title=Cerberus|language=en|work=Merriam-Webster Online Dictionary|publisher=[[Merriam-Webster]]|access-date=16 de julio de 2017}}</ref> 'feoiliteoir' nó ' deamhan na claisel'), ar a dtugtar freisin Cú Háidéis. Is ollphéist trícheannach é sa traidisiún is coitianta - agus dá bhrí sin tugtar Tricerberus air freisin - nó caogacheannach de réir Hesiod, le nathair mar eireaball. <ref>{{Luaigh foilseachán|title=''LIMC, iconiclimc Fondation pour le Lexicon Iconographicum Mythologiae Classicae''|url=http://www.iconiclimc.ch/visitors/treesearch.php?source=100&term=%22Herakles+2616%22|journal=Herakles|date=2616]|author=Smallwood|accessdate=18 de febrero de 2018}}</ref> Bhí an madra ollphéisteach mar shliocht ag Eicidneach agus Teafón; nathair mar eireaball, agus nathracha ag gobadh amach as a chorp. Tá cáil ar Cheirbearas go príomha as a ghabháil ag Earcail, an ceann deireanach de dhá shaothar déag Earcail. ==tagairtí== [[Catagóir:Madraí sa mhiotaseolaíocht]] i2l52tlvsbe8hklis401o3vtpastvax 1311638 1311606 2026-05-04T05:14:19Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1311638 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:RomanCerberus.JPG|mion|Ceirbearas, dealbh ón ré Rómhánach i Músaem Seandálaíochta Heraklion, an Ghréig.]] Sa mhiotaseolaíocht Ghréagach, ba é '''Ceirbearas''' ( [[An tSean-Ghréigis|Gréigis]] ''':''' Κέρβερος, ''Kérberos'' ; <ref>{{Cite web-en|url=https://www.merriam-webster.com/dictionary/Cerberus|title=Cerberus|language=en|work=Merriam-Webster Online Dictionary|publisher=[[Merriam-Webster]]|access-date=16 de julio de 2017}}</ref> 'feoiliteoir' nó ' deamhan na claisel'), ar a dtugtar freisin Cú Háidéis. Is ollphéist trícheannach é sa traidisiún is coitianta - agus dá bhrí sin tugtar Tricerberus air freisin - nó caogacheannach de réir Hesiod, le nathair mar eireaball. <ref>{{Luaigh foilseachán|title=''LIMC, iconiclimc Fondation pour le Lexicon Iconographicum Mythologiae Classicae''|url=http://www.iconiclimc.ch/visitors/treesearch.php?source=100&term=%22Herakles+2616%22|journal=Herakles|date=2616]|author=Smallwood|accessdate=18 de febrero de 2018}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170710023814/https://www.iconiclimc.ch/visitors/treesearch.php?source=100&term=%22Herakles+2616%22 |date=2017-07-10 }}</ref> Bhí an madra ollphéisteach mar shliocht ag Eicidneach agus Teafón; nathair mar eireaball, agus nathracha ag gobadh amach as a chorp. Tá cáil ar Cheirbearas go príomha as a ghabháil ag Earcail, an ceann deireanach de dhá shaothar déag Earcail. ==tagairtí== [[Catagóir:Madraí sa mhiotaseolaíocht]] 1k4qhplqhkghhg0pr4td0augyx3tmmz 0 126020 1311608 2026-05-03T18:39:31Z TGcoa 21229 Ag athdhíriú go [[Patrick M. Foley]] 1311608 wikitext text/x-wiki #athsheoladh[[Patrick M. Foley]] ho8cnvphtqp0xrkeh635104czt7qxv3 14 126021 1311615 2026-05-03T19:18:12Z TGcoa 21229 Leathanach cruthaithe le '[[Catagóir:Lucht ceirde]] [[Catagóir:Ceardaithe]]' 1311615 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Lucht ceirde]] [[Catagóir:Ceardaithe]] 0q4si84g5shwlmn2pojjufcgqr88n8m 1311617 1311615 2026-05-03T19:20:37Z TGcoa 21229 1311617 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Ceardaithe]] [[Catagóir:Adhmad]] [[Catagóir:Adhmadóireacht]] quaus03w4sfy7o5eo2atpmbzgmk604k 14 126022 1311616 2026-05-03T19:19:44Z TGcoa 21229 Ag athdhíriú go [[Catagóir:Ceardaithe]] 1311616 wikitext text/x-wiki #athsheoladh[[Catagóir:Ceardaithe]] mumal6c8jhyyemidmd33kdja8eyayyl 14 126023 1311621 2026-05-03T19:25:56Z TGcoa 21229 Leathanach cruthaithe le '[[Catagóir:Oklahoma]] [[Catagóir:Stair na Stát Aontaithe de réir Stát]]' 1311621 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Oklahoma]] [[Catagóir:Stair na Stát Aontaithe de réir Stát]] poycy7bouix613jef810tws5037b1z3 0 126024 1311631 2026-05-04T00:10:01Z TGcoa 21229 Leathanach cruthaithe le ' {{WD Bosca Sonraí Duine}} Reatha maratóin agus iriseoir spóirt ba ea '''Kathrine Switzer''' (a rugadh ar an 5 Eanáir 1947)) Ní raibh cead ag mná páirt a ghlacadh sa [[Maratón Bhostúin]] go dtí 1972. Ach sa bhliain 1967, d’éirigh le Switzer [[Maratón Bhostúin]] a rith ó thús go deireadh. Bhí í cláraithe faoin ainm neodrach ‘K. V. Switzer’, d’ainneoin na n-iarrachtaí a rinne feidhmeannaigh í a bhaint den rás.<ref name=":0">{{Lua idi...' 1311631 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Reatha maratóin agus iriseoir spóirt ba ea '''Kathrine Switzer''' (a rugadh ar an 5 Eanáir 1947)) Ní raibh cead ag mná páirt a ghlacadh sa [[Maratón Bhostúin]] go dtí 1972. Ach sa bhliain 1967, d’éirigh le Switzer [[Maratón Bhostúin]] a rith ó thús go deireadh. Bhí í cláraithe faoin ainm neodrach ‘K. V. Switzer’, d’ainneoin na n-iarrachtaí a rinne feidhmeannaigh í a bhaint den rás.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.meoneile.ie/anailis/20x20-cothromaiocht-na-mban-i-gcursai-spoirt|teideal=20x20: Cothromaíocht na mban i gcúrsaí spóirt < Meon Eile|údar=Medb Ní Dhúláin|dáta=2019|work=www.meoneile.ie|dátarochtana=2021-04-19}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/04/17/sports/boston-marathon-kathrine-switzer.html|teideal=First Woman to Enter Boston Marathon Runs It Again, 50 Years Later|údar=Victor Mather|dáta=2017-04-17|language=en-US|work=The New York Times|dátarochtana=2021-04-19}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://kathrineswitzer.com/1967-boston-marathon-the-real-story/|teideal=The Real Story - Kathrine Switzer - Marathon Woman|language=en-US|dátarochtana=2021-04-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200420232514/https://kathrineswitzer.com/1967-boston-marathon-the-real-story/|archivedate=2020-04-20}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Kathrine Switzer, Pioneering Boston Marathon Runner, on Fight to Stay in 1967 Male-Dominated Race|url=https://www.youtube.com/watch?v=j10PgLK8EKs|language=en}}</ref> I ndiaidh na heachtra, cuireadh cosc foirmiúil ar mhná a bheith ag rásaíocht. Ní raibh cead ag mná páirt a ghlacadh sa rás go dtí 1972 nuair nár chláraigh ach naonúr ban fána choinne. Idir 1887-2009, níor ceapadh ach bean amháin mar uachtarán ar an bhord gobharnóirí.<ref name=":02">{{Lua idirlín|url=https://www.meoneile.ie/anailis/20x20-cothromaiocht-na-mban-i-gcursai-spoirt|teideal=20x20: Cothromaíocht na mban i gcúrsaí spóirt < Meon Eile|údar=Medb Ní Dhúláin|dáta=2019|work=www.meoneile.ie|dátarochtana=2021-04-19}}</ref> Ach sa bhliain 2018, rith 13,684 bean i mBostún. [[Íomhá:Kathrine_Switzer,_Boston_Marathon.jpg|clé|mion|250x250px|Ionsaí ar Kathrine Switzer, 1967]] == Féach freisin == * [[Maratón Bhostúin]] == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}}{{DEFAULTSORT:Switzer, Kathrine }} [[Catagóir:Maratón Bhostúin]] [[Catagóir:1967]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1947]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Syracuse]] [[Catagóir:Iriseoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Reathaithe maratóin]] [[Catagóir:Iriseoirí spóirt]] 3peqo78fn5fakc0vp2vnk8j3nvso0ls 1311633 1311631 2026-05-04T00:13:28Z TGcoa 21229 1311633 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Reathaí maratóin agus iriseoir spóirt ba ea '''Kathrine Switzer''' (a rugadh ar an 5 Eanáir 1947). Ní raibh cead ag mná páirt a ghlacadh sa [[Maratón Bhostúin]] go dtí 1972. Ach sa bhliain 1967, d’éirigh le Switzer [[Maratón Bhostúin]] a rith ó thús go deireadh. Bhí í cláraithe faoin ainm neodrach ‘K. V. Switzer’, d’ainneoin na n-iarrachtaí a rinne feidhmeannaigh í a bhaint den rás.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.meoneile.ie/anailis/20x20-cothromaiocht-na-mban-i-gcursai-spoirt|teideal=20x20: Cothromaíocht na mban i gcúrsaí spóirt < Meon Eile|údar=Medb Ní Dhúláin|dáta=2019|work=www.meoneile.ie|dátarochtana=2021-04-19}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.nytimes.com/2017/04/17/sports/boston-marathon-kathrine-switzer.html|teideal=First Woman to Enter Boston Marathon Runs It Again, 50 Years Later|údar=Victor Mather|dáta=2017-04-17|language=en-US|work=The New York Times|dátarochtana=2021-04-19}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://kathrineswitzer.com/1967-boston-marathon-the-real-story/|teideal=The Real Story - Kathrine Switzer - Marathon Woman|language=en-US|dátarochtana=2021-04-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200420232514/https://kathrineswitzer.com/1967-boston-marathon-the-real-story/|archivedate=2020-04-20}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Kathrine Switzer, Pioneering Boston Marathon Runner, on Fight to Stay in 1967 Male-Dominated Race|url=https://www.youtube.com/watch?v=j10PgLK8EKs|language=en}}</ref> I ndiaidh na heachtra, cuireadh cosc foirmiúil ar mhná a bheith ag rásaíocht. Ní raibh cead ag mná páirt a ghlacadh sa rás go dtí 1972 nuair nár chláraigh ach naonúr ban fána choinne. Idir 1887-2009, níor ceapadh ach bean amháin mar uachtarán ar an bhord gobharnóirí.<ref name=":02">{{Lua idirlín|url=https://www.meoneile.ie/anailis/20x20-cothromaiocht-na-mban-i-gcursai-spoirt|teideal=20x20: Cothromaíocht na mban i gcúrsaí spóirt < Meon Eile|údar=Medb Ní Dhúláin|dáta=2019|work=www.meoneile.ie|dátarochtana=2021-04-19}}</ref> Ach sa bhliain 2018, rith 13,684 bean i mBostún. [[Íomhá:Kathrine_Switzer,_Boston_Marathon.jpg|clé|mion|250x250px|Ionsaí ar Kathrine Switzer, 1967]] == Féach freisin == * [[Maratón Bhostúin]] == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}}{{DEFAULTSORT:Switzer, Kathrine }} [[Catagóir:Maratón Bhostúin]] [[Catagóir:1967]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1947]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Syracuse]] [[Catagóir:Iriseoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Reathaithe maratóin]] [[Catagóir:Iriseoirí spóirt]] [[Catagóir:Feiminigh]] cha0f39585arz1q5qviit28800kcyug 4 126025 1311643 2026-05-04T09:01:45Z Ckwebdesignn 73946 Search engines demand more than that. The providers of the best seo services in Dublin curate a whole plan of action. 1311643 wikitext text/x-wiki '''Professional SEO Services Ireland – Best SEO Services Dublin Experts ''' SEO is the best way for brands to gain online visibility. It can improve the entire image of the website and ROI (return on investment). The digital landscape of Ireland is fierce! So, many brands and startups try to garner the consumer’s attention. Randomly throwing keywords onto pages no longer serves the purpose. Search engines demand more than that. The providers of the '''[http://Best%20seo%20services%20in%20Dublin best seo services in Dublin]''' curate a whole plan of action. It includes high-quality content, lightning-fast site performance, authoritative backlinks, and strong local signals. It pushes your website to the top of the search engine. '''Why Dublin's SEO Experts Lead Ireland? ''' Professional SEO services in Dublin transform ordinary websites into powerful assets. Google and others start to recognize your true value. Customers discover you before competitors. For Irish companies, ranking high for terms like "professional SEO services Ireland" or "best SEO services Dublin experts" becomes a reality. It is not just about visibility. It's about connecting with the right people. The SEO services here can be a game-changer for businesses. They ensure your website appears right in front. This isn't luck. It's a strategy. The payoff comes in the form of consistent traffic and qualified leads. Dublin, with its vibrant tech scene, hosts some of the best SEO experts in the country. Dublin pulses with innovation. It is home to Google, Meta, and countless startups. Local SEO pros understand Irish search habits deeply. Queries often blend national terms with locations like Dublin 8 or Swords. Current trends favor mobile users globally. Irish people are no different! The people here conduct searches on phones during commutes or breaks. Dublin SEO team prioritizes this from day one. Site speed ranks next. Slow pages lose visitors and drop in results. Experts optimize images, code, and hosting for instant loads. The advantages pile up quickly: Steady organic traffic without ad spend. Cost savings over paid campaigns. Leads from people ready to buy. Sustainable growth that lasts. Businesses do report growth in traffic with consistent SEO in 6 months to a year. That is the Dublin edge. Google will start to recognize your true value once you are consistent with quality SEO practices. '''Inside a Full Professional SEO Service ''' A good SEO agency in Dublin provides all these services while fixing the website. This plays an important part in optimizing the website. It enhances the chances of a website landing on the first page of the search engine results. Keyword research plays an essential role in ensuring the ranking of the website kicks off. Pros of the best Seo services Dublin identify high-intent phrases like "best SEO services Dublin experts" or "professional SEO Ireland." They slot them naturally into titles, headings, and text. Content creation follows. Blogs, guides, and pages solve real problems. Readers stay longer, which engines love. On-page optimization refines meta descriptions, alt text, and structure for perfect flow. Technical audits fix hidden issues. Crawl errors, duplicate content, and HTTPS setup. It is all sorted. Schema markup adds rich snippets that stand out in results. Off-page work builds backlinks. Guest posts on Irish sites like the Journal or Independent carry weight. Local directories strengthen your footprint. Local SEO targets "near me" hunts. Google Business Profile gets polished with photos, hours, and reviews. Citation consistency across directories seals it. '''Best Seo Services Dublin: Common roadmap to success ''' Initial free audit spots quick wins. Custom keyword strategy maps targets. Content calendar rolls out value. Link outreach secures quality ties. Monthly reports track progress and adjust. Pricing stays accessible. A genuine seo agency in Ireland provides a top-notch service at a cost-efficient price rate. You will see results in the future and will not regret investing. '''Tackling Doubts with Straight Answers ''' Many of the business owners get impatient. They always have the questions that, ‘How long until results?’ You need to understand that early tweaks lift pages in weeks. Peak performance hits 3-6 months with steady effort. Is local SEO essential? Absolutely for Ireland. It owns map packs and voice searches. Fit for small businesses? Yes. Low entry cost levels the field against giants. What about algorithm changes? Dublin pros stay ahead. They adapt to 2026 updates like AI overviews and E-E-A-T focus. DIY possible? Sure, but experts multiply gains. Time saved goes to your core work. '''Trends Shaping Ireland's SEO Future ''' The SEO trends keep changing. With AI integrated in search engines, it has become essential to follow such strategies that are compatible with it. These are some of the steps that a professional SEO agency in Dublin will follow while optimizing your website. It is essential and is going to be the future of digital marketing. Voice search rises with smart devices. Optimize for questions like "best SEO near me Dublin." Video content climbs ranks. Short clips on YouTube tie back to sites. Answer key questions first. The engine and AI love simple content that cuts to the chase. Core Web Vitals now rule. Pros ensure a smooth user experience. Aim for short content of 300-500 words per page on the website, packed and tight. Ireland's 5G rollout speeds everything. Smart cities amplify local plays. Before choosing an SEO agency in Ireland, cross-check with them their strategies. You do not want to invest your money in a company that is outdated. '''Steps to Launch Your SEO Journey ''' Ready to start? Want to rule the Dublin '''digital''' [https://en.wikipedia.org/wiki/Digital_marketing]world? Here are some of the tips that will help you pick the best SEO agency. Pick a Dublin agency with Irish case studies. Request a no-obligation audit. Agree on goals and timeline. Watch traffic climb monthly. Do it now. Rivals won't wait. '''Conclusion: Claim Your Spot ''' Practising professional SEO is no joke. Only the pros like CK Website Design understand how it is done. They are the experts in Dublin's expert hands. You can rest assured that your website will thrive there. They blend keywords, local savvy, tech polish, and content magic. Traffic flows, sales follow. Avoid half-measures. So, wait no more! Beat the competition by partnering with pros who deliver. Dublin's best SEO services await. Turn searches into success. 0leujrj5gz1cpzegj7e6w2iuxp57idv 1311644 1311643 2026-05-04T09:03:31Z Ckwebdesignn 73946 Search engines demand more than that. The providers of the best seo services in Dublin curate a whole plan of action. 1311644 wikitext text/x-wiki '''Professional SEO Services Ireland – Best SEO Services Dublin Experts ''' SEO is the best way for brands to gain online visibility. It can improve the entire image of the website and ROI (return on investment). The digital landscape of Ireland is fierce! So, many brands and startups try to garner the consumer’s attention. Randomly throwing keywords onto pages no longer serves the purpose. Search engines demand more than that. The providers of the '''[http://Best%20seo%20services%20in%20Dublin best seo services in Dublin]''' curate a whole plan of action. It includes high-quality content, lightning-fast site performance, authoritative backlinks, and strong local signals. It pushes your website to the top of the search engine. '''Why Dublin's SEO Experts Lead Ireland? ''' Professional SEO services in Dublin transform ordinary websites into powerful assets. Google and others start to recognize your true value. Customers discover you before competitors. For Irish companies, ranking high for terms like "professional SEO services Ireland" or "best SEO services Dublin experts" becomes a reality. It is not just about visibility. It's about connecting with the right people. The SEO services here can be a game-changer for businesses. They ensure your website appears right in front. This isn't luck. It's a strategy. The payoff comes in the form of consistent traffic and qualified leads. Dublin, with its vibrant tech scene, hosts some of the best SEO experts in the country. Dublin pulses with innovation. It is home to Google, Meta, and countless startups. Local SEO pros understand Irish search habits deeply. Queries often blend national terms with locations like Dublin 8 or Swords. Current trends favor mobile users globally. Irish people are no different! The people here conduct searches on phones during commutes or breaks. Dublin SEO team prioritizes this from day one. Site speed ranks next. Slow pages lose visitors and drop in results. Experts optimize images, code, and hosting for instant loads. The advantages pile up quickly: Steady organic traffic without ad spend. Cost savings over paid campaigns. Leads from people ready to buy. Sustainable growth that lasts. Businesses do report growth in traffic with consistent SEO in 6 months to a year. That is the Dublin edge. Google will start to recognize your true value once you are consistent with quality SEO practices. '''Inside a Full Professional SEO Service ''' A good SEO agency in Dublin provides all these services while fixing the website. This plays an important part in optimizing the website. It enhances the chances of a website landing on the first page of the search engine results. Keyword research plays an essential role in ensuring the ranking of the website kicks off. Pros of the best Seo services Dublin identify high-intent phrases like "best SEO services Dublin experts" or "professional SEO Ireland." They slot them naturally into titles, headings, and text. Content creation follows. Blogs, guides, and pages solve real problems. Readers stay longer, which engines love. On-page optimization refines meta descriptions, alt text, and structure for perfect flow. Technical audits fix hidden issues. Crawl errors, duplicate content, and HTTPS setup. It is all sorted. Schema markup adds rich snippets that stand out in results. Off-page work builds backlinks. Guest posts on Irish sites like the Journal or Independent carry weight. Local directories strengthen your footprint. Local SEO targets "near me" hunts. Google Business Profile gets polished with photos, hours, and reviews. Citation consistency across directories seals it. '''Best Seo Services Dublin: Common roadmap to success ''' Initial free audit spots quick wins. Custom keyword strategy maps targets. Content calendar rolls out value. Link outreach secures quality ties. Monthly reports track progress and adjust. Pricing stays accessible. A genuine seo agency in Ireland provides a top-notch service at a cost-efficient price rate. You will see results in the future and will not regret investing. '''Tackling Doubts with Straight Answers ''' Many of the business owners get impatient. They always have the questions that, ‘How long until results?’ You need to understand that early tweaks lift pages in weeks. Peak performance hits 3-6 months with steady effort. Is local SEO essential? Absolutely for Ireland. It owns map packs and voice searches. Fit for small businesses? Yes. Low entry cost levels the field against giants. What about algorithm changes? Dublin pros stay ahead. They adapt to 2026 updates like AI overviews and E-E-A-T focus. DIY possible? Sure, but experts multiply gains. Time saved goes to your core work. '''Trends Shaping Ireland's SEO Future ''' The SEO trends keep changing. With AI integrated in search engines, it has become essential to follow such strategies that are compatible with it. These are some of the steps that a professional SEO agency in Dublin will follow while optimizing your website. It is essential and is going to be the future of digital marketing. Voice search rises with smart devices. Optimize for questions like "best SEO near me Dublin." Video content climbs ranks. Short clips on YouTube tie back to sites. Answer key questions first. The engine and AI love simple content that cuts to the chase. Core Web Vitals now rule. Pros ensure a smooth user experience. Aim for short content of 300-500 words per page on the website, packed and tight. Ireland's 5G rollout speeds everything. Smart cities amplify local plays. Before choosing an SEO agency in Ireland, cross-check with them their strategies. You do not want to invest your money in a company that is outdated. '''Steps to Launch Your SEO Journey ''' Ready to start? Want to rule the Dublin '''digital''' [https://en.wikipedia.org/wiki/Digital_marketing]world? Here are some of the tips that will help you pick the best SEO agency. Pick a Dublin agency with Irish case studies. Request a no-obligation audit. Agree on goals and timeline. Watch traffic climb monthly. Do it now. Rivals won't wait. '''Conclusion: Claim Your Spot ''' Practising professional SEO is no joke. Only the pros like CK Website Design understand how it is done. They are the experts in Dublin's expert hands. You can rest assured that your website will thrive there. They blend keywords, local savvy, tech polish, and content magic. Traffic flows, sales follow. Avoid half-measures. So, wait no more! Beat the competition by partnering with pros who deliver. Dublin's best SEO services await. Turn searches into success. tjyxoudas6yqipbvycxklgupzb9oo1g 1311645 1311644 2026-05-04T09:04:12Z Ckwebdesignn 73946 Search engines demand more than that. The providers of the best seo services in Dublin curate a whole plan of action. 1311645 wikitext text/x-wiki '''Professional SEO Services Ireland – Best SEO Services Dublin Experts ''' SEO is the best way for brands to gain online visibility. It can improve the entire image of the website and ROI (return on investment). The digital landscape of Ireland is fierce! So, many brands and startups try to garner the consumer’s attention. Randomly throwing keywords onto pages no longer serves the purpose. Search engines demand more than that. The providers of the '''[http://Best%20seo%20services%20in%20Dublin best seo services in Dublin]''' curate a whole plan of action. It includes high-quality content, lightning-fast site performance, authoritative backlinks, and strong local signals. It pushes your website to the top of the search engine. '''Why Dublin's SEO Experts Lead Ireland? ''' Professional SEO services in Dublin transform ordinary websites into powerful assets. Google and others start to recognize your true value. Customers discover you before competitors. For Irish companies, ranking high for terms like "professional SEO services Ireland" or "best SEO services Dublin experts" becomes a reality. It is not just about visibility. It's about connecting with the right people. The SEO services here can be a game-changer for businesses. They ensure your website appears right in front. This isn't luck. It's a strategy. The payoff comes in the form of consistent traffic and qualified leads. Dublin, with its vibrant tech scene, hosts some of the best SEO experts in the country. Dublin pulses with innovation. It is home to Google, Meta, and countless startups. Local SEO pros understand Irish search habits deeply. Queries often blend national terms with locations like Dublin 8 or Swords. Current trends favor mobile users globally. Irish people are no different! The people here conduct searches on phones during commutes or breaks. Dublin SEO team prioritizes this from day one. Site speed ranks next. Slow pages lose visitors and drop in results. Experts optimize images, code, and hosting for instant loads. The advantages pile up quickly: Steady organic traffic without ad spend. Cost savings over paid campaigns. Leads from people ready to buy. Sustainable growth that lasts. Businesses do report growth in traffic with consistent SEO in 6 months to a year. That is the Dublin edge. Google will start to recognize your true value once you are consistent with quality SEO practices. '''Inside a Full Professional SEO Service ''' A good SEO agency in Dublin provides all these services while fixing the website. This plays an important part in optimizing the website. It enhances the chances of a website landing on the first page of the search engine results. Keyword research plays an essential role in ensuring the ranking of the website kicks off. Pros of the best Seo services Dublin identify high-intent phrases like "best SEO services Dublin experts" or "professional SEO Ireland." They slot them naturally into titles, headings, and text. Content creation follows. Blogs, guides, and pages solve real problems. Readers stay longer, which engines love. On-page optimization refines meta descriptions, alt text, and structure for perfect flow. Technical audits fix hidden issues. Crawl errors, duplicate content, and HTTPS setup. It is all sorted. Schema markup adds rich snippets that stand out in results. Off-page work builds backlinks. Guest posts on Irish sites like the Journal or Independent carry weight. Local directories strengthen your footprint. Local SEO targets "near me" hunts. Google Business Profile gets polished with photos, hours, and reviews. Citation consistency across directories seals it. '''Best Seo Services Dublin: Common roadmap to success ''' Initial free audit spots quick wins. Custom keyword strategy maps targets. Content calendar rolls out value. Link outreach secures quality ties. Monthly reports track progress and adjust. Pricing stays accessible. A genuine seo agency in Ireland provides a top-notch service at a cost-efficient price rate. You will see results in the future and will not regret investing. '''Tackling Doubts with Straight Answers ''' Many of the business owners get impatient. They always have the questions that, ‘How long until results?’ You need to understand that early tweaks lift pages in weeks. Peak performance hits 3-6 months with steady effort. Is local SEO essential? Absolutely for Ireland. It owns map packs and voice searches. Fit for small businesses? Yes. Low entry cost levels the field against giants. What about algorithm changes? Dublin pros stay ahead. They adapt to 2026 updates like AI overviews and E-E-A-T focus. DIY possible? Sure, but experts multiply gains. Time saved goes to your core work. '''Trends Shaping Ireland's SEO Future ''' The SEO trends keep changing. With AI integrated in search engines, it has become essential to follow such strategies that are compatible with it. These are some of the steps that a professional SEO agency in Dublin will follow while optimizing your website. It is essential and is going to be the future of digital marketing. Voice search rises with smart devices. Optimize for questions like "best SEO near me Dublin." Video content climbs ranks. Short clips on YouTube tie back to sites. Answer key questions first. The engine and AI love simple content that cuts to the chase. Core Web Vitals now rule. Pros ensure a smooth user experience. Aim for short content of 300-500 words per page on the website, packed and tight. Ireland's 5G rollout speeds everything. Smart cities amplify local plays. Before choosing an SEO agency in Ireland, cross-check with them their strategies. You do not want to invest your money in a company that is outdated. '''Steps to Launch Your SEO Journey ''' Ready to start? Want to rule the Dublin '''digital''' [https://en.wikipedia.org/wiki/Digital_marketing]world? Here are some of the tips that will help you pick the best SEO agency. Pick a Dublin agency with Irish case studies. Request a no-obligation audit. Agree on goals and timeline. Watch traffic climb monthly. Do it now. Rivals won't wait. '''Conclusion: Claim Your Spot ''' Practising professional SEO is no joke. Only the pros like CK Website Design understand how it is done. They are the experts in Dublin's expert hands. You can rest assured that your website will thrive there. They blend keywords, local savvy, tech polish, and content magic. Traffic flows, sales follow. Avoid half-measures. So, wait no more! Beat the competition by partnering with pros who deliver. Dublin's best SEO services await. Turn searches into success. 1ceiizuhj3ihp5zv4mzz59bhla7t3od 0 126026 1311647 2026-05-04T09:07:52Z TGcoa 21229 Bhog TGcoa an leathanach [[Luíochán Loch gCál]] go [[Luíochán Loch gCál 1987]]: Tá an dáta ann i https://de.wikipedia.org/ Tá naisc agam ar X atá ag diriú ar "Luíochán Loch gCál 1987" 1311647 wikitext text/x-wiki #athsheoladh [[Luíochán Loch gCál 1987]] 1klxz5j4de2xjeu07pu9q3jsy3d96vf 0 126027 1311648 2026-05-04T09:10:58Z TGcoa 21229 Tá an dáta ann i https://de.wikipedia.org/ Tá naisc agam ar X atá ag diriú ar "Luíochán Loch gCál 1987". Alison labhair liom le do thoil roimh athraithe mar seo 1311648 wikitext text/x-wiki #athsheoladh[[Luíochán Loch gCál 1987]] 149p0onlh333vcftv4hlurfw3lifinz