Vicipéid gawiki https://ga.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%ADomhleathanach MediaWiki 1.47.0-wmf.1 first-letter Meán Speisialta Plé Úsáideoir Plé úsáideora Vicipéid Plé Vicipéide Íomhá Plé íomhá MediaWiki Plé MediaWiki Teimpléad Plé teimpléid Cabhair Plé cabhrach Catagóir Plé catagóire TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 3311 1312818 1280225 2026-05-13T09:50:16Z Peadar Flanagan 69459 1312818 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Tíreolaíocht Fhisiceach}} Is í '''Acaill'''<ref name="Logainm">{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/36851|title=Acaill/Achill Island {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-22|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}</ref> an t-[[oileán]] is mó in [[Éire|Éirinn]]. Tá sí suite ar an g[[cósta]] thiar, i [[Contae Mhaigh Eo|gContae Mhaigh Eo]], i [[Cúige Chonnacht|gCúige Chonnacht]]. Tá 2,569 duine ina gcónaí ann. Tá leithinis an Chorráin i bparóiste Acla. [[Íomhá:Oileán Acla.jpg|clé|mion|220x220px]] == Tíreolaíocht == ''[[Iolar]]'' is ciall le ''Acaill''. Tá achar 146 [[ciliméadar]] (57 míle cearnach) cearnach ann. Is é an [[Cruachán]] (688m) an pointe is airde ar an oileán. Tá [[Aill|aillte]] an Chruacháin, ar an taobh thiar den oileán, ar na tríú h[[aill]]<nowiki/>te [[farraige]] is airde san [[An Eoraip|Eoraip]]. Tá [[Acaill Bheag]] díreach taobh ó dheas d'Acaill, ós comhair na Cé Móire i g[[An Chloch Mhór, Contae Mhaigh Eo|Cloch Mhór]]. == Stair == Bhí sampla neamhchoitianta de shéadchomhartha deasghnátha ón g[[An Chré-umhaois|Cré-Umhaois]] aimsithe ar Oileán Acla sa bhliain 2025. Bhí an t-ailíniú cloiche i bhfolach ag crainn ársa a leagadh síos le linn [[Stoirm Éowyn]] 2025. Rinneadh an fhionnachtain le linn turas seandálaíochta le mic léinn Mheiriceánacha ar cuairt ó [[Ollscoil Notre Dame]] in Indiana. Bhí na mic léinn ar thréimhse thar lear in Ollscoil na Gaillimhe agus i [[Mainistir Choill Mhór]]. Tá raidhse séadchomharthaí agus dúnta réamhstairiúla ar Oileán Acla ach tá an suíomh Cré-Umhaoise seo atá ag breathnú amach ar Chuan Mó ar cheann de na cinn is suntasaí.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/20-me%C3%A1n-f%C3%B3mhair-2025-baile-%C3%A1tha-cliath/id1525428808?i=1000727633768|teideal=Nuacht Mhall (Baile Átha Cliath)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=20 Meán Fómhair 2025|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2025-09-20}}</ref> == Cois fharraige == Déantar [[tonnmharcaíocht]] go coitianta ar an Trá Mór i gCaol. Tháinig [[bád]] tarrthála go hAcaill i [[samhradh]] na bliana 1996. Tá sé ar stáisiún anois i g[[Cill Damhnait]]. === Tránna === Sa bhliain 1984 bhí [[stoirm]] mhór in iarthar na tíre.<ref>Eleathanach 274, 21 Deireadh Fómhair 2017</ref> Bhain an stoirm an [[gaineamh]] go léir ó Thrá Dumhach ar Oileán Acla. Bhí an gaineamh go léir imithe san [[Farraige|fharraige]] agus ní raibh ach clocha agus [[carraig]]<nowiki/>eacha fágtha [[Cois Fharraige|cois farraige]]. Ach sa bhliain 2017, tháinig [[tonn]]<nowiki/>ta móra agus chuir an fharraige gaineamh ar ais.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/sandy-beach-ireland-reappears-30-years-washed-away-winds-a7724801.html|teideal=Beach reappears overnight in freak tide after being washed away 33 years ago|dáta=2017-05-09|language=en|work=The Independent|dátarochtana=2025-09-20}}</ref> D'fhill trá eile tamaill níos déanaí. I Samhain 2017, tharla an rud céanna le trá eile ar an oileán. Bhí Béal na hAisléime imithe le 12 bhliain anuas.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.independent.co.uk/news/world/europe/irish-beach-reappears-storm-vanish-12-years-ago-ireland-republic-ashleam-bay-achill-a8066771.html|teideal=Beach reappears overnight after vanishing 12 years ago|dáta=2017-11-21|language=en|work=The Independent|dátarochtana=2025-09-20}}</ref> Níl a fhios ag aon duine an bhfanfaidh an gaineamh an uair seo nó an imeoidh sé sna [[Tonn|tonnta]] arís.  <gallery> Íomhá:Achillislandwest.jpg|Ceann Acla Íomhá:Achill Island.jpg|Trá Mór agus [[Cruachán]] Íomhá:Achill Ireland Keem bay.jpg|Cuan na Cuime Íomhá:Deserted Village at Slievemore.jpg|Baile Tréigthe Íomhá:Small beach at the eastern end of Ashleam Bay - geograph.org.uk - 407570.jpg|Béal na hAisléime </gallery> == Gaeilge == Tá an leath thoir d'Oileán Acla agus [[leithinis]] an Chorráin i n[[An Ghaeltacht|Gaeltacht]] Acla. Ach tá i bhfad níos mó [[An Ghaeilge|Gaeilge]] sa Chorrán anois. == Naisc == * [http://www.visitachill.com/ie/index.html www.visitachill.com] * [http://www.achilltourism.com www.achilltourism.com] * [http://www.maritimehistory.org/achill.html www.maritimehistory.org/achill] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928212019/http://www.maritimehistory.org/achill.html |date=2007-09-28 }} == Léitheoireacht bhreise == * [[Áine Ní Bhreisleáin]]. (2022). [https://www.independent.ie/seachtain/sciuird-an-tsamhraidh-costa-brea-tranna-galanta-agus-radhairc-aille-i-maigh-eo/41851772.html Sciuird an tsamhraidh: cósta breá, tránna galánta agus radhairc áille i Maigh Eo]. [[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]]. == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Acaill| ]] [[Catagóir:Gaeltachtaí Chontae Mhaigh Eo]] [[Catagóir:Contae Mhaigh Eo]] [[Catagóir:Oileáin Ghaeltachta]] [[Catagóir:Oileáin na hÉireann]] [[Catagóir:Oileáin Chonnachta|Acaill]] [[Catagóir:Oileáin Mhaigh Eo]] [[Catagóir:Gaeltacht Chontae Mhaigh Eo]] [[Catagóir:Gaeltacht]] t2m2dq10gsw4mhbu57rr0j2vl2qh5ib 0 4898 1312813 1266001 2026-05-13T08:50:20Z Conradder 34685 /* Tarluithe eile */ 1312813 wikitext text/x-wiki {{Bealtaine}} Is é an '''13 Bealtaine''' an 133ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 134ú lá i mbliain bhisigh. Tá 232 lá fágtha sa bhliain. == Féilte == * [[Fidsí]] - Lá Rotuma * Lá [[Muire Fatima]] == Daoine a rugadh ar an lá seo == * [[1655]] — [[Pápa Innocentius XIII]], Pápa ó 1721 go 1724 (b. [[1724]]) * [[1730]] — [[Charles Watson-Wentworth, 2ú Marcas Rockingham|Charles Watson-Wentworth]], Príomh-Aire na Breataine (b. [[1782]]) * [[1792]] — [[Pápa Pius IX|Pius IX]], pápa ar an Eaglais Chaitliceach (b.[[1878]]) * [[1842]] — [[Arthur S. Sullivan]], cumadóir ceoil (b.[[1900]]) * [[1854]] — [[Dáithí Ó Coimín|Dáithí Coimín]], gníomhaí ar son na Gaeilge sa 19ú haois (b. [[1907]]) * [[1857]] — [[Ronald Ross]], lia Sasanach a rugadh san India (b. [[1932]]) * [[1882]] — [[Georges Braque]], péintéir agus dealbhóir Francach (b. [[1963]]) * [[1883]] — [[George Nicolas Papanicolaou|Georgios Papanikolaou]], lia agus paiteolaí (b.[[1962]]) * [[1889]] — [[Patrick Murphy]], polaiteoir Éireannach (b. [[1968]]) * [[1891]] — [[Patrick Hogan (Cumann na nGaedheal)|Patrick Hogan]], polaiteoir Éireannach (b. [[1936]]) * [[1894]] — [[Ásgeir Ásgeirsson]], uachtarán na hÍoslainne (b.[[1972]]) * [[1907]] — [[Daphne Du Maurier]], scríbhneoir Briotanach (b. [[1989]]) * [[1914]] — [[Joe Louis]], dornálaí Meiriceánach (b. [[1981]]) * [[1924]] — [[Harry Schwarz]], gníomhaí as an Afraic Theas (b. [[2010]]) * [[1931]] — [[Pedro Luis Boitel]], scríbhneoir agus easaontach Cúbach (b. [[1972]]) * [[1933]] — [[Aglaé (amhránaí)|Aglaé]], aisteoir agus amhránaí Ceanadach (b. [[1984]]) * [[1933]] — [[Martin O'Donoghue]], polaiteoir Éireannach (b. [[2018]]) * [[1937]] — [[Trevor Baylis]], ceapadóir Sasanach (b. [[2018]]) * [[1939]] — [[Harvey Keitel]], aisteoir Meiriceánach * [[1947]] — [[Stephen Donaldson|Stephen R. Donaldson]], úrscéalaí Meiriceánach * [[1950]] — [[Stevie Wonder]], amhránaí * [[1954]] — [[Johnny Logan]], ceoltói * [[1956]] — [[Richard Madeley]], láithreoir teilifíse Sasanach * [[1964]] — [[Ronnie Coleman]], corpfhorbróir Meiriceánach * [[1968]] — [[Scott Morrison]], Príomh-Aire na hAstráile ó 2018 go 2022 * [[1977]] — [[Tom Cotton]], polaiteoir Meiriceánach * [[1983]] — [[Grégory Lemarchal]], amhránaí Francach (b. [[2007]]) * [[1986]] — [[Maksim Sidorov]], caiteoir meáchain Rúiseach * [[1986]] — [[Robert Pattinson]], aisteoir Sasanach * [[1988]] — [[Órlaithí Flynn]], polaiteoir Éireannach * [[1989]] — [[Áine O'Gorman]], imreoir sacair * [[1993]] — [[Debby Ryan]], amhránaí agus ban-aisteoir Meiriceánach * [[1993]] — [[Romelu Lukaku]], Imreoir sacair Beilgeach * [[1993]] — [[Seán Ó hAnmhuire]], iománaí Éireannach == Daoine a fuair bás ar an lá seo == * [[1471]] — [[Éadbhard Westminster, Prionsa na Breataine Bige|Éadbhard Westminster]], Prionsa na Breataine Bige (r. [[1453]]) * [[1832]] — [[Georges Cuvier]], Nádúraí, zó-eolaí agus pailé-ointeolaí Francach (r. [[1769]]) * [[1835]] — [[John Nash (ailtire)|John Nash]], ailtire Briotanach (r. [[1752]]) * [[1878]] — [[Joseph Henry]], eolaí Meiriceánach (r. [[1797]]) * [[1884]] — [[Cyrus Hall McCormick]], ceapadóir agus fear gnó Meiriceánach (r. [[1809]]) * [[1916]] — [[Seasaidh NicLachlainn]], amhránaí Albanach (r. [[1866]]) * [[1961]] — [[Gary Cooper]], aisteoir (r.[[1901]]) * [[1964]] — [[Diana Wynyard]], aisteoir Sasanach (r.[[1906]]) * [[1972]] — [[Frank Loughman]], polaiteoir Éireannach (r. [[1892]]) * [[1972]] — [[Paddy Forde]], polaiteoir Éireannach (r. [[1922]]) * [[1999]] — [[Eugene Timmons]], polaiteoir Éireannach * [[2001]] — [[R. K. Narayan]], údar Indiach (r. [[1906]]) * [[2002]] — [[Ruth Cracknell]], ban-aisteoir Astrálach (r. [[1925]]) * [[2015]] — [[Derek Davis]], craoltóir Éireannach (r. [[1948]]) * [[2019]] — [[Doris Day]], aisteoir Meiriceánach (r. [[1922]]) * [[2024]] — [[Alice Munro]], scríbhneoir Ceanadach (r. [[1931]]) == Tarluithe eile == * [[535]] - Toghadh [[Pápa Agapetus I]] i ndiaidh do [[Pápa Eoin II|Phápa Eoin II]] bás a fháil an tseachtain roimhe sin * [[1846]] - [[Cogadh Meicsiceach-Meiriceánach]]: d'fhógair [[na Stáit Aontaithe]] cogadh ar an [[Meicsiceo|Mheicsiceo]] * [[1897]] - Sheol [[Guglielmo Marconi]] an chéad [[teileagraf]] gan sreang * [[1909]] - Thosaigh an chéad [[Giro d'Italia|Ghiro d'Italia]] i [[Milano]] * [[1917]] - Thuairiscigh triúr páistí an chéad taispeánadh de [[Muire Fatima|Mhuire Fatima]] i bh[[Fátima, an Phortaingéil]] * [[1940]] - [[Dara Cogadh Domhanda]]: Thosaigh an t-[[Cath na Fraince|ionradh]] [[Gearmáin na Naitsithe|Gearmánach]] ar [[an Fhrainc]] * [[1950]] - Tharla an chéad rás i gCraobh an Domhain [[Foirmle a hAon|F1]]. Bhuaigh [[Giuseppe Farina]] an rás. * [[1981]] - Scaoileadh ceithre urchair leis an b[[Pápa Eoin Pól II]] os comhair na mílte duine sa [[An Róimh|Róimh]] * [[1989]] - [[Sléacht i gCearnóg Tiananmen|Agóid i gCearnóg Tiananmen]]:Ghabh mic léinn seilbh ar an Chearnóg agus thosaigh siad stailc ocrais [[Catagóir:Dátaí|0513]] [[Catagóir:Míonna|Bealtaine, 13]] npti2l0m2w9jc33c32lg7z8sn9ya4ng 0 6223 1312745 1265864 2026-05-12T14:06:51Z Conradder 34685 /* Tarluithe eile */ 1312745 wikitext text/x-wiki {{Bealtaine}} Is é an '''12 Bealtaine''' an 132ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 133ú lá i mbliain bhisigh. Tá 233 lá fágtha sa bhliain. == Féilte == * == Daoine a rugadh ar an lá seo == * [[1469]] — [[Niccolò Machiavelli]], údar agus polaiteoir Iodálach (b. [[1527]]) * [[1803]] — [[Justus von Liebig|Justus Liebig]], ceimiceoir Gearmánach (b. [[1873]]) * [[1820]] — [[Florence Nightingale]], banaltra (b.[[1910]]) * [[1842]] — [[Jules Massenet]], cumadóir Francach (b. [[1912]]) * [[1890]] — [[Kurt Student]], ginearál Gearmánach (b.[[1978]]) * [[1895]] — [[William Francis Giauque]], ceimiceoir Meiriceánach (b. [[1982]]) * [[1906]] — [[Gorilla Jones]], dornálaí Meiriceánach (b. [[1982]]) * [[1907]] — [[Katharine Hepburn]], ban-aisteoir Meiriceánach (b.[[2003]]) * [[1910]] — [[Dorothy Hodgkin]], ceimiceoir Briotanach (b. [[1994]]) * [[1924]] — [[Claribel Alegría|Claribel Alegría Vides]], scríbhneoir Nicearaguach (b. [[2018]]) * [[1941]] — [[Muiris Mac Conghail]], iriseoir Éireannach (b. [[2019]]) * [[1945]] — [[Alan Ball]], imreoir agus bainisteoir sacair (b.[[2007]]) * [[1950]] — [[Gabriel Byrne]], aisteoir Éireannach * [[1957]] — [[Nikolaj Aleksandrovič Romanov]], péintéir Rúiseach * [[1962]] — [[Emilio Estevez]], aisteoir Meiriceánach * [[1963]] — [[Kevin Moran (polaiteoir)|Kevin Moran]], polaiteoir Éireannach * [[1968]] — [[Patricia Gibson]], polaiteoir Albanach * [[1975]] — [[Jonah Lomu]], imreoir rugbaí Nua-Shéalannach (b. [[2015]]) * [[1980]] — [[Rishi Sunak]], polaiteoir de chuid an Pháirtí Choimeádaigh sa Ríocht Aontaithe * [[1983]] — [[Domhnall Gleeson]], Aisteoir Éireannach * [[1990]] — [[Conchúir Ó Fogartaigh]], iománaí Éireannach * [[1996]] — [[Sebastian Ofner]], imreoir leadóige Ostarach * [[1997]] — [[Frenkie de Jong]], imreoir sacair Ísiltíreach == Daoine a fuair bás ar an lá seo == * [[1003]] — [[Pápa Sailbheastar II]] (r. [[946]]) * [[1012]] — [[Pápa Sergius IV]] (r. [[970]]) * [[1049]] — [[Éilias I Seiliúicia-Teasafón]], easpag Siriach * [[1519]] — [[Leonardo da Vinci]], ileolaí Iodálach (r. [[1452]]) * [[1654]] — [[Liam Tuire]], sagart Caitliceach Rómhánach Éireannach a maraíodh (r ~1609) * [[1684]] — [[Edme Mariotte]], fisiceoir Francach (r ~1620) * [[1700]] — [[John Dryden]], scríbhneoir Sasanach (r.[[1631]]) * [[1871]] — [[Anselme Payen]], ceimiceoir Francach (r. [[1795]]) * [[1884]] — [[Bedřich Smetana]], cumadóir Seiceach (r. [[1824]]) * [[1910]] — [[William Huggins]], réalteolaí Briotanach (r. [[1824]]) * [[1916]] — [[Seán Mac Diarmada]], réabhlóidí Éireannach. Cuireadh chun báis é (r.[[1883]]) * [[1916]] — [[Séamus Ó Conghaile]], réabhlóidí Éireannach. Cuireadh chun báis é (r.[[1868]]) * [[1949]] — [[Timothy Sullivan (breitheamh)|Timothy Sullivan]], Príomh-Bhreitheamh na hÉireann (r. [[1874]]) * [[1957]] — [[Erich von Stroheim]], aisteoir agus stiúrthóir Ostarach (r. [[1885]]) * [[1970]] — [[Nelly Sachs]], scríbhneoir, drámadóir agus file Gearmánach-Sualannach (r. [[1891]]) * [[1981]] — [[Proinsias Ó hAodha]], poblachtánach Éireannach (r.[[1956]]) * [[1994]] — [[John Smith (ceannaire ar Pháirtí an Lucht Oibre, R.A.)|John Smith]] - Ceannaire ar Pháirtí an Lucht Oibre sa Ríocht Aontaithe (r. [[1938]]) * [[1994]] — [[Roy J. Plunkett]], ceimiceoir Meiriceánach (r. [[1910]]) * [[2001]] — [[Perry Como]], amhránaí Meiriceánach (r.[[1912]]) * [[2017]] — [[Brendan Duddy]], fear gnó as Doire (r. [[1936]]) * [[2018]] — [[Tessa Jowell]], polaiteoir Briotanach (r. [[1947]]) * [[2020]] — [[Renée Claude]], ban-aisteoir Ceanadach (r. [[1939]]) * [[2021]] — [[Seamus Deane]], file Éireannach (r. [[1940]]) == Tarluithe eile == * [[254]] - Rinneadh [[Pápa]] do [[Pápa Stiofán I|Stiofán I]] * [[1497]] - Choinnealbháigh [[Pápa Alastar VI]] [[Girolamo Savonarola]] * [[1881]] - Rinneadh [[an Túinéis]] ina coimirceas Francach * [[1926]] - Chríochnaigh an [[Ollstailc sa Ríocht Aontaithe, 1926|Ollstailc sa Ríocht Aontaithe]] * [[1932]] - Fuarthas an mac óg de chuid [[Charles Lindbergh]] ina bhás, deich seachtain i ndiaidh a fhuadaigh * [[1935]] - Bunaíodh an eagraíocht [[Na hAlcólaigh gan Ainm|Alcólaigh gan Ainm]], nó ''Alcoholics Anonymous'' as [[An Béarla|Béarla]]. * [[1937]] - Corónaíodh [[Seoirse VI na Ríochta Aontaithe|Seoirse VI]] agus [[Banríon Elizabeth An Ríonmháthair|Banríon Elizabeth]] * [[1978]] - Fógraíodh nach mbeadh ainmneacha mná amháin a bheadh ar spéirlingí. * [[2002]] - Thug iar-[[Uachtarán na Stát Aontaithe]], [[Jimmy Carter]], cuairt ar [[Cúba|Chúba]], bualadh le [[Fidel Castro]]. * [[2018]] - [[Ionsaí scine Pháras na bliana 2018]]: maraíodh duine amháin agus bhí roinnt daoine gortaithe. Scaoil póilíní an t-ionsaitheoir marbh [[Catagóir:Dátaí|0512]] [[Catagóir:Míonna|Bealtaine, 12]] dyr3vn0sk3jssikccleqrmofwpd9q0r 1312746 1312745 2026-05-12T14:08:21Z Conradder 34685 /* Tarluithe eile */ 1312746 wikitext text/x-wiki {{Bealtaine}} Is é an '''12 Bealtaine''' an 132ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 133ú lá i mbliain bhisigh. Tá 233 lá fágtha sa bhliain. == Féilte == * == Daoine a rugadh ar an lá seo == * [[1469]] — [[Niccolò Machiavelli]], údar agus polaiteoir Iodálach (b. [[1527]]) * [[1803]] — [[Justus von Liebig|Justus Liebig]], ceimiceoir Gearmánach (b. [[1873]]) * [[1820]] — [[Florence Nightingale]], banaltra (b.[[1910]]) * [[1842]] — [[Jules Massenet]], cumadóir Francach (b. [[1912]]) * [[1890]] — [[Kurt Student]], ginearál Gearmánach (b.[[1978]]) * [[1895]] — [[William Francis Giauque]], ceimiceoir Meiriceánach (b. [[1982]]) * [[1906]] — [[Gorilla Jones]], dornálaí Meiriceánach (b. [[1982]]) * [[1907]] — [[Katharine Hepburn]], ban-aisteoir Meiriceánach (b.[[2003]]) * [[1910]] — [[Dorothy Hodgkin]], ceimiceoir Briotanach (b. [[1994]]) * [[1924]] — [[Claribel Alegría|Claribel Alegría Vides]], scríbhneoir Nicearaguach (b. [[2018]]) * [[1941]] — [[Muiris Mac Conghail]], iriseoir Éireannach (b. [[2019]]) * [[1945]] — [[Alan Ball]], imreoir agus bainisteoir sacair (b.[[2007]]) * [[1950]] — [[Gabriel Byrne]], aisteoir Éireannach * [[1957]] — [[Nikolaj Aleksandrovič Romanov]], péintéir Rúiseach * [[1962]] — [[Emilio Estevez]], aisteoir Meiriceánach * [[1963]] — [[Kevin Moran (polaiteoir)|Kevin Moran]], polaiteoir Éireannach * [[1968]] — [[Patricia Gibson]], polaiteoir Albanach * [[1975]] — [[Jonah Lomu]], imreoir rugbaí Nua-Shéalannach (b. [[2015]]) * [[1980]] — [[Rishi Sunak]], polaiteoir de chuid an Pháirtí Choimeádaigh sa Ríocht Aontaithe * [[1983]] — [[Domhnall Gleeson]], Aisteoir Éireannach * [[1990]] — [[Conchúir Ó Fogartaigh]], iománaí Éireannach * [[1996]] — [[Sebastian Ofner]], imreoir leadóige Ostarach * [[1997]] — [[Frenkie de Jong]], imreoir sacair Ísiltíreach == Daoine a fuair bás ar an lá seo == * [[1003]] — [[Pápa Sailbheastar II]] (r. [[946]]) * [[1012]] — [[Pápa Sergius IV]] (r. [[970]]) * [[1049]] — [[Éilias I Seiliúicia-Teasafón]], easpag Siriach * [[1519]] — [[Leonardo da Vinci]], ileolaí Iodálach (r. [[1452]]) * [[1654]] — [[Liam Tuire]], sagart Caitliceach Rómhánach Éireannach a maraíodh (r ~1609) * [[1684]] — [[Edme Mariotte]], fisiceoir Francach (r ~1620) * [[1700]] — [[John Dryden]], scríbhneoir Sasanach (r.[[1631]]) * [[1871]] — [[Anselme Payen]], ceimiceoir Francach (r. [[1795]]) * [[1884]] — [[Bedřich Smetana]], cumadóir Seiceach (r. [[1824]]) * [[1910]] — [[William Huggins]], réalteolaí Briotanach (r. [[1824]]) * [[1916]] — [[Seán Mac Diarmada]], réabhlóidí Éireannach. Cuireadh chun báis é (r.[[1883]]) * [[1916]] — [[Séamus Ó Conghaile]], réabhlóidí Éireannach. Cuireadh chun báis é (r.[[1868]]) * [[1949]] — [[Timothy Sullivan (breitheamh)|Timothy Sullivan]], Príomh-Bhreitheamh na hÉireann (r. [[1874]]) * [[1957]] — [[Erich von Stroheim]], aisteoir agus stiúrthóir Ostarach (r. [[1885]]) * [[1970]] — [[Nelly Sachs]], scríbhneoir, drámadóir agus file Gearmánach-Sualannach (r. [[1891]]) * [[1981]] — [[Proinsias Ó hAodha]], poblachtánach Éireannach (r.[[1956]]) * [[1994]] — [[John Smith (ceannaire ar Pháirtí an Lucht Oibre, R.A.)|John Smith]] - Ceannaire ar Pháirtí an Lucht Oibre sa Ríocht Aontaithe (r. [[1938]]) * [[1994]] — [[Roy J. Plunkett]], ceimiceoir Meiriceánach (r. [[1910]]) * [[2001]] — [[Perry Como]], amhránaí Meiriceánach (r.[[1912]]) * [[2017]] — [[Brendan Duddy]], fear gnó as Doire (r. [[1936]]) * [[2018]] — [[Tessa Jowell]], polaiteoir Briotanach (r. [[1947]]) * [[2020]] — [[Renée Claude]], ban-aisteoir Ceanadach (r. [[1939]]) * [[2021]] — [[Seamus Deane]], file Éireannach (r. [[1940]]) == Tarluithe eile == * [[254]] - Rinneadh [[Pápa]] do [[Pápa Stiofán I|Stiofán I]] * [[1497]] - Choinnealbháigh [[Pápa Alastar VI]] [[Girolamo Savonarola]] * [[1881]] - Rinneadh [[an Túinéis]] ina coimirceas Francach * [[1926]] - Chríochnaigh an [[Ollstailc sa Ríocht Aontaithe, 1926|Ollstailc sa Ríocht Aontaithe]] * [[1932]] - Fuarthas an mac óg de chuid [[Charles Lindbergh]] ina bhás, deich seachtain i ndiaidh a fhuadaigh * [[1935]] - Bunaíodh an eagraíocht [[Na hAlcólaigh gan Ainm|Alcólaigh gan Ainm]], nó ''Alcoholics Anonymous'' as [[An Béarla|Béarla]]. * [[1937]] - Corónaíodh [[Seoirse VI na Ríochta Aontaithe|Seoirse VI]] agus [[Banríon Elizabeth An Ríonmháthair|Banríon Elizabeth]] * [[1978]] - Fógraíodh nach mbeadh ainmneacha mná amháin a bheadh ar spéirlingí. * [[1981]] - Fuair [[Francis Hughes]] bás tar éis 59 lá ar [[Stailc ocrais 1981|Stailc ocrais]] * [[2002]] - Thug iar-[[Uachtarán na Stát Aontaithe]], [[Jimmy Carter]], cuairt ar [[Cúba|Chúba]], bualadh le [[Fidel Castro]]. * [[2018]] - [[Ionsaí scine Pháras na bliana 2018]]: maraíodh duine amháin agus bhí roinnt daoine gortaithe. Scaoil póilíní an t-ionsaitheoir marbh [[Catagóir:Dátaí|0512]] [[Catagóir:Míonna|Bealtaine, 12]] 05cawn87b9yyb6199oe0dugds66yurj 0 6827 1312801 1308775 2026-05-13T01:35:58Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1312801 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Iriseoir agus scríbhneoir [[an Iodáil|Iodálach]] ab ea '''Carlo Collodi''' (ainm cleite Carlo Lorenzini) ([[Flórans]], [[24 Samhain]] [[1826]] - [[26 Deireadh Fómhair]] [[1890]]), === ''Pinocchio'' === Tá aithne air mar gheall ar a leabhar clúiteach, ''Le avventure di Pinocchio. Storia d'un burattino.'' nó ''Eachtra Phinocchio''<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.litriocht.com/product/eachtra-phinocchio/?lang=en|teideal=Eachtra Phinocchio|údar=Carlo Collodi|dáta=2006-05-06|language=ga|work=Litríocht|dátarochtana=2020-10-27|archivedate=2020-10-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201031232604/https://www.litriocht.com/product/eachtra-phinocchio/?lang=en}}</ref>, a tháinig amach sa bhliain [[1881]]. Rinne [[Pádraig Ó Buachalla]] aistriúchán Gaeilge a d'fhoilsigh [[an Gúm]] den chéad uair i [[1933]]. agus a d'fhoilsigh Coiste Litríochta Mhúscraí arís i 2003.<ref>{{Lua idirlín|url=https://cbi-inis.s3-eu-west-1.amazonaws.com/Inis_n20.pdf|teideal=Pinnochio's Irish Adeventures|údar=Celia Keenan|dáta=|dátarochtana=2020|archivedate=2020-10-30|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201030101758/https://cbi-inis.s3-eu-west-1.amazonaws.com/Inis_n20.pdf}}</ref> Labhraíonn Eachtra Phinocchio go beo linne inniu sa ré dhigiteach agus go dtéann an leabhar i ngleic le ceisteanna atá gar dár gcroí sa chomhthéacs áirithe chultúrtha ina maireann muid faoi láthair.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Eachtra Phinocchio: eachtra don léitheoir|url=https://comhartaighde.ie/eagrain/2/depaor/|journal=[[COMHARTaighde]]|date=2016-10-07|issn=2009-8626|issue=2|doi=10.18669/ct.2016.02|language=ga|author=Pádraig de Paor|volume=}}{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Tá ceisteanna go leor ann: mar shampla, cad is daonnaí ann. Cad é a dhéanann ‘fíor’ an duine? == Féach Freisin == * [[Pinocchio (carachtar)]] == Tagairtí == {{reflist}} {{síol}} {{DEFAULTSORT:Collodi, Carlo}} [[Catagóir:Litríocht Iodálach]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Iodálacha]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1826]] [[Catagóir:Básanna i 1890]] jjb075k28o2lor8gn7pj5x3vmjufdbb 0 10500 1312816 1261694 2026-05-13T09:20:37Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1312816 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} Is é '''Cumann Peile na hÉireann''' nó '''CPÉ''' (''Football Association of Ireland'' as Béarla nó '''FAI''') an eagraíocht a rialaíonn sacar i [[Poblacht na hÉireann|bPoblacht na hÉireann]]. Tharla scoilt idir an CPÉ agus an CSÉ ([[Cumann Sacair na hÉireann]]), lena gceannáras i [[Béal Feirste|mBéal Feirste]] sa bhliain [[1921]]. == Stair an Chumainn == Bunaíodh an CPÉ ar an 2 Meán Fómhair 1921.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/centuryireland/articles/football-association-of-ireland-founded-in-dublin|teideal=Football Association of Ireland founded in Dublin {{!}} Century Ireland|work=www.rte.ie|dátarochtana=2025-03-30}}</ref> <ref name=":323">{{Lua idirlín|url=https://www.fai.ie/domestic/news/fai-history-the-early-years|teideal=FAI History: The Early Years {{!}} Football Association of Ireland|work=www.fai.ie|dátarochtana=2021-03-16|archivedate=2022-01-19|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220119001520/https://www.fai.ie/domestic/news/fai-history-the-early-years}}</ref> <ref>{{Luaigh foilseachán|title=Football Association of Ireland|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Football_Association_of_Ireland#Split_from_the_IFA|journal=Wikipedia|date=2025-03-22|language=en}}</ref> <ref>{{Luaigh foilseachán|title=1921–22 League of Ireland|url=https://en.wikipedia.org/wiki/1921%E2%80%9322_League_of_Ireland|journal=Wikipedia|date=2021-09-22|language=en}}</ref> <ref name=":32">{{Lua idirlín|url=https://www.fai.ie/domestic/news/fai-history-the-early-years|teideal=FAI History: The Early Years {{!}} Football Association of Ireland|work=www.fai.ie|dátarochtana=2021-03-16}}</ref>[[Íomhá:Republic of Ireland Football Team.jpg|mion|Foireann Sacair Phoblacht na hÉireann]]{{Main|Stair Chumann Peile na hÉireann}} == Bainistíocht == I measc chomhlachtaí comhairleacha Chumann Peile na hÉireann tá: * Comhairle Chumann Peile na hÉireann. - Tagann an [[An Páirtí Náisiúnta|páirtí]] le chéile chun [[Uachtarán na hÉireann|uachtarán]] nua agus baill nua coiste a thoghadh. Déanann siad na cinntí laethúla, na cinntí stiúrthóra agus na cinntí tábhachtacha. * An Coiste Chumann Peile na hÉireann. * An Fhoireann [[Riarachán Bia is Drugaí|Riaracháin]] Chumann Peile na hÉireann. * An [[Bord na Gaeilge UCD|Bord]] Bainistíochta.<ref name=":05">{{Lua idirlín|url=https://www.fai.ie/domestic/fai/fai-board-and-council|teideal=FAI Board and Council {{!}} Football Association of Ireland|work=www.fai.ie|dátarochtana=2021-03-22}}</ref> Ceapadh David Courell<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.com/sport/football/articles/cwylvxkm0dyo|teideal=David Courell: Football Association of Ireland name new chief executive|dáta=2024-10-04|language=en-GB|work=BBC Sport|dátarochtana=2025-03-30}}</ref> mar [[príomhoifigeach feidhmiúcháin|phríomhoifigeach feidhmiúcháin]] an chumainn in 2024. Ba é [[John Delaney]] [[príomhoifigeach feidhmiúcháin]] an Chumann Peile na hÉireann ó [[2004]] go [[2019]].<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.extratime.ie/newsdesk/articles/3849/|teideal=Delaney signs on|foilsitheoir=Extratime.ie|dátarochtana=2010-07-13}}{{Dead link|date=Samhain 2022|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}} {{en}}</ref> agus Jonathan Hill, 2019-2024<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.the42.ie/jonathan-hill-leaves-fai-ceo-6355054-Apr2024/|teideal=Jonathan Hill: The remote CEO who underwhelmed in an impossible job|údar=Gavin Cooney|dáta=2024-04-15|language=en|work=The 42|dátarochtana=2025-03-30}}</ref> == Suaitheantas Chumann Peile na hÉireann == [[Íomhá:Suaitheantas Chumann Peile na hÉireann.jpg|mion|Suaitheantas Chumann Peile na hÉireann]] [[Íomhá:Inside of the Aviva Stadium.jpg|mion|Staid Aviva]] Tá an lógó ''<nowiki/>'[[Éire|Ireland]]''' scríofa ar an suaitheantas.<ref name=":3">{{Lua idirlín|url=https://www.sportsjoe.ie/football/the-top-10-classic-football-crests-that-need-to-make-a-comeback-16728|teideal=The top 10 classic football crests that need to make a comeback|language=en|work=SportsJOE.ie|dátarochtana=2021-03-22}}</ref> Tá dathanna an chlub ([[glas]], [[bán]] agus [[oráiste (dath)|oráiste]]) agus liathróid le feiceáil ar an suaitheantas freisin.<ref name=":3" /> Cuireadh an [[seamróg]] san áireamh i sean suaitheantais Chumann Peile na hÉireann.<ref>{{Lua idirlín|url=https://logos.fandom.com/wiki/Football_Association_of_Ireland|teideal=Football Association of Ireland|language=en|work=Logopedia|dátarochtana=2021-03-22}}</ref> == Ceanncheathrú Chumann Peile na hÉireann == Bhí an seancheanncheathrú lonnaithe ag 80 [[Cearnóg Mhuirfean]] i mBaile Átha Cliath. D'aistrigh an eagraíocht seo a cheanncheathrú sa bhliain 2007. Tá an cheanncheathrú nua lonnaithe san ionad spóirt náisiúnta i mBaile an Aba.<ref name=":2">{{Lua idirlín|url=https://www.fai.ie/domestic/fai/fai-headquarters|teideal=FAI Headquarters {{!}} Football Association of Ireland|work=www.fai.ie|dátarochtana=2021-03-22}}</ref> == Ionad oiliúna náisiúnta Chumann Peile na hÉireann == Bunaíodh [[Ionad Taisbeanaidh|Ionad]] oiliúna náisiúnta Chumann Peile na hÉireann sa bhliain 2015. Tá sé lonnaithe ar an gCampas Náisiúnta Spóirt. Tá cúig [[Páirc an Chrócaigh|pháirc]] peile agus páirc uile-aimsire amháin ann.<ref name=":33">{{Lua idirlín|url=https://www.fai.ie/domestic/fai/fai-national-training-centre|teideal=FAI National Training Centre {{!}} Football Association of Ireland|work=www.fai.ie|dátarochtana=2021-03-22}}</ref> == Staid pheile == === Páirc Cnocán Uí Dhálaigh === D’imir an fhoireann [[Saorstát Éireann]] a gcéad chluiche baile i [[Páirc Chnocán Uí Dhálaigh|Páirc Cnocán Uí Dhálaigh]] <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/en/1381468?s=Dalymount|teideal=Cnocán Uí Dhálaigh/Dalymount|language=en|work=Logainm.ie|dátarochtana=2021-03-18}}</ref> ar an séú lá déag de mhí an [[An Meitheamh|Mheitheamh]] sa bhliain [[1924]]. Bhuaigh siad an cluiche. D’imir an fhoireann Phoblacht na hÉireann sa pháirc seo ochtó dhá uair. Thosaigh an fhoireann Phobhacht na hÉireann ag imirt sa staid Bóthar Lansdún toisc go raibh Páirc Cnocán Uí Dhálaigh róbheag. Imríodh an cluiche peile idirnáisiúnta deireanach sa Pháirc Cnocán Uí Dhálaigh an an dara lá déag de mhí [[Meán Fómhair|Mheán Fómhair]] sa bhliain [[1990]].<ref name=":9">{{Lua idirlín|url=http://www.soccer-ireland.com/football-grounds/dalymount-park.htm|teideal=Dalymount Park : Dalyer : Republic of Ireland's First Football Ground : Home of Irish Soccer : Ireland's Record at Dalymount|work=www.soccer-ireland.com|dátarochtana=2021-03-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210918045753/http://www.soccer-ireland.com/football-grounds/dalymount-park.htm|archivedate=2021-09-18}}</ref> === Staid Bóthar Lansdún === Bhunaigh Henry Wallace Doveton Dunlop an staid [[Bóthar Lansdún]] i 1872.<ref name=":6">{{Lua idirlín|url=https://dublin.ie/live/stories/lansdowne-road-from-old-to-new/|teideal=Lansdowne Road: From old to new|work=Dublin.ie|dátarochtana=2021-03-18}}</ref> Bhí an staid lonnaite i n[[Droichead na Dothra]], i mBaile Átha Cliath.<ref name=":6" /> Bhí áit sa [[staid]] do 49,000 duine.<ref name=":7">{{Lua idirlín|url=https://www.rugbyfootballhistory.com/lansdowne.html|teideal=Rugby Football History|work=www.rugbyfootballhistory.com|dátarochtana=2021-03-18}}</ref> Tharla an chéad pheil idirnáisiúnta ar an seachtú lá déag de mhí an Mhárta sa bhliain 1900.<ref name=":6" /> D'imir an fhoireann Phoblacht na hÉireann i gcoinne [[Sasana]].<ref name=":6" /> Sa bhliain 1981, d’fhreastail 48,500 lucht leanúna ar chluiche idirnáisiúnta ag an staid.<ref name=":7" /> Ba é an tinreamh peile ba mhó.<ref name=":7" /> Leagadh an staid sa bhliain [[2007]] agus tógadh Staid Aviva ina áit.<ref name=":7" /> === Páirc an Chrócaigh === D'imir an fhoireann Phoblacht na hÉireann sa staid seo nuair a bhí an Staid Aviva á thógáil.<ref name=":8">{{Lua idirlín|url=https://crokepark.ie/stadium/stadium-history-development/2007-2009|teideal=First Floodlit & Rugby Game, 125th Year anniversary - Croke Park|work=crokepark.ie|dátarochtana=2021-03-18}}</ref> Tharla an chéad chluiche peile sa staid seo ar an gceathrú lá is fiche de mhí an Mhárta sa bhliain 2007.<ref name=":8" /> D'imir Éire i gcoinne [[An Bhreatain Bheag]] i gCraobhchomórtais na h[[An Eoraip|Eorpa]].<ref name=":8" /> === Staid Aviva === Tógadh [[Staid Aviva]] sa bhliain 2010.<ref name=":4">{{Lua idirlín|url=https://www.ocallaghancollection.com/cities/things-to-do-in-dublin/aviva-stadium/|teideal=The Aviva Stadium Dublin|language=en|work=O'Callaghan Collection|dátarochtana=2021-03-18}}</ref> Is staid [[Idirnáisiúntas Sóisialach|idirnáisiúnta]] spóirt é.<ref name=":4" /> Tá áit sa staid do 51,700 duine.<ref name=":4" /> Imríonn foireann Peile na hÉireann agus foireann [[Rugbaí|rugbaí na hÉireann]] cluichí baile sa staid seo.<ref name=":4" /> Bíonn ceolchoirmeacha ar siúl sa staid seo freisin.<ref name=":4" /> Imríodh an chéad chluiche peile ar an Máirt, an ceathrú de Lúnasa sa bhliain 2010.<ref name=":5">{{Lua idirlín|url=http://www.soccer-ireland.com/football-grounds/aviva-stadium.htm|teideal=Aviva Stadium : Lansdowne Road : Dublin 4 : Republic of Ireland Soccer Team New Football Ground for Home Matches|work=www.soccer-ireland.com|dátarochtana=2021-03-18}}{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> D'imir an fhoireann [[Manchester United|Manchain Aontaithe]] i gcoinne foireann [[Sraith UEFA na Seaimpíní 2017/2018|sraithe]].<ref name=":5" /> Bhí an chéad chluiche peile idirnáisiúnta ar siúl Dé Céadaoin an t-aonú lá déag de [[An Lúnasa|Lúnasa]] sa bhliain [[2010]].<ref name=":5" /> D'imir an fhoireann Phoblacht na hÉireann i gcoinne [[An Airgintín]].<ref name=":5" /> == Foireann Sacair Phoblacht na hÉireann == [[Íomhá:FAI Republic of Ireland Football Jersey.jpg|mion|Geansaí Peile FAI]] Is é [[Séamus Coleman|Seamus Coleman]] [[Captaen (sacair)|captaen]] na foirne.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.fai.ie/ireland/player/1909700|teideal=Seamus Coleman {{!}} Football Association of Ireland|work=www.fai.ie|dátarochtana=2021-03-22}}</ref> Tá seacht n-imreoir is fiche ag foireann Sacair Phoblacht na hÉireann.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.fai.ie/ireland/senior-men/squad?field_seasons_tid%5B%5D=4097|teideal=Players {{!}} Football Association of Ireland|work=www.fai.ie|dátarochtana=2021-03-22}}</ref> {{main|Foireann sacair náisiúnta Phoblacht na hÉireann}} == Comórtais == === Comórtais idirnáisiúnta === * [[Craobhchomórtais na hEorpa 2018|Craobhchomórtais na hEorpa]] - Is comórtas idirnáisiúnta peile é.<ref name=":10" /> Imríonn baill d’Aontas na gCumann Peile Eorpach nó [[UEFA Euro 2016|''UEFA'']] sa chomórtas seo.<ref name=":10">{{Lua idirlín|url=https://www.britannica.com/sports/European-Championship|teideal=European Championship {{!}} History, Winners, & Facts|language=en|work=Encyclopedia Britannica|dátarochtana=2021-03-18}}</ref> Bhí [[Craobhchomórtais na hEorpa 2018|Craobhchomórtais na hEorpa]] ar siúl den chéad uair sa bhliain 1960.<ref name=":10" /> Tosaíonn cáiliú don chomórtas seo dhá bhliain roimh an gcluiche ceannais ar siúl.<ref name=":10" /> * [[Corn Sacair an Domhain]] - Is é an comórtais is mó a bhfuil tóir air sa [[domhan]] iomlán.<ref name=":11">{{Lua idirlín|url=https://www.britannica.com/sports/World-Cup-football|teideal=World Cup {{!}} History & Winners|language=en|work=Encyclopedia Britannica|dátarochtana=2021-03-18}}</ref> Bhí Corn Sacair an Domhain ar siúl den chéad air sa bhliain 1930.<ref name=":11" /> Bhunaigh an Comórtas Idirnáisiúnta Sacair an comortais seo.<ref name=":11" /> Tarlaíonn sé gach ceithre bliana. Imríonn tríocha a dó foireann sa chomórtas seo.<ref name=":11" /> Díbríodh Éire sna babhtaí ceathrú ceannais.<ref>{{Lua idirlín|url=https://dodublin.ie/top-news-travel/ireland-at-the-fifa-world-cup|teideal=Ireland At The World Cup - DoDublin Bus Tours|language=en|work=dodublin.ie|dátarochtana=2021-03-18}}</ref> === Comórtais peile sinsir === * [[Príomhroinn Sraith na hÉireann]] - Bhunaigh Cumann Peile na hÉireann [[Príomhroinn Sraith na hÉireann]] sa bhliain 1921.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.sseairtricityleague.ie/info/about/id-52|teideal=SSE AIRTRICITY LEAGUE INFORMATION|dátarochtana=2021-03-19}}</ref> * [[Corn FAI|Corn Sinsir Cumann Peile na hÉireann -]] Is é seo an comórtas is sine in Éirinn agus bhunaigh Cumann Peile na hÉireann an comórtas seo sa bhliain 1922.<ref name=":06">{{Lua idirlín|url=https://www.fai.ie/domestic-competitions/extraie-fai-senior-cup?page=3|teideal=Extra.ie FAI Senior Cup {{!}} Football Association of Ireland|language=en|work=www.fai.ie|dátarochtana=2021-03-19|archivedate=2021-09-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210918113426/https://www.fai.ie/domestic-competitions/extraie-fai-senior-cup?page=3}}</ref> Imríonn clubanna ón [[Príomhroinn Sraith na hÉireann|bPríomhroinn Sraith na hÉireann]] i gcoinne clubanna idirmheánacha agus clubanna sóisearacha.<ref name=":06" /> * Léig náisiúnta na mban.<ref>{{Lua idirlín|url=https://wnl.fai.ie/|teideal=Womens National League - Women's National League|work=wnl.fai.ie|dátarochtana=2021-03-19|archivedate=2021-03-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210323101235/https://wnl.fai.ie/}}</ref> * Corn spóirt ''EA''.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.fai.ie/domestic/competitions/ea-sports-cup|teideal=EA SPORTS Cup {{!}} Football Association of Ireland|work=www.fai.ie|dátarochtana=2021-03-19|archivedate=2020-11-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201112041745/https://www.fai.ie/domestic/competitions/ea-sports-cup}}</ref> * [[Corn Domhanda Sacair na mBan 2019|Corn sinsir na mban]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.fai.ie/domestic/competitions/fai-women%27s-senior-cup|teideal=FAI Women's Senior Cup {{!}} Football Association of Ireland|work=www.fai.ie|dátarochtana=2021-03-19}}{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Comórtas idirmheánach === * Corn idirmheánach ''FAI''.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.fai.ie/domestic/competitions/fai-intermediate-cup|teideal=FAI Intermediate Cup {{!}} Football Association of Ireland|work=www.fai.ie|dátarochtana=2021-03-23}}</ref> * Corn idirmheánach ''FAI'' na mban.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.fai.ie/domestic/competitions/fai-intermediate-cup-(wmns)|teideal=FAI Intermediate Cup (Wmns) {{!}} Football Association of Ireland|work=www.fai.ie|dátarochtana=2021-03-23}}</ref> == Féach freisin == * [[Stair Chumann Peile na hÉireann]] == Tagairtí == {{Reflist}} == Naisc sheachtracha == * [http://www.fai.ie/ Suíomh oifigiúil] [[Catagóir:Sacar i bPoblacht na hÉireann]] [[Catagóir:Cumann Peile na hÉireann]] o5q7d6u7chorv81qwkgtkcf4hky4x17 0 12239 1312808 1296806 2026-05-13T05:56:56Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1312808 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} Scoil Chaitliceach phríobháideach do bhuachaillí a bunaíodh sa bhliain [[1950]] faoi stiúir Chumann Íosa is ea '''Coláiste Gonzaga C.Í.''' (''Gonzaga College S.J.''). Ainmníodh an scoil as [[San Aloysius Gonzaga]], Íosanách. I [[Raghnallach]] i m[[Baile Átha Cliath]] atá an scoil suite. Bíonn a lán spóirt á n-imirt sa scoil; [[rugbaí]], [[cruicéad]] agus [[badmantan]] ina measc. Tá clú ar an scoil maidir le [[ficheall]] agus i ngeall ar na torthaí maithe a ghnóthaíonn daltaí na scoile san Ardteistiméireacht. == Iardhaltaí a bhfuil clú orthu == * [[Paul Carney]] - Breitheamh in Ardchúirt na hÉireann * [[Anthony Clare]] - Síceolaí agus craoltóir * [[Finghin Collins]] - Pianadóir * [[Ciarán Cuffe]] - TD de chuid an Pháirtí Glais * [[Conor Deasy]] - Príomhamhránaí an ghrúpa [[The Thrills]] * [[Paul Durcan]] - File [http://www.independent.ie/unsorted/features/poetry-and-emotion-517894.html] * [[Tony Ensor]] - iar-Imreoir ar fhoireann rugbaí na hÉireann[http://www.village.ie/magill_articles/sport/old_dogs_and_new_tricks/] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070928165530/http://www.village.ie/magill_articles/sport/old_dogs_and_new_tricks/ |date=2007-09-28 }} * [[Kevin Feeney]] - Breitheamh in Ardchúirt na hÉireann * [[Ross Geoghegan]] - Ollamh le Matamataic, State University of New York [http://www.math.binghamton.edu/ross/]{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [[Charles Edward Lysaght]] - Scríobhneoir [http://www.winstonchurchill.org/i4a/pages/index.cfm?pageid=128] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081005225020/http://www.winstonchurchill.org/i4a/pages/index.cfm?pageid=128 |date=2008-10-05 }} * [[George K. Miley]] - Ollamh le Réalteolaíocht, Ollscoil Leiden [http://www.fwn.leidenuniv.nl/gs/astronomy/staff/miley.htm] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070630170328/http://www.fwn.leidenuniv.nl/gs/astronomy/staff/miley.htm |date=2007-06-30 }} * [[Barry McCrea]] - Scríobhneoir * [[Michael McDowell]] - iar-[[Tánaiste|Thánaiste]] agus iar-Aire Dlí agus Cirt, Comhionannais agus Athchóirithe Dlí * [[Macdara Woods]] - File == Féach freisin == * [[:Catagóir:Meánscoileanna i gContae Átha Cliath|Meánscoileanna i gContae Átha Cliath]] == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Meánscoileanna i gContae Átha Cliath]] == Naisc sheachtracha == * [http://gonzaga.ie/home/ Suíomh gréasáin an choláiste] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071231102844/http://gonzaga.ie/home/ |date=2007-12-31 }} [[Catagóir:Meánscoileanna na nÍosánach in Éirinn]] dj7zjdlqylo5c1gxl2eredbmxa92tsm 0 17188 1312824 1267027 2026-05-13T10:27:28Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1312824 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Aisteoir]] [[Sasana]]ch is ea '''Daniel Jacob Radcliffe''' ([[23 Iúil]] [[1989]] a rugadh é<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.danradcliffe.com/biography.html |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2008-05-26 |archivedate=2010-01-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100106125038/http://www.danradcliffe.com/biography.html }}</ref>) == Scannáin == * [[The Tailor of Panama]] (2001) * [[Harry Potter and the Philosopher's Stone (scannán)|Harry Potter and the Philosopher's Stone]] (2001) * [[Harry Potter and the Chamber of Secrets (scannán)|Harry Potter and the Chamber of Secrets]] (2002) * [[Harry Potter and the Prisoner of Azkaban (scannán)|Harry Potter and the Prisoner of Azkaban]] (2004) * [[Harry Potter and the Goblet of Fire (scannán)|Harry Potter and the Goblet of Fire]] (2005) * [[Harry Potter and the Order of the Phoenix (scannán)|Harry Potter and the Order of the Phoenix]] (2007) * [[December Boys]] (2007) * [[Harry Potter and the Half-Blood Prince]] (2008) * [[Journey]] (2009) * [[Harry Potter and the Deathly Hallows Part I]] (2010) * [[Harry Potter and the Deathly Hallows Part II]] (2011) * [[The Woman in Black]] (2012) * [[Kill Your Darlings (scannán 2013)|Kill Your Darlings]] (2013) * [[The F Word (scannán 2013)|The F Word]] (2013) * [[Horns (scannán)|Horns]] (2013) == Tagairtí == {{reflist}} == Naisc sheachtracha == * [http://www.danradcliffe.com/ Suíomh gréasáin oifigiúil Daniel Radcliffe] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100923133933/http://www.danradcliffe.com/ |date=2010-09-23 }} {{síol}} {{DEFAULTSORT:Radcliffe, Daniel}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1989|Radcliffe, Daniel]] [[Catagóir:Aisteoirí Sasanacha|Radcliffe, Daniel]] [[Catagóir:Daoine beo]] 8ulb1uf2eck98cfdzu7111k1frn890m 0 17823 1312817 1294549 2026-05-13T09:21:44Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1312817 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} Is é '''Cumann Rugbaí na hÉireann''' (''Irish Rugby Football Union'' nó ''IRFU'' as Béarla) an eagraíocht a rialaíonn rugbaí in Éirinn - [[Poblacht na hÉireann|Poblacht]] agus [[Tuaisceart Éireann|Tuaisceart]]. Tá ceannoifig Chumann Rugbaí na hÉireann lonnaithe ag 10/12 Bóthar Lansdún, Droichead na Dothra i m[[Baile Átha Cliath]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.lobbying.ie/organisation/392/irish-rugby-football-union?currentPage=0&pageSize=10&queryText=&subjectMatters=&subjectMatterAreas=&period=&returnDateFrom=&returnDateTo=&lobbyistId=392&dpo=&publicBodys=&jobTitles=&client=|teideal=Irish Rugby Football Union|údar=|dáta=|work=www.lobbying.ie|dátarochtana=2021-02-03}}</ref> [[Íomhá:Ireland-First-Team-1875.jpg|clé|mion|19 Feabhra 1875. D'imir Éire cluiche idirnáisiúnta rugbaí don chéad uair riamh<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Ireland 1875|url=https://www.flickr.com/photos/rugby_pioneers/2864739983/|date=2008-09-17|author=Frederic Humbert}}</ref>]] == Cluiche rugbaí == Is [[cluiche]] fisiciúil an [[rugbaí]]. Tá an-tóir ar rugbaí in Éirinn. Maireann cluichí rugbaí ochtó nóiméad agus tarlaíonn an sos leath ama tar éis daichead nóiméad.<ref name=":17">{{Lua idirlín|url=https://www.rulesofsport.com/sports/rugby.html|teideal=Rugby Rules: How To Play Rugby {{!}} Rules of Sport|work=www.rulesofsport.com|dátarochtana=2021-02-05}}</ref> Tá cúig imreoir déag ar fhoireann rugbaí.<ref name=":17" /> Tá seacht n-ionadach ar fáil gach cluiche.<ref name=":17" /> Caithfidh an fhoireann na pointí is mó a scóráil chun an cluiche a bhuachan. Tá an [[Páirc an Chrócaigh|pháirc]] rugbaí 100 méadar agus tá sé seachtó mhéadar ar leithead.<ref name=":17" /> Is féidir pointí a scóráil ceithre bhealach éagsúla: # Cic slánaithe - is cic saor é seo. Má fhaigheann an t-imreoir pionós agus má éiríonn leo gheobhaidh siad trí phointe.<ref name=":17" /> # Preabchúl - Tarlaíonn sé seo nuair a thosaíonn an t-imreoir an [[Liathróid láimhe|liathróid]] rugbaí as a lámh.<ref name=":17" /> # Úd - Tarlaíonn sé seo nuair a chuireann an t-imreoir rugbaí an liathróid taobh thiar den líne chúil.<ref name=":17" /> # Cic pionóis - bronntar trí phointe ar fhoireann má scórálann siad cic pionóis.<ref name=":17" /> [[Íomhá:Inside of the Aviva Stadium.jpg|mion|Staid Aviva]] == Stair == === Bunú an Chumainn === Bunaíodh an chéad Chlub Peile Rugbaí in Éirinn sa bhliain 1854.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=http://site-irfu.soticcloud.net/irfu/history/history.php|teideal=HISTORY OF THE IRISH RUGBY FOOTBALL UNION|údar=|dáta=|language=en|work=irishrugby.ie|dátarochtana=2021-02-03|archivedate=2021-01-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210122230132/http://site-irfu.soticcloud.net/irfu/history/history.php}}</ref> Is é Club Peile Ollscoil Bhaile Átha Cliath (Béarla: Dublin University Football Club) an t-ainm agus bunaíodh é i g[[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|Coláiste na Tríonóide]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.tearma.ie/q/the%20University%20of%20Dublin,%20Trinity%20College/en/|teideal="the University of Dublin, Trinity College"|work=téarma.ie|dátarochtana=2021-02-04}}</ref> D'fhoghlaim mic léinn ón ollscoil seo faoi rugbaí den chéad uair má d’fhreastail siad ar scoileanna poiblí [[An Béarla|Béarla]].<ref name=":0" /> Bunaíodh ocht bh[[Foireann rugbaí náisiúnta na hÉireann|foireann rugbaí]] eile sa 19ú haois.<ref name=":0" /> # Club Peile Wanderers (Béarla: Wanderers Football Club) - Bunaíodh an club seo sa bhliain 1869.<ref name=":0" /> # Club Peile Lansdún (Béarla: Lansdown Football Club)<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/en/1380689|teideal=Bóthar Lansdún/Lansdowne Road|language=en|work=Logainm.ie|dátarochtana=2021-02-04}}</ref> - Bunaíodh an club seo sa bhliain 1872.<ref name=":0" /> # Club Peile Chontae [[Ceatharlach|Cheatharlach]] (Béarla: County Carlow Football Club)<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/en/100004?s=carlow|teideal=Ceatharlach/Carlow|language=en|work=Logainm.ie|dátarochtana=2021-02-04}}</ref>- Bunaíodh an club seo sa bhliain 1873.<ref name=":0" /> #Club Peile Rugbaí [[Dún Geanainn|Dhún Geanainn]] (Béarla: Dungannon Rugby Football Club)<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/en/63962|teideal=Dún Geanainn/Dungannon|language=en|work=Logainm.ie|dátarochtana=2021-02-04}}</ref> - Bunaíodh an club seo sa bhliain 1873.<ref name=":0" /> # Club Rugbaí Bheal Átha na Sluaige (Béarla: Ballinasloe Rugby Club)<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/en/130910?s=Ballinasloe|teideal=Béal Átha na Sluaighe/Ballinasloe|language=en|work=Logainm.ie|dátarochtana=2021-02-04}}</ref> - Bunaíodh an club seo sa bhliain 1875.<ref name=":0" /> #Club Peile [[Tuaisceart Éireann|Thuaisceart na hÉireann]] (Béarla: North of Ireland Football Club)<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.tearma.ie/q/Northern%20Ireland/en/|teideal="Northern Ireland"|work=téarma.ie|dátarochtana=2021-02-04}}</ref> - Bunaíodh an club seo sa bhliain 1868.<ref name=":0" /> #Club Peile Rugbaí [[Ollscoil na Banríona, Béal Feirste|Ollscoil na Banríona]] - (Béarla: Queen's University Rugby Football Club)<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.tearma.ie/q/Queen%27s%20University/|teideal="Queen's University"|work=téarma.ie|dátarochtana=2021-02-04}}</ref> - Bunaíodh an club seo sa bhliain 1869.<ref name=":0" /> # Club Peile Rugbaí [[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|Choláiste na hOllscoile, Corcaigh]] (Béarla: University College Cork Rugby Football Club)<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.tearma.ie/q/Col%C3%A1iste%20na%20hOllscoile,%20Corcaigh/ga/|teideal="Coláiste na hOllscoile, Corcaigh"|work=téarma.ie|dátarochtana=2021-02-04}}</ref> - Bunaíodh an club seo sa bhliain 1872.<ref name=":0" /> Ó 1874 go 1879 bhí dhá chumainn rugbaí in Éirinn. Bhí [[Cumann Peile na hÉireann]] i gceannas ar chlubanna i g[[Cúige Laighean]], i g[[Cúige Mumhan]] agus cuid den g[[Cúige Uladh]].<ref name=":0" /> Bhí Cumann Peile Thuaisceart na hÉireann i gceannas ar chlubanna i m[[Béal Feirste]].<ref name=":0" /> Imríodh an chéad chluiche idirnáisiúnta in Éirinn i gcoinne Shasana ar 19 Feabhra 1875.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=History of rugby union matches between England and Ireland|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=History_of_rugby_union_matches_between_England_and_Ireland&oldid=1137936036|journal=Wikipedia|date=2023-02-07|language=en}}</ref> Bhí dhá imreoir déag as Cúige Laighean agus ochtar imreoirí as Cúige Uladh ar an bhfoireann.<ref name=":0" /> Sa bhliain 1879, tugadh na cumainn i gceann a chéile in aon chumann amháin agus bunaíodh Cumann Rugbaí na hÉireann ar an [[5 Feabhra|cúigiú lá de mhí Feabhra]] [[1879|sa bhliain 1879]].<ref name=":0" /> Ag an am seo, chuaigh Cúige Uladh, Cúige Laighean agus Cúige Mumhan isteach i gCumann rugbaí na hÉireann. Bhí an cruinniú seo ar siúl i g[[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|Coláiste na Tríonóide]], Baile Átha Cliath.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://www.rugbyfootballhistory.com/ireland.html|teideal=Rugby Football History|work=www.rugbyfootballhistory.com|dátarochtana=2021-02-03}}</ref> Ag an gcruinniú seo bhí W.C. Neville, J.G. Cronyn agus W.J. Goulding i láthair.<ref name=":1" /> Is duine tábhachtach é W.C Neville mar bhí sé ina chaptaen ar fhoireann na hÉireann agus níos déanaí toghadh ina huachtarán ar an gCumann Rugbaí na hÉireann.<ref name=":1" /> === Cuspóirí an Chumainn === Ag an gcruinniú tháinig an dá chumann ar chomhaontú.<ref name=":1" /> De réir théarmaí an chomhaontaithe: # Chruthófaí Cumann Peile Rugbaí na hÉireann don tír ar fad.<ref name=":1" /> # Bhunófaí foirne Rugbaí i gCúige Laighean, Cúige Uladh agus Cúige Mumhan.<ref name=":1" /> # Bhunófaí Coiste de Chumann Rugbaí na hÉireann. Bheadh ​​seisear ball as gach cúige ar an gcoiste.<ref name=":1" /> Sa bhliain 1885, chuaigh sé fhoireann is fiche (as gach cearn d'Éirinn) isteach i gCumann Rugbaí na hÉireann.<ref name=":0" /> Tháinig deich bhfoireann as Cúige Uladh. Tháinig naoi bhfoireann as Cúige Laighean. Tháinig seacht bhfoireann as Cúige Mumhan.<ref name=":0" /> Bunaíodh an fhoireann [[Cúige Chonnacht|Chonnacht]] sa bhliain 1885. == Coiste Chumann Rugbaí na hÉireann == Tá údarás ag Cumann Rugbaí na hÉireann ar gach club rugbaí in Éirinn.<ref name=":5">{{Lua idirlín|url=https://www.irishrugby.ie/irfu/about/irfu-committee/|teideal=IRFU Committee|language=en-US|work=Irish Rugby|dátarochtana=2021-02-03}}</ref> Ba é Diúc Abercorn an chéad Uachatarán an chumainn sa bhliain 1874.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishrugby.ie/irfu/history/former-presidents/|teideal=IRFU Presidents|language=en-US|work=Irish Rugby|dátarochtana=2021-02-04}}</ref> == Páirc rugbaí == === Staid Bóthar Lansdún === [[Íomhá:Aviva Stadium.jpg|mion|Staid Aviva]] Bhunaigh Henry Wallace Doveton Dunlop an staid sa bhliain 1872.<ref name=":3" /> Bhí an staid suite i nDroichead na Dothra, Baile Átha Cliath.<ref name=":3" /> Ba é an staid idirnáisiúnta is sine ar domhan é. Imríodh comórtais [[Spórt|spóirt]] éagsúla sa staid seo. Tharla an chéad chluiche rugbaí sa bhliain 1876.<ref name=":3" /> D’imir foireann Laighean agus foireann Uladh sa chluiche seo. D'imir Éire i gCorn an Domhain sa Rugbaí den chéad uair sa bhliain 1991.<ref name=":3" /> Leagadh an staid sa bhliain 2007.<ref name=":3" /> Cuireadh Staid Aviva in ionad Staid Bóthar Lansdún.<ref name=":3">{{Lua idirlín|url=https://www.rugbyfootballhistory.com/lansdowne.html|teideal=Lansdowne Road|údar=|dáta=|work=www.rugbyfootballhistory.com|dátarochtana=2021-02-03}}</ref> === Staid Aviva === Tógadh [[Staid Aviva]] sa bhliain 2010.<ref name=":4" /> Tá áit sa staid do 50,000 duine.<ref name=":4" /> Tá an staid faoi chomhúinéireacht ag Cumann Rugbaí na hÉireann agus ag Cumann Peile na hÉireann.<ref name=":4" /> Is staid idirnáisiúnta é. Imríonn [[Foireann sacair náisiúnta Phoblacht na hÉireann|foireann sacair]] na hÉireann agus foireann rugbaí na hÉireann sa staid seo.<ref name=":4" /> Imríodh an chéad chluiche rugbaí sa staid ar an Satharn, an seachtú lá de Lúnasa sa bhliain 2010.<ref name=":4" /> D'imir imreoirí as Cúige Laighean agus Cúige Ulaidh i gcoinne imreoirí as Cúige Chonnacht agus Cúige Mumhan.<ref name=":4">{{Lua idirlín|url=http://www.soccer-ireland.com/football-grounds/aviva-stadium.htm|teideal=Aviva Stadium : Lansdowne Road : Dublin 4 : Republic of Ireland Soccer Team New Football Ground for Home Matches|work=www.soccer-ireland.com|dátarochtana=2021-02-03}}{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Imríonn Club Peile Lansdún agus Club Peiile Wanderers sa staid Aviva freisin.<ref name=":1" /> Tá údarás ag Cumann Rugbaí na hÉireann ar Pháirc Thuamhan i gcontae [[Luimneach]] agus ar Pháirc Cnoc an Fhéich<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/en/130148?s=Ravenhill|teideal=Cnoc an Fhéich/Ravenhill|language=en|work=Logainm.ie|dátarochtana=2021-02-05}}</ref> i mBéal Feirste.<ref name=":1" /> == Comórtais == === Comórtais idirnáisiúnta === * [[Comórtas na Sé Náisiún|Craobh na Sé Náisiún]] - Is comórtas idirnáisiúnta rugbaí é. Imríonn an Fhrainc, Éire, Sasana, an Iodáil, an Bhreatain Bheag agus Albain sa chomórtas seo. *[[Corn Rugbaí an Domhain|Corn an Domhain sa Rugbaí]] - Tarlaíonn sé gach ceithre bliana agus imríonn fiche foireann sa chomórtas idirnáisiúnta. Is é Corn an Domhain an tríú comórtas spóirt is mó ar domhan.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rugbyworldcup.com/news/138111|teideal=Tournament General Information {{!}} Rugby World Cup|údar=world.rugby|language=en|work=www.rugbyworldcup.com|dátarochtana=2021-02-03|archivedate=2021-02-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210207164849/https://www.rugbyworldcup.com/news/138111}}</ref> *Corn na Náisiún Fómhar - Tá an comórtas idirnáisiúnta nua seo idir an Bhreatain Bheag, Sasana, Fhrainc, Albain, an Iodáil, Fidsí, Éire, agus an tSeoirsia.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.world.rugby/news/586964?lang=en|teideal=Autumn Nations Cup 2020: All you need to know about the tournament and the eight nations competing in it {{!}} World Rugby|údar=world.rugby|work=www.world.rugby|dátarochtana=2021-02-03}}</ref> *Craobh na Sé Náisiún na mBan - Bhí Craobh Náisiún Baile na mBan ar siúl den chéad uair sa bhliain 1996.<ref name=":2">{{Lua idirlín|url=https://www.world.rugby/news/610577?lang=en|teideal=Six Nations 2021: All you need to know about this year’s tournament {{!}} World Rugby|údar=world.rugby|work=www.world.rugby|dátarochtana=2021-02-03}}</ref> *Craobh na Sé Náisiún U20.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.sixnationsrugby.com/under-20/|teideal=Under-20 Six Nations Championship|language=en-GB|work=Six Nations Rugby|dátarochtana=2021-02-04|archivedate=2021-03-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210313133759/https://www.sixnationsrugby.com/under-20/}}</ref> * Craobh na Sóisear.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishrugby.ie/ireland/tables/|teideal=Comprehensive League Tables - The Official Home of Irish Rugby|language=en-US|work=Irish Rugby|dátarochtana=2021-02-04}}</ref> === Craobhchomórtais na gcúigí === * Guiness Pro14 - Imríonn 14 fhoireann as [[Éire|Éirinn]], [[Albain]], [[an Iodáil]], [[an Bhreatain Bheag]] agus [[an Afraic Theas]] sa chomórtas seo. Cuireadh tús leis an gcomórtas sa bhliain 1999.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.pro14.rugby/about|teideal=About Us - Guinness PRO14|work=www.pro14.rugby|dátarochtana=2021-02-03|archivedate=2021-01-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210121012111/https://www.pro14.rugby/about}}</ref> *An Corn Ceilteach - Is comórtas seachtaine go seachtain é an Corn Ceilteach. Imríonn imreoirí gairmiúla nua ó na ceithre chúige in Éirinn agus ó cheithre réigiún [[An Bhreatain Bheag|na Breataine Bige]] sa chomórtas seo. Maireann an comórtas ocht seachtaine.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.connachtrugby.ie/irfu-launch-schedule-for-upcoming-celtic-cup-campaign/|teideal=Connacht Rugby {{!}} IRFU launch schedule for upcoming Celtic Cup campaign|dáta=2019-07-22|language=en|work=Connacht Rugby|dátarochtana=2021-02-03|archivedate=2021-01-27|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210127133404/https://www.connachtrugby.ie/irfu-launch-schedule-for-upcoming-celtic-cup-campaign/}}</ref> *Corn na Seaimpíní Heineken - Imríodh an comórtas seo den chéad uair i 1956. Imríonn foirne éagsúla ó na tíortha an [[An Fhrainc|Fhrainc]], Éire, [[Sasana]], an Iodáil, an Bhreatain Bheag agus Albain sa chomórtas seo.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rugbypass.com/european-champions-cup/|teideal=Heineken Champions Cup {{!}} European Champions Cup {{!}} RugbyPass|language=en|work=www.rugbypass.com|dátarochtana=2021-02-03}}</ref> *Comórtas Coirn - Imríonn 14 fhoireann sa chomórtas seo.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.epcrugby.com/challenge-cup/format/qualification/|teideal=Challenge Cup {{!}} Qualification|language=en-GB|work=European Professional Club Rugby|dátarochtana=2021-02-03|archivedate=2020-10-21|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201021102840/https://www.epcrugby.com/challenge-cup/format/qualification/}}</ref> === An tSraith Náisiúnta === * An tSraith Uile-Éireann Energia - Is é an tsraith náisiúnta do chlubanna rugbaí in Éirinn.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishrugby.ie/all-ireland-leagues/men/|teideal=Men|language=en-US|work=Irish Rugby|dátarochtana=2021-02-03|archivedate=2021-01-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210118083309/https://www.irishrugby.ie/all-ireland-leagues/men/}}</ref> Imríonn caoga club rugbaí sa chomórtas seo.<ref name=":1" /> == Lógó agus siombailí == === Lógó === Úsáideadh an sean-lógó chun rugbaí na hÉireann a léiriú ar feadh 134 bliana.<ref name=":6" /> Sa bhliain 2009, rinne Cumann Rugbaí na hÉireann lógó nua.<ref name=":6" /> Tá cosúlachtaí áirithe eatarthu mar bhí trí [[Seamróg|seamróga]] agus [[liathróid]] rugbaí le feiceáil ar an dá [[Logos|lógó]].<ref name=":6" /> Tá an lógó nua i bhfad níos nua-aimseartha ach ag an am céanna, tá béim mhór ar [[stair na hÉireann]] agus ar fhéiniúlacht Cumann Rugbaí na hÉireann.<ref name=":6">{{Lua idirlín|url=https://www.irishrugby.ie/2009/08/05/irfu-launch-new-identity/|teideal=IRFU Launch New Identity|dáta=2009-08-05|language=en-US|work=Irish Rugby|dátarochtana=2021-02-04}}</ref> [[Íomhá:Ireland Jersey.png|mion|Geansaí Rugbaí na hÉireann]] === Bratach === Is [[Bratach na hÉireann|bratach]] ghlas é. Tá tábhacht shiombalach ag baint leis an mbratach mar tá suaitheantais na gceithre chúige ar an mbratach.<ref name=":7">{{Lua idirlín|url=https://www.irishrugby.ie/2015/09/15/buy-the-flag-and-fly-the-flag/|teideal=Buy The Flag And Fly The Flag|dáta=2015-09-15|language=en-US|work=Irish Rugby|dátarochtana=2021-02-04}}</ref> Tá an lógó "IRFU" scríofa ar an mbratach freisin.<ref name=":7" /> === Amhrán náisiúnta === Tá dhá [[amhrán náisiúnta]] rugbaí ann. Is é [[Amhrán na bhFiann]] an t-amhrán náisiúnta oifigiúil.<ref name=":8">{{Lua idirlín|url=https://metro.co.uk/2018/03/10/ireland-two-national-anthems-7375538/|teideal=Why do Ireland have two national anthems?|údar=Jessica Lindsay Read more: https://metro.co.uk/2018/03/10/ireland-two-national-anthems-7375538/?ito=cbshare Twitter: https://twitter.com/MetroUK {{!}} Facebook: https://www.facebook.com/MetroUK/|dáta=2018-03-10|language=en|work=Metro|dátarochtana=2021-02-04}}</ref> Ní sheinntear an t-amhrán seo ach ag cluichí baile. Ceiliúrann an t-amhrán seo [[Neamhspleách (polaitíocht)|neamhspleáchas]] na hÉireann ón mBreatain.<ref name=":8" /> Mar thoradh tá a lán teannas ag baint leis an amhrán seo. De bharr, shocraigh Cumann Rugbaí na hÉireann amhrán nua a chruthú.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.theguardian.com/world/2019/aug/10/irelands-call-derided-rugby-dirge-song-for-unity-irish-anthem|teideal=Ireland’s Call: how a derided rugby dirge became a song for Irish unity|údar=Rory Carroll|dáta=2019-08-10|language=en|work=the Guardian|dátarochtana=2021-02-04}}</ref> Scríobh Phil Coulter amhrán nua 'Ireland's Call' sa bhliain 1995.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishsongs.com/lyrics.php?Action=view&Song_id=452|teideal=Irish Song Lyrics - Ireland's Call|work=www.irishsongs.com|dátarochtana=2021-02-04}}</ref> Cantar é ag cluichí sa bhaile agus as baile.<ref name=":8" /> == Clubanna Rugbaí na hÉireann == [[Íomhá:A Rugby Ball.jpg|mion|Liathróid Rugbaí]] Tá timpeall 60,000 imreoirí rugbaí in Éirinn.<ref name=":0" /> Tá caoga a naoi gclub i gCúige Mumhan.<ref name=":0" /> Tá naoi gclub déag i gCúige Chonnacht.<ref name=":0" /> Tá seachtó a haon club i gCúige Laighean.<ref name=":0" /> Tá caoga a sé club i gCúige Uladh.<ref name=":0" /> == Foireann rugbaí náisiúnta na hÉireann == Bunaíodh an fhoireann sa bhliain 1875.<ref name=":1" /> Tá tríocha sé imreoirí ar scuad rugbaí na hÉireann.<ref name=":15">{{Lua idirlín|url=https://www.irishrugby.ie/ireland/men/team/|teideal=Ireland Senior Squad - The Official Home of Irish Rugby|language=en-US|work=Irish Rugby|dátarochtana=2021-02-05}}</ref> {{Main|Foireann rugbaí náisiúnta na hÉireann}} == Foireann Chlub na hÉireann == Bunaíodh an fhoireann seo sa bhliain 2006.<ref name=":16">{{Lua idirlín|url=https://www.irishrugby.ie/ireland/ireland-club-team/|teideal=Ireland Club Team|language=en-US|work=Irish Rugby|dátarochtana=2021-02-05}}</ref> Tá an fhoireann seo comhdhéanta d’imreoirí rugbaí níos sine ó chlubanna éagsúla rugbaí na hÉireann.<ref name=":16" /> D’imir siad a gcéad chluiche i gcoinne club [[Albanach]].<ref name=":16" /> <ref name=":16" /> == Foirne cúige == === Foireann Chonnacht === Bunaíodh é sa bhliain 1885, nuair a tháinig sé chlub níos lú le chéile chun an fhoireann Chonnacht a bhunú.<ref name=":13" /> Tá an fhoireann shinsearach cúige seo mar chuid de Chumann Rugbaí na hÉireann.<ref name=":13" /> Is é Willie Ruane Príomhfheidhmeannach an chlub. Is é Ted Carty Uachtarán an chlub. Imríonn siad i bPáirc imeartha.<ref name=":14">{{Lua idirlín|url=https://www.irishrugby.ie/provinces/connacht/#information|teideal=Connacht|údar=|dáta=|language=en-US|work=Irish Rugby|dátarochtana=2021-02-05}}</ref> Tá áit sa staid do 7,500 duine.<ref name=":14" /> Tá an club bunaithe i n[[Gaillimh]].<ref name=":13">{{Lua idirlín|url=https://www.connachtrugby.ie/more/about-connacht-rugby/|teideal=Connacht Rugby {{!}} About|language=en|work=Connacht Rugby|dátarochtana=2021-02-05|archivedate=2021-03-01|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210301193311/https://www.connachtrugby.ie/more/about-connacht-rugby/}}</ref> === Foireann Laighean === Bunaíodh é sa bhliain 1879.<ref name=":10">{{Lua idirlín|url=https://www.irishrugby.ie/provinces/leinster/#information|teideal=Leinster Information|údar=|dáta=|language=en-US|work=Irish Rugby|dátarochtana=2021-02-05}}</ref> Tá an fhoireann cúige seo mar chuid de Chumann Rugbaí na hÉireann. Imríonn siad sa staid Chumann Ríoga Bhaile Átha Cliath.<ref name=":10" /> (Béarla [[Cumann Ríoga Bhaile Átha Cliath|RDS]] Arena).<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.tearma.ie/q/rds/|teideal="rds"|work=téarma.ie|dátarochtana=2021-02-05}}</ref> Tá áit sa staid do 18,500 duine.<ref name=":10" /> === Foireann Uladh === Bunaíodh é sa bhliain 1879.<ref name=":11">{{Lua idirlín|url=https://www.irishrugby.ie/provinces/ulster/#information|teideal=Ulster|údar=|dáta=|language=en-US|work=Irish Rugby|dátarochtana=2021-02-05|archivedate=2021-02-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210218092846/https://www.irishrugby.ie/provinces/ulster/#information}}</ref> Tá foireann Uladh ar cheann de na ceithre fhoireann cúige de Chumann Rugbaí na hÉireann.<ref name=":11" /> Imríonn siad sa staid Kingspan i mBéal Feirste.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ulsterrugby.com/rugby-in-ulster/ulster-branch/about-us/|teideal=About Us|language=en-US|work=Ulster Rugby|dátarochtana=2021-02-05}}{{Dead link|date=Eanáir 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Tá áit sa staid do 18,000 duine.<ref name=":11" /> === Foireann na Mumhan === Bunaíodh é sa bhliain 1879.<ref name=":12">{{Lua idirlín|url=https://www.irishrugby.ie/provinces/munster/#information|teideal=Munster|údar=|dáta=|language=en-US|work=Irish Rugby|dátarochtana=2021-02-05}}</ref> Tá foireann Mumhan ar cheann de na ceithre fhoireann cúige de Chumann Rugbaí na hÉireann.<ref name=":12" /> Imríonn siad sa staid rugbaí Pháirc Thuamhan i gcontae Luimneach.<ref name=":12" /> (Béarla: Thomond Park)<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.tearma.ie/q/Thomond%20Park/|teideal="Thomond Park"|work=téarma.ie|dátarochtana=2021-02-05}}</ref> Tá áit sa staid do 25,600 duine.<ref name=":12" /> == Iontaobhas Carthanachta Chumann Rugbaí na hÉireann == Bunaíodh Iontaobhas Carthanachta Chumann Rugbaí na hÉireann sa bhliain 1978.<ref name=":9">{{Lua idirlín|url=https://irfucharitabletrust.com/about-us/|teideal=About Us – IRFU Charitable Trust|language=en-GB|dátarochtana=2021-02-05}}</ref> Bunaíodh é chun cabhrú le himreoirí rugbaí [[Gortuithe spóirt|gortaithe]]. Faoi ​​láthair tá tríocha hocht imreoir rugbaí le gortuithe a athraíonn a saol.<ref name=":9" /> Tá gortuithe [[Inchinn|inchinne]] nó gortuithe dromlaigh ag na himreoirí seo.<ref name=":9" /> Díríonn an charthanacht seo ar chabhrú leis na himreoirí seo.<ref name=":9" /> Cuireann sé tacaíocht mhorálta agus tacaíocht airgid ar fáil do na himreoirí.<ref name=":9" /> == Féach freisin == * [[Foireann náisiúnta rugbaí na hÉireann]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Cumann Rugbai}} [[Catagóir:Rugbaí in Éirinn]] 7dqyvdoseqc8pktxrltrnk9gx1ce3nj 0 17869 1312750 1305368 2026-05-12T14:52:05Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1312750 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} {{teideal iodálach}} [[Úrscéal]] aorach scríofa as [[An Ghaeilge|Gaeilge]] é '''''An Béal Bocht''''', leis an scríbhneoir [[Éire]]annach [[Brian Ó Nualláin]] (''Flann O'Brien'') an t-aon úrscéal Gaeilge a scríobh sé faoin ainm cleite Myles na gCopaleen. Foilsíodh den chéad uair é sa bhliain [[1941]]. Saothar scigmhagúil, aorúil a thugann fogha fíochmhar ach fogha ceanúil faoi ghluaiseacht na Gaeilge. É lán le háiféis, áibhéil, íoróin, gearradh agus leibhéil.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/leirmheas-conas-mar-a-chruthaigh-an-beal-bocht-ar-an-scailean-teilifise/|teideal=LÉIRMHEAS: Conas mar a chruthaigh An Béal Bocht ar an scáileán teilifíse?|údar=Breandán M Mac Gearailt|dáta=26 Nollaig 2017|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-06-15}}</ref> Mórshaothar faoi leith é ''An Béal Bocht,'' é nimhneach, réabhlóideach, agus ar cheann de na húrscéalta is fearr a scríobhadh sa Ghaeilge.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/myles-na-gcopaleen-33-raiteas-fior-ghaelach-i-dtaobh-cheist-na-gaeilge/|teideal=Myles na gCopaleen, cothrom lá a bháis – 31 ráiteas fíorGhaelach i dtaobh cheist na Gaeilge ó ‘an fear is fearr in Éirinn’|údar=Seán Tadhg Ó Gairbhí|dáta=1 Aibreán 2016|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-06-15}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|title=An Béal Bocht: Mouthing Off at National Identity|url=https://muse.jhu.edu/article/666484|journal=Éire-Ireland|date=2003|issn=1550-5162|pages=37–53|volume=38|issue=1|doi=10.1353/eir.2003.0014|author=Sarah E. McKibben}}</ref> == Scéal == Déanann an leabhar scigaithris ar roinnt de na leabhair eile a scríobhadh faoi shaol crua na [[An Ghaeltacht|Gaeltachta]], mar shampla ''[[An tOileánach]]'' le [[Tomás Ó Criomhthain]] agus ''[[Peig Sayers|Peig]]'' le [[Peig Sayers]]. Titeann eachtraí an scéil amach i gCorca Dorcha, réigiún iargúlta den tír ina mbíonn sé ag cur báistí gan stad agus ina gcaitheann muintir na háite a saolta i bhfíorbhochtanas agus easláinte. [[Íomhá:AnBealBocht.jpg|clé|mion|An chéad eagrán, 1941]] === Caibidil 1 === Is sa chéad chaibidil a bhuaileann muid le Bónapárt. Insíonn sé dúinn an fáth go bhfuil an scéal seo á insint aige. Tugann sé cur síos dúinn ar a bhreith, ar a theach, ar a mháthair agus an 'seanduine liath', agus ar a áit chónaithe. === Caibidil 2 === Faigheann muid léargas ar an saol atá ag Bónapárt sa teach. Fanann muc darbh ainm Ambrós sa teach leo, agus tá boladh uafásach uaidh. Deireann Bónapárt go raibh an boladh seo chomh lofa sin gur bhog clann amach, a raibh ina gcónaí fiche slat thíos an bóthar, chun éalú uaidh. Tá orthu é a mharú chun fáil reidh leis. === Caibidil 3 === Tugann Bónapárt cur síos dúinn ar a chéad lá ar scoil. Ní labhraíonn an múinteoir [[An Ghaeilge|Gaeilge]] agus ní labhraíonn eisean Béarla. Tugtar ainm do as Béarla, James (nó Jams) O’Donnell, agus dar leis an Seanduine, fuair eisean an ainm ceana agus é féin ag freastal ar scoil. Socraíonn Bónapárt go bhfuil sé réidh leis an scoil, agus nach mbeidh sé ag filleadh ar ais arís. === Caibidil 4 === Tagann cuairteoirí chuig an ceantar ó [[Baile Átha Cliath|Bhaile Átha Cliath]] chun an Ghaeilge a fhoghlaim agus an bhocthanas a fheiceáil. Cuireann an Seanduine ‘daoine uaisle’ orthu, agus tá iontas an domhan air nuair a labhraíonn ceann dóibh leis i nGaeilge. === Caibidil 5 === Téann Bónapárt agus an Seanduine ar chúirt chuig Rosa, an áit ina bhfuil an sceilg is deise sa tír seo. Éisteann siad le scéal ó seanchaí faoin gCat Mara, agus siúlann Bónapárt abhaile go Chorca Dhorcha ina aonar. Agus é ar an mbealach, buaileann sé le [[ollphéist]] a chuireann eagla an domhain air. An lá dar gcoinn, insíonn sé don seanduine an méad a tharla do. Dar leis an Seanduine, is an Cat Mara a bhuail sé leis, agus is mór an iontas é go bhfuil Bónapárt fós beo. === Caibidil 6 === Is é Bónapárt an duine deireanach dá aois i gCorca Dhorcha nach bhfuil pósta go fóill. Níl aithne aige ar aon chailín, agus dar leis an Seanduine tá na cailíní is fearr sna Rosa. Téann siad chuig na Rosa, agus éiríonn Bónapárt geallta le Nábla, iníon fearr atá ar aithne ag an Seanduine darbh ainm James O’Donnell. Pósann siad, agus tá cóisir mór acu. Tar éis tamaill, tá leanbh acu, agus tá áthas an domhan ar Bónapárt. Ach mar a dheirtear go minic sa leabhar, ní féidir le aon Gael boch bheith sásta rófhada, agus bliain i ndiaidh a bhreith, faigheann an leanbh agus Nábla bás. [[Íomhá:A little bit misty out there! (24206819898).jpg|clé|mion|[[Corca Dhuibhne]]]] === Caibidil 7 === Insíonn Bónapárt dúinn faoi Sitric Ó Sánasa. Níl eínne níos Gealaí ná Sitric; tá sé flaithiúl agus cairdiúl, ach tá sé fíorbhocht freisin. Sochraíonn Sitric go bhfuil sé breán den saol atá aige, agus déanann sé an cine dul agus cónaí a bheith aige i bpoll sléibhte leis na [[Rón|róin]] mar comhluadar agus mar bhia. === Caibidil 8 === Éiríonn an aimsir i gCorca Dhorcha i bhfad níos measa agus [[abhainn]] beag lasmuigh den doras. Tá easpa prátaí i dteach Bónapárt, agus tá airgead ag teastáil chun bia a cheannach. Socraíonn Bónapárt dul suas sliabh, mar gheall go gceapann sé go bhfuil nithe luachmhar ar bharr. Tá an slí chuig barr na sléibhte deacair agus crua, ach ba bhfearr le Bónapárt bás a fháil ón gcruatan ná bheith marbh leis an ocras i gCorca Dhorcha. Tagann sé ar thobar uisce. Piocann sé suas na pingine óir atá timpeall na háite, agus téann sé abhaile an maidin dár gcionn go sona sásta. === Caibidil 9 === Socraíonn Bónapárt buataisí a cheannach leis an ór. Téann sé go [[Gaillimh]] agus ceannaíonn sé péire. Téann sé ag siúl i lár na hoíche. An mhaidin dar gcoinn, tá na comharsan amuigh sa pháirc. Ceapann siad gur leis an gcat mara na buataisí, agus tá eagla an domhain orthu. Nuair a théann Bónapárt ar ais chuig an teach, tá piléar ann. Dar leis, maraíodh fear i nGaillimh agus goideadh go leor ór uaidh. Gabhann é ar amhras go ndearna sé dúnmharú. Is ansin sa phríosúin a scríobhann sé an leabhar seo, agus críochnaíonn sé an ciorcal iomlán. === Carachtar === Is carachtar tairseachúil é Bónapárt, atá ina bhaothán saonta ach a labhraíonn go cruinn agus é fós ina naíonán. {{Main|Bónapárt Ó Cúnasa}} [[Íomhá:Ireland_1957_Birth_Centenary_of_Tomas_O'Crohan.jpg|clé|mion|Tomás Ó Criomhthain]] == Téamaí == Bliain tar éis do [[Seosamh Mac Grianna|Sheosamh Mac Grianna]] gort nua a aimsiú do scríbhneoirí na Gaeilge le ''[[Mo Bhealach Féin]]'', d’fhéach an Nuallánach leis an mbonn a bhaint den bhréag-íomhá agus den mhíthuiscint a bhain le hidéal na Gaeltachta agus aisling an iarthair.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-beal-bocht75-bhi-se-og-nuair-a-rugadh-gan-fiu-amhain-la-fein-slan-aige/|teideal=An Béal Bocht@75: Bhí sé óg nuair a rugadh é, gan fiú amháin lá féin slán aige!|údar=Brian Ó Conchubhair|dáta=3 Nollaig 2016|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-06-15}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://cora.ucc.ie/bitstream/handle/10468/2128/%C3%93%20BuachallaTP_PhD2015.pdf?sequence=2&isAllowed=y|teideal=An túrscéal iar-nua-aoiseach sa Ghaeilge. PhD Thesis, University College Cork.|údar=Ó Buachalla, Thaddeus|dáta=2015|dátarochtana=2022}}</ref> [[Íomhá:Tomás_Ó_Criomhthain.jpg|clé|mion|295x295px|Tomás Ó Criomhthain]] === Athbheochan na Gaeilge === Léargas atá ann ar na laigí agus ar an dul thar fóir soineanta a bhaineann le gluaiseacht chultúrtha, gluaiseacht an ghaelachais agus [[Athbheochan na Gaeilge]].<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Béal Bocht an Bhéaloidis: Myles na gCopaleen’s early critique of professional folklore collection|url=https://comhartaighde.ie/eagrain/3/nichurraighin/en/|journal=COMHARTaighde|date=2017-10-19|issn=2009-8626|issue=3|doi=10.18669/ct.2017.03|language=ga|author=Aisling Ní Churraighín}}{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Léiríonn an leabhar seafóideachas lucht na hAthbheochana agus éadóchas lucht na Ghaeltachta. Tríd an ngreann fíochmhar, tríd an íoróin ghéar, tríd an scigmhagadh agus frithmhagadh agus tríd an áibhéil shamhlaíoch, cruthaíonn an t-úrscéal gearr inléite saol áiféiseach bunaithe ar thuairiscí bréige saobha ar shaol agus ar iompar mhuintir an iarthair tráth dá raibh.<ref name=":1" /> Tá ''An Béal Bocht'' ábhartha ar an gcúis go bhfuil an t-idéalú den [[An Ghaeltacht|Ghaeltacht]] mar áit shamhailteach agus den Ghaeilge mar ‘an fhíortheanga’ fós ar bun agus fós á cheartú. Léirítear ann an baol a bhaineann le mionlach ag leagadh síos treoracha agus rialacha cultúrtha gan sainiúlacht ná indibhidiúlacht an duine aonair a chur san áireamh. === Bochtanas agus cruachas an tsaol sa Ghaeltacht === Ciallaíonn an frása ‘an béal bocht a cur ort’ go bhfuil tú ag ligeadh ort go bhfuil tú níos boichte<ref>[[Gaelically Gaelic]], essay featuring excerpts</ref>, agus go bhfuil do shaol níos deacra is níos measa na mar atá. Sa leabhar seo, déanann Myles na gCopaleen magadh agus scigairthris ar na leabhair eile a bhí scríofa faoin saol sa Ghaeltacht. Fiú gur aoir atá ann, bhí an mheas ag Myles na gCopaleen ar na leabhair eile, agus ar shaothar Ó Criomthain go háirithe. Úsáidtear an ghreann chun an téama seo a léíriú, in áit a bheith gruama faoi dhaoine ag fáil bháis, bíonn an léitheoir ag gáire in ainneoin é féin. === An greann === Tá an greann le feiceáil síos tríd an leabhar seo ar fad, agus tá sé fite fuaite leis na téamaí eile. Fiú go bhfuil na téamaí eile sách trom, agus fiú go bhfuil go leor bás, bochtanas agus éadóchas le feiceáil sa leabhar, ní leabhar gruama é in aon chor. Tá stíl cainte aisteach ag Bónapárt, agus tugann sé faoiseamh don léitheoir ón gcruachas atá timpeall air. == Stair == Chuaigh [[An tOileánach|An t-Oileánach]] (1929) le [[Tomás Ó Criomhthain]] i gcion ar an Nuallánach chomh mór sin gur scríobh sé An Béal Bocht mar scigaithris air. Ní fhoilseodh Brún agus Ó Nualláin é nuair nach raibh a léitheoir, Risteárd Ó Foghludha, sásta leis ach d’fhoilsigh an Press Náisiúnta é [[3 Nollaig]] [[1941]]. Moladh go hard é. Díoladh gach cóip den chéad eagrán sin laistigh de shé sheachtain.<ref>Tá stair an leabhair inste ag Breandán Ó Conaire.</ref> [[Íomhá:Peig Sayers c1945.png|clé|mion|[[Peig Sayers]]]] ==Leaganacha eile== ==== Dráma ==== Stáitsíodh drámaí leis ni 1943, Faustus Kelly sa Mhainistir, agus Insect play, athchóiriú ar dhráma Karel Capek, agus Thirst, sceitse, sa [[Amharclann an Gheata|Gheata]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=772|teideal=Ó NUALLÁIN, Brian (1911–1966)|language=ga-IE|work=ainm.ie|dátarochtana=2022-06-15}}</ref> Bhí h leagan stáitse den leabhar le [[Darach Mac Con Iomaire]] in 2004 ar cheann de bhuaicphointí a thréimhse siúd sa [[Taibhdhearc na Gaillimhe|Taibhdhearc]]. ==== Úrscéal grafach ==== Chuir [[Cló Mhaigh Eo]] leagan [[Úrscéal grafach|grafach]] lándaite 100 leathanach den úrscéal amach sa bhliain [[2012]], leagan cóirithe den leabhar i bhfoirm ghreannáin. Is é [[Colmán Ó Raghallaigh]] (Cló Mhaigh Eo) a chóirigh, Breandán Ó Conaire a chuir in eagar, agus is John McCloskey a mhaisigh. ==== Cartún ==== Chuir cuid de na léirítheoirí ón gcomhlacht Raw Nerve Productions eagrán beoite i dtoll a chéile, le tacaíocht ó [[TG4]], bunaithe ar an [[úrscéal grafach]]. Fuair sé a chéadchraolachán ar an stáisiún siúd ar an 25 Nollaig 2017.<ref name=":0" /><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/dea-sceal-o-tg4-do-na-fiorghaeil-fhiorghaelacha-a-bhionn-ag-caint-fiorghaeilge-gaelai/|teideal=Dea-scéal ó TG4 do na fíorGhaeil fhíorGhaelacha a bhíonn ag caint fíorGhaeilge Gaelaí|údar=Robert McMillen|dáta=15 Nollaig 2017|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-06-15}}</ref> ’Sé Tom Collins a chóirigh an scríbhinn agus a stiúraigh an saothar. Soláthraíonn sé, agus a chomhghleacaithe, léamh ealaíonta, aduain ar leabhar Bhriain Uí Nualláin. Íomhánna taibhsiúla á dtionlacan ag ceol nuachumtha ó Phól Brennan. ’Siad Seán Mistéal, Donncha Crowley, Tommy Tiernan, [[Bob Quinn]], Pól Ó Gríofa, Mairéad Ní Ghallchóir agus Peadar Cox atá i mbun an ghuthaithe.<ref name=":0" /> Bhuaigh an leagan beochana seo an duais don bheochan is fearr ar an chéad lá d’[[Féile na Meán Ceilteach|Fhéile na Meán Ceilteach]] 2018.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-beal-bocht-agus-rocky-ros-muc-i-measc-na-mbuaiteoiri-ag-feile-na-mean-ceilteach/|teideal=‘An Béal Bocht’ agus ‘Rocky Ros Muc’ i measc na mbuaiteoirí ag Féile na Meán Ceilteach|údar=Méabh Ní Thuathaláin|dáta=2 Bealtaine 2018|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-06-15}}</ref> ==== Aistriúchán go Béarla ==== Foilsíodh aistriúchán go [[An Béarla|Béarla]] faoin teideal ''The Poor Mouth'' sa bhliain [[1973]], agus luaitear ''Flann O'Brien'' mar an t-aistritheoir.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.necessaryprose.com/poormouth.htm|teideal=Flann O'Brien: The Poor Mouth|dáta=2018-08-24|work=web.archive.org|dátarochtana=2022-06-15|archivedate=2018-08-24|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180824044850/http://www.necessaryprose.com/poormouth.htm}}</ref> == Féach freisin == * [[Bónapárt Ó Cúnasa]] * ''[[Mo Bhealach Féin]]'' * ''[[An tOileánach]]'' le [[Tomás Ó Criomhthain]] == Naisc sheachtracha == * [https://archive.org/details/AnBealBocht2018 Físeán cartún 2018] ''(32:15)'' == Tagairtí == {{reflist}} {{Rialú údaráis}} {{DEFAULTSORT:Beal Bocht, An}} [[Catagóir:Leabhair le Brian Ó Nualláin]] [[Catagóir:Úrscéalta Gaeilge]] [[Catagóir:Úrscéalta Éireannacha]] [[Catagóir:Úrscéalta]] [[Catagóir:Úrscéalta fantaisíochta i nGaeilge]] [[Catagóir:Úrscéalta fantaisíochta Éireannacha]] [[Catagóir:Ficsean tuairimeach i nGaeilge]] [[Catagóir:Ficsean tuairimeach Éireannach]] [[Catagóir:Leabhair Ghaeilge]] [[Catagóir:Leabhair Éireannacha]] [[Catagóir:Ficsean stairiúil na Gaeilge]] [[Catagóir:Ficsean stairiúil]] 94ub1g5korf8xaooht8mgycg7ebvilf 14 24268 1312788 1101767 2026-05-12T21:30:04Z Seachránaí 53315 Catagóir:Náisiúnaithe 1312788 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Náisiúnaithe]] [[Catagóir:Polaiteoirí na hÉireann]] 1gjpiaaqd9aviye3oiwvtm2r5iyn218 0 24852 1312827 1286772 2026-05-13T10:31:39Z Elliottjk 74136 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 1312827 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba é '''Séamas III''' (10 Iúil 1451 - 11 Bealtaine 1488) Rí na nAlbanach idir na blianta 1460 agus 1488. Ní raibh gnaoi na ndaoine air ná mórán éifeachta leis toisc drogall a bheith air an dlí a chur i bhfeidhm go cothrom, é a bheith ag iarraidh dul i bpáirt le Sasana agus é féin agus beagnach gach duine dá mhuintir a bheith in árach a chéile. Mhaslaigh roinnt croinicithe déanacha é agus tuairim acu gur mhó an dúil a bhí aige i gceol agus a leithéid ná i gcúrsaí sealgaireachta agus cogaidh. Dá bhrí sin tháinig de chlú air gurbh eisean céad Rí Albanach na hAthbheochana Léinn, cé nár mhór an pátrún ealaíne é le hais Shéamas IV agus Shéamas V. == Óige == [[Íomhá:StAndrewsCastle.JPG|thumb|clé|Caisleán Naomh Aindrias i bhFíobha]] Rugadh é do Shéamas II agus do Mháire ó Guelders, cé nach fios go cinnte cá háit ná cén uair. Deir Norman Macdougall, an beathaisnéisí is déanaí, gur rugadh é i ndeireadh Mhí na Bealtaine 1452 i gCaisleán Naomh Aindrias i bhFíobha. Lean sé a athair ar 3 Lúnasa 1460 agus i gceann seachtaine gairmeadh rí de i Mainistir Chealsaidh i Rosbrog. Nuair a bhí sé óg tháinig trí fhaicsean i réim i ndiaidh a chéile: baicle Mháire ó Guelders, máthair an Rí (1460-1463) (a thóg Burg Berwick ar ais i seilbh na hAlban ar feadh tamaillín); baicle Shéamais Cinnéide, Easpag Naomh Aindrias, agus Ghilbeirt, an chéad Tiarna Chinnéide (1463- 1466); agus baicle Roibeird, an chéad Tiarna Boyd (1466-1469). [[Íomhá:Kelso Abbey 2.jpg|thumb|deas|190px|Túr thiar Mhainistir Chealsaidh (ag féachaint anoir aneas air).]] == Muintir Boyd == Bronnadh teideal Iarla Arainn ar Thomás, mac an Tiarna Boyd, agus phós sé Máire, deirfiúr an Rí. Shocraigh muintir Boyd cleamhnas an Rí le Mairéad (Margrete) na Danmhairge, iníon Christian I na Danmhairge, sa bhliain 1469. Fuarthas Inse Orc agus Sealtainn mar gheallta le spré Mhairéad, agus sa bhliain 1470 ghabh Séamas na hoileáin isteach i [[Ríocht na hAlban]]. == Pósadh == Phós Séamas Mairéad na Danmhairge i Mí Iúil 1469 i Mainistir na Croise i nDún Éideann. Rugadh triúr mac: * Séamas IV na hAlban * Séamas Stíobhard, Diúc Rosa * Eoin Stíobhard, Iarla Mhárr (d'éag 1503) Tharraing muintir Boyd gráin orthu féin toisc a shantaí a bhí siad, agus d'éirigh idir iad agus Séamas i ndiaidh na bainise. Tugadh béim síos do Roibeard agus do Thomás agus iad imithe thar tír amach leis an mBanphrionsa Máire i mbun taidhleoireachta. Mharaigh Séamas muintir an Ridire Alasdar Boyd sa bhliain 1469, agus cuireadh pósadh Mháire ar neamhní sa bhliain 1473. == Caidreamh agus cogadh le Sasana == Le linn na 1470í bhí fonn ar Shéamas ionradh a dhéanamh ar an Mór-Roinn, agus é á cháineadh sa Pharlaimint dá bharr. Chuaigh Séamas i gcomhar le Sasana ansin agus socraíodh go bpósfadh an mac ba shine aige (arbh é Séamas IV é ina dhiaidh sin) Sisile ó Eabhrac, iníon Éadbhard VI Shasana agus Elizabeth Woodville. Chuir seo olc ar mhórán daoine ar chúiseanna stairiúla, gan trácht ar na cánacha a gearradh chun íoc as an mbainis. D'éirigh idir an Rí agus a dheartháireacha: Alasdar Stíobhard, Diúc Albany agus Eoin Stíobhard, Iarla Mhárr. Cailleadh Márr go hamhrasach i nDún Éideann sa bhliain 1480 agus coigistíodh a chuid tailte. Cuireadh i leith Albany go raibh sé ciontach as tréas agus as an gcomhaontas le Sasana a bhriseadh, agus thug sé [[an Fhrainc]] air féin. Bhí an comhaontas sin lag go leor faoin am seo; thosaigh troid fhánach, agus sa bhliain rinne [[Éadbhard IV Shasana]] ionradh ceart. Bhí Albany (a thug "Alasdar IV" air féin) in éineacht leis, agus nuair a thug Séamas iarracht ar an bhfód a sheasamh rug baicle uaisle air ag Droichead Labhdair sa bhliain 1482. Cuireadh i ngéibheann i gCaisleán Dhún Éideann é agus tháinig rialtas nua ann faoi cheannas Albany. Theip ar na Sasanaigh an caisleán a ghabháil cheal airgid agus d'fhill siad abhaile. [[Íomhá:Lochmaben Castle.jpg|thumb|190px|left|Caisleán Loch Mhabain]] D'éirigh le Séamas baill de rialtas Albany a cheannach, agus chuir Albany colg ar Sheoirse Gordon, Iarla Huntly agus uasal cumhachtach, nuair a d'éiligh sé Iarlacht Mhárr. Faoi dheireadh chuaigh Albany chun Sasana agus thug faoi ionradh eile a dhéanamh ar Albain ag Loch Mhabain sa bhliain 1484, iarracht ar theip uirthi. Maraíodh Albany le linn giústála i bPáras sa bhliain 1485. == Bás == [[Íomhá:CambuskennethGrave.jpg|thumb|Leac chuimhneacháin Shéamais ag Mainistir Chamas Sgeanail]] Lean Séamas air ag treabhadh an iomaire chéanna. Dhiúltaigh sé an tír a shiúl chun an dlí a chur i bhfeidhm agus d'fhan i nDún Éideann, agus lean sé air ag iarraidh dul i gcomhar le Sasana. Thit sé féin agus Mairéad, a bhí ina cónaí i Sruighlea, amach le chéile agus bhí míghnaoi ag teacht aige ar an mac ba shine aige. An dara mac ab ansa leis. Ghéaraigh an míshásamh chun cogaidh sa bhliain 1488 nuair a thug sé a aghaidh ar uaisle mídhílse ag Cath Bhúrn na Sailighe. Orthu sin bhí Séamas, an mac ba shine aige. Buadh ar Shéamas III agus is dócha gur maraíodh sa troid é. (Níl aon fhianaise ann gur maraíodh go fealltach é, mar a deir croinicithe éigin, ná gur theith sé ón ármhá.) Níor mheatachán é Séamas, agus pé dúil a bhí aige i gceol ba bhreá leis comhrac. Cuireadh é i Mainistir Chamas Sgeanail. == Naisc eachtracha == * [http://www.findagrave.com/cgi-bin/fg.cgi?page=gr&GRid=8607685 Séamas III in Find-A-Grave] * [http://www.englishmonarchs.co.uk/stewart_5.htm Stair mhaisithe Shéamas III] {{DEFAULTSORT:Séamas 3, Rí na nAlbanach}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1451]] [[Catagóir:Básanna i 1488]] [[Catagóir:Básanna atá bainte le cogaí]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Daoine na Meánaoise]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Na Stiúbhartaigh]] [[Catagóir:Ríthe na nAlbanach]] [[Catagóir:Uaisleacht Eorpach]] a6dmudhjyidlyo2gac1fot21sgpcech 0 26786 1312810 1176410 2026-05-13T07:11:33Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1312810 wikitext text/x-wiki {{glanadh|beag=beag}} {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} [[Íomhá:Verdragvangent 29-01-2009 11-02-06.JPG|thumb|Plaic ag an bhfoirgneamh in Veldstraat, [[Gent]] áit ar idirbheartaíodh an Conradh]] Síníodh '''Conradh Ghent''', sa bhliain [[1814]], [[24 Nollaig]] i n[[Gent]], an [[An Ísiltír|Ísiltír]] (tá sé suite sa [[An Bheilg|Bheilg]] an lá atá inniu ann). Conradh síochána chun deireadh a chur le [[Cogadh 1812]] idir na [[Stáit Aontaithe]] agus Sasana a bhí i gceist le Conradh Ghent. Athshlánaíodh an caidreamh idir an dá stát leis an gConradh seo. == An Comhaontú == Ligeadh príosúnaigh saor leis an gConradh agus tugadh longa ar ais. Thug an Bhreatain gealltanas go dtabharfaidh sí ar ais na sclábhaí goirme ach ar deireadh íoc siad £350,000 dóibh.<ref>Lindsay, Arnett G. "Diplomatic Relations Between the United States and Great Britain Bearing on the Return of Negro Slaves, 1783-1828." ''Journal of Negro History.'' 5:4 (October 1920); [http://books.google.com/books?id=-JIBAAAAQAAJ Knight, Charles. ''The Crown History of England.'' Oxford, England: Oxford University, 1870].</ref> Mhol na Breathnaigh gur cheart crios maolánach a chruthú i gcomhair na hIndiaigh in Ohio agus Michigan ach theip ar nuair a thit an comhghuaillíocht Indiach as a chéile. Níor bac na Stáit Aontaithe leis na ratha a thug siad in alt IX i dtaoibh déileáil leis na hIndiagh.<ref>http://avalon.law.yale.edu/19th_century/ghent.asp</ref> == I ndiaidh an Chonartha == Stop an troid nuair a shroich an nuacht na Stáit Aontaithe, i ndiaidh bua na Meiriceánaigh ag Cath New Orleans]] agus bua na Breatnaigh ag Cath Fort Bowyer. Thug Seanad na Stáit Aontaithe aitheantas don conartha ar an [[16 Feabhra]] [[1815]], agus foghraíodh an conartha ar an [[18 Feabhra]]. Níor throid na Stáit Aontaithe in aghaidh na Breatnaigh ó shin i leith. == Tagairtí == {{Reflist}} == Foinsí == * ''American Military History: Army Historical Series. Chapter 6: The War of 1812.'' Center of Military History, U.S. Army, Washington, DC, 1989. [http://www.army.mil/cmh-pg/books/amh/AMH-06.htm online]. * Bemis, Samuel Flagg. ''John Quincy Adams and the Foundations of American Foreign Policy'' (1950). * A. L. Burt. ''The United States, Great Britain and British North America from the Revolution to the Establishment of Peace after the War of 1812'', 1940 ([http://www.questia.com/PM.qst?a=o&d=750041 Online Edition]. * Engelman, Fred L. ''The Peace of Christmas Eve'' (1962), popular account; [http://www.americanheritage.com/articles/magazine/ah/1960/1/1960_1_28.shtml online excerpt from ''American Heritage Magazine'' (Dec 1960) v 12#1] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20071102122109/http://www.americanheritage.com/articles/magazine/ah/1960/1/1960_1_28.shtml |date=2007-11-02 }}. * Donald R. Hickey. ''The War of 1812: A Forgotten Conflict'' (1990) pp. 281-98. * Perkins, Bradford. ''Castelereagh and Adams: England and the United States, 1812-1823'', 1964. * Robert Vincent Remini. ''Henry Clay: Statesman for the Union'' (1991) pp. 94-122. == Foinsí Seachtrach == * Teacs iomláin Conradh Ghent [http://war1812.tripod.com/treaty.html online] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120418195002/http://war1812.tripod.com/treaty.html |date=2012-04-18 }}. * [http://avalon.law.yale.edu/19th_century/ghent.asp Teacs an Conradh ag Togra Avalon] * [http://www.loc.gov/rr/program/bib/ourdocs/Ghent.html Conradh Ghent agus foinsí eile ag Leabharlann na Comhdhála] * [http://www.loc.gov/rr/program/bib/1812/ Treoir Leabharlann na Comhdhála do Cogadh 1812] [[Catagóir:Conarthaí síochána|Ghent]] 28r2f65f99wn00ujm47u64k4ggpd007 0 27627 1312829 1166509 2026-05-13T11:28:49Z ~2026-28739-10 74137 added a sentence from the English article about its eating habits 1312829 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} [[Íomhá:Linaria flavirostris MHNT 223 Ecosse.jpg|thumb|''Carduelis flavirostris '']] Is [[éan]] beag pasaireach é an '''ghleoiseach sléibhe'''<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Linaria%20flavirostris/|title=“Linaria flavirostris” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref>, (''Linaria flavirostris''), den ghéineas ''Linaria'', i bhfine na n[[glasán]], ''Fringilldae''. Go príomha cothaíonn sé leis an síol beag ach corruair cothaíonn sé leis an [[feithid]] fosta. == Tagairtí == {{Reflist}} {{síol}} [[Catagóir:Éin]] 8zp88tot67bptdjpvrguf52jraolrt5 0 29986 1312743 1307809 2026-05-12T12:02:27Z ListeriaBot 25319 Wikidata list updated [V2] 1312743 wikitext text/x-wiki Tá [[an Fhrainc]] roinnte ina 18 ''' réigiún''' riarachán (Fraincis: '' régions''), 13 dóibh sa Fhrainc mhetrapolaiteach, agus cúig cinn thar lear.<ref name=INSEE /><!--Is 'comhchríoch' í [[an Chorsaic]] (Fraincis:''collectivité territoriale'') ach meastar í mar réigiún in úsáid phríomhshrutha, agus is mar sin a bhíonn sí léirithe ar an suíomh gréasáin [[INSEE]].--> Foroinntear gach réigiún mórthíre <!--agus [[an Chorsaic]] -->i rannóga (Fraincis: ''départements'') eile.<!---, agus a líon idir 2-8 in aghaidh na réigiún sa mhórthír, ach thar lear ní bhíonn ach ''département'' amháin i gceist.--> == Stair == Cruthaíodh an téarma "réigiún" go hoifigiúil sa Dlí Díláraithe ([[2 Márta]], [[1982]]), a thug stádas dlíthiúil chomh maith ar na réigiúin Cuireadh an chéad toghcháin díreach d'ionadaithe réigiúnacha ar siúl ar an 16 Márta 1986. [[Íomhá:Regions de França abans del 2016.svg|thumb|280px|''Carte des régions de France métropolitaine'']] == Liostaí == === Réigiúin reatha === {{Wikidata list | SPARQL = SELECT ?item ?itemLabel ?armas ?príomhchathairLabel ?daonra ?achar ?bunaíodh ?díscaoilte ?léarscáil WHERE { # VALUES ?regionType { wd:Q36784 } # region, overseas ?item wdt:P31 wd:Q36784; wdt:P36 ?príomhchathair; wdt:P1082 ?daonra; wdt:P2046 ?achar; wdt:P242 ?léarscáil. FILTER(NOT EXISTS { ?item wdt:P576 ?díscaoilte. }) # exclude if there is an end date OPTIONAL { ?item wdt:P94 ?armas. } OPTIONAL { ?item wdt:P571 ?bunaíodh. } OPTIONAL { ?item wdt:P576 ?díscaoilte. } SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "ga". } } ORDER BY ?itemLabel | columns = number:#, P94:Armas, label:Réigiún, P36:Príomhchathair, P1082:Daonra, P2046:Achar, P571:Bunaíodh, P242:Léarscáil }} {| class='wikitable sortable' ! # ! Armas ! Réigiún ! Príomhchathair ! Daonra ! Achar ! Bunaíodh ! Léarscáil |- | style='text-align:right'| 1 | [[Íomhá:Blason region fr Normandie.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q18677875|An Normainn]]'' | [[Rouen]] | 3345842 | 29906 ciliméadar cearnach | data-sort-value="2016" | 2016-01-01 | [[Íomhá:Normandie2014 region locator map.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2 | [[Íomhá:Blason région fr Occitanie.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q18678265|An Ocsatáin]]'' | [[Toulouse]] | 6124653 | 72724 ciliméadar cearnach | | [[Íomhá:Languedoc-Roussillon-Midi-Pyrénées region locator map.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3 | [[Íomhá:Blason Auvergne-Rhône-Alpes.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q18338206|Auvergne-Rhône-Alpes]]'' | [[Lyon]] | 8205557 | 69711 ciliméadar cearnach | data-sort-value="2016" | 2016-01-01 | [[Íomhá:Auvergne-Rhône-Alpes region locator map.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4 | [[Íomhá:Blason région fr Bourgogne-Franche-Comté.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q18578267|Bourgogne-Franche-Comté]]'' | ''[[:d:Q37776|Besançon]]''<br/>[[Dijon]] | 2802670 | 47784 ciliméadar cearnach | data-sort-value="2016" | 2016-01-01 | [[Íomhá:Bourgogne-Franche-Comté region locator map.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 5 | [[Íomhá:Blason fr Centre-Val de Loire.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q13947|Centre-Val de Loire]]'' | [[Orléans]] | 2587031 | 39151 ciliméadar cearnach | data-sort-value="1960" | 1960-06-04 | [[Íomhá:Centre-Val de Loire in France 2016.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 6 | | [[Grand Est]] | [[Strasbourg]] | 5563378 | 57433 ciliméadar cearnach | data-sort-value="2016" | 2016-01-01 | [[Íomhá:Alsace-Champagne-Ardenne-Lorraine region locator map.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 7 | [[Íomhá:Coat of arms of Guadeloupe.svg|center|128px]] | [[Guadalúip]] | ''[[:d:Q167024|Basse-Terre]]'' | 384160 | 1628 ciliméadar cearnach | data-sort-value="1946" | 1946-03-21 | [[Íomhá:Guadeloupe in France 2016.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 8 | [[Íomhá:Coat of arms of French Guiana, according to the original displayed at the Museum Franconie, at Cayenne.svg|center|128px]] | [[Guáin na Fraince]] | [[Cayenne]] | 293996 | 83534 ciliméadar cearnach | data-sort-value="1946" | 1946-03-21 | [[Íomhá:French Guiana (orthographic projection).svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 9 | [[Íomhá:Escutcheon fr region Hauts-de-France.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q18677767|Hauts-de-France]]'' | [[Lille]] | 5992194 | 31813 ciliméadar cearnach | | [[Íomhá:Hauts-de-France region locator map.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 10 | [[Íomhá:Armoiries Réunion.svg|center|128px]] | [[La Réunion]] | ''[[:d:Q47045|Saint-Denis]]'' | 889679 | 2512 ciliméadar cearnach | data-sort-value="1946" | 1946-03-21 | [[Íomhá:Département 974 in France.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 11 | | [[Martinique]] | ''[[:d:Q81621|Fort-de-France]]'' | 360630 | 1128 ciliméadar cearnach | data-sort-value="1946" | 1946-03-21 | [[Íomhá:Martinique-CIA WFB Map.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 12 | [[Íomhá:Coat of Arms of Mayotte.svg|center|128px]] | [[Mayotte]] | ''[[:d:Q132676|Mamoudzou]]''<br/>''[[:d:Q846048|Dzaoudzi]]'' | 320901 | 374 ciliméadar cearnach | data-sort-value="1974" | 1974 | [[Íomhá:Mayotte (orthographic projection).svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 13 | [[Íomhá:BlasonNouvelleAquitaine.svg|center|128px]] | [[Nouvelle-Aquitaine]] | [[Bordeaux]] | 6150451 | 84061 ciliméadar cearnach | data-sort-value="2016" | 2016-01-01 | [[Íomhá:Nouvelle-Aquitaine region locator map.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 14 | [[Íomhá:Blason région fr Pays-de-la-Loire.svg|center|128px]] | [[Pays de la Loire]] | [[Naoned]] | 3907156 | 32082 ciliméadar cearnach | data-sort-value="1960" | 1960-06-04 | [[Íomhá:Pays de la Loire in France 2016.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 15 | [[Íomhá:Blason région fr Provence-Alpes-Côte d'Azur.svg|center|128px]] | [[Provence-Alpes-Côte d'Azur]] | [[Marseille]] | 5218960 | 31400 ciliméadar cearnach | data-sort-value="1970" | 1970-01-11 | [[Íomhá:Provence-Alpes-Côte d'Azur region locator map2.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 16 | [[Íomhá:Armoiries Bretagne - Arms of Brittany.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q12130|an Bhriotáin]]'' | [[Rennes|Roazhon]] | 3449370 | 27208 ciliméadar cearnach | data-sort-value="1960" | 1960-06-04 | [[Íomhá:Bretagne in France.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 17 | [[Íomhá:Coat of Arms of Corsica.svg|center|128px]] | [[an Chorsaic]] | [[Ajaccio]] | 355486 | 8680 ciliméadar cearnach | data-sort-value="1970" | 1970-01-11 | [[Íomhá:Corsica in France 2016.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 18 | | [[Île-de-France]] | [[Páras]] | 12463067 | 12012 ciliméadar cearnach | data-sort-value="1960" | 1960-06-04 | [[Íomhá:Île-de-France in France 2016.svg|center|128px]] |} {{Wikidata list end}} === Réigiúin stairiúil === {{Wikidata list | SPARQL = SELECT ?item ?itemLabel ?armas ?príomhchathairLabel ?daonra ?achar ?bunaíodh ?díscaoilte ?léarscáil WHERE { # VALUES ?regionType { wd:Q36784 } # region, overseas ?item wdt:P31 wd:Q36784; wdt:P36 ?príomhchathair; wdt:P1082 ?daonra; wdt:P2046 ?achar; wdt:P242 ?léarscáil. FILTER(EXISTS { ?item wdt:P576 ?díscaoilte. }) # exclude if there is an end date OPTIONAL { ?item wdt:P94 ?armas. } OPTIONAL { ?item wdt:P571 ?bunaíodh. } OPTIONAL { ?item wdt:P576 ?díscaoilte. } SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "ga". } } ORDER BY ?itemLabel | columns = number:#, P94:Armas, label:Réigiún, P571:Bunaíodh, P576:Díscaoilte, P242:Léarscáil }} {| class='wikitable sortable' ! # ! Armas ! Réigiún ! Bunaíodh ! Díscaoilte ! Léarscáil |- | style='text-align:right'| 1 | [[Íomhá:Blason région fr Alsace.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q22010895|Alsace]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-06-04 | data-sort-value="2015" | 2015-12-31 | [[Íomhá:Alsace region locator map.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2 | [[Íomhá:Arms of Aquitaine and Guyenne.svg|center|128px]] | [[An Acatáin]] | data-sort-value="1960" | 1960-06-04 | data-sort-value="2015" | 2015-12-31 | [[Íomhá:Aquitaine in France.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3 | [[Íomhá:Blason fr Bourgogne.svg|center|128px]] | [[An Bhurgúin]] | data-sort-value="1960" | 1960-06-04 | data-sort-value="2015" | 2015-12-31 | [[Íomhá:Bourgogne in France.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4 | [[Íomhá:Blason de l'Auvergne.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q24082791|Auvergne]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-06-04 | data-sort-value="2016" | 2016-01-01 | [[Íomhá:Auvergne region locator map.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 5 | [[Íomhá:Blason région fr Champagne-Ardenne.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q14103|Champagne-Ardenne]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-06-04 | data-sort-value="2015" | 2015-12-31 | [[Íomhá:Champagne-Ardenne in France.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 6 | | ''[[:d:Q17005|Languedoc-Roussillon]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-06-04 | data-sort-value="2015" | 2015-12-31 | [[Íomhá:Languedoc-Roussillon in France.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 7 | | [[Midi-Pyrénées]] | data-sort-value="1960" | 1960-06-04 | data-sort-value="2015" | 2015-12-31 | [[Íomhá:Midi-Pyrénées in France.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 8 | [[Íomhá:Blason Nord-Pas-De-Calais.svg|center|128px]] | [[Nord-Pas-de-Calais]] | data-sort-value="1960" | 1960-06-04 | data-sort-value="2015" | 2015-12-31 | [[Íomhá:Nord-Pas-de-Calais in France.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 9 | [[Íomhá:BlasonPicardie.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q13950|Piocardaigh]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-06-04 | data-sort-value="2015" | 2015-12-31 | [[Íomhá:Picardie in France.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 10 | [[Íomhá:Poitou-Charentes blason.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q17009|Poitou-Charentes]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-06-04 | data-sort-value="2015" | 2015-12-31 | [[Íomhá:Poitou-Charentes region locator map.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 11 | [[Íomhá:Blason Rhône-Alpes Gendarmerie.svg|center|128px]] | [[Rhône-Alpes]] | data-sort-value="1960" | 1960-06-04 | data-sort-value="2015" | 2015-12-31 | [[Íomhá:Rhône-Alpes region locator map.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 12 | [[Íomhá:Blason region fr Normandie.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q16961|an Normainn Uachtarach]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-06-04 | data-sort-value="2015" | 2015-12-31 | [[Íomhá:Haute-Normandie region locator map.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 13 | [[Íomhá:Blason region fr Normandie.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q16954|an Normainn Íochtarach]]'' | data-sort-value="1960" | 1960-06-04 | data-sort-value="2015" | 2015-12-31 | [[Íomhá:Basse-Normandie region locator map.svg|center|128px]] |} {{Wikidata list end}} == Féach freisin == == Tagairtí == {{reflist | refs = <ref name="INSEE">{{lua idirlín | url = https://statistiques-locales.insee.fr/#c=indicator&view=map3 | teideal = Statistiques locales: France par région | foilsitheoir = [[Institut national de la statistique et des études économiques|INSEE]] | teanga = fr | dátarochtana = 4ú Iúil 2022}}</ref> }} {{síol-tír-fr}} [[Catagóir:Réigiúin na Fraince| ]] rc7aw2z07vehz2dbd0qs408rmuzn4lh 0 30393 1312791 1055594 2026-05-12T21:39:38Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312791 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is [[aisteoir]] [[Stáit Aontaithe|Meiriceánach]] é '''Sylvester Stallone''' a rugadh ar an [[6 Iúil]] [[1946]]. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Síol-aisteoir}} {{Síol-beath-us}} {{Síol-scríbhneoir}} {{DEFAULTSORT:Stallone, Sylvester}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1946]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Aisteoirí as Nua-Eabhrac]] [[Catagóir:Buaiteoirí gradaim Golden Globe]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh Giúdach]] [[Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hIodáile]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Gníomhaithe Mheiriceá]] [[Catagóir:Léiritheoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Léiritheoirí scannán]] [[Catagóir:Poblachtánaigh na Stát Aontaithe]] [[Catagóir:Scríbhneoirí as Cathair Nua-Eabhrac]] [[Catagóir:Stiúrthóirí scannán Meiriceánacha]] [[Catagóir:Taidhleoirí Meiriceánacha]] qjkpt1br41m3wzy1698douwc2ibps4c 0 31759 1312782 1068122 2026-05-12T21:17:36Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312782 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba pholaiteoir é '''Joseph Cook''' ([[7 Nollaig]] [[1860]] - [[30 Iúil]] [[1947]]). B'eisean an séú Príomh-Aire ar [[an Astráil]]. == Tagairtí == {{Reflist}} == Naisc sheachtracha == {{Príomh-Airí na hAstráile}} {{Síol-beath-en}} {{Síol-au}} {{DEFAULTSORT:Cook, Joseph}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1860]] [[Catagóir:Básanna i 1947]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hÉireann]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Máisiúin]] [[Catagóir:Mianadóirí]] [[Catagóir:Náisiúnaithe]] [[Catagóir:New South Wales]] [[Catagóir:Príomh-Airí na hAstráile]] [[Catagóir:Protastúnaigh]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] [[Catagóir:Ridirí]] [[Catagóir:Staffordshire]] [[Catagóir:Taidhleoirí]] 6wl9yyex30evn56j6g1i1wnvpwn5cyb 1312783 1312782 2026-05-12T21:17:55Z Seachránaí 53315 1312783 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba pholaiteoir é '''Joseph Cook''' ([[7 Nollaig]] [[1860]] - [[30 Iúil]] [[1947]]). B'eisean an séú Príomh-Aire ar [[an Astráil]]. == Tagairtí == {{Reflist}} == Naisc sheachtracha == {{Príomh-Airí na hAstráile}} {{Síol-beath-en}} {{Síol-au}} {{DEFAULTSORT:Cook, Joseph}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1860]] [[Catagóir:Básanna i 1947]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hÉireann]] [[Catagóir:Daoine Sasanacha]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Máisiúin]] [[Catagóir:Mianadóirí]] [[Catagóir:Náisiúnaithe]] [[Catagóir:New South Wales]] [[Catagóir:Príomh-Airí na hAstráile]] [[Catagóir:Protastúnaigh]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] [[Catagóir:Ridirí]] [[Catagóir:Staffordshire]] [[Catagóir:Taidhleoirí]] tk39vp2ithz3pshx0mnirizzedquulk 0 31760 1312784 1068656 2026-05-12T21:22:49Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312784 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba pholaiteoir é '''Billy Hughes''' ([[25 Meán Fómhair]] [[1862]] - [[28 Deireadh Fómhair]] [[1952]]). Ba eisean an seachtú Príomh-Aire ar [[an Astráil]]. {{Príomh-Airí na hAstráile}} {{Síol-beath-en}} {{Síol-au}} {{Síol-dlí}} {{DEFAULTSORT:Hughes, Billy}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1862]] [[Catagóir:Básanna i 1952]] [[Catagóir:Abhcóidí agus pléadálaithe]] [[Catagóir:Daoine as Londain]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Gníomhaithe polaitiúla]] [[Catagóir:Liobrálachas]] [[Catagóir:Mairnéalaigh]] [[Catagóir:Náisiúnaithe]] [[Catagóir:New South Wales]] [[Catagóir:Príomh-Airí na hAstráile]] [[Catagóir:Protastúnaigh]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] [[Catagóir:Saighdiúirí Sasanacha]] [[Catagóir:Sóisialaithe]] [[Catagóir:Victoria (stát)]] aq9kbjdv4379o8j303oajshms9f6aep 1312785 1312784 2026-05-12T21:23:38Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312785 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba pholaiteoir é '''Billy Hughes''' ([[25 Meán Fómhair]] [[1862]] - [[28 Deireadh Fómhair]] [[1952]]). Ba eisean an seachtú Príomh-Aire ar [[an Astráil]]. {{Príomh-Airí na hAstráile}} {{Síol-beath-en}} {{Síol-au}} {{Síol-dlí}} {{DEFAULTSORT:Hughes, Billy}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1862]] [[Catagóir:Básanna i 1952]] [[Catagóir:Abhcóidí agus pléadálaithe]] [[Catagóir:An Chéad Chogadh Domhanda]] [[Catagóir:Daoine as Londain]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Gníomhaithe polaitiúla]] [[Catagóir:Liobrálachas]] [[Catagóir:Mairnéalaigh]] [[Catagóir:Náisiúnaithe]] [[Catagóir:New South Wales]] [[Catagóir:Príomh-Airí na hAstráile]] [[Catagóir:Protastúnaigh]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] [[Catagóir:Saighdiúirí Sasanacha]] [[Catagóir:Sóisialaithe]] [[Catagóir:Victoria (stát)]] i5hdvvs0bx40nyy7c4nhhph12c70983 0 31762 1312786 979364 2026-05-12T21:28:34Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312786 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba pholaiteoir é '''Stanley Bruce''' ([[15 Aibreán]] [[1883]] - [[25 Lúnasa]] [[1967]]). Ba eisean an t-ochtú Príomh-Aire ar [[an Astráil]]. {{Príomh-Airí na hAstráile}} {{Síol-au}} {{Síol-beath-en}} {{DEFAULTSORT:Bruce, Stanley}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1862]] [[Catagóir:Básanna i 1952]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Cambridge]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hÉireann]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Liobrálachas]] [[Catagóir:Náisiúnaithe]] [[Catagóir:Polaiteoirí Sasanacha]] [[Catagóir:Príomh-Airí na hAstráile]] [[Catagóir:Saighdiúirí Sasanacha]] [[Catagóir:Taidhleoirí]] [[Catagóir:Uaisleacht Eorpach]] [[Catagóir:Victoria (stát)]] 9jsbcbpykcbnhph0xcj2qnl2uxbfasb 1312787 1312786 2026-05-12T21:29:19Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312787 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba pholaiteoir é '''Stanley Bruce''' ([[15 Aibreán]] [[1883]] - [[25 Lúnasa]] [[1967]]). Ba eisean an t-ochtú Príomh-Aire ar [[an Astráil]]. {{Príomh-Airí na hAstráile}} {{Síol-au}} {{Síol-beath-en}} {{DEFAULTSORT:Bruce, Stanley}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1862]] [[Catagóir:Básanna i 1952]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Cambridge]] [[Catagóir:An Chéad Chogadh Domhanda]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hÉireann]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Liobrálachas]] [[Catagóir:Náisiúnaithe]] [[Catagóir:Polaiteoirí Sasanacha]] [[Catagóir:Príomh-Airí na hAstráile]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] [[Catagóir:Saighdiúirí Sasanacha]] [[Catagóir:Taidhleoirí]] [[Catagóir:Uaisleacht Eorpach]] [[Catagóir:Victoria (stát)]] 9dbxfrf4e6ufudm38tu1p4eopyn65ro 0 31763 1312789 1029512 2026-05-12T21:33:52Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312789 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba pholaiteoir é '''James Scullin''' ([[18 Meán Fómhair]] [[1876]] - [[28 Eanáir]] [[1953]]). B'eisean an naoú Príomh-Aire ar [[an Astráil]]. {{Príomh-Airí na hAstráile}} {{Síol-au}} {{Síol-beath}} {{DEFAULTSORT:Scullin, James}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1876]] [[Catagóir:Básanna i 1953]] [[Catagóir:Básanna de bharr galair]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hÉireann]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Príomh-Airí na hAstráile]] [[Catagóir:Sóisialaithe]] [[Catagóir:Victoria (stát)]] 10ah6gufpcfp9scswt6n5sipk0ub9wj 1312790 1312789 2026-05-12T21:34:17Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312790 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba pholaiteoir é '''James Scullin''' ([[18 Meán Fómhair]] [[1876]] - [[28 Eanáir]] [[1953]]). B'eisean an naoú Príomh-Aire ar [[an Astráil]]. {{Príomh-Airí na hAstráile}} {{Síol-au}} {{Síol-beath}} {{DEFAULTSORT:Scullin, James}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1876]] [[Catagóir:Básanna i 1953]] [[Catagóir:Básanna de bharr galair]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hÉireann]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Príomh-Airí na hAstráile]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] [[Catagóir:Sóisialaithe]] [[Catagóir:Victoria (stát)]] likzaukgvdbhh3mw6d9sv25o1jra2c3 0 31765 1312795 1223302 2026-05-12T21:59:15Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312795 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba pholaiteoir é '''Joseph Lyons''' ([[15 Meán Fómhair]] [[1879]] - [[7 Aibreán]] [[1939]]). B'eisean an deichiú Príomh-Aire ar [[an Astráil]]. Bhí sé in oifig ó 1932 go dtí an lá a fuair sé bás i 1939. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Príomh-Airí na hAstráile}} {{Síol-au}} {{Síol-beath}} {{DEFAULTSORT:Lyons, Joseph}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1879]] [[Catagóir:Básanna i 1939]] [[Catagóir:An Tasmáin]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hÉireann]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Liobrálachas]] [[Catagóir:Múinteoirí]] [[Catagóir:Príomh-Airí na hAstráile]] dvs6dpw1gvkqtpwhduyzcwoqhqkfxnq 1312796 1312795 2026-05-12T21:59:54Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312796 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba pholaiteoir é '''Joseph Lyons''' ([[15 Meán Fómhair]] [[1879]] - [[7 Aibreán]] [[1939]]). B'eisean an deichiú Príomh-Aire ar [[an Astráil]]. Bhí sé in oifig ó 1932 go dtí an lá a fuair sé bás i 1939. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Príomh-Airí na hAstráile}} {{Síol-au}} {{Síol-beath}} {{DEFAULTSORT:Lyons, Joseph}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1879]] [[Catagóir:Básanna i 1939]] [[Catagóir:An Tasmáin]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Ceardchumannaithe]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hÉireann]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Liobrálachas]] [[Catagóir:Múinteoirí]] [[Catagóir:Príomh-Airí na hAstráile]] hzaaynixe8nx4cg6j67p6ot91bijx9p 0 34803 1312828 694805 2026-05-13T10:42:20Z Elliottjk 74136 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:1|1|0 */ 1312828 wikitext text/x-wiki Is éard atá i gceist le '''braiteoir''' ná [[uirlis]] a aithníonn comharthaí ón timpeallacht. Bíonn faisnéis á soláthar trí bhraiteoir nuair a tharlaíonn spreagadh faoi leith nó nuair a ghabhtar thar luach tairsí áirithe. [[Catagóir:Braiteoireacht]] [[Catagóir:Uirlisí eolaíochta]] [[Catagóir:Uirlisi tomhais]] 0gr2z57c3388616ikrsn3kcy71m6kan 0 36338 1312821 1108906 2026-05-13T10:04:28Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1312821 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Is dán fada [[Gaeilge]] é '''Cúirt an Mheán Oíche'''<ref>[http://midnight-court.com/the-midnight-court.html ''Cúirt an Mheán Oíche'']</ref> (''Cúirt an Mheon-Oíche'' uaireanta) a scríobh [[Brian Mac Giolla Meidhre]] ([[Béarla]]: ''Brian Merriman'')<ref>[https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1130 MERRIMAN, Brian (c.1749–1805)] ar ainm.ie</ref>. == Achoimre an dáin == Scríobhadh an dán de réir seanchas na hAislinge. Siúlann an file amach leis féin maidin samhraidh agus castar spéirbhean uafásach air. Sracann sí ina dhiaidh tríd an lathach go dtí Cnoc Mhánmhaí áit a bhfuil cúirt á stiúradh ag Aoibheal, ríon álainn na sí. Tugann Brian Mac Giolla Meidhre cor aorach don sean-nós. Sa chéad alt den dán, nochtann banarracht míofar í féin os coinne an fhile agus tarraingíonn sí in éadan a gcos é chuig cúirt [[Aibell|Aoibhil]], banríon na Sí. Ar a slí chuig fothrach [[mainistir|mainistreach]] ag [[An Mhóin Bhuí]], insíonn an banarracht go raibh sé glacadh ag an mbanríon féin, agus í braon d'éilliú na dtiarnaí talún [[Angla-Éireannach]]a agus an [[dlí]] Shasanaigh, ceart dlí a chur i bhfeidhm. Tarlaíonn ansin cás cúirte ar nós [[an Féineachas|an Fhéineachais]], díospóireacht trí chuid. Sa chéad chuid den díospóireacht, cuireann ógbhean a cás faoi bhráid na cúirte, ag cáineadh fhir óga na hÉireann as a ndiúltiú dul a pósadh. Déanann sí gearán fúthu siúd, nach n-éireodh duine acu ina fear céile, in ainneoin a tréaniarrachtaí spallaíochta agus giolamais ag cluichí [[iománaíocht]]a, [[tórramh|tórraimh]] agus [[pátrún (cráifeachta)|laethanta pátrúin]], ina ionad sin ag scaoileadh tharstu í agus ag pósadh go déanach le mná a níos sine. Éagaoineann an ógbhean an drochmheas a bhfuil ag mná pósta an tsráidbhaile di. Tugann seanfhear freagair di. Cáineann sé ar dtús an [[ainriantacht]] mhínáireach de mhná óga, ag maíomh gur gineadh an ógbhean ag [[tincéir]] faoi charr. Déanann sé chur síos beoga ar [[mídhílseacht]] a mhná céile féin. Insíonn sé a náiriú go raibh sí torrach ceanna ar oíche a bpósta, agus an béadán faoi bhreith réamhaibí "a mhic" as sin amach. Cáineann sé agus déistin air iompraíocht scaoilteach mná óga i gcoitinne. Molann sé ansin ámh a [[leanbh neamhdhlisteanach]] agus cáineann sé pósadh amhail is dá mba seanaimseartha é. Éalaíonn sé go gcuirfeadh an banríon cosc ar fad air agus córas [[saorghrá]] a chuir ina ionad. Cuireann focail an tseanfhir an ógbhean ar míre agus is ar éigean a chuirtear stop léi é a ionsú. Déanann sí mhagadh faoina theip [[éagumas]]ach a chuid dualgais pósta lena chéile óg a chomhlíonadh. Bean déirce gan dídean ba ea i, a phós é agus í beagnach marbh leis an ocras. Deir an ógbhean go bhfuil leannán tuillte ag a bhean chéile, dá mb'fhíor é go raibh ceann tógtha aici. Éilíonn an ógbhean go gcuire deireadh le h[[aontumha na cléire]], ag maíomh gurbh fhir chéile agus aithreacha breátha iad. Idir an dá linn áfach, déanfaidh sí iarracht fear níos sine a mhealladh chun deireadh a chur lena náiriú. Faoi dheireadh, tugann Queen Aoibheal breithiúnas gur gá gach fear pósadh roimh a aois aon bhliain is fiche, faoi phian [[pionós corpartha]] gearradh ag mná na hÉireann. Molann sí dosna mná iad siúd gan suim acu i saol rómánsúil, maraon le daoine aeracha agus cluanaithe ban. Deir Aoibheal leo áfach bheith cúramach gurbh fhéidir gach fear bheith fós in ann linbh a ghiniúint. Deir sé fosta nach féidir ach [[an Suí Naofa]] deireadh a chur le haontumha na sagart agus tugann sí comhairle díobh bheith foighneach. Buaileann uafás an t-údar nuair a nochtann an ógbhean é mar [[baitsiléir|bhaitsiléir]] 30 bliain agus déanann cuir síos ar a iarrachtaí gan toradh é a mhealladh. Ba chóir dó, maíonn sí, go mb'é an chéad fhear a gheofaí ciontach faoi réir an dlí pósta nua. Agus scata mór mná ag ullmhú chun é lascadh agus a chur ar crith ina chraiceann, dúisíonn sé as tromluí millteanach mar a thuigeann. == Naisc sheachtracha == * [http://www.litriocht.com/shop/product_info.php?products_id=3340 Dráma] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151024000737/http://www.litriocht.com/shop/product_info.php?products_id=3340 |date=2015-10-24 }} a d' fhoilsigh Cois Life i gcomhar le h[[Amharclann na Mainistreach]] i [[1999]], agus Tom Mac Intyre, bunaithe ar an dán. ISBN 1-901176-15-0 * [http://www.youtube.com/watch?v=qW1qEu-iGpY ''Cúirt an Mheán Oíche''], ó [[1985]] ar [[RTE]] {le aisteoirí ó ''[[Amharclann na Mainistreach]]''}. * [http://www.comhartaighde.com/eagrain/1/odrisceoil/ ''Mediae Noctis Consilium'' — céadfhoilsiú Cúirt an Mheán Oíche le Brian Merriman]{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}, alt le Proinsias Ó Drisceoil, 2015 == Tagairtí == {{reflist}} {{Síol}} [[Catagóir:Dánta]] [[Catagóir:Filíocht na Gaeilge]] [[Catagóir:Drámaíocht]] 3pmvqp8vhws9jz17yfrqgy799eq9scj 0 39248 1312747 1087673 2026-05-12T14:29:48Z TGcoa 21229 1312747 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is [[baile]] suite i d[[Tír Mhic Caoirthinn]], An Comar Íochtarach, [[Contae Dhoire]] í '''Leitir Seanduine''' (Leitir Seandomhnaigh uaireanta).<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.logainm.ie/ga/58835|teideal=Leitir Seanduine - ​Lettershendony / Lettershendoney, barúntacht Tír Mhic Caoirthinn/​ Tirkeeran paróiste dlí An Comar Íochtarach / ​Cumber Lower|údar=.logainm.ie|dátarochtana=2026}}</ref> [[Íomhá:Tirkeeran Townland - geograph.org.uk - 741970.jpg|clé|mion|220x220px]] I mí Lúnasa 2020, rinneadh iarracht an seómharcach [[Féinmharú bréige|Katie Simpson]] - bliain is fiche d’aois, i mbarr a sláinte, agus as contae Ard Mhacha - a mharú í Leitir Seanduine. Mhaígh Jonathan Creswell, traenálaí capall agus páirtnéir a deirféar, ag an am go ndearna sí iarracht í féin a mharú. Ba eisean a thuairisc gur tháinig sé ar Katie crochta ón staighre ag baile, tar éis di iarracht a dhéanamh í féin a mharú. Tar éis glaoch Creswell ar na seirbhísí éigeandála – lá an ionsaithe – thóg sé Katie, gan aithne gan urlabhra, i ngluaisteán ón teach i Leitir Seandomhnaigh ina raibh cónaí air féin, a pháirtnéir, a mbeirt pháistí agus Katie ag dul i dtreo an ospidéil in [[Allt Mhic Dhuibhleacháin]] i nDoire chun bualadh leis an otharcharr.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/fuath-ban-i-measc-na-bpoilini-cliseadh-ar-katie-simpson-ina-beatha-agus-ina-bas/|teideal=Fuath ban i measc na bpóilíní – cliseadh ar Katie Simpson ina beatha agus ina bás|údar=Póilín Ní Chiaráin|dáta=10 Bealtaine 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-05-12}}</ref> == Féach freisin == * [[Féinmharú bréige]] == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} {{DEFAULTSORT:Leitir Seanduine}} [[Catagóir:Bailte in Éirinn]] [[Catagóir:Bailte i gContae Dhoire]] 8abbvodshne4jxbtej1yxakrpymjuer 0 63319 1312804 1311639 2026-05-13T03:20:24Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1312804 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Bhí '''Christine Charbonneau''' (18 Deireadh Fómhair 1943 – 29 Bealtaine 2014) ina hamhránai agus ina scríbhneoir de chuid lucht labhartha Fraincise Cheanada.<ref>The Canadian Press/La Presse Canadienne (CP/PC), ‘La chanteuse et auteure Christine Charbonneau est décédée,’ http://www.lapresse.ca/arts/musique/201405/31/01-4771520-la-chanteuse-et-auteure-christine-charbonneau-est-decedee.php 31 Bealtaine 2014. Arna rochtain ar 02-06-2014</ref> Bhí sí ar an tríú duine de cheathrar cailíní. Úrscéalaí is ea an deirfiúr is óige aici, [[Marie Godard]]. Bhí sí ar dhuine den dream is mó a scríobh amhráin do dhaoine eile. Orthu sin tá [[Ginette Ravel]], [[Renée Claude]], [[Patsy Gallant]], [[France Castel]], [[Christine Chartrand]], [[Ginette Reno]], agus [[Sheila]] sa Fhrainc. Tá na hamhráin "''Du fil des aiguilles et du coton"'', "''Censuré"'' et "''Les femmes"'' ("Qu'y a-t-il dans le cœur des femmes?") áirithe ar chnaga na 1970í.<ref> Cécile Tremblay-Matte, ''La chanson écrite au féminin, de Madeleine de Verchères à Mitsou 1730-1990'', 1990 (athchló 1992), lch 103, Éditions Trois, ISBN 2-9208-8716-5, 978-2-9208-8716-9</ref>. ==Na hamhráin is mó éileamh== ''Du fil des aiguilles et du coton'', amhrán a thaifead France Castel i 1972<ref>France Castel, Dioscliosta, cnagamhrán le Christine Charbonneau, ''Du fil des aiguilles et du coton'', (1973, Profil, PRO. 6063),[http://www.francecastel.com/discographie.html France Castel] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120426011927/http://www.francecastel.com/discographie.html |date=2012-04-26 }}:</ref> agus a dúirt [[Céline Dion]] i 1973,<ref>Céline Dion, Biographie Enfance, deir Céline i 1973 ''"Du fil des aiguilles et du coton" '' le Christine Charbonneau''"http://www.musicme.com/Celine-Dion/biographie/</ref> nuair a tháinig sí i láthair an phobail den chéad uair in aois a cúig ag bainis a dearthár Michel.<ref>''Du fil des aiguilles et du coton'', [http://www.celinedionweb.com/celine-dion/en,biography.html Suíomh Céline Dion] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120118211922/http://www.celinedionweb.com/celine-dion/en,biography.html |date=2012-01-18 }}:</ref> ''Tout va trop vite'',<ref>"Patsy Gallant, Québec Info Music, Biography", http://www.qim.com/artistes/biographie.asp?artistid=478 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150713111055/http://www.qim.com/artistes/biographie.asp?artistid=478 |date=2015-07-13 }}</ref> amhrán a thaifead Patsy Gallant i 1972.<ref>[http://www.leparolier.org/quebecois/classartistes/p/patsygallant.htm,'Dioscliosta Patsy Gallant',]{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ''Les femmes'' (Qu'y a-t-il dans le coeur des femmes?), amhrán a thaifead Patsy Gallant i 1974 agus a chlúdaigh Sheila sa Fhrainc i 1976.<ref>"Sheila, Les femmes, une chanson très moderne et style pop très variété"http://ondit.unblog.fr/93-43e-45-tours-octobre-1976-les-femmes-quy-a-til-dans-le-coeur-des-femmes-33-tours-44e-45-tours-decembre-1976-lamour-qui-brule-en-moi/comment-page-2/, 'Les femmes by Christine Charbonneau',</ref> ''Donne l'amour'', amhrán a thaifead Ginette Reno i 1974.<ref>YouTube FouiC8cYrwY, " Ginette Reno, Trans World Records, 1974, album "Aimons-nous", ceol agus focail le Christine Charbonneau, diaporama Nathalie Dubois, 17-04-2012"</ref> ''Censuré'', amhrán a thaifead Christine Charbonneau i 1975.<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.disquesmerite.com/HTM/fiche.asp?NumArtiste=88 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2015-07-11 |archivedate=2002-02-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20020225105716/http://www.disquesmerite.com/HTM/fiche.asp?NumArtiste=88 }}</ref> == Tús a gairme == Rugadh Charbonneau in Montréal, Québec, in 1943, agus scríobh sí a céad amhrán in aois a dhá bhliain déag.<ref>''La chanson écrite au féminin'', (ISBN 2-920887-16-5),</ref> Thosaigh sí ag amhránaíocht go gairmiúil in La Butte à Mathieu in [[Val-David]], [[Québec]], i 1959.<ref>"La Butte à Mathieu": is minic a fuair Christine Charbonneau cuireadh chun amhránaíocht a dhéanamh in La Butte à Mathieu, an “boîte” ba mhó clú in Québec: http://www.lejournal2000.com/chanson.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111223213349/http://www.lejournal2000.com/chanson.htm |date=2011-12-23 }}</ref> Dhéanadh sí í féin a thionlacan le giotár fearacht a comhairleora [[Felix Leclerc]]<ref>Paragraph Félix Leclerc, (le père de la chanson québécoise): http://www.ameriquefrancaise.org/fr/article-534/F%C3%A9lix_Leclerc,_p%C3%A8re_de_la_chanson_qu%C3%A9b%C3%A9coise.html#.UOOa5nfeG_I¯{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}#</ref> agus meas uirthi mar dhuine de mhórchumadóirí amhrán Québec.<ref>"Marc-Antoine Lapierre, Ollscoil Montréal, Máistir Ealaíon san Antraipeolaíochta (An Roinn Antraipeolaíochta), «Le mythe de la chanson québécois»: "Certains artistes deviennent des icônes du milieu...dont Christine Charbonneau", lch 20", https://papyrus.bib.umontreal.ca/jspui/bitstream/1866/4133/2/Lapierre_Marc-Antoine_2010_m%C3%A9moire.pdf</ref> Luaití Charbonneau mar ''chansonnier''.<ref>"Christine Charbonneau, Discographie, Enregistrements canadiens, Les chansonnières au Québec,(Les Cahiers de l'ARMuQ, avril 1990), ouvrage de C. T.-Matte qui procède à l'examen des chansons et enregistrements de... ", http://www.thecanadianencyclopedia.com/index.cfm?PgNm=TCE&Params=Q1ARTQ0000981 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070828025858/http://www.thecanadianencyclopedia.com/index.cfm?PgNm=TCE&Params=Q1ARTQ0000981 |date=2007-08-28 }}</ref> Ar feadh roinnt blianta bhíodh sí ag amhránaíocht sna tithe caife a bhí ag éirí flúirseach ag an am agus a dtugtaí "les boîtes à chansons" orthu. Thosaigh Charbonneau ag tabhairt amhrán d’amhránaithe eile. Orthu sin bhí Ginette Ravel, duine d’amhránaithe móra na linne sin.<ref>"Ginette Ravel, Canadien Encyclopedia,"http://www.thecanadianencyclopedia.com/index.cfm?PgNm=TCE&Params=Q1ARTQ0002928 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080612044756/http://www.thecanadianencyclopedia.com/index.cfm?PgNm=TCE&Params=Q1ARTQ0002928 |date=2008-06-12 }}</ref> Thaifead sí siúd ''L'amour'', amhrán le Charbonneau, ar a halbam ''L'amour c'est comme un jour,'' a d’eisigh RCA Victor Records i 1963.<ref>"Ginette Ravel, ''L'amour'', Album "L'amour, c'est comme un jour" 1963, http://www.leparolier.org/quebecois/classartistes/g/ginetteravel.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120321140241/http://www.leparolier.org/quebecois/classartistes/g/ginetteravel.htm |date=2012-03-21 }}</ref> Thaifead Renée Claude a hamhrán ''Je te chercherai'' ar (Renée Claude Volume 2), Select Records.<ref>"Renée Claude, Volume deux (Second Album), Sélect Records, Je te chercherai", http://www.leparolier.org/quebecois/classartistes/r/reneeclaude.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110113202026/http://www.leparolier.org/quebecois/classartistes/r/reneeclaude.htm |date=2011-01-13 }}</ref> Rinne Charbonneau a céad albam le Sélect Records i 1963: ba é an teideal a bhí air ''Les insolences d'une jeune femme''.<ref>Christine Charbonneau, Les insolences d'une jeune femme", http://www.retrojeunesse60.com/christine.charbonneau.html</ref> Ar 24 Meitheamh 1965 tugadh cuireadh chun Charbonneau chun a bheith páirteach sa Fête de la Saint-Jean Baptiste,<ref>"(Saint-John-Baptiste Day and its History) Fête de la Saint-Jean Baptiste et son histoire", http://www.claudenadeau.net/saint-jean.html</ref> lá saoire in Québec''.<ref>"National Holiday Québec", "Fête nationale du Québec", http://www.fetenationale.qc.ca/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20141219182729/http://www.fetenationale.qc.ca/ |date=2014-12-19 }}</ref> An bhliain sin bhí an fhéile ar siúl i bPáirc Jarry i dtuaisceart Montréal, rud nach dtiteadh amach go minic. Tháinig sí féin agus amhránaithe eile os comhair breis is daichead míle duine amach.<ref>"24 juin 1965, Fête de la Saint-Jean, Parc Jarry, Montréal, Christine Charbonneau et autres artistes invités, dans les notes de Gilles (ó Leabhar Nótaí Gilles Vigneault), https://books.google.com/books?id=I_vR9RRN1g0C&pg=PA815&lpg=PA815&dq=Christine+Charbonneau+poèmes&source=bl&ots=4pCmjn1mXK&sig</ref> Timpeall 1967, nuair a bhí na "boîtes à chansons" ag dul i léig,<ref>M. A. Lapierre, (Le mythe de la chanson québécoise), page 19"...L'apogée du mouvement (des boîtes à chansons) vers 1967...", https://papyrus.bib.umontreal.ca/jspui/bitstream/1866/4133/2/Lapierre_Marc-Antoine_2010_m%C3%A9moire.pdf</ref> Lean Charbonneau uirthi ag obair ag [[CBC Radio]] and [[CBC Television]] iarraidh uirthi cúpla uair a bhith páirteach sa tsraith Coast to Coast, sraith a léirigh Anton Van de Water agus mar a raibh sí ag amhránaíocht lena lán daoine eile, fearacht [[Joni Mitchell]],<ref>http://jonimitchell.com/chronology/tour.cfm?id=0; ‘A chronology of appearances,’ jonimitchell.com. Arna rochtain 02-04-2014</ref> Jacques Blanchet, Margo McKinnon,<ref>Jacques Blanchet and others, http://retrofranco.tripod.com/ArtistesQc.htm{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> [[Pauline Julien]] agus [[Gordon Lightfoot]] (The Travelers).<ref>Pauline Julien, Gordon Lightfoot, "Chansons (TV series)" (Mon Pays mes chansons), TV archives., http://www.tvarchive.ca/database/16556/chansons/episode_guide/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131110184626/http://www.tvarchive.ca/database/16556/chansons/episode_guide/ |date=2013-11-10 }}</ref> I 1968 rinne sí an tríú halbam, ceann ar theideal dó ''Christine'', le Gamma Records.<ref>Gamma Records, http://www.thecanadianencyclopedia.com/articles/emc/gamma-records-ltddisques-gamma-ltee {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131110183629/http://www.thecanadianencyclopedia.com/articles/emc/gamma-records-ltddisques-gamma-ltee |date=2013-11-10 }}</ref> Ba é François Dompierre a stiúrthóir ceolchoirme, agus chum sé cúpla amhrán di ina dhiaidh sin.<ref>"François Dompierre, Orchestra Director and music composer, http://www.thecanadianencyclopedia.com/articles/emc/francois-dompierre {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131124235506/http://www.thecanadianencyclopedia.com/articles/emc/francois-dompierre |date=2013-11-24 }}</ref> In 1968 bhí a céad Sraith Shamhraidh teilifíse aici ag CBC agus í ina comhóstach le Jacques Blanchet ar an seó "Tête heureuse". In 1969 bhí sí ina comhóstach le Blanchet ar sheó raidió amhránaíochta ag CBC Radio: "Tour à tour".<ref>Télevision show, Christine Charbonneau and Jacques Blanchet, "Tête heureuse, and in 1969, Radio show, Tour à tour, page 241,"http://www.banq.qc.ca/documents/collections/collection_patrimoniale_quebecoise/archives_privees/J_Blanchet.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150923182231/http://www.banq.qc.ca/documents/collections/collection_patrimoniale_quebecoise/archives_privees/J_Blanchet.pdf |date=2015-09-23 }}</ref> I Mí Lúnasa 1969 bhí Charbonneau ina hionadaí do Cheanada ag Féile Spa sa Bheilg<ref>Christine Charbonneau, http://vedettes70.retrojeunesse60.com/christine.charbonneau.htm</ref> ach níor ghnóthaigh sí duais. == Ag cumadh amhrán do dhaoine eile == Ba iad na 1970idí na blianta ba thorthúla aici agus an oiread sin amhrán léi á dtaifeadadh ag amhránaithe eile. Thaifead France Castel "Du fil des aiguilles et du coton," "Je le vois dans ma soupe," "Ça m'fait du bien" <ref>"France Castel, Suíomh Oifigiúil, Dioscliosta : France Castel 1973, 1973, 1974, agus Cnuasalbam Dúbailte 1975" (agus a bhformhór cumtha ag Charbonneau), http://www.francecastel.com/biographie.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130827200124/http://www.francecastel.com/biographie.html |date=2013-08-27 }}</ref> le Profil Records agus Trans-World Records, agus bhain amach Rogha 20 an Cheoil in Québec.<ref>"France Castel, "Du fil des aiguilles et du coton," "Je le vois dans ma soupe" et "Ça m'fait du bien" 1973-02-17", http://www2.banq.qc.ca/palmares/2010-Franco/Franco-Compilation_succes_ordre_alpha_interpretes.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120425015559/http://www2.banq.qc.ca/palmares/2010-Franco/Franco-Compilation_succes_ordre_alpha_interpretes.pdf |date=2012-04-25 }}</ref> Amhráin le Charbonneau is mó atá le fáil ar na halbaim a rinne sí in 1973, in 1974 agus in 1975. Dúirt Patsy Gallant "Tout va trop vite," "Thank you come again" (i bhFraincis), "Un jour comme les autres," "Le lit qui craque"<ref>"Patsy Gallant, Québec Info Musique, Biographie", http://www.qim.com/artistes/biographie.asp?artistid=478 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150713111055/http://www.qim.com/artistes/biographie.asp?artistid=478 |date=2015-07-13 }}</ref>, amhráin a raibh an-éileamh orthu agus a d’fhág aoibh na ndaoine uirthi mar amhránaí Fraincise in Québec.<ref>Chuir "Tout va trop vite," "Le lit qui craque," "Un jour comme les autres" agus "Thank you come again" Gallant ar bharr an liosta, http://www2.banq.qc.ca/palmares/2010-Franco/Franco-Compilation_succes_ordre_alpha_interpretes.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120425015559/http://www2.banq.qc.ca/palmares/2010-Franco/Franco-Compilation_succes_ordre_alpha_interpretes.pdf |date=2012-04-25 }}</ref><ref>Patsy Gallant Biography and songs, https://www.myspace.com/patsygallant</ref> I 1974 thug Charbonneau "Les femmes" do Gallant ("Qu'y a-t-il dans le cœur des femmes?"), amhrán atá le fáil ar an albam a rinne sí i 1974 album, ''Toi l'enfant'', le Columbia Records. Thaifead Sheila, amhránaí Francach a raibh gean an phobail uirthi, "Les femmes" agus d’eisigh mar shingil é<ref>''Les femmes''http://www.encyclopedisque.fr/disque/13104.html</ref> i 1976 le Carrere Records. Bhain sé Rogha 20 an Cheoil amach sa Fhrainc<ref>http://www.musicme.com/#/Sheila/albums/L-Amour-Qui-Br-Le-En-Moi-0643443739764.html</ref> agus bhí sé le fáil ar an albam ''L'amour qui brûle en moi''. In 1974 chum Charbonneau amhrán do Ginette Reno, "Donne l'amour," agus taifeadadh é ar a halbam siúd “Aimons-nous”.<ref>"Ginette Reno, Biographie", http://www.ginettereno.com/biographie_fr.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150712205407/http://www.ginettereno.com/biographie_fr.html |date=2015-07-12 }}</ref> I 1979 thaifead Reno "Oublie-moi" ar a halbam ''Je ne suis qu'une chanson'', a léirigh Melon-Miel Records.<ref>Ginette Reno, Album «Je ne suis qu'une chanson», (Oublie-moi in 5th). I 1980 fuair sí trí dhuais (Félix), agus orthu sin bhí duais an albaim ba mhó díol (350,000 cóip), http://fr.wikipedia.org/wiki/Ginette_Reno</ref> I gceann cúpla mí bhí 350,000 albam díolta aici. D’éirigh go maith le [[Michel Louvain]]<ref>"Michel Louvain. ''La dame en bleu'', http://www.thecanadianencyclopedia.com/articles/fr/emc/michel-louvain {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131110183503/http://www.thecanadianencyclopedia.com/articles/fr/emc/michel-louvain |date=2013-11-10 }}</ref> agus le Claude Valade ar liosta rogha ceoil Québec le hamhráin de chuid Charbonneau. Is beag cnagamhrán a chuir a oiread ratha ar Louvain is a chuir ''La dame en bleu'' le Mirabel Records<ref>Michel Louvain, ''La dame en bleu'', 1976-02-14, http://www2.banq.qc.ca/palmares/2010-Franco/Franco-Compilation_succes_ordre_alpha_interpretes.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120425015559/http://www2.banq.qc.ca/palmares/2010-Franco/Franco-Compilation_succes_ordre_alpha_interpretes.pdf |date=2012-04-25 }}</ref><ref>"La dame en bleu, Christine Charbonneau, 1976", http://www.auteurscompositeurs.com/index.php?option=com_content&view=article&id=109:louvain&catid=20:pleinfeu&Itemid=142</ref> Bhí tóir ar "Viens t'étendre aux creux de mes bras,"<ref>"Claude Valade, Viens t'étendre aux creux de mes bras", scríofa ag Charbonneau, http://www2.banq.qc.ca/palmares/2010-Franco/Franco-Compilation_succes_ordre_alpha_interpretes.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120425015559/http://www2.banq.qc.ca/palmares/2010-Franco/Franco-Compilation_succes_ordre_alpha_interpretes.pdf |date=2012-04-25 }}</ref> Bhí an-éileamh in Québec ar "Aide-moi à passer la nuit," "J'ai dit non," "Quand tes yeux," "C'est parce que je t'aime," "Est-ce si facile" agus "Le chemin de tes rêves" agus iad á rá ag Claude Valade.<ref>"Claude Valade, Aide-moi à passer la nuit, 1975-03-29, http://www2.banq.qc.ca/palmares/2010-Franco/Franco-Compilation_succes_ordre_alpha_interpretes.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120425015559/http://www2.banq.qc.ca/palmares/2010-Franco/Franco-Compilation_succes_ordre_alpha_interpretes.pdf |date=2012-04-25 }}</ref><ref>Cnagamhráin a chum Charbonneau do Claude Valade: http://www2.banq.qc.ca/palmares/2010-Franco/Franco-Compilation_succes_ordre_alpha_interpretes.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120425015559/http://www2.banq.qc.ca/palmares/2010-Franco/Franco-Compilation_succes_ordre_alpha_interpretes.pdf |date=2012-04-25 }}</ref><ref>'Claude Valade, Discography, Le Parolier, 1975 London Deram,</ref>,<ref>"Claude Valade, J'ai dit non, 1976-06-26", http://www2.banq.qc.ca/palmares/2010-Franco/Franco-Compilation_succes_ordre_alpha_interpretes.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120425015559/http://www2.banq.qc.ca/palmares/2010-Franco/Franco-Compilation_succes_ordre_alpha_interpretes.pdf |date=2012-04-25 }}</ref> Ba é an cnagamhrán ba mhó ag Charbonneau "Censuré," amhrán dioscó de chuid 1975. Fuair sí bás le hailse ar an 29 Bealtaine 2014. ==Slán le ceol== : ''Nous sommes des illusionnistes''<br> : ''Nous les faiseurs de chansons''<br> : ''Nous mangeons de la musique''<br> : ''Notre pain est fait de son''<br> : ''Notre pain est fait de son''<br> : ''Nous les faiseurs de chansons''<ref>Base de données de chansons françaises: Christine Charbonneau, Paroles de la chanson « Les faiseurs de chansons » : http://chansons-fr.com/base-de-donnees/paroles.php?html=christine_charbonneau-les_faiseurs_de_chansons {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160307090331/http://chansons-fr.com/base-de-donnees/paroles.php?html=christine_charbonneau-les_faiseurs_de_chansons |date=2016-03-07 }}</ref> :''(Draíodóirí atá ionainn, lucht déanta amhrán, is é an ceol a chothaíonn sinn, tá ár gcuid aráin déanta d’fhuaim, tá ár gcuid aráin déanta d’fhuaim, lucht déanta amhrán.)'' == Le cloisteáil == Christine Charbonneau - "Dans un jour" (1966): [https://www.youtube.com/watch?v=TiMr6i57WQg] Christine Charbonneau - "Mon amour, mon ami, mon frère" (1975): [https://www.youtube.com/watch?v=y_8C7quMaQY] Christine Charbonneau - "L'enfer": [https://www.youtube.com/watch?v=9-xFhczHOvg] Christine Charbonneau - "Censuré " (1975): [https://www.youtube.com/watch?v=JNgHC20OP7U] ==Tagairtí== {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Charboneau,Christine}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1943]] [[Catagóir:Básanna in 2014]] [[Catagóir:Ceoltóirí Ceanadacha]] [[Catagóir:Ban-amhránaithe Fraincise ó Québec]] iakn2vfih982qtx6tovnkdxu8c5lhko 0 88737 1312830 1307301 2026-05-13T11:36:27Z Elliottjk 74136 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 1312830 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Iar-Uachtarán [[Veiniséala]] is ea '''Nicolás Maduro Moros''', a rugadh ar an [[23 Samhain]] [[1962|1962,]] i gceannas ar Veiniséala ó 2013 go dtí 2025. Ceannaire tiarnúil de chuid na heite fíorchlé ba ea Maduro.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/soisialaigh-mheiricea-theas-slan-sabhailte-go-foill/|teideal=Sóisialaigh Mheiriceá Theas slán sábháilte – go fóill|údar=Alex Hijmans|dáta=18 Deireadh Fómhair 2014|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-01-03}}</ref> Cuireadh imeaglú agus forlámhas ina leith go minic. [[Íomhá:Nicolás Maduro 2002.png|clé|mion|220x220px|2002]] [[Íomhá:Maduro advertising.jpg|clé|mion|220x220px|Bolscaireacht de chuit Maduro, 2018, "Por Amor a Chavez" «Maduro Presidente»]] [[Íomhá:Nicolás Maduro and Cilia Flores.jpg|clé|mion|220x220px|Maduro agus a bhean Cilia Flores, 2013]] [[Íomhá:Retrato oficial de Nicolás Maduro (2019).jpg|clé|mion|330x330px|2019]] [[Íomhá:Vladimir Putin (left) and Nicolás Maduro (right).jpg|clé|mion|220x220px|2025, le [[Vladimir Putin]]]] [[Íomhá:Maduroreward.jpg|clé|mion|284x284px|luaíocht $25m, Roinn Stáit na Stát Aontaithe, mí Iúil 2025]] [[Íomhá:Nicolas Maduro Recompensa.png|clé|mion|285x285px|luaíocht $ 50 milliún, mí Lúnasa, Roinn Stáit na Stát Aontaithe]] == Saol == '''2010idí''' Tháinig Maduro i gcomharbacht ar [[Hugo Chávez]] in 2013. Bhí géarchéim eacnamaíochta, pholaitíochta agus go deimhin dhaonna, i Veiniséala sna 2010idí. Ba é rialtas Maduro ba chúis leis cuid mhór. Idir 2015-2018, thréig 2.3 milliún duine (os cionn 7 faoin gcéad den daonra) an tír (sin a léirigh figiúirí ó [[na Náisiúin Aontaithe]] ag an am). Sin é an líon céanna teifeach – nó gar go leor dó – a thug aghaidh ar an Eoraip ón Meánoirthear agus ón Afraic sa tréimhse chéanna. Thug an tAontas Eorpach isteach bearta sriantacha i gcoinne Veiniséala i mí na Samhna 2017. Áirítear leo trádbhac ar airm agus ar threalamh is féidir a úsáid chun daoine a chur faoi chois sa tír sin.<ref name=":4">{{Lua idirlín|url=https://www.consilium.europa.eu/ga/press/press-releases/2020/06/29/venezuela-eleven-officials-added-to-sanctions-list/|teideal=Veiniséala: aon oifigeach déag curtha le liosta na smachtbhannaí|údar=consilium.europa.eu|dáta=29 Meitheamh 2020|language=ga-IE|work=Consilium|dátarochtana=2026-01-04}}</ref> '''2018''' Is beag conspóid a chothaigh an sruth inimirceach seo i Meiriceá Theas go dtí 2018.<ref name=":3">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-reiteoidh-athruithe-eacnamaiochta-i-veiniseala-an-ghearcheim-imirce-is-mo-da-bhfacthas-riamh-i-meiricea-theas/|teideal=An réiteoidh athruithe eacnamaíochta i Veiniséala an ghéarchéim imirce is mó dá bhfacthas riamh i Meiriceá Theas?|údar=Alex Hijmans|dáta=22 Lúnasa 2018|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-01-03}}</ref> Ach in 2018 bhí baic thaistil curtha i bhfeidhm ar mhuintir Veiniséala ag go leor de na tíortha in aice láimhe. Chothaigh athlonnú na scórtha míle teifeach as Veiniséala fud fad na Brasaíle go leor conspóide sa tír sin.<ref name=":2">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/briatharchath-i-meiricea-theas-agus-maduro-agus-bolsonaro-in-adharca-a-cheile/|teideal=Briatharchath i Meiriceá Theas agus Maduro agus Bolsonaro in adharca a chéile|údar=Alex Hijmans|dáta=16 Eanáir 2019|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-01-03}}</ref> I mí Lúnasa 2018 rinneadh ionsaí ar champa teifeach as Veiniséala i mbaile teorann sa Bhrasaíl.<ref>Rinneadh ionsaí ar champa inimirceach ó Veiniséala i mbaile beag Pacaraima i dtuaisceart na Brasaíle, áit a thrasnaigh os cionn 500 Veiniséalach an teorainn idir an dá thír chuile lá. De bharr na dteifeach, bhí brú ollmhór ar sheirbhísí sláinte agus sóisialta an bhaile. Cuireadh an lasair sa bhairille nuair a rinne roinnt Veiniséalach fear gnó áitiúil a robáil. Ansinchuir buíon de mhuintir na háite campa de chuid na n-inimirceach trí thine agus theith 1,200 teifeach ar ais thar teorainn go Veiniséala.</ref> In 2018, bhí pacáiste beartas eacnamaíochta curtha i bhfeidhm ag Maduro chun dul i ngleic leis an ngéarchéim bhoilscithe agus sholáthair bhia sa tír. Baineadh cúig náid de luach airgeadra na tíre (ar baisteadh ainm nua air lena chois, ''bolívar soberano''), tháinig méadú 3,000 faoin gcéad ar an íosphá, agus cuireadh deireadh leis an bhfóirdheontas don ola (bíodh an peitreal is saoire ar domhan ar fáil i Veiniséala). Ba bheag an mhuinín a chuir muintir Veiniséala sna beartais. Bhí agóidí móra sna cathracha agus scuainí ollmhóra ag na hollmhargaí agus faitíos ar an bpobal go rachadh géarchéim an tsoláthair bhia i ndonas.<ref name=":3" /> === 2019: Iarracht cumhacht a ghabháil === I mí Eanáir 2019 insealbhaíodh Maduro don dara tréimhse in oifig aige. Cuireadh caimiléireacht toghchánaíochta i leith an rialtais agus rinne an freasúra baghcat ar an toghchán. Dúirt ceannaire an fhreasúra, [[Juan Guaidó]], a bhí ina uachtarán ar "thionól náisiúnta Veiniséala" ag an am, go mbeadh sé féin sásta áit an uachtaráin Maduro a thógáil. Mhaígh Guaidó go raibh an ceart sin aige de réir an bhunreachta, ós rud é gur mheas an freasúra go raibh uachtaránacht Maduro mídhlisteanach. D'aithin [[Parlaimint na hEorpa]] Guaidó mar uachtarán eatramhach agus dlisteanach Veiniséala.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.reddit.com/r/gaeilge/comments/alpic2/t%C3%A1_parlaimint_na_heorpa_tar_%C3%A9is_juan_guaid%C3%B3_a/|teideal=Reddit - The heart of the internet|work=www.reddit.com|dátarochtana=2026-01-04}}</ref> Dar le rialtas Maduro, rinneadh trí hiarracht ar coup d’état sa tír sa bhliain 2019. Theip orthu. D'fhág Rialtas na S-A cuma an amadáin air féin, agus múisiam ar Trump, é ag iarraidh díoltas a bhaint amach ó shin. '''2019''': '''Scéil eile''' Bhí Veiniséala i gceartlár cogadh idé-eolaíoch a bhí á fhearadh ag pobalóirí de chuid na heite fíorchlé agus na heite fíordheise ar a chéile. In 2019 thug Maduro, ‘Hitler an lae inniu’ ar [[Jair Bolsonaro]], a chomhghleacaí sa Bhrasaíl. Ag dul thar fóir a bhí Maduro, mar is dual do cheannairí pobalacha. D’fhág nach mór 8 milliún Veiniséalach a dtír dhúchais idir 2015-2023 ann – nó duine as gach cúigear. I Meiriceá Theas agus Láir, cuireadh ‘Teitheadh na Veiniséalach’ i gcomparáid le [[Géarchéim imirceach na hEorpa sna 2010idí|géarchéim na dteifeach ón Meánoirthear san Eoraip]]. In 2019 d’fhógair Ernesto Araújo, an tAire Gnóthaí Eachtracha i rialtas Bolsonaro, go mbeidh an Bhrasaíl ag tarraingt amach as Conradh Domhanda na hImirce, comhaontú de chuid na Náisiún Aontaithe a shínigh 150 tír in 2018 i gcathair Marrakesh i Maracó.<ref name=":2" /> '''2020''' Chuir an Chomhairle Eorpach aon duine dhéag de phríomhoifigigh Veiniséala le liosta na ndaoine atá faoi réir bearta sriantacha.<ref name=":4" /> '''2023''' D’eagraigh Maduro, reifreann inar fiafraíodh ar aontaigh pobal Veiniséala le hionghabháil a dhéanamh ar cheantar Essequibo, ar cuid den [[An Ghuáin|Ghuáin]] é. D’aontaigh 95 faoin gcéad de mhuintir Veiniséala le Maduro gur cuid de Veiniséala é réigiún Essequibo ó cheart; dhiúltaigh an Ghuáin scun scan don dearcadh sin. Ní raibh sa reifreann agus i gcaint throdach Maduro ach cleasaíocht réamhthoghcháin.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/suil-chun-cinn-ar-2024-toghchain-toghchain-agus-tuilleadh-toghchan/|teideal=Toghcháin, toghcháin agus tuilleadh toghchán – súil chun cinn ar an domhan in 2024|údar=Alex Hijmans|dáta=2 Eanáir 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-01-03}}</ref> '''2024''' I mí Iúil 2024, bhí "bua" ag Nicolás Maduro i dtoghchán uachtaránachta Veiniséala, a thríú téarma sé bliana. Ach bhí easpa trédhearcachta agus calaois curtha ina leith ag an bhfreasúra. I mí na Bealtaine 2024, tarraingíodh siar cuireadh a bhí tugtha do mhonatóirí idirnáisiúnta. De réir na dtorthaí oifigiúla bhí rud beag le cois 51 faoin gcéad de na vótaí ag Maduro agus bhí breis agus 44 faoin gcéad ag iarrthóir an fhreasúra, Edmundo González. Ach cuireadh isteach ar an bhfreasúra nuair a theastaigh uathu súil a choinneáil ar chomhaireamh na vótaí.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-lamh-in-uachtar-ag-maduro-i-veiniseala-amhras-caite-ar-thoradh-an-toghchain/|teideal=An lámh in uachtar ag Maduro i Veiniséala, amhras caite ar thoradh an toghcháin|údar=Alex Hijmans|dáta=31 Iúil 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-01-03}}</ref> Seachas Vladimir Putin agus ceannairí na Síne, na Bolaive agus Chúba, ba bheag duine taobh amuigh de Veiniséala a chreid go raibh bua ionraic ag Maduro. Níor thug na Stáit Meiriceá ná cuid mhaith tíortha eile aon aitheantas do réimeas uachtaránachta Maduro, ag maíomh gur tré chaimiléireacht a bhuaigh sé an toghchán. Bhí amhras caite ag ceannairí roinnt mhaith tíortha i Meiriceá Theas agus Láir ar thoradh an toghcháin agus dá bharr sin bhí an ruaig curtha scun scan ag Maduro ar ambasadóirí na dtíortha sin (an Airgintín, an tSile, Peiriú, Uragua, Cósta Ríce, Panama agus an Phoblacht Dhoiminiceach).<ref name=":1" />[[Íomhá:Delcy Rodríguez 2015.jpg|clé|mion|345x345px|[[Delcy Rodríguez|Delcy Rodriguez]]]] [[Íomhá:Corrupt Venezuelan Regime.pdf|clé|mion|220x220px|Gabhadh Maduro ach fágadh an regime i gceannas (foinse: Rialtas na S-A, 2020) ]] [[Íomhá:2026-01-03 Venezuelan protests in NYC 135.jpg|clé|mion|220x220px|Agóid i Nua Eabharc, 3 Eanair 2026]] '''2025''' In 2025 bhí luaíocht $50,000,000 á tairiscint ag na Stáit Aontaithe chun Maduro a gabháil agus é a chur ar a thriail ar chúiseanna drugaí agus sceimhlitheoireachta. Bhí sé geallta ag an Uachtarán Trump in 2025 go gcuirfeadh sé trúpaí Meiriceánacha isteach i Veiniséala in iarracht brú a chur ar an Uasal Maduro éirí as oifig.<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|title='Maduro agus a bhean tógtha amach as Veiniséala'-Trump|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0103/1551310-maduro-agus-a-bhean-togtha-amach-as-veiniseala-trump/|date=2026-01-03|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> === Gabháil === Ar an 1 Eanáir 2026, chualathas pléascáin sa tír. Tháinig an phríomhchathair Caracas faoi ionsaí ón aer i gcaitheamh na hoíche. D'fhógair Maduro éigeandáil náisiúnta. Ar an 3 Eanáir 2026 gabh fórsaí armtha na Stát Aontaithe Nicolas Maduro (63 bliain d'aois ag an am) agus a bhean chéile. Tógadh an bheirt ar bord héileacaptair chuig long cogaidh agus ansin go Nua Eabhrac. "Rithfidh na Stáit Aontaithe cúramaí Veiniséala go n-aistreofar an chumhacht go sábháilte chuig Rialtas nua thall ansin", a mhaígh an tUachtarán Trump. Dúirt Trump go mbeadh baint mhór ag na Stáit Aontaithe le tionscail na hola i Veiniséala as seo amach.<ref name=":0" /> Ach i Veiniséala, ceapadh leas-Uachtarán Veiniséala, [[Delcy Rodríguez|Delcy Rodriguez]], mar cheannaire eatramhach. Bhí an ceapachán dearbhaithe ag Cúirt Uachtarach na tíre agus ag baill eile an rialtais, a bhí i gcumhacht i gcónaí. Duine i bhfad amach ar an eité chlé is ea Rodriguez, agus "Chavista" amach is amach. Bhí coinneáil Maduro i Meiriceá cáinte ag Delcy Rodriguez. Ach mhaígh Trump áfach go bhfuil sí toilteanach comhoibriú lena bhfuil á bheartú aigesan don tír.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Maduro á choinneáil i Nua Eabhrac|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0104/1551405-maduro-a-choinneail-i-nua-eabhrac/|date=2026-01-04|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> I gcúirt fheidearálach i Nua-Eabhrac ar an 5 Eanáir, phléadáil Maduro agus a bhean Cilia Flores neamhchiontach i gceithre chúis a cuireadh ina leith, lena n-áirítear sceimhlitheoireacht drugaí agus airm a bheith ina sheilbh aige. Cuirtear i leith na lánúine gur shaibhrigh siad iad féin le 25 bliain trí dhul i bpáirt le coirpigh idirnáisúnta a bhí ag seoladh drugaí mídhleathacha chun na Stát Aontaithe.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Maduro ag pléadáil neamhchiontach i sceimhlitheoireacht drugaí|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0105/1551554-maduro-ag-pleadail-neamhchiontach-i-sceimhlitheoireacht-drugai/|date=2026-01-05|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> == Féach freisin == * [[Ionsaithe na Stát Aontaithe ar gháinneálaithe drugaí]] * [[Géarchéim i Veiniséala]] * [[Hugo Chávez]] * [[Delcy Rodríguez]] == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Maduro, Nicolas}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1962]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Ceardchumannaithe]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hEorpa]] [[Catagóir:Daoine de shliocht Easpáinneach agus Latino]] [[Catagóir:Daoine fuadaithe]] [[Catagóir:Deachtóirí]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Gáinneálaithe drugaí]] [[Catagóir:Gluaiseacht neamhailínithe]] [[Catagóir:Gníomhaithe]] [[Catagóir:Pobalóirí]] [[Catagóir:Polaiteoirí Veiniséalacha]] [[Catagóir:Sóisialaithe]] [[Catagóir:Taidhleoirí Veiniséalacha]] [[Catagóir:Uachtaráin]] sv60vkkr22fvxplc9ar8okmrjt78jsn 0 90930 1312777 1134515 2026-05-12T19:37:59Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1312777 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Amhrán}} [[File:Ar Lan y Mor - Kenneth Bowen (trimmed).ogg|thumb|[[Kenneth Bowen (tenor)|Kenneth Bowen]] ag canadh an chéad véarsa de "Ar Lan y Môr"]] Amhrán traidisiúnta is ea '''Ar lan y môr''' (An [[Ghaeilge|Gaeilge]]:''Ar an trá''). Tá foirmeacha éagsúla den amhrán ann, lena n-áirítear roinnt áit a dtugann an méadar agus ábhar roinnt véarsaí le fios go bhfuil iatáin ó amhráin eile i láthair. Is amhrán grá é an t-amhrán.<br> Rinne [[Bryn Terfel]] taifead de "Ar Lan y Môr" ar a albam sa bhliain 2000 ''[[We'll Keep a Welcome (album)|We'll Keep a Welcome]]''.<ref name="Allmusic">{{Allmusic|class=album|id=well-keep-a-welcome-mw0000612493|label=We'll Keep a Welcome}}</ref> ==Leaganacha: Breatnais agus Gaeilge== {| |valign="top"| Ar lan y môr mae rhosys cochion<br> Ar lan y môr mae lilis gwynion<br> Ar lan y môr mae 'nghariad inne<br> Yn cysgu'r nos a chodi'r bore. Ar lan y môr mae carreg wastad<br> Lle bûm yn siarad gair â'm cariad<br> O amgylch hon fe dyf y lili<br> Ac ambell gangen o rosmari. Ar lan y môr mae cerrig gleision<br> Ar lan y môr mae blodau'r meibion<br> Ar lan y môr mae pob rinweddau<br> Ar lan y môr mae nghariad innau. Llawn yw'r môr o swnd a chegryn<br> Llawn yw'r wy o wyn a melyn<br> Llawn yw'r coed o ddail a blode<br> Llawn o gariad merch wyf inne. Mor hardd yw'r haul yn codi'r bore <br> Mor hardd yw'r enfys aml ei liwie <br> Mor hardd yw natur ym Meitheamh <br> Ond harddach fyth yw wyneb Elin |valign="top"| Ar an trá tá rósónna dearga <br> Tá lilí bhána ar an gcladach <br> Ar an trá tá grá mo chléibh <br> Ina codladh san oíche 's ag éirí ar maidin. Tá cloch cothrom ar an trá<br> Nuair a labhair mé le mo chailín <br> Mórthimpeall anseo d'fhás an líl<br> Agus cúpla craobh de mharós. Ar an cladach tá méaróga gorma<br> Ar an trá tá bláthanna na mac<br> Ar an trá tá tá na suáilcí uilig<br> Ar an trá tá mo ghrá. Tá an fharraige lán gainimh agus sliogán <br> Tá an ubh bán agus buí<br> Tá na crainn lán duilleog agus bláthanna<br> Táim lán le grá mná. Cé chomh hálainn agus a éiríonn an ghrian ar maidin <br> Cé chomh hálainn is atá an tuar ceatha ildaite<br> Cé chomh hálainn is atá an nadúr i mí Meithimh <br> Ach is é an rud is áille ná aghaidh Elin |} == Tagairtí == {{commonscat}} {{reflist}} == Naisc sheachtracha == * [https://www.youtube.com/watch?v=Oho2kSoIx6A Leagan Youtube] * [http://www.ebook.cowensw.co.uk/Poems/Ar-Lan-y-Mor.php Leaganacha sa Bhéarla agus sa Bhreatnais]{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://www.craftsfromwales.co.uk/music/arlanymor.htm Leagan athraitheach, tá an Béarla éagsúil go mór]{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [https://web.archive.org/web/20090402133322/http://www.ligtel.com/~wales/MusicLyrics.htm#Ar%20Lan%20y%20Mor Focail Mhalartacha] * [https://web.archive.org/web/20090827000206/http://www.sianjames.co.uk/cymraeg/geiriabed.htm Breatnais amháin] [[Catagóir:Amhráin thraidisiúnta na Breatnaise]] [[Catagóir:Amhrán thraidisiúnta na Breataine Bige]] sshxp7pjq3idvw2afeesn22ndj7o3zx 0 91037 1312755 1214665 2026-05-12T17:14:11Z Marcas.oduinn 33120 /* Meath */ Typos 1312755 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Gairm}} Ball de scothaicme filí in Éirinn agus in Albain go dtí c. an 16ú haois ba ea '''''fili'''''<ref>[http://dil.ie/22070 fili] ar eDIL</ref> (iolra ''filid'', Nua-Ghaeilge file, filí). Bhíodh stádas ard ag na ''filid'' i saol na gCeilteach agus bhídís ina sagairt i dteannta leis na [[draoi]]the agus ''[[fáith]]e''. Ar dtús, is amhlaidh gurbh idir ''[[breithem]]'' agus [[seanchaí]] é an ''fili'', ach de réir a chéile, scar na róil as a chéile. Ar aicme níos ísle ab ea file de chineál eile, [[bard]].<ref>[[Eleanor Hull]]</ref> Oidhreachta ba ea an ghairm, ach bhítí in ann dul ar taistil as a d[[tuath]] féin.<ref name="BM">Bernhard Maier: ''Lexikon der keltischen Religion und Kultur'', lch.&nbsp;125.</ref> ==Sanasaíocht== Creidtear go bhfuil an focal 'file' fréamhaithe ón b[[Prótai-Cheiltis]] ''*widluios'', le brí '[[fáidh]]'. Aithnítear an focal ar inscríbhinn Ghallach ó Larzac mar "uidluias" (baininscneach, ginideach iolra). Fréamhaítear é ar deireadh ón bhriathar ''*widlu-'', "feic". Molann seo go raibh na ''fili'' ina bhfáithe fileata, a thugadh tuartha i bhfoirm dán nó tomhas, seachas filí amháin. Fréamhaítear na focail nua-aimseartha Gaelacha ón bhfocal Sean-Ghaeilge ''fili'': * [[Gaeilge|Nua-Ghaeilge]]: '''file''', '''filí''' * [[Gaeilge na hAlban]]: '''filidh''', '''filidhean''' * [[Gaeilge Mhanann]]: '''feelee''' ==Oiliúint agus tascanna== Sna sean-nósanna, bhíodh suas go seacht aicme ''fili'' ann, tuilte de réir chaighdeáin eolais. Ba é an t-''[[Ollamh Éireann|ollam]]'' an file is tábhachtaí, agus ina dhiaidh ''fili'', [[ánradh]], [[clí]] agus [[cana]].<ref name="BM" /> Sa scéal ''[[Immacallam in dá Thuarad]]'', insítear faoin gcomórtas idir bheirt ''filid'' bheith ''ollam'' an rí. Bhí comhréim áirithe ag dualgais na ''bhfili'' agus na n[[draoi]]the, m[[bard]] agus na [[fáith|bhfáithe]]. Maraon leo, bhí ar na ''filid'' dul ar scoil, ar feadh dhá bhliain déag, chun nósanna an bhéaloidis a fhoghlaim &mdash; conas [[glámh dícheann]] nó ''aoir'' a chumadh, tairngreachtaí a thabhairt chun an chéad taoiseach eile a thuar ([[tarbhfheis]]), agus deasghnátha, cúrsaí leighis agus cumais draíochta eile a shocrú. Sa saothar ''[[Sanas Cormaic]]'', tugtar cur síos ar an ''[[imbas forosnai]]'': :Cognaíonn ''fili'' píosa feola deirge, canann ortha agus titeann i néal. Tar éis tamaill, dúisíonn sé agus freagraíonn gach ceist a iarrtar air. I measc cleachtaí [[tairngreacht]]a eile bhíodh ''[[teinm laída]]'', ''[[díchetal do chennaib]]'' agus [[tarbhfheis]] (luaite thuas). Dá gclisfeadh ''fili'' ina thuar, ghearrfaí a bheola de.<ref>Helmut Birkhan: ''Kelten. Versuch einer Gesamtdarstellung ihrer Kultur,'' lch.&nbsp;896, 931&nbsp;ff.</ref> Dá réir sin go léir, b'éigean dóibh mac léinn a mhúineadh. Toisc go raibh cosc ar scríbhneoireacht, níor scríobhadh an t-eolas traidisiúnta seo go dtí ní ba dhéanaí. Sa deireadh, scríobha ''fili'' éigin an leabhar ''[[Auraicept na n-Éces]]'' (bunleabhar na n-eagnaí), cnuasach rialacha na gramadaí agus na filíochta meadaraí, cé gurbh fhiú fós an [[dinnseanchas]] a foghlaim de ghlanmheabhair.<ref>Joseph F. Nagy: ''Celtic Religion. History of Study,'' lch.&nbsp;1481.</ref> <!--Sa [[Breatain Bheag|Bhreatain Bheag]], '' der oberste Dichter ''pencerdd'' (von ''cerd'', „Kunst“) genannt, der dem ''fili'' entsprechende Geschichtenerzähler hieß ''cyfarwydd''. Nach den überlieferten Walisischen Rechtstexten wurden Dichter und Schmiede als Künstler gesehen. Ihre Tätigkeit war für Unfreie verboten und ihre Stellung an den Fürstenhöfen war entsprechend hoch.<ref>Bernhard Maier: ''Das Sagenbuch der walisischen Kelten''. S.&nbsp;142&nbsp;f, Anm.&nbsp;74,15, 74,17.</ref> In der Erzählung ''[[Math fab Mathonwy]]'' („Math, der Sohn Mathonwys“), dem [[Mabinogion|vierten Zweig des Mabinogi]], gibt sich [[Gwydyon]] als ''pencerdd'' aus, um so das Vertrauen von [[Pryderi]] zu erschleichen, den er um seine Schweineherde betrügen will.<ref>Bernhard Maier: ''Das Sagenbuch der walisischen Kelten,'' lch.&nbsp;74.</ref>--> ==Béaloideas== Chuireadh na ''fili'' an [[béaloideas]] ar aghaidh ó ghlúin go glúin. Sna nósanna, ba thábhachtach iad foirmeacha fileata agus ceolmhara le haghaidh [[aeistéitic]]e, chomh maith le tairbhe [[neamónach]]. Bhíodh saoirse ann do chumadóireacht lom láithreach agus léiriú as féin, go háirithe le haghaidh creative [[áibhéil]]e cruthaithí agus [[nath meafarach|nathanna meafaracha]] glice (''kenning'' as Béarla), go gcaomhnaí ach abhainn an fhírinne. Sa chaoi seo, tháinig slán taisce suntasach [[miotaseolaíocht na nGael|mhiotaseolaíocht]]a réamh-Chríostaí, san áireamh eipicí chogaidh, scéalta an ghrá agus filíocht an nádúir, le toradh gur caomhnaíodh an corpas neamh-Laidine is mó san Eoraip ó ré na [[An tSean-Ghréig|SeanGhréige]]. ==Meath== Le teacht na Críostaíochta, bhí ar na taoisigh talamh agus teideal a sholáthar dosna ''filid'' agus na heaspaig araon. Cinneadh sa 6ú haois dá bharr srian a chur ar mhéid na bhfilí, agus ach amháin de cheart oidhreachta agus le clanna a raibh ardmheas acu. I measc clann na bhfilí is cáiliúla, bhí muintir [[Uí Dhálaigh]], a ceapadh roinnt dóibh ina [[Ollamh Éireann|n-ollaimh]], agus muintir [[Uí Uiginn]], a bhí i ngiollacht roinnt chlann, san áireamh na teaghlaigh Uí Chonchobhair ''Slighit'', mhic Diarmada, mhic Dhonncha agus Uí Dhochartaigh. Ollaimh ba ea muintir [[Uí Mhaoil Chonaire]] de [[Síol Muiredaigh|Shíol Mhuireadhaigh]], de mhuintir [[Uí Chonchubhair Doinn]] agus de mhuintir [[Mhic Dhiarmada]] as [[Magh Loirg]]. Bhí muintir [[Uí Chléirigh]] i ngiollacht thaoisigh Uí Dhomhnaill as [[Tír Chonaill]]. Bhíodh na filí oidhreachta seasta i rith na meánaoise, ag obair mar fuirseoirí, chomhairleoirí agus [[ginealas|ghinealeolaithe]], ar chomhstádas na ''bhfili'' réamh-Chríostaí. Ón 12ú haois amach ámh, tháinig tionchar na n[[Angla-Normannach]] chun cinn in Éirinn. Le meath chultúr na nGael, thosaigh na filí le litríocht scríofa agus nósanna neamhdhúchasacha amhail is [[araltas]]. Mhair ardstádas na bhfilí go dtí an [[ré Eilíseach]] &mdash; bhí uafás ar an uaisle Sasanach, na taoisigh Ghaelacha a fheiceáil ní amháin ag ithe i dteannta lena bhfilí, ach go minic as an soitheach céanna. ==Oidhreacht== Tá go leor lámhscríbhinní ar marthain a chaomhnaíonn scéalta na bhfili, a thugann le fios dúinn a lán tuisceana maidir le [[draoi]]the agus a leithéid, agus reiligiún agus saol na g[[Ceilteach]] i gcoitinne. I dteannta lena luach stairiúil, tá tionchar mór ag an gcanóin seo ar litríocht nua-aimseartha, ag tosú le hathinsintí le [[William Butler Yeats]] agus údair eile a bhí rannpháirteach i n[[Athbheochan na Gaeilge]]. Bhain [[James Joyce]] leas níos caolchúisí as ábhar Gaelach. Sa lá atá inniu ann, baineann litríocht agus ealaín fantaisíochta an-leas as na scéalta agus a gcarachtair, amhail is [[Cú Chulainn]], [[Fionn mac Cumhaill]] agus na [[Tuatha Dé Danann]]. Meastar gur comharbaí bhéaloideas na ''bhfili'' iad na [[seanchaí|seanchaithe]] ó thaobh idir ábhair agus teicníce de.<ref>{{ cite web | url = http://www.irishcentral.com/culture/community/The-Seanachie-keeper-of-Irelands-rich-folklore-heritage.html | teideal = Seanachies: keepers of Ireland's rich folklore heritage | author = Maureen Donachie | date = 21 Deireadh Fómhair 2014 | accessdate = 29 Meán Fómhair 2015 }}</ref> Caomhnaítear nósanna ceoil na ''bhfili'' trí cheoltóirí traidisiúnta amhail is [[Toirdhealbhach Ó Cearbhalláin]] (a fuair bás sa bhliain 1738) agus a chomhghleacaithe gan áireamh, síos go dtí ceoltóirí anáil is [[Planxty]], [[The Chieftains]] agus [[The Dubliners]]. Tá cleachtóirí nuaphágántachta Ceiltí ag iarraidh gnáis táimhe agus físe na ''bhfili'', amhail is ''[[imbas forosnai]]'' agus ''[[tarbhfheis]]'', a atógáil. ==Foinsí== * [[Helmut Birkhan]]: ''Kelten. Versuch einer Gesamtdarstellung ihrer Kultur.'' 2. korrigierte und erweiterte Auflage. Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Wien 1997, ISBN 3-7001-2609-3. * [[Bernhard Maier]]: ''Lexikon der keltischen Religion und Kultur'' (''[[Kröners Taschenausgabe]].'' Band 466). Kröner, Stuttgart 1994, ISBN 3-520-46601-5. * Bernhard Maier: ''[[Das Sagenbuch der walisischen Kelten|Das Sagenbuch der walisischen Kelten. Die vier Zweige des Mabinogi]]''. Dtv München, Aibreán 1999, ISBN 3-423-12628-0 * Joseph F. Nagy: ''Celtic Religion. History of Study.'' In: Lindsay Jones (eag.): ''Encyclopedia of Religion'', 2. A., iml. 3 (2005), ISBN 0-02-865736-5. ==Féach freisin== * [[Ánradh]] * [[Bard]] * ''[[Breithem]]'' * [[Cana]] * [[Clí]] * [[Draoi]] * ''[[Fáith]]'' * ''[[Filid]]'' * ''[[Ollamh Éireann|Ollam]]'' * [[Seanchaí]] ==Tagairtí== {{reflist}} [[Category:Seanchas]] [[Category:An tSean-Éire]] ijq9fzbfkl11cu13gbbca0zje5o8mdn 1312756 1312755 2026-05-12T17:16:06Z Marcas.oduinn 33120 /* Meath */ 1312756 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Gairm}} Ball de scothaicme filí in Éirinn agus in Albain go dtí c. an 16ú haois ba ea '''''fili'''''<ref>[http://dil.ie/22070 fili] ar eDIL</ref> (iolra ''filid'', Nua-Ghaeilge file, filí). Bhíodh stádas ard ag na ''filid'' i saol na gCeilteach agus bhídís ina sagairt i dteannta leis na [[draoi]]the agus ''[[fáith]]e''. Ar dtús, is amhlaidh gurbh idir ''[[breithem]]'' agus [[seanchaí]] é an ''fili'', ach de réir a chéile, scar na róil as a chéile. Ar aicme níos ísle ab ea file de chineál eile, [[bard]].<ref>[[Eleanor Hull]]</ref> Oidhreachta ba ea an ghairm, ach bhítí in ann dul ar taistil as a d[[tuath]] féin.<ref name="BM">Bernhard Maier: ''Lexikon der keltischen Religion und Kultur'', lch.&nbsp;125.</ref> ==Sanasaíocht== Creidtear go bhfuil an focal 'file' fréamhaithe ón b[[Prótai-Cheiltis]] ''*widluios'', le brí '[[fáidh]]'. Aithnítear an focal ar inscríbhinn Ghallach ó Larzac mar "uidluias" (baininscneach, ginideach iolra). Fréamhaítear é ar deireadh ón bhriathar ''*widlu-'', "feic". Molann seo go raibh na ''fili'' ina bhfáithe fileata, a thugadh tuartha i bhfoirm dán nó tomhas, seachas filí amháin. Fréamhaítear na focail nua-aimseartha Gaelacha ón bhfocal Sean-Ghaeilge ''fili'': * [[Gaeilge|Nua-Ghaeilge]]: '''file''', '''filí''' * [[Gaeilge na hAlban]]: '''filidh''', '''filidhean''' * [[Gaeilge Mhanann]]: '''feelee''' ==Oiliúint agus tascanna== Sna sean-nósanna, bhíodh suas go seacht aicme ''fili'' ann, tuilte de réir chaighdeáin eolais. Ba é an t-''[[Ollamh Éireann|ollam]]'' an file is tábhachtaí, agus ina dhiaidh ''fili'', [[ánradh]], [[clí]] agus [[cana]].<ref name="BM" /> Sa scéal ''[[Immacallam in dá Thuarad]]'', insítear faoin gcomórtas idir bheirt ''filid'' bheith ''ollam'' an rí. Bhí comhréim áirithe ag dualgais na ''bhfili'' agus na n[[draoi]]the, m[[bard]] agus na [[fáith|bhfáithe]]. Maraon leo, bhí ar na ''filid'' dul ar scoil, ar feadh dhá bhliain déag, chun nósanna an bhéaloidis a fhoghlaim &mdash; conas [[glámh dícheann]] nó ''aoir'' a chumadh, tairngreachtaí a thabhairt chun an chéad taoiseach eile a thuar ([[tarbhfheis]]), agus deasghnátha, cúrsaí leighis agus cumais draíochta eile a shocrú. Sa saothar ''[[Sanas Cormaic]]'', tugtar cur síos ar an ''[[imbas forosnai]]'': :Cognaíonn ''fili'' píosa feola deirge, canann ortha agus titeann i néal. Tar éis tamaill, dúisíonn sé agus freagraíonn gach ceist a iarrtar air. I measc cleachtaí [[tairngreacht]]a eile bhíodh ''[[teinm laída]]'', ''[[díchetal do chennaib]]'' agus [[tarbhfheis]] (luaite thuas). Dá gclisfeadh ''fili'' ina thuar, ghearrfaí a bheola de.<ref>Helmut Birkhan: ''Kelten. Versuch einer Gesamtdarstellung ihrer Kultur,'' lch.&nbsp;896, 931&nbsp;ff.</ref> Dá réir sin go léir, b'éigean dóibh mac léinn a mhúineadh. Toisc go raibh cosc ar scríbhneoireacht, níor scríobhadh an t-eolas traidisiúnta seo go dtí ní ba dhéanaí. Sa deireadh, scríobha ''fili'' éigin an leabhar ''[[Auraicept na n-Éces]]'' (bunleabhar na n-eagnaí), cnuasach rialacha na gramadaí agus na filíochta meadaraí, cé gurbh fhiú fós an [[dinnseanchas]] a foghlaim de ghlanmheabhair.<ref>Joseph F. Nagy: ''Celtic Religion. History of Study,'' lch.&nbsp;1481.</ref> <!--Sa [[Breatain Bheag|Bhreatain Bheag]], '' der oberste Dichter ''pencerdd'' (von ''cerd'', „Kunst“) genannt, der dem ''fili'' entsprechende Geschichtenerzähler hieß ''cyfarwydd''. Nach den überlieferten Walisischen Rechtstexten wurden Dichter und Schmiede als Künstler gesehen. Ihre Tätigkeit war für Unfreie verboten und ihre Stellung an den Fürstenhöfen war entsprechend hoch.<ref>Bernhard Maier: ''Das Sagenbuch der walisischen Kelten''. S.&nbsp;142&nbsp;f, Anm.&nbsp;74,15, 74,17.</ref> In der Erzählung ''[[Math fab Mathonwy]]'' („Math, der Sohn Mathonwys“), dem [[Mabinogion|vierten Zweig des Mabinogi]], gibt sich [[Gwydyon]] als ''pencerdd'' aus, um so das Vertrauen von [[Pryderi]] zu erschleichen, den er um seine Schweineherde betrügen will.<ref>Bernhard Maier: ''Das Sagenbuch der walisischen Kelten,'' lch.&nbsp;74.</ref>--> ==Béaloideas== Chuireadh na ''fili'' an [[béaloideas]] ar aghaidh ó ghlúin go glúin. Sna nósanna, ba thábhachtach iad foirmeacha fileata agus ceolmhara le haghaidh [[aeistéitic]]e, chomh maith le tairbhe [[neamónach]]. Bhíodh saoirse ann do chumadóireacht lom láithreach agus léiriú as féin, go háirithe le haghaidh creative [[áibhéil]]e cruthaithí agus [[nath meafarach|nathanna meafaracha]] glice (''kenning'' as Béarla), go gcaomhnaí ach abhainn an fhírinne. Sa chaoi seo, tháinig slán taisce suntasach [[miotaseolaíocht na nGael|mhiotaseolaíocht]]a réamh-Chríostaí, san áireamh eipicí chogaidh, scéalta an ghrá agus filíocht an nádúir, le toradh gur caomhnaíodh an corpas neamh-Laidine is mó san Eoraip ó ré na [[An tSean-Ghréig|SeanGhréige]]. ==Meath== Le teacht na Críostaíochta, bhí ar na taoisigh talamh agus teideal a sholáthar dosna ''filid'' agus na heaspaig araon. Cinneadh sa 6ú haois dá bharr srian a chur ar mhéid na bhfilí, agus ach amháin de cheart oidhreachta agus le clanna a raibh ardmheas acu. I measc clann na bhfilí is cáiliúla, bhí muintir [[Uí Dhálaigh]], a ceapadh roinnt dóibh ina [[Ollamh Éireann|n-ollaimh]], agus muintir [[Uí Uiginn]], a bhí i ngiollacht roinnt chlann, san áireamh na teaghlaigh Uí Chonchobhair ''Slighit'', mhic Diarmada, mhic Dhonncha agus Uí Dhochartaigh. Ollaimh ba ea muintir [[Uí Mhaoil Chonaire]] de [[Síol Muiredaigh|Shíol Mhuireadhaigh]], de mhuintir [[Uí Chonchubhair Doinn]] agus de mhuintir [[Mhic Dhiarmada]] as [[Magh Loirg]]. Bhí muintir [[Uí Chléirigh]] i ngiollacht thaoisigh Uí Dhomhnaill as [[Tír Chonaill]]. Bhíodh obair sheasta ag na filí oidhreachta i rith na meánaoise, ag obair mar fuirseoirí, chomhairleoirí agus [[ginealas|ghinealeolaithe]], ar chomhstádas na ''bhfili'' réamh-Chríostaí. Ón 12ú haois amach ámh, tháinig tionchar na n[[Angla-Normannach]] chun cinn in Éirinn. Le meath chultúr na nGael, thosaigh na filí le litríocht scríofa agus nósanna neamhdhúchasacha amhail is [[araltas]]. Mhair ardstádas na bhfilí go dtí an [[ré Eilíseach]] &mdash; bhí uafás ar an uaisle Sasanach, na taoisigh Ghaelacha a fheiceáil ní amháin ag ithe i dteannta lena bhfilí, ach go minic as an soitheach céanna. ==Oidhreacht== Tá go leor lámhscríbhinní ar marthain a chaomhnaíonn scéalta na bhfili, a thugann le fios dúinn a lán tuisceana maidir le [[draoi]]the agus a leithéid, agus reiligiún agus saol na g[[Ceilteach]] i gcoitinne. I dteannta lena luach stairiúil, tá tionchar mór ag an gcanóin seo ar litríocht nua-aimseartha, ag tosú le hathinsintí le [[William Butler Yeats]] agus údair eile a bhí rannpháirteach i n[[Athbheochan na Gaeilge]]. Bhain [[James Joyce]] leas níos caolchúisí as ábhar Gaelach. Sa lá atá inniu ann, baineann litríocht agus ealaín fantaisíochta an-leas as na scéalta agus a gcarachtair, amhail is [[Cú Chulainn]], [[Fionn mac Cumhaill]] agus na [[Tuatha Dé Danann]]. Meastar gur comharbaí bhéaloideas na ''bhfili'' iad na [[seanchaí|seanchaithe]] ó thaobh idir ábhair agus teicníce de.<ref>{{ cite web | url = http://www.irishcentral.com/culture/community/The-Seanachie-keeper-of-Irelands-rich-folklore-heritage.html | teideal = Seanachies: keepers of Ireland's rich folklore heritage | author = Maureen Donachie | date = 21 Deireadh Fómhair 2014 | accessdate = 29 Meán Fómhair 2015 }}</ref> Caomhnaítear nósanna ceoil na ''bhfili'' trí cheoltóirí traidisiúnta amhail is [[Toirdhealbhach Ó Cearbhalláin]] (a fuair bás sa bhliain 1738) agus a chomhghleacaithe gan áireamh, síos go dtí ceoltóirí anáil is [[Planxty]], [[The Chieftains]] agus [[The Dubliners]]. Tá cleachtóirí nuaphágántachta Ceiltí ag iarraidh gnáis táimhe agus físe na ''bhfili'', amhail is ''[[imbas forosnai]]'' agus ''[[tarbhfheis]]'', a atógáil. ==Foinsí== * [[Helmut Birkhan]]: ''Kelten. Versuch einer Gesamtdarstellung ihrer Kultur.'' 2. korrigierte und erweiterte Auflage. Verlag der Österreichischen Akademie der Wissenschaften, Wien 1997, ISBN 3-7001-2609-3. * [[Bernhard Maier]]: ''Lexikon der keltischen Religion und Kultur'' (''[[Kröners Taschenausgabe]].'' Band 466). Kröner, Stuttgart 1994, ISBN 3-520-46601-5. * Bernhard Maier: ''[[Das Sagenbuch der walisischen Kelten|Das Sagenbuch der walisischen Kelten. Die vier Zweige des Mabinogi]]''. Dtv München, Aibreán 1999, ISBN 3-423-12628-0 * Joseph F. Nagy: ''Celtic Religion. History of Study.'' In: Lindsay Jones (eag.): ''Encyclopedia of Religion'', 2. A., iml. 3 (2005), ISBN 0-02-865736-5. ==Féach freisin== * [[Ánradh]] * [[Bard]] * ''[[Breithem]]'' * [[Cana]] * [[Clí]] * [[Draoi]] * ''[[Fáith]]'' * ''[[Filid]]'' * ''[[Ollamh Éireann|Ollam]]'' * [[Seanchaí]] ==Tagairtí== {{reflist}} [[Category:Seanchas]] [[Category:An tSean-Éire]] 0xpj2a0w46xlx0evytt1qcgz7dxxg8x 0 91212 1312805 1267506 2026-05-13T04:13:38Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1312805 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Foirgneamh}} [[Séadchomharthaí Náisiúnta na hÉireann|Séadchomhartha Náisúnta]] ([[Liosta Séadchomharthaí Náisiúnta (Maigh Eo)|415]]) is ea '''Cloch Oghaim Bhréisteach''' (CIIC 10), suite i g[[Contae Mhaigh Eo]], [[Éire]].<ref>{{cite web | url = http://www.northmayo.ie/kilcummin-journey-time-beauty/ | teideal = Kilcummin – A journey through Time and Beauty - Mayo North | date = 15ú Lúnasa 2016 | dátarochtana = 2019-12-05 | archivedate = 2017-12-08 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20171208080230/http://www.northmayo.ie/kilcummin-journey-time-beauty/ }}</ref> [[Íomhá:Breastagh_Ogham_Pillar_(8484298783).jpg|mion|Cloch Oghaim Bhréisteach]] ==Suíomh== Seasann Cloch Oghaim Bhréisteach i ngort, 4.2 km ó thuaidh siar ó thuaidh de [[Cill Ala|Chill Ala]],<ref>{{ cite web | url = http://www.themodernantiquarian.com/site/2547/breastagh.html | teideal = Breastagh }}</ref><ref>{{ cite book | url = https://books.google.ie/books?id=0RrOYQv8-EUC&pg=PA458&dq=Breastagh%20ogham&hl=en | title = Ireland | first = Fionn | last = Davenport | date = 29 Mí Dheireadh Fómhair 2016 | publisher = Lonely Planet | via = Google Books }}</ref> ag {{coord|54.246426|N|9.253436|W|format=dms}}. ==Stair== Creidtear gur tógadh an chloch le linn na Cré-umhaoise, agus gur cuireadh an tOgham uirthi tuairim is AD 550–900.<ref>{{cite web | url = http://www.sacredlandscapes.ie/breastagh-ogham-stone.html | teideal = Breastagh Ogham Stone | dátarochtana = 2019-12-05 | archivedate = 2019-11-24 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20191124014828/http://www.sacredlandscapes.ie/breastagh-ogham-stone.html }}</ref><ref>{{cite web | url = http://www.megalithicmonumentsofireland.com/COUNTIES/MAYO/Breastagh_OghamStone.html | teideal = BREASTAGH OGHAM STONE/MEGALITHIC MONUMENTS OF IRELAND.COM | first = | last = PIP }}{{Dead link|date=Bealtaine 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> D'aimsíodh an chloch ina luí i ngort sa mhí Aibreáin 1874 ag turasóir Sacsanach, W. K. Dover, agus tugadh aird Sir [[Samuel Ferguson]] uirthi, a rinneadh í a chur ar ais suas.<ref>{{cite web | url = http://www.sv-k.net/megaliths/h7CBF56C#h7cbf56c | teideal = Megaliths - Breastagh Ogham Stone, Co.Mayo | dátarochtana = 2019-12-05 | archivedate = 2016-10-30 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20161030001206/http://www.sv-k.net/megaliths/h7CBF56C#h7cbf56c }}</ref><ref>{{ cite web | url = https://books.google.ie/books?id=tf61E72VCY0C&pg=PA465&dq=Breastagh%20ogham&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwiEkszSsIDQAhXFWxoKHUjTBkUQ6AEIHTAA#v=onepage&q=Breastagh%20ogham&f=false | teideal = An Anglo-Saxon and Celtic Bibliography (450-1087). | first = Wilfrid | last = Bonser | date = 1d Eanáir 1957 | publisher = University of California Press | via=Google Books }}</ref> ==Cur síos== Is gallán é an Chloch Oghaim Bréisteach le tomhas 366 × 76 × 60&nbsp;cm, a bhfuil aici inscríbhinní [[Ogham|Oghaim]] ar dhá imeall. Faightear scríofa ann: : ᚛ᚂᚓᚌᚌ[--]ᚄᚇ[--]ᚂᚓᚌᚓᚄᚉᚐᚇ᚜ ᚛ᚋᚐᚊ ᚉᚑᚏᚏᚁᚏᚔ ᚋᚐᚊ ᚐᚋᚋᚂᚂᚑᚌᚔᚈᚈ᚜ : L.G̣G̣.SD.LENGẸṢCẠ[D] / MAQ CORRBṚI MAQ AMMLLỌṆG̣[I]ṬT : ''Legescad'' mhic ''Corrbrias'' mhic ''Ammllogitt'' Creidtear go luann seo garmhac [[Amalgaid mac Fiachrae|Amhalaí mhic Fiachra]] (bás. AD 440), [[rí na gConnacht]] de chlann [[Uí Fiachrach]], as a bhfuil an tuath, agus níos deireanaí an bharúntacht, [[Tír Amhlaidh]] ainmnithe.<ref>{{ cite web | url = http://www.megalithicireland.com/Breastagh%20Ogham%20Stone.htm | teideal = Breastagh Ogham Stone }}</ref><ref>{{cite web| url = http://www.megalithomania.com/show/site/675/breastagh_ogham_stone.htm| teideal = Breastagh (Mayo) :: Ogham Stone}}{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Tagairtí== {{reflist}} [[Catagóir:Inscríbhinní Oghaim]] [[Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta i gContae Mhaigh Eo]] iaqd602tx6we05k3exm6480sutxy8dm 0 91254 1312806 1276398 2026-05-13T04:23:48Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1312806 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Foirgneamh}} [[Séadchomhartha Náisiúnta na hÉireann|Séadchomhartha Náisiúnta]] ([[Liosta Séadchomharthaí Náisiúnta (Port Láirge)|330]]) is ea '''Clocha Oghaim Chill Tíre''', dhá chloch Oghaim suite i g[[Contae Phort Láirge]], [[Éire]].<ref>{{ cite web | url = http://sources.nli.ie/Record/PS_UR_012239 | teideal = Holdings: On an Ogham stone, at Kiltera, Co. Waterford | }}</ref><ref>{{ cite journal | jstor = 25515990n | title = The Excavation of Kiltera, Co. Waterford | first1 = R. A. S. | last1 = Macalister | first2 = C. P.| last2 = Martin | date = 1d Eanáir 1935 | journal=Proceedings of the Royal Irish Academy, Section C | volume = 43 | pages = 1–16 }}</ref><ref>{{ cite web | url = https://books.google.ie/books?id=B6cMAQAAMAAJ&q=Kiltera%20Ogham%20Stone&dq=Kiltera%20Ogham%20Stone&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjz-NKNmbvRAhWqDMAKHREMDb8Q6AEIQzAI | teideal = The Shell guide to Ireland | first1 = Baron Michael Morris | last1 = Killanin | first2 = Michael V. | last2 = Duignan | date = 1d Eanáir 1989 | publisher = Gill and Macmillan | via = Google Books }}</ref> ==Suíomh== Tá Clocha Oghaim Chill Tíre suite i ngort ar bhruach thoir na [[An Abhainn Mhór|hAbhann Móire]], i nDrom Mór, 1.8&nbsp;km (1.1&nbsp;mi) siar ón [[An Eaglais|Eaglais]], Co. Phort Láirge,<ref>{{cite web | url = http://homepage.eircom.net/~whitech/kilterastones.htm | teideal = Kiltera Stones | dátarochtana = 2019-12-07 | archivedate = 2025-05-29 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20250529090304/http://homepage.eircom.net/~whitech/kilterastones.htm }}</ref> ag {{coord|52.074351|N|7.847713|W|display=inline|format=dms}} ==Stair== Greanadh na Clocha Oghaim Chill Tíre sna 6ú nó 7ú haoiseanna AD.<ref>{{ cite web | url = https://books.google.ie/books?id=5C9gAAAAMAAJ&q=Kiltera%20Ogham%20Stone&dq=Kiltera%20Ogham%20Stone&hl=en&sa=X&ved=0ahUKEwjz-NKNmbvRAhWqDMAKHREMDb8Q6AEIKzAD| teideal = Ogham Inscriptions in Ireland, Wales, and Scotland | first = Sir Samuel | last = Ferguson | date = 1d Eanáir 1887 | publisher = D. Douglas | via = Google Books }}</ref> ==Cur síos== Téann an chloch níos mó (CIIC 266) siar go c. AD 500–700, agus is [[slinn]] le féitheacha [[grianchloch|grianchloiche]] í, le tomhas 132 × 51 × 13&nbsp;cm. Léitear an inscríbhinn : : ᚛ᚉᚑᚂᚂᚐᚁᚑᚈ ᚋᚒᚉᚖ ᚂᚒᚌᚐ ᚋᚐᚊᚔ ᚂᚑᚁᚐᚉᚉᚑᚅᚐ᚜ : COLLABOT MUCOI LUGA MAQI LOBACCONA : ''Cóelub'' clainne Lugh mhic Lubchú<ref>{{cite web | url = http://www.megalithicmonumentsofireland.com/COUNTIES/WATERFORD/Kiltera_OghamStones.html | teideal = KILTERA OGHAM STONES/MEGALITHIC MONUMENTS OF IRELAND.COM | first = | last = Pip }}{{Dead link|date=Bealtaine 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ar an chloch níos lú (CIIC 267), le tomhas 130 × 41 × 25&nbsp;cm, tá an inscríbhinn: : ᚛ᚋᚓᚇᚒᚄᚔ ᚋᚒᚉᚖ ᚂᚒᚌᚐ᚜ : MEDUSI MUCOI LUGA) : ''Medusi'' clainne Lugh<ref>{{cite web | url = http://www.megalithomania.com/show/site/1687/kiltera_ogham_stone.htm | teideal = megalithomania: Kiltera (Waterford) :: Ogham Stone :: Visit notes }}{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref><ref>{{ cite web | url = https://ogham.celt.dias.ie/stone.php?lang=en&site=Dromore&stone=267._Dromore_II | teideal = Ogham in 3D - Dromore / 267. Dromore II }}</ref> Bhíodh tríú cloch ann (CIIC 268), greanadh c. AD 540–600, bogtha níos deireanaí go dtí [[Ard-Mhúsaem na hÉireann]], agus léitear an inscríbhinn: : ᚛ᚉᚐᚈᚈᚒᚃᚔᚏ᚜ : CATTUVIR : cath-fhir<ref>{{ cite web | url = https://ogham.celt.dias.ie/stone.php?lang=en&site=National_Museum&stone=268._Dromore_III&stoneinfo=inscription | teideal = Ogham in 3D - National Museum / 268. Dromore III }}</ref> ==Tagairtí== {{reflist}} [[Catagóir:Inscríbhinní Oghaim]] ld3d80e5syvdui2yc9plcxmspfsybi5 0 91529 1312767 1162661 2026-05-12T18:54:39Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1312767 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} File Astrálach, eagarthóir agus amharcealaíontóir is ea '''Anna Couani''' (1948-). Rugadh Anna Couani in Sydney in 1948 agus í ar an bpáiste ba shine de cheathrar clainne de John Couani agus de Stefania Siedlecky, dochtúirí. Ba de shliocht Polannach agus Breatanach a máthair agus ba de shliocht Gréagach a hathair.<ref name=”Couani”>Poetry Library: https://www.poetrylibrary.edu.au/poets/couani-anna {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200101085431/https://www.poetrylibrary.edu.au/poets/couani-anna |date=2020-01-01 }}</ref> Rinne sí staidéar ar ailtireacht ag [[Ollscoil Sydney]] agus fuair MA i mBéarla a Mhúineadh mar Theanga Neamhdhúchasach ó Ollscoil Teicneolaíochta Sydney.<ref name=”Couani”/> Ina saothar go léir tá aird aici ar ghnéithe imeallaithe de shaol na mban. Bhí suim aici in ealaín choincheapúil agus rinne sí caidreamh le healaíontóirí agus scríbhneoirí ceannródaíocha eile. Thosaigh sí ag scríobh filíocht phróis i lár na 1970idí agus d’fhoilsigh an chéad chnuasach aici, ''Italy'', in 1977. Tháinig spéis aici i bhfoilsitheoireacht mhionphreasa agus chuir an tsraith leabhar Sea Cruise Books amach anuas go dtí 1989, ag foilsiú filíocht le Couani, [[Kris Hemensley]], [[Joanne Burns]] agus eile. Bhí lámh aici i mbunú chraobh Sydney den Poets’ Union ach ba dhóigh léi go raibh sí claonta in aghaidh aigne na mban, agus in 1978 chuidigh leis an Sydney Women Writers Workshop a bhunú. Sna 1980idí d’fhoilsigh sí chnuasaigh eile, leithéidí ''Were all Women Sex Mad? and other stories'' (1982), ''The Train'' (1983) agus ''The Harbour Breathes'' (1989). Tháinig a húrscéal ''The Western Horizon'' amach mar shraithscéal san iris HEAT idir 1996 agus 2000. Tugtar gearrfhicsean nó filíocht phrós ar a saothar, ach tá claonadh aici chun na difríochtaí sin a mhaolú.<ref name=”Couani”/> ==Saothair== '''Filíocht''' *''Were all Women Sex-mad? & Other stories''. (Melbourne : Rigmarole, 1982) {{ISBN|978-0-909229-19-1}} *''The Harbour Breathes''. (Sydney & Melbourne: Sea Cruise/Masterthief Enterprises, 1989) {{ISBN|978-0-908152-14-8}} *''Small Wonders'', Flying Island Press, 2011. *''thinking process'', Owl Publications, 2017. '''Eagarthóireacht''' *''Island in the Sun : An anthology of recent Australian prose'' le Damien White & Tom Thompson (Sydney: Sea Cruise Books, 1980) {{ISBN|978-0-908172-01-6}} *''Island in the Sun 2: An anthology of recent Australian prose'' le Damien White (Sydney: Sea Cruise Books, 1980) {{ISBN|978-0-908152-09-4}} *''Telling Ways: Australian women's experimental writing'' le Sneja Gunew (Adelaide : Australian Feminist Studies, 1988) {{ISBN|978-0-86396-068-0}} ==Sliocht== :''You show me your child. You’re standing so close to me, whispering. I can feel the hard material of your harsh black suit and your bony elbows underneath it. You are controlled. You look controlled. You’re about to tell me the tragedy. We look at the child with dark eyes and dark hair. I look at your wife standing behind you. She’s blind. This must be the tragedy. I grab your elbow out of pity. The wife and now the child. But you smile and say, No the child :can see – isn’t she beautiful. The child isn’t tragic, just you and me.'' :''You keep talking. You can’t run away from the past. You carry your memories with you always. :This is something you say when you want to see remorse and penitence from me. You want to see me as the escapee with the :head wounds. Scarred by love and still limping. Childless and alone.'' (Sliocht as “Italy & The Train”<ref>https://www.poetrylibrary.edu.au/poets/couani-anna/poems/the-train-0191033{{Dead link|date=Meán Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>) :{{small|''Leagan Gaeilge''}} :{{small|''Taispeánann tú do pháiste dom. Tú i do sheasamh chomh gar sin dom, ag cogarnaíl. Mothaím éadach crua do chulaithe ghéardhuibhe agus d’uillinneacha cnámhacha istigh inti. Tá guaim agat ort féin. Tá cuma na guaime ort. Tá tú ar tí cur síos ar an tubaiste. Féachaimid ar an bpáiste lena súile dubha, lena ceann dubh. Féachaim ar do bhean ina seasamh ar do chúl. Tá sí dall. Caithfear gurb é seo an tubaiste. Beirim ar d’uillinn le trua duit. An bhean dhall agus an páiste dall. Ach déanann tú miongháire agus deir tú, Tá an radharc ag an bpáiste – nach álainn a gné. Ní dise a bhain tubaiste ach dom féin agus duitse.''}} :{{small|''Leanann tú ort ag caint. Ní thig leat éalú ón am atá caite. Tugann tú an chuimhne leat i gcónaí. Seo é an rud a deir tú nuair is mian leat díomá agus aithrí a bheith orm. Is mian leat mé a aithint mar an teifeach atá gonta sa cheann. Loite ag an ngrá agus ag bacadaíl fós. Gan fear gan leanbh.''}} ==Nótaí== {{reflist}} ==Naisc sheachtracha== *[https://web.archive.org/web/20060819042905/http://seacruise.ath.cx/annacouani/index.html Anna Couani] Suíomh Couani *[http://www.nla.gov.au/events/couani.html Women Writing: Views & Prospects 1975-1995] Páipéar comhdhála ag Leabharlann Náisiúnta na hAstráile *[http://faculty.arts.ubc.ca/sgunew/FRAMARG/SIX.HTM Homeland, Nostalgia, the Uncanny: The Work of Anna Couani] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191019185629/http://faculty.arts.ubc.ca/sgunew/FRAMARG/SIX.HTM |date=2019-10-19 }} ó ''Framing Marginality'' le Sneja Gunew *[http://www.austlit.edu.au/run?ex=ShowAgent&agentId=A)t} Austlit - Couani, Anna] *[http://rochfordstreetreview.com/2015/04/15/anna-couani-rochford-street-review-featured-writer-issue-14/ Anna Couani – Rochford Street Review Featured Writer Issue 14] ==Tagairtí== {{reflist}} {{refbegin}} *[https://web.archive.org/web/20060819045003/http://seacruise.ath.cx/annacouani/shortbio.html Short biography] *[http://www.austlit.edu.au/run?ex=ShowAgent&agentId=A)t%7D Couani, Anna]{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} {{refend}} {{DEFAULTSORT:Couani, Anna}} [[Catagóir:Scríbhneoirí Astrálacha]] [[Catagóir:Filí Astrálacha]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1948]] [[Catagóir:Daoine beo]] riunnz5huicrau8c14ukpzsfkvltxop 2 94537 1312809 1311813 2026-05-13T07:07:52Z ListeriaBot 25319 Wikidata list updated [V2] 1312809 wikitext text/x-wiki {{Wikidata list |sparql= SELECT DISTINCT ?item ?name WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q16521 . ?item wdt:P171* wd:Q5113 . ?item wdt:P105 wd:Q7432 . #species only FILTER NOT EXISTS { ?item wdt:P141 wd:Q237350 } # not extinct ?articleURL schema:about ?item ; schema:name ?name ; schema:isPartOf <https://ga.wikipedia.org/> . #must have sitelink to cywiki } ORDER BY ?name OFFSET 0 LIMIT 1000 |links=local |section= |sort=label |columns=number:#,qid,label,p225:enw tacson,P373,P2067,P2050,P181,P7770,P141 }} {| class='wikitable sortable' ! # ! qid ! label ! enw tacson ! catagóir Commons ! mais ! réise sciathán ! léarscáil de raon an tacsóin ! tréimhse ghoir ! IUCN conservation status |- | style='text-align:right'| 1 | Q26147 | [[abhóiséad]] | Recurvirostra avosetta | [[:commons:Category:Recurvirostra avosetta|Recurvirostra avosetta]] | 31.7 gram | 78 ceintiméadar | [[Íomhá:Recurvirostra avosetta distr.png|center|128px]] | 24 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 2 | Q202504 | [[amadán móinteach]] | Charadrius morinellus | [[:commons:Category:Charadrius morinellus|Charadrius morinellus]] | 17 gram | 60 ceintiméadar | [[Íomhá:Charadrius morinellus distr..png|center|128px]] | | |- | style='text-align:right'| 3 | Q1268205 | [[Súmaire gabhair ghlórach|Antrostomus vociferus]] | Antrostomus vociferus | [[:commons:Category:Antrostomus vociferus|Antrostomus vociferus]] | | | [[Íomhá:Antrostomus vociferus map.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 4 | Q106447604 | [[Éigrit eallaigh|Ardea ibis]] | Ardea ibis | [[:commons:Category:Ardea ibis|Ardea ibis]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 5 | Q652266 | [[Argas mór|Argusianus argus]] | Argusianus argus | [[:commons:Category:Argusianus argus|Argusianus argus]] | | | | 24 lá | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 6 | Q137474876 | [[Spioróg mhór|Astur gentilis]] | Astur gentilis | | | | [[Íomhá:AccipiterGentilis.png|center|128px]] | | |- | style='text-align:right'| 7 | Q692192 | [[Póiseard ceannrua Meiriceánach|Aythya americana]] | Aythya americana | [[:commons:Category:Aythya americana|Aythya americana]] | 1.1 cileagram<br/>990 gram | 79.5 ceintiméadar | [[Íomhá:Aythya americana map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 8 | Q26742 | [[Aythya ferina]] | Aythya ferina | [[:commons:Category:Aythya ferina|Aythya ferina]] | 66 gram | 0.77 méadar | [[Íomhá:AythyaFerinaIUCNver2018 2.png|center|128px]] | 25 lá | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 9 | Q170718 | [[Beachadóir Eorpach|beachadóir]] | Merops apiaster | [[:commons:Category:Merops apiaster|Merops apiaster]] | 6.5 gram | 0.47 méadar | [[Íomhá:Merops apiaster en.png|center|128px]] | 20 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 10 | Q1951359 | [[Beachadóir Peirseach|beachaire gormleicneach]] | Merops persicus | [[:commons:Category:Merops persicus|Merops persicus]] | 49.4 gram | | | 24 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 11 | Q25450 | [[biorearrach]] | Anas acuta | [[:commons:Category:Anas acuta|Anas acuta]] | 1.025 cileagram<br/>866 gram | 0.9 méadar | [[Íomhá:AnasAcutaIUCN2019 2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 12 | Q591831 | [[bobóilinc]] | Dolichonyx oryzivorus | [[:commons:Category:Dolichonyx oryzivorus|Dolichonyx oryzivorus]] | 2.75 gram | | [[Íomhá:Dolichonyx oryzivorus.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 13 | Q25709 | [[Bonnán buí (éan)|bonnán]] | Botaurus stellaris | [[:commons:Category:Botaurus stellaris|Botaurus stellaris]] | 42 gram<br/>2.906 cileagram<br/>2.017 cileagram | 1.27 méadar | [[Íomhá:Botaurus stellaris map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 14 | Q26129 | [[bonnán beag]] | Botaurus minutus | [[:commons:Category:Ixobrychus minutus|Ixobrychus minutus]] | 13 gram<br/>147 gram | 49 ceintiméadar | [[Íomhá:IxobrychusMinutusIUCNvr2018 2.png|center|128px]] | 18 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 15 | Q204111 | [[Bonnán cainéaldathach|bonnán cainéil]] | Ixobrychus cinnamomeus | [[:commons:Category:Botaurus cinnamomeus|Botaurus cinnamomeus]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 16 | Q743017 | [[Bonnán breicneach|bonnán Meiriceánach]] | Botaurus lentiginosus | [[:commons:Category:Botaurus lentiginosus|Botaurus lentiginosus]] | 36 gram | 115 ceintiméadar | [[Íomhá:Botaurus lentiginosus map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 17 | Q469586 | [[Bonnán caol|bonnán seang]] | Ixobrychus exilis | [[:commons:Category:Botaurus exilis|Botaurus exilis]] | 10 gram<br/>80 gram | 43 ceintiméadar | [[Íomhá:Ixobrychus exilis map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 18 | Q188877 | [[Breacán (éan)|breacán]] | Fringilla montifringilla | [[:commons:Category:Fringilla montifringilla|Fringilla montifringilla]] | 2.14 gram<br/>22 gram | 0.27 méadar | [[Íomhá:FringillaMontifringillaIUCN.svg|center|128px]] | 11 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 19 | Q26650 | [[breacóg]] | Calidris alpina | [[:commons:Category:Calidris alpina|Calidris alpina]] | | 0.36 méadar | [[Íomhá:Calidris alpina migrations.png|center|128px]] | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 20 | Q25440 | [[broigheall]] | Phalacrocorax carbo | [[:commons:Category:Phalacrocorax carbo|Phalacrocorax carbo]] | 2.4 cileagram<br/>2 cileagram | 1.4 méadar | [[Íomhá:PhalacrocoraxCarbo.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 21 | Q244319 | [[Mionbhroigheall|broigheall bídeach]] | Microcarbo pygmaeus | [[:commons:Category:Microcarbo pygmaeus|Microcarbo pygmaeus]] | | 85 ceintiméadar | [[Íomhá:MicrocarboPygmaeusIUCN.svg|center|128px]] | 28 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 22 | Q18700 | [[bróg-ghob]] | Balaeniceps rex | [[:commons:Category:Balaeniceps rex|Balaeniceps rex]] | | | [[Íomhá:Balaeniceps rex distribution.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 23 | Q121221 | [[budragár]] | Melopsittacus undulatus | [[:commons:Category:Melopsittacus undulatus|Melopsittacus undulatus]] | 2.15 gram | | [[Íomhá:Budgerigar map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 24 | Q168677 | [[bultúr luaithriúíl]] | Aegypius monachus | [[:commons:Category:Aegypius monachus|Aegypius monachus]] | 243 gram | 2.5 méadar | [[Íomhá:AegypiusMonachusIUCNver2019 1.png|center|128px]] | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 25 | Q126167 | [[bultúr uan]] | Gypaetus barbatus | [[:commons:Category:Gypaetus barbatus|Gypaetus barbatus]] | 224 gram<br/>4.913 cileagram<br/>6.175 cileagram | 2.621 méadar | [[Íomhá:GypaetusBarbatusIUCNver2018 2.png|center|128px]] | 54 lá | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 26 | Q33504 | [[bultúr Éigipteach]] | Neophron percnopterus | [[:commons:Category:Neophron percnopterus|Neophron percnopterus]] | 94 gram<br/>1.977 cileagram | 1.676 méadar | [[Íomhá:NeophronMap.svg|center|128px]] | 42 lá | [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]] |- | style='text-align:right'| 27 | Q188601 | [[bustard beag]] | Tetrax tetrax | [[:commons:Category:Tetrax tetrax|Tetrax tetrax]] | 41 gram | 110 ceintiméadar | [[Íomhá:TetraxTetraxIUCNver2018 2.png|center|128px]] | 21 lá | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 28 | Q290871 | [[bustard Houbara]] | Chlamydotis undulata | [[:commons:Category:Chlamydotis undulata|Chlamydotis undulata]] | 68 gram<br/>1.96 cileagram<br/>1.15 cileagram | | [[Íomhá:Houbara map.svg|center|128px]] | 24 lá | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 29 | Q171655 | [[bustard mór]] | Otis tarda | [[:commons:Category:Otis tarda|Otis tarda]] | 143 gram | 235 ceintiméadar<br/>180 ceintiméadar | [[Íomhá:Otis tarda distribution.png|center|128px]] | 25 lá | [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]] |- | style='text-align:right'| 30 | Q26205 | [[buíóg]] | Emberiza citrinella | [[:commons:Category:Emberiza citrinella|Emberiza citrinella]] | 2.94 gram | 26 ceintiméadar | [[Íomhá:Emberizacitronella3.png|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 31 | Q908909 | [[búbúc Norfolk]] | Ninox novaeseelandiae | [[:commons:Category:Ninox novaeseelandiae|Ninox novaeseelandiae]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 32 | Q179959 | [[cacapó]] | Strigops habroptila | [[:commons:Category:Strigops habroptila|Strigops habroptila]] | | | [[Íomhá:Kakapohist.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q219127|i mbaol criticiúil]]'' |- | style='text-align:right'| 33 | Q27050 | [[cadhan]] | Branta bernicla | [[:commons:Category:Branta bernicla|Branta bernicla]] | | 1.01 méadar | [[Íomhá:Branta bernicla map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 34 | Q188446 | [[caipín dubh]] | Sylvia atricapilla | [[:commons:Category:Sylvia atricapilla|Sylvia atricapilla]] | 2.19 gram<br/>18.1 gram | 23 ceintiméadar | [[Íomhá:Sylviaatricapillamap2.png|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 35 | Q235057 | [[caislín aille]] | Monticola saxatilis | [[:commons:Category:Monticola saxatilis|Monticola saxatilis]] | 4.95 gram<br/>47 gram<br/>52.4 gram | | [[Íomhá:MonticolaSaxatilisIUCNver2019 1.png|center|128px]] | 14 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 36 | Q152144 | [[caislín aille gorm]] | Monticola solitarius | [[:commons:Category:Monticola solitarius|Monticola solitarius]] | 5.95 gram | | [[Íomhá:MonticolaSolitariusIUCNver2019 1.png|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 37 | Q155869 | [[caislín aitinn]] | Saxicola rubetra | [[:commons:Category:Saxicola rubetra|Saxicola rubetra]] | 2.06 gram | 22 ceintiméadar | [[Íomhá:Saxicola rubetra, IUCN.png|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 38 | Q1315689 | [[caislín cloch]] | Saxicola torquatus | [[:commons:Category:Saxicola torquatus|Saxicola torquatus]] | | | | 14 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 39 | Q838665 | [[caislín cloch Eorpach]] | Saxicola rubicola | [[:commons:Category:Saxicola rubicola|Saxicola rubicola]] | | | | 15 lá | |- | style='text-align:right'| 40 | Q1589281 | [[caislín Sibéarach]] | Saxicola maurus | [[:commons:Category:Saxicola maurus|Saxicola maurus]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 41 | Q852622 | [[Cnagaire impiriúil|Campephilus imperialis]] | Campephilus imperialis | [[:commons:Category:Campephilus imperialis|Campephilus imperialis]] | | | [[Íomhá:Campephilus imperialis map.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q219127|i mbaol criticiúil]]'' |- | style='text-align:right'| 42 | Q284331 | [[Cnagaire Magellanach|Campephilus magellanicus]] | Campephilus magellanicus | [[:commons:Category:Campephilus magellanicus|Campephilus magellanicus]] | 260 gram | 0.6 méadar | [[Íomhá:Campephilus magellanicus distr.png|center|128px]] | 20 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 43 | Q208334 | [[Donnóg Alpach|cantaire Alpshléibhe]] | Prunella collaris | [[:commons:Category:Prunella collaris|Prunella collaris]] | | | [[Íomhá:PrunellaCollariusIUCN.png|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 44 | Q1049121 | [[Donnóg Radde|cantaire carraige]] | Prunella ocularis | [[:commons:Category:Prunella ocularis|Prunella ocularis]] | | | | 11 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 45 | Q129059 | [[capall coille]] | Tetrao urogallus | [[:commons:Category:Tetrao urogallus|Tetrao urogallus]] | 3.8 cileagram<br/>1.97 cileagram<br/>53 gram | 106 ceintiméadar | [[Íomhá:Western Capercaillie Tetrao urogallus distribution map.png|center|128px]] | 25 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 46 | Q26198 | [[caróg dhubh]] | Corvus corone | [[:commons:Category:Corvus corone|Corvus corone]] | | 0.91 méadar | [[Íomhá:Corvus corone map.png|center|128px]] | 19 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 47 | Q831597 | [[catéan liath]] | Dumetella carolinensis | [[:commons:Category:Dumetella carolinensis|Dumetella carolinensis]] | 3.8 gram<br/>35.7 gram<br/>39.6 gram | | [[Íomhá:Dumetella carolinensis-map.jpg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 48 | Q25384 | [[ceann cait]] | Asio otus | [[:commons:Category:Asio otus|Asio otus]] | | 95 ceintiméadar | [[Íomhá:Asio otus distribution map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 49 | Q25376 | [[Cearc cheannann Eoráiseach|cearc cheannann]] | Fulica atra | [[:commons:Category:Fulica atra|Fulica atra]] | 36.5 gram<br/>835 gram<br/>715 gram | 75 ceintiméadar | [[Íomhá:Fulica atra distribution.png|center|128px]] | 22 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 50 | Q470016 | [[cearc cheannann Mheiriceánach]] | Fulica americana | [[:commons:Category:Fulica americana|Fulica americana]] | | | [[Íomhá:Fulica americana map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 51 | Q901228 | [[cearc mhailí]] | Leipoa ocellata | [[:commons:Category:Leipoa ocellata|Leipoa ocellata]] | 2.4 cileagram<br/>175 gram<br/>1.8 cileagram | | | 63 lá | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 52 | Q178702 | [[cearc shailí]] | Lagopus lagopus | [[:commons:Category:Lagopus lagopus|Lagopus lagopus]] | 720 gram<br/>580 gram | | [[Íomhá:Willow Ptarmigan Lagopus lagopus distribution map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 53 | Q18847 | [[cearc uisce]] | Gallinula chloropus | [[:commons:Category:Gallinula chloropus|Gallinula chloropus]] | 348 gram | 52 ceintiméadar | [[Íomhá:Gallinula chloropus distribution map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 54 | Q104867606 | [[Ceolaire barrach]] | Curruca nisoria | [[:commons:Category:Curruca nisoria|Curruca nisoria]] | 2.63 gram | 25 ceintiméadar | [[Íomhá:SylviaNisoriaIUCN.svg|center|128px]] | 12 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 55 | Q312779 | [[ceolaire Blyth]] | Acrocephalus dumetorum | [[:commons:Category:Acrocephalus dumetorum|Acrocephalus dumetorum]] | 1.68 gram | | [[Íomhá:AcrocephalusDumetorumIUCN.svg|center|128px]] | 12 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 56 | Q14753772 | [[ceolaire bánlíoch]] | Iduna pallida | [[:commons:Category:Iduna pallida|Iduna pallida]] | | | [[Íomhá:IdunaPallidaIUCN.svg|center|128px]] | 12 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 57 | Q208710 | [[ceolaire casarnaí]] | Locustella naevia | [[:commons:Category:Locustella naevia|Locustella naevia]] | | 17 ceintiméadar | [[Íomhá:LocustellaNaeviaIUCN.svg|center|128px]] | 14 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 58 | Q650114 | [[ceolaire Cetti]] | Cettia cetti | [[:commons:Category:Cettia cetti|Cettia cetti]] | | 17 ceintiméadar | [[Íomhá:Cettia cetti distribution map.png|center|128px]] | 16 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 59 | Q27075477 | [[ceolaire coille]] | Phylloscopus sibilatrix | [[:commons:Category:Phylloscopus sibilatrix|Phylloscopus sibilatrix]] | 1.32 gram<br/>10 gram | 22 ceintiméadar | [[Íomhá:Phylloscopus sibilatrix Range Map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 60 | Q210422 | [[ceolaire corraigh]] | Acrocephalus palustris | [[:commons:Category:Acrocephalus palustris|Acrocephalus palustris]] | 1.85 gram | 20 ceintiméadar | | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 61 | Q757116 | [[ceolaire cuaráin]] | Iduna caligata | [[:commons:Category:Iduna caligata|Iduna caligata]] | | | | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 62 | Q27236 | [[ceolaire cíbe]] | Acrocephalus schoenobaenus | [[:commons:Category:Acrocephalus schoenobaenus|Acrocephalus schoenobaenus]] | 1.65 gram | 19 ceintiméadar | [[Íomhá:AcrocephalusSchoenobaenusIUCN.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 63 | Q1590574 | [[Ceolaire Upcher|ceolaire fann]] | Hippolais languida | [[:commons:Category:Hippolais languida|Hippolais languida]] | 1.79 gram | | | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 64 | Q210791 | [[ceolaire feanearrach]] | Cisticola juncidis | [[:commons:Category:Cisticola juncidis|Cisticola juncidis]] | | | [[Íomhá:CisticolaJuncidisIUCN.svg|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 65 | Q110257524 | [[Ceolaire fraoigh]] | Curruca undata | [[:commons:Category:Curruca undata|Curruca undata]] | | 16 ceintiméadar | | 13 lá | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 66 | Q110257494 | [[Ceolaire mion|Ceolaire fásaigh]] | Curruca nana | [[:commons:Category:Curruca nana|Curruca nana]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 67 | Q202478 | [[ceolaire garraí]] | Sylvia borin | [[:commons:Category:Sylvia borin|Sylvia borin]] | | 22 ceintiméadar | [[Íomhá:Sylviaborinmap2.jpg|center|128px]] | 12 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 68 | Q159080 | [[ceolaire giolcaí]] | Acrocephalus scirpaceus | [[:commons:Category:Acrocephalus scirpaceus|Acrocephalus scirpaceus]] | 12 gram | 19 ceintiméadar | [[Íomhá:AcrocephalusScirpaceusIUCN.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 69 | Q827657 | [[ceolaire goirt ríse]] | Acrocephalus agricola | [[:commons:Category:Acrocephalus agricola|Acrocephalus agricola]] | | | [[Íomhá:AcrocephalusAgricolaIUCN.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 70 | Q27674 | [[ceolaire ictireach]] | Hippolais icterina | [[:commons:Category:Hippolais icterina|Hippolais icterina]] | 1.7 gram | 22 ceintiméadar | [[Íomhá:HippolaisIcterinaIUCN.svg|center|128px]] | 14 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 71 | Q110257499 | [[Ceolaire tiubhghobach|Ceolaire Oirféach]] | Curruca crassirostris | [[:commons:Category:Curruca crassirostris|Curruca crassirostris]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 72 | Q27239 | [[ceolaire sailí]] | Phylloscopus trochilus | [[:commons:Category:Phylloscopus trochilus|Phylloscopus trochilus]] | | 19 ceintiméadar | [[Íomhá:Phylloscopus trochilus Range Map.png|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 73 | Q321272 | [[ceolaire Savi]] | Locustella luscinioides | [[:commons:Category:Locustella luscinioides|Locustella luscinioides]] | 2.08 gram | 20 ceintiméadar | [[Íomhá:LocustellaLuscinioidesIUCN.svg|center|128px]] | 10 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 74 | Q460229 | [[ceolaire scothghlas]] | Phylloscopus trochiloides | [[:commons:Category:Phylloscopus trochiloides|Phylloscopus trochiloides]] | | | [[Íomhá:Phylloscopus trochiloides distribution map.png|center|128px]] | 12 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 75 | Q110257505 | [[Ceolaire Ménétries|ceolaire screige]] | Curruca mystacea | [[:commons:Category:Curruca mystacea|Curruca mystacea]] | 1.5 gram | | | 12 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 76 | Q26982 | [[circín starraiceach]] | Galerida cristata | [[:commons:Category:Galerida cristata|Galerida cristata]] | | | [[Íomhá:Galerida cristata distribution map.png|center|128px]] | 12 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 77 | Q148583 | [[cirlghealóg]] | Emberiza cirlus | [[:commons:Category:Emberiza cirlus|Emberiza cirlus]] | | 24 ceintiméadar | [[Íomhá:Emberiza cirlus distribution map.jpg|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 78 | Q25385 | [[clamhán]] | Buteo buteo | [[:commons:Category:Buteo buteo|Buteo buteo]] | 0.925 cileagram<br/>60 gram<br/>790 gram<br/>966.5 gram | 1.24 méadar | [[Íomhá:Buteo buteo distribution map.png|center|128px]] | 34 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 79 | Q233684 | [[clamhán cosfhada]] | Buteo rufinus | [[:commons:Category:Buteo rufinus|Buteo rufinus]] | 73 gram | | [[Íomhá:ButeoRufinusIUCN2019-2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 80 | Q26407 | [[clamhán lópach]] | Buteo lagopus | [[:commons:Category:Buteo lagopus|Buteo lagopus]] | 824.6 gram<br/>1.027 cileagram | 1.35 méadar | [[Íomhá:Buteo lagopus distribution map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 81 | Q170466 | [[clamhán riabhach]] | Pernis apivorus | [[:commons:Category:Pernis apivorus|Pernis apivorus]] | 49 gram | 1.26 méadar | [[Íomhá:PernisApivorusIUCN2018 2.png|center|128px]] | 32 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 82 | Q21090684 | [[Iolar breac mór|Clanga clanga]] | Clanga clanga | [[:commons:Category:Clanga clanga|Clanga clanga]] | 110 gram | 167.5 ceintiméadar | [[Íomhá:Aquila clanga distribution map.png|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 83 | Q26420 | [[Clochrán coiteann|clochrán]] | Oenanthe oenanthe | [[:commons:Category:Oenanthe oenanthe|Oenanthe oenanthe]] | | 0.28 méadar | [[Íomhá:Oenanthe oenanthe map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 84 | Q769528 | [[Clochrán earr-rua|clochrán Afganastánach]] | Oenanthe chrysopygia | [[:commons:Category:Oenanthe chrysopygia|Oenanthe chrysopygia]] | | | | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 85 | Q763538 | [[clochrán alabhreac]] | Oenanthe pleschanka | [[:commons:Category:Oenanthe pleschanka|Oenanthe pleschanka]] | 2.43 gram | | | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 86 | Q385723 | [[Oenanthe hispanica|clochrán cluasdubh]] | Oenanthe hispanica | [[:commons:Category:Oenanthe hispanica|Oenanthe hispanica]] | | | [[Íomhá:OenantheHispanicaIUCNver2019-3.png|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 87 | Q769093 | [[Clochrán Finsch|clochrán droimbhán]] | Oenanthe finschii | [[:commons:Category:Oenanthe finschii|Oenanthe finschii]] | 26 gram<br/>29 gram | | | 12 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 88 | Q1303323 | [[Clochrán Coirdíneach|clochrán earrdhearg]] | Oenanthe xanthoprymna | [[:commons:Category:Oenanthe xanthoprymna|Oenanthe xanthoprymna]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 89 | Q769934 | [[clochrán fásaigh]] | Oenanthe deserti | [[:commons:Category:Oenanthe deserti|Oenanthe deserti]] | | | [[Íomhá:OenantheDesertiIUCNver2019-3.png|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 90 | Q747686 | [[clochrán gainimh]] | Oenanthe isabellina | [[:commons:Category:Oenanthe isabellina|Oenanthe isabellina]] | 3.04 gram<br/>29 gram | | | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 91 | Q207290 | [[Cnagaire droimgheal|cnagaire droimbhán]] | Dendrocopos leucotos | [[:commons:Category:Dendrocopos leucotos|Dendrocopos leucotos]] | | | [[Íomhá:White-backed Woodpecker Dendrocopos leucotos distribution map.png|center|128px]] | 15 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 92 | Q143284 | [[cnagaire dubh]] | Dryocopus martius | [[:commons:Category:Dryocopus martius|Dryocopus martius]] | 11.8 gram | | [[Íomhá:Dryocopus martius distr.PNG|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 93 | Q166171 | [[cnagaire glas]] | Picus viridis | [[:commons:Category:Picus viridis|Picus viridis]] | 8.9 gram<br/>193 gram | 41 ceintiméadar | [[Íomhá:Picus viridis dis.png|center|128px]] | 19 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 94 | Q752481 | [[Cnagaire Siriach|cnagaire Síriach]] | Dendrocopos syriacus | [[:commons:Category:Dendrocopos syriacus|Dendrocopos syriacus]] | 5.1 gram | | [[Íomhá:Dendrocopos syriacus distr new.png|center|128px]] | 10 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 95 | Q27124 | [[cnota]] | Calidris canutus | [[:commons:Category:Calidris canutus|Calidris canutus]] | 19.3 gram<br/>126 gram<br/>148 gram | 0.5 méadar | [[Íomhá:RedKnotMigration.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 96 | Q749701 | [[Cnóshnag Neumayer|cnóshnag creige]] | Sitta neumayer | [[:commons:Category:Sitta neumayer|Sitta neumayer]] | 2.43 gram | | | 15 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 97 | Q156767 | [[cnóshnag Eorpach]] | Sitta europaea | [[:commons:Category:Sitta europaea|Sitta europaea]] | 2.25 gram<br/>23 gram | 24 ceintiméadar | [[Íomhá:Sitta europaea distribution map.png|center|128px]] | 16 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 98 | Q514809 | [[cocaitíl]] | Nymphicus hollandicus | [[:commons:Category:Nymphicus hollandicus|Nymphicus hollandicus]] | 5.68 gram<br/>86 gram | | [[Íomhá:Bird range cockatiel.png|center|128px]] | 20 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 99 | Q210341 | [[Cochlearius cochlearius]] | Cochlearius cochlearius | [[:commons:Category:Cochlearius cochlearius|Cochlearius cochlearius]] | | | [[Íomhá:Cochlearius cochlearius map.svg|center|128px]] | 25 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 100 | Q1274601 | [[coileach sneachta Caispeach]] | Tetraogallus caspius | [[:commons:Category:Tetraogallus caspius|Tetraogallus caspius]] | 2.59 cileagram<br/>2.07 cileagram<br/>75 gram | 100 ceintiméadar | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 101 | Q1137277 | [[coileach sneachta Cugasach]] | Tetraogallus caucasicus | [[:commons:Category:Tetraogallus caucasicus|Tetraogallus caucasicus]] | | 87.5 ceintiméadar | | 28 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 102 | Q25332 | [[coirneach]] | Pandion haliaetus | [[:commons:Category:Pandion haliaetus|Pandion haliaetus]] | 1.4 cileagram | 1.6 méadar | [[Íomhá:Wiki-Pandion haliaetus.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 103 | Q42326 | [[colm aille]] | Columba livia | [[:commons:Category:Columba livia|Columba livia]] | 294 gram<br/>267 gram | 690 millimetre | [[Íomhá:Columba livia distribution map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 104 | Q26026 | [[Colúr coille|colm coille]] | Columba palumbus | [[:commons:Category:Columba palumbus|Columba palumbus]] | 18.9 gram | 0.75 méadar | [[Íomhá:Columba-palumbus-dist.png|center|128px]] | 17 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 105 | Q26140 | [[colm gorm]] | Columba oenas | [[:commons:Category:Columba oenas|Columba oenas]] | 16.7 gram | 0.75 méadar | [[Íomhá:ColumbaOenasIUCNver2019-2.png|center|128px]] | 22 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 106 | Q170598 | [[condar na nAindéas]] | Vultur gryphus | [[:commons:Category:Vultur gryphus|Vultur gryphus]] | | 3.048 méadar | [[Íomhá:AndeanMap.png|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 107 | Q25382 | [[corcrán coille]] | Pyrrhula pyrrhula | [[:commons:Category:Pyrrhula pyrrhula|Pyrrhula pyrrhula]] | 2.41 gram<br/>31 gram | 0.26 méadar | [[Íomhá:PyrrhulaPyrrhulaIUCN2019-3.png|center|128px]] | 15 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 108 | Q1084895 | [[corcrán coille ceannliath]] | Pyrrhula erythaca | [[:commons:Category:Pyrrhula erythaca|Pyrrhula erythaca]] | 21.7 gram | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 109 | Q160488 | [[corr chorcra]] | Ardea purpurea | [[:commons:Category:Ardea purpurea|Ardea purpurea]] | 51 gram | 1.35 méadar | [[Íomhá:ArdeaPurpureaIUCNver2019 1.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 110 | Q171360 | [[corr leitheadach Eoráiseach]] | Platalea leucorodia | [[:commons:Category:Platalea leucorodia|Platalea leucorodia]] | 76 gram | 1.3 méadar | [[Íomhá:Platalea leucorodia.PNG|center|128px]] | 23 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 111 | Q126216 | [[corr oíche]] | Nycticorax nycticorax | [[:commons:Category:Nycticorax nycticorax|Nycticorax nycticorax]] | 682 gram<br/>590 gram | 1.06 méadar | [[Íomhá:Nycticorax nycticorax map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 112 | Q722981 | [[corr ríoga]] | Platalea regia | [[:commons:Category:Platalea regia|Platalea regia]] | 69 gram | 120 ceintiméadar | | 22 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 113 | Q191394 | [[corr scréachach]] | Ardeola ralloides | [[:commons:Category:Ardeola ralloides|Ardeola ralloides]] | 16 gram<br/>288 gram | 0.86 méadar | [[Íomhá:Ardeola ralloides map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 114 | Q144218 | [[coscaróba]] | Coscoroba coscoroba | [[:commons:Category:Coscoroba coscoroba|Coscoroba coscoroba]] | 4.6 cileagram<br/>3.8 cileagram<br/>185 gram | | [[Íomhá:Coscoroba coscoroba map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 115 | Q18859 | [[cosdeargán]] | Tringa totanus | [[:commons:Category:Tringa totanus|Tringa totanus]] | 22.3 gram<br/>129 gram | 62 ceintiméadar | [[Íomhá:TringaTotanusIUCN2019 2.png|center|128px]] | 24 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 116 | Q28103 | [[cosdeargán breac]] | Tringa erythropus | [[:commons:Category:Tringa erythropus|Tringa erythropus]] | 24.5 gram<br/>142 gram<br/>161 gram | 64 ceintiméadar | [[Íomhá:TringaErythropusIUCN.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 117 | Q244429 | [[Gearg Shíneach|Coturnix chinensis]] | Coturnix chinensis | [[:commons:Category:Excalfactoria chinensis|Excalfactoria chinensis]] | 4.8 gram<br/>41 gram<br/>35.6 gram | | | 17 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 118 | Q230837 | [[cromán bánlíoch]] | Circus macrourus | [[:commons:Category:Circus macrourus|Circus macrourus]] | 28 gram<br/>322 gram<br/>445 gram | 1.09 méadar | [[Íomhá:Circus macrourus distribution map.png|center|128px]] | 29 lá | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 119 | Q26574 | [[cromán liath]] | Circus pygargus | [[:commons:Category:Circus pygargus|Circus pygargus]] | 24 gram<br/>261 gram<br/>370 gram | 1.09 méadar | [[Íomhá:Circus pygargus distribution map.png|center|128px]] | 28 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 120 | Q26431 | [[cromán móna iartharach]] | Circus aeruginosus | [[:commons:Category:Circus aeruginosus|Circus aeruginosus]] | 40 gram | 1.16 méadar | [[Íomhá:Circus aeruginosus distribution map.png|center|128px]] | 34 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 121 | Q25572 | [[cromán na gcearc]] | Circus cyaneus | [[:commons:Category:Circus cyaneus|Circus cyaneus]] | 346 gram<br/>527 gram | 1.1 méadar | [[Íomhá:Circus cyaneus distribution map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 122 | Q27102 | [[crosán]] | Alca torda | [[:commons:Category:Alca torda|Alca torda]] | | 0.661 méadar | [[Íomhá:Alca torda map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 123 | Q18854 | [[crotach]] | Numenius arquata | [[:commons:Category:Numenius arquata|Numenius arquata]] | 76 gram<br/>742 gram<br/>869 gram | 0.97 méadar | [[Íomhá:NumeniusArquata.png|center|128px]] | 28 lá | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 124 | Q61857 | [[crotach Artach]] | Numenius borealis | [[:commons:Category:Numenius borealis|Numenius borealis]] | | 70 ceintiméadar | [[Íomhá:Numenius borealis map.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q219127|i mbaol criticiúil]]'' |- | style='text-align:right'| 125 | Q18858 | [[crotach eanaigh]] | Numenius phaeopus | [[:commons:Category:Numenius phaeopus|Numenius phaeopus]] | | 1.07 méadar | [[Íomhá:Numenius phaeopus distribution map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 126 | Q79915 | [[Murlach mara|cruidín]] | Alcedo atthis | [[:commons:Category:Alcedo atthis|Alcedo atthis]] | 4.3 gram | 25 ceintiméadar | [[Íomhá:Alcedo atthis -range map-2-cp.png|center|128px]] | 19.5 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 127 | Q735158 | [[cruidín píbgheal]] | Halcyon smyrnensis | [[:commons:Category:Halcyon smyrnensis|Halcyon smyrnensis]] | | | [[Íomhá:White-throated Kingfisher Range.JPG|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 128 | Q18845 | [[Cuach choiteann|cuach]] | Cuculus canorus | [[:commons:Category:Cuculus canorus|Cuculus canorus]] | 3.22 gram<br/>117 gram<br/>106 gram | 58 ceintiméadar | [[Íomhá:CuculusCanorusIUCNver2019 3.png|center|128px]] | 12 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 129 | Q852265 | [[cuach ghob-bhuí]] | Coccyzus americanus | [[:commons:Category:Coccyzus americanus|Coccyzus americanus]] | | | [[Íomhá:Coccyzus americanus map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 130 | Q27442 | [[cuilire alabhreac]] | Ficedula hypoleuca | [[:commons:Category:Ficedula hypoleuca|Ficedula hypoleuca]] | 1.7 gram<br/>12 gram | 22 ceintiméadar | [[Íomhá:FicedulaHypoleucaIUCN2019-3.png|center|128px]] | 14 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 131 | Q241499 | [[cuilire broinnrua]] | Ficedula parva | [[:commons:Category:Ficedula parva|Ficedula parva]] | 1.45 gram | | [[Íomhá:FicedulaParvaIUCN2019-3.png|center|128px]] | 12 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 132 | Q1591580 | [[cuilire leathmhuinceach]] | Ficedula semitorquata | [[:commons:Category:Ficedula semitorquata|Ficedula semitorquata]] | | | | 14 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 133 | Q26607 | [[cuilire liath]] | Muscicapa striata | [[:commons:Category:Muscicapa striata|Muscicapa striata]] | 1.92 gram | 24 ceintiméadar | [[Íomhá:MuscicapaStriataIUCN2019-3.png|center|128px]] | 14 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 134 | Q690826 | [[Cuilire bán|cuilire muinceach]] | Ficedula albicollis | [[:commons:Category:Ficedula albicollis|Ficedula albicollis]] | 1.6 gram | | [[Íomhá:FicedulaAlbicollisIUCN2019-3.png|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 135 | Q838749 | [[Scréachóg Steller|Cyanocitta stelleri]] | Cyanocitta stelleri | [[:commons:Category:Cyanocitta stelleri|Cyanocitta stelleri]] | 8.1 gram<br/>94 gram | | [[Íomhá:Cyanocitta stelleri map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 136 | Q25345384 | [[cág]] | Coloeus monedula | [[:commons:Category:Coloeus monedula|Coloeus monedula]] | | 0.65 méadar | [[Íomhá:Corvus monedula distribution de.svg|center|128px]] | 20 lá | |- | style='text-align:right'| 137 | Q191386 | [[cág gob-bhuí]] | Pyrrhocorax graculus | [[:commons:Category:Pyrrhocorax graculus|Pyrrhocorax graculus]] | | | [[Íomhá:Pyrrhocoraxgraculusmap.png|center|128px]] | 19 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 138 | Q208405 | [[cánóg dhubh]] | Puffinus puffinus | [[:commons:Category:Puffinus puffinus|Puffinus puffinus]] | 521 gram | 82 ceintiméadar | [[Íomhá:Puffinus puffinus distribution.jpg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 139 | Q25234 | [[Lon dubh|céirseach]] | Turdus merula | [[:commons:Category:Turdus merula|Turdus merula]] | | 36 ceintiméadar | [[Íomhá:Turdus merula distribution map.png|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 140 | Q244197 | [[Cíobhaí Beag Breac|cíobhaí beag breac]] | Apteryx owenii | [[:commons:Category:Apteryx owenii|Apteryx owenii]] | 285 gram | | [[Íomhá:Apteryx owenii - distribution map.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 141 | Q734829 | [[Cíobhaí Donn an Oileáin Thuaidh|cíobhaí donn an Oileáin Thuaidh]] | Apteryx mantelli | [[:commons:Category:Apteryx mantelli|Apteryx mantelli]] | 2.25 cileagram<br/>2.955 cileagram | | [[Íomhá:North Island Brown Kiwi.png|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 142 | Q730091 | [[Cíobhaí Mór Breac|cíobhaí mór breac]] | Apteryx haastii | [[:commons:Category:Apteryx haastii|Apteryx haastii]] | 425 gram | | [[Íomhá:418px-NZ-kiwimapApteryx haastii.png|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 143 | Q26657 | [[Cíorbhuí coiteann|cíorbhuí]] | Regulus regulus | [[:commons:Category:Regulus regulus|Regulus regulus]] | 0.77 gram | 14 ceintiméadar | [[Íomhá:Regulus regulus map.png|center|128px]] | 17 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 144 | Q869023 | [[cíorlacha Phatagónach]] | Lophonetta specularioides | [[:commons:Category:Lophonetta specularioides|Lophonetta specularioides]] | | | [[Íomhá:Lophonetta specularioides map.svg|center|128px]] | 30 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 145 | Q716456 | [[Cúcabarra breac]] | Dacelo tyro | [[:commons:Category:Dacelo tyro|Dacelo tyro]] | 136 gram<br/>156 gram | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 146 | Q854856 | [[Cúcabarra gormeiteach]] | Dacelo leachii | [[:commons:Category:Dacelo leachii|Dacelo leachii]] | 334 gram<br/>284 gram | | | 25 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 147 | Q824974 | [[Cúcabarra gáiriteach]] | Dacelo novaeguineae | [[:commons:Category:Dacelo novaeguineae|Dacelo novaeguineae]] | 30.4 gram<br/>307.2 gram<br/>352.1 gram | | [[Íomhá:Distribution laughing kookaburra.jpg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 148 | Q919707 | [[Cúcabarra sluasaidghobach]] | Dacelo rex | [[:commons:Category:Clytoceyx rex|Clytoceyx rex]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 149 | Q942119 | [[Cúcabarra tarr-ruadhonn]] | Dacelo gaudichaud | [[:commons:Category:Dacelo gaudichaud|Dacelo gaudichaud]] | 143 gram | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 150 | Q80362 | [[cúr dubh]] | Milvus migrans | [[:commons:Category:Milvus migrans|Milvus migrans]] | 56 gram<br/>828 gram | 1.52 méadar | [[Íomhá:Milvus migrans distr.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 151 | Q156250 | [[cúr rua]] | Milvus milvus | [[:commons:Category:Milvus milvus|Milvus milvus]] | 63 gram<br/>1.012 cileagram<br/>1.232 cileagram | 1.66 méadar | [[Íomhá:Milvus milvus distr.png|center|128px]] | 31 lá | |- | style='text-align:right'| 152 | Q184825 | [[deargán sneachta]] | Turdus iliacus | [[:commons:Category:Turdus iliacus|Turdus iliacus]] | 4.9 gram<br/>62 gram | 0.36 méadar | [[Íomhá:Turdus iliacus map.svg|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 153 | Q11380593 | [[deargéadan beag]] | Acanthis cabaret | [[:commons:Category:Acanthis cabaret|Acanthis cabaret]] | | | [[Íomhá:Carduelis cabaret map.png|center|128px]] | | |- | style='text-align:right'| 154 | Q20754771 | [[deargéadan coiteann]] | Acanthis flammea | [[:commons:Category:Acanthis flammea|Acanthis flammea]] | | 23 ceintiméadar | [[Íomhá:AcanthisFlammeaIUCN.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 155 | Q275591 | [[Meánchnagaire breac|Dendrocoptes medius]] | Dendrocoptes medius | [[:commons:Category:Dendrocoptes medius|Dendrocoptes medius]] | | | [[Íomhá:Dendrocopos medius distr.png|center|128px]] | | |- | style='text-align:right'| 156 | Q856531 | [[Dicrurus paradiseus]] | Dicrurus paradiseus | [[:commons:Category:Dicrurus paradiseus|Dicrurus paradiseus]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 157 | Q26698 | [[donnóg]] | Prunella modularis | [[:commons:Category:Prunella modularis|Prunella modularis]] | | 0.21 méadar | [[Íomhá:PrunellaModularisIUCN.png|center|128px]] | 14 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 158 | Q167230 | [[Snámhaí balla|dreapaire balla]] | Tichodroma muraria | [[:commons:Category:Tichodroma muraria|Tichodroma muraria]] | | | [[Íomhá:Mauerläufer1.png|center|128px]] | 19 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 159 | Q25740 | [[dreoilín]] | Troglodytes troglodytes | [[:commons:Category:Troglodytes troglodytes|Troglodytes troglodytes]] | | 15 ceintiméadar | [[Íomhá:TroglodytesTroglodytesIUCN.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 160 | Q27160 | [[droimneach beag]] | Larus fuscus | [[:commons:Category:Larus fuscus|Larus fuscus]] | 880 gram<br/>755 gram | 1.34 méadar | [[Íomhá:Larus fuscus map.svg|center|128px]] | 25 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 161 | Q26629 | [[droimneach mór]] | Larus marinus | [[:commons:Category:Larus marinus|Larus marinus]] | | 1.67 méadar | [[Íomhá:Larus marinus map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 162 | Q25469 | [[Druid choiteann|druid]] | Sturnus vulgaris | [[:commons:Category:Sturnus vulgaris|Sturnus vulgaris]] | | 0.38 méadar | [[Íomhá:Sturnus vulgaris map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 163 | Q890912 | [[Druid droimchorcra|druid dauria]] | Agropsar sturninus | [[:commons:Category:Agropsar sturninus|Agropsar sturninus]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 164 | Q20823352 | [[druid rósach]] | Pastor roseus | [[:commons:Category:Pastor roseus|Pastor roseus]] | 6.6 gram<br/>79.6 gram<br/>66.9 gram | | [[Íomhá:PastorRoseusIUCNver2020-1.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 165 | Q25402 | [[eala bhalbh]] | Cygnus olor | [[:commons:Category:Cygnus olor|Cygnus olor]] | 11.8 cileagram<br/>9.67 cileagram | 230 ceintiméadar | [[Íomhá:CygnusOlorIUCN2019 2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 166 | Q131044 | [[eala dhubh]] | Cygnus atratus | [[:commons:Category:Cygnus atratus|Cygnus atratus]] | 258 gram<br/>6.2 cileagram<br/>5.1 cileagram | 180 ceintiméadar | [[Íomhá:Black Swan.png|center|128px]] | 38 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 167 | Q25612 | [[eala ghlórach]] | Cygnus cygnus | [[:commons:Category:Cygnus cygnus|Cygnus cygnus]] | 331 gram<br/>14 cileagram<br/>8.75 cileagram | 2.29 méadar | [[Íomhá:Cygnus-cygnus.png|center|128px]] | 36 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 168 | Q244432 | [[eala phíbdhubh]] | Cygnus melancoryphus | [[:commons:Category:Cygnus melancoryphus|Cygnus melancoryphus]] | | | [[Íomhá:Cygnus melancoryphus map.svg|center|128px]] | 35 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 169 | Q26603 | [[eala thundra]] | Cygnus columbianus | [[:commons:Category:Cygnus columbianus|Cygnus columbianus]] | 7.258 cileagram<br/>6.305 cileagram | 1.98 méadar | [[Íomhá:Cygnus columbianus map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 170 | Q26620 | [[earrdheargán]] | Phoenicurus phoenicurus | [[:commons:Category:Phoenicurus phoenicurus|Phoenicurus phoenicurus]] | | 22 ceintiméadar | [[Íomhá:Distribution ph phoenicurus.png|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 171 | Q796484 | [[Earrdheargán báneiteach|earrdheargán Cugasach]] | Phoenicurus erythrogastrus | [[:commons:Category:Phoenicurus erythrogastrus|Phoenicurus erythrogastrus]] | | | | 14 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 172 | Q26755 | [[earrdheargán dubh]] | Phoenicurus ochruros | [[:commons:Category:Phoenicurus ochruros|Phoenicurus ochruros]] | | 25 ceintiméadar | [[Íomhá:DistributionBlackRedstart.png|center|128px]] | 14 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 173 | Q645528 | [[Euplectes franciscanus|Easpag flannbhuí]] | Euplectes franciscanus | [[:commons:Category:Euplectes franciscanus|Euplectes franciscanus]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 174 | Q205491 | [[Gealóg charraige|Emberiza cia]] | Emberiza cia | [[:commons:Category:Emberiza cia|Emberiza cia]] | 2.77 gram<br/>23 gram | | [[Íomhá:EmberizaCiaIUCN2019-3.png|center|128px]] | 14 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 175 | Q1262861 | [[Spioróg mhór ruadhonn|Erythrotriorchis radiatus]] | Erythrotriorchis radiatus | [[:commons:Category:Erythrotriorchis radiatus|Erythrotriorchis radiatus]] | 630 gram<br/>1.1 cileagram | 123.5 ceintiméadar | | 41 lá | [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]] |- | style='text-align:right'| 176 | Q1060483 | [[Eurylaimus ochromalus]] | Eurylaimus ochromalus | [[:commons:Category:Eurylaimus ochromalus|Eurylaimus ochromalus]] | 33 gram | | [[Íomhá:Eurylaimus ochromalus map.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 177 | Q748290 | [[fabhcún Barbarach]] | Falco pelegrinoides | [[:commons:Category:Falco peregrinus pelegrinoides|Falco peregrinus pelegrinoides]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 178 | Q25876 | [[Fabhcún coille Eoráiseach]] | Falco subbuteo | [[:commons:Category:Falco subbuteo|Falco subbuteo]] | 24 gram<br/>181.5 gram<br/>240.5 gram | 0.74 méadar | [[Íomhá:FalcoSubbuteoIUCNver2019 2.png|center|128px]] | 29 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 179 | Q179625 | [[fabhcún cosdearg]] | Falco vespertinus | [[:commons:Category:Falco vespertinus|Falco vespertinus]] | 17 gram<br/>150 gram<br/>167 gram | 0.72 méadar | [[Íomhá:Falco vespertinus distr.png|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 180 | Q30535 | [[Falco peregrinus|fabhcún gorm]] | Falco peregrinus | [[:commons:Category:Falco peregrinus|Falco peregrinus]] | | 1.02 méadar | [[Íomhá:PeregrineRangeMap.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 181 | Q33554 | [[fabhcún Lanner]] | Falco biarmicus | [[:commons:Category:Falco biarmicus|Falco biarmicus]] | | 100.5 ceintiméadar | [[Íomhá:FalcoBiarmicusIUCN2019-3.png|center|128px]] | 32 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 182 | Q165974 | [[fabhcún Saker]] | Falco cherrug | [[:commons:Category:Falco cherrug|Falco cherrug]] | 53 gram<br/>875 gram<br/>1.13 cileagram | 111.5 ceintiméadar | [[Íomhá:Falco cherrug distr.png|center|128px]] | 30 lá | [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]] |- | style='text-align:right'| 183 | Q177688 | [[fabhcún tuaithe]] | Falco rusticolus | [[:commons:Category:Falco rusticolus|Falco rusticolus]] | | 58 ceintiméadar | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 184 | Q206840 | [[falaróp gobchaol]] | Phalaropus lobatus | [[:commons:Category:Phalaropus lobatus|Phalaropus lobatus]] | 6.3 gram<br/>35 gram<br/>39 gram | 0.34 méadar | [[Íomhá:Phalaropus lobatus map.svg|center|128px]] | 19 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 185 | Q208335 | [[falaróp gobmhór]] | Phalaropus fulicarius | [[:commons:Category:Phalaropus fulicarius|Phalaropus fulicarius]] | | 0.42 méadar | [[Íomhá:Phalaropus fulicarius map.svg|center|128px]] | 19 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 186 | Q26470 | [[falcóg bheag]] | Alle alle | [[:commons:Category:Alle alle|Alle alle]] | 28 gram | 0.32 méadar | [[Íomhá:Alle alle - distribution map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 187 | Q683138 | [[faoileán Airméanach]] | Larus armenicus | [[:commons:Category:Larus armenicus|Larus armenicus]] | 1 cileagram | 140 ceintiméadar | [[Íomhá:Larus armenicus range.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 188 | Q619065 | [[faoileán an Aigéin Chiúin]] | Larus pacificus | [[:commons:Category:Larus pacificus|Larus pacificus]] | 98.4 gram<br/>1.55 cileagram<br/>1.077 cileagram | 147 ceintiméadar | | 24 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 189 | Q754885 | [[faoileán bandghobach]] | Larus delawarensis | [[:commons:Category:Larus delawarensis|Larus delawarensis]] | 566 gram<br/>471 gram | 1150 millimetre | [[Íomhá:Larus delawarensis map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 190 | Q26427 | [[faoileán bán]] | Larus canus | [[:commons:Category:Larus canus|Larus canus]] | 413 gram<br/>360 gram | 1.11 méadar | [[Íomhá:Larus canus map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 191 | Q27375 | [[faoileán glas]] | Larus hyperboreus | [[:commons:Category:Larus hyperboreus|Larus hyperboreus]] | 1.576 cileagram<br/>1.249 cileagram | 158 ceintiméadar | [[Íomhá:Larus hyperboreus map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 192 | Q391421 | [[Crotach gobchaol|faoileán gobchaol]] | Chroicocephalus genei | [[:commons:Category:Chroicocephalus genei|Chroicocephalus genei]] | 29 gram<br/>275 gram<br/>236 gram | 102 ceintiméadar | [[Íomhá:ChroicocephalusGeneiIUCN.svg|center|128px]] | 22 lá | |- | style='text-align:right'| 193 | Q389505 | [[faoileán gáiriteach]] | Larus cachinnans | [[:commons:Category:Larus cachinnans|Larus cachinnans]] | 60 gram<br/>1.275 cileagram<br/>1.033 cileagram | 141 ceintiméadar | [[Íomhá:LarusCachinnansIUCN2019-2.png|center|128px]] | 27 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 194 | Q28236 | [[faoileán scadán]] | Larus argentatus | [[:commons:Category:Larus argentatus|Larus argentatus]] | | 1.34 méadar | [[Íomhá:Larus argentatus map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 195 | Q704982 | [[faoileán scadán cosbhuí]] | Larus michahellis | [[:commons:Category:Larus michahellis|Larus michahellis]] | | 130 ceintiméadar | [[Íomhá:Larus michahellis map.png|center|128px]] | 28 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 196 | Q2735427 | [[Faoileán Heuglin|faoileán Sibéarach]] | Larus heuglini | [[:commons:Category:Larus fuscus heuglini|Larus fuscus heuglini]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 197 | Q742574 | [[feadlacha aghaidhbhán]] | Dendrocygna viduata | [[:commons:Category:Dendrocygna viduata|Dendrocygna viduata]] | 36 gram<br/>674 gram | | [[Íomhá:Dendrocygnaviduatarange.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 198 | Q378192 | [[feadlacha na nIndiacha Thiar]] | Dendrocygna arborea | [[:commons:Category:Dendrocygna arborea|Dendrocygna arborea]] | 54 gram | | [[Íomhá:Dendrocygna arborea map.svg|center|128px]] | 30 lá | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 199 | Q752461 | [[feadlacha tharrdhubh]] | Dendrocygna autumnalis | [[:commons:Category:Dendrocygna autumnalis|Dendrocygna autumnalis]] | 831 gram | | [[Íomhá:Dendrocygna autumnalis map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 200 | Q21148 | [[feadóg bhuí]] | Pluvialis apricaria | [[:commons:Category:Pluvialis apricaria|Pluvialis apricaria]] | 32.8 gram<br/>175 gram | 72 ceintiméadar | [[Íomhá:Pluvialis apricaria map.svg|center|128px]] | 29 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 201 | Q18865 | [[feadóg bhuí Chiúin-Aigéanach]] | Pluvialis fulva | [[:commons:Category:Pluvialis fulva|Pluvialis fulva]] | 18 gram<br/>135 gram | 44 ceintiméadar | [[Íomhá:PluvialisFulvaIUCNver2018 2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 202 | Q216836 | [[feadóg bhuí Mheiriceánach]] | Pluvialis dominica | [[:commons:Category:Pluvialis dominica|Pluvialis dominica]] | 26 gram<br/>145 gram | 0.62 méadar | [[Íomhá:Pluvialis dominica map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 203 | Q752485 | [[Feadóg Áiseach|feadóg Chaispeach]] | Anarhynchus asiaticus | [[:commons:Category:Charadrius asiaticus|Charadrius asiaticus]] | | 58 ceintiméadar | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 204 | Q26816 | [[feadóg chladaigh]] | Charadrius hiaticula | [[:commons:Category:Charadrius hiaticula|Charadrius hiaticula]] | 10.9 gram | 0.41 méadar | [[Íomhá:Charadrius hiaticula map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 205 | Q752398 | [[Pilibín Indiach|feadóg dheargsprochallach]] | Vanellus indicus | [[:commons:Category:Vanellus indicus|Vanellus indicus]] | | 0.683 méadar | [[Íomhá:Vanellus indicus map.svg|center|128px]] | 28 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 206 | Q827245 | [[feadóg earrbhán]] | Vanellus leucurus | [[:commons:Category:Vanellus leucurus|Vanellus leucurus]] | | 62.5 ceintiméadar | | 22 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 207 | Q18857 | [[feadóg ghainimh mhór]] | Charadrius leschenaultii | [[:commons:Category:Charadrius leschenaultii|Charadrius leschenaultii]] | | 52 ceintiméadar | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 208 | Q18835 | [[feadóg ghlas]] | Pluvialis squatarola | [[:commons:Category:Pluvialis squatarola|Pluvialis squatarola]] | | 77 ceintiméadar | [[Íomhá:Pluvialis squatarola map.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 209 | Q755737 | [[feadóg ghlórach]] | Charadrius vociferus | [[:commons:Category:Charadrius vociferus|Charadrius vociferus]] | | 61 ceintiméadar | [[Íomhá:Charadrius vociferus map.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 210 | Q468009 | [[feadóg mhionbhosach]] | Charadrius semipalmatus | [[:commons:Category:Charadrius semipalmatus|Charadrius semipalmatus]] | | 47.5 ceintiméadar | [[Íomhá:Charadrius semipalmatus map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 211 | Q18851 | [[feadóigín chladaigh]] | Charadrius dubius | [[:commons:Category:Charadrius dubius|Charadrius dubius]] | 7.7 gram | 45 ceintiméadar | [[Íomhá:CharadriusDubiusIUCN2019-3.png|center|128px]] | 24 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 212 | Q18855 | [[feadóigín chosdubh]] | Charadrius alexandrinus | [[:commons:Category:Charadrius alexandrinus|Charadrius alexandrinus]] | 47 gram | 42.5 ceintiméadar | [[Íomhá:CharadriusAlexandrinusIUCNver2018 2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 213 | Q25405 | [[Caróg liath|feannóg]] | Corvus cornix | [[:commons:Category:Corvus cornix|Corvus cornix]] | | 98 ceintiméadar | [[Íomhá:Corvus cornix map.svg|center|128px]] | 18 lá | |- | style='text-align:right'| 214 | Q168514 | [[Fearán Eorpach|fearán]] | Streptopelia turtur | [[:commons:Category:Streptopelia turtur|Streptopelia turtur]] | 8.2 gram<br/>136 gram | 50 ceintiméadar | [[Íomhá:StreptopeliaTurturIUCN.png|center|128px]] | 15 lá | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 215 | Q54696 | [[fearán baicdhubh]] | Streptopelia decaocto | [[:commons:Category:Streptopelia decaocto|Streptopelia decaocto]] | 9.2 gram<br/>193 gram | 30 ceintiméadar | [[Íomhá:StreptopeliaDecaoctoIUCN.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 216 | Q750027 | [[fearán gubhach]] | Zenaida macroura | [[:commons:Category:Zenaida macroura|Zenaida macroura]] | | | [[Íomhá:Zenaida macroura map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 217 | Q391198 | [[Colm gáiriteach|fearán pailme]] | Spilopelia senegalensis | [[:commons:Category:Spilopelia senegalensis|Spilopelia senegalensis]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 218 | Q25357 | [[fiach dubh]] | Corvus corax | [[:commons:Category:Corvus corax|Corvus corax]] | 689 gram<br/>1625 gram<br/>1041 gram<br/>25 gram | 120 ceintiméadar<br/>150 ceintiméadar | [[Íomhá:Corvus corax map.jpg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 219 | Q25393 | [[filiméala]] | Luscinia megarhynchos | [[:commons:Category:Luscinia megarhynchos|Luscinia megarhynchos]] | 2.65 gram | 24 ceintiméadar | [[Íomhá:LusciniaMegarhynchosIUCN.svg|center|128px]] | 14 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 220 | Q206130 | [[filiméala smólaigh]] | Luscinia luscinia | [[:commons:Category:Luscinia luscinia|Luscinia luscinia]] | 3.06 gram | | [[Íomhá:LusciniaLusciniaIUCN.svg|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 221 | Q192058 | [[foitheach cluasach]] | Podiceps auritus | [[:commons:Category:Podiceps auritus|Podiceps auritus]] | 22.5 gram<br/>449.5 gram | 62 ceintiméadar | [[Íomhá:Slavonian Grebe-location-map-en.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 222 | Q579718 | [[foitheach gob-alabhreac]] | Podilymbus podiceps | [[:commons:Category:Podilymbus podiceps|Podilymbus podiceps]] | 20.5 gram<br/>522 gram<br/>358 gram | 54 ceintiméadar | [[Íomhá:Podilymbus podiceps map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 223 | Q25422 | [[foitheach mór]] | Podiceps cristatus | [[:commons:Category:Podiceps cristatus|Podiceps cristatus]] | 39.5 gram<br/>920 gram<br/>830 gram | 88 ceintiméadar | [[Íomhá:PodicepsCristatusIUCN2019-2.png|center|128px]] | 28 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 224 | Q185183 | [[foitheach píbdhubh]] | Podiceps nigricollis | [[:commons:Category:Podiceps nigricollis|Podiceps nigricollis]] | | 58 ceintiméadar | [[Íomhá:Black-necked Grebe-map-location-map-en.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 225 | Q179919 | [[foitheach píbrua]] | Podiceps grisegena | [[:commons:Category:Podiceps grisegena|Podiceps grisegena]] | 30.5 gram<br/>873.5 gram<br/>785.4 gram | 0.725 méadar | [[Íomhá:PodicepsGrisegenaIUCNver2019-2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 226 | Q21062 | [[foracha]] | Uria aalge | [[:commons:Category:Uria aalge|Uria aalge]] | 108 gram | 0.707 méadar | [[Íomhá:Uria aalge map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 227 | Q212055 | [[foracha dhubh]] | Cepphus grylle | [[:commons:Category:Cepphus grylle|Cepphus grylle]] | 381 gram | 55 ceintiméadar | [[Íomhá:Cepphus grylle map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 228 | Q285165 | [[Francolin dubh|francóilín dubh]] | Francolinus francolinus | [[:commons:Category:Francolinus francolinus|Francolinus francolinus]] | 425 gram<br/>355 gram | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 229 | Q25961 | [[Alauda arvensis|fuiseog]] | Alauda arvensis | [[:commons:Category:Alauda arvensis|Alauda arvensis]] | | 0.35 méadar | [[Íomhá:AlaudaArvensisIUCNver2019 1.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 230 | Q207249 | [[fuiseog adharcach]] | Eremophila alpestris | [[:commons:Category:Eremophila alpestris|Eremophila alpestris]] | | 32 ceintiméadar | [[Íomhá:EremophilaAlpestrisIUCN.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 231 | Q470853 | [[Fuiseog chalandra|fuiseog aithriseach]] | Melanocorypha calandra | [[:commons:Category:Melanocorypha calandra|Melanocorypha calandra]] | 63 gram<br/>55 gram | | [[Íomhá:Melanocorypha calandra distribution map.png|center|128px]] | 12 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 232 | Q1137284 | [[fuiseog bháneiteach]] | Alauda leucoptera | [[:commons:Category:Alauda leucoptera|Alauda leucoptera]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 233 | Q26969 | [[fuiseog choille]] | Lullula arborea | [[:commons:Category:Lullula arborea|Lullula arborea]] | | 29 ceintiméadar | [[Íomhá:Lullula arborea distribution map.png|center|128px]] | 14 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 234 | Q318893 | [[Fuiseog Elton|fuiseog dhubh]] | Melanocorypha yeltoniensis | [[:commons:Category:Melanocorypha yeltoniensis|Melanocorypha yeltoniensis]] | 4.34 gram<br/>63.7 gram<br/>56.4 gram | | | 15 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 235 | Q819885 | [[fuiseog dhébhallach]] | Melanocorypha bimaculata | [[:commons:Category:Melanocorypha bimaculata|Melanocorypha bimaculata]] | 4.04 gram<br/>54 gram | | [[Íomhá:Melanocorypha bimaculata distribution map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 236 | Q24843 | [[fuiseog ladharghearr]] | Calandrella brachydactyla | [[:commons:Category:Calandrella brachydactyla|Calandrella brachydactyla]] | | | [[Íomhá:CalandrellaBrachydactylaIUCN2019 2.png|center|128px]] | 12 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 237 | Q525871 | [[fuiseog oirthearach]] | Alauda gulgula | [[:commons:Category:Alauda gulgula|Alauda gulgula]] | | | | 10 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 238 | Q25429 | [[fáinleog]] | Hirundo rustica | [[:commons:Category:Hirundo rustica|Hirundo rustica]] | | 0.32 méadar | [[Íomhá:Hirundo rustica.png|center|128px]] | 13.5 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 239 | Q26055 | [[gabhlán binne]] | Delichon urbicum | [[:commons:Category:Delichon urbicum|Delichon urbicum]] | | 0.29 méadar | [[Íomhá:Delichon urbicum.png|center|128px]] | 15 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 240 | Q165923 | [[gabhlán bánlíoch]] | Apus pallidus | [[:commons:Category:Apus pallidus|Apus pallidus]] | 3.5 gram<br/>41.3 gram | 0.44 méadar | | 22 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 241 | Q213216 | [[gabhlán creige Eoráiseach]] | Ptyonoprogne rupestris | [[:commons:Category:Ptyonoprogne rupestris|Ptyonoprogne rupestris]] | 2.08 gram<br/>20 gram | 0.32 méadar | [[Íomhá:Ptyonoprogne rupestris.png|center|128px]] | 15 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 242 | Q31769 | [[gabhlán earrspíonach]] | Hirundapus caudacutus | [[:commons:Category:Hirundapus caudacutus|Hirundapus caudacutus]] | | | [[Íomhá:HirundapusCaudacutusDistribution.png|center|128px]] | 40 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 243 | Q25909 | [[gabhlán gainimh]] | Riparia riparia | [[:commons:Category:Riparia riparia|Riparia riparia]] | | 0.27 méadar | [[Íomhá:Riparia riparia map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 244 | Q25377 | [[gabhlán gaoithe]] | Apus apus | [[:commons:Category:Apus apus|Apus apus]] | 3.5 gram | 0.4 méadar | [[Íomhá:Apus apus distribution map.png|center|128px]] | 20 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 245 | Q321267 | [[Gabhlán Alpach|gabhlán gaoithe alpach]] | Tachymarptis melba | [[:commons:Category:Tachymarptis melba|Tachymarptis melba]] | 6.05 gram<br/>96 gram | | [[Íomhá:TachymarptisMelbaIUCNver2018 2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 246 | Q611324 | [[Gabhlán beag|gabhlán gaoithe beag]] | Apus affinis | [[:commons:Category:Apus affinis|Apus affinis]] | | | [[Íomhá:ApusAffinisDistribution.png|center|128px]] | 23 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 247 | Q912863 | [[gabhlán simléir]] | Chaetura pelagica | [[:commons:Category:Chaetura pelagica|Chaetura pelagica]] | 23.6 gram | | [[Íomhá:Chimney Swift range.png|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 248 | Q128002 | [[gaineamhchearc Pallas]] | Syrrhaptes paradoxus | [[:commons:Category:Syrrhaptes paradoxus|Syrrhaptes paradoxus]] | 21 gram | 69 ceintiméadar | [[Íomhá:SyrrhaptesParadoxusIUCN.png|center|128px]] | 24 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 249 | Q18875 | [[Geabhróg choiteann|geabhróg]] | Sterna hirundo | [[:commons:Category:Sterna hirundo|Sterna hirundo]] | | 0.88 méadar | [[Íomhá:CommonTernmap.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 250 | Q26800 | [[geabhróg Artach]] | Sterna paradisaea | [[:commons:Category:Sterna paradisaea|Sterna paradisaea]] | 114 gram | 0.8 méadar | [[Íomhá:Sterna paradisaea distribution and migration map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 251 | Q12267692 | [[geabhróg bheag]] | Sternula albifrons | [[:commons:Category:Sternula albifrons|Sternula albifrons]] | 10 gram<br/>57 gram | 0.52 méadar | [[Íomhá:SternulaAlbifronsIUCN.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 252 | Q233616 | [[geabhróg bhroinndubh]] | Chlidonias hybrida | [[:commons:Category:Chlidonias hybrida|Chlidonias hybrida]] | 90 gram<br/>78 gram | 67 ceintiméadar | [[Íomhá:ChlidoniasHybridaIUCN2019 3.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 253 | Q241753 | [[geabhróg bháneiteach]] | Chlidonias leucopterus | [[:commons:Category:Chlidonias leucopterus|Chlidonias leucopterus]] | 10.5 gram | 0.65 méadar | [[Íomhá:Chlidonias leucopterus map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 254 | Q27129 | [[geabhróg Chaispeach]] | Hydroprogne caspia | [[:commons:Category:Hydroprogne caspia|Hydroprogne caspia]] | 680 gram<br/>588 gram | 133.5 ceintiméadar | [[Íomhá:Hydroprogne caspia map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 255 | Q27215 | [[geabhróg dhubh]] | Chlidonias niger | [[:commons:Category:Chlidonias niger|Chlidonias niger]] | 11 gram<br/>60 gram | 0.539 méadar | [[Íomhá:Chlidonias niger map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 256 | Q18834 | [[geabhróg ghobdhubh]] | Gelochelidon nilotica | [[:commons:Category:Gelochelidon nilotica|Gelochelidon nilotica]] | | 94 ceintiméadar | [[Íomhá:Gelochelidon nilotica map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 257 | Q321293 | [[geabhróg rósach]] | Sterna dougallii | [[:commons:Category:Sterna dougallii|Sterna dougallii]] | | 76 ceintiméadar | [[Íomhá:Sterna dougallii map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 258 | Q27547 | [[geabhróg scothdhubh]] | Thalasseus sandvicensis | [[:commons:Category:Thalasseus sandvicensis|Thalasseus sandvicensis]] | | 1 méadar | [[Íomhá:ThalasseusSandvicensisIUCNver2018 2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 259 | Q14683 | [[gealbhan binne]] | Passer domesticus | [[:commons:Category:Passer domesticus|Passer domesticus]] | | 239 millimetre | [[Íomhá:PasserDomesticusDistribution.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 260 | Q25968 | [[gealbhan crainn]] | Passer montanus | [[:commons:Category:Passer montanus|Passer montanus]] | | 21 ceintiméadar | [[Íomhá:Passermontanusmap.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 261 | Q736313 | [[Gealbhan petronia|gealbhan creige]] | Petronia petronia | [[:commons:Category:Petronia petronia|Petronia petronia]] | | | | 12 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 262 | Q1318638 | [[Gealbhan ladharghearr|gealbhan mílítheach]] | Carpospiza brachydactyla | [[:commons:Category:Carpospiza brachydactyla|Carpospiza brachydactyla]] | | | | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 263 | Q422873 | [[gealbhan sionnaigh]] | Passerella iliaca | [[:commons:Category:Passerella iliaca|Passerella iliaca]] | | | [[Íomhá:Passerella iliaca map 2.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 264 | Q499290 | [[Glasán gléigeal|gealbhan sneachta]] | Montifringilla nivalis | [[:commons:Category:Montifringilla nivalis|Montifringilla nivalis]] | | | [[Íomhá:MontifringillaNivalisIUCN2019-3.png|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 265 | Q466200 | [[Gealbhan Easpáinneach|gealbhan Spáinneach]] | Passer hispaniolensis | [[:commons:Category:Passer hispaniolensis|Passer hispaniolensis]] | | | [[Íomhá:SpanishSparrowMap.svg|center|128px]] | 12 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 266 | Q27220 | [[gealóg bhuachair]] | Emberiza calandra | [[:commons:Category:Emberiza calandra|Emberiza calandra]] | | 29 ceintiméadar | [[Íomhá:EmberizaCalandraIUCN2018 2.png|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 267 | Q334183 | [[gealóg cheanndubh]] | Emberiza melanocephala | [[:commons:Category:Emberiza melanocephala|Emberiza melanocephala]] | 3.08 gram<br/>28 gram | | [[Íomhá:EmberizaMap.svg|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 268 | Q842599 | [[Gealbhan ceoil|Gealóg cheoil]] | Melospiza melodia | [[:commons:Category:Melospiza melodia|Melospiza melodia]] | 24 gram | | [[Íomhá:Melospiza melodia map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 269 | Q206630 | [[gealóg gharraí]] | Emberiza hortulana | [[:commons:Category:Emberiza hortulana|Emberiza hortulana]] | 2.48 gram | 26 ceintiméadar | [[Íomhá:EmberizaHortulanaIUCN2019-3.png|center|128px]] | 11 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 270 | Q26961 | [[gealóg ghiolcaí]] | Emberiza schoeniclus | [[:commons:Category:Emberiza schoeniclus|Emberiza schoeniclus]] | | 24 ceintiméadar | [[Íomhá:EmberizaSchoeniclusIUCN2019-3.png|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 271 | Q837753 | [[Gealóg Chretzschmar|gealóg liathghorm]] | Emberiza caesia | [[:commons:Category:Emberiza caesia|Emberiza caesia]] | 2.31 gram | | [[Íomhá:Emberiza caesia 2.jpg|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 272 | Q648313 | [[Gealóg Bhuchanan|gealóg liathmhuinceach]] | Emberiza buchanani | [[:commons:Category:Emberiza buchanani|Emberiza buchanani]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 273 | Q26416 | [[gealóg shneachta]] | Plectrophenax nivalis | [[:commons:Category:Plectrophenax nivalis|Plectrophenax nivalis]] | | 35 ceintiméadar | [[Íomhá:Plectrophenax nivalis map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 274 | Q28358 | [[Gearg choiteann|gearg]] | Coturnix coturnix | [[:commons:Category:Coturnix coturnix|Coturnix coturnix]] | 8.2 gram | 34 ceintiméadar | [[Íomhá:CoturnixCoturnixIUCNver2019-2.png|center|128px]] | 18 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 275 | Q142651 | [[gearg bhabaight]] | Colinus virginianus | [[:commons:Category:Colinus virginianus|Colinus virginianus]] | 8.9 gram<br/>171 gram | 34.5 ceintiméadar | [[Íomhá:Colinus virginianus map.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 276 | Q852146 | [[gearg Himiléach]] | Ophrysia superciliosa | [[:commons:Category:Ophrysia superciliosa|Ophrysia superciliosa]] | | | [[Íomhá:Ophrysia map.png|center|128px]] | | ''[[:d:Q219127|i mbaol criticiúil]]'' |- | style='text-align:right'| 277 | Q716869 | [[gearg Sheapánach]] | Coturnix japonica | [[:commons:Category:Coturnix japonica|Coturnix japonica]] | 8 gram | | | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 278 | Q237670 | [[gearr Baillon]] | Zapornia pusilla | [[:commons:Category:Zapornia pusilla|Zapornia pusilla]] | 35 gram | | [[Íomhá:PorzanaPusillaIUCN2019 2.png|center|128px]] | 18 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 279 | Q270680 | [[gearr beag]] | Zapornia parva | [[:commons:Category:Zapornia parva|Zapornia parva]] | 7.9 gram | 36.5 ceintiméadar | [[Íomhá:ZaporniaParvaIUCNver2019 2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 280 | Q194024 | [[gearr breac]] | Porzana porzana | [[:commons:Category:Porzana porzana|Porzana porzana]] | 10.9 gram<br/>80 gram | 0.38 méadar | [[Íomhá:Porzana porzana distribution map.png|center|128px]] | 18 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 281 | Q936740 | [[gearr sora]] | Porzana carolina | [[:commons:Category:Porzana carolina|Porzana carolina]] | 8.9 gram | 37.5 ceintiméadar | [[Íomhá:Porzana carolina map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 282 | Q110257516 | [[Gilphíb choiteann|Gilphíb]] | Curruca communis | [[:commons:Category:Curruca communis|Curruca communis]] | 1.78 gram<br/>14.5 gram | 20 ceintiméadar | [[Íomhá:SylviaCommunisIUCN2019-3.png|center|128px]] | 12 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 283 | Q110257504 | [[Gilphíb bheag]] | Curruca curruca | [[:commons:Category:Curruca curruca|Curruca curruca]] | | 18 ceintiméadar | [[Íomhá:SylviaCurrucaIUCN.png|center|128px]] | 11 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 284 | Q27075785 | [[glasán darach]] | Chloris chloris | [[:commons:Category:Chloris chloris|Chloris chloris]] | 2.17 gram | 0.25 méadar | [[Íomhá:Carduelis chloris distribution map.png|center|128px]] | 14 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 285 | Q559977 | [[Glasán cródheargach|glasán deargeiteach]] | Rhodopechys sanguineus | [[:commons:Category:Rhodopechys sanguineus|Rhodopechys sanguineus]] | | | | 14 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 286 | Q174088 | [[glasán gobmhór]] | Coccothraustes coccothraustes | [[:commons:Category:Coccothraustes coccothraustes|Coccothraustes coccothraustes]] | | 31 ceintiméadar | [[Íomhá:Rangemap-grosbec.png|center|128px]] | 12 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 287 | Q921335 | [[glasán Mongólach]] | Bucanetes mongolicus | [[:commons:Category:Bucanetes mongolicus|Bucanetes mongolicus]] | | | [[Íomhá:Bucanetes mongolicus Distribution Map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 288 | Q559883 | [[Glasán cogalach|glasán trumpa]] | Bucanetes githagineus | [[:commons:Category:Bucanetes githagineus|Bucanetes githagineus]] | | | [[Íomhá:Bucanetes githagineus map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 289 | Q25984 | [[glasóg bhuí]] | Motacilla flava | [[:commons:Category:Motacilla flava|Motacilla flava]] | | 0.26 méadar | [[Íomhá:MotacillaFlavaIUCN.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 290 | Q25399 | [[glasóg bhán]] | Motacilla alba | [[:commons:Category:Motacilla alba|Motacilla alba]] | | 0.26 méadar | [[Íomhá:Motacilla alba distribution.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 291 | Q206540 | [[glasóg chiotrónach]] | Motacilla citreola | [[:commons:Category:Motacilla citreola|Motacilla citreola]] | | | [[Íomhá:MotacillaCitreolaIUCNver2019 1.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 292 | Q201316 | [[glasóg liath]] | Motacilla cinerea | [[:commons:Category:Motacilla cinerea|Motacilla cinerea]] | 1.91 gram<br/>17.4 gram | 26 ceintiméadar | [[Íomhá:MotacillaCinereaDistributionMapIUCNv8 2.png|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 293 | Q27075852 | [[gleoiseach]] | Linaria cannabina | [[:commons:Category:Linaria cannabina|Linaria cannabina]] | 1.66 gram<br/>19 gram | 0.24 méadar | [[Íomhá:LinariaCannabinaIUCN2019 2.png|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 294 | Q582976 | [[Glaséan súildearg|Gleoiseach shúildearg]] | Vireo olivaceus | [[:commons:Category:Vireo olivaceus|Vireo olivaceus]] | | | [[Íomhá:Vireo olivaceus map 2.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 295 | Q10965357 | [[gleoiseach sléibhe]] | Linaria flavirostris | [[:commons:Category:Linaria flavirostris|Linaria flavirostris]] | 1.37 gram | 23 ceintiméadar | [[Íomhá:LinariaFlavirostrisIUCNver2018 2.png|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 296 | Q839834 | [[gobach mór broinnrósach]] | Pheucticus ludovicianus | [[:commons:Category:Pheucticus ludovicianus|Pheucticus ludovicianus]] | 44 gram | | [[Íomhá:Pheucticus ludovicianus map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 297 | Q788649 | [[gobadáinín Baird]] | Calidris bairdii | [[:commons:Category:Calidris bairdii|Calidris bairdii]] | 9.6 gram | 38 ceintiméadar | [[Íomhá:Calidris bairdii map.svg|center|128px]] | 21 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 298 | Q27232 | [[gobadáinín beag]] | Calidris minuta | [[:commons:Category:Calidris minuta|Calidris minuta]] | 6.3 gram<br/>24 gram<br/>27.1 gram | 36 ceintiméadar | [[Íomhá:CalidrisMinutaIUCNver2019 2.png|center|128px]] | 22 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 299 | Q913052 | [[gobadáinín bídeach]] | Calidris minutilla | [[:commons:Category:Calidris minutilla|Calidris minutilla]] | | | [[Íomhá:Calidris minutilla map.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 300 | Q62345 | [[gobadáinín crotaigh]] | Calidris ferruginea | [[:commons:Category:Calidris ferruginea|Calidris ferruginea]] | 12 gram | 44 ceintiméadar | [[Íomhá:Curlew sandpiper rangemap (cropped).svg|center|128px]] | 19 lá | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 301 | Q845969 | [[gobadáinín ladharfhada]] | Calidris subminuta | [[:commons:Category:Calidris subminuta|Calidris subminuta]] | 7.5 gram<br/>29 gram<br/>32 gram | 30.5 ceintiméadar | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 302 | Q18860 | [[gobadáinín píbrua]] | Calidris ruficollis | [[:commons:Category:Calidris ruficollis|Calidris ruficollis]] | 8.3 gram<br/>26 gram | 31 ceintiméadar | [[Íomhá:Red-necked Stint.jpg|center|128px]] | 21 lá | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 303 | Q58921 | [[gobadáinín Temminck]] | Calidris temminckii | [[:commons:Category:Calidris temminckii|Calidris temminckii]] | 5.8 gram<br/>24.3 gram<br/>27.8 gram | 36 ceintiméadar | [[Íomhá:Calidris temminckii distribution map.png|center|128px]] | 21 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 304 | Q18850 | [[Gobadán coiteann|gobadán]] | Actitis hypoleucos | [[:commons:Category:Actitis hypoleucos|Actitis hypoleucos]] | | 0.273 méadar | [[Íomhá:ActitisHypoleucosIUCNver2018 2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 305 | Q599749 | [[gobadán bánphrompach]] | Calidris fuscicollis | [[:commons:Category:Calidris fuscicollis|Calidris fuscicollis]] | 10.8 gram<br/>39.7 gram<br/>45.8 gram | 37 ceintiméadar | [[Íomhá:Calidris fuscicollis map.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 306 | Q18837 | [[gobadán coille]] | Tringa glareola | [[:commons:Category:Tringa glareola|Tringa glareola]] | 13.5 gram<br/>62 gram<br/>73 gram | 0.4 méadar | | 22 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 307 | Q62359 | [[gobadán cosbhuí]] | Calidris maritima | [[:commons:Category:Calidris maritima|Calidris maritima]] | 67.6 gram<br/>76.3 gram | 44 ceintiméadar | [[Íomhá:Calidris maritima map2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 308 | Q753760 | [[gobadán earr-rinneach]] | Calidris acuminata | [[:commons:Category:Calidris acuminata|Calidris acuminata]] | 13.7 gram<br/>70.3 gram<br/>63.5 gram | 39.5 ceintiméadar | [[Íomhá:Calidris acuminata map.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 309 | Q28450 | [[gobadán glas]] | Tringa ochropus | [[:commons:Category:Tringa ochropus|Tringa ochropus]] | 15.5 gram<br/>75 gram<br/>85 gram | 59 ceintiméadar | [[Íomhá:TringaOchropusIUCNver2019-2.png|center|128px]] | 21 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 310 | Q28114227 | [[Gobadán gobleathan]] | Calidris falcinellus | [[:commons:Category:Calidris falcinellus|Calidris falcinellus]] | 9.1 gram<br/>37 gram | 36.5 ceintiméadar | | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 311 | Q839820 | [[gobadán scodalach]] | Calidris himantopus | [[:commons:Category:Calidris himantopus|Calidris himantopus]] | | 42.5 ceintiméadar | [[Íomhá:Calidris himantopus map.svg|center|128px]] | 20 lá | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 312 | Q530194 | [[gobadán sléibhe]] | Bartramia longicauda | [[:commons:Category:Bartramia longicauda|Bartramia longicauda]] | | 66 ceintiméadar | [[Íomhá:Bartramia longicauda map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 313 | Q18856 | [[gobadán Terek]] | Xenus cinereus | [[:commons:Category:Xenus cinereus|Xenus cinereus]] | | 58 ceintiméadar | [[Íomhá:XenusCinereusIUCN.png|center|128px]] | 23 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 314 | Q26578 | [[gormphíb]] | Luscinia svecica | [[:commons:Category:Luscinia svecica|Luscinia svecica]] | | 22 ceintiméadar | [[Íomhá:Luscinia svecica distribution.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 315 | Q191683 | [[grús coimir]] | Anthropoides virgo | [[:commons:Category:Grus virgo|Grus virgo]] | | 167.5 ceintiméadar | [[Íomhá:AnthropoidesVirgoIUCNver2019 1.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 316 | Q4764 | [[grús coiteann]] | Grus grus | [[:commons:Category:Grus grus|Grus grus]] | | 2.22 méadar | [[Íomhá:Verbreitungskarte des Kranichs.png|center|128px]] | 30 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 317 | Q457477 | [[grús Meiriceánach]] | Grus americana | [[:commons:Category:Grus americana|Grus americana]] | 7.497 cileagram | 215 ceintiméadar | [[Íomhá:Grus americana map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]] |- | style='text-align:right'| 318 | Q21949185 | [[grús Sibéarach]] | Leucogeranus leucogeranus | [[:commons:Category:Grus leucogeranus|Grus leucogeranus]] | 197 gram | 235 ceintiméadar | [[Íomhá:SiberianCrane.svg|center|128px]] | 29 lá | ''[[:d:Q219127|i mbaol criticiúil]]'' |- | style='text-align:right'| 319 | Q27461 | [[guairdeall]] | Hydrobates pelagicus | [[:commons:Category:Hydrobates pelagicus|Hydrobates pelagicus]] | | 38 ceintiméadar | [[Íomhá:Hydrobatesmap2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 320 | Q18841 | [[guilbneach earrdhubh]] | Limosa limosa | [[:commons:Category:Limosa limosa|Limosa limosa]] | 39 gram<br/>264 gram<br/>315 gram | 76 ceintiméadar | [[Íomhá:LimosalimosaWorldDistribution.jpg|center|128px]] | 23 lá | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 321 | Q283458 | [[Cnota mór|guilbneach Hudsúnach]] | Limosa haemastica | [[:commons:Category:Limosa haemastica|Limosa haemastica]] | 37.5 gram<br/>222 gram<br/>289 gram | 73 ceintiméadar | [[Íomhá:Limosa haemastica map.svg|center|128px]] | 23 lá | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 322 | Q18864 | [[guilbneach stríocearrach]] | Limosa lapponica | [[:commons:Category:Limosa lapponica|Limosa lapponica]] | 313 gram<br/>354 gram | 0.73 méadar | [[Íomhá:Limosa-lapponica-distribution-map.jpg|center|128px]] | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 323 | Q371633 | [[guilbnín gobghearr]] | Limnodromus griseus | [[:commons:Category:Limnodromus griseus|Limnodromus griseus]] | 113 gram | 48 ceintiméadar | [[Íomhá:Limnodromus griseus map.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 324 | Q83020448 | [[Seaga|Gulosus aristotelis]] | Gulosus aristotelis | [[:commons:Category:Gulosus aristotelis|Gulosus aristotelis]] | | | [[Íomhá:GulosusAristotelisIUCNver2018 2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 325 | Q177856 | [[Bultúr gríofa|Gyps fulvus]] | Gyps fulvus | [[:commons:Category:Gyps fulvus|Gyps fulvus]] | 252 gram<br/>8.328 cileagram | 2.591 méadar | [[Íomhá:Gyps fulvus distribution map.png|center|128px]] | 54 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 326 | Q212937 | [[gé alabhreac chosbhuí]] | Anseranas semipalmata | [[:commons:Category:Anseranas semipalmata|Anseranas semipalmata]] | 128 gram | 155 ceintiméadar<br/>145 ceintiméadar | | 28 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 327 | Q187852 | [[gé bhroinnrua]] | Branta ruficollis | [[:commons:Category:Branta ruficollis|Branta ruficollis]] | 1.095 cileagram<br/>90 gram<br/>1.375 cileagram | | [[Íomhá:Branta ruficollis map.png|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 328 | Q172093 | [[gé bhánéadanach]] | Anser albifrons | [[:commons:Category:Anser albifrons|Anser albifrons]] | | 1.41 méadar | [[Íomhá:Anser albifrons map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 329 | Q26733 | [[gé Cheanadach]] | Branta canadensis | [[:commons:Category:Branta canadensis|Branta canadensis]] | 3.814 cileagram<br/>3.314 cileagram<br/>5 cileagram | 1.69 méadar | [[Íomhá:Branta canadensis map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 330 | Q26680 | [[gé ghiúrainn]] | Branta leucopsis | [[:commons:Category:Branta leucopsis|Branta leucopsis]] | 107 gram<br/>1.788 cileagram<br/>1.586 cileagram | 1.08 méadar | [[Íomhá:Branta leucopsis map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 331 | Q25882 | [[gé ghlas]] | Anser anser | [[:commons:Category:Anser anser|Anser anser]] | 160 gram<br/>3.692 cileagram<br/>3.237 cileagram | 1.55 méadar | [[Íomhá:Anser anser distribution map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 332 | Q244189 | [[Gé Hutchins|gé ghogallach]] | Branta hutchinsii | [[:commons:Category:Branta hutchinsii|Branta hutchinsii]] | | | [[Íomhá:Branta hutchinsii map.svg|center|128px]] | 26 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 333 | Q658658 | [[gé ghormeiteach Aibisíneach]] | Cyanochen cyanoptera | [[:commons:Category:Cyanochen cyanoptera|Cyanochen cyanoptera]] | 52 gram<br/>2.18 cileagram | | | 32 lá | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 334 | Q755653 | [[Gé impireach|gé impiriúil]] | Anser canagicus | [[:commons:Category:Anser canagicus|Anser canagicus]] | | 119 ceintiméadar | [[Íomhá:Anser canagicus map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 335 | Q766276 | [[gé luaithcheannach]] | Chloephaga poliocephala | [[:commons:Category:Chloephaga poliocephala|Chloephaga poliocephala]] | 89 gram<br/>2.233 cileagram | | [[Íomhá:Chloephaga poliocephala map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 336 | Q837402 | [[gé mhongach]] | Chenonetta jubata | [[:commons:Category:Chenonetta jubata|Chenonetta jubata]] | 54 gram<br/>807 gram | 79 ceintiméadar | [[Íomhá:Chenonetta jubata distribution map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 337 | Q129036 | [[gé shléibhe]] | Chloephaga picta | [[:commons:Category:Chloephaga picta|Chloephaga picta]] | 73 gram<br/>3.17 cileagram<br/>2.69 cileagram | 1.29 méadar | [[Íomhá:Chloephaga picta map.svg|center|128px]] | 30 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 338 | Q27074540 | [[gé shneachta]] | Anser caerulescens | [[:commons:Category:Anser caerulescens|Anser caerulescens]] | 127 gram<br/>2.63 cileagram | 148.5 ceintiméadar | [[Íomhá:Chen caerulescens map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 339 | Q247412 | [[gé sporeiteach]] | Plectropterus gambensis | [[:commons:Category:Plectropterus gambensis|Plectropterus gambensis]] | 5.4 cileagram<br/>4.375 cileagram<br/>140 gram | | [[Íomhá:PlectropterusGambensisIUCN2019 2.png|center|128px]] | 31 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 340 | Q191125 | [[gé stríoc-cheannach]] | Anser indicus | [[:commons:Category:Anser indicus|Anser indicus]] | 141 gram<br/>2.505 cileagram<br/>2.23 cileagram | 150 ceintiméadar | | 28 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 341 | Q257006 | [[gé Thasmánach]] | Cereopsis novaehollandiae | [[:commons:Category:Cereopsis novaehollandiae|Cereopsis novaehollandiae]] | 137 gram<br/>5.29 cileagram<br/>3.77 cileagram | | [[Íomhá:Cape barren Goose.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 342 | Q274179 | [[Gé Éigipteach]] | Alopochen aegyptiaca | [[:commons:Category:Alopochen aegyptiaca|Alopochen aegyptiaca]] | | 144 ceintiméadar | [[Íomhá:Alopochen aegyptiaca map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 343 | Q62168711 | [[Ceolaire casarnaí Pallas|Helopsaltes certhiola]] | Helopsaltes certhiola | [[:commons:Category:Helopsaltes certhiola|Helopsaltes certhiola]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 344 | Q25247 | [[húpú]] | Upupa epops | [[:commons:Category:Upupa epops|Upupa epops]] | | 44 ceintiméadar | [[Íomhá:Upupa distribution.png|center|128px]] | 15 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 345 | Q17970 | [[iabairiú]] | Jabiru mycteria | [[:commons:Category:Jabiru mycteria|Jabiru mycteria]] | | 245 ceintiméadar | [[Íomhá:Jabiru mycteria map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 346 | Q232523 | [[Iolar breac beag|iolar beag breac]] | Clanga pomarina | [[:commons:Category:Clanga pomarina|Clanga pomarina]] | 88 gram<br/>1.258 cileagram<br/>1.693 cileagram | | [[Íomhá:ClangaPomarinaIUCNver2018 2.png|center|128px]] | 39 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 347 | Q182971 | [[iolar crúbchlúmhach]] | Hieraaetus pennatus | [[:commons:Category:Hieraaetus pennatus|Hieraaetus pennatus]] | 62 gram<br/>709 gram<br/>975 gram | 1.11 méadar | [[Íomhá:Distribution of Booted Eagle (Hieraetus pennatus).png|center|128px]] | 38 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 348 | Q41181 | [[iolar fíréan]] | Aquila chrysaetos | [[:commons:Category:Aquila chrysaetos|Aquila chrysaetos]] | 3.572 cileagram<br/>5.194 cileagram | 2.03 méadar | [[Íomhá:Cypron-Range Aquila chrysaetos.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 349 | Q53745 | [[iolar hairpí]] | Harpia harpyja | [[:commons:Category:Harpia harpyja|Harpia harpyja]] | 4.4 cileagram<br/>7.5 cileagram | 188.5 ceintiméadar | [[Íomhá:Harpy Eagle Range.svg|center|128px]] | 56 lá | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 350 | Q168976 | [[iolar impiriúil]] | Aquila heliaca | [[:commons:Category:Aquila heliaca|Aquila heliaca]] | 2.585 cileagram<br/>3.845 cileagram<br/>132 gram | 197.5 ceintiméadar | [[Íomhá:Aquila heliaca area frei.jpg|center|128px]] | 44 lá | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 351 | Q170251 | [[Iolar nathartha gearrladhrach|iolar ladharghearr]] | Circaetus gallicus | [[:commons:Category:Circaetus gallicus|Circaetus gallicus]] | 136 gram | 177 ceintiméadar | [[Íomhá:Circaetus gallicus distribution map.png|center|128px]] | 46 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 352 | Q127216 | [[iolar maol]] | Haliaeetus leucocephalus | [[:commons:Category:Haliaeetus leucocephalus|Haliaeetus leucocephalus]] | 117 gram<br/>4.13 cileagram<br/>5.35 cileagram | 2.3 méadar | [[Íomhá:Haliaeetus leucocephalus map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 353 | Q25438 | [[Iolar mara earrbhán|iolar mara]] | Haliaeetus albicilla | [[:commons:Category:Haliaeetus albicilla|Haliaeetus albicilla]] | 142 gram<br/>4.014 cileagram<br/>5.572 cileagram | 2.18 méadar | [[Íomhá:Haliaeetus albicilla distribution map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 354 | Q179359 | [[iolar steipeach]] | Aquila nipalensis | [[:commons:Category:Aquila nipalensis|Aquila nipalensis]] | 117 gram<br/>2.459 cileagram<br/>2.987 cileagram | 2.03 méadar | [[Íomhá:Aquila nipalensis distribution map.png|center|128px]] | 45 lá | [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]] |- | style='text-align:right'| 355 | Q888660 | [[Bonnán amhrasach|Ixobrychus dubius]] | Ixobrychus dubius | [[:commons:Category:Botaurus dubius|Botaurus dubius]] | | 45 ceintiméadar | | 18 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 356 | Q888651 | [[Bonnán scartha|Ixobrychus involucris]] | Ixobrychus involucris | [[:commons:Category:Botaurus involucris|Botaurus involucris]] | 80 gram | | [[Íomhá:Ixobrychus involucris map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 357 | Q26444 | [[lacha bhadánach]] | Aythya fuligula | [[:commons:Category:Aythya fuligula|Aythya fuligula]] | 56 gram | 0.71 méadar | [[Íomhá:AythyaFuligulaIUCNver2018 2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 358 | Q25495361 | [[lacha bháneiteach]] | Asarcornis scutulata | [[:commons:Category:Asarcornis scutulata|Asarcornis scutulata]] | 3.25 cileagram<br/>2.65 cileagram<br/>72.3 gram | | [[Íomhá:Cairina scutulata distribution map.png|center|128px]] | | ''[[:d:Q219127|i mbaol criticiúil]]'' |- | style='text-align:right'| 359 | Q597144 | [[lacha cheann-bhándearg]] | Rhodonessa caryophyllacea | [[:commons:Category:Rhodonessa caryophyllacea|Rhodonessa caryophyllacea]] | | | [[Íomhá:RhodonessaCaryophyllaceaMap.png|center|128px]] | | ''[[:d:Q219127|i mbaol criticiúil]]'' |- | style='text-align:right'| 360 | Q241399 | [[lacha cheannbhán]] | Oxyura leucocephala | [[:commons:Category:Oxyura leucocephala|Oxyura leucocephala]] | 96 gram<br/>737 gram<br/>593 gram | 66 ceintiméadar | [[Íomhá:OxyuraLeucocephala.png|center|128px]] | | [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]] |- | style='text-align:right'| 361 | Q322159 | [[lacha choille]] | Aix sponsa | [[:commons:Category:Aix sponsa|Aix sponsa]] | | 71 ceintiméadar | [[Íomhá:Aix sponsa map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 362 | Q845292 | [[lacha chosrua]] | Anas rubripes | [[:commons:Category:Anas rubripes|Anas rubripes]] | 1.252 cileagram<br/>1.111 cileagram | 90.5 ceintiméadar | [[Íomhá:Anas rubripes map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 363 | Q426968 | [[lacha chuircíneach]] | Sarkidiornis melanotos | [[:commons:Category:Sarkidiornis melanotos|Sarkidiornis melanotos]] | 66 gram<br/>1.455 cileagram<br/>1.777 cileagram | | [[Íomhá:Sarkidiornis melanotos distribution.png|center|128px]] | 29 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 364 | Q26597 | [[lacha earrfhada]] | Clangula hyemalis | [[:commons:Category:Clangula hyemalis|Clangula hyemalis]] | | 0.71 méadar | [[Íomhá:Clangula hyemalis map.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 365 | Q654901 | [[lacha Fhilipíneach]] | Anas luzonica | [[:commons:Category:Anas luzonica|Anas luzonica]] | 906 gram<br/>779 gram | 84 ceintiméadar | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 366 | Q535206 | [[lacha ghob-bhuí]] | Anas undulata | [[:commons:Category:Anas undulata|Anas undulata]] | 55 gram | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 367 | Q851349 | [[lacha ghobrósach]] | Netta peposaca | [[:commons:Category:Netta peposaca|Netta peposaca]] | 1.181 cileagram<br/>1.004 cileagram | | [[Íomhá:Netta peposaca map.svg|center|128px]] | 28 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 368 | Q845624 | [[lacha Hartlaub]] | Pteronetta hartlaubii | [[:commons:Category:Pteronetta hartlaubii|Pteronetta hartlaubii]] | 40 gram<br/>1.035 cileagram<br/>790 gram | | | 31 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 369 | Q26635 | [[lacha iascán]] | Aythya marila | [[:commons:Category:Aythya marila|Aythya marila]] | | 0.82 méadar | [[Íomhá:AythyaMarilaIUCN2019 2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 370 | Q917490 | [[lacha Meller]] | Anas melleri | [[:commons:Category:Anas melleri|Anas melleri]] | 45 gram | | | | [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]] |- | style='text-align:right'| 371 | Q200339 | [[lacha mhandrach]] | Aix galericulata | [[:commons:Category:Aix galericulata|Aix galericulata]] | 41 gram | 71 ceintiméadar | [[Íomhá:Aix galericulata dis.PNG|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 372 | Q191723 | [[lacha mheirgeach]] | Aythya nyroca | [[:commons:Category:Aythya nyroca|Aythya nyroca]] | 43 gram<br/>583 gram<br/>520 gram | 65 ceintiméadar | [[Íomhá:AythyaNyrocaIUCNver2019 1.png|center|128px]] | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 373 | Q601055 | [[lacha mhuinceach]] | Aythya collaris | [[:commons:Category:Aythya collaris|Aythya collaris]] | 744 gram<br/>671 gram | 68 ceintiméadar | [[Íomhá:Aythya collaris range map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 374 | Q647461 | [[lacha rua]] | Oxyura jamaicensis | [[:commons:Category:Oxyura jamaicensis|Oxyura jamaicensis]] | 590 gram<br/>499 gram | 57.5 ceintiméadar | [[Íomhá:Oxyura jamaicensis distribution.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 375 | Q28106837 | [[Rualacha|Lacha rua]] | Mareca penelope | [[:commons:Category:Mareca penelope|Mareca penelope]] | | | [[Íomhá:Mareca penelope map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 376 | Q839542 | [[lacha spotghobach]] | Anas poecilorhyncha | [[:commons:Category:Anas poecilorhyncha|Anas poecilorhyncha]] | 57 gram<br/>1.365 cileagram<br/>1.025 cileagram | 0.689 méadar | [[Íomhá:Anas poecilorhyncha map.svg|center|128px]] | 26 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 377 | Q570379 | [[ladhrán buí]] | Tringa melanoleuca | [[:commons:Category:Tringa melanoleuca|Tringa melanoleuca]] | 27.9 gram<br/>170 gram | 72 ceintiméadar | | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 378 | Q18840 | [[laidhrín glas]] | Tringa nebularia | [[:commons:Category:Tringa nebularia|Tringa nebularia]] | 30.5 gram<br/>173 gram | 0.61 méadar | [[Íomhá:TringaNebulariaIUCNver2018 2.png|center|128px]] | 26 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 379 | Q25418 | [[lasair choille]] | Carduelis carduelis | [[:commons:Category:Carduelis carduelis|Carduelis carduelis]] | 1.53 gram | 0.24 méadar | [[Íomhá:Carduelis carduelis map.png|center|128px]] | 14 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 380 | Q27471 | [[Lasairchíor choiteann|lasairchíor]] | Regulus ignicapilla | [[:commons:Category:Regulus ignicapilla|Regulus ignicapilla]] | | 14 ceintiméadar | [[Íomhá:Regulus ignicapilla -approx range map.png|center|128px]] | 16 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 381 | Q179863 | [[Lasairéan mór|lasairéan]] | Phoenicopterus roseus | [[:commons:Category:Phoenicopterus roseus|Phoenicopterus roseus]] | | 163.5 ceintiméadar | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 382 | Q644012 | [[Leptoptilos dubius]] | Leptoptilos dubius | [[:commons:Category:Leptoptilos dubius|Leptoptilos dubius]] | | | [[Íomhá:LeptoptilosDubiusMap.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 383 | Q155878 | [[liathchearc]] | Lyrurus tetrix | [[:commons:Category:Lyrurus tetrix|Lyrurus tetrix]] | 1.175 cileagram<br/>925 gram<br/>35.5 gram | 72 ceintiméadar | [[Íomhá:Lyrurus tetrix distribution.png|center|128px]] | 26 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 384 | Q845408 | [[Cearc fhraoigh Chugasaigh|liathchearc cugasach]] | Lyrurus mlokosiewiczi | [[:commons:Category:Lyrurus mlokosiewiczi|Lyrurus mlokosiewiczi]] | 32.5 gram<br/>865 gram<br/>766 gram | | | 22 lá | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 385 | Q178942 | [[liatráisc]] | Turdus viscivorus | [[:commons:Category:Turdus viscivorus|Turdus viscivorus]] | | 0.44 méadar | [[Íomhá:Turdusviscivorusmap2.png|center|128px]] | 15 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 386 | Q26641 | [[lon creige]] | Turdus torquatus | [[:commons:Category:Turdus torquatus|Turdus torquatus]] | 7.4 gram | 40 ceintiméadar | [[Íomhá:Turdus torquatus distribution map.png|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 387 | Q58958 | [[luathrán]] | Calidris alba | [[:commons:Category:Calidris alba|Calidris alba]] | | 35 ceintiméadar | [[Íomhá:Calidris alba map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 388 | Q184432 | [[lóma Artach]] | Gavia arctica | [[:commons:Category:Gavia arctica|Gavia arctica]] | | 1.2 méadar | [[Íomhá:Gavia arctica distribution map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 389 | Q558990 | [[Lóma an Aigéin Chiúin|lóma ciúinmuirí]] | Gavia pacifica | [[:commons:Category:Gavia pacifica|Gavia pacifica]] | 95 gram<br/>2.349 cileagram<br/>2.115 cileagram | | [[Íomhá:Gavia pacifica map.svg|center|128px]] | 29 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 390 | Q26691 | [[lóma rua]] | Gavia stellata | [[:commons:Category:Gavia stellata|Gavia stellata]] | 1.729 cileagram<br/>1.477 cileagram | 1.04 méadar | [[Íomhá:Gavia stellata map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 391 | Q673417 | [[Malacocincla perspicillata]] | Malacocincla perspicillata | [[:commons:Category:Malacocincla perspicillata|Malacocincla perspicillata]] | | | | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 392 | Q25348 | [[mallard]] | Anas platyrhynchos | [[:commons:Category:Anas platyrhynchos|Anas platyrhynchos]] | | 0.88 méadar | [[Íomhá:AnasPlatyrhynchosIUCN2019 2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 393 | Q28106966 | [[Gadual|Mareca strepera]] | Mareca strepera | [[:commons:Category:Mareca strepera|Mareca strepera]] | | | [[Íomhá:Mareca strepera map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 394 | Q273067 | [[Meantán crochta|meantán crochadánach]] | Remiz pendulinus | [[:commons:Category:Remiz pendulinus|Remiz pendulinus]] | 0.95 gram | | [[Íomhá:Remiz pendulinus distribution map.png|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 395 | Q192817 | [[meantán croiméalach]] | Panurus biarmicus | [[:commons:Category:Panurus biarmicus|Panurus biarmicus]] | 1.88 gram<br/>15.3 gram | 17 ceintiméadar | [[Íomhá:PanurusBiarmicusIUCN2019-3.png|center|128px]] | 12 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 396 | Q207831 | [[meantán cuircíneach]] | Lophophanes cristatus | [[:commons:Category:Lophophanes cristatus|Lophophanes cristatus]] | 1.31 gram | 100000 millimetre | [[Íomhá:Lophophanes cristatus distribution map.png|center|128px]] | 14 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 397 | Q574281 | [[Meantán gruama|meantán duairc]] | Poecile lugubris | [[:commons:Category:Poecile lugubris|Poecile lugubris]] | 1.68 gram<br/>16.8 gram | | [[Íomhá:Parus lugubris. Distribution map.png|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 398 | Q191096 | [[meantán dubh]] | Periparus ater | [[:commons:Category:Periparus ater|Periparus ater]] | 1.04 gram | 0.18 méadar | [[Íomhá:PeriparusAterIUCN2018 2.png|center|128px]] | 15 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 399 | Q170831 | [[meantán earrfhada]] | Aegithalos caudatus | [[:commons:Category:Aegithalos caudatus|Aegithalos caudatus]] | | 18 ceintiméadar | [[Íomhá:Schwanzmeise (Aegithalos caudatus) distribution map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 400 | Q25404 | [[meantán gorm]] | Cyanistes caeruleus | [[:commons:Category:Cyanistes caeruleus|Cyanistes caeruleus]] | 1.14 gram<br/>11.8 gram | 18 ceintiméadar | [[Íomhá:Cyanistes caeruleus only.png|center|128px]] | 14 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 401 | Q4967039 | [[Meantán Hyrcaniach|meantán Iaránach]] | Poecile hyrcanus | [[:commons:Category:Poecile hyrcanus|Poecile hyrcanus]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 402 | Q207838 | [[meantán lathaí]] | Poecile palustris | [[:commons:Category:Poecile palustris|Poecile palustris]] | 1.24 gram<br/>11.9 gram | 19 ceintiméadar | [[Íomhá:Poecile palustris distribution map.png|center|128px]] | 15 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 403 | Q215211 | [[meantán léana]] | Poecile montanus | [[:commons:Category:Poecile montanus|Poecile montanus]] | | 19 ceintiméadar | [[Íomhá:Poecile montanus distribution map.png|center|128px]] | 14 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 404 | Q25485 | [[meantán mór]] | Parus major | [[:commons:Category:Parus major|Parus major]] | 1.68 gram<br/>18.5 gram | 0.23 méadar | [[Íomhá:Parus major distribution map.png|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 405 | Q571268 | [[Stercorarius maccormicki|meirleach Antartach]] | Stercorarius maccormicki | [[:commons:Category:Stercorarius maccormicki|Stercorarius maccormicki]] | 89.4 gram<br/>1.277 cileagram<br/>1.421 cileagram | 135 ceintiméadar | [[Íomhá:Stercorarius maccormicki map.svg|center|128px]] | 29 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 406 | Q203053 | [[meirleach Artach]] | Stercorarius parasiticus | [[:commons:Category:Stercorarius parasiticus|Stercorarius parasiticus]] | | 1.06 méadar | [[Íomhá:Stercorarius parasiticus map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 407 | Q207760 | [[meirleach mór]] | Stercorarius skua | [[:commons:Category:Stercorarius skua|Stercorarius skua]] | 111.7 gram<br/>1.735 cileagram<br/>1.935 cileagram | 136 ceintiméadar | [[Íomhá:Stercorarius skua map.svg|center|128px]] | 29 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 408 | Q212767 | [[meirleach pomairíneach]] | Stercorarius pomarinus | [[:commons:Category:Stercorarius pomarinus|Stercorarius pomarinus]] | 66 gram<br/>648 gram<br/>740 gram | 1.18 méadar | [[Íomhá:Stercorarius pomarinus area.PNG|center|128px]] | 26 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 409 | Q131918 | [[meirliún]] | Falco columbarius | [[:commons:Category:Falco columbarius|Falco columbarius]] | 162 gram<br/>212 gram | 60 ceintiméadar | [[Íomhá:Falco columbarius distribution map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 410 | Q184518 | [[mionchnagaire breac]] | Dryobates minor | [[:commons:Category:Dryobates minor|Dryobates minor]] | | 26 ceintiméadar | [[Íomhá:Dendrocopos minor distr.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 411 | Q27075424 | [[Mionfhuiseog ladharghearr]] | Alaudala rufescens | [[:commons:Category:Alaudala rufescens|Alaudala rufescens]] | | | | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 412 | Q386949 | [[mionghé Afracach]] | Nettapus auritus | [[:commons:Category:Nettapus auritus|Nettapus auritus]] | 23 gram | | | 24 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 413 | Q191628 | [[mionghé bhánéadanach]] | Anser erythropus | [[:commons:Category:Anser erythropus|Anser erythropus]] | 100 gram<br/>1.797 cileagram | 125 ceintiméadar | [[Íomhá:AnserErythropusIUCNver2018 2.png|center|128px]] | 26 lá | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 414 | Q833243 | [[mionlacha iascán]] | Aythya affinis | [[:commons:Category:Aythya affinis|Aythya affinis]] | 825 gram<br/>748 gram | 72.5 ceintiméadar | [[Íomhá:Aythya affinis map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 415 | Q210954 | [[Steilléadar|Mionlacha lochlannach]] | Polysticta stelleri | [[:commons:Category:Polysticta stelleri|Polysticta stelleri]] | 58 gram<br/>807 gram | | [[Íomhá:Polysticta stelleri map.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 416 | Q28000 | [[mionladhrán buí]] | Tringa flavipes | [[:commons:Category:Tringa flavipes|Tringa flavipes]] | 17.4 gram<br/>81 gram | 61.5 ceintiméadar | [[Íomhá:Tringa flavipes map.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 417 | Q229408 | [[mionphocaire gaoithe]] | Falco naumanni | [[:commons:Category:Falco naumanni|Falco naumanni]] | 16 gram<br/>148 gram<br/>170 gram | 0.65 méadar | [[Íomhá:Burning Ship 20210818.png|center|128px]] | 27 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 418 | Q239393 | [[mionscréachán liath]] | Lanius minor | [[:commons:Category:Lanius minor|Lanius minor]] | 4.3 gram<br/>46 gram | | [[Íomhá:Lanius minor distr.png|center|128px]] | 15 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 419 | Q191155 | [[mionulchabhán Eoráiseach]] | Glaucidium passerinum | [[:commons:Category:Glaucidium passerinum|Glaucidium passerinum]] | 8.3 gram<br/>58 gram<br/>73 gram | 35 ceintiméadar | [[Íomhá:Verbreitung Glaucidium passerinum Kopie.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 420 | Q742818 | [[monál Himiléach]] | Lophophorus impejanus | [[:commons:Category:Lophophorus impejanus|Lophophorus impejanus]] | | | [[Íomhá:Lophophorus impejanus range map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 421 | Q242851 | [[musclacha]] | Cairina moschata | [[:commons:Category:Cairina moschata|Cairina moschata]] | 74 gram<br/>3 cileagram<br/>1.25 cileagram | | [[Íomhá:Cairina moschata map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 422 | Q116667 | [[Míona coiteann|míona]] | Acridotheres tristis | [[:commons:Category:Acridotheres tristis|Acridotheres tristis]] | 7.1 gram | 0.378 méadar | [[Íomhá:Common Mynah distribution map.png|center|128px]] | 15 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 423 | Q180835 | [[mórcheolaire giolcaí]] | Acrocephalus arundinaceus | [[:commons:Category:Acrocephalus arundinaceus|Acrocephalus arundinaceus]] | 3.15 gram | | [[Íomhá:AcrocephalusArundinaceusIUCN2019 1.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 424 | Q26209 | [[mórchnagaire breac]] | Dendrocopos major | [[:commons:Category:Dendrocopos major|Dendrocopos major]] | 5.7 gram<br/>89 gram | 36 ceintiméadar | [[Íomhá:Dendrocopos major distribution map.png|center|128px]] | 15 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 425 | Q333796 | [[Éigrit mhór ghorm|Mórchorr ghorm]] | Ardea herodias | [[:commons:Category:Ardea herodias|Ardea herodias]] | 2.48 cileagram<br/>2.11 cileagram | 183 ceintiméadar | [[Íomhá:Great Blue Heron-rangemap.gif|center|128px]] | 27 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 426 | Q665363 | [[mórchuach bhreac]] | Clamator glandarius | [[:commons:Category:Clamator glandarius|Clamator glandarius]] | 9.85 gram<br/>169 gram<br/>138 gram | | [[Íomhá:ClamatorGlandariusIUCNver2018 2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 427 | Q476356 | [[Sléibhín Pallas|mórfhaoileán ceanndubh]] | Ichthyaetus ichthyaetus | [[:commons:Category:Ichthyaetus ichthyaetus|Ichthyaetus ichthyaetus]] | 112 gram<br/>1.599 cileagram<br/>1.189 cileagram | 161 ceintiméadar | [[Íomhá:LarusIchthyaetusIUCN.svg|center|128px]] | 25 lá | |- | style='text-align:right'| 428 | Q184508 | [[mórscréachán liath]] | Lanius excubitor | [[:commons:Category:Lanius excubitor|Lanius excubitor]] | 63.4 gram | 32 ceintiméadar | [[Íomhá:Lanius excubitor distr3.png|center|128px]] | 16 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 429 | Q81515 | [[mórulchabhán cluasach]] | Bubo virginianus | [[:commons:Category:Bubo virginianus|Bubo virginianus]] | | 1.34 méadar | [[Íomhá:Bubo virginianus dis.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 430 | Q25692 | [[naoscach]] | Gallinago gallinago | [[:commons:Category:Gallinago gallinago|Gallinago gallinago]] | 111 gram<br/>128 gram | 0.52 méadar | [[Íomhá:GallinagoGallinagoIUCNver2019-2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 431 | Q26711 | [[naoscach bhídeach]] | Lymnocryptes minimus | [[:commons:Category:Lymnocryptes minimus|Lymnocryptes minimus]] | 53.7 gram<br/>46.7 gram | 40 ceintiméadar | [[Íomhá:LymnocryptesMinimusIUCN2019-2.png|center|128px]] | 20 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 432 | Q687695 | [[néné]] | Branta sandvicensis | [[:commons:Category:Branta sandvicensis|Branta sandvicensis]] | | | | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 433 | Q1193048 | [[Gearg choille scornáin|Odontophorus strophium]] | Odontophorus strophium | [[:commons:Category:Odontophorus strophium|Odontophorus strophium]] | | | [[Íomhá:Odontophorus strophium map.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 434 | Q188660 | [[Opisthocomus hoazin]] | Opisthocomus hoazin | [[:commons:Category:Opisthocomus hoazin|Opisthocomus hoazin]] | | | [[Íomhá:Hoatzin (Opisthocomus hoazin) world.png|center|128px]] | 31 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 435 | Q279939 | [[Oxyura maccoa]] | Oxyura maccoa | [[:commons:Category:Oxyura maccoa|Oxyura maccoa]] | 96 gram<br/>820 gram<br/>554 gram | | [[Íomhá:Oxyura maccoa distribution.svg|center|128px]] | 26 lá | [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]] |- | style='text-align:right'| 436 | Q27075910 | [[parúl tuaisceartach]] | Setophaga americana | [[:commons:Category:Setophaga americana|Setophaga americana]] | 1.26 gram | | [[Íomhá:Parula americana map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 437 | Q26106 | [[Patraisc choiteann|patraisc]] | Perdix perdix | [[:commons:Category:Perdix perdix|Perdix perdix]] | | 46 ceintiméadar | [[Íomhá:Verbreitungskarte Rebhuhn.jpg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 438 | Q733777 | [[patraisc bhroinnliath]] | Arborophila orientalis | [[:commons:Category:Arborophila orientalis|Arborophila orientalis]] | | | | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 439 | Q754863 | [[patraisc chosdearg]] | Alectoris rufa | [[:commons:Category:Alectoris rufa|Alectoris rufa]] | 20.1 gram | 48 ceintiméadar | [[Íomhá:AlectorisChristensen.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 440 | Q194043 | [[patraisc thiucair]] | Alectoris chukar | [[:commons:Category:Alectoris chukar|Alectoris chukar]] | 650 gram<br/>565 gram<br/>22.5 gram | 51 ceintiméadar | [[Íomhá:AlectorisChristensen.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 441 | Q168748 | [[Peannaire (éan)|peannaire]] | Sagittarius serpentarius | [[:commons:Category:Sagittarius serpentarius|Sagittarius serpentarius]] | 130 gram<br/>4.052 cileagram | 203 ceintiméadar | [[Íomhá:Sekretär Verbreitungsgebiet.png|center|128px]] | 44 lá | [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]] |- | style='text-align:right'| 442 | Q208060 | [[pearaicít rósbhráisléadach]] | Psittacula krameri | [[:commons:Category:Psittacula krameri|Psittacula krameri]] | | 45 ceintiméadar | [[Íomhá:Rose ringed parakeet range.PNG|center|128px]] | 23 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 443 | Q220328 | [[pearóid liath Afracach]] | Psittacus erithacus | [[:commons:Category:Psittacus erithacus|Psittacus erithacus]] | 18.7 gram | | [[Íomhá:Psittacus erithacus range.png|center|128px]] | | [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]] |- | style='text-align:right'| 444 | Q199427 | [[peileacán bán]] | Pelecanus onocrotalus | [[:commons:Category:Pelecanus onocrotalus|Pelecanus onocrotalus]] | 180 gram<br/>11.45 cileagram<br/>7.59 cileagram | 2.91 méadar | [[Íomhá:PelecanusOnocrotalusIUCNver2018 2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 445 | Q184751 | [[peileacán Dalmátach]] | Pelecanus crispus | [[:commons:Category:Pelecanus crispus|Pelecanus crispus]] | | 320 ceintiméadar | [[Íomhá:PelecanusCrispusIUCNver2018 2.png|center|128px]] | 32 lá | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 446 | Q385891 | [[piasún cír]] | Catreus wallichii | [[:commons:Category:Catreus wallichii|Catreus wallichii]] | 1.525 cileagram<br/>1.13 cileagram | | | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 447 | Q25307 | [[Snag breac|Pica pica]] | Pica pica | [[:commons:Category:Pica pica|Pica pica]] | 9.9 gram<br/>221 gram<br/>191 gram | 56 ceintiméadar | [[Íomhá:Pica pica map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 448 | Q25392 | [[pilibín]] | Vanellus vanellus | [[:commons:Category:Vanellus vanellus|Vanellus vanellus]] | 25.5 gram | 0.75 méadar<br/>69.5 ceintiméadar | [[Íomhá:VanellusVanellusIUCN.png|center|128px]] | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 449 | Q279307 | [[pilibín ealtúil]] | Vanellus gregarius | [[:commons:Category:Vanellus gregarius|Vanellus gregarius]] | 26.5 gram<br/>252 gram<br/>200 gram | 70 ceintiméadar | [[Íomhá:VanellusGregariusIUCN.png|center|128px]] | 28 lá | ''[[:d:Q219127|i mbaol criticiúil]]'' |- | style='text-align:right'| 450 | Q161829 | [[piongain impireach]] | Aptenodytes forsteri | [[:commons:Category:Aptenodytes forsteri|Aptenodytes forsteri]] | 425 gram | | [[Íomhá:Manchot empereur carte reparition.png|center|128px]] | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 451 | Q494544 | [[Corr bheag|Platalea minor]] | Platalea minor | [[:commons:Category:Platalea minor|Platalea minor]] | | 110 ceintiméadar | | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 452 | Q26490 | [[Pocaire gaoithe coiteann|pocaire gaoithe]] | Falco tinnunculus | [[:commons:Category:Falco tinnunculus|Falco tinnunculus]] | 201 gram | 0.73 méadar | [[Íomhá:FalcoTinnunculusIUCNver2019-2.png|center|128px]] | 28 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 453 | Q187902 | [[Cearcóg chorcra|Porphyrio porphyrio]] | Porphyrio porphyrio | [[:commons:Category:Porphyrio porphyrio|Porphyrio porphyrio]] | | | | 25 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 454 | Q25700 | [[praslacha]] | Anas crecca | [[:commons:Category:Anas crecca|Anas crecca]] | | 0.59 méadar | [[Íomhá:Anas crecca distribution map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 455 | Q331447 | [[praslacha mharmarach]] | Marmaronetta angustirostris | [[:commons:Category:Marmaronetta angustirostris|Marmaronetta angustirostris]] | 562 gram<br/>492 gram | 65 ceintiméadar | | 26 lá | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 456 | Q695729 | [[pratancól dubheiteach]] | Glareola nordmanni | [[:commons:Category:Glareola nordmanni|Glareola nordmanni]] | 11 gram<br/>97 gram | 64 ceintiméadar | | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 457 | Q330310 | [[pratancól muinceach]] | Glareola pratincola | [[:commons:Category:Glareola pratincola|Glareola pratincola]] | 10.1 gram<br/>77 gram | 65 ceintiméadar | [[Íomhá:GlareolaPratincolaIUCNver2018 2.png|center|128px]] | 18 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 458 | Q1262047 | [[Seabhac droimliath|Pseudastur occidentalis]] | Pseudastur occidentalis | [[:commons:Category:Pseudastur occidentalis|Pseudastur occidentalis]] | | | [[Íomhá:Pseudastur occidentalis map.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 459 | Q643836 | [[Pyrrhocorax pyrrhocorax]] | Pyrrhocorax pyrrhocorax | [[:commons:Category:Pyrrhocorax pyrrhocorax|Pyrrhocorax pyrrhocorax]] | 312 gram<br/>263 gram | 82 ceintiméadar | [[Íomhá:Chough range map.png|center|128px]] | 17 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 460 | Q244350 | [[póiseard cíordhearg]] | Netta rufina | [[:commons:Category:Netta rufina|Netta rufina]] | 56 gram<br/>1.115 cileagram | 87 ceintiméadar | [[Íomhá:NettaRufinaIUCNverz2018 2.png|center|128px]] | 27 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 461 | Q642685 | [[riabhóg chladaigh]] | Anthus petrosus | [[:commons:Category:Anthus petrosus|Anthus petrosus]] | | 25 ceintiméadar | [[Íomhá:Anthus petrosus map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 462 | Q143313 | [[riabhóg choille]] | Anthus trivialis | [[:commons:Category:Anthus trivialis|Anthus trivialis]] | 22 gram<br/>25 gram | 0.27 méadar | [[Íomhá:Anthus trivialis distr.png|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 463 | Q27226 | [[riabhóg dhonn]] | Anthus campestris | [[:commons:Category:Anthus campestris|Anthus campestris]] | 2.73 gram<br/>22 gram | | [[Íomhá:AnthusCampestrisIUCNver2019 1.png|center|128px]] | 12 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 464 | Q26956 | [[riabhóg mhóna]] | Anthus pratensis | [[:commons:Category:Anthus pratensis|Anthus pratensis]] | 2.06 gram | 0.26 méadar | [[Íomhá:AnthusPratensisIUCNver2019 1.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 465 | Q241347 | [[riabhóg phíbrua]] | Anthus cervinus | [[:commons:Category:Anthus cervinus|Anthus cervinus]] | 2.01 gram | | [[Íomhá:AnthusCervinusIUCN.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 466 | Q208707 | [[riabhóg uisce]] | Anthus spinoletta | [[:commons:Category:Anthus spinoletta|Anthus spinoletta]] | 2.73 gram | 26 ceintiméadar | [[Íomhá:Anthus spinoletta mapcomm.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 467 | Q179367 | [[rollóir Eorpach]] | Coracias garrulus | [[:commons:Category:Coracias garrulus|Coracias garrulus]] | | | [[Íomhá:Coracias garrulus distr.png|center|128px]] | 18 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 468 | Q927358 | [[rowi]] | Apteryx rowi | [[:commons:Category:Apteryx rowi|Apteryx rowi]] | | | [[Íomhá:Apteryx rowi distribution.png|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 469 | Q28122714 | [[rufachán]] | Calidris pugnax | [[:commons:Category:Calidris pugnax|Calidris pugnax]] | 21 gram<br/>170 gram<br/>102 gram | | [[Íomhá:Philomachuspugnaxmap.png|center|128px]] | 21 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 470 | Q185099 | [[rálóg uisce]] | Rallus aquaticus | [[:commons:Category:Rallus aquaticus|Rallus aquaticus]] | 125 gram<br/>98 gram | 42 ceintiméadar | [[Íomhá:Rallus aquaticus distribution.png|center|128px]] | 20 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 471 | Q25383 | [[rí rua]] | Fringilla coelebs | [[:commons:Category:Fringilla coelebs|Fringilla coelebs]] | 2.16 gram<br/>22 gram | 0.26 méadar | [[Íomhá:Rangemap-pinson.PNG|center|128px]] | 12 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 472 | Q182209 | [[rí-phiongain]] | Aptenodytes patagonicus | [[:commons:Category:Aptenodytes patagonicus|Aptenodytes patagonicus]] | 306 gram<br/>12.8 cileagram<br/>11.5 cileagram | | [[Íomhá:Manchot royal carte reparition.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 473 | Q130933 | [[Rí-ulchabhán Eoráiseach|rí-ulchabhán]] | Bubo bubo | [[:commons:Category:Bubo bubo|Bubo bubo]] | 80 gram<br/>2.38 cileagram<br/>2.992 cileagram | 174 ceintiméadar | [[Íomhá:Bubo bubo distribution map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 474 | Q1273551 | [[rí-ulchabhán beag]] | Otus gurneyi | [[:commons:Category:Otus gurneyi|Otus gurneyi]] | | | | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 475 | Q819706 | [[Carpodacus rubicilla|rósghlasán mór Cugasach]] | Carpodacus rubicilla | [[:commons:Category:Carpodacus rubicilla|Carpodacus rubicilla]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 476 | Q46143 | [[rósghlasán scarlóideach]] | Carpodacus erythrinus | [[:commons:Category:Carpodacus erythrinus|Carpodacus erythrinus]] | | 26 ceintiméadar | [[Íomhá:CarpodacusErythrinusIUCN.svg|center|128px]] | 11 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 477 | Q25386 | [[rúcach]] | Corvus frugilegus | [[:commons:Category:Corvus frugilegus|Corvus frugilegus]] | 489 gram<br/>418 gram | 0.93 méadar | [[Íomhá:Corvus frugilegus distribution.png|center|128px]] | 16 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 478 | Q25777 | [[sacán]] | Turdus pilaris | [[:commons:Category:Turdus pilaris|Turdus pilaris]] | 6.8 gram<br/>105 gram | 0.42 méadar | [[Íomhá:Turdus pilaris map.svg|center|128px]] | 12 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 479 | Q201300 | [[sceadach]] | Melanitta fusca | [[:commons:Category:Melanitta fusca|Melanitta fusca]] | 1.762 cileagram | 0.97 méadar | [[Íomhá:MelanittaFuscaIUCNver2018 2.png|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 480 | Q178821 | [[scodalach dubheiteach]] | Himantopus himantopus | [[:commons:Category:Himantopus himantopus|Himantopus himantopus]] | 21.8 gram<br/>160 gram | | [[Íomhá:HimantopusHimantopusIUCN2019-3.png|center|128px]] | 25 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 481 | Q752678 | [[Scréachán isibéalach|scréachán banbhuí]] | Lanius isabellinus | [[:commons:Category:Lanius isabellinus|Lanius isabellinus]] | 30 gram | | | 15 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 482 | Q235052 | [[scréachán coille]] | Lanius senator | [[:commons:Category:Lanius senator|Lanius senator]] | 3.4 gram | | [[Íomhá:Lanius senator distr.png|center|128px]] | 15 lá | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 483 | Q26671 | [[scréachán droimrua]] | Lanius collurio | [[:commons:Category:Lanius collurio|Lanius collurio]] | 3.15 gram | 26 ceintiméadar | [[Íomhá:LaniusCollurioIUCN.svg|center|128px]] | 14 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 484 | Q25354 | [[scréachóg]] | Garrulus glandarius | [[:commons:Category:Garrulus glandarius|Garrulus glandarius]] | 8.5 gram | 0.54 méadar | [[Íomhá:Garrulus glandarius distribution.jpg|center|128px]] | 20 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 485 | Q80858 | [[scréachóg liath]] | Perisoreus canadensis | [[:commons:Category:Perisoreus canadensis|Perisoreus canadensis]] | | | [[Íomhá:Perisoreus canadensis map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 486 | Q25317 | [[scréachóg reilige]] | Tyto alba | [[:commons:Category:Tyto alba|Tyto alba]] | 580 gram | 0.9 méadar | [[Íomhá:Schleiereule-Tyto alba-World.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 487 | Q27434 | [[Scótar coiteann|Scótar]] | Melanitta nigra | [[:commons:Category:Melanitta nigra|Melanitta nigra]] | | 0.85 méadar | [[Íomhá:MelanittaNigraIUCNver2019-2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 488 | Q2020137 | [[Scótar báneiteach]] | Melanitta deglandi | [[:commons:Category:Melanitta deglandi|Melanitta deglandi]] | | | [[Íomhá:Melanitta deglandi map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 489 | Q529048 | [[Scótar Meiriceánach]] | Melanitta americana | [[:commons:Category:Melanitta americana|Melanitta americana]] | | | [[Íomhá:Melanitta americana map.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q719675|speiceas beagnach faoi bhagairt]]'' |- | style='text-align:right'| 490 | Q742468 | [[scótar toinne]] | Melanitta perspicillata | [[:commons:Category:Melanitta perspicillata|Melanitta perspicillata]] | 62 gram<br/>1 cileagram<br/>900 gram | 84 ceintiméadar | [[Íomhá:Melanitta perspicillata range map.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 491 | Q943329 | [[Tuirne lín Meiriceánach|seabhac oíche Meiriceánach]] | Chordeiles minor | [[:commons:Category:Chordeiles minor|Chordeiles minor]] | 79.3 gram | | [[Íomhá:Chordeiles minor map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 492 | Q606755 | [[Speirsheabhac Seapánach|seabhac Seapánach]] | Accipiter gularis | [[:commons:Category:Accipiter gularis|Accipiter gularis]] | | 52 ceintiméadar | | 26 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 493 | Q234722 | [[Iolar Bonelli|seabhaciolar]] | Aquila fasciata | [[:commons:Category:Aquila fasciata|Aquila fasciata]] | 1.82 cileagram<br/>2.56 cileagram<br/>112 gram | | [[Íomhá:Hieraaetus fasciatus area.PNG|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 494 | Q25761 | [[seil-lacha]] | Tadorna tadorna | [[:commons:Category:Tadorna tadorna|Tadorna tadorna]] | 78 gram<br/>1.261 cileagram<br/>1.043 cileagram | 112 ceintiméadar | [[Íomhá:Tadorna tadorna distribution.png|center|128px]] | 30 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 495 | Q170723 | [[seil-lacha rua]] | Tadorna ferruginea | [[:commons:Category:Tadorna ferruginea|Tadorna ferruginea]] | 83 gram<br/>1.36 cileagram<br/>1.1 cileagram | 133 ceintiméadar | [[Íomhá:TadornaFerrugineaIUCN.png|center|128px]] | 28 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 496 | Q621833 | [[seirín ceanndubh]] | Serinus pusillus | [[:commons:Category:Serinus pusillus|Serinus pusillus]] | 1.43 gram | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 497 | Q27461190 | [[Praslacha Bhaikalach|Sibirionetta formosa]] | Sibirionetta formosa | [[:commons:Category:Sibirionetta formosa|Sibirionetta formosa]] | | | [[Íomhá:SibirionettaFormosaIUCN2019-2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 498 | Q27075864 | [[siscín]] | Spinus spinus | [[:commons:Category:Spinus spinus|Spinus spinus]] | 1.29 gram<br/>13.8 gram | 0.21 méadar | [[Íomhá:Rangemap-tarin.PNG|center|128px]] | 12 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 499 | Q25634 | [[sléibhín]] | Chroicocephalus ridibundus | [[:commons:Category:Chroicocephalus ridibundus|Chroicocephalus ridibundus]] | 294 gram<br/>267 gram | 0.97 méadar | [[Íomhá:ChroicocephalusRidibundusIUCN2019-2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 500 | Q164467 | [[sléibhín beag]] | Hydrocoloeus minutus | [[:commons:Category:Hydrocoloeus minutus|Hydrocoloeus minutus]] | 98 gram | 78 ceintiméadar | [[Íomhá:HydrocoloeusMinutusIUCNver2018 2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 501 | Q276189 | [[sléibhín Meánmhuirí]] | Ichthyaetus melanocephalus | [[:commons:Category:Ichthyaetus melanocephalus|Ichthyaetus melanocephalus]] | | 96 ceintiméadar | [[Íomhá:LarusMelanocephalus.png|center|128px]] | 24 lá | |- | style='text-align:right'| 502 | Q843175 | [[smólach breacdhorcha]] | Turdus naumanni | [[:commons:Category:Turdus naumanni|Turdus naumanni]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 503 | Q26349 | [[smólach ceoil]] | Turdus philomelos | [[:commons:Category:Turdus philomelos|Turdus philomelos]] | 6 gram<br/>72 gram | 0.36 méadar | [[Íomhá:TurdusPhilomelosIUCN.svg|center|128px]] | 14 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 504 | Q80780 | [[smólach píbdhubh]] | Turdus atrogularis | [[:commons:Category:Turdus atrogularis|Turdus atrogularis]] | | | | 11 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 505 | Q1591651 | [[Smólach ordúil|smólach rua-eiteach]] | Turdus eunomus | [[:commons:Category:Turdus eunomus|Turdus eunomus]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 506 | Q258964 | [[smólach Sibéarach]] | Geokichla sibirica | [[:commons:Category:Geokichla sibirica|Geokichla sibirica]] | 60 gram<br/>70 gram | | | 10 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 507 | Q796672 | [[Éan oighinn|smólach talún]] | Seiurus aurocapilla | [[:commons:Category:Seiurus aurocapilla|Seiurus aurocapilla]] | | | [[Íomhá:Seiurus aurocapilla map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 508 | Q949662 | [[smólach White]] | Zoothera aurea | [[:commons:Category:Zoothera aurea|Zoothera aurea]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 509 | Q193593 | [[Snag coiteann|snag]] | Certhia familiaris | [[:commons:Category:Certhia familiaris|Certhia familiaris]] | 9.95 gram | 19 ceintiméadar | [[Íomhá:CerthiaFamiliarisIUCN2019-2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 510 | Q125895 | [[Reathaí ladharghearr|snag ladharghearr]] | Certhia brachydactyla | [[:commons:Category:Certhia brachydactyla|Certhia brachydactyla]] | 1.16 gram<br/>8.4 gram | | [[Íomhá:Sttreecreepereurope.png|center|128px]] | 14 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 511 | Q28106731 | [[Spadalach tuaisceartach|spadalghob]] | Spatula clypeata | [[:commons:Category:Spatula clypeata|Spatula clypeata]] | | | [[Íomhá:SpatulaClypeata.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 512 | Q28106902 | [[Praslacha shamhraidh|Spatula querquedula]] | Spatula querquedula | [[:commons:Category:Spatula querquedula|Spatula querquedula]] | | | [[Íomhá:Spatula querquedula map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 513 | Q25334 | [[Spideog bhroinndearg|spideog]] | Erithacus rubecula | [[:commons:Category:Erithacus rubecula|Erithacus rubecula]] | 2.4 gram | 21 ceintiméadar | [[Íomhá:ErithacusRubeculaIUCN.svg|center|128px]] | 15 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 514 | Q557745 | [[spideog phíb-bhán]] | Irania gutturalis | [[:commons:Category:Irania gutturalis|Irania gutturalis]] | 2.66 gram | | | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 515 | Q25380 | [[spioróg]] | Accipiter nisus | [[:commons:Category:Accipiter nisus|Accipiter nisus]] | 110 gram<br/>22.5 gram<br/>150 gram<br/>290 gram | 0.67 méadar | [[Íomhá:AccipiterNisusIUCNver2018 2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 516 | Q114338 | [[spioróg Leiveantach]] | Accipiter brevipes | [[:commons:Category:Accipiter brevipes|Accipiter brevipes]] | | 0.7 méadar | [[Íomhá:AccipiterBrevipesIUCNver2018 2.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 517 | Q25421 | [[spágaire tonn]] | Tachybaptus ruficollis | [[:commons:Category:Tachybaptus ruficollis|Tachybaptus ruficollis]] | 13.7 gram | 42 ceintiméadar | [[Íomhá:Tachybaptus ruficollis-map-distribution.svg|center|128px]] | 20 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 518 | Q753741 | [[Gaineamhchearc bhiorearrach|steipcholúr biorearrach]] | Pterocles alchata | [[:commons:Category:Pterocles alchata|Pterocles alchata]] | 25 gram<br/>250 gram<br/>225 gram | 59.5 ceintiméadar | | 21 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 519 | Q383182 | [[Gaineamhchearc bholgdhubh|steipcholúr tarrdhubh]] | Pterocles orientalis | [[:commons:Category:Pterocles orientalis|Pterocles orientalis]] | 28 gram<br/>428 gram<br/>383 gram | 71.5 ceintiméadar | | 23 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 520 | Q25352 | [[storc bán]] | Ciconia ciconia | [[:commons:Category:Ciconia ciconia|Ciconia ciconia]] | 110 gram | 1.91 méadar | [[Íomhá:WhiteStorkMap.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 521 | Q25398 | [[storc dubh]] | Ciconia nigra | [[:commons:Category:Ciconia nigra|Ciconia nigra]] | | 1.5 méadar | [[Íomhá:Ciconia nigra distr.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 522 | Q616393 | [[Ulchabhán mínlíneach|Strix leptogrammica]] | Strix leptogrammica | [[:commons:Category:Strix leptogrammica|Strix leptogrammica]] | | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 523 | Q17592 | [[Struthio|Struthio camelus]] | Struthio camelus | [[:commons:Category:Struthio camelus|Struthio camelus]] | 1.5 cileagram<br/>115 cileagram<br/>100 cileagram | | [[Íomhá:Struthio camelus distribution.svg|center|128px]] | 42 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 524 | Q192524 | [[séirín Canárach]] | Serinus canaria | [[:commons:Category:Serinus canaria|Serinus canaria]] | 1.54 gram<br/>15.3 gram | | | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 525 | Q26135 | [[síodeiteach Boihéamach]] | Bombycilla garrulus | [[:commons:Category:Bombycilla garrulus|Bombycilla garrulus]] | | 34 ceintiméadar | [[Íomhá:BombycillaGarrulusIUCNver2019 1.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 526 | Q1084995 | [[Estrilda melpoda|síodghob leiceann flannbhuí]] | Estrilda melpoda | [[:commons:Category:Estrilda melpoda|Estrilda melpoda]] | 0.68 gram<br/>7.8 gram | | | 11 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 527 | Q26452 | [[Síolghé thaiga|síolghé]] | Anser fabalis | [[:commons:Category:Anser fabalis|Anser fabalis]] | 146 gram<br/>3.198 cileagram<br/>2.843 cileagram | 1.62 méadar | [[Íomhá:AnserFabalisIUCNver2019 1.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 528 | Q673280 | [[síolghé thundra]] | Anser serrirostris | [[:commons:Category:Anser serrirostris|Anser serrirostris]] | | | | | |- | style='text-align:right'| 529 | Q241349 | [[Síolta chochaill|Síolta chochallach]] | Lophodytes cucullatus | [[:commons:Category:Lophodytes cucullatus|Lophodytes cucullatus]] | | 63 ceintiméadar | [[Íomhá:Lophodytes cucullatus map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 530 | Q200646 | [[síolta gheal]] | Mergellus albellus | [[:commons:Category:Mergellus albellus|Mergellus albellus]] | 42 gram<br/>652 gram<br/>568 gram | 62 ceintiméadar | [[Íomhá:MergellusAlbellusIUCNver2018 2.png|center|128px]] | 27 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 531 | Q180991 | [[síolta mhór]] | Mergus merganser | [[:commons:Category:Mergus merganser|Mergus merganser]] | 1.709 cileagram<br/>1.232 cileagram | 0.93 méadar | [[Íomhá:Mergus merganser distr.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 532 | Q189609 | [[síolta rua]] | Mergus serrator | [[:commons:Category:Mergus serrator|Mergus serrator]] | 72 gram<br/>1.135 cileagram<br/>908 gram | 0.87 méadar | [[Íomhá:Mergus serrator distr.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 533 | Q205930 | [[tarmachan]] | Lagopus muta | [[:commons:Category:Lagopus muta|Lagopus muta]] | 665 gram<br/>555 gram | 57 ceintiméadar | [[Íomhá:Rock Ptarmigan Lagopus muta distribution map.png|center|128px]] | 22 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 534 | Q218543 | [[Corr thíograch chíorbhán|Tigriornis leucolopha]] | Tigriornis leucolopha | [[:commons:Category:Tigriornis leucolopha|Tigriornis leucolopha]] | | | [[Íomhá:Tigriornis leucolopha map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 535 | Q185784 | [[tiuf-teaf]] | Phylloscopus collybita | [[:commons:Category:Phylloscopus collybita|Phylloscopus collybita]] | | 18 ceintiméadar | [[Íomhá:Phylloscopus collybita.png|center|128px]] | 13 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 536 | Q3729103 | [[Ceolaire Sindeach|tiuf-teaf sléibhe]] | Phylloscopus sindianus | [[:commons:Category:Phylloscopus sindianus|Phylloscopus sindianus]] | 7 gram | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 537 | Q667778 | [[tokoeka]] | Apteryx australis | [[:commons:Category:Apteryx australis|Apteryx australis]] | 2.208 cileagram<br/>2.535 cileagram | | [[Íomhá:Southern Brown Kiwi.png|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 538 | Q607027 | [[torspideog ruadhonn]] | Cercotrichas galactotes | [[:commons:Category:Cercotrichas galactotes|Cercotrichas galactotes]] | 3.2 gram<br/>22.7 gram | | | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 539 | Q26017 | [[traonach]] | Crex crex | [[:commons:Category:Crex crex|Crex crex]] | 13.2 gram | 50 ceintiméadar | [[Íomhá:Crexcrex.png|center|128px]] | 17 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 540 | Q26717 | [[Tuirne lín Eorpach|tuirne lín]] | Caprimulgus europaeus | [[:commons:Category:Caprimulgus europaeus|Caprimulgus europaeus]] | | 60 ceintiméadar | [[Íomhá:Caprimulgus europaeus distr.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 541 | Q129958 | [[ulchabhán beag]] | Athene noctua | [[:commons:Category:Athene noctua|Athene noctua]] | | 56 ceintiméadar | [[Íomhá:Steinkauz-Athene noctua-World.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 542 | Q174466 | [[ulchabhán bóireach]] | Aegolius funereus | [[:commons:Category:Aegolius funereus|Aegolius funereus]] | | 56 ceintiméadar | [[Íomhá:Aegolius funereus dis.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 543 | Q25756 | [[ulchabhán donn]] | Strix aluco | [[:commons:Category:Strix aluco|Strix aluco]] | 426 gram<br/>524 gram | 99 ceintiméadar | [[Íomhá:StrixAlucoIUCN.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 544 | Q200724 | [[ulchabhán mór liath]] | Strix nebulosa | [[:commons:Category:Strix nebulosa|Strix nebulosa]] | | 1.37 méadar | [[Íomhá:Strix nebulosa distribution map updated (2013).jpg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 545 | Q190083 | [[ulchabhán na hÚraile]] | Strix uralensis | [[:commons:Category:Strix uralensis|Strix uralensis]] | | 114.5 ceintiméadar | [[Íomhá:Strix uralensis distr..png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 546 | Q25769 | [[ulchabhán réisc]] | Asio flammeus | [[:commons:Category:Asio flammeus|Asio flammeus]] | | 102 ceintiméadar | [[Íomhá:Sumpfohreule-Asio flammeus-World.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 547 | Q171563 | [[ulchabhán scopach Eoráiseach]] | Otus scops | [[:commons:Category:Otus scops|Otus scops]] | | 58.5 ceintiméadar | [[Íomhá:Otus scops distr.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 548 | Q1270124 | [[ulchabhán scopach Sokoke]] | Otus ireneae | [[:commons:Category:Otus ireneae|Otus ireneae]] | | | | | [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]] |- | style='text-align:right'| 549 | Q1256551 | [[ulchabhán seabhaic Oileán na Nollag]] | Ninox natalis | [[:commons:Category:Ninox natalis|Ninox natalis]] | 184 gram | | [[Íomhá:Christmas Island.jpg|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 550 | Q193192 | [[Ulchabhán seabhaic|ulchabhán seabhaic tuaisceartach]] | Surnia ulula | [[:commons:Category:Surnia ulula|Surnia ulula]] | | 76 ceintiméadar | [[Íomhá:Surnia ulula distr with national borders.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 551 | Q170177 | [[ulchabhán sneachtúil]] | Bubo scandiacus | [[:commons:Category:Bubo scandiacus|Bubo scandiacus]] | | | [[Íomhá:Cypron-Range Bubo scandiacus.svg|center|128px]] | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 552 | Q1265138 | [[ulchabhán Soumagne]] | Tyto soumagnei | [[:commons:Category:Tyto soumagnei|Tyto soumagnei]] | 380 gram | | | | ''[[:d:Q278113|leochaileach]]'' |- | style='text-align:right'| 553 | Q926291 | [[ulchabhán síofrach]] | Micrathene whitneyi | [[:commons:Category:Micrathene whitneyi|Micrathene whitneyi]] | | | [[Íomhá:Micrathene whitneyi map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 554 | Q467068 | [[ulchabhán uachasach]] | Athene cunicularia | [[:commons:Category:Athene cunicularia|Athene cunicularia]] | | 595 millimetre | [[Íomhá:Distribuição Buraqueira.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 555 | Q207846 | [[éadar taibhseach]] | Somateria spectabilis | [[:commons:Category:Somateria spectabilis|Somateria spectabilis]] | 73 gram<br/>1.617 cileagram | 0.93 méadar | [[Íomhá:Somateria spectabilis map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 556 | Q93208 | [[éamú]] | Dromaius novaehollandiae | [[:commons:Category:Dromaius novaehollandiae|Dromaius novaehollandiae]] | 581.2 gram<br/>32.7 cileagram<br/>38.3 cileagram | | [[Íomhá:Dromaius novaehollandiae map distribution 2.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 557 | Q131709 | [[éigrit bheag]] | Egretta garzetta | [[:commons:Category:Egretta garzetta|Egretta garzetta]] | 28 gram<br/>532 gram | 92 ceintiméadar | [[Íomhá:EgrettaGarzettaIUVNver2018 2.png|center|128px]] | 21 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 558 | Q130730 | [[éigrit mhór]] | Ardea alba | [[:commons:Category:Ardea alba|Ardea alba]] | | 1.44 méadar | [[Íomhá:ArdeaAlbaIUCNver2019 1.png|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 559 | Q208763 | [[íbis bheannaithe]] | Threskiornis aethiopicus | [[:commons:Category:Threskiornis aethiopicus|Threskiornis aethiopicus]] | 62 gram | 118 ceintiméadar | [[Íomhá:ThreskiornisAethiopicusIUCNver2024.png|center|128px]] | 29 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 560 | Q589171 | [[íbis bhán Mheiriceánach]] | Eudocimus albus | [[:commons:Category:Eudocimus albus|Eudocimus albus]] | 1.036 cileagram<br/>764 gram | | [[Íomhá:Eudocimus albus map 2.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 561 | Q245414 | [[íbis mhaol thuaisceartach]] | Geronticus eremita | [[:commons:Category:Geronticus eremita|Geronticus eremita]] | 68 gram | | [[Íomhá:Morocco bald ibis map-01.png|center|128px]] | 27 lá | [[Speiceas i mbaol (Stádas AICD)|speiceas i mbaol]] |- | style='text-align:right'| 562 | Q178811 | [[íbis niamhrach]] | Plegadis falcinellus | [[:commons:Category:Plegadis falcinellus|Plegadis falcinellus]] | 633 gram | 0.89 méadar | [[Íomhá:Plegadis falcinellus map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 563 | Q25388 | [[óiréal órga]] | Oriolus oriolus | [[:commons:Category:Oriolus oriolus|Oriolus oriolus]] | 7.3 gram | 46 ceintiméadar | [[Íomhá:Oriolus oriolus distribution map.png|center|128px]] | 16 lá | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 564 | Q576762 | [[órshúileach ceannsceadach]] | Bucephala albeola | [[:commons:Category:Bucephala albeola|Bucephala albeola]] | 481 gram<br/>367 gram | 57 ceintiméadar | [[Íomhá:Bucephala albeola map.svg|center|128px]] | | [[Speiceas is lú imní]] |- | style='text-align:right'| 565 | Q369767 | [[órshúileach Íoslannach]] | Bucephala islandica | [[:commons:Category:Bucephala islandica|Bucephala islandica]] | 70 gram<br/>1.09 cileagram<br/>730 gram | 75.5 ceintiméadar | | | [[Speiceas is lú imní]] |} {{Wikidata list end}} nkg45gho5uwp7fjsk8t3zrx3ds25onb 0 95136 1312812 1289624 2026-05-13T08:44:51Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1312812 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} {{Teideal iodálach}} Is foclóir Gaeilge é '''[[Croidhe Cainnte Chiarraighe|''Croidhe Cainnte Chiarraighe'']]''', mórchnuasach de Ghaeilge [[Corca Dhuibhne|Chorca Dhuibhne]] a thiomsaigh [[Seán Óg Ó Caomhánaigh]] (‘An Cóta’), agus na focail mínithe i nGaeilge. Bhí sé seacht mbliana i mbun an tiomsaithe (1935-1942). Ba as [[Dún Chaoin]] i gCorca Dhuibhne i g[[Contae Chiarraí|Contae Ciarraí]] do Sheán a 'Chóta, fear a raibh Gaeilge den scoth aige agus sáreolas ar shaibhreas na Gaeilge. Bhronn an [[An Roinn Oideachais agus Scileanna|Roinn Oideachais]] conradh ar Sheáin chun foclóir bunaithe ar Ghaeilge Chorca Dhuibhne a dhíolaim, ach ní raibh súil ag an Roinn go mbeadh sé ollmhór, ach caithfidh go raibh Seán Óg thar a bheith díograiseach ina shaothar mar fhoclóirí. Cé go raibh sé beartaithe ag an Roinn Oideachais an foclóir a chur i cló, ní dhearnadh é go dtí seo. Is é, gan aon agó, an foclóir Gaeilge is mó riamh. Tá 60,000 ceannfhocal maraon le isteach is amach le dhá mhilliún focal, i naoi n-imleabhar is fiche san fhoclóir. Agus an t-ábhar á leagan amach ag Seán Óg, fostaíodh Fiachra Éilgeach ([[Risteard Ó Foghludha|Risteárd Ó Foghludha]]) chun eagarthóireacht a dhéanamh air. Maidir le hábhar an tsaothair tá an oiread sin réimsí éagsúla clúdaithe ann – lena n-áirítear seanfhocail, seanráite, cora cainte, mallachtaí, beannachtaí, eascainí, giotaí as an mBíobla, dánta, amhráin agus scéalta. Ina theannta sin, faighimid léargas ar an saol a bhí á chleachtadh ag muintir na háite, ar chúrsaí polaitíochta comhaimseartha agus ar chlaontaí agus ar mheon an Chaomhánaigh féin san iliomad samplaí agus tagairtí ann. Tá tábhacht stairiúil le ''Croidhe Cainnte Chiarraighe'' freisin mar scríobhadh é ag deireadh na 1930í agus tús na 1940í. Is féidir na focail agus na habairtí a scríobh Seán Óg a fheiceáil ina litriú bunaidh, ar www.focloir.ie. A bhuí le hAPI a rinne an Dr. [[Caoimhín Ó Scanaill]], le brú cnaipe, is féidir an litriú a thiontú go dtí an litriú caighdeánach. Chuir an [[Tracey Ní Mhaonaigh|Dr Tracey Ní Mhaonaigh]], Ollamh Comhlach le Nua-Ghaeilge in [[Ollscoil Mhá Nuad]], ''Croidhe Cainnte Chiarraighe'' ar fáil mar chomhad PDF, agus is comhad ollmhór é le breis agus 4,000 leathanach ann. Chaith Ní Mhaonaigh tamall fada i mbun na hoibre seo sa [[Leabharlann Náisiúnta na hÉireann|Leabharlann Náisiúnta]], ag athscríobh na focail agus na nathanna a scríobh Seán Óg ó 29 gcóipleabhar. ==Féach freisin== * [[An Foclóir Nua Gaeilge|''Foclóir Nua Gaeilge'' Fhoras na Gaeilge]] * [[Foclóir Stairiúil na Gaeilge|''Foclóir Stairiúil na Gaeilge'']] ==Naisc sheachtracha== * ''[http://www.forasnagaeilge.ie/wp-content/uploads/2016/06/8fddae92ae307b022d964ebe73d45df6.pdf Croidhe Cainnte Chiarraighe]'' * CCC inchuardaithe ar líne: [http://www.focla.ie/ focla.ie] ==Léitheoireacht bhreise== * Alt le [[Tracey Ní Mhaonaigh]] ar ''[[COMHARTaighde]]'' maidir le ''Croidhe Cainnte Chiarraighe'': [https://comhartaighde.ie/eagrain/3/nimhaonaigh/ "Croidhe Cainnte Chiarraighe agus foclóir an Duinnínigh"]{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * Alt ar [[Tuairisc.ie]] maidir le foilsiú ''Croidhe Cainnte Chiarraighe'': [https://tuairisc.ie/o-abhacht-go-utamalaidhe-ta-saibhreas-fhocloir-sheain-a-chota-ar-fail-ar-line/ "Ó ‘ábhacht’ go ‘útamálaidhe’, tá saibhreas fhoclóir Sheáin a’ Chóta ar fáil ar líne…"] * ''[[Éist leis an gCóta]]'', leabhair maidir le ''Croidhe Cainnte Chiarraighe'' ar [[Litriocht.com]]: [https://www.litriocht.com/product/ist-leis-an-gcota/ ''Éist leis an gCóta''] ==Tagairtí== {{Reflist}} [[Catagóir:Foclóirí aonteangacha Gaeilge]] [[Catagóir:Foclóirí]] [[Catagóir:Foclóireacht]] [[Catagóir:Leabhair Ghaeltachta]] [[Catagóir:Leabhair Éireannacha]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 2018]] [[Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 2010idí]] [[Catagóir:Gaeltacht Chontae Chiarraí]] [[Catagóir:2018]] fprzbr46pwukupseetp83g013ktogzv 0 95366 1312802 1281834 2026-05-13T02:23:49Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1312802 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ríthe na nOsraí|Rí na nOsraí]] de rítheaghlach [[Dál Birn|Dhál Bhirn]] ba ea '''Cearbhall mac Dúnlainge''' nó scataí '''Dúnghaile''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Cerball mac Dúnlainge''', '''Dúngaile''') (bás 888). Bhí sé i réim ón mbliain 842 go dtí a bhás sa bhliain 888. [[Dúngal mac Fergaile]], iar-rí, ba ea athair Chearbhaill. Tháinig sé chun cinn tar éis bhás [[Feilimí mac Criomhthainn|Fheilimí mhic Criomhthainn]], [[ríthe na Mumhan|rí na Mumhan]], sa bhliain 847. Bhíodh [[Osraí]] faoi smacht ríthe [[Eoghanachta|Eoghanacht]] na Mumhan, ach tháinig sraith ríthe laige mar chomharbaí ar Fheilimí, arbh éigean dóibh dul i ngleic le hionsaithe [[Lochlannaigh|Lochlannach]] ón muir. Dúradh mar thoradh go raibh Cearbhall sa dara háit mar rí cumhachtach sa tír.<ref>Byrne, ''Irish Kings'', lch. 266.</ref> Tháinig a dheartháir [[Riagan mac Dúnlainge|Riagán mac Dúnlainge]] i gcomharbacht air. Aithnítear le Cearbhall '''Kjarvalr Írakonungr''' (Cearbhall rí Éireann), pearsa a fheictear sna [[ságaí Ioruacha]] mar shinsear roinnt teaghlach [[an Íoslainn|na hÍoslainne]].<ref name="mbl">{{ lua idirlín | url = http://www.mbl.is/greinasafn/grein/228491/| foilsitheoir = mbl.is| teideal = Eru Íslendingar komnir af Kjarval Írakonungi | dátarochtana = 9ú Eanáir 2017 }}</ref> == Beatha Cearbhaill == [[Íomhá:Kingdom of Osraige-900.svg|deas|mion|200px|Ireland circa 900]] <!--A memory of the [[kingdom of Osraige]] survives today in the name and boundaries of the [[Roman Catholic Diocese of Ossory]]. The earliest recorded seat of the bishops was at [[Saighir]], later moved to [[Aghaboe]], and this appears to have been the principal church of the kingdom by the eighth century when the [[hagiography|life]] of Saint [[Cainnech of Aghaboe]] was composed.<ref>Charles-Edwards, ''Early Christian Ireland'', pp. 262–264; since the place-name ''Domnach'' represents a very early church, it is probably that ''Domnach Mór Roigni''—modern [[Donaghmore, County Laois]]—was earlier than Aghaboe and that the rise of Aghaboe followed the expulsion of the Corcu Loigde rulers from Osraige and the coming to power of Cerball's ancestors.</ref> The name Osraige—the Deer people—is among the oldest group of Irish tribal names. Although genealogists in the Early Christian period explained such names by recourse to eponymous ancestors, the names are likely those of [[totem]]ic animals or tribal deities.<ref>Mac Niocaill, ''Ireland before the Vikings'', pp. 3–4; more ...</ref> --> === Tuath Osraí === Ar cheann de tuairim is 150 [[tuath]] a bhíodh i nÉirinn tráth ba ea ríocht [[Osraí]]. Ar an meán, críocha beaga a bhí ann i dtuath, timpeall 500 ciliméadar cearnach, agus daonra trí ní ceithre mhíle. Tuath mhór as an ngnáth ba ea Osraí, 2000 ciliméadar cearnach i n-achar trasna [[An Bhearú|na Bearú]] i gcontaetha of [[Contae Chill Chainnigh|Cill Chainnigh]], [[Contae Laoise|Laoise]] agus [[Contae Uíbh Fhailí|Uíbh Fhailí]] an lae inniu, ar chomhtheorainn le [[Deoise Osraí]].<ref>Byrne, ''Irish Kings'', ll. 46–47</ref><ref>Kelly, ''Early Irish Law'', ll. 1–16</ref><ref>Charles-Edwards, ''Early Christian Ireland'', ll. 102–106.</ref> Agus Cearbhall Óg, bhíodh Osraí mar chuid de ríocht na [[Mumhain|Mumhan]], faoi cheannas na [[Eoghanachta|nEoghanacht]] as [[Caiseal (Tiobraid Árann)|Caiseal]]. Taobh thoir den chúige a bhíodh Osraí, ag roinnt teorann le ríocht na [[Laighin|Laigean]]. Ar feadh tréimhse sa seachtú haois bhí deisceart Osraí bhí cheannas [[Corcu Loígde]], ríthe na Mumhan roimh thrácht na nEoghanacht. Dar leis an téacs ''[[Frithfolad Muman]]'',<ref>''Frithfolaid ríg Caisil fri túatha Muman'' ar [https://www.vanhamel.nl/vhcodecs/index.php?curid=11688 CODECS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210814091312/https://www.vanhamel.nl/vhcodecs/index.php?curid=11688 |date=2021-08-14 }}</ref> bhí na hOsraí féin ina ríthe Mumhan tráth. Is léir ón téacs gur dhream cumhachtach a bhí ann, cé go raibh a lá thart.<ref>Charles-Edwards, ''Early Christian Ireland'', lch. 541.</ref> === Ré na Lochlannach === Bhí saol Chearbhaill ar chomhaois le chéad ré na [[Lochlannaigh|Lochlannach]] i nÉirinn, agus luaitear é go suntasach i bhfoinsí Lochlannacha níos deireanaí. Insítear i [[Landnámabók]] na hÍoslainne go raibh Cearbhall (''Kjarvalur'') ina cheannaire [[Áth Cliath]] agus Iarla [[Inse Orc]]. Cé gur threo an-chuid ríochtaí sa Bhreatain - [[Anglia Thoir]], [[Fortriu]], [[Mercia]] agus [[Northumbria]] — faoi bhrú na gcreachadóirí Lochlannacha, d'fhás a thionchar i nÉirinn de réir a chéile. Sa chéad leath den naoú haois, tháinig creachadóirí i mbuíonta beaga, ag méadú faoi cheannairí amhail is [[Tuirgéis]] sna 840í, agus [[Amlaíb Conung|Amhlaoibh]] agus [[Ímar|Íomhar]] sna 850í. Bhí na Lochlannaigh idir ina gcéilí comhraic agus ina gcomhghuaillithe Chearbhaill agus ríthe Éireannacha eile. I ndeireadh na dála, d'athródh na '[[Gall-Ghaeil]]' saol polaitiúil na tíre, agus baile trádála bunaithe acu, ach ní fhacthas tionchar siúd ach go dtí na deichiú agus aonú haoiseanna déag seachas an naoú. === Teacht i réim === Tháinig Cearbhall i gcomharbacht ar a athair, [[Dúngal mac Fergaile]] mar rí Osraí sa bhliain 842.<ref>Hudson, "Cerball"</ref><ref>AU 842.</ref> Ag an am seo, bhí [[Ardrí na hÉireann]] ná [[Máel Sechnaill mac Máele Ruanaid]], pósta le deirfiúr Chearbhaill, Land. Bhí Cearbhall féin pósta le hiníon Máel Sechnaill.<ref>AU 842, 847</ref><ref>AEÉ 246</ref><ref>Hudson, "Cerball"</ref><ref>Charles-Edwards, "Máel Sechnaill"</ref><ref>Downham, "Cearbhall", ll. 6–7.</ref> === Eachtraí a réimis === Feictear Cearbhall don chéad uair sa bhliain 846, nuair a rinne na [[Lochlannaigh]] ruathar ar Osraí thuaidh, inár scriosadar cill ag [[Cúil Chaisín]] (gar do [[Gabhalmhaigh|Ghabhalmhaigh]]) agus creachadar áit anaithnid darb ainm ''Cúl Maine''. Cuireadh na ruathairí faoi léigear le coicís ag arm Chearbhaill agus cloíodh go dona iad.<ref>ACM 844</ref><ref>Downham, "Cearbhall", ll. 9–10. B'fhéidir gurbh as ceantar i g[[Contae Cheatharlach]] na Lochlannaigh úd.</ref> An bhliain dár gcionn, ruaig Cearbhall ruathar Lochlannach eile, faoi cheannas Hákon éigin as [[Áth Cliath]] b'fhéidir, ag air eile anaithnid darb ainm ''Carn Brammit''.<ref>Downham, "Cearbhall", lch. 10</ref><ref>Downham, ''Viking Kings'', lch. 237</ref><ref>AU 848</ref><ref>ACM 846</ref><ref>CS 847</ref> Tá tuairisc ann i n[[Annála na gCeithre Máistrí]] go ndearnadh [[Uí Chinnsealaigh]] na Laigean ruathar ar na jOsraí sa bhliain 848, faoi cheannas a rí, [[ríthe Uí Chinnsealaigh|Echtigern mac Guaire]]. Insítear níos deireanaí i n[[Annála Uladh]] go maraíodh Echtigern go fealltach ag Cearbhall Bruadar mac Aodha éigin, agus go maraíodh Bruadar ag a mhuintir féin seachtain i ndiaidh sin.<ref>Downham, "Cearbhall"</ref><ref>ACM 846</ref><ref>AU 853.</ref> Sa bhliain 854, cuireadh Cearbhall chun na Mumhan ag a dheartháir céile chun cáin agus gialla a ghabháil.<ref>AEÉ 246</ref> Sa bhliain 855, insítear go ndearna sé ár mór ar arm Lochlannach faoi Rodolb éigin. Gabhadh é féin tar éis an chatha, ach d'éirigh leis éalú. Go gairid i ndiaidh sin, thug Cearbhall tacú le harm Danar, as [[Port Láirge]] is amhlaidh, faoi cheannas Horm in éadan na Lochlannach. D'iarr fir na Mumhan freisin cabhair ó Chearbhall in éadan na Lochlannach, a cloíodh acu uile (Cearbhall, Horm agus gur na Mumhan). Maraíodh Horm ag déanamh ruathair sa [[an Bhreatain Bheag|Bhreatain Bheag]] ag [[Rhodri Mór]].<ref>AEÉ 251, 254</ref><ref>AU 856.</ref> <!--{{Quote box |quote = The men from two fleets of Norsemen came into Cerball son of Dúnlang's territory for plunder. When messengers came to tell that to Cerball, he was drunk. The noblemen of Osraige were saying to him kindly and calmly, to strengthen him: ‘What the Norwegians are doing now, that is, destroying the whole country, is no reason for a man in Osraige to be drunk. But may God protect you all the same, and may you win victory and triumph over your enemies as you often have done, and as you still shall. Shake off your drunkenness now, for drunkenness is the enemy of valor.’ When Cerball heard that, his drunkenness left him and he seized his arms. A third of the night had passed at that time. This is how Cerball came out of his chamber: with a huge royal candle before him, and the light of that candle shone far in every direction. Great terror seized the Norwegians, and they fled to the nearby mountains and to the woods. Those who stayed behind out of valor, moreover, were all killed. When daybreak came the next morning, Cerball attacked all of them with his troops, and he did not give up after they had been slaughtered until they had been routed, and they had scattered in all directions. Cerball himself fought hard in this battle, and the amount he had drunk the night before hampered him greatly, and he vomited much, and that gave him immense strength; and he urged his people loudly and harshly against the Norwegians, and more than half of the army was killed there, and those who escaped fled to their ships. This defeat took place at Achad mic Erclaige. Cerball turned back afterwards with triumph and great spoils. |source = [[Fragmentary Annals of Ireland]], '''''FA277''''' |quoted = 1 }}--> Is amhlaidh go raibh comhaontas déanta ag Cearbhall le beirt ríthe Lochlannacha, [[Amlaíb Conung]], "mac rí Lochlainn", agus Íomhar, ar a glaodh ina thásc "rí Lochlannach na hÉireann uile agus na Breataine".<ref>AEÉ 259</ref><ref>AU 853, 873</ref><!--Íomhar is sometimes assumed to be the same person as [[Ivar the Boneless]] and Amlaíb to be [[Olaf the White]], respectively son and grandson of the legendary Swedish king [[Ragnar Lodbrok]], although this is far from certain.--><ref>Pléitear a sinsearacht le hÓ Corrain, ''The Vikings in Scotland and Ireland''.</ref> Ní raibh dóthain nirt ag na comhghuaillithe ámh chun bac a chur ar Mhaol Seachnaill cáin agus gialla a éileamh ar Chearbhall sa bhliain 858,<ref>AEÉ 260.</ref> ach chuaigh Cearbhall agus Íomhar ar slógadh sna Laigin agus furasta i gcoinne na Lochlannaigh (Gaeil-Gaill) sa Mhumhain.<ref>AEÉ 262, 263.</ref> An bhliain dár gcionn, rinne Cearbhall agus Amhlaoibh ruathar ar chríocha Mhaoil Seachnaill sa [[ríocht na Mí|Mhí]]. Go gairid i ndiaidh sin ámh, b'éigean do Chearbhall ghéilleadh arís do Mhaol Seachnaill.<ref>AEÉ 265</ref><ref>AU 859</ref><ref>Byrne, ''Irish Kings'', lch. 265.</ref> Sa bhliain 860, chloígh Cearbhall arm Lochlannach ag déanamh ruathair sna hOsraí. Níos deireanaí sa bhliain úd, chuaigh sé ar slógadh le Maol Seachnaill in éadan [[Aodh Fionnliath|Aodha Fhionnléith]] i dtuaisceart na tíre.<ref>AEÉ 277, 279</ref><ref>AU 860.</ref> Fuair Maol Seachnaill bás sa bhliain 862 agus tháinig i gcomharbacht ar Aodh Fionnliath, a phós a bhainteach, [[Land ingen Dúngaile|Land]] deirfiúr Cearbhaill. Sa bhliain chéanna, insítear gur chloígh Cearbhall cabhlach Lochlannach faoi Rodolb éigin, cá nach léir é áth é an fear céanna a cloíodh sa bhliain 855.<ref>AEÉ 308</ref> Sa bhliain 864, rinne fir na Laigin agus a gcomhghuaillithe Lochlannacha creach ar Osraí mar dhíoltas ar ruathar Chearbhaill. Bhain na hEoghanachta leas as an eachtra seo agus rinneadar féin ionsaí ar na nOsraí. Rinne Cearbhall creach orthu siúd chun a dhíoltas féin a bhaint amach. An bhliain chéanna, deirtear gur scrios sé a chomharsana ó dheas, na [[Déise]].<ref>AEÉ 314, 318.</ref> Sa bhliain 870, chuaigh Cearbhall le hAodh Fionnliath ar feachtas sna Laigin. Rinne fir na Laigean ruathar ar arm na nOsraí, camptha amach óna arm Aodha, ach dhíbir Cearbhall iad cé le sochaí caillte, a ghaol ''Cennétig mac Gáethíne'' ina measc.<ref>AEÉ 377, 387</ref><ref>AU 870.</ref> === Bás === Tar éis tuairisce deireanaí faoi eachtra i g[[cúige Chonnacht]] agus cúige Mumhan sa bhliain 871, tá bearna ann sna hAnnála Easpacha.<ref>AEÉ 398, 399.</ref> I nAnnála Uladh, ní tuairiscítear aon rud eile faoi go dtí a bhás sa bhliain 888.<ref>AU 888.</ref> Adhlacadh é i [[Saighir]], Uíbh Fhailí. Tháinig a dheartháir, [[Riagan mac Dúnlainge|Riagán]], i gcomharbacht air. == Oidhreacht == Caomhnaítear Cearbhall i bhfoinsí stairiúla mar rí crógach mór le rá, a bhain clú agus cáil amach as ucht a ghníomhartha gaisce, agus tá go leor staróg iontach scríofa faoi. Feictear rí nach mór-[[annála Éireann]], ag déanamh cleamhnais leis an Ardrí agus ag baint neamhspleáchas na nOsraí amach ar an Mumhain. Feictear rí bhfoinsí Éireannacha maraon le Breatnaise agus Lochlannacha. Tá eolas ar leith faoi i bhfoinsí áirithe. === Cineál na bhfoinsí === Díorthaithe ón saothar [[Croinic na hÉireann]] anois caillte atá na h[[annála Éireann]] a chláraíonn an naoú haois. Is claonta iad na hannála uile, agus is neamhiontaofa iad na foinsí eile maidir le Cearbhall. Tá [[Annála Easpacha na hÉireann]], cuid de shaothar níos mó (féach [[#Annála Easpacha|thíos]]), dírithe go háirithe ar shaol Chearbhaill. I measc saothar eile den chineál céanna, tá [[Cogad Gáedel re Gallaib|Cogadh Gael le Gaill]] agus [[Caithréim Chellacháin Chaisil]]. Spreagtha ag na hAnnála Easpacha, feictear Cearbhall mar shinsear i bhfoinsí Íoslainne, faoin ainm ''Kjarvalr Írakonungr''.<ref>Byrne, lch. 162</ref><ref>Ó Corrain, "Viking Ireland – Afterthoughts", ll. 17ff.</ref> Agus b'fhéidir go bhfuil sé luaite sa dán stairiúil de chuid na 11ú haoise, ''[[Fáistine Bhearcháin]]'', ach le buafhocal mar is gnách sa saothar úd.<ref>Hudson, ''Prophecy of Berchán'', ll. 135–138.</ref> I measc ginealach agus téacsanna dlí agus tíreolaíochta eile, tá mar shampla ''[[Frithfolad Muman]],'' a leagann amach dualgais [[ríthe na Mumhan]] dá gcomhghuaillithe, tuatha agus géillsinigh. Tugann sé léargas ar stádas Osraí laistigh de ríocht na Mumhan.<ref>Byrne, ''Irish Kings'', ll. 196–199</ref><ref>Charles-Edwards, ''Early Christian Ireland'', ll. 534–548.</ref> === Annála Easpacha === Is iad [[Annála Easpacha na hÉireann]] na hannála ina fhaightear an chuid is mó den eolas atá ann faoi Chearbhall. Scríobhadh i nOsraí iad, is dóigh faoi choimisiún a shliochtaigh, [[Donnchad mac Gilla Pátraic]], agus dá bharr moltar gur claonta iad mar fhoinse. Tagann an mír maidir le beatha Cearbhaill chun deiridh go luath sna 870í, tá mar sin cúig bliana déag ag deireadh a shaoil ar iarraidh. Bhí sé i gceist ag Annála Easpacha comhaontais agus gaiscí Chearbaill a ghlóiriú.<ref>Radner, ''Writing History'', ll. 321–325</ref><ref>Ó Corráin, "Afterthoughts", ll. 18–19</ref><ref>Flanagan, "High-kings with opposition", ll. 916 & 919</ref> Deirtear gur rí Críostaí den scoth é Cearbhall a mbíonn i mbun a naimhde a chloí, Lochlannaigh págánach ach go háirithe. Os a choinne sin, deirtear go ndearna sé comhaontais le buíonta comhraic Lochlannacha go luath ina shaol. Cuirtear cuma mhaith orthu siúd, chun a náire a mhaolú, agus é ina rí Críostaí ag dul i bpáirt le creachadóirí págánach. === Landnámabók === Sa [[Landnámabók]] de chuid na [[Íoslainn|hÍoslainne]], feictear Cearbhall (''Kjarvalur'') mar thiarna [[Áth Cliath]] agus Iarla [[Inse Orc]]. Ag tús an leabhair, tá liosta de rialtóirí suntasacha na [[Eoraip|hEorpach]] le linn ré na Lochlannach. I dteannta leis an rí Osraí feictear na [[Pápa]]í, [[Pápa Aidrian II|Adrian II]] agus [[Pápa Eoin VIII|Eoin VIII]]; [[An Impireacht Bhiosántach|Impirí Bhiosántacha]], [[Leo VI Eagnaí]] agus a dheartháir Alexander; [[Harald Fairhair]], rí [[an Iorua|na hIorua]]; [[Eric Anundsson]] agus a mhac [[Björn Eriksson]] [[An tSualainn|na Sualainne]]; [[Gorm Sean]] rí [[An Danmhairg|na Danmhairge]]; agus [[Ailfrid Mór]], rí [[Sasana|Shasana]].<ref name="snerpa"/> Déanann an ''Landnámabók'' trácht ar "Kormlöð", "Rafarta, iníon Kjarval", "Dufnial, mac Kjarval" agus "Friðgerðr, iníon Kjarval". Feictear Rafarta ní Raforta sna ''[[Njál's saga]], [[Grettis saga|Gretti's saga]]'' agus ''[[Laxdæla saga]]'', agus Friðgerðr sna ''[[ságaí Vinland]]''. Tuairiscítear pósadh "Eithne, iníon rí Kjarval Éireann" agus [[Hlodvir Thorfinnsson]], Iarla Inse Orc sa ''[[sága Orkneyinga]]'' agus Iarla [[Sigurd Ramhar]] a mic, a maraíodh i g[[Cath Chluain Tarbh]].<ref>Ó Corrain, "Viking Ireland – Afterthoughts"</ref> Is cinnte gur Éireannach iad roinnt desna hainmneacha seo: Kormlöð (Gormflaith), Eithne agus Dufnial. Ní follasach é cén fáth a bhfuil ról lárnach ag Cearbhall i ságaí agus ginealaigh na hÍoslainne. Is amhlaidh go ndeachaigh muintir Chearbhaill chuig an Íoslainn i dtreo dheireadh na 10ú haoise. I bhfianaise an dáta a scríobhadh an ''Landnámabók'', is dócha gur neamh-iontaofa iad na seanghinealaigh seo. Is fiú a lua fós gur athscríobhadh ginealaigh na nOsraí chun iad a chur leis na Laighin, rud a chur leis an éiginnteacht. Moltar gurbh é an tóir mhór a bhí ar [[Annála Easpacha na hÉireann]] i measc na [[Gall-Ghaeil]] de chuid na 11ú haoise ba chúis le seasamh Chearbhaill i scríbhneoireacht Íoslainne. Arbh é Cearbhall ina shinsear na n-Íoslainneach nó nárbh é, ní tábhachtach sin ar thaobh na tuairime gur mheas siad gur bhfiú é a mhaíomh. === Annales Cambriae === Tuairiscítear bás Chearbhaill sna h[[Annales Cambriae]] Dúin bhliain 887. Is é Cearbhall an t-aon rí Éireannach amháin nach Uí Néill é a fheictear sna hannála úd, rí a chuireann a chuid tábhachta in iúl. === Foinsí eile === Is léir go bhfuil Cearbhall luaite sa téacs, [[Fáitsine Bhearcháin]], trí leasainm nó bhuafhocal mar is gnách sa saothar úd.<ref name="google2">{{cite book|title=Prophecy of Berchán: Irish and Scottish High-kings of the Early Middle Ages|author=Hudson, B.T.|date=1996|publisher=Greenwood Press|isbn=9780313295676|url=https://books.google.com/books?id=uMtuva92HwwC&pg=PA73|page=73|accessdate=9ú Eanáir 2017}}</ref> === An lá inniu === Mar a thugann staraithe faoi ndeara, bhí Cearbhall ina phatrún de thionscadail tógála den scoth ina ríocht, rud a spreag ceird snoí ardchros i nOsraí.<ref>T. Lyng. Old Kilkenny Review, 1981, ll. 254-268</ref> I mí Feabhra 2017, osclaíodh Músaem an Mhíle Mheánaoisigh, le taispeántas a chuireann béim ar ról rí Chearbhaill mar phatrún na ceirde úd.<ref>[http://medievalmilemuseum.ie/#a-story-in-stone Medieval Mile Museum]</ref> == Craobh ghinealaigh == Maítear gur sinsear é Cearbhall de roinnt teaghlach suntasach, idir i nÉirinn, in Albain agus san Íoslainn. Is sinsear é de gach [[ríthe na nOsraí|rí Osraí]] ina dhiaidh, mar mar sin sinsear [[Mhic Giolla Phádraig]], ríthe Osraí agus in am trátha barúin agus iarlaí Osraí Uachtaraigh, chomh maith le [[Barún Castletown|Barúin Castletown]]. Is sinsear é fosta de chlann Uí Bhraonáin as Uí Dhuach,<ref name="ancestry">{{ lua idirlín | url = http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/ihm/ossory.htm | foilsitheoir = rootsweb.ancestry.com | teideal = Ireland's History in Maps - Ancient Ossory, Osraige, Osraighe | dáta = 25ú Deireadh Fómhair 2003| dátarochtana = 9ú Eanáir 2017 }}</ref> clann shóisearacha trína mac níos sine leis.<ref name="libraryireland">{{ lua idirlín | url = http://www.libraryireland.com/Pedigrees1/Brenan-1-Heremon.php | foilsitheoir = libraryireland.com | teideal = Brenan (No.1) family pedigree | dátarochtana = 9ú Eanáir 2017 }}</ref> Feictear Cearbhall fosta i liteartha na hÍoslainne mar sheanathair máthartha ''Helgi the Lean'', lonnaitheoir mór le rá, sinsear go leor teaghlaigh Íoslainne, an laoch Gunnar Hlíðarendi ina measc.<ref>Alex Woolf, ''[https://www.academia.edu/22127847/Imagining_Shetland_before_the_Vikings Imagining Shetland before the Vikings] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201031064035/https://www.academia.edu/22127847/Imagining_Shetland_before_the_Vikings |date=2020-10-31 }}'' academia.edu</ref> {{familytree/start}} {{familytree | |DÚN| |DÚN=[[Dúngal mac Fergaile|Dúnghal]]||}} {{familytree | | |)|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|.}} {{familytree | |CEA| |RIA| |LAN| |MAO| |AOD| |GAO|CEA=''' Cearbhall '''|RIA=[[Riagan mac Dúnlainge|Riagán]]|LAN=[[Land ingen Dúngaile|Lann]]|MAO=[[Máel Sechnaill mac Domnaill|Maol Seachnaill]]|AOD=[[Aodh Fionnliath]]|GAO=Gaoithine}} {{familytree | | |)|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|.}} {{familytree | |DIA| |CUI| |CEL| |RAF| |DUN| |KOR| |FRI| |ETH|DIA=[[Diarmait mac Cerbaill (rí Osraí)|Diarmaid]]|CUI=Cuilde|CEL=[[Cellach mac Cerbaill|Ceallach]]|RAF=Rafarta|DUN=Dúnghal|KOR=Kormled|FRI=Frithgertr|ETH=Ethna}} {{familytree | | |!| | | | | | | |!| | | |!| | | |!| | | |!| | | |!| | | |!|}} {{familytree | | |!| | | | | | | |!| | | |c|EYV|!| | | |]|GRI|c|IOR|]|HLO|EYV=Eyvindr|GRI=Grimolfr|IOR=Iorirhima|HLO=Hlotvir}} {{familytree | | |!| | | | |,|-|-|^|.| | | | | | |!| | | |!| | | | | | | |!|}} {{familytree | |QQQ| | |DON| |CUI| | | | |DUF| |THO| | | | | |SIG|QQQ=?|DON=Donnchadh|CUI=Cuileann|DUF=Dufthakr|THO=Thorgrimr|SIG=Signuth digri}} {{familytree | | |!| | | | |!| | | | | | | | | | |)|-|-|-|.|}} {{familytree | |CEA| | |GIO| | | | | | | | |VIL| |ASK|CEA=Ceallach|GIO=[[Gilla Pátraic mac Donnchada|Giolla Phádraig]]|VIL=Vilbadr|ASK=Askell hnokhan|}} {{familytree | | | | | | | |!| | | | | | | | | | |)|-|-|-|.|}} {{familytree | | | | | | |MHI| | | | | | | | |BJK| |BJN|MHI=''[[Mhic Giolla Phádraig]]''|BJK=Bjollok|BJN=Bjolan}} {{familytree/end}} * Rafarta<ref>{{cite book|title=Njal's Saga|author=Hollander, L.M.|date=1997|publisher=Wordsworth Editions, Limited|isbn=9781853267857|url=https://books.google.com/books?id=Wbzz-pVXeh4C&pg=PA223|page=223|accessdate=9 January 2017}}</ref><ref >{{lua idirlín |url = http://www.ellipsis.cx/~liana/names/drafts/irish-norse.html |foilsitheoir = ellipsis.cx |teideal = Old Norse Forms of Early Irish Names |dátarochtana = 9ú Eanáir 2017}}</ref> == Féach freisin == * [[Dál Birn|Dál Bhirn]] * [[Annála Easpacha na hÉireann]] * [[Osraí]] * [[Ríthe na nOsraí]] * [[Mhic Giolla Phádraig]] == Foinsí == * [[Corpus of Electronic Texts]] ** [[Annála Uladh]] ** [[Chronicon Scotorum]] ** [[Annála Inis Faithlinn]] ** [[Annála Easpacha na hÉireann]] ** [[Annála na gCeithre Máistrí]] * {{ cite book | last = Anderson | first = Alan Orr | authorlink = Alan Orr Anderson | title = Early Sources of Scottish History A.D. 500 to 1286 | volume = I | year = | edition = 1990 athbhreithnithe | publisher = Paul Watkins | location = Stamford | isbn = 1-871615-03-8 }} * {{ cite book | last = Byrne | first = Francis John | authorlink = Francis John Byrne | title = Irish Kings and High-Kings | publisher = Batsford | location = Londain | year = 1987 | isbn = 0-7134-5882-8 }} * {{ cite book | editor-last = Ó Cróinín | editor-first = Dáibhí | title = Prehistoric and Early Ireland | volume = I | series = A New History of Ireland | last = Byrne | first = Francis John | contribution = The Viking Age | pages = 609–631 | publisher = Oxford University Press | location = Oxford | year = 2005 | isbn = 978-0-19-922665-8 }} * {{ cite book| last = Charles-Edwards | first = T. M. | title = Early Christian Ireland | publisher = Cambridge University Press | location = Cambridge | isbn = 0-521-36395-0 | year = 2000 }} * {{ lua idirlín | url = http://www.oxforddnb.com/view/article/50110 | work = Feidlimid mac Crimthainn (''d''. 847) | sloinne = Bracken | ainm = Damian | teideal = Oxford Dictionary of National Biography | bliain = 2004 | suíomh = Oxford | doi = 10.1093/ref:odnb/50110 | dátarochtana = 25ú Deireadh Fómhair 2007 }} * {{ lua idirlín | url = http://www.oxforddnb.com/view/article/17770 | work = Máel Sechnaill mac Máele Ruanaid (''d''. 862) | sloinne = Charles-Edwards | ainm = T. M. | teideal = Oxford Dictionary of National Biography | suíomh = Oxford | bliain = 2004 | doi = 10.1093/ref:odnb/17770 | dátarochtana = 15ú Feabhra 2007 }} * {{ lua idirlín | url = http://www.oxforddnb.com/view/article/49261 | work = Ívarr (''d''. 873) | sloinne = Costambeys | ainm = Marios | teideal = Oxford Dictionary of National Biography | bliain = 2004 | suíomh = Oxford | doi = 10.1093/ref:odnb/49261 | dátarochtana = 22ú Deireadh Fómhair 2007 }} * {{ lua idirlín | url = http://www.oxforddnb.com/view/article/50117 | work = Flann Sinna (847/8–916) | sloinne = Doherty | ainm = Charles | teideal = Oxford Dictionary of National Biography | bliain = 2004 | suíomh = Oxford | doi = 10.1093/ref:odnb/50117 | dátarochtana = 15ú Feabhra 2007 }} * {{ lua idirlín | url = http://www.oxforddnb.com/view/article/50072 | work = Áed mac Néill (''d''. 879) | sloinne = Hudson | ainm = Benjamin | teideal = Oxford Dictionary of National Biography | bliain = 2004 | suíomh = Oxford | doi = 10.1093/ref:odnb/50072 | dátarochtana = 15ú Feabhra 2007 }} * {{ lua idirlín | url = http://www.oxforddnb.com/view/article/4972 | work = Cerball mac Dúngaile (''d''. 888) | sloinne = Hudson | ainm = Benjamin| teideal = Oxford Dictionary of National Biography | suíomh = Oxford | bliain = 2004 | doi = 10.1093/ref:odnb/4972 | dátarochtana = 20ú Lúnasa 2007 }} * {{ lua idirlín | url = http://www.oxforddnb.com/view/article/49263 | work = Óláf the White (''fl''. 853–871) | sloinne = Hudson | ainm = Benjamin | teideal = Oxford Dictionary of National Biography | suíomh = Oxford | bliain = 2004 | doi = 10.1093/ref:odnb/49263 | dátarochtana = 25ú Deireadh Fómhair 2007 }} * {{ cite book | last = Downham | first = Clare | title = The career of Cearbhall of Osraige | year = 2004 | journal = Ossory, Laois and Leinster | volume = 1 | pages = 1–18 | issn = 1649-4938 }} * {{ cite book | last = Downham | first = Clare | title = Viking Kings of Britain and Ireland: The Dynasty of Ívarr to A.D. 1014 | location = Dún Éadain | publisher = Dunedin | year = 2007 | isbn = 978-1-903765-89-0 }} * {{ cite book | editor-last = Duffy | editor-first = Seán | title = Atlas of Irish History | publisher = Gill and Macmillan | location = Baile Átha Cliath | year = 1997 | isbn = 0-7171-3093-2 | url-access = registration | url = https://archive.org/details/atlasofirishhist00sean_0 }} * {{ cite book | editor-last = Ó Cróinín | editor-first = Dáibhí | title = Prehistoric and Early Ireland | volume = I | series = A New History of Ireland | last = Flanagan | first = M. T. | contribution = High-kings with opposition, 1072–1166 | pages = 899–933 | publisher = Oxford University Press | location = Oxford | year = 2005 | isbn = 978-0-19-922665-8 }} * {{ cite book | last = Hudson | first = Benjamin T. | title = The Prophecy of Berchán: Irish and Scottish High-Kings of the Early Middle Ages | url = https://archive.org/details/prophecyofbercha0000huds | publisher = Greenwood | location = Londain | year = 1996 | isbn = 0-313-29567-0 }} * {{ cite book | last = Mac Niocaill | first = Gearóid | title = Ireland before the Vikings | volume = 1 | series = The Gill History of Ireland | location = Baile Átha Cliath | publisher = Gill & Macmillan | year = 1972 | isbn = 0-7171-0558-X }} * {{ cite book | editor-last = Ó Cróinín | editor-first = Dáibhí | title = Prehistoric and Early Ireland | volume = I | series = A New History of Ireland | last = Ó Corráin | first = Donnchadh | contribution = Ireland ''c''.800: aspects of society | pages = 549–608 | publisher = Oxford University Press | location = Oxford | year = 2005 | isbn = 978-0-19-922665-8 }} * {{ cite book | last = Ó Corráin | first = Donnchadh | title = Ireland before the Normans | volume = 2 | series = The Gill History of Ireland | location = Baile Átha Cliath | publisher = Gill & Macmillan | year = 1972 | isbn = 0-7171-0559-8 }} * {{ cite book | last = Ó Corráin | first = Donnchadh | contribution = Ireland, Wales, Man and the Hebrides | editor-last = Sawyer | editor-first = Peter | title = The Oxford Illustrated History of the Vikings | url = https://archive.org/details/oxfordillustrate00sawy | year = 1997 | location = Oxford | publisher = Oxford University Press | isbn = 0-19-285434-8 | pages = [https://archive.org/details/oxfordillustrate00sawy/page/83 83]–109 }} * {{ cite book | last = Ó Corráin | first = Donnchadh | title = The Vikings in Scotland and Ireland in the Ninth Century | journal = Peritia | volume = 12 | pages = 296–339 | url = http://www.ucc.ie/celt/Vikings%20in%20Scotland%20and%20Ireland.pdf | year = 1998 | accessdate = 1d Nollaig 2007 | isbn = 2-503-50624-0 | publisher = Brepols | location = an Bheilg | doi = 10.1484/J.Peri.3.334 }} * {{ cite book | last = Ó Corráin | first = Donnchadh | contribution = Viking Ireland – Afterthoughts | editor-last = Clarke | editor2-last = Ní Mhaonaigh | editor3-last = Ó Floinn | title = Ireland and Scandinavia in the early Viking age | pages = 421–452 | publisher = Four Courts | location = Baile Átha Cliath | year = 1998 | isbn = 1-85182-235-6 | url = http://www.ucc.ie/celt/Viking%20Ireland%20Afterthoughts.pdf | accessdate = 20ú Lúnasa 2007 }} * {{ cite book | last = Ó Cróinín | first = Dáibhí | title = Early Medieval Ireland: 400–1200 | publisher = Longman | location = Londain | year = 1995 | isbn = 0-582-01565-0 }} * {{cite book | last = Radner | first = Joan N. | title = Writing history: Early Irish historiography and the significance of form | journal = Celtica | volume = 23 | year = 1999 | pages = 312–325 | url = http://www.celt.dias.ie/publications/celtica/c23/c23-312.pdf | accessdate = 20ú Lúnasa 2007 | isbn = 1-85500-190-X | publisher = School of Celtic Studies, Dublin Inst. for Advanced Studies | location = Baile Átha Cliath | archive-url = https://web.archive.org/web/20090509102036/http://www.celt.dias.ie/publications/celtica/c23/c23-312.pdf | archive-date = 9ú Bealtaine 2009 | url-status = dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090509102036/http://www.celt.dias.ie/publications/celtica/c23/c23-312.pdf |date=2009-05-09 }} * {{ cite book | last = Woolf | first = Alex | author-link = Alex Woolf | volume = 2 | title = From Pictland to Alba, 789–1070 | year = 2007 | series = The New Edinburgh History of Scotland | publisher = Edinburgh University Press | location = Dún Éadain | isbn = 978-0-7486-1234-5 }} == Naisc sheachtracha == * [http://celt.ucc.ie/index.html CELT]: [[Corpus of Electronic Texts]]. * [http://www.snerpa.is/net/snorri/landnama.htm The Landnámabók] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161210191901/http://www.snerpa.is/net/snorri/landnama.htm |date=2016-12-10 }} ([https://web.archive.org/web/20060907021536/http://www.northvegr.org/lore/landnamabok/index.php translated] at [https://archive.today/20060927152727/http://www.northvegr.org/main.php Northvegr]) * [https://s-media-cache-ak0.pinimg.com/originals/b4/04/79/b404790f06360fc57a7fdbba6656a373.jpg New Headstone carved for King Cerball] * [http://www.mbl.is/greinasafn/grein/228491/ "''Eru Íslendingar komnir af Kjarval Írakonungi?''" (Icelandic article on Cerball's descendants)] * [https://www.fitzpatricksociety.com/history/ Cerball's graveslab] at The Fitzpatrick Society == Tagairtí == {{reflist|2}} {{s-start}} {{succession box | teideal = [[Ríthe na nOsraí|Rí na nOsraí]] | roimh = [[Dúngal mac Fergaile]] | tar éis = [[Riagan mac Dúnlainge]] | bliain = 842–888 }} {{s-end}} {{DEFAULTSORT:Cerball Mac Dunlainge}} [[Catagóir:Ríthe na nOsraí]] [[Catagóir:Mhic Giolla Phádraig]] jy6l51pg0q7jndl0p8vsb7s292vorjl 2 99001 1312775 1312739 2026-05-12T19:24:29Z Marcas.oduinn 33120 /* ISO */ 1312775 wikitext text/x-wiki == Scéal-liostaí A agus B == * [https://codecs.vanhamel.nl/Medieval_Irish_tale_lists Scéal-liostaí A agus B] ar CODECS * ''Ces Ulad ''vs.'' Noínden Ulad * ''Tromdámh Guaire * ''It é saigte gona súain # [[Aided Con Culaind]] # [[Serglige Con Culainn]] # [[Tromdam Echach Aireman]] # [[Scél Uath hEcailsi]] # [[Gabail in tSidhe]] # [[Aislingi in Maic Oig]] # [[Tain Bo Cuailnge]] # [[Cupar in da Mucadha]] # [[Longus nUlad]] # [[Congala Conaild Cernaigh]] # [[Cathbuadha Con Roi]] # [[Caladhgleo Cethirn]] # [[Mellgleo Iliach]] # [[Fiacalgleo Finntain]] # [[Airecar nArad]] # [[Brislech Moighi Murtheimne]] # [[Imsligi Glendamnach]] # [[In Cath for Gairich ? Irgairich]] # [[Ús in Duiu Chuailngne dia Thir]] # [[Damghal ina Tarbh a Tarbda]] # [[Tochustal nUlad]] # [[Fercuitred Medhba]] # [[Mesca Ulad]] # [[Boithreim Ulad]] # [[Forbuis bFer bFalgae]] # [[Toicheim ina Buidhen]] # [[Airne Finghin]] # [[Scéla Alaxandair maic Pilip ac gabail righi 7 imperichta in domain]] # [[Trechuairt/Treochair Tigi Lir]] # [[Tunide Tige Burig/Buired]] # [[Smutgal Tige Duma]] # [[Deochair Tige Cathbadh]] # [[Togail Tige Nechtain]] # [[Togail Tige hEchada]] # [[Togail Bruidne Uí/Da Derga]] # [[Togail Bruidne Broin [Briain] meic Briuin]] # [[Togail Bruidne hUí Duile]] # [[Togail Bruidne Da Choca/Choga]] # [[Togail Trai]] # [[Togail Dio]] # [[Togail in Tuir]] # [[Togail Larisa]] # [[Togail Elcluaidi]] # [[Togail Duine Óenguso]] # [[Togail Bruidne Bélcon Breifne]] # [[Togail Dá Thi]] # [[Táin Bó Cuailnge]] # [[Táin teora n-erc Echdach]] # [[Táin Bó Rois/Ruis]] # [[Táin Bó Regamain]] # [[Táin Bó Regamna]] # [[Táin Bó Flidais(i)]] # [[Táin Bó Fraích]] # [[Táin Bó Fithir]] # [[Táin Bó Faílín]] # [[Táin Bó Gé/Gae]] # [[Táin Bó Dartada]] # [[Táin Bó Darti/Darta (?)]] # [[Táin Bó Crebain]] # [[Táin Bó Aidne]] # [[Tochmarc Meidbe]] # [[Tochmarc nEmire/Eimiri <la Coin Culaind>]] # [[Tochmarc Ailbe <ingine Cormaic le Find (úa Báiscne)>]] # [[Tochmarc Étaíne]] # [[Tochmarc Feafe/Fea]] # [[Tochmarc Feirbe]] # [[Tochmarc Finnine/Fininde]] # [[Tochmarc Greine Finne/Finde]] # [[Tochmarc Greine Duinne/Duinde]] # [[Tochmarc Saidbe Sescind/Seiscind]] # [[Tochmarc Fithirne 7 Darine da ingen Tuathail]] # [[Tochmarc mna Cruinn/Cruind (maic Agnomain)]] # [[Tochmarc Eithne Uathaige ingine Crimthaind]] # [[Cath Maige Tuired]] # [[Cath Talten/Taillten]] # [[Cath Maige Mucrama]] # [[Cath Dromma Dólach dara díta Cruthnig / Daloch dar dithaig Cruithnig]] # [[Cath Maige Rath]] # [[Cath Coraind]] # [[Cath Cláire]] # [[Cath Tóiden / Cath Boinde]] # [[Cath Temrach]] # [[Cath Cind Fabrat / Abrat]] # [[Cath Maige hIthe]] # [[Cath Cilli Osnaide/Osnada]] # [[Cath Aichli]] # [[Cath Dubchomair]] # [[Cath Frémand]] # [[Cath Nemed la Fomorchaib]] # [[Cath tanaisde Tuath De Danann]] # [[Uath Angeda]] # [[Uath Ecalsa Imchummair / Egailsi in Comair]] # [[Uath Belaig Con Glais]] # [[Uath Licce Blada/Blatha]] # [[Uath Maige Uatha]] # [[Uath Maige Imbolg / Bolg]] # [[Uath Beinne Etair]] # [[Uath Locha Lurgan]] # [[Uath Dercce Ferna]] # [[Uath Úama Crúachan]] # [[Imram (curaig) Maele Duin]] # [[Imram hua Corra]] # [[Imram Luinge Murchertaig maic Erca]] # [[Longes Breg Léith]] # [[Longes Brecain/Bracain]] # [[Longes Eithne Uathaige]] # [[Longes Labrada]] # [[Longes Fhothaid]] # [[Aided Con Ruí]] # [[Aided Con Culaind]] # [[Aided Fir Dead/Diag]] # [[Aided Conaill]] # [[Aided Celtchair]] # [[Aided Blaí Briugaid]] # [[Aided Loegaire]] # [[Aided Fergusa]] # [[Aided Chonchobair]] # [[Aided Fhiamain/Fiadmain]] # [[Aided Mael Fhathartaig maic Ronain]] # [[Aided Taidc maic Cein]] # [[Aided maic Fhamain]] # [[Aided Find]] # [[Feis Tige Fir Blaí]] # [[Feis Tige Bichair]] # [[Feis Tige Tulchinne / Tulcainde]] # [[Feis Tige Trichim / Treithim]] # [[Feis Tige Li]] # [[Feis Tige Linne]] # [[Feis Tige Guit/Guid]] # [[Feis Tige Gnaar/Gnair]] # [[Feis Tige trí mac Demonchatha]] # [[Feis Tige Auscle / Uichtcle]] # [[Feis Tige Mell Dolaig]] # [[Feis (Tige) Cruachan]] # [[Feis (Tige) Emna / Amna]] # [[Feis (Tige) Alend]] # [[Feis (Tige) Temra]] # [[Feis (Tige) Dúin Bolg]] # [[Feis Dúin Buchet]] # [[Feis Tige Bricrend]] # [[Feis Tige Monduirnd]] # [[Feis Tige (h)Ichtair]] # [[Feis Tige Caire]] # [[Feis Tige Gnen (?)]] # [[Feis Tige Gnoain]] # [[Feis Tige Nuclin]] # [[Feis Tige Melladain]] # [[Forbais Fer Fálga]] # [[Forbais Etair]] # [[Forbais Aichli / Oichli]] # [[Forbais Dúin Bárc]] # [[Forbais Dúin Binne]] # [[Forbais Fer Fidga]] # [[Forbais Life]] # [[Forbais Ladrann / Ladrand]] # [[Forbais Dromma Damgaire]] # [[Echtra Brain maic Febail]] # [[Echtra Fergusa maic Léiti]] # [[Echtra Nera <maic Niadain (maic Tacaim)>]] # [[Echtra Fiamain]] # [[Echtra Con Ruí]] # [[Echtra Óenguso maic Fergusa Find]] # [[Echtra Con Culaind]] # [[Echtra Conaill]] # [[Echtra Conchobair]] # [[Echra Crimthaind Nia Náir]] # [[Echra Macha ingine Aeda Ruaid]] # [[Echtra Nechtain maic Alfroinn]] # [[Echtra Ailchind maic Amalgaid / Eilcind maic Amalgada]] # [[Echtra Fhind i nDerc Ferna]] # [[Echtra Aedain maic Gabráin]] # [[Echtra Mael Uma maic Baitain/Baedain]] # [[Echtra Mongain maic Fiachna]] # [[Echtra Chuinn Cétchathaig]] # [[Echtra Airt maic Cuind]] # [[Echtra Muirchertach maic Erca]] # [[Echtra Cormaic uí Chuinn / maic Airt]] # [[Coimpert Conchobair]] # [[Coimpert Con Culainn]] # [[Coimpert Conaill Chernaig]] # [[Coimpert Cheltchair maic Uithechair]] # [[Coimpert Chormaic hui Cuind]] # [[Aitheda]] # [[Aithed Mugaine re Fiamain / Mugaine re Fiadaine]] # [[Aithed Deirdrinne re macaib Uisnech]] # [[Aithed Aefe ingine Eogain re Mes Dead / Deagad]] # [[Aithed Naise ingine Fergusa re Nertach mac ui Léith / mac Cuilein]] # [[Aithed mna Gaieir maic Deirg re Glass mac Cimbaetha]] # [[Aithed Bláthnaite ingine Puill/Paill maic Fhidaig re Coin Culaind]] # [[Aithed Grainne <ingine Cormaic> re Diarmait <ua nDuibne>]] # [[Aithed Muire re Dub Ruis]] # [[Aithed Ruithcherni re Cuanu mac Cailchin]] # [[Aithed Eirce ingine Loorin/Logairnn re Muiredach mac Eogain]] # [[Aithed Díge / Creide re Laidcnén]] # [[Aithed mná Ailella maic Eógain re Fothud Canann]] # [[Orgain Maige Cé Gala mac Febail / A. Muigi Ce Dala]] # [[Orgain Átha hÍ]] # [[Orgain Dune Dubglaisse]] # [[Orgain Dinn Ríg / Dindaraig]] # [[Orgain Atha Cliath]] # [[Orgain Duine Delga <or Delgon>]] # [[Orgain Tuir Chonaind]] # [[Orgain Ailig for Néitt mac Indui / A. Neid maic Indaig a nAileach]] # [[Orgain Belcon Breifne]] # [[Orgain Cairpri Cind Caitt for saerchlannaib hErend]] # [[Orgain Echach for a maccaib]] # [[Orgain Chaille Chonaill]] # [[Orgain Donnán Ego]] # [[Orgain Maic Da Thó]] # [[Orgain mac Mágach]] # [[Orgain Side Nenta]] # [[Orgain Sratha Cluada <or: Slúaga>]] # [[Orgain Sleibe Soilgech]] # [[Orgain Ratha Rigbaird]] # [[Orgain Ratha Ruis Guill]] # [[Orgain Ratha Túaige]] # [[Orgain Ratha Tuaisle]] # [[Orgain Ratha Tobachta]] # [[Orgain Ratha Timchill]] # [[Orgain Ratha Cuinge]] # [[Orgain Ratha Cuillend]] # [[Orgain Cróchan / A. Ratha Cruachan]] # [[Orgain Cathrach Boirche]] # [[Orgain Ratha Blai]] # [[Orgain Ratha Gaila / Guanlai <or: Guale>]] # [[Orgain Ratha Uillne]] # [[Orgain Ratha Náis]] # [[Orgain Benne/Beinde Cé]] # [[Orgain Ratha Grainaird]] # [[Orgain Ratha Búirig / Buirich]] # [[Braflang Scóine]] # [[Aigidecht Artúir / Aigse Airduus]] # [[Secht Orcain Lindais:]] # [[Orgain Duin Sobairce]] # [[Orgain Duin Cermna]] # [[Orgain Duin Bolg]] # [[Orgain Duin Bice]] # [[Orgain Duin Binne/Binde]] # [[Orgain Duin Catrach Con Roi]] # [[Orgain Duin Catrach Mail Milscothaig]] # [[Tomaidm Locha Echach]] # [[Tomaidm Locha Éirne]] # [[Tomaidm Brí]] # [[Fís mná Nemid]] # [[Fís Conchobair]] # [[Fís Cuind <Cétchathaig> .i. Báile in Scáil]] # [[Fís Fursa]] # [[Baile in Scáil]] # [[Baile Bricíne]] # [[Baile Bic maic Dé]] # [[Baile Cimba(o)ith ?átha]] # [[Baile Mochuda/Mochuta]] # [[Serc Caillige Berre do ?othud Chanand / Caille Berra do Fothad Canand]] # [[Serc Crede do Canann mac Gartnáin]] # [[Serc Duib Lacha do Mongan]] # [[Serc Gormlaithe do Niall]] # [[Sluagad Augaire/Ugaine Móir co hÉtail]] # [[Sluagad Da Thí co Sliab nElpa]] # [[Sluagad Neill maic Echach co Muir nIcht]] # [[Sluagad Fiachna maic Baítáin co Dún nGuaire i Saxanaib 7 prímsluagid hÉrend archena]] # [[Tochomlod Partholoin dochum nErend]] # [[Tochomlod Nemid co hErind]] # [[Tochomlod Fer mBolg]] # [[Tochomlod Tuaithe De Danand]] # [[Tochomlod Míl maic Bile co Espáin]] # [[Tochomlod mac Miled a hEspain in hErind]] # [[Tochomlod Cruithnech a Tracia (co Breatnaib) co hErind]] # [[<Ath>tochomlod (ó) hErind co Albain]] # [[Tochomlod Longsi/Loingse Fergusa a hUltaib]] # [[Tochomlod Muscraigi de Maig Bregoin/Breg]] # [[Tochomlod na nDési ó Themraig]] # [[Tochomlod Clainne Echach Mugmedoin a Mide]] # [[Tochomlod Céin a Caisil]] # [[Tochomlod Dáil Riatai i nAlbain]] == Mythen und Sagen aus Irland == {| width="100%" class="wikitable" |- class="hintergrundfarbe5" ! Titel !! Inhalt |- valign=top | [[Acallam na Senórach]]=[[Agallamh na Seanórach]] || Begegnung zwischen mythischen Helden und dem heiligen [[Naomh Pádraig]] |- valign=top | [[Aided Cheit maic Mágach]] || Kampf [[Conall Cernach]]s mit [[Cet mac Mágach]] und Bélchús Verrat und Tod |- valign=top | [[Aided Cheltchair maic Uthechair]] || [[Celtchar]] mac Uthechairs Sühnetaten für die Tötung Blaís |- valign=top | [[Aided Chlainne Tuirenn]] || Rache Lugs an den Söhnen [[Tuirenn]]s für die Ermordung seines Vaters [[Cian]] |- valign=top | [[Aided Chonchobuir]] || Tod [[Conchúr mac Neasa]]s durch die Hand [[Cet mac Mágach]]s |- valign=top | [[Aided Chon Culainn]] || Ermordung [[Cú Chulainn]]s und [[Conall Cernach]]s Rache an den Tätern |- valign=top | [[Aided Loegairi Buadaig]] || [[Lóegaire Búadach]]s Tod beim Versuch, Aed mac Ainninne zu retten |- valign=top | [[Aided Muirchertaig meic Erca]] || [[Muircheartach mac Muireadhaigh|Muirchertach mac Erca]]s Strafe für seinen Ehebruch mit Sín |- valign=top | [[Aided Óenfir Aífe]] || Zweikampf [[Cú Chulainn]]s mit seinem Sohn [[Connla]] und dessen Tod |- valign=top | [[Airne Fingein]] || eine Fee prophezeit Fingein mac Luchta |- valign=top | [[Aislinge Meic Con Glinne|Aislinge Meic Chon Glinne]] || Parodie auf das Klosterleben und die Jenseitsvisionen |- valign=top | [[Aislinge Oenguso]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über [[Óengus]]’ Suche nach seiner geträumten Frau |- valign=top | [[Amra Choluim Chille]] || Gedicht auf den Klostergründer [[Colm Cille]] |- valign=top | [[Baile Binnbérlach mac Buain]] || unerfüllte Liebe zwischen Baile und Ailinn |- valign=top | [[Baile in Scáil]] || Blick [[Conn Cétchathach]]s in die Zukunft seines Geschlechtes |- valign=top | [[Bóramha]] || Kampf um den Tribut der Provinz [[Laighin]] an die [[Uí Néill]] |- valign=top | [[Buile Shuibhne]] || [[Suibhne]]s Wahnsinn in der Schlacht und sein Tod im Kloster |- valign=top | [[Caithréim Cellaig]] || Cellachs Weg vom Mönch über den Thron von [[Connacht]] zum Bischof |- valign=top | [[Cath Étair]] || Belagerung von Etar, Tod [[Mes Gegra]]s durch [[Conall Cernach]] |- valign=top | [[Cath Finntrágha]] || Verteidigung Irlands durch [[Fionn mac Cumhaill]] und seine [[Fianna]] gegen den „König der Welt“ |- valign=top | [[Cath Maige Mucrama]] || [[Lugaid mac Con]]s Kampf um den Thron von Irland und seine Ermordung durch [[Ailill Aulom]] |- valign=top | [[Cath Maige Rátha]] || Krieg Congal Claens gegen den Hochkönig Domnall mac Aeda |- valign=top | [[Cath Maighe Tuireadh|Cath Maige Tuired]] || Kriege der [[Túatha Dé Danann]] gegen [[Fir Bholg]] und [[Fomhóraigh]] |- valign=top | [[Compert Conchobuir]] || [[Cathbad]]s Kampf um Asa (Ni-Asa) und die Zeugung [[Conchobar mac Nessa]]s |- valign=top | [[Compert Con Culainn]] || Schwangerschaft von [[Conchobar mac Nessa]]s Tochter und Geburt von [[Setanta|Setanta/Cú Chulainn]] |- valign=top | [[Compert Mongáin|Compert Mongáin ocus serc Duibe Lacha do Mongán]] || Zeugung Mongáns, [[Manannán mac Lir]]s Sohn und seine Ehe mit Dub Lacha |- valign=top | [[De chophur in da muccida]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über die Verwandlung der beiden Hirten in die Stiere [[Donn Cuailnge]] und [[Fionnbheannach]] |- valign=top | [[Duanaire Finn]] || Gedichte und Balladen aus dem [[an Fhiannaíocht|Finn-Zyklus]] |- valign=top | [[Eachtra an Mhadra Mhaoil]] || Verfolgung eines bösen Ritters durch Balbhuaidh ([[Gawain]]) |- valign=top | [[Eachtra Mhacaoimh an Iolair]] || Suche des Adlerknaben nach seiner Herkunft |- valign=top | [[Cormac mac Airt#Mythologie|Echtra Cormaic i Tír Tairngire]] || [[Cormac mac Airt]]s Reise zu den Feen |- valign=top | [[Tadhg mac Céin#Eachtra Thaidhg Mhic Céin]] || Der Wortbruch von [[Tadhg mac Céin]]s Sohn |- valign=top | [[Echtra Fergusa maic Léti]] || [[Fearghas mac Léite]]s Kampf mit einem Meeresungeheuer |- valign=top | [[Echtra Condla]] || [[Conn Cétchathach]]s Sohn [[Connla (Conn Cétchathach)|Connla]] und seine Liebe zu einer Fee |- valign=top | [[Echtrae Nerai]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über [[Nera]]s Warnung an die Bewohner von [[Ráth Cruachan|Cruachan]] |- valign=top | [[Esnada Tige Buchet]] || Das Schicksal des gastfreundlichen Buchet von [[Laigin]] |- valign=top | [[Fingal Rónáin]] || Rónáns irrtümlicher Mord an seinem Sohn |- valign=top | [[Fled Bricrenn]] || Streit um den Ehrenplatz beim Fest zwischen [[Ulaid]] Helden |- valign=top | [[Fled Dúin na nGéd]] || Streit zwischen Domnall mac Aeda und Congal Claen |- valign=top | [[Fotha Catha Cnucha]] || Tod [[Cumall]] mac Basnas und Zeugung [[Fionn mac Cumhaill]]s |- valign=top | [[Cormac mac Airt#Mythologie|Geneamuin Cormaic Ua Chuind]] || [[Cormac mac Airt]]s gesamtes Leben bis zum Tod |- valign=top | [[Immacallam in dá Thuarad]] || Disput von Néde und [[Ferchertne]] um den Titel des obersten Dichters Irlands |- valign=top | [[Immram Brain]] || [[Bran mac Febail]] mythische Reise zur Insel der Frauen |- valign=top | [[Immram Curaig Maíle Dúin]] || [[Maol Dúin]]s Reise zu einigen mythischen Inseln |- valign=top | [[Lebor Gabála Érenn]] || mythische Einwanderungswellen und Machtkämpfe um Irland |- valign=top | [[Longes Mac nUislenn]], [[Longes mac nUislenn]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über die Geschichte [[Deirdre]]s |- valign=top | [[Macgnímartha Finn]] || Erzählungen über [[Fionn mac Cumhaill]]s Jugend, s.&nbsp;a. [[Aillen]] |- valign=top | [[Macgnímrada Con Culainn]] || Erzählung über [[Cú Chulainn]]s Jugend im [[Táin Bó Cuailnge]] |- valign=top | [[Mesca Ulad]] || [[Cú Roí]] Hinterlist gegen [[Conchobar mac Nessa]] |- valign=top | [[Navigatio Sancti Brendani Abbatis|Navigatio Sancti Brendani]] || [[Naomh Breandán|Brendans]] Fahrt zu den mythischen Inseln |- valign=top | [[Noínden Ulad]], auch Ces Ulad || Verfehlung der Ulter gegen [[Macha]] und Gründung [[Emain Macha]]s |- valign=top | [[Oidheadh Chlainne Lir]] || [[Lir]]s Kinder werden in Schwäne verwandelt |- valign=top | [[Orgain Denna Ríg]] || [[Labraid Loingsech|Labraid Moen]]s Kampf um den Thron seines Vaters |- valign=top | [[Scéla Cano meic Gartnáin]] || Cano mac Gartnáins Abenteuer und unglückliche Liebe in Irland |- valign=top | [[Cormac mac Airt#Mythologie|Scéla Eogain agus Cormaic]] || Kindheit und Jugend [[Cormac mac Airt]]s bis zum Antritt seiner Herrschaft |- valign=top | [[Scéal Muc Mhic Dhathó]] || Streit der Helden [[Uladh|Ulsters]] und [[Connachta]]s den [[curadhmhír|Heldenbissen]] |- valign=top | [[Scél Túain meic Cairill]] &rarr; [[Tuan mac Cairill]] || Verwandlungen [[Tuan mac Cairill]]s in der Zeit des [[Lebor Gabála Érenn]] |- valign=top | [[Serglige Con Culainn]] || [[Cú Chulainn]] Liebeskrankheit und der Ehebruch mit [[Fand]] |- valign=top | [[Táin Bó Cuailnge]] || Heldentaten [[Cú Chulainn]] beim Krieg um den Stier [[Donn Cuailnge]] |- valign=top | [[Táin Bó Flidais]] || [[Fergus mac Róich]] Kampf um [[Flidais]] und ihre Wunderkuh |- valign=top | [[Táin Bó Fraích]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über die Erlebnisse [[Froech]] |- valign=top | [[Tochmarc Becfola]] || Werbung König Diarmait mac Aeda Slaines um die Fee Becfola |- valign=top | [[Tochmarc Emire]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über [[Cú Chulainn]]s Werbung um [[Emer]] |- valign=top | [[Tochmarc Étaíne]] || [[Fuamnach]] Rache an ihrer Nebenbuhlerin [[Étaín]] |- valign=top | [[Tochmarc Luaine acus aided Athirni]] || [[Conchobar mac Nessa]] Werbung um Luaine und [[Athirne]] Ermordung |- valign=top | [[Togail Bruidne Dá Derga]] || Königsherrschaft und Untergang [[Conaire Mór]] |- valign=top | [[Tóraíocht Dhiarmada agus Ghráinne]] || [[Fionn mac Cumhaill]]s Verfolgungsjagd [[Diarmaid]] und [[Gráinne (miotaseolaíocht)|Gráinne]] |- |} == Sprüche-Sammlungen und Glossare == {| width="100%" class="wikitable sortable" |- class="hintergrundfarbe5" ! Titel !! Aois !! Nóta |- | [[Bretha Crólige]] || - || Bußtaxen bei Verwundungen, 3.&nbsp;Teil des [[Senchas Már]] |- | [[Bretha Nemed Déidenach]] || 7ú || Texte der Rechtsschule von Nemed |- | [[Cáin Adomnáin]] || 7ú || Gesetzestext zum Schutz von Frauen, Kindern und Klerikern |- | [[De duodecim abusivis saeculi]] || 7ú || Abhandlung über die Moral und das Recht (auch altirische Rechtsgrundsätze inkludiert) |- | [[Senchas Már]] || 8ú || Sammlung altirischer Rechtstexte |- | [[Críth Gablach]] || 8ú || Sammlung altirischer Rechtstexte |- | [[Audacht Morainn]] || 8ú. || Sammlung von Lehrsprüchen des Richters [[Morann]] |- | [[Tecosca Cormaic]] || 8ú. || Sammlung von Lehrsprüchen [[Cormac mac Airt]] |- | [[Gúbretha Caratniad]] || 9ú || vom üblichen irischen Recht abweichende Urteile |- | [[Sanas Cormaic]] || 10ú ||Glossar von Rechts- und Dichterausdrücken, Orts- und Personennamen |- | [[Leabhar na gCeart]] || 11ú || Aufzählung der Rechte und Pflichten des Königs von [[Caiseal]] |- | [[Bansenchas]] || 12ú || Verzeichnis berühmter Frauen der Geschichte bis zum [[Lebor Gabála Érenn]], [[An Rúraíocht]] und anderen irischen Annalen |- | [[Dindsenchas]] || 12ú || Etymologie von Ortsnamen |- | [[Cóir Anmann]] || 14ú || Personen- und Stammesnamen |- | [[Auraicept na n-Éces]] || 14ú || Geschichte der irischen Sprache und Schrift |- |} == Sammelwerke aus Irland == {| width="100%" class="wikitable" |- class="hintergrundfarbe5" ! Titel !! Zeit !! Inhalt |- | [[Cín Dromma Snechtai]] || 8ú || |- | [[Lebor na hUidre]] || 12ú || [[Táin Bó Cuailnge]] |- | [[Lebor Laignech]] || 12ú || [[Lebor Gabála Érenn]], [[An Fhiannaíocht]] |- | [[Annála Tiarnaigh]] || 12ú || 807 RC - AD 1178 |- | [[Leabhar Buí Leacáin]] || 14ú || |- | [[Leabhar Mór Leacáin]] || 14ú || |- | [[Leabhar Bhaile an Mhóta]] || 14ú || |- | [[Annála Uladh]] || 15ú || 431 - 1541 |- | [[Leabhar Mhic Cárthaigh Riabhaigh]] || 15ú || |- | [[Foras Feasa ar Éirinn]] || 17ú. || |- | [[Annála Ríoghdhachta Éireann]]=[[Annála na gCeithre Máistrí]] || 17ú || |- |} == ISO == [ [https://iso.ucc.ie/Irish-sagas-list.html ISO] ] # ''The Abbot of Drimnagh'' #* [[Acallamh na Senórach]]=[[Agallamh na Seanórach]], [[Aided Óenfir Aífe]], [[Aided Bresail]], [[Aided Cheit maic Mágach]], [[Aided Cheltchair maic Uthechair]], [[Aided Chonchobuir]], [[Aided Conrói maic Dáiri]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]], [[Aided Fergusa maic Róich]], [[Aided Lóegairi Búadaig]], [[Aided Maelodráin]], ([[Aislinge Meic Con Glinne]]), [[Aislinge Óenguso]]=[[Aisling Aonghasa]], [[Baile Binnbérlach mac Buain]], [[Bórama]]=[[Bóramha]], [[Buile Shuibhne]], [[Caithréim Cellaig]], [[Cath Almaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cath Maige Mucrama]], [[Cert Claidib Cormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]], [[Compert Mongáin]] ocus Serc Duibe-Lacha do Mongán, [[Echtra Condla]]=[[Eachtra Chondla]], [[Echtra Cormaic]] i Tír Tairngirí, [[Echtra Fergusa maic Léti]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]], [[Esnada Tige Buchet]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Fingal Rónáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]], [[Geneamuin Chormaic]]=[[Genemuin Chormaic]], [[Immram Brain]], [[Longes mac n-Uislenn]]=[[Longes mac nUislenn]], [[Mesca Ulad]], [[Noínden Ulad ocus Emuin Macha]]=[[Noínden Ulad]], ''[[Oenach indiu luid in rí]]'' , [[Oidhe Chloinne Lir]]=[[Oidheadh Chlainne Lir]], [[Orgain Denna Ríg]], [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]=[[Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Scéla Cano meic Gartnáin]], [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]=[[]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]]=[[]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]]=[[]], [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]]=[[]], [[Scéla Mucce Meic Da Thó]]=[[Scéla Mucce Meic Dathó]], [[Táin Bó Cúalnge]], [[Tochmharc Eimhire]]=[[Tochmarc Emire]], [[Tochmarc Étaíne]], [[Togail Bruidne Dá Derga]], [[Tóruigheacht Dhiarmada agus Ghráinne]]=[[Tóraíocht Dhiarmada agus Ghráinne]] * [[Diarmaid mac Cearbhaill]]+, == MsOmit 2017 == [https://celt.ucc.ie//MsOmit2017/index.html MsOmit 2017], 138 in iomlán # [[Aided Ailella ocus Chonaill Chernaig]] #* [[Aided Bresail meic Diarmata]]=[[Aided Bresail]], [[Aided Cheit meic Mágach]]=[[Aided Cheit maic Mágach]] (Orgain Bélchon Bréifne), [[Aided Cheltchair meic Uthechair]]=[[Aided Cheltchair maic Uthechair]], [[Aided Chon Roí]]=[[Aided Conrói maic Dáiri]], [[Aided Chonchobair]]=[[Aided Chonchobuir]], [[Aided Chrimthainn meic Fidaig]]=[[Aided Chrimthaind maic Fhidaig ocus Trí mac Echach Muigmedóin]] # [[Aided Chúanach meic Ailchini]] # [[Aided Chuind Chétchathaig]] # [[Aided Derbforgaill]] #* [[Aided Diarmata meic Cerrbaill]]=[[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]] # [[Aided Echach meic Maíreda]] #* [[Aided Fergusa meic Roich]]=[[Aided Fergusa maic Róich]] # [[Aided Guill 7 Gairb]] #* [[Aided Loegaire Búadaig]]=[[Aided Loegairi Buadaig]] #* [[Aided Maelodráin]] # [[Aided Meic Con]] # [[Aided Meidbe]] #* [[Aided Muirchertaig meic Erca]] # [[Aided Nath Í ocus a Adnacol]] (Suidigud Tellaig na Crúachna) #* [[Aided Oenfir Aífe]]=[[Aided Óenfhir Aífe]] # [[Aigidecht Aithirni]] # [[Airec Menman Uraird meic Coisse]] # [[Airem Muintire Finn]] #* [[Airne Fíngein]] #* [[Aislinge Meic Con Glinne]] #* [[Aislinge Oenguso]] # [[Baile Binnbérlach mac Búain]] #* [[Baile Chuind Chétchathaig]]=[[Baile Chuinn Chétchathaig]] #* [[Baile in Scáil]] #* [[Bórama]]=[[Bóramha]] #* [[Brislech Mór Maige Muirthemni]] =[[Aided Chon Culainn]]=[[Anbhás Chú Chulainn]] # [[Bruiden Átha]] # [[Bruiden Da Choca]] # [[Bruiden Meic Da Réo]] (Orgain Chairpri Chind Chait) #* [[Caithréim Cellaig]] # [[Cath Airtig]] #* [[Cath Almaine]] # [[Cath Belaig Dúin Bolg]] #* [[Cath Cairn Chonaill]]=[[Cath Chairn Chonaill]] # [[Cath Cinn Abrad]] # [[Cath Crinna]] # [[Cath Cula Dremne]] #* [[Cath Maige Mucrama]] #* [[Cath Maige Rath]]=[[Cath Maige Rátha]] #* [[Cath Maige Tuired]]=[[Cath Maighe Tuireadh]] - ''first # Cath Maige Tuired - ''second # [[Cath Ruis na Ríg]] #* [[Compert Chon Culainn]]=[[Compert Con Culainn]]=[[Coimpeart Chú Chulainn]] (Feis Tige Becfoltaig) #* [[Compert Chonchobair]]=[[Compert Conchobuir]]=[[Coimpeart Chonchúir]] # [[Comrac Con Culainn re Senbecc ua nEbricc]] (Bruiden Senbicc uí Ebricc) #* [[Comrac Liadaine 7 Cuirithir]]=[[Comrac Liadaineocus Cuirithir]] # [[Comthóth Lóegairi co Cretim 7 a Aided]] # ''[[Conall Corc and the Corco Luigde]] #* [[Sanas Cormaic]] (Gaire, Lethech, Mug Éme, Nesscoit, Orc tréith, Prull) # [[Cuislinn Brigde 7 Aided Meic Díchoime]] #* [[De Chophur in Dá Muccida]]&larr;[[De chophur in dá muccida]] # [[De Gabáil in tSída]] # [[De Maccaib Conairi]] # [[De Síl Chonairi Móir]] # [[Do Faillsigud Tána Bó Cúailnge]] #* [[Echtra Chondla]]=[[Echtra Condla]] # [[Echtra Chormaic i Tír Tairngiri]] #* [[Echtra Fergusa meic Léti]]=[[Echtra Fergusa maic Léti]] # [[Echtra Finn]] (''Finn and the Phantoms'') # [[Echtra Laegairi meic Crimthainn]] #* [[Echtra Mac nEchdach Muigmedóin]]=[[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]] #* [[Echtra Nera]]=[[Echtra Nerai]]=[[Eachtra Neara]] (Táin Bé Aingen) # [[Erchoitmed ingine Gulidi]] #* [[Esnada Tige Buchet]] #* [[Fingal Rónáin]] #* [[Finn agus Gráinne]]=[[Fionn agus Gráinne]] # ''[[Finn and the Man in the Tree]] #* [[Fled Bricrenn]] # [[Fled Bricrenn 7 Loinges mac nDuil Dermait]] # [[Fochonn Loingse Fergusa meic Roig]] # [[Forfess Fer Falgae]] #* [[Fotha Catha Cnucha]] #* [[Annála Easpacha na hÉireann]] (scéalta leabaithe) # [[Gein Branduib meic Echach 7 Aedáin meic Gabráin]] # [[Genemain Aeda Sláine]] #* [[Genemain Chormaic]]=[[Genemuin Chormaic]] # [[Immacallam Choluim Chille 7 ind Óclaig]] #* [[Immacallam in Dá Thuar]](ad)=[[Immacallam in dá Thuarad]] (Acallam in Dá Suad, Túar) # [[Immathchor nAilella 7 Airt]] #* [[Immram Brain]] #* [[Immram Curraig Maíle Dúin]]=[[Immram curaig Ua Corra]] # [[Immram Snedgusa 7 Meic Ríagla]] (Echtra, Merugud Clérech Coluim Chille) # [[Imthechta Tuaithe Luchra ocus Aided Fergusa]] # [[Imthechta Tuirill 7 a Mac]] # [[Longes Chonaill Chuirc]] #* [[Longes mac nUislenn]] (Uisnig) #* [[Macgnímartha Finn]] #* [[Mesca Ulad]] #* ''Mongán Stories'' #* [[Compert Mongáin]] # Scél asa mberar etc. [Aided Fothaid Airgdig] # Scél Mongáin # Tucait Baile Mongáin #* [[Noínden Ulad]] (Ces Noínden Ulad) # [[Orgain Néill Noígíallaig]] (Aided) #* [[Orgain Denna Ríg]] (Bruiden Túamma Tenbad) # [[Orgain Trí mac Diarmata meic Cerbaill]] # ''[[Quarrel between Finn and Oisín]] # [[Reicne Fothaid Canainne]] # [[Scél na Fír Flatha]], [[Echtra Chormaic i Tír Tairngire]]=[[Echtra Cormaic]] 7 [[Cert Claidib Chormaic]]=[[Cert Claidib Cormaic]] # [[Scél Túain meic Cairill]] (Immacallam Túain fri Finnia) # [[Scéla Alaxandair]] #* [[Scéla Cano meic Gartnáin]] # [[Scéla Conchobuir meic Nessa]] (''Conchobar's Household'') # [[Scéla Eogain 7 Cormaic]] (Scéla Geine Cormaic) # [[Scéla Mosauluim]] #* [[Scéla Mucce Meic Da Thó]] # [[Senchas Airgiall]] #* [[Senchas Fagbála Caisil]] #* [[Serglige Con Culainn]] # [[Siaburcharpat Con Culainn]] # [[Suidigud Tellaig Themra]] #* [[Táin Bó Cúailnge]] # [[Táin Bó Dartada]] #* [[Táin Bó Flidais]] #* [[Táin Bó Fraích]] #* [[Táin Bó Regamain]]=[[Táin Bó Regamon]] # [[Táin Bó Regamna]] # [[Talland Étair]] # [[Tesmolta Cormaic 7 Aided Finn]] # [[Tochmarc Ailbe]] #* [[Tochmarc Becfhola]]=[[Tochmarc Becfola]] #* [[Tochmarc Emire]]=[[Tochmharc Eimhire]] #* [[Tochmarc Étaine]]=[[Tochmarc Étaíne]]=[[Tochmharc Éadaoine]] I, II, III # [[Tochmarc Ferbe]] #* [[Tochmarc Lúaine ocus Aided Aithirne]]=[[Tochmarc Luaine acus aided Athirni]] # [[Tochmarc Momera]] #* [[Togail Bruidne Da Derga]]=[[Toghail Brú Dá Dearga]], Orgain Bruidne Uí Derga # [[Togail Troí]] # [[Tucait Fagbála in Fessa do Finn 7 Marbad Cuil Duib]] #* [[Tucait Indarba na nDéssi]] ([[Tairired na nDéisi]]=[[Tairired na nDéssi]]) # [[Úath Beinne Étair]] # [[Verba Scáthaige]] == Celtic Language Collective == [http://www.maryjones.us/ctexts/index_irish.html Celtic Language Collective] (maryjones) === '' Manuscripts '' === # [[Lebar na Núachongbála]]=[[Leabhar Laighneach]] # [[Lebor na nUidre]]=[[Leabhar na hUidhre]] # [[Leabhar Bhaile an Mhóta]] # [[Leabhar Mór Mhic Fhir Bhisigh]]=[[Leabhar Mór Leacáin]] # [[Leabhar Buidhe Lecáin]]=[[Leabhar Buí Leacáin]] # [[Leabhar Feirmoithe]]=[[Leabhar Fhear Maí]] # [[Leabhar Méig Shamhradháin]]=[[Dúnaire Mag Shamhradhain]]=[[]] # [[Leabhar Í Eadhra]]=[[Leabhar Uí Eadhra]] # [[Leabar Chaillín]]=[[Leabar Fidhnacha]]=[[Leabhar Fhianacha]] === '' The Mythological Cycle '' === # [[Lebor Gabála Érenn]]=[[Leabhar Gabhála na hÉireann]] # [[Do Flathiusaib Hérend]]=[[]] (LL) # [[Lebor Bretnach]]=[[]] # [[Cath Maige Tuired]]=[[Cath Maighe Tuireadh]] # [[Tuath De Danand na set soim]]=[[Ceithre Sheod]] # [[Oidheadh Chloinne Tuireann]]=[[Oidheadh Chlainne Tuireann]] # [[Tochomlod mac Miledh a hEspain i nErind]]=[[]] # [[De Gabáil in t-Sída]]=[[]] # [[Tochmarc Étaíne]]=[[]] (LU, Egerton 1782) # [[Togail Bruidne Dá Derga]]=[[]] # [[Aislinge Óenguso]]=[[]] # [[Oidheadh Chloinne Lir]]=[[Oidheadh Chlainne Lir]] # [[Altram Tige Dá Medar]]=[[]] # [[Scél Túain maic Cairill]]=[[Tuan mac Cairill]] # [[Eachtra Léithín]]=[[]] # [[Suidigud Tellaich Temra]]=[[]] # [[Moí coire coir goiriath]]=[[]] # [[Cía cétliaigh robúi ind-Érinn]]=[[]] # [[Cóir Anmann]]=[[]] # [[Bodleian Dinnshenchas (Rawl B 506)]]=[[Dinnseanchas]] # [[Edinburgh Dindsenchas (MS Kilbride XVI)]]=[[]] # [[Rennes Dindsenchas I (Rennes MS)]]=[[]] # [[Metrical Dindsenchas]]=[[]] # [[Banshenchus]]=[[Banseanchas]] # [[The Battle of Partholon's Sons]]=[[]] ([[Seanchas Mór]]) === '' The Ulster Cycle '' === # [[]]=[[]] hn0ek53e4kwfrbxpus0lqkt90zk18fe 1312776 1312775 2026-05-12T19:24:44Z Marcas.oduinn 33120 1312776 wikitext text/x-wiki == Scéal-liostaí A agus B == * [https://codecs.vanhamel.nl/Medieval_Irish_tale_lists Scéal-liostaí A agus B] ar CODECS * ''Ces Ulad ''vs.'' Noínden Ulad * ''Tromdámh Guaire * ''It é saigte gona súain # [[Aided Con Culaind]] # [[Serglige Con Culainn]] # [[Tromdam Echach Aireman]] # [[Scél Uath hEcailsi]] # [[Gabail in tSidhe]] # [[Aislingi in Maic Oig]] # [[Tain Bo Cuailnge]] # [[Cupar in da Mucadha]] # [[Longus nUlad]] # [[Congala Conaild Cernaigh]] # [[Cathbuadha Con Roi]] # [[Caladhgleo Cethirn]] # [[Mellgleo Iliach]] # [[Fiacalgleo Finntain]] # [[Airecar nArad]] # [[Brislech Moighi Murtheimne]] # [[Imsligi Glendamnach]] # [[In Cath for Gairich ? Irgairich]] # [[Ús in Duiu Chuailngne dia Thir]] # [[Damghal ina Tarbh a Tarbda]] # [[Tochustal nUlad]] # [[Fercuitred Medhba]] # [[Mesca Ulad]] # [[Boithreim Ulad]] # [[Forbuis bFer bFalgae]] # [[Toicheim ina Buidhen]] # [[Airne Finghin]] # [[Scéla Alaxandair maic Pilip ac gabail righi 7 imperichta in domain]] # [[Trechuairt/Treochair Tigi Lir]] # [[Tunide Tige Burig/Buired]] # [[Smutgal Tige Duma]] # [[Deochair Tige Cathbadh]] # [[Togail Tige Nechtain]] # [[Togail Tige hEchada]] # [[Togail Bruidne Uí/Da Derga]] # [[Togail Bruidne Broin [Briain] meic Briuin]] # [[Togail Bruidne hUí Duile]] # [[Togail Bruidne Da Choca/Choga]] # [[Togail Trai]] # [[Togail Dio]] # [[Togail in Tuir]] # [[Togail Larisa]] # [[Togail Elcluaidi]] # [[Togail Duine Óenguso]] # [[Togail Bruidne Bélcon Breifne]] # [[Togail Dá Thi]] # [[Táin Bó Cuailnge]] # [[Táin teora n-erc Echdach]] # [[Táin Bó Rois/Ruis]] # [[Táin Bó Regamain]] # [[Táin Bó Regamna]] # [[Táin Bó Flidais(i)]] # [[Táin Bó Fraích]] # [[Táin Bó Fithir]] # [[Táin Bó Faílín]] # [[Táin Bó Gé/Gae]] # [[Táin Bó Dartada]] # [[Táin Bó Darti/Darta (?)]] # [[Táin Bó Crebain]] # [[Táin Bó Aidne]] # [[Tochmarc Meidbe]] # [[Tochmarc nEmire/Eimiri <la Coin Culaind>]] # [[Tochmarc Ailbe <ingine Cormaic le Find (úa Báiscne)>]] # [[Tochmarc Étaíne]] # [[Tochmarc Feafe/Fea]] # [[Tochmarc Feirbe]] # [[Tochmarc Finnine/Fininde]] # [[Tochmarc Greine Finne/Finde]] # [[Tochmarc Greine Duinne/Duinde]] # [[Tochmarc Saidbe Sescind/Seiscind]] # [[Tochmarc Fithirne 7 Darine da ingen Tuathail]] # [[Tochmarc mna Cruinn/Cruind (maic Agnomain)]] # [[Tochmarc Eithne Uathaige ingine Crimthaind]] # [[Cath Maige Tuired]] # [[Cath Talten/Taillten]] # [[Cath Maige Mucrama]] # [[Cath Dromma Dólach dara díta Cruthnig / Daloch dar dithaig Cruithnig]] # [[Cath Maige Rath]] # [[Cath Coraind]] # [[Cath Cláire]] # [[Cath Tóiden / Cath Boinde]] # [[Cath Temrach]] # [[Cath Cind Fabrat / Abrat]] # [[Cath Maige hIthe]] # [[Cath Cilli Osnaide/Osnada]] # [[Cath Aichli]] # [[Cath Dubchomair]] # [[Cath Frémand]] # [[Cath Nemed la Fomorchaib]] # [[Cath tanaisde Tuath De Danann]] # [[Uath Angeda]] # [[Uath Ecalsa Imchummair / Egailsi in Comair]] # [[Uath Belaig Con Glais]] # [[Uath Licce Blada/Blatha]] # [[Uath Maige Uatha]] # [[Uath Maige Imbolg / Bolg]] # [[Uath Beinne Etair]] # [[Uath Locha Lurgan]] # [[Uath Dercce Ferna]] # [[Uath Úama Crúachan]] # [[Imram (curaig) Maele Duin]] # [[Imram hua Corra]] # [[Imram Luinge Murchertaig maic Erca]] # [[Longes Breg Léith]] # [[Longes Brecain/Bracain]] # [[Longes Eithne Uathaige]] # [[Longes Labrada]] # [[Longes Fhothaid]] # [[Aided Con Ruí]] # [[Aided Con Culaind]] # [[Aided Fir Dead/Diag]] # [[Aided Conaill]] # [[Aided Celtchair]] # [[Aided Blaí Briugaid]] # [[Aided Loegaire]] # [[Aided Fergusa]] # [[Aided Chonchobair]] # [[Aided Fhiamain/Fiadmain]] # [[Aided Mael Fhathartaig maic Ronain]] # [[Aided Taidc maic Cein]] # [[Aided maic Fhamain]] # [[Aided Find]] # [[Feis Tige Fir Blaí]] # [[Feis Tige Bichair]] # [[Feis Tige Tulchinne / Tulcainde]] # [[Feis Tige Trichim / Treithim]] # [[Feis Tige Li]] # [[Feis Tige Linne]] # [[Feis Tige Guit/Guid]] # [[Feis Tige Gnaar/Gnair]] # [[Feis Tige trí mac Demonchatha]] # [[Feis Tige Auscle / Uichtcle]] # [[Feis Tige Mell Dolaig]] # [[Feis (Tige) Cruachan]] # [[Feis (Tige) Emna / Amna]] # [[Feis (Tige) Alend]] # [[Feis (Tige) Temra]] # [[Feis (Tige) Dúin Bolg]] # [[Feis Dúin Buchet]] # [[Feis Tige Bricrend]] # [[Feis Tige Monduirnd]] # [[Feis Tige (h)Ichtair]] # [[Feis Tige Caire]] # [[Feis Tige Gnen (?)]] # [[Feis Tige Gnoain]] # [[Feis Tige Nuclin]] # [[Feis Tige Melladain]] # [[Forbais Fer Fálga]] # [[Forbais Etair]] # [[Forbais Aichli / Oichli]] # [[Forbais Dúin Bárc]] # [[Forbais Dúin Binne]] # [[Forbais Fer Fidga]] # [[Forbais Life]] # [[Forbais Ladrann / Ladrand]] # [[Forbais Dromma Damgaire]] # [[Echtra Brain maic Febail]] # [[Echtra Fergusa maic Léiti]] # [[Echtra Nera <maic Niadain (maic Tacaim)>]] # [[Echtra Fiamain]] # [[Echtra Con Ruí]] # [[Echtra Óenguso maic Fergusa Find]] # [[Echtra Con Culaind]] # [[Echtra Conaill]] # [[Echtra Conchobair]] # [[Echra Crimthaind Nia Náir]] # [[Echra Macha ingine Aeda Ruaid]] # [[Echtra Nechtain maic Alfroinn]] # [[Echtra Ailchind maic Amalgaid / Eilcind maic Amalgada]] # [[Echtra Fhind i nDerc Ferna]] # [[Echtra Aedain maic Gabráin]] # [[Echtra Mael Uma maic Baitain/Baedain]] # [[Echtra Mongain maic Fiachna]] # [[Echtra Chuinn Cétchathaig]] # [[Echtra Airt maic Cuind]] # [[Echtra Muirchertach maic Erca]] # [[Echtra Cormaic uí Chuinn / maic Airt]] # [[Coimpert Conchobair]] # [[Coimpert Con Culainn]] # [[Coimpert Conaill Chernaig]] # [[Coimpert Cheltchair maic Uithechair]] # [[Coimpert Chormaic hui Cuind]] # [[Aitheda]] # [[Aithed Mugaine re Fiamain / Mugaine re Fiadaine]] # [[Aithed Deirdrinne re macaib Uisnech]] # [[Aithed Aefe ingine Eogain re Mes Dead / Deagad]] # [[Aithed Naise ingine Fergusa re Nertach mac ui Léith / mac Cuilein]] # [[Aithed mna Gaieir maic Deirg re Glass mac Cimbaetha]] # [[Aithed Bláthnaite ingine Puill/Paill maic Fhidaig re Coin Culaind]] # [[Aithed Grainne <ingine Cormaic> re Diarmait <ua nDuibne>]] # [[Aithed Muire re Dub Ruis]] # [[Aithed Ruithcherni re Cuanu mac Cailchin]] # [[Aithed Eirce ingine Loorin/Logairnn re Muiredach mac Eogain]] # [[Aithed Díge / Creide re Laidcnén]] # [[Aithed mná Ailella maic Eógain re Fothud Canann]] # [[Orgain Maige Cé Gala mac Febail / A. Muigi Ce Dala]] # [[Orgain Átha hÍ]] # [[Orgain Dune Dubglaisse]] # [[Orgain Dinn Ríg / Dindaraig]] # [[Orgain Atha Cliath]] # [[Orgain Duine Delga <or Delgon>]] # [[Orgain Tuir Chonaind]] # [[Orgain Ailig for Néitt mac Indui / A. Neid maic Indaig a nAileach]] # [[Orgain Belcon Breifne]] # [[Orgain Cairpri Cind Caitt for saerchlannaib hErend]] # [[Orgain Echach for a maccaib]] # [[Orgain Chaille Chonaill]] # [[Orgain Donnán Ego]] # [[Orgain Maic Da Thó]] # [[Orgain mac Mágach]] # [[Orgain Side Nenta]] # [[Orgain Sratha Cluada <or: Slúaga>]] # [[Orgain Sleibe Soilgech]] # [[Orgain Ratha Rigbaird]] # [[Orgain Ratha Ruis Guill]] # [[Orgain Ratha Túaige]] # [[Orgain Ratha Tuaisle]] # [[Orgain Ratha Tobachta]] # [[Orgain Ratha Timchill]] # [[Orgain Ratha Cuinge]] # [[Orgain Ratha Cuillend]] # [[Orgain Cróchan / A. Ratha Cruachan]] # [[Orgain Cathrach Boirche]] # [[Orgain Ratha Blai]] # [[Orgain Ratha Gaila / Guanlai <or: Guale>]] # [[Orgain Ratha Uillne]] # [[Orgain Ratha Náis]] # [[Orgain Benne/Beinde Cé]] # [[Orgain Ratha Grainaird]] # [[Orgain Ratha Búirig / Buirich]] # [[Braflang Scóine]] # [[Aigidecht Artúir / Aigse Airduus]] # [[Secht Orcain Lindais:]] # [[Orgain Duin Sobairce]] # [[Orgain Duin Cermna]] # [[Orgain Duin Bolg]] # [[Orgain Duin Bice]] # [[Orgain Duin Binne/Binde]] # [[Orgain Duin Catrach Con Roi]] # [[Orgain Duin Catrach Mail Milscothaig]] # [[Tomaidm Locha Echach]] # [[Tomaidm Locha Éirne]] # [[Tomaidm Brí]] # [[Fís mná Nemid]] # [[Fís Conchobair]] # [[Fís Cuind <Cétchathaig> .i. Báile in Scáil]] # [[Fís Fursa]] # [[Baile in Scáil]] # [[Baile Bricíne]] # [[Baile Bic maic Dé]] # [[Baile Cimba(o)ith ?átha]] # [[Baile Mochuda/Mochuta]] # [[Serc Caillige Berre do ?othud Chanand / Caille Berra do Fothad Canand]] # [[Serc Crede do Canann mac Gartnáin]] # [[Serc Duib Lacha do Mongan]] # [[Serc Gormlaithe do Niall]] # [[Sluagad Augaire/Ugaine Móir co hÉtail]] # [[Sluagad Da Thí co Sliab nElpa]] # [[Sluagad Neill maic Echach co Muir nIcht]] # [[Sluagad Fiachna maic Baítáin co Dún nGuaire i Saxanaib 7 prímsluagid hÉrend archena]] # [[Tochomlod Partholoin dochum nErend]] # [[Tochomlod Nemid co hErind]] # [[Tochomlod Fer mBolg]] # [[Tochomlod Tuaithe De Danand]] # [[Tochomlod Míl maic Bile co Espáin]] # [[Tochomlod mac Miled a hEspain in hErind]] # [[Tochomlod Cruithnech a Tracia (co Breatnaib) co hErind]] # [[<Ath>tochomlod (ó) hErind co Albain]] # [[Tochomlod Longsi/Loingse Fergusa a hUltaib]] # [[Tochomlod Muscraigi de Maig Bregoin/Breg]] # [[Tochomlod na nDési ó Themraig]] # [[Tochomlod Clainne Echach Mugmedoin a Mide]] # [[Tochomlod Céin a Caisil]] # [[Tochomlod Dáil Riatai i nAlbain]] == Mythen und Sagen aus Irland == {| width="100%" class="wikitable" |- class="hintergrundfarbe5" ! Titel !! Inhalt |- valign=top | [[Acallam na Senórach]]=[[Agallamh na Seanórach]] || Begegnung zwischen mythischen Helden und dem heiligen [[Naomh Pádraig]] |- valign=top | [[Aided Cheit maic Mágach]] || Kampf [[Conall Cernach]]s mit [[Cet mac Mágach]] und Bélchús Verrat und Tod |- valign=top | [[Aided Cheltchair maic Uthechair]] || [[Celtchar]] mac Uthechairs Sühnetaten für die Tötung Blaís |- valign=top | [[Aided Chlainne Tuirenn]] || Rache Lugs an den Söhnen [[Tuirenn]]s für die Ermordung seines Vaters [[Cian]] |- valign=top | [[Aided Chonchobuir]] || Tod [[Conchúr mac Neasa]]s durch die Hand [[Cet mac Mágach]]s |- valign=top | [[Aided Chon Culainn]] || Ermordung [[Cú Chulainn]]s und [[Conall Cernach]]s Rache an den Tätern |- valign=top | [[Aided Loegairi Buadaig]] || [[Lóegaire Búadach]]s Tod beim Versuch, Aed mac Ainninne zu retten |- valign=top | [[Aided Muirchertaig meic Erca]] || [[Muircheartach mac Muireadhaigh|Muirchertach mac Erca]]s Strafe für seinen Ehebruch mit Sín |- valign=top | [[Aided Óenfir Aífe]] || Zweikampf [[Cú Chulainn]]s mit seinem Sohn [[Connla]] und dessen Tod |- valign=top | [[Airne Fingein]] || eine Fee prophezeit Fingein mac Luchta |- valign=top | [[Aislinge Meic Con Glinne|Aislinge Meic Chon Glinne]] || Parodie auf das Klosterleben und die Jenseitsvisionen |- valign=top | [[Aislinge Oenguso]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über [[Óengus]]’ Suche nach seiner geträumten Frau |- valign=top | [[Amra Choluim Chille]] || Gedicht auf den Klostergründer [[Colm Cille]] |- valign=top | [[Baile Binnbérlach mac Buain]] || unerfüllte Liebe zwischen Baile und Ailinn |- valign=top | [[Baile in Scáil]] || Blick [[Conn Cétchathach]]s in die Zukunft seines Geschlechtes |- valign=top | [[Bóramha]] || Kampf um den Tribut der Provinz [[Laighin]] an die [[Uí Néill]] |- valign=top | [[Buile Shuibhne]] || [[Suibhne]]s Wahnsinn in der Schlacht und sein Tod im Kloster |- valign=top | [[Caithréim Cellaig]] || Cellachs Weg vom Mönch über den Thron von [[Connacht]] zum Bischof |- valign=top | [[Cath Étair]] || Belagerung von Etar, Tod [[Mes Gegra]]s durch [[Conall Cernach]] |- valign=top | [[Cath Finntrágha]] || Verteidigung Irlands durch [[Fionn mac Cumhaill]] und seine [[Fianna]] gegen den „König der Welt“ |- valign=top | [[Cath Maige Mucrama]] || [[Lugaid mac Con]]s Kampf um den Thron von Irland und seine Ermordung durch [[Ailill Aulom]] |- valign=top | [[Cath Maige Rátha]] || Krieg Congal Claens gegen den Hochkönig Domnall mac Aeda |- valign=top | [[Cath Maighe Tuireadh|Cath Maige Tuired]] || Kriege der [[Túatha Dé Danann]] gegen [[Fir Bholg]] und [[Fomhóraigh]] |- valign=top | [[Compert Conchobuir]] || [[Cathbad]]s Kampf um Asa (Ni-Asa) und die Zeugung [[Conchobar mac Nessa]]s |- valign=top | [[Compert Con Culainn]] || Schwangerschaft von [[Conchobar mac Nessa]]s Tochter und Geburt von [[Setanta|Setanta/Cú Chulainn]] |- valign=top | [[Compert Mongáin|Compert Mongáin ocus serc Duibe Lacha do Mongán]] || Zeugung Mongáns, [[Manannán mac Lir]]s Sohn und seine Ehe mit Dub Lacha |- valign=top | [[De chophur in da muccida]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über die Verwandlung der beiden Hirten in die Stiere [[Donn Cuailnge]] und [[Fionnbheannach]] |- valign=top | [[Duanaire Finn]] || Gedichte und Balladen aus dem [[an Fhiannaíocht|Finn-Zyklus]] |- valign=top | [[Eachtra an Mhadra Mhaoil]] || Verfolgung eines bösen Ritters durch Balbhuaidh ([[Gawain]]) |- valign=top | [[Eachtra Mhacaoimh an Iolair]] || Suche des Adlerknaben nach seiner Herkunft |- valign=top | [[Cormac mac Airt#Mythologie|Echtra Cormaic i Tír Tairngire]] || [[Cormac mac Airt]]s Reise zu den Feen |- valign=top | [[Tadhg mac Céin#Eachtra Thaidhg Mhic Céin]] || Der Wortbruch von [[Tadhg mac Céin]]s Sohn |- valign=top | [[Echtra Fergusa maic Léti]] || [[Fearghas mac Léite]]s Kampf mit einem Meeresungeheuer |- valign=top | [[Echtra Condla]] || [[Conn Cétchathach]]s Sohn [[Connla (Conn Cétchathach)|Connla]] und seine Liebe zu einer Fee |- valign=top | [[Echtrae Nerai]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über [[Nera]]s Warnung an die Bewohner von [[Ráth Cruachan|Cruachan]] |- valign=top | [[Esnada Tige Buchet]] || Das Schicksal des gastfreundlichen Buchet von [[Laigin]] |- valign=top | [[Fingal Rónáin]] || Rónáns irrtümlicher Mord an seinem Sohn |- valign=top | [[Fled Bricrenn]] || Streit um den Ehrenplatz beim Fest zwischen [[Ulaid]] Helden |- valign=top | [[Fled Dúin na nGéd]] || Streit zwischen Domnall mac Aeda und Congal Claen |- valign=top | [[Fotha Catha Cnucha]] || Tod [[Cumall]] mac Basnas und Zeugung [[Fionn mac Cumhaill]]s |- valign=top | [[Cormac mac Airt#Mythologie|Geneamuin Cormaic Ua Chuind]] || [[Cormac mac Airt]]s gesamtes Leben bis zum Tod |- valign=top | [[Immacallam in dá Thuarad]] || Disput von Néde und [[Ferchertne]] um den Titel des obersten Dichters Irlands |- valign=top | [[Immram Brain]] || [[Bran mac Febail]] mythische Reise zur Insel der Frauen |- valign=top | [[Immram Curaig Maíle Dúin]] || [[Maol Dúin]]s Reise zu einigen mythischen Inseln |- valign=top | [[Lebor Gabála Érenn]] || mythische Einwanderungswellen und Machtkämpfe um Irland |- valign=top | [[Longes Mac nUislenn]], [[Longes mac nUislenn]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über die Geschichte [[Deirdre]]s |- valign=top | [[Macgnímartha Finn]] || Erzählungen über [[Fionn mac Cumhaill]]s Jugend, s.&nbsp;a. [[Aillen]] |- valign=top | [[Macgnímrada Con Culainn]] || Erzählung über [[Cú Chulainn]]s Jugend im [[Táin Bó Cuailnge]] |- valign=top | [[Mesca Ulad]] || [[Cú Roí]] Hinterlist gegen [[Conchobar mac Nessa]] |- valign=top | [[Navigatio Sancti Brendani Abbatis|Navigatio Sancti Brendani]] || [[Naomh Breandán|Brendans]] Fahrt zu den mythischen Inseln |- valign=top | [[Noínden Ulad]], auch Ces Ulad || Verfehlung der Ulter gegen [[Macha]] und Gründung [[Emain Macha]]s |- valign=top | [[Oidheadh Chlainne Lir]] || [[Lir]]s Kinder werden in Schwäne verwandelt |- valign=top | [[Orgain Denna Ríg]] || [[Labraid Loingsech|Labraid Moen]]s Kampf um den Thron seines Vaters |- valign=top | [[Scéla Cano meic Gartnáin]] || Cano mac Gartnáins Abenteuer und unglückliche Liebe in Irland |- valign=top | [[Cormac mac Airt#Mythologie|Scéla Eogain agus Cormaic]] || Kindheit und Jugend [[Cormac mac Airt]]s bis zum Antritt seiner Herrschaft |- valign=top | [[Scéal Muc Mhic Dhathó]] || Streit der Helden [[Uladh|Ulsters]] und [[Connachta]]s den [[curadhmhír|Heldenbissen]] |- valign=top | [[Scél Túain meic Cairill]] &rarr; [[Tuan mac Cairill]] || Verwandlungen [[Tuan mac Cairill]]s in der Zeit des [[Lebor Gabála Érenn]] |- valign=top | [[Serglige Con Culainn]] || [[Cú Chulainn]] Liebeskrankheit und der Ehebruch mit [[Fand]] |- valign=top | [[Táin Bó Cuailnge]] || Heldentaten [[Cú Chulainn]] beim Krieg um den Stier [[Donn Cuailnge]] |- valign=top | [[Táin Bó Flidais]] || [[Fergus mac Róich]] Kampf um [[Flidais]] und ihre Wunderkuh |- valign=top | [[Táin Bó Fraích]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über die Erlebnisse [[Froech]] |- valign=top | [[Tochmarc Becfola]] || Werbung König Diarmait mac Aeda Slaines um die Fee Becfola |- valign=top | [[Tochmarc Emire]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über [[Cú Chulainn]]s Werbung um [[Emer]] |- valign=top | [[Tochmarc Étaíne]] || [[Fuamnach]] Rache an ihrer Nebenbuhlerin [[Étaín]] |- valign=top | [[Tochmarc Luaine acus aided Athirni]] || [[Conchobar mac Nessa]] Werbung um Luaine und [[Athirne]] Ermordung |- valign=top | [[Togail Bruidne Dá Derga]] || Königsherrschaft und Untergang [[Conaire Mór]] |- valign=top | [[Tóraíocht Dhiarmada agus Ghráinne]] || [[Fionn mac Cumhaill]]s Verfolgungsjagd [[Diarmaid]] und [[Gráinne (miotaseolaíocht)|Gráinne]] |- |} == Sprüche-Sammlungen und Glossare == {| width="100%" class="wikitable sortable" |- class="hintergrundfarbe5" ! Titel !! Aois !! Nóta |- | [[Bretha Crólige]] || - || Bußtaxen bei Verwundungen, 3.&nbsp;Teil des [[Senchas Már]] |- | [[Bretha Nemed Déidenach]] || 7ú || Texte der Rechtsschule von Nemed |- | [[Cáin Adomnáin]] || 7ú || Gesetzestext zum Schutz von Frauen, Kindern und Klerikern |- | [[De duodecim abusivis saeculi]] || 7ú || Abhandlung über die Moral und das Recht (auch altirische Rechtsgrundsätze inkludiert) |- | [[Senchas Már]] || 8ú || Sammlung altirischer Rechtstexte |- | [[Críth Gablach]] || 8ú || Sammlung altirischer Rechtstexte |- | [[Audacht Morainn]] || 8ú. || Sammlung von Lehrsprüchen des Richters [[Morann]] |- | [[Tecosca Cormaic]] || 8ú. || Sammlung von Lehrsprüchen [[Cormac mac Airt]] |- | [[Gúbretha Caratniad]] || 9ú || vom üblichen irischen Recht abweichende Urteile |- | [[Sanas Cormaic]] || 10ú ||Glossar von Rechts- und Dichterausdrücken, Orts- und Personennamen |- | [[Leabhar na gCeart]] || 11ú || Aufzählung der Rechte und Pflichten des Königs von [[Caiseal]] |- | [[Bansenchas]] || 12ú || Verzeichnis berühmter Frauen der Geschichte bis zum [[Lebor Gabála Érenn]], [[An Rúraíocht]] und anderen irischen Annalen |- | [[Dindsenchas]] || 12ú || Etymologie von Ortsnamen |- | [[Cóir Anmann]] || 14ú || Personen- und Stammesnamen |- | [[Auraicept na n-Éces]] || 14ú || Geschichte der irischen Sprache und Schrift |- |} == Sammelwerke aus Irland == {| width="100%" class="wikitable" |- class="hintergrundfarbe5" ! Titel !! Zeit !! Inhalt |- | [[Cín Dromma Snechtai]] || 8ú || |- | [[Lebor na hUidre]] || 12ú || [[Táin Bó Cuailnge]] |- | [[Lebor Laignech]] || 12ú || [[Lebor Gabála Érenn]], [[An Fhiannaíocht]] |- | [[Annála Tiarnaigh]] || 12ú || 807 RC - AD 1178 |- | [[Leabhar Buí Leacáin]] || 14ú || |- | [[Leabhar Mór Leacáin]] || 14ú || |- | [[Leabhar Bhaile an Mhóta]] || 14ú || |- | [[Annála Uladh]] || 15ú || 431 - 1541 |- | [[Leabhar Mhic Cárthaigh Riabhaigh]] || 15ú || |- | [[Foras Feasa ar Éirinn]] || 17ú. || |- | [[Annála Ríoghdhachta Éireann]]=[[Annála na gCeithre Máistrí]] || 17ú || |- |} == ISO == [ [https://iso.ucc.ie/Irish-sagas-list.html ISO] ] # ''The Abbot of Drimnagh'' * [[Acallamh na Senórach]]=[[Agallamh na Seanórach]], [[Aided Óenfir Aífe]], [[Aided Bresail]], [[Aided Cheit maic Mágach]], [[Aided Cheltchair maic Uthechair]], [[Aided Chonchobuir]], [[Aided Conrói maic Dáiri]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]], [[Aided Fergusa maic Róich]], [[Aided Lóegairi Búadaig]], [[Aided Maelodráin]], ([[Aislinge Meic Con Glinne]]), [[Aislinge Óenguso]]=[[Aisling Aonghasa]], [[Baile Binnbérlach mac Buain]], [[Bórama]]=[[Bóramha]], [[Buile Shuibhne]], [[Caithréim Cellaig]], [[Cath Almaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cath Maige Mucrama]], [[Cert Claidib Cormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]], [[Compert Mongáin]] ocus Serc Duibe-Lacha do Mongán, [[Echtra Condla]]=[[Eachtra Chondla]], [[Echtra Cormaic]] i Tír Tairngirí, [[Echtra Fergusa maic Léti]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]], [[Esnada Tige Buchet]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Fingal Rónáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]], [[Geneamuin Chormaic]]=[[Genemuin Chormaic]], [[Immram Brain]], [[Longes mac n-Uislenn]]=[[Longes mac nUislenn]], [[Mesca Ulad]], [[Noínden Ulad ocus Emuin Macha]]=[[Noínden Ulad]], ''[[Oenach indiu luid in rí]]'' , [[Oidhe Chloinne Lir]]=[[Oidheadh Chlainne Lir]], [[Orgain Denna Ríg]], [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]=[[Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Scéla Cano meic Gartnáin]], [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]=[[]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]]=[[]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]]=[[]], [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]]=[[]], [[Scéla Mucce Meic Da Thó]]=[[Scéla Mucce Meic Dathó]], [[Táin Bó Cúalnge]], [[Tochmharc Eimhire]]=[[Tochmarc Emire]], [[Tochmarc Étaíne]], [[Togail Bruidne Dá Derga]], [[Tóruigheacht Dhiarmada agus Ghráinne]]=[[Tóraíocht Dhiarmada agus Ghráinne]] * [[Diarmaid mac Cearbhaill]]+, == MsOmit 2017 == [https://celt.ucc.ie//MsOmit2017/index.html MsOmit 2017], 138 in iomlán # [[Aided Ailella ocus Chonaill Chernaig]] #* [[Aided Bresail meic Diarmata]]=[[Aided Bresail]], [[Aided Cheit meic Mágach]]=[[Aided Cheit maic Mágach]] (Orgain Bélchon Bréifne), [[Aided Cheltchair meic Uthechair]]=[[Aided Cheltchair maic Uthechair]], [[Aided Chon Roí]]=[[Aided Conrói maic Dáiri]], [[Aided Chonchobair]]=[[Aided Chonchobuir]], [[Aided Chrimthainn meic Fidaig]]=[[Aided Chrimthaind maic Fhidaig ocus Trí mac Echach Muigmedóin]] # [[Aided Chúanach meic Ailchini]] # [[Aided Chuind Chétchathaig]] # [[Aided Derbforgaill]] #* [[Aided Diarmata meic Cerrbaill]]=[[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]] # [[Aided Echach meic Maíreda]] #* [[Aided Fergusa meic Roich]]=[[Aided Fergusa maic Róich]] # [[Aided Guill 7 Gairb]] #* [[Aided Loegaire Búadaig]]=[[Aided Loegairi Buadaig]] #* [[Aided Maelodráin]] # [[Aided Meic Con]] # [[Aided Meidbe]] #* [[Aided Muirchertaig meic Erca]] # [[Aided Nath Í ocus a Adnacol]] (Suidigud Tellaig na Crúachna) #* [[Aided Oenfir Aífe]]=[[Aided Óenfhir Aífe]] # [[Aigidecht Aithirni]] # [[Airec Menman Uraird meic Coisse]] # [[Airem Muintire Finn]] #* [[Airne Fíngein]] #* [[Aislinge Meic Con Glinne]] #* [[Aislinge Oenguso]] # [[Baile Binnbérlach mac Búain]] #* [[Baile Chuind Chétchathaig]]=[[Baile Chuinn Chétchathaig]] #* [[Baile in Scáil]] #* [[Bórama]]=[[Bóramha]] #* [[Brislech Mór Maige Muirthemni]] =[[Aided Chon Culainn]]=[[Anbhás Chú Chulainn]] # [[Bruiden Átha]] # [[Bruiden Da Choca]] # [[Bruiden Meic Da Réo]] (Orgain Chairpri Chind Chait) #* [[Caithréim Cellaig]] # [[Cath Airtig]] #* [[Cath Almaine]] # [[Cath Belaig Dúin Bolg]] #* [[Cath Cairn Chonaill]]=[[Cath Chairn Chonaill]] # [[Cath Cinn Abrad]] # [[Cath Crinna]] # [[Cath Cula Dremne]] #* [[Cath Maige Mucrama]] #* [[Cath Maige Rath]]=[[Cath Maige Rátha]] #* [[Cath Maige Tuired]]=[[Cath Maighe Tuireadh]] - ''first # Cath Maige Tuired - ''second # [[Cath Ruis na Ríg]] #* [[Compert Chon Culainn]]=[[Compert Con Culainn]]=[[Coimpeart Chú Chulainn]] (Feis Tige Becfoltaig) #* [[Compert Chonchobair]]=[[Compert Conchobuir]]=[[Coimpeart Chonchúir]] # [[Comrac Con Culainn re Senbecc ua nEbricc]] (Bruiden Senbicc uí Ebricc) #* [[Comrac Liadaine 7 Cuirithir]]=[[Comrac Liadaineocus Cuirithir]] # [[Comthóth Lóegairi co Cretim 7 a Aided]] # ''[[Conall Corc and the Corco Luigde]] #* [[Sanas Cormaic]] (Gaire, Lethech, Mug Éme, Nesscoit, Orc tréith, Prull) # [[Cuislinn Brigde 7 Aided Meic Díchoime]] #* [[De Chophur in Dá Muccida]]&larr;[[De chophur in dá muccida]] # [[De Gabáil in tSída]] # [[De Maccaib Conairi]] # [[De Síl Chonairi Móir]] # [[Do Faillsigud Tána Bó Cúailnge]] #* [[Echtra Chondla]]=[[Echtra Condla]] # [[Echtra Chormaic i Tír Tairngiri]] #* [[Echtra Fergusa meic Léti]]=[[Echtra Fergusa maic Léti]] # [[Echtra Finn]] (''Finn and the Phantoms'') # [[Echtra Laegairi meic Crimthainn]] #* [[Echtra Mac nEchdach Muigmedóin]]=[[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]] #* [[Echtra Nera]]=[[Echtra Nerai]]=[[Eachtra Neara]] (Táin Bé Aingen) # [[Erchoitmed ingine Gulidi]] #* [[Esnada Tige Buchet]] #* [[Fingal Rónáin]] #* [[Finn agus Gráinne]]=[[Fionn agus Gráinne]] # ''[[Finn and the Man in the Tree]] #* [[Fled Bricrenn]] # [[Fled Bricrenn 7 Loinges mac nDuil Dermait]] # [[Fochonn Loingse Fergusa meic Roig]] # [[Forfess Fer Falgae]] #* [[Fotha Catha Cnucha]] #* [[Annála Easpacha na hÉireann]] (scéalta leabaithe) # [[Gein Branduib meic Echach 7 Aedáin meic Gabráin]] # [[Genemain Aeda Sláine]] #* [[Genemain Chormaic]]=[[Genemuin Chormaic]] # [[Immacallam Choluim Chille 7 ind Óclaig]] #* [[Immacallam in Dá Thuar]](ad)=[[Immacallam in dá Thuarad]] (Acallam in Dá Suad, Túar) # [[Immathchor nAilella 7 Airt]] #* [[Immram Brain]] #* [[Immram Curraig Maíle Dúin]]=[[Immram curaig Ua Corra]] # [[Immram Snedgusa 7 Meic Ríagla]] (Echtra, Merugud Clérech Coluim Chille) # [[Imthechta Tuaithe Luchra ocus Aided Fergusa]] # [[Imthechta Tuirill 7 a Mac]] # [[Longes Chonaill Chuirc]] #* [[Longes mac nUislenn]] (Uisnig) #* [[Macgnímartha Finn]] #* [[Mesca Ulad]] #* ''Mongán Stories'' #* [[Compert Mongáin]] # Scél asa mberar etc. [Aided Fothaid Airgdig] # Scél Mongáin # Tucait Baile Mongáin #* [[Noínden Ulad]] (Ces Noínden Ulad) # [[Orgain Néill Noígíallaig]] (Aided) #* [[Orgain Denna Ríg]] (Bruiden Túamma Tenbad) # [[Orgain Trí mac Diarmata meic Cerbaill]] # ''[[Quarrel between Finn and Oisín]] # [[Reicne Fothaid Canainne]] # [[Scél na Fír Flatha]], [[Echtra Chormaic i Tír Tairngire]]=[[Echtra Cormaic]] 7 [[Cert Claidib Chormaic]]=[[Cert Claidib Cormaic]] # [[Scél Túain meic Cairill]] (Immacallam Túain fri Finnia) # [[Scéla Alaxandair]] #* [[Scéla Cano meic Gartnáin]] # [[Scéla Conchobuir meic Nessa]] (''Conchobar's Household'') # [[Scéla Eogain 7 Cormaic]] (Scéla Geine Cormaic) # [[Scéla Mosauluim]] #* [[Scéla Mucce Meic Da Thó]] # [[Senchas Airgiall]] #* [[Senchas Fagbála Caisil]] #* [[Serglige Con Culainn]] # [[Siaburcharpat Con Culainn]] # [[Suidigud Tellaig Themra]] #* [[Táin Bó Cúailnge]] # [[Táin Bó Dartada]] #* [[Táin Bó Flidais]] #* [[Táin Bó Fraích]] #* [[Táin Bó Regamain]]=[[Táin Bó Regamon]] # [[Táin Bó Regamna]] # [[Talland Étair]] # [[Tesmolta Cormaic 7 Aided Finn]] # [[Tochmarc Ailbe]] #* [[Tochmarc Becfhola]]=[[Tochmarc Becfola]] #* [[Tochmarc Emire]]=[[Tochmharc Eimhire]] #* [[Tochmarc Étaine]]=[[Tochmarc Étaíne]]=[[Tochmharc Éadaoine]] I, II, III # [[Tochmarc Ferbe]] #* [[Tochmarc Lúaine ocus Aided Aithirne]]=[[Tochmarc Luaine acus aided Athirni]] # [[Tochmarc Momera]] #* [[Togail Bruidne Da Derga]]=[[Toghail Brú Dá Dearga]], Orgain Bruidne Uí Derga # [[Togail Troí]] # [[Tucait Fagbála in Fessa do Finn 7 Marbad Cuil Duib]] #* [[Tucait Indarba na nDéssi]] ([[Tairired na nDéisi]]=[[Tairired na nDéssi]]) # [[Úath Beinne Étair]] # [[Verba Scáthaige]] == Celtic Language Collective == [http://www.maryjones.us/ctexts/index_irish.html Celtic Language Collective] (maryjones) === '' Manuscripts '' === # [[Lebar na Núachongbála]]=[[Leabhar Laighneach]] # [[Lebor na nUidre]]=[[Leabhar na hUidhre]] # [[Leabhar Bhaile an Mhóta]] # [[Leabhar Mór Mhic Fhir Bhisigh]]=[[Leabhar Mór Leacáin]] # [[Leabhar Buidhe Lecáin]]=[[Leabhar Buí Leacáin]] # [[Leabhar Feirmoithe]]=[[Leabhar Fhear Maí]] # [[Leabhar Méig Shamhradháin]]=[[Dúnaire Mag Shamhradhain]]=[[]] # [[Leabhar Í Eadhra]]=[[Leabhar Uí Eadhra]] # [[Leabar Chaillín]]=[[Leabar Fidhnacha]]=[[Leabhar Fhianacha]] === '' The Mythological Cycle '' === # [[Lebor Gabála Érenn]]=[[Leabhar Gabhála na hÉireann]] # [[Do Flathiusaib Hérend]]=[[]] (LL) # [[Lebor Bretnach]]=[[]] # [[Cath Maige Tuired]]=[[Cath Maighe Tuireadh]] # [[Tuath De Danand na set soim]]=[[Ceithre Sheod]] # [[Oidheadh Chloinne Tuireann]]=[[Oidheadh Chlainne Tuireann]] # [[Tochomlod mac Miledh a hEspain i nErind]]=[[]] # [[De Gabáil in t-Sída]]=[[]] # [[Tochmarc Étaíne]]=[[]] (LU, Egerton 1782) # [[Togail Bruidne Dá Derga]]=[[]] # [[Aislinge Óenguso]]=[[]] # [[Oidheadh Chloinne Lir]]=[[Oidheadh Chlainne Lir]] # [[Altram Tige Dá Medar]]=[[]] # [[Scél Túain maic Cairill]]=[[Tuan mac Cairill]] # [[Eachtra Léithín]]=[[]] # [[Suidigud Tellaich Temra]]=[[]] # [[Moí coire coir goiriath]]=[[]] # [[Cía cétliaigh robúi ind-Érinn]]=[[]] # [[Cóir Anmann]]=[[]] # [[Bodleian Dinnshenchas (Rawl B 506)]]=[[Dinnseanchas]] # [[Edinburgh Dindsenchas (MS Kilbride XVI)]]=[[]] # [[Rennes Dindsenchas I (Rennes MS)]]=[[]] # [[Metrical Dindsenchas]]=[[]] # [[Banshenchus]]=[[Banseanchas]] # [[The Battle of Partholon's Sons]]=[[]] ([[Seanchas Mór]]) === '' The Ulster Cycle '' === # [[]]=[[]] ksdao27ydgywtppl752i1q98xvgatqd 0 100593 1312798 1308563 2026-05-12T22:41:43Z TGcoa 21229 1312798 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Coinbhleacht Mhíleata}} Rinne an Rúis '''ionradh ar an Úcráin''' ar an [[24 Feabhra]] [[2022]]. Thosaigh an choimhlint mhíleata idir an Rúis agus an Úcráin sa bhliain 2014.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-anord-san-ucrain.aspx|teideal=Anord san Úcráin|údar=Ciarán Mac Aonghusa|dáta=Márta 2014|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2022-11-14}}</ref> D'éirigh go maith le [[Vladimir Putin]] seilbh a ghlacadh ar an gCrimé in 2014. Cuireadh tús leis an n[[Géarchéim Rúis-Úcránach, 2021-2022|géarchéim Rúis-Úcránach]] i mí na Samhna 2021. [[Íomhá:President Biden Holds a Bilateral Meeting with President Volodymyr Zelenskyy of Ukraine.webm|clé|mion|[[Volodymyr Zelenskyy]], agus [[Joe Biden]], Nollaig 2022]] [[Íomhá:Vladimir Putin address to citizens 2020-04-02.ogv|mion|[[Vladímír Pútín|Vladimir Putin]], 2020|clé]] == Cúlra == In 2014 d’éirigh thar barr le "cleas na bhfear beag glas" de chuid Putin chun seilbh tapaidh a ghabháil ar an gCrimé. Níor maraíodh ach beirt – saighdiúir Úcránach amháin agus saighdiúir Rúiseach amháin sa ghabháil agus ní raibh ach aisfhreagra patuar ón iarthar – roinnt smachtbhannaí – ach mar sin féin lean an Eoraip uirthi ag ceannach ola agus gás na Rúise.<ref name=":3">{{Lua idirlín|teideal=Léiríonn cogaí Trump agus Putin an baol a bhaineann leis an iomarca cumhachta a bheith ag fear amháin|url=https://tuairisc.ie/leirionn-cogai-trump-agus-putin-an-baol-a-bhaineann-leis-an-iomarca-cumhachta-a-bheith-ag-fear-amhain/|work=Tuairisc.ie|dáta=31 Márta 2026|dátarochtana=2026-04-01|language=ga-IE|údar=Fachtna Ó Drisceoil}}</ref> Ansin arís d’éirigh le seift Putin airm de ‘scarúnaithe’ a bhunú in oirthear na hÚcráine agus ‘Daonphoblachtaí’ neamhspleácha mar dhea a fhógairt in dhá réigiún in oirthear na hÚcráine idir 2014 agus 2022. Níl aon amhras ach gur chothaigh na buanna seo rómhuinín i bPutin ina bhreithiúnas míleata agus straitéiseach féin. Is léir gur chreid Putin go mbeadh an ‘oibríocht mhíleata speisialta’, an t-ionradh, in 2022 chomh héasca leis na beartais eile agus go raibh sé ag súil le bua tapaidh agus le haisfhreagra patuar arís ón iarthar. Ach bhí dul amú mór air.<ref name=":3" />{{Main|Géarchéim Rúis-Úcránach, 2021-2022}} == Cogadh == D'fhógair an tUachtarán [[Vladímír Pútín|Putin]] an [[21 Feabhra]] [[2022]] go raibh aitheantas sa dlí cinntithe aige do neamhspleáchas 2 cheantar, Donetsk agus Luhansk, i gCúige Donbass atá ar chiumhais na teorann leis an Rúis. Sheol Putin saighdiúirí go dtí an Donbass.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Smachtbhannaí agus cruinniú mullaigh ordaithe ag an AE|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2022/0223/1282598-smachtbhannai-agus-cruinniu-mullaigh-ordaithe-ag-an-ae/|date=2022-02-23|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|title=An Rúis ullamh le hionradh iomlán a dhéanamh a deir NATO|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2022/0222/1282255-ordu-tugtha-ag-putin-saighdiuiri-a-chur-go-oirthear-na-hucraine/|date=2022-02-22|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref> D'fhógair an Úcráin staid éigeandála a mhair 30 lá. Tharraing Moscó as an ambasáid a bhí ag an Rúis sa phríomhchathair Cív. An 24 Feabhra 2022, d’fhógair Uachtarán Chónaidhm na Rúise oibríocht mhíleata san Úcráin agus chuir fórsaí armtha na Rúise tús le hionsaí ar an Úcráin.<ref>{{Lua idirlín|url=https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/PDF/?uri=CELEX:32022R0427&from=EN|teideal=RIALACHÁN CUR CHUN FEIDHME (AE) 2022/427 ÓN gCOMHAIRLE|údar=europa.eu|dáta=15 Márta 2022|dátarochtana=Lúnasa 2022}}</ref> D'ionsaigh fórsaí na Rúise Úcráin ar aer, muir agus tír, - an t-ionsaí is mó ag stát amháin ar stát eile san Eoraip ó aimsir an [[Dara Cogadh Domhanda]].<ref name=":1">{{Luaigh foilseachán|title=Tuairiscí ag am lóin faoi Ionradh na Rúise go dtí seo|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2022/0224/1282753-tuairisci-go-am-loin-faoi-ionradh-na-ruise-go-dti-seo/|date=2022-02-24|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Bhí an phríomhchathair Cív agus gach baile mór eile san Úcráin faoi ionsaí ón aer (diúracáin chúrsála agus diúracáin bhalaistíocha san áireamh). Tháinig colúin fhada saighdiúirí trasna na teorann, anoir as an Rúis agus aduaidh as an m[[Bealarúisis|Bealarúis]]. Cuireadh mórchuid i dtír ó dheas freisin as [[An Chrimé|an gCrimé]], ar Mhuir Azov agus an Mhuir Dhubh.<ref name=":1" /><ref>{{Luaigh foilseachán|title="Cuirtín Iarainn" ag teacht anuas arís in Úcráin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2022/0224/1282832-cuirtin-iarainn-ag-teacht-anuas-aris-in-ucrain/|date=2022-02-24|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Ní ba dhéanaí sa lá, thuairisc rialtas na hÚcráine go raibh an Rúis i ndiaidh seilbh a ghlacadh ar [[Searnóbail|Shearnóbail]].<ref>{{Cite web|url=https://www.upi.com/Top_News/World-News/2022/02/24/captures-chernobyl-ukraine/4851645738981/|teideal=Ukraine reclaims key military airport; Russian troops seize Chernobyl|language=en|access-date=2022-02-25|website=UPI}}</ref> Tháinig dianslándáil i bhfeidhm sa tír. Is féidir a rá go raibh cinedhíothú ar bun ag fórsaí na Rúise. <ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/bliain-de-bhreaga-den-chinedhiothu-agus-de-mhorbhagairt-na-ruise/|teideal=Bliain de bhréaga, den chinedhíothú agus de mhórbhagairt na Rúise|údar=Cathal Mac Coille|dáta=18 Feabhra 2023|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-02-18}}</ref> === Maoiniú === Ag deireadh na bliana 2023, tháinig deireadh le dul chun cinn fhórsaí na hÚcráine, de bharr easpa maoinithe a mheasadh. Bhí an Úcráin ag brath ar airgead ón Aontas Eorpach agus ó Stáit Aontaithe Mheirceá chun leanúint lena dtroid i gcoinne na Rúise. Bhí an Úcráin ag súil go gceadóidh SAM $61bn dóibh, ach bhí easaontas idir na Daonlathaigh agus na Poblachtánaigh maidir leis an maoiniú sin. Ar 14 Nollaig 2023, ag cruinniú mullaigh na g[[An Chomhairle Eorpach|ceannairí Eorpacha]] sa mBruiséil, vótáil Príomhaire na hUngáire, [[Viktor Orbán|Viktor Orban]], i gcoinne pacáiste fóirithinte – gur fiú €50bn é - a thabhairt don Úcráin. Bhí na ceannairí eile i bhfábhar an phacáiste fóirithinte, ach níor ceadaíodh é, mar d'úsáid Viktor Orban a ''veto'' chun an rún a chloí.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Bac curtha ag an Ungáir ar thuilleadh maoinithe don Úcráin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/1215/1422153-bac-curtha-ag-an-ungair-ar-thuilleadh-maoinithe-don-ucrain/|date=2023-12-15|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> === Coinbhleacht === I mí Feabhra 2022, ba bheag duine a thug seans go mbeadh na hÚcránaigh in ann a dtír a chosaint. Mheas na Rúisigh go mbeadh seilbh glactha acu ar [[Príomhchathair|phríomhchathair]] na hÚcráine laistigh de thrí lá, tar éis thús an ionraidh. Ach bhí na hÚcránaigh in ann an fód a sheasamh timpeall Kyiv agus iontas as domhan ar na hionróirí. Rinne na Rúisigh an beart céanna timpeall [[Kharkiv]], an dara cathair is mó sa tír agus an ceann is gaire do theorainn na Rúise.<ref name=":2">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/se-mhi-o-shin-is-beag-duine-a-shil-go-mbeadh-na-hucranaigh-in-ann-a-dtir-a-chosaint/|teideal=Sé mhí ó shin is beag duine a shíl go mbeadh na hÚcránaigh in ann a dtír a chosaint…|údar=Máirtín Ó Duibhir|dáta=29 Lúnasa 2022|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-08-30}}</ref> Ag tús an ionraidh sa bhliain 2022, leag Roinn Cosanta na Rúise ceithre aidhm amach: * ‘dí-[[Naitsíochas|Naitsiú]]’ a dhéanamh (rialtas nua a chur in áit an rialtais dhlíthiúil), * dímhíleatú a dhéanamh, * cosc a chur ar mhéadú [[Eagraíocht Chonradh an Atlantaigh Thuaidh]] (ECAT) agus * seilbh iomlán a ghlacadh ar cheantar Donbas.<ref name=":2" /> Nuair a bhog na Rúisigh i dtreo chathair Kyiv, ní raibh córas soláthair cuí eagraithe acu toisc gur cheap siad go mbeadh an cath thart laistigh de thrí lá. Dhírigh na hÚcránaigh a n-ionsaithe ar na línte soláthair agus bhí tionchar nach beag ag na hiarrachtaí seo ar chinneadh na Rúise tarraingt siar ón gcath cúpla seachtain níos déanaí. Idir Feabhra agus Meitheamh 2022, tháinig trí chúige beagnach go iomlán faoi sheilbh na Rúiseach: Kherson, Zaphorizhia agus Luhansk, agus bhí níos mó ná leath de Chúige Donetsk agus cuid de Chúige Kharkiv gafa acu chomh maith. Is ionann sin agus níos mó ná 20% de thalamh na hÚcráine. Bhí beagán níos lú ná leath de chúige Donetsk (cuid den Donbas) faoi sheilbh na hÚcráine i mí Lúnasa 2022.<ref name=":2" /> Bhí na mílte sibhialtach maraithe le linn 2022 agus d'fhág suas le aon trian de phobal na hÚcráine an tír, ar a dteitheadh thar lear.. *[[Ionsaí ar stáisiún traenach i Kramatorsk]] *[[Ionsaí diúracán ar ionad siopadóireachta in Kremenchuk]] *[[Sléacht Bucha]] *[[Olluaigh Izium]] Bhí a smacht ar chúige Zaphorizhia agus cúige Kherson á dhaingniú ag na Rúisigh trí chórais riaracháin, trádála agus oideachais na Rúise a thabhairt isteach. ==== Straitéis ==== Meastar go raibh níos mó ná 2,500 tanc ag na Rúisigh roimh an gcogadh agus idir 6,000 agus 10,000 tanc coimeádta i dtaisce acu. Ach ní raibh an Rúis in ann a gcuid tancanna a úsáid chun dul i bhfeidhm ar na láithreacha cogaidh. Bhí roinnt cúiseanna leis an teip seo. Sa chéad dul síos, ní raibh trúpaí na Rúise in ann na tancanna a chomhordú le hionsaithe airtléire, ionsaithe coisithe agus ionsaithe ón aer. Agus ní raibh an trealamh frithdhiúracáin ar an gcuid is mó dá dtancanna ag feidhmiú i gceart. Agus bhí locht ar dhéantús roinnt dá dtancanna toisc go gcoimeádtar sliogáin sna túiríní... rud a chiallaíonn go bpléascann siad go héasca.<ref name=":2" /> Sileann formhór anailíseoirí míleata san iarthar go raibh baint ag [[caimiléireacht]] le heaspa éifeachta airm na Rúise sa chogadh san Úcráin. Mar shampla mhaígh Roinn Cosanta na Breataine ar an 15 Deireadh Fómhair 2022 ‘go bhfuil an chaimiléireacht eindéimeach agus cúrsaí lóistíochta a bheith go dona’ fós ‘ar na bunchúiseanna nach bhfuil ag éirí go maith le fórsaí na Rúise san Úcráin’.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/cen-fath-nach-gcloistear-nios-mo-faoi-chaimileireacht-a-bheith-ag-cur-as-dfhorsai-na-hucraine/|teideal=Cén fáth nach gcloistear níos mó faoi chaimiléireacht a bheith ag cur as d’fhórsaí na hÚcráine?|údar=Fachtna Ó Drisceoil|dáta=20 Deireadh Fómhair 2022|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-10-20}}</ref> === An feachtas === ==== Léigear Mariupol ==== Tháinig an [[Muir Mheoid|Mhuir Mheoid]] faoi smacht na Rúise go luath sa chogadh. Tháinig trúpaí na Rúise thart timpeall ar chalafort [[Mariupol]] ag tús an chogaidh. Fuair an Rúis bealach idir an Chrimé agus oirthear na Rúise. Mhair léigear [[Mariupol]] dhá mhí. Sa deireadh, bhí sibhialtaigh agus saighdiúirí teanntaithe i monarcha cruach Azovstal, an daingean deireanach ag an Úcráin sa chathair chalafoirt. Dúirt an Rúis go raibh na saighdiúirí a bhí ag seasamh an fhóid sa mhonarcha an áit a fhágáil dá ngéillfidís. Bhí Mariupol ar an gcathair is mó a bhí gafa ag an Rúis (daonra 450,000 a bhliain 2017).<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/sos-cogaidh-in-mariupol-le-deis-a-thabhairt-do-shibhialtaigh-monarcha-cruach-faoi-leigear-a-fhagail/|teideal=Sos cogaidh in Mariupol le deis a thabhairt do shibhialtaigh monarcha cruach faoi léigear a fhágáil|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2022-11-25}}</ref> ==== An Mhuir Dhubh ==== Cuireadh long cheannais an chabhlaigh Rúiseach, an [[Cúrsóir Moskva de chuid na Rúise|Moscó]], go tóin poill. {{Main|Cúrsóir Moskva de chuid na Rúise}} Bhí ar thrúpaí de chuid an chabhlaigh oileán na Nathrach a thréigean tar éis dóibh é a ghabháil go luath sa chogadh. {{Main|Ionsaí ar Oileán na Nathar}} Theip ar an gcabhlach ionsaí ón bhfarraige a sheoladh chun seilbh a ghlacadh ar Odessa. Theip ar an gcabhlach, atá freagrach as bunáiteanna míleata na Crimé, na bunáiteanna céanna a chosaint i mí Lúnasa 2022. Mar gheall ar na teipeanna seo tugadh bata agus bóthar d’ardcheannasaí an Chabhlaigh Rúiseach.<ref name=":2" /> Ar 30 Meán Fómhair 2022, bhí sé fógartha ag Vladimir Putin go raibh ceithre cheantar san Úcráin gafa ag an Rúis agus gur cuid de chríocha na Rúise iad feasta. {{Main|Seilbh na Rúise ar cheithre réigiún san Úcráin, 2022}}: Ghlac an Úcráin seilbh ar Kherson ar 11 Samhain 2022. {{Main|Cath Kherson}} ==== Donetsk ==== * [[Ionsaí roicéad ar cheardscoil Makiivka]] === Thar lear === D'fhógair an tIarthar smachtbhannaí in aghaidh na Rúise. Mar shampla, cuireadh srian ar an tráchtáil idir an t[[An tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]] agus Donetsk agus Luhansk. {{Main|Géarchéim fuinnimh Aontas Eorpach - An Rúis, 2022}} D'éirigh an [[An Fhionlainn|Fhionlainn]] agus an t[[An tSualainn|Sualainn]] mar bhallstáit de [[NATO]] le linn 2023-2024. I mí na Bealtaine 2024, thug Uachtarán na Stát Aontaithe, Joe Biden, a bheannacht don Úcráin úsáid a bhaint as airm de chuid Mheiriceá chun ionsaithe a dhéanamh ar an Rúis, taobh istigh de theorainneacha na Rúise í féin; ar réigiún ar a dtugtar Belgorod. Dúirt Rialtas na Rúise go raibh sé lán-dáiríre faoina chuid bagairtí airm núicléacha a úsáid má úsáidtear airm Mheiriceánacha chun ionsaithe a dhéanamh ar an Rúis; go bhféadfadh sé tús a chur le cogadh idir an Rúis agus [[Eagraíocht Chonradh an Atlantaigh Thuaidh|ECAT]] dá ndéanfaí amhlaidh.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Cead ag an Úcráin airm SAM a scaoileadh isteach sa Rúis|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0531/1452390-cead-ag-an-ucrain-airm-sam-a-scaoileadh-isteach-sa-ruis/|date=2024-05-31|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> I mí an Mheithimh 2024, reáchtáladh cruinniú mullaigh síochána san [[An Eilvéis|Eilvéis]], agus ceannairí na dtíortha [[G7]] ag freastal ar chainteanna in ionad saoire ar bharr sléibhe gar do [[Lucerne]]. Bhí níos mó ná 100 ceannairí i láthair, an Taoiseach Simon Harris ina measc, ach ní raibh aon ionadaí ann ón Rúis ná ón tSín. D'aontaigh siad pacáiste cabhrach $50m a thabhairt don Úcráin agus fógraíodh comhaontú slándála déthaobhach idir an Úcráin agus na Stáit Aontaithe go ceann deich mbliana. D'eisigh Uachtarán na Rúise, Vladimir Putin, liosta éileamh maidir le coinníollacha chun deireadh a chur leis an chogadh, ach dhiúltaigh Uachtarán na hÚcráine Volodymyr Zelenskyy na héilimh go neamhbhalbh.<ref>{{Cite news|url=https://www.lemonde.fr/en/international/article/2024/06/16/ukraine-summit-paves-way-for-peace-talks-with-russia_6674936_4.html|teideal=Ukraine summit paves way for peace talks with Russia|dáta=2024-06-16|language=en|work=Le Monde.fr|dátarochtana=2024-06-16}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/15-meitheamh-2024-t%C3%ADr-eoghain/id1525428808?i=1000659111804|teideal=‎Nuacht Mhall: (Tír Eoghain)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=15 Meitheamh 2024|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2024-06-16}}</ref> === 2023 === Agus an cogaíocht in abar, níor athraigh mórán sa troid san Úcráin le linn 2023 ar an gcéad amharc. Faraor géar, níor tháinig an ‘tsáinn’ seo gan costas an-ard daonna ar an dá thaobh. Níor éirigh ach an oiread le frithionsaí Arm na hÚcráine le linn 2023. Ach de réir a chéile, thosaigh spéis an domhain ag dul i laghad (bhí aird an domhain níos dírithe ar an [[Cinedhíothú na bPalaistíneach|chinedhíothú]] agus ar an ollslad atá ar siúl ag [[Coimhlint Iosrael-Gaza, 2023|arm Iosrael in Gaza]]). Ina theannta sin, bhí na [[Páirtí Poblachtach (Stáit Aontaithe)|Poblachtaigh]] de mheon [[Donald Trump]] ag cur bac ar iarrachtaí airgead agus airm a chur ar fáil don Úcráin.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.meoneile.ie/anailis/ni-chuidionn-cluain-an-iarthair-le-cas-na-hucraine|teideal=Ní chuidíonn cluain an Iarthair le cás na hÚcráine|údar=Ciarán Ó Pronntaigh / meoneile.ie|dáta=26 Feabhra 2024|dátarochtana=26 Feabhra 2024}}</ref> [[Íomhá:August_2024_Kursk_Oblast_incursion.svg|clé|mion|Chaill an Rúis [[Oblast Kursk]] i mí Lúnasa 2024]] === 2024 === I mí Lúnasa 2024, rinne an Úcráin ionrach ar cheantar Kursk (bhí 20% den Úcráin i seilbh na Rúise ag am). D'éirigh leis na hÚcránaigh níos mó talún a ghabháil sa Rúis laistigh de mhí ná mar a d’éirigh leis na Rúisigh a ghabháil san Úcráin i mbliana 2023/2024. Bhí an Úcráin ag súil go mbeadh a lámh neartaithe aige ag dul isteach sna [[Cainteanna síochána idir an Rúis agus an Úcráin|cainteanna síochána]] (a tharla in 2025) mar gheall ar an oibríocht mhíleata dhána seo.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/oibriocht-mhileata-dhana-na-hucraine/|teideal=Oibríocht mhíleata dhána na hÚcráine|údar=Fachtna Ó Drisceoil|dáta=13 Lúnasa 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-03-17}}</ref> D’fhógair Ceann Foirne arm na hÚcráine, Oleksandr Syrski gurbh í an sprioc mhíleata a bhí acu chomh maith ná na Rúisigh a mhealladh ó na láithreacha cogaidh eile.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/buntaisti-agus-mibhuntaisti-ionradh-trasteorann-na-hucraine-ag-eiri-nios-soileire/|teideal=Buntáistí agus míbhuntáistí ionradh trasteorann na hÚcráine ag éirí níos soiléire|údar=Máirtín Ó Duibhir|dáta=5 Meán Fómhair 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-03-17}}</ref> I rith mhí an Mhárta 2025, bhí an Rúis ag iarraidh an lámh in uachtar a fháil san [[Oblast Kursk]]. Níl aon staonadh ná faoiseamh ón gcogaíocht san Úcráin le linn 2024, ionsaithe agus frith-ionsaithe a ndéanamh i gcónaí, an dá thaobh fíochmhar marfach ag iarraidh a spriocanna a bhaint amach.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=51 maraithe, breis agus 200 gortaithe in ionsaí san Úcráin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0903/1468152-41-maraithe-180-gortaithe-in-ionsai-san-ucrain/|date=2024-09-03|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> * [[Ionsaí diúracán ar Poltava, 2024|Ionsaí diúracán ar Poltava, Meán Fómhair 2024]] === 2025 === I mí Feabhra 2025, gan é ach mí ó thóg [[Donald Trump]] seilbh an athuair ar an Uachtaránacht, rinne [[Donald Trump|sé]] iarracht tús a chur le cainteanna síochána, gan an Úcráin, agus gan na comhghuaillithe. {{Main|Cainteanna síochána idir an Rúis agus an Úcráin}} Ar an 30 Aibreán, théis 3 mhí d'aighneas agus achrann, shínigh an Úcráin agus Stáit Aontaithe Mheiriceá conradh, a thabharfainn fabhar agus tosaíocht ar stór mianraí na hÚcráine do Mheiriceá, ar mhaithe le ciste infheistíochta leis an Úcráin a atógáil. Tá saibhreas mianraí - miotail tearc-chré ina measc - i gcré na hÚcráine, ábhar a bhfuil tóir air i dtáirgí leictreonach, feithiclí leictreach agus mórchuid feidhmeanna míleata. Tá meall mór iarainn, úráiniam agus gás nádúrtha freisin i seilbh na hÚcráine.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Margadh Trump déanta théis achrainn faoi mhianraí na hÚcráine|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0501/1510577-margadh-trump-deanta-theis-achrainn-faoi-mhianrai-na-hucraine/|date=2025-05-01|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> === 2026 === De réir na Náisiún Aontaithe, maraíodh tuairim is 15,000 sibhialtach Úcránach le ceithre bliana, 2022-2026, gan trácht ar na mílte míle saighdiúir ón dá thaobh. I mí Feabhra 2026 bhí thart ar an gcúigiú cuid den Úcráin faoina smacht ag na Rúisigh. Is le cabhair ollmhór ó thíortha an Iarthair a bhí fórsaí na hÚcráine ag seasamh an fhóid ach, os a choinne sin, bhí cos curtha i bhfeac chomh maith céanna ag forsaí na Rúise. Bhí cathracha agus bailte móra ar fud na hÚcráine á dtuairgneáil go seasta ag diúracáin agus ag dróin, agus é mar aidhm ag na Rúisigh bonneagar na tíre a chur ó mhaith, go háirithe an bonneagar fuinnimh. Bhí an aidhm sin á bhaint amach cuid mhór ag na Rúisigh; fágadh na milliúin Úcránach fágtha gan cumhacht leictreachais in 2026 agus préachta leis an bhfuacht dá bharr.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Ceithre bliana cothrom an lae inniu a ionsaíodh an Úcráin|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0224/1560108-ceithre-bliana-cothrom-an-lae-inniu-a-ionsaiodh-an-ucrain/|date=2026-02-24|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> I mí an Mhárta, bhí aird na Meiriceánach dírithe ar an Meánoirthear seachas ar an gcogadh san Úcráin. Bhí na Rúisigh thar a bheith sásta leis an gcogadh i gcoinne na hIaráine agus iad ag teacht isteach cánach breise a fháil mar gheall ar phraghas na hola agus faoiseamh ó na smachtbhannaí. D’éirigh leis an Úcráin teacht slán ó fheachtas geimhridh na Rúise i gcoinne chóras fuinnimh na tíre. De réir roinnt measúnuithe, scriosadh thart ar 90% de chumas giniúna cumhachta na tíre. Ach ina ainneoin seo d’éirigh leis an Úcráin dul céim chun cinn i roinnt réimsí den chogadh.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/dul-chun-cinn-beag-ach-suntasach-deanta-ag-an-ucrain-agus-aird-an-domhain-ar-an-meanoirthear/|teideal=Dul chun cinn beag ach suntasach déanta ag an Úcráin agus aird an domhain ar an Meánoirthear|údar=Máirtín Ó Duibhir|dáta=14 Aibreán 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-14}}</ref> In 2026, scríobh [[Ilya Remeslo]], bolscaire de chuid na Rúise agus blagadóir náisiúnach : ‘Níl an t-arm ag dul chun tosaigh san Úcráin, níl an cogadh ag dul áit ar bith. Tá na caillteanais ollmhór. Táimid ag troid faoi chríocha bídeacha nach dtabharfaidh tada don Rúis i ndeireadh na dála.’<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/dearcadh-diultach-faoi-chogadh-putin-ag-scaipeadh-mar-a-dheanfadh-galar-togalach/|teideal=Dearcadh diúltach faoi chogadh Putin ag scaipeadh mar a dhéanfadh galar tógálach|údar=Fachtna Ó Drisceoil|dáta=12 Bealtaine 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-05-12}}</ref> == Féach freisin == * [[Comhaontaithe Mhionsc]], 2014-2015 * [[Géarchéim Rúis-Úcránach, 2021-2022]] * [[Géarchéim fuinnimh Aontas Eorpach - An Rúis, 2022]] * [[Seilbh na Rúise ar cheithre réigiún san Úcráin, 2022]] * [[Cath Kherson]], 2022 * [[Ionsaí dróin ar an gCreimlín]], 2023 * [[Bearnú damba Kakhovka]], 2023 * [[Ionsaí diúracán ar Horza]], 2023 * [[Azerbaijan Airlines Eitilt 8243]], 2024 * [[Cainteanna síochána idir an Rúis agus an Úcráin]] * [[Geilleagar na Rúise]] == Naisc sheachtracha == * [https://www.google.fr/search?q=site%3A.rte.ie+%22%C3%BAcr%C3%A1in%22++%22r%C3%BAis%22&lr=&as_qdr=all&dcr=0&tbs=cdr%3A1%2Ccd_min%3A2%2F24%2F2022%2Ccd_max%3A8%2F24%2F2022&sxsrf=ALiCzsZF0qw1k1TQCQEZSpiNUZNF4sbWtw%3A1661368621228&ei=LXkGY-PHDcT5lwTMupjQDg&ved=0ahUKEwijkom0mOD5AhXE_IUKHUwdBuoQ4dUDCA4&uact=5&oq=site%3A.rte.ie+%22%C3%BAcr%C3%A1in%22++%22r%C3%BAis%22&gs_lcp=Cgdnd3Mtd2l6EANKBAhBGAFKBAhGGABQzAdYumZgm2xoAnAAeACAAZ4BiAH-DpIBBDguMTCYAQCgAQHAAQE&sclient=gws-wiz Nuacht RTÉ faoi] * [https://www.google.fr/search?q=site%3A.tuairisc.ie+%22%C3%BAcr%C3%A1in%22++%22r%C3%BAis%22&lr=&as_qdr=all&dcr=0&tbs=cdr%3A1%2Ccd_min%3A2%2F24%2F2022%2Ccd_max%3A8%2F24%2F2022&sxsrf=ALiCzsYeRyGwTN6XquQzrb1dobS905IAmg%3A1661368642058&ei=QnkGY8aOA8TQad6QnIAJ&ved=0ahUKEwjGt4C-mOD5AhVEaBoKHV4IB5AQ4dUDCA4&uact=5&oq=site%3A.tuairisc.ie+%22%C3%BAcr%C3%A1in%22++%22r%C3%BAis%22&gs_lcp=Cgdnd3Mtd2l6EANKBAhBGAFKBAhGGABQywpYvyNgozBoAnAAeACAAbsBiAHvBpIBAzMuNZgBAKABAcABAQ&sclient=gws-wiz Tuairisc.ie faoi] * Foinsí<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-cogadh-san-ucrain-agus-ceist-chigilteach-na-bhfoinsi-eolais/|teideal=An cogadh san Úcráin agus ceist chigilteach na bhfoinsí eolais|údar=Fachtna Ó Drisceoil|dáta=14 Aibreán 2023|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-04-14}}</ref> * Scannán / [[Scannán faisnéise|clár faisnéise]] : "''20 Days in Mariupol''" (2024) le [[Mysyslav Chernov]]<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ba-choir-do-gach-duine-breathnu-ar-20-days-in-mariupol/|teideal=Ba chóir do gach duine breathnú ar ‘20 Days in Mariupol’|údar=Fachtna Ó Drisceoil|dáta=21 Márta 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-03-21}}</ref> == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Ionradh na Rúise ar an Úcráin}} [[Catagóir:2022]] [[Catagóir:Ionradh na Rúise ar an Úcráin]] [[Catagóir:Cogaí]] [[Catagóir:Stair na Rúise]] [[Catagóir:Stair na hÚcráine]] bxvuf5s2srk81oeme91du9lgsb2ilfc 0 100919 1312803 1311148 2026-05-13T03:18:45Z ListeriaBot 25319 Wikidata list updated [V2] 1312803 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} CuimsíonnIs 26 '''cantún na hEilvéise''' ([[An Ghearmáinis|Gearmáinis]] : ''Kanton'' ; [[An Fhraincis|Fraincis]] : ''canton''  ; [[An Iodáilis|Iodáilis]]: ''cantone''; [[An Rómainis|Rumantsch Grischun]]: [[chantun]]) ballstáit Chónaidhm na hEilvéise. D'úsáideadh {{Lang|de|[[Waldstätte]]}} chun tagairt a dhéanamh ar na chéad trí chomhghuaillithe cónasctha a bhunaigh [[An Eilvéis|Cónaidhme na hEilvéise]] sa chéad áit. Tá achoimre ar an dá thréimhse thábhachtach i bhforbairt na Sean-Chónaidhme Eilvéise le téarmaí {{Lang|de|[[Eight Cantons|Acht Orte]]}} (‘Ocht gCantón’; ó 1353–1481) agus {{Lang|de|[[Thirteen Cantons|Dreizehn Orte]]}} (13 Cantóin, ó 1513–1798). <ref name="chrono">léirithe mar "the 'confederacy of eight'" agus "the 'Thirteen-Canton Confederation'", faoi seach, féach: {{lua idirlín | url = https://www.eda.admin.ch/aboutswitzerland/en/home/geschichte/uebersicht.html | teideal = About Switzerland}}</ref> Bhí gach cantún de Shean-Chónaidhm na hEilvéise ar a dtugtaí Ort freisin (‘suíomh’, ó roimh 1450), nó Stand (‘eastát’, ó c.  1550), ina stát iomlán ceannasach a raibh a rialuithe teorann féin, a arm, agus a airgeadra féin acu, ó shíniú [[Síocháin Westfalen]] (1648) ar a laghad go dtí bunú an stáit fheidearálaigh san Eilvéis sa bhliain 1848, le tréimhse ghairid de rialtas láraithe le linn na Poblachta Helvetic (1798-1803). Tá an téarma Kanton in úsáid go forleathan ón 19ú haois. cantún de Chónaidhm na hEilvéise Sean, ar a dtugtaí {{Lang|de|Ort}} freisin (‘suíomh’, ó roimh 1450), nó {{Lang|de|Stand}} (‘eastát’, ó c. 1550 ), stát iomlán ceannasach a raibh a rialtáin teorann féin, a arm, agus a airgeadra féin ó [[Síocháin Westfalen|Chonradh Westphalia]] (1648) ar a laghad go dtí bunú stát feidearálach na hEilvéise in 1848, le tréimhse ghairid de rialtas láraithe le linn na Poblachta <b>Helvética</b> (1798–1803). Tá an téarma Cantún in úsáid go forleathan ón 19ú haois. == Liosta de Chantúin == {{Wikidata list | SPARQL = SELECT ?item ?itemLabel WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q23058. SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "[AUTO_LANGUAGE],ga,de,fr,it,rm". } } ORDER BY ?itemLabel | columns = number:#, P94:Armas, label:Cantún, P395:Cód, P36: Príomhchathair, P571:Bunaithe, P1082:Daonra, P2046:Achar<br>km², P37:Teanga }} {| class='wikitable sortable' ! # ! Armas ! Cantún ! Cód ! Príomhchathair ! Bunaithe ! Daonra ! Achar<br>km² ! Teanga |- | style='text-align:right'| 1 | [[Íomhá:Wappen Unterwalden alt.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q214069|Unterwalden]]'' | | | data-sort-value="1315" | 1315 | | | |- | style='text-align:right'| 2 | [[Íomhá:Wappen Aargau matt.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q11972|cantún Aargau]]'' | AG | [[Aarau]] | data-sort-value="1803" | 1803 | 726894 | 1403.77 ciliméadar cearnach | [[an Ghearmáinis]] |- | style='text-align:right'| 3 | [[Íomhá:Wappen Appenzell Ausserrhoden matt.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q12079|cantún Appenzell Ausserrhoden]]'' | AR | [[Herisau]]<br/>''[[:d:Q68189|Trogen]]'' | data-sort-value="1513" | 1513 | 56495 | 242.84 ciliméadar cearnach | ''[[:d:Q1366643|Ard-Ghearmáinis na hEilvéise]]'' |- | style='text-align:right'| 4 | [[Íomhá:Wappen Appenzell Innerrhoden matt.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q12094|cantún Appenzell Innerrhoden]]'' | AI | ''[[:d:Q209270|Appenzell]]'' | data-sort-value="1513" | 1513 | 16585 | 172.48 ciliméadar cearnach | [[an Ghearmáinis]] |- | style='text-align:right'| 5 | [[Íomhá:Coat of arms of Kanton Basel-Landschaft.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q12146|cantún Basel-Landschaft]]'' | BL | [[Liestal]] | data-sort-value="1833" | 1833 | 298837 | 517.67 ciliméadar cearnach | [[an Ghearmáinis]] |- | style='text-align:right'| 6 | [[Íomhá:Wappen Basel-Stadt matt.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q12172|cantún Basel-Stadt]]'' | BS | [[Basel]] | data-sort-value="1833" | 1833 | 200031 | 36.95 ciliméadar cearnach | [[an Ghearmáinis]] |- | style='text-align:right'| 7 | [[Íomhá:CHE Bern COA.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q11911|cantún Bern]]'' | BE | [[Beirn]] | data-sort-value="1353" | 1353 | 1063533 | 5959 ciliméadar cearnach | ''[[:d:Q1366643|Ard-Ghearmáinis na hEilvéise]]''<br/>''[[:d:Q1480152|Swiss French]]'' |- | style='text-align:right'| 8 | [[Íomhá:Wappen Freiburg matt.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q12640|cantún Fribourg]]'' | FR | [[Fribourg]] | data-sort-value="1481" | 1481 | 341537 | 1671.36 ciliméadar cearnach | [[an Fhraincis]]<br/>[[an Ghearmáinis]] |- | style='text-align:right'| 9 | [[Íomhá:Wappen Glarus matt.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q11922|cantún Glarus]]'' | GL | [[Glarus]] | data-sort-value="1352" | 1352 | 42056 | 685.3 ciliméadar cearnach | [[an Ghearmáinis]]<br/>''[[:d:Q1366643|Ard-Ghearmáinis na hEilvéise]]'' |- | style='text-align:right'| 10 | [[Íomhá:CHE Graubünden COA.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q11925|cantún Graubünden]]'' | GR | [[Chur]] | data-sort-value="1496" | 1496 | 204888 | 7105.39 ciliméadar cearnach | [[an Rómainis]]<br/>[[an Iodáilis]]<br/>[[an Ghearmáinis]] |- | style='text-align:right'| 11 | [[Íomhá:Wappen Jura matt.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q12755|cantún Jura]]'' | JU | [[Delémont]] | data-sort-value="1979" | 1979-01-01 | 74548 | 838.51 ciliméadar cearnach | [[an Fhraincis]] |- | style='text-align:right'| 12 | [[Íomhá:CHE Luzern COA.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q12121|cantún Lucerne]]'' | LU | [[Luzern]] | data-sort-value="1332" | 1332 | 432744 | 1493.51 ciliméadar cearnach | [[an Ghearmáinis]] |- | style='text-align:right'| 13 | [[Íomhá:Wappen Neuenburg matt.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q12738|cantún Neuchâtel]]'' | NE | [[Neuchâtel (cathair)|Neuchâtel]] | data-sort-value="1034" | 1034 | 178291 | 802.24 ciliméadar cearnach | [[an Fhraincis]] |- | style='text-align:right'| 14 | [[Íomhá:Wappen Nidwalden matt.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q12592|cantún Nidwalden]]'' | NW | ''[[:d:Q63931|Stans]]'' | data-sort-value="1291" | 1291 | 45016 | 275.85 ciliméadar cearnach | ''[[:d:Q1366643|Ard-Ghearmáinis na hEilvéise]]'' |- | style='text-align:right'| 15 | [[Íomhá:Wappen Obwalden matt.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q12573|cantún Obwalden]]'' | OW | ''[[:d:Q63964|Sarnen]]'' | data-sort-value="1291" | 1291 | 39272 | 490.58 ciliméadar cearnach | ''[[:d:Q1366643|Ard-Ghearmáinis na hEilvéise]]'' |- | style='text-align:right'| 16 | [[Íomhá:Wappen Schaffhausen matt.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q12697|cantún Schaffhausen]]'' | SH | [[Schaffhausen]] | data-sort-value="1501" | 1501 | 87111 | 298.42 ciliméadar cearnach | [[an Ghearmáinis]] |- | style='text-align:right'| 17 | [[Íomhá:Wappen Schwyz matt.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q12433|cantún Schwyz]]'' | SZ | [[Schwyz]] | data-sort-value="1240" | 1240 | 167403 | 907.88 ciliméadar cearnach | ''[[:d:Q1366643|Ard-Ghearmáinis na hEilvéise]]'' |- | style='text-align:right'| 18 | [[Íomhá:Wappen Solothurn matt.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q11929|cantún Solothurn]]'' | SO | [[Solothurn]] | data-sort-value="1481" | 1481 | 286844 | 790.45 ciliméadar cearnach | [[an Ghearmáinis]] |- | style='text-align:right'| 19 | [[Íomhá:Coat of arms of canton of St. Gallen.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q12746|cantún St. Gallen]]'' | SG | [[Sankt Gallen]] | data-sort-value="1803" | 1803 | 535114 | 2030.75 ciliméadar cearnach | ''[[:d:Q1366643|Ard-Ghearmáinis na hEilvéise]]'' |- | style='text-align:right'| 20 | [[Íomhá:Wappen Thurgau matt.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q12713|cantún Thurgau]]'' | TG | [[Frauenfeld]] | data-sort-value="1803" | 1803 | 295220 | 991.77 ciliméadar cearnach | [[an Ghearmáinis]] |- | style='text-align:right'| 21 | [[Íomhá:CHE Ticino COA.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q12724|cantún Ticino]]'' | TI | [[Bellinzona]] | data-sort-value="1803" | 1803 | 358903 | 2812.15 ciliméadar cearnach | [[an Iodáilis]] |- | style='text-align:right'| 22 | [[Íomhá:Wappen Uri matt.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q12404|cantún Uri]]'' | UR | ''[[:d:Q68150|Altdorf]]'' | data-sort-value="1291" | 1291 | 37931 | 1076.57 ciliméadar cearnach | ''[[:d:Q1366643|Ard-Ghearmáinis na hEilvéise]]''<br/>[[an Ghearmáinis]] |- | style='text-align:right'| 23 | [[Íomhá:Wappen Wallis matt.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q834|cantún Valais]]'' | VS | [[Sion]] | data-sort-value="1815" | 1815 | 365844 | 5224.5 ciliméadar cearnach | [[an Fhraincis]]<br/>''[[:d:Q1366643|Ard-Ghearmáinis na hEilvéise]]''<br/>[[an Ghearmáinis]] |- | style='text-align:right'| 24 | [[Íomhá:Wappen Waadt matt.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q12771|cantún Vaud]]'' | VD | [[Lausanne]] | data-sort-value="1803" | 1803 | 845870 | 3211.94 ciliméadar cearnach | [[an Fhraincis]] |- | style='text-align:right'| 25 | [[Íomhá:Wappen Zug matt.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q11933|cantún Zug]]'' | ZG | [[Zug (cathair)|Zug]] | data-sort-value="1352" | 1352 | 132556 | 238.73 ciliméadar cearnach | [[an Ghearmáinis]] |- | style='text-align:right'| 26 | [[Íomhá:CHE Zürich COA.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q11943|cantún Zürich]]'' | ZH | [[Zürich]] | data-sort-value="1351" | 1351 | 1620020 | 1729 ciliméadar cearnach | [[an Ghearmáinis]] |- | style='text-align:right'| 27 | [[Íomhá:CHE Canton de Genève écu seul COA.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q11917|cantún na Ginéive]]'' | GE | [[an Ghinéiv]] | data-sort-value="1815" | 1815 | 524410 | 282.49 ciliméadar cearnach | [[an Fhraincis]]<br/>''[[:d:Q1480152|Swiss French]]'' |} {{Wikidata list end}} == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:Cantúin na hEilvéise| ]] [[Catagóir:Fo-ranna na hEilvéise]] [[Catagóir:Liosta d'fhoranna na hEilvéise|Cantúin]] [[Catagóir:Ranna riaracháin san Eoraip|An Eilvéis 1]] [[Catagóir:Ranna riaracháin den chéad leibhéal de réir tíre|Cantúin, an Eilvéis]] [[Catagóir:Liosta d'áiteanna a bhfuil cónaí ann san Eilvéis]] 3v78tr35tojfbqgvsq72ie5xxu1wmji 0 106666 1312780 1283075 2026-05-12T20:22:44Z TGcoa 21229 1312780 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Ceimiceoir]] [[An Ghearmáin|Gearmánach]] ab ea '''Clara Helene Immerwahr''' (21 Meitheamh 1870 – 2 Bealtaine 1915). Ba í an chéad bhean Ghearmánach í ar bronnadh dochtúireacht sa cheimic uirthi sa Ghearmáin, agus creidtear gur síochánaí í chomh maith. Ó 1901 go dtí a féinmharú i 1915, bhí sí pósta leis an gceimiceoir [[Fritz Haber]], fear a bhuaigh [[Duais Nobel]] in 1918. == Luathshaol agus oideachas == Rugadh Immerwahr ar Fheirm Polkendorff in aice le Breslau (ansin in oirthear [[An Phrúis|na Prúise]]; ar a dtugtar Wojczyce anois, in iarthar na [[An Pholainn|Polainne]]). Ba í an iníon ab óige de thuismitheoirí Giúdacha í, an ceimiceoir Philipp Immerwahr agus a bhean chéile Anna (née Krohn). D'fhás sí aníos ar an bhfeirm lena triúr siblíní níos sine, Elli, Rose agus Paul. Sa bhliain 1890, fuair a máthair bás le hailse; fad a d'fhan Elli agus a fear céile Siegfried ag an bhfeirm, bhog Clara lena hathair go Breslau.<ref name=":0">[http://jwa.org/encyclopedia/article/immerwahr-clara Clara Immerwahr profile], jwa.org; accessed 27 April 2015.</ref> Rinne Immerwahr staidéar in Ollscoil Breslau, agus bhain sí céim agus PhD amach sa [[Ceimic|cheimic]] faoi [[Richard Abegg]] sa bhliain 1900,<ref>{{Cite book-en|url=https://books.google.com/books?isbn=1849739897|title=The Chemists' War: 1914–1918|publisher=Royal Society of Chemistry|author=Freemantle, Michael|year=2014|isbn=9781849739894|access-date=27 October 2015}}</ref> tar éis ocht seimeastar staidéir (dhá sheimeastar níos mó ná mar gur ghá d’iarrthóirí dochtúireachta fireanna ag an am).<ref>[https://books.google.com/books?id=SVYnAgAAQBAJ&pg=PA143 Ladies in the Laboratory II: West European women in science, 1800 – 1900 : a survey of their contributions to research]</ref> Ba é teideal a tráchtais ná {{Lang|de|Beiträge zur Löslichkeitsbestimmung schwerlöslicher Salze des Quecksilbers, Kupfers, Bleis, Cadmiums und Zinks}} (Taighde ar Thuaslagthacht Salann Lag-Intuaslagtha de Mhearcair, Copar, Luaidhe, Caidmiam, agus Sinc). Ba í an chéad bhean Ph.D. í, in Ollscoil Breslau<ref name="Cornwell49">{{Cite book-en|first=John|author=Cornwell|title=''Hitler's Scientists, Science, War and the Devil's Pact''|url=https://archive.org/details/isbn_9780142004807|publisher=Penguin Press|year=2003|isbn=978-0-14-200480-7}}</ref> agus fuair sí an t-ainmniú ''magna cum laude''.<ref>{{Cite book-en|title=Pharmaceutical Review, Volume 19|year=1901|publisher=Pharmaceutical Review Publishing Company|url=https://books.google.com/books?id=TK8UAAAAYAAJ&q=Clara+Immerwahr&pg=PA87|author=Hoffmann, Frederick|access-date=27 October 2015}}</ref> Reáchtáladh a cosaint tráchtais i bpríomh-halla na hollscoile agus d'fhreastail go leor ban óga de chuid na cathrach air, ar spéis leo "{{Lang|de|Unser erster weiblicher Doktor}}" ("ár gcéad dochtúir baineann") a fheiceáil.<ref name="Creese" /> Cúpla mí tar éis di a céim a bhaint amach, thug sí léacht phoiblí dar teideal "Chemie und Physik im Haushalt" (“Ceimic agus Fisic sa Teach”).<ref name="Creese">{{cite book|last1=Creese|first1=Mary R. S. Creese|last2=Creese|first2=Thomas M.|title=Ladies in the Laboratory II: West European women in science, 1800 – 1900 : a survey of their contributions to research|date=2004|publisher=Scarecrow Press|location=Lanham, Md. |isbn=978-0810849792|pages=143–145|url=https://books.google.com/books?id=SVYnAgAAQBAJ&pg=PA143|access-date=18 April 2017}}</ref><ref name="Friedrich">{{cite journal|last1=Friedrich|first1=Bretislav|last2=Hoffmann|first2=Dieter|title=Clara Haber, nee Immerwahr (1870–1915): Life, Work and Legacy|journal=Zeitschrift für Anorganische und Allgemeine Chemie|date=March 2016|volume=642|issue=6|pages=437–448|doi=10.1002/zaac.201600035|pmc=4825402|pmid=27099403}}</ref> == Pósadh agus obair == Phós Immerwahr [[Fritz Haber]] i Lúnasa 1901, ceithre bliana tar éis di tiontú ar an Chríostaíocht sa bhliain 1897.<ref name="King2012">{{Cite web-en|url=http://www.smithsonianmag.com/history/fritz-habers-experiments-in-life-and-death-114161301|title=Fritz Haber's Experiments in Life and Death|author=King|first=Gilbert|date=6 June 2012|work=Smithsonian.com}}</ref><ref name="Stern">{{Cite book-en|author=Stern|first=Fritz|title=Einstein's German world|date=2001|publisher=Princeton Univ. Press|location=Princeton, NJ [u.a.]|isbn=9780691074580|edition=5. print., and 1. pbk. print.|url=https://books.google.com/books?id=ID3cMjhnPKkC&q=%22In+August+1901+Haber+married+Clara+Immerwahr%22&pg=PA77|access-date=27 October 2015}}</ref> Tháinig an bheirt le chéile blianta roimhe sin ag ceacht rince agus chuir siad tús le cumann rómánsach gairid, ach dhiúltaigh Immerwahr a cheiliúr pósta ag an am toisc go raibh sí ag iarraidh fanacht neamhspleách ó thaobh airgeadais de.<ref name=":0"/> {{glanadh}} Mar gheall ar ionchais shochaíocha go raibh áit na mná pósta sa teach, bhí teorainn lena cumas taighde a dhéanamh.<ref>[https://books.google.ie/books?id=SVYnAgAAQBAJ&pg=PA143&redir_esc=y#v=onepage&q&f=false. Ladies in the Laboratory II: West European women in science, 1800 – 1900 : a survey of their contributions to research]</ref><ref>[https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4825402/ <nowiki>Clara Haber, nee Immerwahr (1870–1915): Life, Work and Legacy .Zeitschrift für Anorganische und Allgemeine Chemie|date=March 2016|volume=642|issue=6|pages=437–448|doi=10.1002/zaac.201600035|pmc=4825402|pmid=27099403}}</nowiki>]. ''Zeitschrift für Anorganische und Allgemeine Chemie''. '''642''' (6): 437–448. [[Doi (aitheantóir)|doi]]:[[doi:10.1002/zaac.201600035|10.1002/zaac.201600035]]. [[PMC (aitheantóir)|PMC]]&nbsp;<span class="cs1-lock-free" title="Freely accessible">[//www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC4825402 4825402]</span>. [[PMID (aitheantóir)|PMID]]&nbsp;[//pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27099403 27099403].</cite></ref> Ina ionad sin chuir sí le hobair a fir chéile gan mórán aitheantais, ag [[Aistriúchán|aistriú]] cuid dá páipéir go Béarla.<ref name="Travis">{{Cite book-en|author=Travis|first=Anthony S.|title=The Synthetic Nitrogen Industry in World War I: Its Emergence and Expansion|date=3 July 2015|publisher=Springer|isbn=978-3319193564|url=https://books.google.com/books?id=0q8YCgAAQBAJ&pg=PA49|access-date=18 April 2017}}</ref> Ar 1 Meitheamh 1902 rugadh Hermann Haber (1902-1946), an t-aon leanbh den phósadh sin.<ref name="Stoltzenberg">{{Cite book-en|author=Stoltzenberg|first=Dietrich|title=Fritz Haber : chemist, nobel laureate, german, jew|date=2004|publisher=Chemical Heritage Foundation|location=Philadelphia|isbn=978-0941901246|pages=50|url=https://books.google.com/books?id=0ekNIaJX3-YC&pg=PA50}}</ref> Agus í ag cur muiníne in Abegg, léirigh Immerwahr a míshástacht mhór leis an ról fosheirbhíseach seo: {{Blockquote|It has always been my attitude that a life has only been worth living if one has made full use of all one's abilities and tried to live out every kind of experience human life has to offer. It was under that impulse, among other things, that I decided to get married at that time... The life I got from it was very brief...and the main reasons for that was Fritz's oppressive way of putting himself first in our home and marriage, so that a less ruthlessly self-assertive personality was simply destroyed.<ref name="Cornwell49"/><ref name="stolzenberg">{{cite book|first=Dietrich|last=Stoltzenberg|title=''Fritz Haber: Chemiker, Nobelpreisträger, Deutscher, Jude: eine Biographie''|publisher=Weinheim|year=1998}}</ref>}} Rinne Haber faillí leanúnach ar a bhean chéile agus a leanbh, ag fágáil le haghaidh turas chuig áiseanna eolaíochta sna [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stáit Aontaithe]] nuair nach raibh a mhac ach cúpla mí d'aois.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Meschel|first=Susan V.|date=March 2012|title=A Modern Dilemma for Chemistry and Civic Responsibility: The Tragic Life of Clara Immerwahr|url=http://dx.doi.org/10.1002/zaac.201100409|journal=Zeitschrift für anorganische und allgemeine Chemie|volume=638|issue=3–4|pages=603–609|doi=10.1002/zaac.201100409|issn=0044-2313}}</ref> Nuair a bhí sé sa tír, is minic a chaith sé uaireanta lóin agus oícheanta ag obair nó lena chomhghleacaithe seachas sa bhaile.<ref name="Creese"/> I litir ó 1915 chuig Setsuro Tamaru, comhghleacaí [[An tSeapáin|Seapánach]] de chuid Haber, léirigh Immerwahr a díomá gur oibrigh a fear céile “18 uair in aghaidh an lae, beagnach i gcónaí i mBeirlín (ní i nDahlem!)" <ref>{{Luaigh foilseachán|author=Oyama|first=Hideko Tamaru|date=2015-02-02|title=Setsuro Tamaru and Fritz Haber: Links between Japan and Germany in Science and Technology|url=http://dx.doi.org/10.1002/tcr.201402086|journal=The Chemical Record|volume=15|issue=2|pages=535–549|doi=10.1002/tcr.201402086|pmid=25645002|issn=1527-8999}}</ref> Le linn [[an Chéad Chogadh Domhanda]], thacaigh Fritz Haber go láidir le hiarracht mhíleata na Gearmáine agus bhí ról tábhachtach aige i bhforbairt [[Cogaíocht cheimiceach|arm ceimiceach]] (go háirithe gáis nimhe). Chríochnaigh a chuid iarrachtaí lena mhaoirseacht ar an gcéad imscaradh rathúil [[Airm ollscriosta|d'arm ollscriosta]] i stair mhíleata, i [[Flóndras|bhFlóndras]], an Bheilg, ar 22 Aibreán 1915. Dúirt Immerwahr gur labhair sé amach i gcoinne thaighde a fir chéile mar “saobhadh idéil na heolaíochta” agus “comhartha na barbarachta, rud a thruaillíonn an disciplín féin ar chóir léargais nua a thabhairt ar an saol.” <ref>{{Cite web-en|url=https://jwa.org/encyclopedia/article/immerwahr-clara|title=Clara Immerwahr|author=Dick|first=Jutta|work=Jewish Women: A Comprehensive Historical Encyclopedia|publisher=Jewish Women's Archive|access-date=8 June 2018}}</ref>  Bhí Immerwahr ina fhinné freisin ar bhás duine dá iarscoláirí de chuid an choláiste, Otto Sackur, trí thimpiste, a bhí ag iarraidh clóiríd chacodyl a '''cheansú''' i saotharlann Haber mar chuid de thaighde Haber ar airm cheimiceacha. == Bás == [[Íomhá:Habers_in_Basel.JPG|mion| Uaigh Fritz agus Clara Haber, reilig Hörnli, in aice le [[Basel|Basel, an Eilvéis]]]] Go gairid tar éis filleadh Haber ón mBeilg, scaoil Immerwahr í féin sa chliabhrach ag baint úsáide as piostal míleata Haber. Ar 2 Bealtaine 1915, fuair sí bás i mbaclainn a mic.<ref name="Creese"/> <ref name="Friedrich"/> An mhaidin i ndiaidh a báis, tharla an chéad ionsaí gáis in aghaidh na Rúiseach ar an bhFronta Thoir. .<ref>{{Cite book-en|first=John|author=Cornwell|title=''Hitler's Scientists, Science, War and the Devil's Pact''|publisher=Penguin Press|year=2003|isbn=978-0-14-200480-7|url=https://archive.org/details/isbn_9780142004807/page/65}}</ref><ref>{{Cite book-en|first=Dietrich|author=Stoltzenberg|title=''Fritz Haber: Chemiker, Nobelpreisträger, Deutscher, Jude: eine Biographie''|publisher=Weinheim|year=1998}}</ref> Níl aon fhianaise go raibh [[Scrúdú Iarbháis|scrúdú iarbháis]] ann. Mar gheall ar imthosca a báis nach bhfuil doiciméadaithe go leor déanta uirthi, tá mórán plé agus conspóide ann maidir lena cúiseanna, lena n-áirítear gur chuir sí i gcoinne obair Haber i gcogaíocht cheimiceach agus bhí a féinmharú mar fhreagra air go ndearna sé maoirseacht phearsanta ar an gcéad úsáid rathúil de ghás clóirín le linn Dara Cath Ypres, rud a d’fhág go raibh breis agus 67,000 taismeach ann.<ref name="Creese" /> <ref name="Friedrich" /> <ref>Hobbes, Nicholas (2003). Essential Militaria. Atlantic Books. {{ISBN|978-1-84354-229-2}}.</ref><ref>Albarelli, H.P. (2009). A terrible mistake : the murder of Frank Olson, and the CIA's secret cold war experiments (1st ed.). Walterville, OR: Trine Day. {{ISBN|978-0-9777953-7-6}}. Retrieved 9 September 2014.</ref> D'fhan a féinmharú den chuid is mó sa dorchadas. Sé lá tar éis a báis, níor thuairiscigh ach an nuachtán beag áitiúil ''Grunewald-Zeitung'' go bhfuil “bean chéile an Dr H. i Dahlem, atá ar an bhfronta faoi láthair, tar éis deireadh a chur lena saol trí í féin a lámhach. Ní fios cad iad na cúiseanna atá leis an ngníomh seo ag an mbean mhíshona." <ref name="Biographien">{{Cite web-en|url=http://www.fembio.org/biographie.php/frau/biographie/clara-immerwahr|title=Clara Immerwahr, verh. Haber|work=FemBio|access-date=12 October 2015}}</ref><ref name="Dick">{{Cite book-en|author=Dick|first=Jutta|title=Jewish Women: A Comprehensive Historical Encyclopedia|date=1 March 2009|publisher=Jewish Women's Archive|edition=Online|access-date=12 October 2015}}</ref> Aistríodh luaithreach Immerwahr ó Dahlem go [[Basel]] agus adhlacadh í in éineacht lena fear céile tar éis a bháis sa bhliain 1934.<ref name="Creese"/> Ina dhiaidh sin, chuaigh a mac Hermann Haber ar imirce go dtí na Stáit Aontaithe, áit a chuir sé lámh ina bhás féin i 1946. == I ndrámaíocht, ficsean agus scríbhneoireacht == Spreagadh roinnt saothar chun iniúchadh a dhéanamh ar chaidreamh Fritz agus Clara. Déanann an gearrscannán ''Haber'', scríofa agus stiúrtha ag Daniel Ragussis, iarracht cuid de na saincheisteanna a bhaineann le caidreamh na lánúine a scrúdú.<ref name="Meyer">{{Luaigh foilseachán|author=Meyer|first=Michal|title=Feeding a War (Interview with Daniel Ragussis)|journal=[[Chemical Heritage Magazine]]|date=Spring 2010|volume=28|issue=1|pages=40–41|url=https://www.sciencehistory.org/distillations/magazine/feeding-a-war|accessdate=20 March 2018|archive-date=1 Meitheamh 2019|archive-url=https://web.archive.org/web/20190601023523/https://www.sciencehistory.org/distillations/magazine/feeding-a-war|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190601023523/https://www.sciencehistory.org/distillations/magazine/feeding-a-war |date=1 Meitheamh 2019 }}</ref> '''Bhí páirt''' shuntasach ag na Haber san úrscéal ''A Reunion of Ghosts'' le Judith Claire Mitchell, áit a bhfuil a gcarachtar ainmnithe Lenz agus Iris Alter.<ref name="Benjamin">{{Cite news-en|url=http://fictionwritersreview.com/interview/the-project-is-nothing-the-process-is-everything-an-interview-with-judith-claire-mitchell/|title=The Project is Nothing, The Process is Everything: An Interview with Judith Claire Mitchell|author=Benjamin|first=Chloe|date=30 March 2015|work=[[Fiction Writers Review]]|access-date=18 April 2017}}</ref> Léiríonn saothair ar nós ''The Greater Good'' (2008), arna stiúradh ag Celia de Wolff agus scríofa ag Justin Hopper, go ndeachaigh taighde a fir ar chogaíocht gáis go mór i bhfeidhm ar Chlara.<ref>{{Cite web-en|url=http://justinhopper.weebly.com/radio.html|title=The Greater Good|work=Justin Hopper – Writer and Script Consultant|access-date=18 April 2017|archive-url=https://web.archive.org/web/20170419100638/http://justinhopper.weebly.com/radio.html|archive-date=19 April 2017}}</ref> Léirítear a saol sa tsraith theilifíse Meiriceánach <nowiki><i id="mwlQ">Genius</i></nowiki> .  In 2014 eisíodh an scannán ''Clara Immerwahr'' (stiúrtha ag Harald Sicheritz). Pléitear Clara agus Fritz freisin, go hachomair, sa leabhar ''How to Hide an Empire: A History of the Greater United States'' le Daniel Immerwahr,<ref>{{Cite book-en|title=How to Hide an Empire: A History of the Greater United States|author=Immerwahr|first=Daniel|publisher=Farrar, Straus and Giroux; First edition|year=2019|isbn=978-0374172145|pages=56–58}}</ref> nuair a dhéantar tagairt do ról nítrigine sa talmhaíocht i stair Mheiriceá. == Tagairtí == {{Reflist|30em}} == Naisc sheachtracha == * [https://web.archive.org/web/20050903122626/http://world.std.com/~jlr/doom/haber.htm beathaisnéis ghearr Clara Haber (Immerwahr) ag Innealtóirí doomed....] * [https://www.unisyscat.de/clara-immerwahr-award.html Gradam Clara Immerwahr seolta ag UniCat in 2011] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20221207115141/https://www.unisyscat.de/clara-immerwahr-award.html |date=2022-12-07 }} * [https://jwa.org/encyclopedia/article/immerwahr-clara Clara Immerwahr i gCartlann na mBan Giúdach] {{DEFAULTSORT:Immerwahr, Clara}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1870]] [[Catagóir:Ceimiceoirí Gearmánacha an 20ú haois]] [[Catagóir:Ceimiceoirí Giúdacha]] [[Catagóir:Mná-eolaithe Gearmánacha an 20ú haois]] [[Catagóir:Síochánaithe Críostaí na Gearmáine]] [[Catagóir:Síochánaithe Liútaracha]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Breslau]] [[Catagóir:Giúdaigh Ghearmánacha an 19ú haois]] [[Catagóir:Daoine ó Chúige Silesia]] [[Catagóir:Féinmharú le hairm tine sa Ghearmáin]] [[Catagóir:1915 féinmharú]] [[Catagóir:Fritz Haber]] [[Catagóir:Mná-eolaithe Giúdacha]] [[Catagóir:Féinmharú ban]] [[Catagóir:Ceimiceoirí Gearmánacha]] [[Catagóir:Básanna i 1915]] [[Catagóir:Giúdaigh Ghearmánacha]] 3w6wg289e52hsh762wxo6ua64v39ktr 0 112047 1312826 1310060 2026-05-13T10:28:42Z Elliottjk 74136 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:2|0|0 */ 1312826 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ceannródaí Meiriceánach ab ea '''Mary Mason Lyon''' ( 28 Feabhra, 1797 – 5 Márta, 1849) in oideachas na mban. Bhunaigh sí an ''Wheaton Female Seminary'' in Norton, Massachusetts, ( anois Wheaton College) sa bhliain 1834 . Ansin, bhunaigh sí ''Mount Holyoke Female Seminary'' (anois Mount Holyoke College) i South Hadley, Massachusetts, sa bhliain 1837 agus bhí sí ina céad uachtarán (nó "príomhoide") ar feadh 12 bliain. Chomhcheangail fís Lyon dúshlán intleachtúil agus cuspóir morálta. Bhí meas aici ar éagsúlacht shocheacnamaíoch agus rinne sí a dícheall an seimineár a dhéanamh inacmhainne do mhic léinn ar ioncam measartha. == Luathshaol == Iníon de theaghlach feirmeoireachta i mBuckland, Massachusetts, bhí óige dheacair dhúshlánach ag Lyon. Fuair a hathair bás nuair a bhí sí cúig bliana d’aois, agusbhí an teaghlach ar fad páirteach chun cabhrú leis an bhfeirm a reáchtáil. Bhí Lyon trí bliana déag nuair a phós a máthair arís agus bhog sí ar shiúl; d'fhan sí taobh thiar i Buckland chun an teach a choinneáil dá deartháir Aaron, a ghlac seilbh ar an bhfeirm. <ref name="Alden">{{Cite book-en|author=Green|first=Elizabeth Alden|title=Mary Lyon and Mount Holyoke|url=https://archive.org/details/marylyonmounthol0000gree|year=1979|publisher=University Press of New England|location=Hanover, New Hampshire|isbn=0-87451-172-0|pages=[https://archive.org/details/marylyonmounthol0000gree/page/406 406]}}</ref> D’fhreastail Lyon ar scoileanna ceantair éagsúla ó am go chéile agus, in 1814 ag 17, thosaigh sí ag múineadh iontu freisin. Chothaigh tús measartha Lyon a tiomantas ar feadh an tsaoil do dheiseanna oideachais a leathnú chuig cailíní ó mheánléim agus ó chúlraí bochta. Chothaigh tús measartha Lyon a tiomantas ar feadh an tsaoil maidir le deiseanna oideachais a leathnú chuig cailíní ó chúlraí bochta agus measartha. Bhí Lyon in ann freastal ar dhá mheánscoil sa deireadh, ''Sanderson Academy'' i Ashfield agus ''Byfield Seminary'' in oirthear [[Massachusetts]]. <ref name="Alden">{{Cite book-en|author=Green|first=Elizabeth Alden|title=Mary Lyon and Mount Holyoke|url=https://archive.org/details/marylyonmounthol0000gree|year=1979|publisher=University Press of New England|location=Hanover, New Hampshire|isbn=0-87451-172-0|pages=[https://archive.org/details/marylyonmounthol0000gree/page/406 406]}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFGreen1979">Green, Elizabeth Alden (1979). <span class="cs1-lock-registration" title="Free registration required">[[iarchive:marylyonmounthol0000gree|''Mary Lyon and Mount Holyoke'']]</span>. Hanover, New Hampshire: University Press of New England. pp.&nbsp;[[iarchive:marylyonmounthol0000gree/page/406|406]]. [[Leabharuimhir Chaighdeánach Idirnáisiúnta|ISBN]]&nbsp;[[Speisialta:Foinsí Leabhar/0-87451-172-0|<bdi>0-87451-172-0</bdi>]].</cite></ref> Ag ''Byfield'', bhí cairdeas aici leis an bpríomhoide, an tUrramach Joseph Emerson, agus ag a chúntóir, Zilpah Polly Grant . Thóg sí isteach freisin éiteas Byfield maidir le dianoideachas acadúil agus í lán le tiomantas Críostaí. Ansin theagasc Lyon ag roinnt acadaimh, lena n-áirítear Sanderson, scoil bheag dá cuid féin i Buckland, Adams Female Academy (reáchtáil ag Grant), agus an Ipswich Female Seminary (a bhí á reáchtáil ag Grant freisin). Bhí tionchar ag an bhfreastal a bhí ag Lyon ar na léachtaí a raibh an-tóir orthu ag an am sin i luibheolaíocht saotharlainne le Amos Eaton an mbaint a bhí aici le gluaiseacht na seimineár ban .<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Woody|first=T.|year=1929|title=A history of women's education in the United States|journal=Science & Education|publisher=Science Press|volume=4|issue=1–2}}</ref><ref>{{Cite book-en|author=Newcomer|first=M.|year=1959|title=A century of higher education for American women|url=https://archive.org/details/centuryofhighere00newc|location=New York|publisher=Harper & Brothers}}</ref><ref>{{Luaigh foilseachán|author=Warner|first=D. J.|year=1978|title=Science education for women in antebellum America|journal=Isis|volume=69|issue=246|pages=58–67|doi=10.1086/351933|pmid=387657}}</ref> Sa bhliain 1834, d'iarr Laban Wheaton agus a iníon-chéile, Eliza Baylies Chapin Wheaton, ar Mary Lyon chun cabhair a fháil chun an ''Wheaton Female Seminary'' a bhunú i Norton, Massachusetts . <ref name="Wheaton">{{Cite web-en|url=http://wheatoncollege.edu/college-history/1830s/wheaton-born/|title=1834 Wheaton is born|work=Wheaton College History|access-date=19 April 2016}}</ref> D'fhág Lyon an mhúinteoireacht agus bhailigh sí cistí deonaithe i sparán uaithne sainiúil chun airgead a bhailiú le haghaidh na cliarscoile a chur ar bun. <ref name=":0">{{Cite web-en|url=https://www.emilydickinsonmuseum.org/mary-lyon-1797-1849-teacher/|title=Mary Lyon (1797-1849), teacher – Emily Dickinson Museum|language=en-US|access-date=2022-12-06}}</ref> Chruthaigh sí an chéad churaclam agus é mar sprioc aici go mbeadh sé comhionann ó thaobh cáilíochta de le cáilíocht choláistí na bhfear. Chuir sí an chéad phríomhoide, Eunice Caldwell ar fáil freisin. Osclaíodh Wheaton Female Seminary ar 22 Aibreán 1835, le 50 dalta agus triúr múinteoirí. D’fhág Lyon agus Caldwell Wheaton, in éineacht le hochtar mac léinn ó Wheaton, chun Mount Holyoke Female Seminary a oscailt. <ref name="Cole">{{Cite book-en|author=Cole|first=Arthur Charles|title=A hundred years of Mount Holyoke college|date=1940|publisher=Yale University Press|location=New Haven, CT}}</ref> == Mount Holyoke == [[Íomhá:Mary_lyon_daguerrotype_1797-1849.jpg|deas|mion| Lyon c. 1845]] Le linn na mblianta tosaigh seo, d’fhorbair Lyon a fís de réir a chéile do Mount ''Holyoke Female Seminary'', a bheadh cosúil le scoileanna Grant ar go leor bealaí ach, bhí súil ag Lyon, a scoláirí a tharraingt ó raon socheacnamaíoch níos leithne. Bhí an coláiste uathúil sa mhéid is gur daoine ar bheagán acmhainne a bhunaigh é agus gur fhreastail sé ar a n-iníonacha seachas ar leanaí na saibhre. Ach go háirithe, bhí tionchar ag an Urramach Joseph Emerson uirthi, ar mhol a ''Discourse on Female Education'' (1822) gur cheart mná a oiliúint le bheith ina múinteoirí seachas"to please the other sex.". Osclaíodh ''Mount Holyoke'' sa bhliain 1837: bhí an seimineár réidh le haghaidh "the reception of scholars on November 8, 1837." <ref name="Tatum" /> Rinne Lyon a dícheall caighdeáin arda acadúla a choinneáil: shocraigh sí scrúduithe iontrála déine agus ghlac sí isteach "''young ladies of an adult age, and mature character.''" <ref name="Tatum">{{Cite book-en|author=Hartley|first=James|title=Mary Lyon: Documents and Writings|year=2008|publisher=Doorlight Publications|location=South Hadley, MA|isbn=9780977837250}}</ref> Ag teacht lena fís shóisialta, theorannaigh sí an táille teagaisc go $60 in aghaidh na bliana, thart ar aon trian den táille a ghearr Grant ar ''Ipswich Female Seminary'', a bhí lárnach dá misean "''appeal[ing] to the intelligence of all classes''.". <ref name="Tatum">{{Cite book-en|author=Hartley|first=James|title=Mary Lyon: Documents and Writings|year=2008|publisher=Doorlight Publications|location=South Hadley, MA|isbn=9780977837250}}<cite class="citation book cs1" data-ve-ignore="true" id="CITEREFHartley2008">Hartley, James (2008). ''Mary Lyon: Documents and Writings''. South Hadley, MA: Doorlight Publications. p.&nbsp;163. [[Leabharuimhir Chaighdeánach Idirnáisiúnta|ISBN]]&nbsp;[[Special:BookSources/9780977837250|<bdi>9780977837250</bdi>]].</cite></ref> D'fhonn costais a choinneáil íseal, d'éiligh Lyon ar dhaltaí tascanna baile a dhéanamh - leagan luath den obair/staidéar. Áiríodh leis na tascanna seo; béilí a ullmhú agus urláir agus fuinneoga a ní. Cuireadh de chúram ar [[Emily Dickinson]], a d’fhreastail ar an Seimineár i 1847, sceana a ghlanadh. <ref>{{Cite web-en|url=http://www.mtholyoke.edu/lits/library/arch/emily_dickinson/Emily_Dickinson.html|title=Autograph letter signed, dated 6 November 1847, to Abiah Root|author=Dickinson|first=Emily|publisher=Mount Holyoke College|access-date=November 22, 2013|archive-url=https://web.archive.org/web/20140307070814/http://www.mtholyoke.edu/lits/library/arch/emily_dickinson/Emily_Dickinson.html|archive-date=7 March 2014}}</ref> Ach ní mhairfeadh sé seo. Ó 2019, measann Mount Holyoke anois gurb é $71,828 in aghaidh na bliana an costas a bhaineann le freastal ar an gcoláiste. <ref>{{Cite web-en|url=https://www.mtholyoke.edu/sfs/cost-attendance|title=Cost of Attendance|date=19 December 2014}}</ref> Cuireann an coláiste cineálacha éagsúla cúnaimh airgeadais ar fáil. <ref> {{Lua idirlín|url=https://www.mtholyoke.edu/admission/apply-undergraduate-first-year/affording-mount-holyoke/financial-aid}}</ref> D’éiligh Lyon, a chreid go luath i dtábhacht na haclaíochta laethúil do mhná, ar a cuid mac léinn míle amháin a shiúl (1.6&nbsp;km) tar éis an bhricfeasta. Le linn geimhreadh fuar agus sneachta [[Sasana Nua|New England]], laghdaigh sí an riachtanas go 45 nóiméad. Mhúin múinteoirí [[callaistéinic]] — cineál aclaíochta — i hallaí neamhthéite go dtí gur glanadh limistéar stórála le haghaidh giomnáisiam. Cé go raibh polasaithe Lyon conspóideach uaireanta, mheall an seimineár a spriocghrúpa mac léinn de 200 go tapa. Bhí Lyon ag súil le hathrú ar ról na mban agus chuir sí oideachas cuimsitheach, dian agus nuálach ar fáil dá daltaí, le béim ar leith ar na heolaíochtaí. Theastaigh uaithi:<blockquote>''seven courses in the sciences and mathematics for graduation, a requirement unheard of at other female seminaries. She introduced women to "a new and unusual way" to learn science—laboratory experiments which they performed themselves. She organized field trips on which students collected rocks, plants, and specimens for lab work, and inspected geological formations and recently discovered dinosaur tracks'' <ref>{{Lua idirlín|url=http://www.mtholyoke.edu/marylyon/science.html|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2024-03-10|archivedate=2012-03-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20120309085547/http://www.mtholyoke.edu/marylyon/science.html}}</ref></blockquote>D’fhorbair Lyon a smaointe maidir le conas oideachas a chur ar mhná nuair a bhí sí ina príomhoide cúnta ag Ipswich Female Seminary i Massachusetts. Faoi 1837 bhí sí tar éis a chur ina luí ar urraitheoirí iolracha tacú lena hidéil agus leis an gcéad choláiste dáiríre a bhí ag an náisiún do mhná. <ref name="google1">{{Cite book-en|url=https://books.google.com/books?id=Z3qWLyDZ8PsC&pg=PA13|title=Alma Mater: Design and Experience in the Women's Colleges from Their ... – Helen Lefkowitz Horowitz – Google Boeken|access-date=2012-07-14|isbn=978-0870238697|author=Horowitz|first=Helen Lefkowitz|year=1993|publisher=Univ of Massachusetts Press}}</ref> Bhronn baile South Hadleyhad an talamh agus an príomhfhoirgneamh. <ref> See [https://offices.mtholyoke.edu/marylyon/founding "The Founding of Mount Holyoke Female Seminary" (2022) online]</ref> Chuir leagan amach Lyon ar an gcampas samhail a ndearnadh aithris fhorleathan uirthi d'ardoideachas na mban trí thimpeallacht fhisiciúil a chur ar fáil a thacaigh le curaclam dian cuimsitheach atá comhionann le curaclam coláistí na bhfear. Mar gheall ar spriocanna nuálacha Lyon bhí a Seimineár uathúil agus difriúil ó sheimineáir ban eile na tréimhse, ag tairiscint curaclam comhionann leo siúd ag coláistí na bhfear. D’oibrigh na scoláirí ar fad in aon fhoirgneamh amháin gan mórán príobháideachta. Bhí dlúth-theagmháil ann leis an dámh uile-ban, agus féintuairiscí laethúla ar a láidreachtaí agus a laigí pearsanta. Laghdaigh an coláiste an fhoireann go dtí an t-íosmhéid toisc go raibh 100 nó mar sin de mhic léinn a rinne uair an chloig oibre an duine in aghaidh an lae, agus iad ag láimhseáil an chuid is mó de na gnáth-chóracha cosúil le cócaireacht agus glanadh agus cothabháil na dtailte. Dhiúltaigh Lyon an sprioc a bhí ag coláistí na bhfear indibhidiúlacht agus neamhspleáchas a chur chun cinn agus ina ionad sin chothaigh an tuairim go bhféadfadh foireann aontaithe na mban a bheith ag teacht leis an rath a bhí ar choláistí na bhfear in aice láimhe cosúil le Amherst agus Williams. Thug an curaclam deis do mhná staidéar a dhéanamh ar ábhair cosúil le geoiméadracht, calcalas, [[An Laidin|Laidin]], [[An Ghréigis|Gréigis]], eolaíocht, fealsúnacht, agus stair, nach raibh á múineadh de ghnáth ag seimineáir ban eile sa 19ú haois. D'éirigh le hiarrachtaí Lyon institiúid ardoideachais do mhná a bhunú, in ainneoin na ndúshlán eacnamaíoch a bhí ann ag an am, an bealach a thabhairt do níos mó ban na deiseanna céanna ardoideachais a bheith acu agus a bhí ag a ndeartháireacha. <ref>Andrea L. Turpin, “The Ideological Origins of the Women’s College: Religion, Class, and Curriculum in the Educational Visions of Catharine Beecher and Mary Lyon.” ''History of Education Quarterly'' 50#2 (2010), pp. 133–58. [http://www.jstor.org/stable/40648056 online].</ref><ref> The major study is Helen Lefkowitz Horowitz, ''Alma mater: Design and experience in the women's colleges from their nineteenth-century beginnings to the 1930s' (2nd edition, U of Massachusetts Press, 1993). ''</ref> ==Tagairtí== {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Lyon, Mary}} [[Catagóir:Básanna i 1849]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1797]] [[Catagóir:Mount Holyoke College]] [[Catagóir:Dámh Choláiste Mount Holyoke]] [[Catagóir:Daoine as Buckland, Massachusetts]] [[Catagóir:Uachtaráin agus Príomhoidí Choláiste Mount Holyoke]] [[Catagóir:Daoine i gColáiste Wheaton (Massachusetts)]] [[Catagóir:Bunaitheoirí ollscoile agus coláistí]] [[Catagóir:Oideoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Daoine as Massachusetts]] s13hg9j4eoc6hw3sdh7osasxidx2dn5 0 114450 1312820 1247770 2026-05-13T09:57:31Z Conradder 34685 cat 1312820 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Toghchán}} Reáchtáladh '''Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2024 i dTuaisceart Éireann''' ar an 4 Iúil 2024. Fuair [[Sinn Féin]] an sciar is mó den vóta riamh agus rinneadh scrios ar an [[Páirtí Aontachtach Daonlathach|DUP]], a chaill trí shuíochán in iomláine.<ref name=":2">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/fisean-drochla-do-ritheaghlach-paisley-borradh-faoi-shinn-fein-agus-ceist-an-athaontaithe-torthai-thoghchan-westminster/|teideal=FÍSEÁN: Drochlá do rítheaghlach Paisley, borradh faoi Shinn Féin agus ceist an athaontaithe – torthaí thoghchán Westminster|údar=Póilín Ní Chiaráin|dáta=2024-07-05|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-07-05}}</ref> [[Íomhá:NI_Parliamentary_Constituencies_2024.svg|clé|mion|18 suíochán a bhí le líonadh sa Tuaisceart]] [[Íomhá:Election_posters,_Bushmills_(geograph_7797306).jpg|clé|mion|Bushmills; fuair ceannaire an [[Glór Traidisiúnta na nAontachtaithe|TUV]] [[Jim Allister]] an ceann is fearr ar [[Ian Óg Paisley|Ian Paisley]] in [[Aontroim Thuaidh (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Aontroim Thuaidh]]]] == Cúlra == 18 suíochán a bhí le líonadh sa Tuaisceart do [[Teach na dTeachtaí, An Ríocht Aontaithe|Pharlaimint Westminster]]. Bhí 136 iarrthóir ag seasamh iontu le bheith ina bhfeisire parlaiminte i d[[Teach na dTeachtaí, An Ríocht Aontaithe|Teach na dTeachtaí]].<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/starmer-agus-pairti-an-lucht-oibre-ar-thairseach-na-cumhachta/|teideal=Starmer agus Páirtí an Lucht Oibre ar thairseach na cumhachta|dáta=2024-07-04|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-07-04}}</ref> Bhí iarrthóirí ag seasamh ar son 11 páirtí ar fad agus tá naonúr ag seasamh san olltoghchán mar iarrthóirí neamhspleácha.<ref>Bhí iarrthóir ag Páirtí na Comhghuaillíochta ag fiach ar gach aon cheann den 18 suíochán atá sa tuaisceart. Bhí iarrthóirí ag an SDLP agus an UUP le haghaidh 17 suíochán, 16 atá ag an DUP agus 14 iarrthóir ag Sinn Féin.</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/uair-na-cinniuna-do-cheannairi-an-tuaiscirt/|teideal=Uair na cinniúna do cheannairí an Tuaiscirt|údar=Póilín Ní Chiaráin|dáta=3 Iúil 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-07-06}}</ref> Sa toghchán in 2019, fuair an [[PAD]] 8 suíochán, [[Sinn Féin]] 7 gcinn, an [[PSDLO]] dhá shuíochán agus ceann amháin a fuair [[Páirtí na Comhghuaillíochta]].<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Olltoghchán na Breataine: fógra gan choinne|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0523/1450890-olltoghcan-na-breataine-fogra-gan-choinne/|date=2024-05-23|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ / Áine Ní Ghallchóir}}</ref> Bhí an Right Honourable Sir [[Jeffrey Donaldson]] PC, agus iar-cheannaire [[Páirtí Aontachtach Daonlathach|PAD]], cúisithe i gcionta gnéasacha a bhí bainteach "leis an am a chuaigh thart". Ar an 3 Iúil, an lá roimh an olltoghchán, rinneadh cinneadh cúirte faoi Donaldson agus a bhean chéile Lady Eleanor; rialaigh breitheamh i gcúirt san [[Iúr Cinn Trá|Iúr]] i gCo an Dúin go raibh dóthain fianaise ann le Donaldson a chur ar a thriail faoi chionta gnéasacha, éigniú ina measc.<ref>{{Luaigh foilseachán|title='Dóthain fianaise' ann le Jeffrey Donaldson a chur ar a thriail|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0703/1457893-dothain-fianaise-ann-le-jeffrey-donaldson-a-chur-ar-a-thriail/|date=2024-07-03|language=ga}}</ref> == Torthaí == In 2024, fuair Sinn Féin seacht suíochán, an líon céanna agus a bhí acu sa pharlaimint in 2019, sna toghcheantair chéanna. Bhuaigh an DUP cúig shuíochán, seachas na hocht gcinn a bhí acu in 2019. Fuair an [[Glór Traidisiúnta na nAontachtaithe|TUV]] (Páirtí Aontachtach Uladh) agus Páirtí na Comhghuaillíochta suíochán amháin. B'é an t-aontachtaí [[Alex Easton]] an t-aon iarrthóir neamhspleách a toghadh. Sa [[An Dún Thuaidh (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Dún Thuaidh]] ar [[Stephen Farry]] ó Pháirtí na Comhghuaillíochta a rinne sé an éadáil. '''Sinn Féin''' B'iad feisirí Shinn Féin [[John Finucane]] ([[Béal Feirste Thuaidh (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Béal Feirste Thuaidh]]); [[Paul Maskey]] ([[Béal Feirste Thiar (toghlach)|Béal Feirste Thiar]]); [[Pat Cullen]] ([[Fear Manach agus Tír Eoghain Theas (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Fear Manach agus Tír Eoghain Theas]]); [[Cathal Mallaghan]] ([[Lár Uladh (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Lár-Uladh]]): [[Dáire Hughes]] ([[Iúr Cinn Trá agus Ard Mhacha (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|An tIúr agus Ard Mhacha]]); [[Chris Hazzard]] ([[An Dún Theas (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|An Dún Theas]]); agus [[Órfhlaith Begley]] ([[Tír Eoghain Thiar (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Tír Eoghain Thiar)]]. Feisirí nua ba ea Pat Cullen, Cathal Mallaghan agus Dáire Hughes. '''DUP''' B'iad feisirí an DUP. [[Gavin Robinson]] ([[Béal Feirste Thoir (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Béal Feirste Thoir]]); [[Sammy Wilson]] ([[Aontroim Thoir (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Aontroim Thoir]]); [[Gregory Campbell]] ([[Doire Thoir (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Doire Thoir]]); [[Jim Shannon]] ([[Loch Cuan (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Loch Cuan]]); agus [[Carla Lockhart]] ([[An Bhanna Uachtarach (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|An Bhanna Uachtarach]]). Mar leis na trí shuíochán a chaill an DUP,<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/deireadh-le-reimeas-paisley-agus-sinn-fein-ar-an-bpairti-is-mo-as-eirinn-in-westminster/|teideal=Deireadh le réimeas Paisley agus Sinn Féin ar an bpáirtí is mó as Éirinn in Westminster|dáta=2024-07-05|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-07-05}}</ref> * Fuair ceannaire an [[Glór Traidisiúnta na nAontachtaithe|TUV]] [[Jim Allister]] an ceann is fearr ar [[Ian Óg Paisley|Ian Paisley]] in [[Aontroim Thuaidh (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Aontroim Thuaidh]], agus tháinig deireadh le rítheaghlach Paisley tar éis ceithre bliana is leathchéad.<ref name=":2" /> Bhí farasbarr de 450 vóta de Jim Allister ar Paisley. Ní raibh aon choinne leis seo ar chor ar bith. Dúirt Allister é féin go raibh talamhchreathach. * Toghadh [[Sorcha Eastwood]] ó [[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Pháirtí na Comhghuaillíochta]], i n[[Gleann an Lagáin (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Gleann an Lagáin]] in áit [[Jeffrey Donaldson]] nach raibh san iomaíocht; agus * Thóg [[Robin Swann]] ó [[Páirtí Aontachtach Uladh|Pháirtí Aontachtach Uladh]], an suíochán in [[Aontroim Theas (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Aontroim Theas]] ó [[Paul Girvan]].<ref name=":1">{{Luaigh foilseachán|title=Olltoghchán buaite go rábach ag Páirtí Lucht Oibre na Breataine|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0705/1458355-olltoghchan-buaite-go-rabach-ag-pairti-lucht-oibre-na-breataine/|date=2024-07-05|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> '''SDLP''' Choinnigh an [[Páirtí Sóisialta agus Daonlathach an Lucht Oibre|SDLP]] an dá shuíochán a bhí acusan in 2019. B'iad [[Colum Eastwood]] ([[An Feabhal (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|An Feabhal]]) agus [[Claire Hanna]] ([[Béal Feirste Theas agus an Dún Láir (toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Béal Feirste Theas agus an Dún Láir]]) beirt fheisirí an [[Páirtí Sóisialta agus Daonlathach an Lucht Oibre|SDLP]]. == Féach freisin == * [[Olltoghchán na Ríochta Aontaithe, 2024]] ==Tagairtí== {{reflist}} [[Catagóir:2024]] [[Catagóir:Toghcháin i dTuaisceart Éireann]] 9co1g4siv8hmln7f66zctlqrp8417a1 14 117627 1312794 1311465 2026-05-12T21:52:15Z Seachránaí 53315 Catagóir:Gníomhaithe na heite chlé 1312794 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:Orwell, George}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1903]] [[Catagóir:Básanna i 1950]] [[Catagóir:Aindiachaithe]] [[Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda]] [[Catagóir:Cogadh Cathartha na Spáinne]] [[Catagóir:Filí Béarla]] [[Catagóir:Filí Sasanacha]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Gníomhaithe na heite chlé]] [[Catagóir:Iriseoirí Sasanacha]] [[Catagóir:Saighdiúirí Sasanacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Indiacha]] [[Catagóir:Sóisialaithe]] [[Catagóir:Staraithe]] [[Catagóir:Úrscéalaithe Sasanacha]] kwaerqjmkusxpuijplmg9ai5gyjifpw 2 120601 1312778 1311773 2026-05-12T19:53:39Z ListeriaBot 25319 Wikidata list updated [V2] 1312778 wikitext text/x-wiki * Tá an focal "item" de dhíth ón mbot, is amhlaidh... tá! * An eochairfhocal é "Label"? Is . * Ní fheictear anseo go díreach na torthaí SQL, ach ina ionad sin, céard a dhéanann an bot leo, mar shampla ?item -> <nowiki>[[:d:?item|?item]]</nowiki> {{Wikidata list | sparql = SELECT ?item ?itemLabel ?can2000 { # P3425=(Comhartha) Aitheantas Nature 2000 # P17=tír, Q27=Éire ?item wdt:P3425 ?can2000; wdt:P17 wd:Q27. # label SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "ga". } } | columns = number:#, label:Alt, P7959:Contae, P18:Íomhá, P3425:Natura 2000 | links = local }} {| class='wikitable sortable' ! # ! Alt ! Contae ! Íomhá ! Natura 2000 |- | style='text-align:right'| 1 | [[Loch Iascaigh]] | [[Contae Dhún na nGall]] | [[Íomhá:Lough Eske sud est.jpg|center|128px]] | [https://natura2000.eea.europa.eu/Natura2000/SDF.aspx?site=IE0000163 IE0000163] |- | style='text-align:right'| 2 | [[An Abhainn Mhór]] | [[Contae Phort Láirge]] | [[Íomhá:IMG BlackwaterBridge3720rz.jpg|center|128px]] | [https://natura2000.eea.europa.eu/Natura2000/SDF.aspx?site=IE0002170 IE0002170] |- | style='text-align:right'| 3 | [[Gleann Dá Ghrua]] | [[Contae Chill Mhantáin]] | [[Íomhá:Glen walk way.JPG|center|128px]] | [https://natura2000.eea.europa.eu/Natura2000/SDF.aspx?site=IE0000719 IE0000719] |- | style='text-align:right'| 4 | [[Páirc Náisiúnta Shléibhte Chill Mhantáin]] | [[Contae Chill Mhantáin]] | [[Íomhá:Wicklow Mountains National Park Information Office.jpg|center|128px]] | [https://natura2000.eea.europa.eu/Natura2000/SDF.aspx?site=IE0002122 IE0002122] |- | style='text-align:right'| 5 | [[Portach Chlóirthigh|Dúlra Phortach Chlóirthigh]] | [[Contae Uíbh Fhailí]] | [[Íomhá:Clara bog boardwalk. 07.jpg|center|128px]] | [https://natura2000.eea.europa.eu/Natura2000/SDF.aspx?site=IE0000572 IE0000572] |- | style='text-align:right'| 6 | [[Bá Bhaile Dúill|Bá Baile Dúill]] | [[Contae Bhaile Átha Cliath]] | [[Íomhá:The View from Strand Road Baldoyle - geograph.org.uk - 181928.jpg|center|128px]] | [https://natura2000.eea.europa.eu/Natura2000/SDF.aspx?site=IE0000199 IE0000199] |- | style='text-align:right'| 7 | [[An Sliabh Riabhach]] | [[Contae Luimnigh]] | [[Íomhá:Black Rock on the Ballyhoura Mountain Range - geograph.org.uk - 1103684.jpg|center|128px]] | [https://natura2000.eea.europa.eu/Natura2000/SDF.aspx?site=IE0002036 IE0002036] |- | style='text-align:right'| 8 | [[Loch Uí Ghadhra]] | [[Contae Shligigh]] | [[Íomhá:Lough Gara 1.jpg|center|128px]] | [https://natura2000.eea.europa.eu/Natura2000/SDF.aspx?site=IE0004048 IE0004048] |- | style='text-align:right'| 9 | [[Inbhear Bhaile Roiséir]] | [[Contae Bhaile Átha Cliath]] | [[Íomhá:View of Rogerstown Estuary.jpg|center|128px]] | [https://natura2000.eea.europa.eu/Natura2000/SDF.aspx?site=IE0000208 IE0000208] |- | style='text-align:right'| 10 | [[Loch Coirib]] | [[Contae na Gaillimhe]] | [[Íomhá:Loughcorrib.jpg|center|128px]] | [https://natura2000.eea.europa.eu/Natura2000/SDF.aspx?site=IE0004042 IE0004042] |- | style='text-align:right'| 11 | [[Coill Chnoc Sinche]] | [[Contae Chill Mhantáin]] | [[Íomhá:Plants on damp bankside in Knocksink woods.jpg|center|128px]] | [https://natura2000.eea.europa.eu/Natura2000/SDF.aspx?site=IE0000725 IE0000725] |} {{Wikidata list end}} k3nemy6yyf7ad6ihoob4jup1axeqil6 0 120797 1312807 1304742 2026-05-13T04:27:48Z ListeriaBot 25319 Wikidata list updated [V2] 1312807 wikitext text/x-wiki Tá ag an [[Aontas Eorpach]] agus [[Euratom]] '''gníomhaireachtaí,''' comhlachtaí neamhspleácha díláraithe, agus gnóthais chomhpháirteacha,<ref name=cineálacha /> bunaithe le pearsantacht dlítheanach trí reachtaíocht thánaisteacht, agus curtha de chúram orthu réimse teoranta ar leith oibre.<ref name=about /> Is cuid de chnuasach níos leithne de {{h|comhlachtaí an Aontais Eorpaigh agus Euratom}} agus dá bharr '''ní hionann iad''' agus: * seacht [[Forais an Aontais Eorpaigh|bpríomh-chomhlachtaí]] (institiúidí) an AE * comhlachtaí an AE bunaithe trí reachtaíocht phríomha * comhlachtaí eile, beag beann ar ar bunaíodh iad nó trí reachtaíochta phríomha nó tánaisteacht, gan {{h|pearsantacht dlítheanach}}, .i. na [[Comhlachtaí comhairleacha an Aontais Eorpaigh|comhlachtaí comhairleacha]], na hoifigí neamhspleácha atá ag aon duine amháin, agus seirbhísí idirinstitiúideacha * na heagraíochtaí pan-AE, beag beann ar a bpearsantacht dlítheanach, nach meastar gur comh-chomhlachtaí an AE nó Euratom iad == Liosta Wikidata == {{Wikidata list | sparql = SELECT ?item ?itemLabel ?bunDáta ?tírLabel ?lógó WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q112827555. OPTIONAL { ?item wdt:P571 ?bunDáta. } OPTIONAL { ?item wdt:P17 ?tír. } OPTIONAL { ?item wdt:P154 ?lógó. } FILTER NOT EXISTS { ?item wdt:P576 ?abolishedDate. } SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "ga,en". } } ORDER BY (?itemLabel) | columns = number:#, P154:Lógó, label:Gníomhaireacht, P17:Tír, P571:Bundáta | }} {| class='wikitable sortable' ! # ! Lógó ! Gníomhaireacht ! Tír ! Bundáta |- | style='text-align:right'| 1 | | ''[[:d:Q138781968|EU Customs Authority]]'' | [[an Fhrainc]] | |- | style='text-align:right'| 2 | [[Íomhá:EASA Logo.svg|center|128px]] | ''[[:d:Q276255|European Union Aviation Safety Agency]]'' | [[an Ghearmáin]] | data-sort-value="2003" | 2003-09-28 |- | style='text-align:right'| 3 | [[Íomhá:ECDC symbol.svg|center|128px]] | [[An Lárionad Eorpach um Chosc agus Rialú Galar]] | [[an tSualainn]] | data-sort-value="2004" | 2004-09-28 |- | style='text-align:right'| 4 | [[Íomhá:European Banking Authority logo 2023.svg|center|128px]] | [[An tÚdarás Baincéireachta Eorpach]] | [[an Fhrainc]] | data-sort-value="2011" | 2011-11-25 |- | style='text-align:right'| 5 | [[Íomhá:Logo European Labour Authority.png|center|128px]] | [[An tÚdarás Eorpach Saothair]] | [[an tSlóvaic]] | data-sort-value="2019" | 2019-06-20 |- | style='text-align:right'| 6 | [[Íomhá:EFSA logo.svg|center|128px]] | [[An tÚdarás Eorpach um Shábháilteacht Bia]] | [[an Iodáil]] | data-sort-value="2002" | 2002-02-21 |- | style='text-align:right'| 7 | [[Íomhá:ESMALogo.png|center|128px]] | [[An tÚdarás Eorpach um Urrúis agus Margaí]] | [[an Fhrainc]] | data-sort-value="2011" | 2011-01-01 |- | style='text-align:right'| 8 | | [[An tÚdarás Eorpach um Árachas agus Pinsin Cheirde]] | [[an Ghearmáin]] | data-sort-value="2011" | 2011-01-01 |- | style='text-align:right'| 9 | [[Íomhá:AMLA logo.svg|center|128px]] | [[An tÚdarás um an Sciúradh Airgid a Chomhrac|An tÚdarás um Fhrithsciúradh Airgid]] | [[an Ghearmáin]] | data-sort-value="2024" | 2024-06-26 |- | style='text-align:right'| 10 | [[Íomhá:SRB logo 2021.svg|center|128px]] | [[Bord Réitigh Aonair]] | [[an Bheilg]] | data-sort-value="2015" | 2015-01 |- | style='text-align:right'| 11 | [[Íomhá:Europol logo.svg|center|128px]] | [[Europol]] | [[an Ísiltír]] | data-sort-value="1998" | 1998-10-01 |- | style='text-align:right'| 12 | | [[Foras Eorpach chun Dálaí Maireachtála agus Oibre a Fheabhsú]] | [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]] | data-sort-value="1975" | 1975-06-02 |- | style='text-align:right'| 13 | | [[Gníomhaireacht Chomhshaoil Eorpach]] | [[an Danmhairg]] | data-sort-value="1990" | 1990-05-07 |- | style='text-align:right'| 14 | [[Íomhá:EUDA.svg|center|128px]] | [[Gníomhaireacht Drugaí an Aontais Eorpaigh]] | [[an Phortaingéil]] | data-sort-value="1993" | 1993 |- | style='text-align:right'| 15 | [[Íomhá:ECHA Logo.svg|center|128px]] | [[Gníomhaireacht Eorpach Ceimiceán]] | [[an Fhionlainn]] | data-sort-value="2007" | 2007 |- | style='text-align:right'| 16 | [[Íomhá:EFCA logo.svg|center|128px]] | [[Gníomhaireacht Eorpach um Rialú ar Iascach]] | [[an Spáinn]] | data-sort-value="2005" | 2005-04-26 |- | style='text-align:right'| 17 | [[Íomhá:European Maritime Safety Agency (EMSA) logo.png|center|128px]] | [[Gníomhaireacht Eorpach um Shábháilteacht Mhuirí]] | [[an Phortaingéil]] | data-sort-value="2002" | 2002-08-25 |- | style='text-align:right'| 18 | [[Íomhá:Europäische Agentur für Sicherheit und Gesundheitsschutz am Arbeitsplatz logo.svg|center|128px]] | [[Gníomhaireacht Eorpach um Shábháilteacht agus Sláinte ag an Obair]] | [[an Spáinn]] | data-sort-value="1994" | 1994-07-18 |- | style='text-align:right'| 19 | [[Íomhá:FRONT3X-Logo.png|center|128px]] | [[Frontex|Gníomhaireacht Eorpach um an nGarda Teorann agus Cósta]] | [[an Pholainn]] | data-sort-value="2016" | 2016-10-07 |- | style='text-align:right'| 20 | [[Íomhá:ERA-rgb-300dpi.jpg|center|128px]] | [[Gníomhaireacht Iarnróid an Aontais Eorpaigh]] | [[an Fhrainc]] | data-sort-value="2004" | 2004-04-29 |- | style='text-align:right'| 21 | [[Íomhá:EMAseal.png|center|128px]] | [[Gníomhaireacht Leigheasra Eorpach]] | [[an Ísiltír]] | data-sort-value="1995" | 1995 |- | style='text-align:right'| 22 | [[Íomhá:BEREC logo.png|center|128px]] | ''[[:d:Q107658738|Gníomhaireacht Tacaíochta BEREC]]'' | [[an Laitvia]] | data-sort-value="2009" | 2009 |- | style='text-align:right'| 23 | [[Íomhá:EU-FRA-logo.svg|center|128px]] | [[Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chearta Bunúsacha]] | [[an Ostair]] | data-sort-value="2007" | 2007-02-15 |- | style='text-align:right'| 24 | [[Íomhá:ENISA logo.png|center|128px]] | [[Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chibearshlándáil]] | [[an Ghréig]] | data-sort-value="2004" | 2004-03-13 |- | style='text-align:right'| 25 | [[Íomhá:Eurojust 2022 logo.svg|center|128px]] | [[Eurojust|Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chomhar Ceartais Choiriúil]] | [[an Ísiltír]] | data-sort-value="2002" | 2002-02-28 |- | style='text-align:right'| 26 | [[Íomhá:EU Acer Logo.png|center|128px]] | [[Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chomhar idir Rialálaithe Fuinnimh]] | [[an tSlóivéin]] | data-sort-value="2009" | 2009-07-13 |- | style='text-align:right'| 27 | [[Íomhá:Logo of the European Union Agency for Law Enforcement Training (colour, full name).png|center|128px]] | [[Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Oiliúint i bhForfheidhmiú an Dlí]] | [[an Ungáir]] | data-sort-value="2000" | 2000-12-23 |- | style='text-align:right'| 28 | [[Íomhá:EUAA Logo.png|center|128px]] | [[Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Thearmann]] | [[Málta]] | data-sort-value="2010" | 2010 |- | style='text-align:right'| 29 | [[Íomhá:EUSPA Logo.svg|center|128px]] | [[Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um an gClár Spáis]] | [[An tSeic|an tSeicia]] | data-sort-value="2021" | 2021-04-28<br/>2004-07-12 |- | style='text-align:right'| 30 | [[Íomhá:EU-LISA logo.svg|center|128px]] | [[Eu-LISA|Gníomhaireacht de chuid an Aontais Eorpaigh chun Bainistiú Oibríochtúil a dhéanamh ar Chórais Mhórscála TF sa Limistéar Saoirse, Slándála agus Ceartais]] | [[an Eastóin]] | data-sort-value="2011" | 2011-10-25 |- | style='text-align:right'| 31 | [[Íomhá:EIGE Logo.png|center|128px]] | [[Institiúid Eorpach um Chomhionannas Inscne]] | [[an Liotuáin]] | data-sort-value="2006" | 2006-12-20 |- | style='text-align:right'| 32 | [[Íomhá:Logo-EU-CdT.svg|center|128px]] | [[Ionad Aistriúcháin Chomhlachtaí an Aontais Eorpaigh]] | [[Lucsamburg]] | data-sort-value="1994" | 1994 |- | style='text-align:right'| 33 | [[Íomhá:EUIPO logo in English.svg|center|128px]] | [[Oifig Maoine Intleachtúla an Aontais Eorpaigh|Oifig Maoine Intleachtúla an Aontais Eorpach]] | [[an Spáinn]] | data-sort-value="1994" | 1994-03-15 |- | style='text-align:right'| 34 | [[Íomhá:Community Plant Variety Office logo.svg|center|128px]] | [[Oifig an Chomhphobail um Chineálacha Plandaí|Oifig an Chomhphobail maidir le Cineálacha Plandaí]] | [[an Fhrainc]] | data-sort-value="1995" | 1995-04-27 |- | style='text-align:right'| 35 | [[Íomhá:ETF logo.svg|center|128px]] | [[Foras Eorpach Oiliúna|an Foras Oiliúna na hEorpa]] | [[an Iodáil]] | data-sort-value="1993" | 1993-11-30 |- | style='text-align:right'| 36 | [[Íomhá:European Institute of Innovation and Technology logo.png|center|128px]] | ''[[:d:Q993120|an Institiúid Eorpach um Nuálaíocht agus Teicneolaíocht]]'' | [[an Ungáir]] | data-sort-value="2008" | 2008-04-11<br/>2008 |- | style='text-align:right'| 37 | [[Íomhá:CEDEFOP vector logo.svg|center|128px]] | [[an Lárionad Eorpach um Fhorbairt na Gairmoiliúna]] | [[an Ghréig]] | data-sort-value="1975" | 1975-02-16 |} {{Wikidata list end}} == Tagairtí == {{reflist | refs = <ref name=cineálacha>{{lua idirlín | url = https://european-union.europa.eu/institutions-law-budget/institutions-and-bodies/types-institutions-and-bodies_ga | teideal = Cineálacha institiúidí agus comhlachtaí | foilsitheoir = Aontas Eorpach | dátarochtana = 19-03-2026}}</ref> <ref name=about>{{lua idirlín | url = https://european-union.europa.eu/principles-countries-history_ga| teideal = Prionsabail, Ballstáit, stair | dáta = 5ú Iúil 2016 | work = An tAontas Eorpach | dátarochtana = 29ú Márta 2014 | archive-date = 7ú Bealtaine 2023 | archive-url = https://web.archive.org/web/20230507081436/http://europa.eu/about-eu/agencies/index_en.htm | url-status = live}}</ref> }} {{síol-eu}} [[Catagóir:Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh| ]] obevh1llqdh9ydmtdiiiuvu9158ekz7 0 121241 1312799 1294441 2026-05-12T23:41:52Z ListeriaBot 25319 Wikidata list updated [V2] 1312799 wikitext text/x-wiki Is iad na [[roinnt riaracháin|ranna riaracháin]] chéadleibhéil san [[an Iodáil|Iodáil]] iad na '''réigiúin''' (''{{lang | it|regioni}}''), mar atá an dara aicme den chóras [[Aicmiú Comhchoiteann na nAonad Críche maidir le Staidreamh|NUTS]].<ref name=eurostat /> Dar le [[Bunreacht na hIodáile]], is slánaonad féinrialaithe region é gach réigiún le cumhachtaí faoi leith. Tá fiche réigiún ann, cúig cinn dóibh ina [[#réigiúin féinrialaitheacha le reacht speisialta]]. Seachas [[Valle d'Aosta]], tá gach réigiún roinnte ina [[cúigí na hIodáile|chúigí]] éagsúla. == Stair == Le linn [[Ríocht na hIodáile]], ní raibh ann sna réigiúin ach ceantair staidrimh. Faoin bpoblacht, sa bhliain 1948, bronnadh féinriail orthu. Sa chéad leagan den bhunreacht, bhí san áireamh: * [[Salento]] (a tugadh sa féidir in [[Apulia]] isteach) * ''Friuli'' agus ''Venezia Giulia'' ina réigiúin éagsúla * [[Basilicata]] faoin ainm ''Lucania'' * [[Abruzzo]] agus [[Molise]] ina réigiúin éagsúla, ach cuireadh le chéile iad níos dearanaí mar ''Abruzzi e Molise'', sular scaradh óna gcéile arís iad sa bhliain 1963. Níor cuireadh [[féinriail réigiúnach autonomy]] i bhfeidhm go dtí an bhliain 1970. Ní raibh fonn ag an ''{{lang|it|Democrazia Cristiana}}'' go dtiocfadh páirtí an fhreasúra, ''{{lang|it|Partito Comunista Italiano/}}'', i gcumhacht sna réigiúin ina raibh tacaíocht stairiúil aige (an ''crios dearg'' le [[Emilia-Romagna]], [[an Tuscáin]], [[Umbria]] agus [[Marche|Le Marche]]). Fuair na réigiúin féinriail ar leith le leasú bunreachtúil sa bhliain 2001. Theip ámh ar moladh [[cónaidhmeach]] a chuir an {{lang|it|[[Lega Nord]]}} agus [[Silvio Berlusconi]] chun cinn sa bhliain 2005, the centre-right.<ref name=fedref /> == Stádas == [[Íomhá:Autonomous Regions of Italy.svg | thumb | Na cúig 5 réigiún féinrialaitheach ag dearg, na cinn eile as liath.]] Tá bunreacht ar leith ag gach réigiún, mar a vvb ag [[Wikisource:Constitution of Italy#Art. 123|Airteagal 123]] de Bhunreacht na hIodáile. Seachas an Tuscáin, tugann na réigiúin an teideal "réigiún féinrialaitheach" orthu féin.<ref name=Torrente2018 /> Mar dún féin, tá ghnáth-reachta ag cuid réigiún déag agus Teachta speisialta ag an gcúig eile, a bhronnann féinriail sa bhreis orthu. === Réigiúin féinrialaitheacha le ghnáth-reacht === '' Bunaíodh na réigiún úd sa bhliain 1970. Ó leasú 2001 an bhunreachta, tá cumhachtaí reachtaíochta iarmharacha acu ([[Wikisource:Constitution of Italy#Art. 117|Airteagal 117]]<ref name=Tschentscher />): :''the regions have exclusive legislative power with respect to any matters not expressly reserved to state law. Le fírinne, tá a gcumhachtaí airgeadais sách measartha. Coimeádann siad ach 20% de chánacha, caite go formhór chun a [[cúram sláinte san Iodáil|gcóras cúraim sláinte]] a mhaoiniú.<ref name=Rai /> === Réigiúin féinrialaitheacha le reacht speisialta === Tá [[rialtas dúchais]] bronnta ar cúig réigiún ag[[Wikisource:Constitution of Italy#Article 116|Airteagal 116]] de {{h|Bunreacht na hIodáile}}, mar a leanas q: [[Valle d'Aosta]], [[Friuli-Venezia Giulia]], [[An tSairdín]], [[an tSicil]] agus [[Trentino-Tirol Theas]], le roinnt cumhachtaí reachtaíochta, riaracháin agus airgeadais acu ag brath ar an teacht ar leith. Rinneadh seo chun cultúir agus teangacha na réigiún a chosaint, agus chun scaradh nó táthcheangal a chosc i ndiaidh cloíte na tíre sa [[Dara Cogadh Domhanda]].<ref name=Kudo2008 /> == Forais == Tá parlaimint darb ainm ''{{lang | it|Consiglio Regionale}}'' ag gach réigiún ({{lang | it|''Assemblea Regionale}}'' sa tSicil), agus rialtas darb ainm ''Giunta Regionale'', agus ag a bharr uachtarán darb ainm ''{{lang | it|Presidente della Giunta Regionale}}'' nó ''{{lang | it|Presidente della Regione}}''. Tá an tUachtarán tofa ag saoránaigh na réigiún, seachas Valle d'Aosta agus Trentino/Südtirol, ina toghann an tionól é. Faoin dlí toghcháin 1995, tugtar tromlach glan suas buaiteoirí. Déanann an tUachtarán cathaoirleach ar an ''{{lang|it|giunta}}'', agus ainmníonn nó b'eisean sé bhaill na gcomhairle, darb ainm ''{{lang|it|assessori}}''. Má éiríonn an tUachtarán as a phost, rithtear toghchán nua ar an dtoirt. == Réigiúin == {{Wikidata list | SPARQL = SELECT ?item ?itemLabel ?regionTypeLabel ?íomhá ?armas WHERE { VALUES ?regionType { wd:Q16110 wd:Q1710033 } # autonomous or not ?item wdt:P31 ?regionType. OPTIONAL { ?item wdt:P18 ?íomhá. ?item wdt:P94 ?armas. } SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "ga,en". } } | columns = number:#, P94:Armas, label:Réigiún, ?regionTypeLabel:Cineál, P2046:Achar, P1082:Daonra }} {| class='wikitable sortable' ! # ! Armas ! Réigiún ! Cineál ! Achar ! Daonra |- | style='text-align:right'| 1 | [[Íomhá:Insigne Langobardiae.svg|center|128px]] | [[an Lombaird]] | réigiún san Iodáil | 23863.65 ciliméadar cearnach | 10067494 |- | style='text-align:right'| 2 | [[Íomhá:Regione-Piemonte-Stemma.svg|center|128px]] | [[Píodmant]] | réigiún san Iodáil | 25387 ciliméadar cearnach | 4341375 |- | style='text-align:right'| 3 | [[Íomhá:Valle d'Aosta-Stemma.svg|center|128px]] | [[Valle d'Aosta]] | réigiún féinrialaithe le reacht speisialta | 3263.22 ciliméadar cearnach | 125666 |- | style='text-align:right'| 4 | [[Íomhá:Coat of arms of Trentino-South Tyrol.svg|center|128px]] | [[Trentino-Tirol Theas|Trentino-An Tioróil Theas]] | réigiún féinrialaithe le reacht speisialta | 13606.87 ciliméadar cearnach | 1072276 |- | style='text-align:right'| 5 | [[Íomhá:Coat of Arms of Veneto.png|center|128px]] | [[Veneto]] | réigiún san Iodáil | 18345.35 ciliméadar cearnach | 4869830 |- | style='text-align:right'| 6 | [[Íomhá:CoA of Friuli-Venezia Giulia.svg|center|128px]] | [[Friuli-Venezia Giulia]] | réigiún féinrialaithe le reacht speisialta | 7862.3 ciliméadar cearnach | 1215220 |- | style='text-align:right'| 7 | [[Íomhá:Coat of arms of Liguria.svg|center|128px]] | [[Liguria]] | réigiún san Iodáil | 5422 ciliméadar cearnach | 1550640 |- | style='text-align:right'| 8 | [[Íomhá:Regione-Emilia-Romagna-Stemma.svg|center|128px]] | [[Emilia-Romagna]] | réigiún san Iodáil | 22123.09 ciliméadar cearnach | 4459477 |- | style='text-align:right'| 9 | [[Íomhá:Coat of arms of Tuscany.svg|center|128px]] | [[An Tuscáin]] | réigiún san Iodáil | 22987.04 ciliméadar cearnach | 3729641 |- | style='text-align:right'| 10 | [[Íomhá:Coat of arms of Marche.svg|center|128px]] | [[Marche]] | réigiún san Iodáil | 9694 ciliméadar cearnach | 1522608 |- | style='text-align:right'| 11 | [[Íomhá:Lazio Coat of Arms.svg|center|128px]] | [[Lazio]] | réigiún san Iodáil | 17236 ciliméadar cearnach | 5720536 |- | style='text-align:right'| 12 | [[Íomhá:Regione-Umbria-Stemma.svg|center|128px]] | [[Umbria]] | réigiún san Iodáil | 8456 ciliméadar cearnach | 882015 |- | style='text-align:right'| 13 | [[Íomhá:Regione-Abruzzo-Stemma.svg|center|128px]] | [[Abruzzo]] | réigiún san Iodáil | 10831.84 ciliméadar cearnach | 1308451 |- | style='text-align:right'| 14 | [[Íomhá:Regione-Campania-Stemma.svg|center|128px]] | [[Campania]] | réigiún san Iodáil | 13670.95 ciliméadar cearnach | 5786373 |- | style='text-align:right'| 15 | [[Íomhá:Regione-Molise-Stemma.svg|center|128px]] | [[Molise]] | réigiún san Iodáil | 4438 ciliméadar cearnach | 304285 |- | style='text-align:right'| 16 | [[Íomhá:Coat of Arms of Apulia.svg|center|128px]] | [[Puglia]] | réigiún san Iodáil | 19365.8 ciliméadar cearnach | 3866174 |- | style='text-align:right'| 17 | [[Íomhá:Regione-Basilicata-Stemma.svg|center|128px]] | [[Basilicata]] | réigiún san Iodáil | 9994.61 ciliméadar cearnach | 547579 |- | style='text-align:right'| 18 | [[Íomhá:Coat of arms of Calabria.svg|center|128px]] | [[Calabria]] | réigiún san Iodáil | 15221.9 ciliméadar cearnach | 1947131 |- | style='text-align:right'| 19 | [[Íomhá:Sardegna-Stemma.svg|center|128px]] | [[an tSairdín]] | réigiún féinrialaithe le reacht speisialta | 23949 ciliméadar cearnach | 1628384 |- | style='text-align:right'| 20 | [[Íomhá:Coat of arms of Sicily.svg|center|128px]] | [[an tSicil]] | réigiún féinrialaithe le reacht speisialta | 25711 ciliméadar cearnach | 4983478 |} {{Wikidata list end}} == Tagairtí == {{reflist | refs = <ref name=eurostat>{{lua idirlín | teideal = National structures | url = http://epp.eurostat.ec.europa.eu/portal/page/portal/nuts_nomenclature/correspondence_tables/national_structures_eu | foilsitheoir = [[Eurostat]] | dátarochtana = 6ú Nollaig 2011 | url-status=dead | archive-url=https://web.archive.org/web/20140713161607/http://epp.eurostat.ec.europa.eu/portal/page/portal/nuts_nomenclature/correspondence_tables/national_structures_eu | archive-date=13 July 2014}}</ref> <ref name=fedref>{{cite news | teideal = Speciale Referendum 2006 | url = http://www.repubblica.it/speciale/2006/referendum/ | dátarochtana = 6ú Nollaig 2011 | work = La Repubblica | dáta = 26ú Meitheamh 2006}}</ref> <ref name=Torrente2018>{{lua idirlín | url = http://www.simone.it/statuti/index.htm | teideal = Statuti Regionali | ainm = Luciano | sloinne = Torrente | first2 = Paolo | last2 = Strazzullo | first3 = Roberto | last3 = Pinto | work = www.simone.it | dátarochtana = 6ú Meitheamh 2011 | archive-date = 19ú Feabhra 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180219042623/https://www.simone.it/statuti/index.htm | url-status = dead | archivedate = 2018-02-19 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20180219042623/https://www.simone.it/statuti/index.htm }}</ref> <ref name=Tschentscher>{{lua idirlín | url = http://servat.unibe.ch/icl/it00000_.html | teideal = ICL – Italy – Constitution | ainm = Axel | sloinne = Tschentscher | work = servat.unibe.ch}}</ref> <ref name=Rai>Report [[RAI]] – Le regioni a statuto speciale (Italian), dáta rochtana 21d Eanáir 2009, [http://www.report.rai.it/R2_popup_articolofoglia/0,7246,243%255E90034,00.html] {{Webarchive | url = https://web.archive.org/web/20090322060916/http://www.report.rai.it/R2_popup_articolofoglia/0,7246,243%5E90034,00.html | date = 22 March 2009}}, [http://www.report.rai.it/R2_popup_articolofoglia/0,7246,243%255E90114,00.html] {{Webarchive | url = https://web.archive.org/web/20081006150409/http://www.report.rai.it/R2_popup_articolofoglia/0,7246,243%255E90034,00.html | date = 6 October 2008}}</ref> <ref name=Kudo2008>Hiroko Kudo, "Autonomy and Managerial Innovation in Italian Regions after Constitutional Reform", Chuo University, Faculty of Law and Graduate School of Public Policy (2008): lch. 1. Dáta rochtana 6ú Aibreán 2012 ó http://www.med-eu.org/proceedings/MED1/Kudo.pdf {{Webarchive | url = https://web.archive.org/web/20151117024056/http://www.med-eu.org/proceedings/MED1/Kudo.pdf | date = 17 November 2015}}.</ref> }} [[Catagóir:Réigiúin na hIodáile| ]] j9xxu92jdc3rmrqc1n1jrgh7iszv02p 0 121264 1312800 1305414 2026-05-13T00:23:32Z ListeriaBot 25319 Wikidata list updated [V2] 1312800 wikitext text/x-wiki Is fo-ranna riaracháin den chéadleibhéil iad '''contaetha na Cróite''' (''{{lang|hr|hrvatske županije}}'') i [[an Chróit|bPoblacht na Cróite]].<ref name=Constitution /> Feictear i stair na gcontaetha méaduithe agus laghduithe críche; athruithe stádais pholaitiúil sa of [[an Dalmáit|Dalmáit]], [[Dubrovnic]] agus [[An Istria Chrótach|Istria]]; agus nithe polaitiúla eile amhail is [[an Chróit in aontas pearsanta leis an Ungáir|aontas pearsanta]] agus caidrimh idir [[Ríocht na Cróite-na Slavóine]] agus [[Ríocht na hUngáire]].<ref name=Goldstein|1996 />{{rp|86}} I ndiaidh neamhspleáchas na Cróite sa bhliain 1992, tá an tír roinnte ina 20 [[contae]] agus i dteannta sin an {{h|príomhchathair}}, [[Ságrab]] (scoite ó {{h|Contae Ságrab}}).<ref name=HGK /><ref name=Act|1997 /> As an mbliain 2015 ar aghaidh, tá na contaetha féin roinnte ina 128 cathair agus 428 [[bardais na Cróite|bardas]].<ref name=Act|2006 /><ref name=HINA|2013 /> == Léarscáil == <imagemap> Image:Croatia-counties-colorkey450px.png | thumb | 350px | alt = Léarscáil le contaetha na Cróite | Contaetha na Cróite: {{legend | #ff8080 | [[Contae Bjelovar-Bilogora|Bjelovar-Bilogora]]}} {{legend | #d40000 | [[Contae Brod-Posavina|Brod-Posavina]]}} {{legend | #554400 | [[Contae Dubrovnik-Neretva|Dubrovnik-Neretva]]}} {{legend | #ffeeaa | [[An Istria Chrótach|Istria]]}} {{legend | #ffd5d5 | [[Contae Karlovac|Karlovac]]}} {{legend | #003380 | [[Contae Koprivnica-Križevci|Koprivnica-Križevci]]}} {{legend | #2a7fff | [[Contae Krapina-Zagorje|Krapina-Zagorje]]}} {{legend | #ffcc00 | [[Contae Lika-Senj|Lika-Senj]]}} {{legend | #0055D4 | [[Contae Međimurje|Međimurje]]}} {{legend | #aa0000 | [[Contae Osijek-Baranja|Osijek-Baranja]]}} {{legend | #ff0000 | [[Contae Požega-Slavonia|Požega-Slavonia]]}} {{legend | #ffe680 | [[Contae Primorje-Gorski Kotar|Primorje-Gorski Kotar]]}} {{legend | #aa8800 | [[Contae Šibenik-Knin|Šibenik-Knin]]}} {{legend | #ffaaaa | [[Contae Sisak-Moslavina|Sisak-Moslavina]]}} {{legend | #806600 | [[Contae Split-na Dalmáite|Split-na Dalmáite]]}} {{legend | #0066FF | [[Contae Varaždin|Varaždin]]}} {{legend | #ff5555 | [[Contae Virovitica-Podravina|Virovitica-Podravina]]}} {{legend | #800000 | [[Contae Vukovar-Syrmia|Vukovar-Srijem]]}} {{legend | #d4aa00 | [[Contae Zadar|Zadar]]}} {{legend | #5599ff | [[Ságrab|Cathair tSágrab]]}} {{legend | #80b3ff | [[Contae Ságrab|Zagreb]]}} poly 391 126 378 122 373 131 359 139 359 157 372 165 376 173 383 178 393 175 396 162 400 150 415 151 417 146 401 142 393 136 388 132 [[Contae Vukovar-Syrmia]] poly 317 92 326 105 318 124 330 131 328 142 337 146 352 144 356 145 362 136 369 128 377 122 389 127 391 122 395 119 389 117 384 117 383 110 387 98 381 84 373 84 366 84 360 91 350 97 333 94 [[Contae Osijek-Baranja]] poly 268 151 265 144 273 132 288 139 302 142 303 148 313 147 317 139 334 145 351 146 360 147 358 159 342 158 336 155 334 160 324 154 315 164 301 155 281 153 [[Contae Brod-Posavina]] poly 255 119 271 131 301 141 307 148 317 140 326 143 328 129 315 123 288 112 288 119 273 120 254 120 263 128 265 133 [[Contae Požega-Slavonia]] poly 288 112 316 123 326 107 316 93 302 89 295 80 285 80 275 76 269 77 267 84 278 94 288 102 291 101 [[Contae Virovitica-Podravina]] poly 227 96 229 100 233 107 244 108 255 121 270 119 284 118 288 114 290 103 265 83 252 77 248 66 241 70 239 90 [[Contae Bjelovar-Bilogora]] poly 214 72 218 63 229 57 238 54 238 52 243 48 248 45 256 54 264 58 274 71 274 75 269 77 266 84 257 76 252 74 246 67 242 68 239 72 239 80 232 80 227 76 222 76 [[Contae Koprivnica-Križevci]] poly 216 24 215 29 211 27 210 31 215 39 218 44 233 44 246 46 249 44 245 39 238 38 236 31 224 29 [[Contae Međimurje]] poly 184 48 188 53 196 55 204 55 208 55 208 60 210 67 213 72 216 65 221 60 225 61 228 57 232 54 239 54 240 52 243 46 230 44 215 43 211 39 205 39 200 37 197 37 [[Contae Varaždin]] poly 185 49 178 51 178 54 173 52 169 52 169 55 168 59 168 63 173 71 171 75 180 75 187 79 190 81 196 77 203 75 209 68 209 55 199 57 188 55 [[Contae Krapina-Zagorje]] poly 208 65 211 73 216 71 222 77 229 79 237 80 237 90 227 91 224 92 224 97 232 106 222 112 214 105 208 110 204 106 196 113 197 118 189 123 187 120 183 116 179 118 177 114 167 110 164 110 149 97 162 89 167 91 172 87 172 85 173 75 181 76 189 82 181 91 182 96 185 98 183 101 179 101 186 107 191 102 195 95 202 93 207 89 200 78 [[Contae Ságrab]] poly 189 82 199 79 206 90 195 98 192 102 188 107 178 101 187 96 182 93 [[Cathair Ságrab]] poly 181 146 178 137 180 132 182 128 186 125 198 120 199 119 197 113 205 109 208 110 214 108 223 113 232 105 241 110 248 116 261 128 268 135 269 141 264 145 266 149 259 146 253 142 245 149 240 147 235 148 228 145 221 151 217 157 211 167 205 163 201 160 196 152 192 152 191 146 [[Contae Sisak-Moslavina]] poly 147 97 160 110 164 113 168 111 175 117 183 119 186 122 183 127 178 139 180 148 176 150 176 153 175 160 174 167 175 175 170 173 157 173 153 164 145 159 139 157 128 157 124 149 124 140 136 140 138 128 147 128 151 122 146 113 153 108 149 103 145 101 [[Contae Karlovac]] poly 33 121 37 124 46 123 50 127 59 124 58 118 63 118 65 124 72 128 72 134 71 141 72 151 75 160 74 165 74 175 65 193 54 205 34 183 24 150 19 125 20 116 25 114 [[An Istria Chrótach]] poly 66 121 73 128 73 145 74 153 76 172 69 191 54 205 71 223 82 232 107 212 104 196 106 192 111 195 116 196 114 191 115 187 114 179 118 170 115 161 121 159 126 158 126 154 123 137 134 138 136 133 137 126 128 122 120 119 116 124 108 118 103 118 104 112 98 104 92 112 88 120 82 121 75 120 [[Contae Primorje-Gorski Kotar]] poly 109 213 108 198 112 196 117 196 116 186 119 174 117 164 125 161 133 159 146 161 153 168 157 172 175 174 177 181 173 184 180 192 185 190 194 203 193 206 198 212 201 218 194 220 189 215 179 218 177 221 176 224 181 231 174 234 166 232 159 226 153 226 148 222 144 224 139 224 132 215 127 213 121 212 112 213 [[Contae Lika-Senj]] poly 85 234 114 213 127 215 138 222 144 223 160 230 178 235 183 230 179 222 188 217 189 217 196 220 201 221 206 226 203 233 206 240 202 242 201 246 197 248 192 247 187 244 179 251 182 253 180 263 174 271 169 271 171 272 167 272 161 274 163 279 164 288 153 294 151 296 123 274 [[Contae Zadar]] poly 152 296 165 287 164 275 175 272 179 263 183 251 180 250 189 247 196 249 202 246 206 240 213 249 220 252 220 256 224 256 226 260 215 266 216 269 219 276 216 280 214 288 210 286 207 289 204 286 199 290 196 294 195 297 196 301 192 306 179 317 [[Contae Šibenik-Knin]] poly 180 317 194 307 200 298 197 296 203 287 213 287 214 285 214 280 220 278 221 273 215 269 225 258 240 276 240 279 245 282 258 299 263 302 267 306 272 305 277 308 275 314 276 321 280 328 285 330 287 332 286 336 282 336 282 340 283 342 276 347 258 344 247 347 238 348 223 354 215 366 201 368 185 365 170 362 163 349 164 330 175 323 [[Contae Split-na Dalmáite]] poly 215 366 224 355 241 347 256 346 268 346 275 347 282 345 285 343 282 338 290 337 299 341 303 351 303 355 296 358 297 361 302 362 305 359 309 360 313 362 313 369 318 369 322 371 329 377 334 384 341 387 345 386 350 390 351 394 353 399 357 403 358 404 360 408 360 411 354 415 351 416 314 397 297 391 278 384 268 384 250 390 235 387 222 382 213 376 [[Contae Dubrovnik-Neretva]] desc bottom-left </imagemap> == Liosta Wikidata == {{Wikidata list | SPARQL = SELECT ?item ?itemLabel WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q57053. FILTER NOT EXISTS { ?item wdt:P576 ?dátaDíscaoilte. } SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "[AUTO_LANGUAGE],en,ga". } } ORDER BY ?itemLabel | columns = number:#, P94:Armas, label:Contae, P36:Príomh-chathair, P2046:Achar, P1082:Daonra, P242:Léarscáil }} {| class='wikitable sortable' ! # ! Armas ! Contae ! Príomh-chathair ! Achar ! Daonra ! Léarscáil |- | style='text-align:right'| 1 | [[Íomhá:Bjelovar-Bilogora County coat of arms.png|center|128px]] | [[Contae Bjelovar-Bilogora]] | ''[[:d:Q5707|Bjelovar]]'' | 2640 ciliméadar cearnach | 119764 | [[Íomhá:Bjelovarsko-bilogorska županija in Croatia.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2 | [[Íomhá:Coat of arms of Brod-Posavina County.svg|center|128px]] | [[Contae Brod-Posavina]] | ''[[:d:Q4686|Slavonski Brod]]'' | 2030 ciliméadar cearnach<br/>2028.3 ciliméadar cearnach | 158575 | [[Íomhá:Brodsko-posavska županija in Croatia.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3 | [[Íomhá:Dubrovnik-Neretva.svg|center|128px]] | [[Contae Dubrovnik-Neretva]] | [[Dubrovnic|Dubrovnik]] | 1781 ciliméadar cearnach | 115862 | [[Íomhá:Dubrovačko-neretvanska županija in Croatia.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4 | [[Íomhá:Grb Istarske županije.svg|center|128px]] | [[an Istria Chrótach]] | [[Pazin]] | 2813 ciliméadar cearnach | 195237 | [[Íomhá:Istarska županija in Croatia.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 5 | [[Íomhá:Coat of Arms of Karlovac county.svg|center|128px]] | [[Contae Karlovac]] | ''[[:d:Q3617|Karlovac]]'' | 3626 ciliméadar cearnach | 128899 | [[Íomhá:Karlovačka županija in Croatia.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 6 | [[Íomhá:Koprivnica County coat of arms.png|center|128px]] | [[Contae Koprivnica-Križevci]] | ''[[:d:Q5640|Koprivnica]]'' | 1746 ciliméadar cearnach | 115584 | [[Íomhá:Koprivničko-križevačka županija in Croatia.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 7 | [[Íomhá:Seal of Krapina-Zagorje County.svg|center|128px]] | [[Contae Krapina-Zagorje]] | ''[[:d:Q221189|Krapina]]'' | 1229 ciliméadar cearnach | 120702 | [[Íomhá:Krapinsko-zagorska županija in Croatia.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 8 | [[Íomhá:Lika-Senj County coat of arms.svg|center|128px]] | [[Contae Lika-Senj]] | ''[[:d:Q137919304|Gospić]]'' | 5353 ciliméadar cearnach | 42748 | [[Íomhá:Ličko-senjska županija in Croatia.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 9 | [[Íomhá:Međimurska županija (grb).svg|center|128px]] | [[Contae Međimurje]] | ''[[:d:Q167839|Čakovec]]'' | 730 ciliméadar cearnach | 105250 | [[Íomhá:Međimurska županija in Croatia.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 10 | [[Íomhá:Osijek-Baranja County Arms.png|center|128px]] | [[Contae Osijek-Baranja]] | ''[[:d:Q1640|Osijek]]'' | 4155 ciliméadar cearnach | 305032 | [[Íomhá:Osječko-baranjska županija in Croatia.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 11 | [[Íomhá:Coa Hungary County Pozsega (history).svg|center|128px]] | [[Contae Požega-Slavonia]] | ''[[:d:Q273114|Požega]]'' | 1823 ciliméadar cearnach | 64084 | [[Íomhá:Požeško-slavonska županija in Croatia.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 12 | [[Íomhá:Primorje-Gorski Kotar County coat of arms.png|center|128px]] | [[Contae Primorje-Gorski Kotar]] | [[Rijeka]] | 3588 ciliméadar cearnach | 265419 | [[Íomhá:Primorsko-goranska županija in Croatia.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 13 | [[Íomhá:Sisak-Moslavina County coat of arms.png|center|128px]] | [[Contae Sisak-Moslavina]] | ''[[:d:Q192119|Sisak]]'' | 4468 ciliméadar cearnach | 185387 | [[Íomhá:Sisačko-moslavačka županija in Croatia.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 14 | [[Íomhá:Coat of arms of Split-Dalmatia County.svg|center|128px]] | [[Contae Split-na Dalmáite|Contae Split-Dalmatia]] | [[Split]] | 4534 ciliméadar cearnach | 423407 | [[Íomhá:Splitsko-dalmatinska županija in Croatia.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 15 | [[Íomhá:Varaždin County coat of arms.png|center|128px]] | [[Contae Varaždin]] | ''[[:d:Q5420|Varaždin]]'' | 1261 ciliméadar cearnach | 175951 | [[Íomhá:Varaždinska županija in Croatia.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 16 | [[Íomhá:Virovitica-Podravina County coat of arms.svg|center|128px]] | [[Contae Virovitica-Podravina]] | ''[[:d:Q266168|Virovitica]]'' | 2024 ciliméadar cearnach | 84836 | [[Íomhá:Virovitičko-podravska županija in Croatia.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 17 | [[Íomhá:Coat of Arms of Vukovar-Syrmia County.svg|center|128px]] | [[Contae Vukovar-Syrmia]] | [[Vukovar]] | 2448 ciliméadar cearnach | 179521 | [[Íomhá:Vukovarsko-srijemska županija in Croatia.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 18 | [[Íomhá:Zadar County coat of arms.png|center|128px]] | [[Contae Zadar]] | [[Zadar]] | 3646 ciliméadar cearnach | 159766 | [[Íomhá:Zadarska županija in Croatia.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 19 | [[Íomhá:Coat of arms of Zagreb County.svg|center|128px]] | [[Contae Ságrab]] | [[Ságrab]] | 3078 ciliméadar cearnach | 317642 | [[Íomhá:Zagrebačka županija in Croatia.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 20 | [[Íomhá:Coat of arms of Šibenik County.svg|center|128px]] | [[Contae Šibenik-Knin]] | ''[[:d:Q3549|Šibenik]]'' | 2994 ciliméadar cearnach | 109375 | [[Íomhá:Šibensko-kninska županija in Croatia.svg|center|128px]] |} {{Wikidata list end}} == Tagairtí == {{reflist | refs = <ref name=Constitution>{{lua idirlín | url= https://www.sabor.hr/en/constitution-republic-croatia-consolidated-text | teideal = The Constitution of the Republic of Croatia | foilsitheoir = [[Parlaimint na Cróite]] | dátarochtana = 15ú Samhain 2022 | archive-date = 15ú Samhain 2022 | archive-url= https://web.archive.org/web/20221115190721/https://www.sabor.hr/en/constitution-republic-croatia-consolidated-text | url-status = live}}</ref> <ref name=Act|1997>{{cite journal | journal= [[Narodne novine]] | language = hr | url;= http://narodne-novine.nn.hr/clanci/sluzbeni/1997_01_10_151.html | title= Zakon o područjima županija, gradova i općina u Republici Hrvatskoj | trans-title= Territories of Counties, Cities and Municipalities of the Republic of Croatia Act | issueb= 10 | year= 1997 | publisher= Republic of Croatia | issn= 0027-7932 | access-date = 6ú Bealtaine 2012 | archive-date = 12a Meitheamh 2018 | archive-url= https://web.archive.org/web/20180612162323/https://narodne-novine.nn.hr/clanci/sluzbeni/1997_01_10_151.html | url-status = live}}</ref> <ref name=Act|2006>{{cite journal | journal= [[Narodne novine]]|language= hr | url = http://narodne-novine.nn.hr/clanci/sluzbeni/2006_07_86_2045.html | title = Zakon o područjima županija, gradova i općina u Republici Hrvatskoj | trans-title = Territories of Counties, Cities and Municipalities of the Republic of Croatia Act | issue = 86 | year = 2006 | publisher= Republic of Croatia | issn= 0027-7932 | access-date = 13ú Samhain 2011 | archive-date = 4ú Márta 2016 | archive-url = https://web.archive.org/web/20160304051847/http://narodne-novine.nn.hr/clanci/sluzbeni/2006_07_86_2045.html | url-status = live}} </ref> <ref name=Goldstein|1996>{{cite book | url= https://books.google.com/books?id=4WwsAAAAMAAJ | first = Ivo | last = Goldstein | author-linkb= Ivo Goldstein | language = hr | title = Hrvatske županije kroz stoljeća | trans-title = Croatian Counties Through the Centuries | publisher= [[Školska knjiga]] | location= Zagreb | year = 1996 | isbn = 9789530613676}}</ref> <ref name=HGK>{{lua idirlín | foilsitheoir = [[Comhlachas Eacnamaíochta na Cróite]] | url = http://hgk.biznet.hr/hgk/tekst.php?a=b&page=tekst&id=680 | archive-url = https://web.archive.org/web/20060507094819/http://hgk.biznet.hr/hgk/tekst.php?a=b&page=tekst&id=680 | url-status = dead | archive-date = 7 May 2006 | teanga = hr | teideal = Gospodarski profil Grada Zagreba i Zagrebačke županije | trans-title = Economic profile of the City of Zagreb and the Zagreb County | dátarochtana = 6ú Bealtaine 2012 | archivedate = 7 Bealtaine 2006 | archiveurl = https://web.archive.org/web/20060507094819/http://hgk.biznet.hr/hgk/tekst.php?a=b&page=tekst&id=680 }}</ref> <ref name=HINA|2013>{{cite news | url = http://www.poslovni.hr/hrvatska/popovaca-dobila-status-grada-237487 | agency = [[HINA]] | teideal = Popovača dobila status grada | dáta = 12a Aibreán 2013 | work = [[Poslovni dnevnik]] | teanga = hr | trans-title = Popovača Receives City Status | dátarochtana = 27ú Eanáir 2014 | archive-date = 21d Feabhra 2014 | archive-url = https://web.archive.org/web/20140221212130/http://www.poslovni.hr/hrvatska/popovaca-dobila-status-grada-237487 | url-status = live}}</ref> }} [[Catagóir:Contaetha na Cróite| ]] 6qtta27zcf2ye9kodoey17mmrmhg48z 0 121265 1312815 1302890 2026-05-13T09:18:22Z ListeriaBot 25319 Wikidata list updated [V2] 1312815 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Albania Counties Named Colored.svg | thumb | 120px | Contaetha na hAlbáine]] Is [[aonaid riaracháin na hAlbáine|ranna riaracháin]] den chéadleibhéil iad '''contaetha na hAlbáine''' ({{lang | sq|qarqe}}), aitheanta fosta mar '''maorachtaí''' ({{lang | sq|prefektura}}), a bhunaíodh in ionad na [[ceantair na hAlbáine|gceantar]] a bhí ann rompu. Ón mbliain 2000 i leith, tá dhá chontae déag ann. Ón mbliain 2015 i leith, tá siad roinnt ina 61 [[bardais na hAlbáine|bardas]], 373 [[comúin na hAlbáine|común]] agus 2,972 [[sráidbhailte na hAlbáine|sráidbhaile]]. == Stair == Ón am a d'fhógair an Ainneoin a neamhspleáchas ón [[Impireacht Otamánach]] dá bhliain 1912, rinneadh athruithe dá [[aonaid riaracháin na hAlbáine|haonaid riaracháin]] faoin aon uair is fiche. Roimh an mbliain 2000, ba iad na [[ceantair na hAlbáine|ceantair]] ({{lang | sq|rrathë}}) a bhí ina bpríomh-roinn.<ref name=terref /> Eagraíodh ina gcontaetha iad de réir a chéile ag tosú sí bhliain 1991. Tá stádas reatha na gcontaetha leagtha amach sa [[Bunreacht na hAlbáine|bhunreacht 1998]]<ref name=Ligji /> agus cuireadh i bhfeidhm iad ar an 31d Iúil 2000.<ref name=reform /> Cuireadh deireadh leis na ceantair a bhíodh ann, agus tháinig ina ionad [[bardais na hAlbáine|bardais uirbeacha]] ({{lang | sq|bashki}}) agus [[comúin na hAlbáine|comúin tuaithe]] ({{lang | sq|komuna}}), agus i dteannta [[sráidbhaile na hAlbáine|sráidbhaile]] ({{lang | sq|fshatra}}) faoin tuath. Leasaíodh an córas seo sa bhliain 2014 nuair a rinneadh na contaetha ina [[bardais na hAlbáine|mbardais]] ({{lang | sq |bashki}}) ag leibhéal réigiúnach agus ina [[comúin na hAlbáine|n-aonaid riaracháin]] ({{lang | sq|njësi administrative}}) le haghaidh [[rialtas áitiúil|rialtais áitiúil]]. == Liosta Wikidata == {{Wikidata list | SPARQL = SELECT ?item ?itemLabel WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q104251. FILTER NOT EXISTS { ?item wdt:P576 ?dátaDíscaoilte. } SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "[AUTO_LANGUAGE],en,ga". } } ORDER BY ?itemLabel | columns = number:#, P94:Armas, label:Contae, P36:Príomh-chathair, P2046:Achar, P1082:Daonra, P242:Léarscáil }} {| class='wikitable sortable' ! # ! Armas ! Contae ! Príomh-chathair ! Achar ! Daonra ! Léarscáil |- | style='text-align:right'| 1 | [[Íomhá:Stema e Qarkut Berat.svg|center|128px]] | [[Contae Berat]] | ''[[:d:Q170244|Berat]]'' | 1798 ciliméadar cearnach | 115050 | [[Íomhá:Albania (Berat County).svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2 | [[Íomhá:ALB Qarku i Dibrës COA.svg|center|128px]] | [[Contae Dibër]] | ''[[:d:Q223154|Peshkopi]]'' | 2586 ciliméadar cearnach | 109585 | [[Íomhá:Albania (Dibër County).svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3 | [[Íomhá:Stema e Qarkut Durrës.svg|center|128px]] | [[Contae Durrës]] | [[Durrës]] | 766 ciliméadar cearnach | 291325 | [[Íomhá:Albania (Durrës County).svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4 | [[Íomhá:Stema e Qarkut Elbasan.svg|center|128px]] | [[Contae Elbasan]] | [[Elbasan]] | 872 ciliméadar cearnach | 259112 | [[Íomhá:Albania (Elbasan County).svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 5 | [[Íomhá:Stema e Qarkut Fier.svg|center|128px]] | [[Contae Fier]] | ''[[:d:Q190897|Fier]]'' | 1890 ciliméadar cearnach | 278413 | [[Íomhá:Albania (Fier County).svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 6 | [[Íomhá:Stema e Qarkut Gjirokastër.svg|center|128px]] | [[Contae Gjirokastër]] | ''[[:d:Q173690|Gjirokastër]]'' | 2884 ciliméadar cearnach | 55278 | [[Íomhá:Albania (Gjirokastër County).svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 7 | [[Íomhá:Stema e Qarkut Korçë.svg|center|128px]] | [[Contae Korçë]] | ''[[:d:Q116341|Korçë]]'' | 3711 ciliméadar cearnach | 197303 | [[Íomhá:Albania (Korçë County).svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 8 | [[Íomhá:Stema e Qarkut Kukës.svg|center|128px]] | [[Contae Kukës]] | ''[[:d:Q210197|Kukës]]'' | 2374 ciliméadar cearnach | 72768 | [[Íomhá:Albania (Kukës County).svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 9 | [[Íomhá:Stema e Qarkut Lezhë.svg|center|128px]] | [[Contae Lezhë]] | ''[[:d:Q169160|Lezhë]]'' | 1620 ciliméadar cearnach | 117283 | [[Íomhá:Albania (Lezhë County).svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 10 | [[Íomhá:Stema e Qarkut Shkodër.svg|center|128px]] | [[Contae Shkodër]] | ''[[:d:Q131638|Shkodër]]'' | 3562 ciliméadar cearnach | 193009 | [[Íomhá:Albania (Shkodër County).svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 11 | [[Íomhá:Stema e Qarkut Tiranë.svg|center|128px]] | [[Contae Tiranë]] | [[Tiorána]] | 1652 ciliméadar cearnach | 919511 | [[Íomhá:Albania (Tirana County).svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 12 | [[Íomhá:Stema e Qarkut Vlorë.svg|center|128px]] | [[Contae Vlorë]] | [[Vlorë]] | 2706 ciliméadar cearnach | 184955 | [[Íomhá:Albania (Vlorë County).svg|center|128px]] |} {{Wikidata list end}} == Tagairtí == {{reflist | refs = <ref name=terref>[http://www.reformaterritoriale.al/en/reform/history A Brief History of the Administrative-territorial Organization in Albania] {{Webarchive | url = https://web.archive.org/web/20170609225417/http://www.reformaterritoriale.al/en/reform/history | dáta = 2017-06-09}}, Ministry of State for Local Issues</ref> <ref name=Ligji>{{cite web | teideal = Ligji për Vetëqeverisjen Vendore | url = https://www.erru.al/doc/Ligj_nr.139-2015_date_17.12.2015_Per_vetqeverisjen_vendore.pdf | dátarochtana = 3ú Samhain 2020}}</ref> <ref name=reform>{{lua idirlín | teideal = A Brief History of the Administrative-territorial Organization in Albania | url = http://www.reformaterritoriale.al/en/reform/history | work = reformaterritoriale.al | teanga = en | dátarochtana = 2017-09-29 | archive-url = https://web.archive.org/web/20170609225417/http://www.reformaterritoriale.al/en/reform/history | archive-date = 2017-06-09 | url-status = dead}}</ref> }} [[Catagóir:Contaetha na hAlbáine| ]] 1i15q02pnpaeh3cb7z5ry2wz9433ghl 0 121272 1312779 1287724 2026-05-12T20:03:17Z ListeriaBot 25319 Wikidata list updated [V2] 1312779 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Regions of Bulgaria Map.png | thumb | Cúigí na Bulgáire]] Is ranna riaracháin den chéadleibhéil iad '''Cúigí na Bulgáire''' (Bulgáiris: области на България, oblasti na Bǎlgariya) sa tír úd. == Liosta Wikidata == {{Wikidata list | SPARQL = SELECT ?item ?itemLabel WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q209824. FILTER NOT EXISTS { ?item wdt:P576 ?dátaDíscaoilte. } SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "[AUTO_LANGUAGE],en,ga". } } ORDER BY ?itemLabel | columns = number:#, P94:Armas, label:Contae, P36:Príomh-chathair, P2046:Achar, P1082:Daonra, P242:Léarscáil }} {| class='wikitable sortable' ! # ! Armas ! Contae ! Príomh-chathair ! Achar ! Daonra ! Léarscáil |- | style='text-align:right'| 1 | [[Íomhá:Gerb blagoevgrad.svg|center|128px]] | [[Cúige Blagoevgrad]] | ''[[:d:Q173277|Blagoevgrad]]'' | 6449.47 ciliméadar cearnach | 286333 | [[Íomhá:Blagoevgrad in Bulgaria.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2 | | [[Cúige Burgas]] | [[Burgas]] | 7748.1 ciliméadar cearnach | 388919 | [[Íomhá:Burgas in Bulgaria.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3 | [[Íomhá:Dobrich-coat-of-arms.svg|center|128px]] | [[Cúige Dobrich]] | ''[[:d:Q168668|Dobrich]]'' | 4719.7 ciliméadar cearnach | 145207 | [[Íomhá:Dobrich in Bulgaria.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4 | | [[Cúige Gabrovo]] | ''[[:d:Q180131|Gabrovo]]'' | 2023 ciliméadar cearnach | 93817 | [[Íomhá:Gabrovo in Bulgaria.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 5 | | [[Cúige Haskovo]] | ''[[:d:Q186254|Haskovo]]'' | 5543 ciliméadar cearnach | 207356 | [[Íomhá:Haskovo in Bulgaria.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 6 | | [[Cúige Kardzhali]] | ''[[:d:Q192875|Kardzhali]]'' | 3216 ciliméadar cearnach | 149478 | [[Íomhá:Kardzhali Province location map.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 7 | | [[Cúige Kyustendil]] | ''[[:d:Q189305|Kyustendil]]'' | 3084.3 ciliméadar cearnach | 106131 | [[Íomhá:Kyustendil in Bulgaria.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 8 | | [[Cúige Lovech]] | ''[[:d:Q189328|Lovech]]'' | 4132 ciliméadar cearnach | 110823 | [[Íomhá:Lovech in Bulgaria.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 9 | | [[Cúige Montana]] | ''[[:d:Q220121|Montana]]'' | 3635 ciliméadar cearnach | 112737 | [[Íomhá:Montana in Bulgaria.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 10 | | [[Cúige Pazardzhik]] | ''[[:d:Q186576|Pazardzhik]]'' | 4459 ciliméadar cearnach | 223494 | [[Íomhá:Pazardzhik in Bulgaria.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 11 | | [[Cúige Pernik]] | ''[[:d:Q185289|Pernik]]'' | 2392 ciliméadar cearnach | 109886 | [[Íomhá:Pernik in Bulgaria.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 12 | [[Íomhá:Gerb pleven.jpg|center|128px]] | [[Cúige Pleven]] | ''[[:d:Q165420|Pleven]]'' | 4337 ciliméadar cearnach | 215326 | [[Íomhá:Pleven in Bulgaria.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 13 | | [[Cúige Plovdiv]] | [[Plovdiv]] | 5972.89 ciliméadar cearnach | 635630 | [[Íomhá:Plovdiv in Bulgaria.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 14 | | [[Cúige Razgrad]] | ''[[:d:Q189650|Razgrad]]'' | 2637 ciliméadar cearnach | 99459 | [[Íomhá:Razgrad in Bulgaria.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 15 | | [[Cúige Ruse]] | [[Ruse, an Bhulgáir|Ruse]] | 2791 ciliméadar cearnach | 186093 | [[Íomhá:Ruse in Bulgaria.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 16 | | [[Cúige Shumen]] | ''[[:d:Q181830|Shumen]]'' | 3389.7 ciliméadar cearnach | 149279 | [[Íomhá:Shumen Province location map.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 17 | | [[Cúige Silistra]] | ''[[:d:Q182428|Silistra]]'' | 2846 ciliméadar cearnach | 93549 | [[Íomhá:Silistra in Bulgaria.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 18 | | [[Cúige Sliven]] | ''[[:d:Q178385|Sliven]]'' | 3544.066 ciliméadar cearnach | 169299 | [[Íomhá:Sliven in Bulgaria.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 19 | | [[Cúige Smolyan]] | ''[[:d:Q192888|Smolyan]]'' | 3193 ciliméadar cearnach | 90534 | [[Íomhá:Smolyan in Bulgaria.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 20 | | [[Cúige Chathair Shóifia]] | [[Sóifia]] | 1348.902 ciliméadar cearnach | 1295931 | [[Íomhá:Oblast Sofia grad.png|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 21 | | [[Cúige Sofia]] | [[Sóifia]] | 7059 ciliméadar cearnach | 224701 | [[Íomhá:Sofia (province) in Bulgaria.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 22 | | [[Cúige Stara Zagora]] | ''[[:d:Q170415|Stara Zagora]]'' | 5152 ciliméadar cearnach | 288736 | [[Íomhá:Stara Zagora in Bulgaria.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 23 | | [[Cúige Targovishte]] | ''[[:d:Q185114|Targovishte]]'' | 2558.5 ciliméadar cearnach | 94735 | [[Íomhá:Targovishte in Bulgaria.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 24 | | [[Cúige Varna]] | [[Varna]] | 3818 ciliméadar cearnach | 437521 | [[Íomhá:Varna in Bulgaria.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 25 | [[Íomhá:Veliko-Tarnovo-coat-of-arms.svg|center|128px]] | [[Cúige Veliko Tarnovo]] | [[Veliko Tarnovo]] | 4662 ciliméadar cearnach | 200413 | [[Íomhá:Veliko Tarnovo in Bulgaria.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 26 | | [[Cúige Vidin]] | ''[[:d:Q178531|Vidin]]'' | 3033 ciliméadar cearnach | 70542 | [[Íomhá:Vidin in Bulgaria.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 27 | | [[Cúige Vratsa]] | ''[[:d:Q189502|Vratsa]]'' | 3619.7 ciliméadar cearnach | 146002 | [[Íomhá:Vratsa in Bulgaria.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 28 | | [[Cúige Yambol]] | ''[[:d:Q186569|Yambol]]'' | 3335.5 ciliméadar cearnach | 105429 | [[Íomhá:Yambol in Bulgaria.svg|center|128px]] |} {{Wikidata list end}} == Tagairtí == {{reflist | refs = }} {{síol-eu}} [[Catagóir:Cúigí na Bulgáire| ]] dqxf4oraqj33z4n7c2qtm90u2yytw15 0 122340 1312823 1292955 2026-05-13T10:23:40Z Elliottjk 74136 /* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */ 1312823 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}Le linn 2022-2024, d’éirigh go maith le geilleagar na Rúise déileáil le smachtbhannaí an iarthair agus costais ollmhóra an [[Ionradh na Rúise ar an Úcráin|chogaidh]]. Spreag caiteachas míleata agus praghsanna arda fuinnimh figiúirí fáis dearfacha in 2022–2023.<ref name=":0" /> Thug an cogadh borradh gearrthéarmach trí chaiteachas míleata, ach mhéadaigh sé na fadhbanna a bhí ann cheana: daonra ag laghdú, spleáchas ar acmhainní, easpa nuálaíochta agus anois spleáchas méadaithe ar an tSín. === Cúinsí maireachtála === Bhí olltáirgeacht náisiúnta circa €2 trilliún ag [[an Rúis]] sa bhliain 2025 i gcomparáid le ''circa'' €15 trilliún ag an [[An tAontas Eorpach|Aontas Eorpach]]. Bhí an Rúis ag caitheamh sciar i bhfad níos airde de sin ar chúrsaí míleata- 7% in 2025 i gcomparáid le 1.7% ar an meán san Aontas Eorpach. In 2024 ba í an mheán-olltáirgeacht náisiúnta do thíortha an Aontais Eorpaigh ná €40,000 i gcomparáid le €13,000 don Rúis. Nuair a bhreathnaítear ar shaol an phobail lasmuigh de na mórchathracha (ar nós Mhoscó agus Cathair Pheadair), is cosúil le tír tearcfhorbartha go leor den Rúis. Mar shampla níl fáil ag 24% den daonra ar uisce glan sa bhaile i gcomparáid le 3% san Aontas Eorpach.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-ruis-cheana-fein-ina-fear-tinn-na-heorpa/|teideal=An Rúis cheana féin ina fear tinn na hEorpa|údar=Fachtna Ó Drisceoil|dáta=4 Eanáir 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-01-05}}</ref> === Míleatú === Le linn 2026, bhí an fhianaise dul i méid go bhfuil muintir na Rúise thíos go fadtéarmach le cinneadh Putin infheistiú ina aisling impiriúil seachas i bhforbairt na tíre. An míleatú a bhí taobh thiar de dhul chun cinn na heacnamaíochta nuair a d'ionsaigh an Rúis an Úcráin, sa bhliain 2014 agus go hairithe in 2022. Tá an t-ionradh tar éis an geilleagar a mhíleatú agus rogha an dá dhíogha atá anois ann ó thaobh cúrsaí caiteachais idir gunnaí agus gach rud eile. === Fadhbanna struchtúracha === Mhéadaigh an t-ionradh ar an Úcráin in 2022 fadhbanna struchtúracha na Rúise. '''Déimeagrafaíocht''' Tá fadhb níos mó ag an Rúis ná mar atá ag an Aontas Eorpach le daonra atá ag dul i laghad agus in aois. Ina theannta sin, tá an daonra oibre ag laghdú, agus tá níos mó daoine oilte tar éis teitheadh ón tír ó 2022. De réir Bhanc na Fionlainne, tá cumas fáis na Rúise teoranta do 1–1.5% in aghaidh na bliana mar gheall ar an meath daonra agus ar tháirgiúlacht íseal. Tá an cogadh tar éis an fhadhb seo a mhéadú de bharr fir a bheith á mealladh ó mhargaí saothair le dul i mbun troda agus trí chosc a chur ar infheistíocht i gcláir [[Oideachas|oideachais]] agus nuálaíochta. '''Spleáchas ar hidreacarbón''' Tá an t-ionradh tar éis spleáchas na Rúise ar ola agus gás a dhaingniú. Cé gur thug praghsanna arda fuinnimh faoiseamh gearrthéarmach, tá an Banc Domhanda ag tabhairt foláirimh go bhfuil an spleáchas seo ina chontúirt fhadtéarmach. Tá an domhan ag bogadh i dtreo fuinneamh glan, agus tá na príomhthomhaltóirí ag iarraidh fuinneamh a sholáthar ó fhoinsiú éagsúla. Nuair a thitfidh praghsanna nó nuair a laghdóidh an t-éileamh, beidh an Rúis i sáinn. '''Teicneolaíocht.''' Mar gheall ar smachtbhannaí sna 2020idí, tá rochtain na Rúise ar chaipiteal agus ar theicneolaíocht an Iarthair gearrtha go géar, rud a chuireann bac ar an nuálaíocht, ar tháirgiúlacht agus ar fhéidearthachtaí fáis. '''Míleatú''' Ní chruthaíonn an caiteachas míleata nuálaíocht ná táirgiúlacht fhadtéarmach; cruthaíonn sé spleáchas ar bhuiséad an stáit agus ar thionscail nach dtugann buntáiste ó thaobh na hiomaíochta domhanda. Toisc go bhfuil acmhainní agus saothair á mhealladh i dtreo thionscal na n-arm, táthar ag fágáil infreastruchtúr, oideachas agus sláinte d’uireasa infheistíochta. '''Spleáchas ar an tSín''' Mhéadaigh an Rúis a spleáchas ar an tSín sna 2020idí, rud a chuireann teorainn lena neamhspleáchas straitéiseach. Cé go soláthraíonn an tSín earraí tomhaltóra, comhpháirteanna tionsclaíocha agus margaí do na hacmhainní nádúrtha, tá an caidreamh seo neamhchothrom. Tá an Rúis ag éirí níos spleáiche ar chóras íocaíochta na Síne, ar infheistíocht shrianta agus ar theicneolaíochtaí nach bhfuil ar aon leibhéal leis na caighdeáin san iarthar. Cuireann an spleáchas seo teorainn le cumas na Rúise straitéis eacnamaíochta neamhspleách a fhorbairt agus laghdaíonn sé a cumhacht idirnáisiúnta.<ref name=":0" /> === An todhchaí === Níl cuma mhaith ar a bhfuil i ndán don gheilleagar sna 2030idí. Laghdóidh an t-ionradh ar an Úcráin cumas na Rúise dul i ngleic le fadhbanna struchtúracha fadtéarmacha na tíre (ar an dóigh chéanna, chuir an t-[[Cogadh na hAfganastáine (1979-1989)|ionradh ar an Afganastáin]] sna 1980idí dlús le meath an Aontais Shóivéadaigh). De réir an Chiste Airgeadaíochta Idirnáisiúnta agus an Bhainc Dhomhanda, tá an todhchaí soiléir: fás íseal, meath struchtúrach, agus spleáchas ar chomhpháirtí nach dtugann forbairt fhadtéarmach. == Féach freisin == * [[Ionradh na Rúise ar an Úcráin]], 2022- * [[Cogadh na hAfganastáine (1979-1989)]] * [[Réigiún Eacnamaíochta Chugais Thuaidh]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Geilleagar na Rúise]] mwkrfr7uoi7g2z5r95vod43p3nfsinh 14 122951 1312792 1297231 2026-05-12T21:49:53Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312792 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:Mitchell, George J}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1933]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Acadóirí Briotanacha]] [[Catagóir:Breithiúna Meiriceánacha]] [[Catagóir:Cispheileadóirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Comhaontú Aoine an Chéasta]] [[Catagóir:Daonlathaigh na Stát Aontaithe]] [[Catagóir:Disney]] [[Catagóir:Dlíodóirí Mheiriceá]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Gníomhaithe Mheiriceá]] [[Catagóir:Gníomhaithe polaitiúla]] [[Catagóir:Jeffrey Epstein]] [[Catagóir:Lucht gnó na Stát Aontaithe]] [[Catagóir:Lucht ollscoile]] [[Catagóir:Maine]] [[Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann]] [[Catagóir:Ollscoil na Banríona, Béal Feirste]] [[Catagóir:Ridirí]] [[Catagóir:Saighdiúirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí neamhfhicsin]] [[Catagóir:Seanadóirí na Stát Aontaithe]] [[Catagóir:Taidhleoirí Meiriceánacha]] lo01egcl9nip3mr1llj0eoy7r9esbny 1312793 1312792 2026-05-12T21:51:19Z Seachránaí 53315 Catagóir:Daoine as Maine 1312793 wikitext text/x-wiki {{DEFAULTSORT:Mitchell, George J}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1933]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Acadóirí Briotanacha]] [[Catagóir:Breithiúna Meiriceánacha]] [[Catagóir:Cispheileadóirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Comhaontú Aoine an Chéasta]] [[Catagóir:Daoine as Maine]] [[Catagóir:Daonlathaigh na Stát Aontaithe]] [[Catagóir:Disney]] [[Catagóir:Dlíodóirí Mheiriceá]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Gníomhaithe Mheiriceá]] [[Catagóir:Gníomhaithe polaitiúla]] [[Catagóir:Jeffrey Epstein]] [[Catagóir:Lucht gnó na Stát Aontaithe]] [[Catagóir:Lucht ollscoile]] [[Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann]] [[Catagóir:Ollscoil na Banríona, Béal Feirste]] [[Catagóir:Ridirí]] [[Catagóir:Saighdiúirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí Meiriceánacha]] [[Catagóir:Scríbhneoirí neamhfhicsin]] [[Catagóir:Seanadóirí na Stát Aontaithe]] [[Catagóir:Taidhleoirí Meiriceánacha]] syuzn5mjkeiqx7odyan9pwg1f02dudg 2 124967 1312744 1312742 2026-05-12T12:08:27Z Marcas.oduinn 33120 /* Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis */ 1312744 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == # The Abbot of Drimnagh #* [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Mhoighmheadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]], ''[[Oenach indiu luid in rí]]'', [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]=[[Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]=[[Scéal Cholmáin mhic Dhuach agus Ghuaire mhic Colmáin]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]] # [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]], [[Proinsias Mac Cana]], [[Tomás Ó Floinn]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]] # [[Nad Crantail]] # [[Daniél ua Líahaiti]] #* [[Vernam Hull]] # [[Séamus Ó Caoimh]]=[[J. G. O'Keeffe]] == Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis == Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Scéal Mhongáin agus Eochadha Rí-éigis''' (MeánGhaeilge: '''Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis''').<ref name=iso /> == Achoimre ... Is mar sin a tógadh dea-shliocht ó Mhongán mac Fiachna. == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sa lámhscríbhinn a leanas:<ref name=isoSources /> * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Buí Leacáin]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/TCD/TCD_MS_1318.html ISoS]) === Eagráin agus aistriúcháin * Béarla: {{cite journal | first = Eleanor | last = Knott | authorlink = Eleanor Knott | title = Why Mongán was deprived of noble issue | location = | publisher = [[Ériu (iriseán)|Eriu]] | year = 1916 | pages = 156-160}} * {{cite book | first = P. L. | last = Henry | authorlink = P. L. Henry | title = Saoithiúlacht na Sean-Ghaeilge | location = Baile Átha Cliath | publisher = Oifig an tSoláthair | year = 1978 | pages = 89-91}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Scela-mongain/Scela-mongain-index.html Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Scéla_Mongáin_ocus_Echdach_Rígéicis Scéla Mongáin ⁊ Echdach Rígéicis] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Scela-mongain/Scela-mongain-index.html | teideal = Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 12-05-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Scela-mongain/Scela-mongain-sources.html | teideal = Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 12-05-2026}}</ref> }} [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] == Teimpléad == <ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ dps3jp5yj752wpwvzl7jc3x9n6g9snr 1312751 1312744 2026-05-12T16:06:48Z Marcas.oduinn 33120 /* Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis */ 1312751 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == # The Abbot of Drimnagh #* [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Mhoighmheadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]], ''[[Oenach indiu luid in rí]]'', [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]=[[Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]=[[Scéal Cholmáin mhic Dhuach agus Ghuaire mhic Colmáin]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]] # [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]], [[Proinsias Mac Cana]], [[Tomás Ó Floinn]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]] # [[Nad Crantail]] # [[Daniél ua Líahaiti]] #* [[Vernam Hull]] # [[Séamus Ó Caoimh]]=[[J. G. O'Keeffe]] == Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis == Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Scéal Mhongáin agus Eochadha Rí-éigis''' (MeánGhaeilge: '''Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis''').<ref name=iso /> Is finscéal é a dhéanamh iarracht a mhíniú an fáth nach raibh dea-shliocht ag [[Mongán mac Fiachna]]. == Achoimre ... Is mar sin a tógadh dea-shliocht ó Mhongán mac Fiachna. == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sa lámhscríbhinn a leanas:<ref name=isoSources /> * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Buí Leacáin]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/TCD/TCD_MS_1318.html ISoS]) === Eagráin agus aistriúcháin * Béarla: {{cite journal | first = Eleanor | last = Knott | authorlink = Eleanor Knott | title = Why Mongán was deprived of noble issue | location = | publisher = [[Ériu (iriseán)|Eriu]] | year = 1916 | pages = 156-160}} * {{cite book | first = P. L. | last = Henry | authorlink = P. L. Henry | title = Saoithiúlacht na Sean-Ghaeilge | location = Baile Átha Cliath | publisher = Oifig an tSoláthair | year = 1978 | pages = 89-91}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Scela-mongain/Scela-mongain-index.html Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Scéla_Mongáin_ocus_Echdach_Rígéicis Scéla Mongáin ⁊ Echdach Rígéicis] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Scela-mongain/Scela-mongain-index.html | teideal = Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 12-05-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Scela-mongain/Scela-mongain-sources.html | teideal = Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 12-05-2026}}</ref> }} [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] == Teimpléad == <ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ oi2kyhz42kxcbro44yw9o5mmf6f0y3v 1312752 1312751 2026-05-12T16:16:47Z Marcas.oduinn 33120 1312752 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == # The Abbot of Drimnagh #* [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Mhoighmheadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]], ''[[Oenach indiu luid in rí]]'', [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]=[[Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]=[[Scéal Cholmáin mhic Dhuach agus Ghuaire mhic Colmáin]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]] # [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]], [[Proinsias Mac Cana]], [[Tomás Ó Floinn]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]] # [[Nad Crantail]] # [[Daniél ua Líahaiti]] #* [[Vernam Hull]] # [[Séamus Ó Caoimh]]=[[J. G. O'Keeffe]] == Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis == Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Scéal Mhongáin agus Eochadha Rí-éigis''' (MeánGhaeilge: '''Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis''').<ref name=iso /> Is finscéal é a dhéanamh iarracht a mhíniú an fáth nach raibh dea-shliocht ag [[Mongán mac Fiachna]]. == Achoimre Bhí Eochaidh Rí-éigis ina stair na hÉireann. D'iarr [[Fiachna mac Baotáin]] air filíocht a aithris dó. Bhí eagla agus éad ar Eochaidh, ámh, roimh Mongáin agus é ar an ógánach is léannta sé tír. Is mar sin a tógadh dea-shliocht ó Mhongán mac Fiachna. == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sa lámhscríbhinn a leanas:<ref name=isoSources /> * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Buí Leacáin]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/TCD/TCD_MS_1318.html ISoS]) === Eagráin agus aistriúcháin * Béarla: {{cite journal | first = Eleanor | last = Knott | authorlink = Eleanor Knott | title = Why Mongán was deprived of noble issue | location = | publisher = [[Ériu (iriseán)|Eriu]] | year = 1916 | pages = 156-160}} * {{cite book | first = P. L. | last = Henry | authorlink = P. L. Henry | title = Saoithiúlacht na Sean-Ghaeilge | location = Baile Átha Cliath | publisher = Oifig an tSoláthair | year = 1978 | pages = 89-91}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Scela-mongain/Scela-mongain-index.html Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Scéla_Mongáin_ocus_Echdach_Rígéicis Scéla Mongáin ⁊ Echdach Rígéicis] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Scela-mongain/Scela-mongain-index.html | teideal = Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 12-05-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Scela-mongain/Scela-mongain-sources.html | teideal = Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 12-05-2026}}</ref> }} [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] == Teimpléad == <ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ h7slyxfazeh3g6gv7jfgkynni67sy2y 1312753 1312752 2026-05-12T16:32:15Z Marcas.oduinn 33120 /* Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis */ 1312753 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == # The Abbot of Drimnagh #* [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Mhoighmheadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]], ''[[Oenach indiu luid in rí]]'', [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]=[[Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]=[[Scéal Cholmáin mhic Dhuach agus Ghuaire mhic Colmáin]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]] # [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]], [[Proinsias Mac Cana]], [[Tomás Ó Floinn]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]] # [[Nad Crantail]] # [[Daniél ua Líahaiti]] #* [[Vernam Hull]] # [[Séamus Ó Caoimh]]=[[J. G. O'Keeffe]] == Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis == Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Scéal Mhongáin agus Eochadha Rí-éigis''' (MeánGhaeilge: '''Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis''').<ref name=iso /> Is finscéal é a dhéanamh iarracht a mhíniú an fáth nach raibh dea-shliocht ag [[Mongán mac Fiachna]]. == Achoimre Bhí Eochaidh Rí-éigis ina [[filid|ardfhile]] na hÉireann. D'iarr [[Fiachna mac Baotáin]] air filíocht a aithris dó. Bhí eagla agus éad ar Eochaidh, ámh, roimh Mongáin agus é ar an ógánach is léannta sé tír. Is mar sin a tógadh dea-shliocht ó Mhongán mac Fiachna. == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sa lámhscríbhinn a leanas:<ref name=isoSources /> * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Buí Leacáin]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/TCD/TCD_MS_1318.html ISoS]) === Eagráin agus aistriúcháin * Béarla: {{cite journal | first = Eleanor | last = Knott | authorlink = Eleanor Knott | title = Why Mongán was deprived of noble issue | location = | publisher = [[Ériu (iriseán)|Eriu]] | year = 1916 | pages = 156-160}} * {{cite book | first = P. L. | last = Henry | authorlink = P. L. Henry | title = Saoithiúlacht na Sean-Ghaeilge | location = Baile Átha Cliath | publisher = Oifig an tSoláthair | year = 1978 | pages = 89-91}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Scela-mongain/Scela-mongain-index.html Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Scéla_Mongáin_ocus_Echdach_Rígéicis Scéla Mongáin ⁊ Echdach Rígéicis] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Scela-mongain/Scela-mongain-index.html | teideal = Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 12-05-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Scela-mongain/Scela-mongain-sources.html | teideal = Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 12-05-2026}}</ref> }} [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] == Teimpléad == <ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 12plfholeb8cclooaltnv0tqr8di132 1312754 1312753 2026-05-12T16:42:18Z Marcas.oduinn 33120 1312754 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == # The Abbot of Drimnagh #* [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Mhoighmheadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]], ''[[Oenach indiu luid in rí]]'', [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]=[[Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]=[[Scéal Cholmáin mhic Dhuach agus Ghuaire mhic Colmáin]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]] # [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]], [[Proinsias Mac Cana]], [[Tomás Ó Floinn]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]] # [[Nad Crantail]] # [[Daniél ua Líahaiti]] #* [[Vernam Hull]] # [[Séamus Ó Caoimh]]=[[J. G. O'Keeffe]] == Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis == Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Scéal Mhongáin agus Eochadha Rí-éigis''' (MeánGhaeilge: '''Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis''').<ref name=iso /> Is finscéal é a dhéanamh iarracht a mhíniú an fáth nach raibh dea-shliocht ag [[Mongán mac Fiachna]], agus é bródúil as a chuid léinn. == Achoimre Bhí Eochaidh Rí-éigis ina [[filid|ardfhile]] na hÉireann. D'iarr [[Fiachna mac Baotáin]] air filíocht a aithris dó. Bhí eagla agus éad ar Eochaidh, ámh, roimh Mongáin, ar an ógánach is léannta sa tír. Is mar sin a tógadh dea-shliocht ó Mhongán mac Fiachna. == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sa lámhscríbhinn a leanas:<ref name=isoSources /> * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Buí Leacáin]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/TCD/TCD_MS_1318.html ISoS]) === Eagráin agus aistriúcháin * Béarla: {{cite journal | first = Eleanor | last = Knott | authorlink = Eleanor Knott | title = Why Mongán was deprived of noble issue | location = | publisher = [[Ériu (iriseán)|Eriu]] | year = 1916 | pages = 156-160}} * {{cite book | first = P. L. | last = Henry | authorlink = P. L. Henry | title = Saoithiúlacht na Sean-Ghaeilge | location = Baile Átha Cliath | publisher = Oifig an tSoláthair | year = 1978 | pages = 89-91}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Scela-mongain/Scela-mongain-index.html Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Scéla_Mongáin_ocus_Echdach_Rígéicis Scéla Mongáin ⁊ Echdach Rígéicis] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Scela-mongain/Scela-mongain-index.html | teideal = Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 12-05-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Scela-mongain/Scela-mongain-sources.html | teideal = Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 12-05-2026}}</ref> }} [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] == Teimpléad == <ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ gf5xmnpms60fcwvgbhsrkmjwemg7frc 1312768 1312754 2026-05-12T19:09:01Z Marcas.oduinn 33120 1312768 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == # The Abbot of Drimnagh #* [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Mhoighmheadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]], ''[[Oenach indiu luid in rí]]'', [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]=[[Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]=[[Scéal Cholmáin mhic Dhuach agus Ghuaire mhic Colmáin]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]] # [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]], [[Proinsias Mac Cana]], [[Tomás Ó Floinn]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]] # [[Nad Crantail]] # [[Daniél ua Líahaiti]] #* [[Vernam Hull]] # [[Séamus Ó Caoimh]]=[[J. G. O'Keeffe]] == Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis == Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Scéal Mhongáin agus Eochadha Rí-éigis''' (MeánGhaeilge: '''Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis''').<ref name=iso /> Is finscéal é a dhéanamh iarracht a mhíniú an fáth nach raibh dea-shliocht ag [[Mongán mac Fiachna]], agus é bródúil as a chuid léinn. == Achoimre Bhí Eochaidh Rí-éigis ina [[filid|ardfhile]] na hÉireann. D'iarr [[Fiachna mac Baotáin]] air filíocht a aithris dó. Bhí eagla agus éad ar Eochaidh roimh Mongáin mac Fiachna, ar an ógánach is léannta sa tír. Chuaigh Eochaidh agus Fiachna lá ar ri-chuairt. Chonaic siad sé ghallán, aolráth agus rath eile. Bhí stair na séadchomharthaí úd ar an eolas ag na híosánaigh ann, a bhuí le Mongán. Bhí náire ar Eochaidh de bhrí a aineolais. Is mar sin a tógadh dea-shliocht ó Mhongán mac Fiachna. == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sa lámhscríbhinn a leanas:<ref name=isoSources /> * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Buí Leacáin]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/TCD/TCD_MS_1318.html ISoS]) === Eagráin agus aistriúcháin * Béarla: {{cite journal | first = Eleanor | last = Knott | authorlink = Eleanor Knott | title = Why Mongán was deprived of noble issue | location = | publisher = [[Ériu (iriseán)|Eriu]] | year = 1916 | pages = 156-160}} * {{cite book | first = P. L. | last = Henry | authorlink = P. L. Henry | title = Saoithiúlacht na Sean-Ghaeilge | location = Baile Átha Cliath | publisher = Oifig an tSoláthair | year = 1978 | pages = 89-91}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Scela-mongain/Scela-mongain-index.html Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Scéla_Mongáin_ocus_Echdach_Rígéicis Scéla Mongáin ⁊ Echdach Rígéicis] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Scela-mongain/Scela-mongain-index.html | teideal = Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 12-05-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Scela-mongain/Scela-mongain-sources.html | teideal = Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 12-05-2026}}</ref> }} [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] == Teimpléad == <ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ ln5adkdyy2m429tuilizs0mj9g7zfmn 1312769 1312768 2026-05-12T19:20:27Z Marcas.oduinn 33120 1312769 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == # The Abbot of Drimnagh #* [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Mhoighmheadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]], ''[[Oenach indiu luid in rí]]'', [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]=[[Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]=[[Scéal Cholmáin mhic Dhuach agus Ghuaire mhic Colmáin]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]] # [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]], [[Proinsias Mac Cana]], [[Tomás Ó Floinn]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]] # [[Nad Crantail]] # [[Daniél ua Líahaiti]] #* [[Vernam Hull]] # [[Séamus Ó Caoimh]]=[[J. G. O'Keeffe]] == Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis == Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Scéal Mhongáin agus Eochadha Rí-éigis''' (MeánGhaeilge: '''Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis''').<ref name=iso /> Is finscéal é a dhéanamh iarracht a mhíniú an fáth nach raibh dea-shliocht ag [[Mongán mac Fiachna]], agus é bródúil as a chuid léinn. == Achoimre Bhí Eochaidh Rí-éigis ina [[filid|ardfhile]] na hÉireann. D'iarr [[Fiachna mac Baotáin]] air filíocht a aithris dó. Bhí eagla agus éad ar Eochaidh roimh Mongáin mac Fiachna, ar an ógánach is léannta sa tír. Chuaigh Eochaidh agus Fiachna lá ar ri-chuairt. Chonaic siad sé ghallán, aolráth agus rath eile. Bhí stair na séadchomharthaí úd (luadh [[Conall Cearnach]]) ar an eolas ag na híosánaigh ann, a bhuí le Mongán. Bhí náire ar Eochaidh de bhrí a aineolais. Chuir Eochaidh mallacht arn ansin. Is mar sin a tógadh dea-shliocht ó Mhongán mac Fiachna. == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sa lámhscríbhinn a leanas:<ref name=isoSources /> * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Buí Leacáin]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/TCD/TCD_MS_1318.html ISoS]) === Eagráin agus aistriúcháin * Béarla: {{cite journal | first = Eleanor | last = Knott | authorlink = Eleanor Knott | title = Why Mongán was deprived of noble issue | location = | publisher = [[Ériu (iriseán)|Eriu]] | year = 1916 | pages = 156-160}} * {{cite book | first = P. L. | last = Henry | authorlink = P. L. Henry | title = Saoithiúlacht na Sean-Ghaeilge | location = Baile Átha Cliath | publisher = Oifig an tSoláthair | year = 1978 | pages = 89-91}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Scela-mongain/Scela-mongain-index.html Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Scéla_Mongáin_ocus_Echdach_Rígéicis Scéla Mongáin ⁊ Echdach Rígéicis] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Scela-mongain/Scela-mongain-index.html | teideal = Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 12-05-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Scela-mongain/Scela-mongain-sources.html | teideal = Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 12-05-2026}}</ref> }} [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] == Teimpléad == <ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ nzjl994ucdvfkv2d4s6giozl9az72zc 1312770 1312769 2026-05-12T19:20:39Z Marcas.oduinn 33120 /* Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis */ 1312770 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == # The Abbot of Drimnagh #* [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Mhoighmheadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]], ''[[Oenach indiu luid in rí]]'', [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]=[[Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]=[[Scéal Cholmáin mhic Dhuach agus Ghuaire mhic Colmáin]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]] # [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]], [[Proinsias Mac Cana]], [[Tomás Ó Floinn]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]] # [[Nad Crantail]] # [[Daniél ua Líahaiti]] #* [[Vernam Hull]] # [[Séamus Ó Caoimh]]=[[J. G. O'Keeffe]] == Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis == Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Scéal Mhongáin agus Eochadha Rí-éigis''' (MeánGhaeilge: '''Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis''').<ref name=iso /> Is finscéal é a dhéanamh iarracht a mhíniú an fáth nach raibh dea-shliocht ag [[Mongán mac Fiachna]], agus é bródúil as a chuid léinn. == Achoimre Bhí Eochaidh Rí-éigis ina [[filid|ardfhile]] na hÉireann. D'iarr [[Fiachna mac Baotáin]] air filíocht a aithris dó. Bhí eagla agus éad ar Eochaidh roimh Mongáin mac Fiachna, ar an ógánach is léannta sa tír. Chuaigh Eochaidh agus Fiachna lá ar ri-chuairt. Chonaic siad sé ghallán, aolráth agus rath eile. Bhí stair na séadchomharthaí úd (luadh [[Conall Cearnach]]) ar an eolas ag na híosánaigh ann, a bhuí le Mongán. Bhí náire ar Eochaidh de bhrí a aineolais. Chuir Eochaidh mallacht arn ansin. Is mar sin a tógadh dea-shliocht ó Mhongán mac Fiachna. == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sa lámhscríbhinn a leanas:<ref name=isoSources /> * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Buí Leacáin]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/TCD/TCD_MS_1318.html ISoS]) === Eagráin agus aistriúcháin * Béarla: {{cite journal | first = Eleanor | last = Knott | authorlink = Eleanor Knott | title = Why Mongán was deprived of noble issue | location = | publisher = [[Ériu (iriseán)|Eriu]] | year = 1916 | pages = 156-160}} * {{cite book | first = P. L. | last = Henry | authorlink = P. L. Henry | title = Saoithiúlacht na Sean-Ghaeilge | location = Baile Átha Cliath | publisher = Oifig an tSoláthair | year = 1978 | pages = 89-91}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/Scela-mongain/Scela-mongain-index.html Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Scéla_Mongáin_ocus_Echdach_Rígéicis Scéla Mongáin ⁊ Echdach Rígéicis] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Scela-mongain/Scela-mongain-index.html | teideal = Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 12-05-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Scela-mongain/Scela-mongain-sources.html | teideal = Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 12-05-2026}}</ref> }} [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] == Teimpléad == <ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ adgsqfc9zsrju4sb29tu8cpyp3xzksx 1312771 1312770 2026-05-12T19:20:48Z Marcas.oduinn 33120 1312771 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == # The Abbot of Drimnagh #* [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Mhoighmheadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]], ''[[Oenach indiu luid in rí]]'', [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]=[[Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]=[[Scéal Cholmáin mhic Dhuach agus Ghuaire mhic Colmáin]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]] # [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]], [[Proinsias Mac Cana]], [[Tomás Ó Floinn]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]] # [[Nad Crantail]] # [[Daniél ua Líahaiti]] #* [[Vernam Hull]] # [[Séamus Ó Caoimh]]=[[J. G. O'Keeffe]] == Teimpléad == <ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ scyxnznub8t7puyyu737hj0rj88xap2 1312773 1312771 2026-05-12T19:22:28Z Marcas.oduinn 33120 1312773 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == # The Abbot of Drimnagh #* [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Mhoighmheadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]], ''[[Oenach indiu luid in rí]]'', [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]=[[Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]=[[Scéal Cholmáin mhic Dhuach agus Ghuaire mhic Colmáin]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]], [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]]=[[]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]], [[Proinsias Mac Cana]], [[Tomás Ó Floinn]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]] # [[Nad Crantail]] # [[Daniél ua Líahaiti]] #* [[Vernam Hull]] # [[Séamus Ó Caoimh]]=[[J. G. O'Keeffe]] == Teimpléad == <ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 1a4z9nxlngiy68o8gtrhglwji062hwn 1312774 1312773 2026-05-12T19:22:44Z Marcas.oduinn 33120 /* ISO */ 1312774 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == # ''The Abbot of Drimnagh'' #* [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Mhoighmheadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]], ''[[Oenach indiu luid in rí]]'', [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]=[[Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]=[[Scéal Cholmáin mhic Dhuach agus Ghuaire mhic Colmáin]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]], [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]]=[[]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]], [[Proinsias Mac Cana]], [[Tomás Ó Floinn]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]] # [[Nad Crantail]] # [[Daniél ua Líahaiti]] #* [[Vernam Hull]] # [[Séamus Ó Caoimh]]=[[J. G. O'Keeffe]] == Teimpléad == <ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 1u3lz6e9m2bvq63fzb3vjk0fc4ougpv 1312811 1312774 2026-05-13T07:26:22Z Marcas.oduinn 33120 1312811 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == # ''The Abbot of Drimnagh'' #* [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Mhoighmheadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]], ''[[Oenach indiu luid in rí]]'', [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]=[[Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]=[[Scéal Cholmáin mhic Dhuach agus Ghuaire mhic Colmáin]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]], [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]]=[[]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]], [[Proinsias Mac Cana]], [[Tomás Ó Floinn]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]] # [[Nad Crantail]] # [[Daniél ua Líahaiti]] #* [[Vernam Hull]] # [[Séamus Ó Caoimh]]=[[J. G. O'Keeffe]] == Scéal an Ab Dhroimeanaigh == <ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /> === Eagráin by Kuno Meyer, “Story of the Abbot of Druimenaig who was Changed into a Woman,” in: O. J. Bergin, R. I. Best, Kuno Meyer, J. G. O’Keeffe, Anecdota from Irish Manuscripts, Vol. 1, (Halle: Max Niemeyer, 1907), pp. 76-79. === Aistriúcháin * ''The Case of the Abbot Of Drimnagh: A Medieval Irish Story of Sex-Change'' in {{cite book | first = Tadhg | last = Ó Síocháin | authorlink = Tadhg Ó Síocháin | url = https://www.ucc.ie/en/cscl/ | title = Cork Studies in Celtic Literature | location = Corcaigh | publisher = [[Choláiste na hOllscoile, Corcaigh | volume = 2 | year = 2017 | pages = 7-11}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Teimpléad == <ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ r4vczmaxmqyrce724stf2fj2xfnnw15 1312822 1312811 2026-05-13T10:15:02Z Marcas.oduinn 33120 /* Scéal an Ab Dhroimeanaigh */ 1312822 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == # ''The Abbot of Drimnagh'' #* [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Mhoighmheadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]], ''[[Oenach indiu luid in rí]]'', [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]=[[Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]=[[Scéal Cholmáin mhic Dhuach agus Ghuaire mhic Colmáin]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]], [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]]=[[]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]], [[Proinsias Mac Cana]], [[Tomás Ó Floinn]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]] # [[Nad Crantail]] # [[Daniél ua Líahaiti]] #* [[Vernam Hull]] # [[Séamus Ó Caoimh]]=[[J. G. O'Keeffe]] == Scéal an Ab Dhroimeanaigh == <ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /> === Eagráin * ''Story of the Abbot of Druimenaig who was Changed into a Woman'' in [[Osborn Bergin|Bergin, Osborn]]; [[R. I. Best|Best, Richard Irvine]]: [[James O’Keeffe|O’Keeffe, James]]; {{cite book | first = Kuno | last = Meyer | authorlink = Kuno Meyer | title = Anecdota from Irish Manuscripts | location = Halle | publisher = Max Niemeyer | volume = 1 | year = 1907 | pages = 76-79}} === Aistriúcháin * ''The Case of the Abbot Of Drimnagh: A Medieval Irish Story of Sex-Change'' in {{cite book | first = Tadhg | last = Ó Síocháin | authorlink = Tadhg Ó Síocháin | url = https://www.ucc.ie/en/cscl/ | title = Cork Studies in Celtic Literature | location = Corcaigh | publisher = [[Choláiste na hOllscoile, Corcaigh]] | volume = 2 | year = 2017 | pages = 7-11}} == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Teimpléad == <ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 9tccg4m2nrh7t42x0qhzhsnz18w6cdh 0 126117 1312766 1312688 2026-05-12T18:31:59Z Saighneánach 72809 Fix 1312766 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} Reáchtáladh '''Toghcháin áitiúla na''' '''Breataine, 2026'''<ref>i mBéarla, ''2026 United Kingdom local elections''</ref> ar an 8 Bealtaine 2026. Fuair [[Páirtí an Lucht Oibre (an Ríocht Aontaithe)|Páirtí an Lucht Oibre]] bualadh tubaisteach i dtoghchán na gcomhairlí áitiúla timpeall na tíre. Chaill 1,068 comhairleoir Labour (as 2,196) a gcuid suíochán i Sasana, in Albain agus sa Bhreatain Bheag i ndiaidh don phobal vótála a míshástacht a léiriú ag na bothanna vótála. Fágadh príomh-pháirtí an fhreasúra, an [[Páirtí Caomhach]] ar an bhfaraor géar cuid mhaith freisin sa Bhreatain tré chéile.<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|title=Reform UK chun cinn sa Bhreatain,An Lucht Oibre ag fulaingt|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0508/1572351-reform-uk-chun-cinn-sa-bhreatain-an-lucht-oibre-ag-fulaingt/|date=2026-05-08|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Is é páirtí [[Nigel Farage]], [[Reform UK]], is mó a bhfuair buntáiste ar an titim sa vóta ag an dá pháirtí sin a raibh ceannas polaitiúil acu sa Bhreatain go dtí na 2020idí. [[Íomhá:Post 2026 United Kingdom local elections council control Upper Tier.svg|clé|mion|267x267px|Ceannas, leibhéal sinsearachDearg = Labour; Gorm = Conservatives; Oráiste = Lib Dem; Turcaid = Reform; Glas = Na Glasaigh; Liath = Gan tromlach iomlán]] [[Íomhá:Post 2026 United Kingdom local elections council control.svg|clé|mion|240x240px|Ceannas, leibhéal sóisearach]] [[Íomhá:2026 Senedd election.svg|clé|mion|220x220px|Senedd ]] [[Íomhá:2026 Scottish Parliament Election Map 2.svg|clé|mion|220x220px|Holyrood, [[Albain]]]] == Torthaí an toghcháin == Rinne Reform UK dul chun cinn ollmhór ar chaillteanais na dTóraithe agus an Lucht Oibre. Fuair Reform UK thart ar 30% de na vótaí céadroghaga. Ghnóthaigh páirtí Farage breis is 1,400 suíochán, agus d'éirigh Reform an páirtí is mó sna comhairlí áitiúla i Sasana. Ghlac an páirtí seilbh ar a chéad chomhairle riamh i gceantar Londain, comhairle Havering. Bhí Reform UK i gceannas freisin ar Chomhairle Essex, áit chónaithe cheannaire na gCaomhach, [[Kemi Badenoch]]. Bhí Nigel Farage ag caint cheana fhéin ar an athrú ó bhonn i ndán don chéad olltoghchán eile. Maidir le páirtithe eile bhí ardú de bheagán ar vóta na Lib Dems, d'éirigh go maith leis Na Glasaigh freisin, threisigh siadsan go háitiúil agus bhuaigh siad Méaracht [[London Borough of Hackney|Hackney]] i Londain.<ref name=":0" /> == An Rialtas == Buaileadh Labour go trom i dtuaisceart Shasana, áit a mbíodh an páirtí tréan treallúsach tráth. Bhí an milleán buailte ag lear mór feisirí sa Lucht Oibre ar an [[Keir Starmer]], [[Príomh-Aire na Breataine]] agus ceannaire An Lucht Oibre, faoin toradh sna comhairlí áitiúla. D'fhág torthaí tubaisteacha pháirtí an Lucht Oibre go raibh saol polaitiúil Keir Starmer amach anseo i mbaol agus cúlbhinseoirí ag bagairt go gcuirfidís tús le feachtas le haghaidh na ceannaireachta. 'Fanfaidh mé i gceannas' a deir ceannaire an Lucht Oibre sa Bhreatain, [[Keir Starmer]]. D’admhaigh go raibh torthaí na dtoghchán áitiúil an tseachtain seo caite ‘an-chrua’ agus go nglacann sé féin ‘freagracht’ astu. Mhaígh sé nach raibh aon chuimhne aige éirí as oifig agus go seasfaidh sé a théarma iomlán sa Rialtas. D'admhaigh sé áfach freagracht as droch-thoradh an pháirtí sna toghcháin áitiúla. Ar an 11 Bealtaine, chuir Starmer cosa i dtaca agus rinne sé óráid láidir dhúshlánach in iarracht an cheannairc a chur faoi chois agus muinín a chothú ina cheannaireacht. Cath ar son anam na Breataine a bhí sa dúshlán ó Reform, a d’áitigh an Príomh-Aire.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/treo-nua-don-bhreatain-san-eoraip-geallta-ag-starmer-agus-e-ag-iarraidh-an-cheannairc-a-chur-faoi-chois/|teideal=‘Treo nua don Bhreatain’ san Eoraip geallta ag Starmer agus é ag iarraidh an cheannairc a chur faoi chois|dáta=2026-05-11|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-05-11}}</ref> Cheap Starmer [[Gordon Brown]] mar thoscaire ar chúrsaí airgeadais domhanda (an fear a tháinig i gcomharbacht ar Tony Blair mar Phríomh Aire ar an Bhreatain i Meitheamh 2007).<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Brown agus Harman tugtha isteach ag Starmer|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0509/1572514-brown-agus-harman-tugtha-isteach-ag-starmer/|date=2026-05-09|language=ga-IE|author=Nuacht RTE}}</ref> == An Bhreatain Bheag == I mí na Bealtaine 2026, rinne [[Plaid Cymru]] agus [[Reform UK]] dul chun cinn ollmhór ar chaillteanais an Lucht Oibre. Theip ar [[Eluned Morgan (polaiteoir)|Eluned Morgan]], Céad Aire na Breataine Bige, a suíochán sa [[Senedd Cymru|Senedd]] a choinneáil, an chéad uair riamh do cheannaire reatha i bPáirtí an Lucht Oibre sa Bhreatain Bheag a shuíochán a chailleadh i dtoghchán tionóil. Le breis is 100 bliain bhí Lucht Oibre an páirtí is láidre sa Bhreatain Bheag, sé sin go dtí 2026.<ref name=":0" /> == Albain == Den chúigiú huair choinnigh Páirtí Náisiúnta na hAlban [SNP] a ghreim ar Pharlaimint na hAlban. Ina dhiaidh aniar a bhí páirtí an Lucht Oibre agus é ag roinnt an dara háit le Reform, i bhfad taobh thiar den pháirtí náisiúnach. Toghadh 58 feisire SNP ach bhí 65 duine ag teastáil le tromlach a bheith aige i rialtas na hAlban i Holyrood, uaillmhian ag an bpáirtí. 17 suíochán a fuair an Lucht Oibre, toradh a d’fhág i bhfad ar gcúl sa dara háit iad i dteannta Reform, páirtí a ghnóthaigh ionadaíocht den chéad uair riamh i rialtas na hAlban.<ref name=":1" /> Bhí ar an SNP dul i gcomhrialtas leis na Glasaigh.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.com/news/articles/c3e2v4n20xlo|teideal=Scottish election 2026: Results in maps and charts|dáta=2026-05-09|language=en-GB|work=www.bbc.com|dátarochtana=2026-05-11}}</ref> == Féach freisin == == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Toghcháin áitiúla]] [[Catagóir:2026]] [[Catagóir:Stair na Breataine]] hjhw0owyw16dnaf013uvjmhvqhhbylp 0 126121 1312765 1312589 2026-05-12T18:29:49Z Saighneánach 72809 Fix 1312765 wikitext text/x-wiki Fear léinn agus scoláire Ceilteach ba ea '''Proinsias Mac Cana''' (6 Iúil 1926 – 21 Bealtaine 2004).<ref name=ainm /> Bhí sé ina ollamh in [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] agus [[an Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath]] dís. == Luathshaol == Rugadh Mac Cana i m[[Béal Feirste]] ar an 6 Iúil 1926, George McCann a athair agus Mary Catherine ''née'' Mallon a mháthair. Ba [[An Eaglais Chaitliceach Rómhánach|chaitlicigh]] iad a bhí ar son [[náisiúnachas in Éirinn|náisiúnachas na hÉireann]]. == Gairm bheatha == D'fhreastail Mac Cana ar [[Ollscoil na Banríona, Béal Feirste]], áit a bhain sé céim amach sna [[Teangacha Ceilteacha]] sa bhliain 1948. Tar éis bliain amháin sa [[Sorbonne University|Sorbonne]], d'éirigh sé ina [[Máistir Ealaíon]] le hOllscoil na Banríona. Ceapadh ina leas-léachtóir ann sa bhliain 1951. Dhá bhliain dár gcionn, bronnadh [[dochtúireacht]] air. Sa bhliain 1955, bhog sé go dtí [[University College of Wales, Aberystwyth]] mar leas-léachtóir le [[Sean-Ghaeilge]]: sa bhliain 1957, rinneadh [[léachtóir]] de. Bhí Sean- agus Meán-{{h|Breatnais}} á mhúineadh aige ann fosta. Sa bhliain 1961, ceapadh ina Ollamh le Léann Ceilteach ag an [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]] (IALBÁC). Dhá bhliain níos déanaí, ceapadh ina Ollamh le Breatnais ag [An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath]]. D'éirigh sé ina Ollamh le Sean-Ghaeilge sa bhliain 1971. Sa bhliain 1985, bhog sé ar ais fiú dtí an IALBÁC mar phríomhoide. Chuaigh 1996 le hollúnacht. Bhí sé ina uachtarán [[Acadamh Ríoga na hÉireann]] idir 1979 agus 1982.<ref name=it /><ref name=ind /> Dar leis an ''[[The Irish Times|Irish Times]]'', ba é príomhréimse Mhic Cána "''early Irish tales, and the mythology informing them, and in this field he was pre-eminent. ... He broadened and deepened the understanding of the links between the languages, cultures and traditions of the [[na Ceiltigh|Celts]] of Ireland and Britain. And through his scholarship and teaching, he was an interpreter of the Irish to the Welsh and of the Welsh to the Irish.''"<ref name=it /> D'fhoilsigh Mac Cana go forleathan. Agus é ar scor, d'oibrigh sé chun [[Coláiste na nÉireannach i bPáras|Collège des Irlandais]] i b[[Páras]] a athchóiriú. == Bás == D'éag Mac Cana ar an 21 Bealtaine 2004.<ref name=it /><ref name=ind /> == Onóracha agus gradaim == Bhí Mac Cana ina bhall den [[Academia Europaea]], agus ina bhall oinigh den ''American Academy of Arts and Sciences'', agus den Acadamh Gustavus Adolphus.<ref name="it" /><ref name="ind" /> Sa bhliain bhliain 1997, bheinn an [[British Academy]] a dhuais [[Derek Allen Prize|Derek Allen Prize for Celtic Studies]].<ref name=ba /> Bronnadh céimeanna oinigh air ag roinnt ollscoile ar fud an domhain.<ref name=ind /> Tugadh [[féilscríbhinn]] dó, ''Ildánach Ildírech'', sa bhliain 1999.<ref name=festschrift /> == Foilsiúcháin == * ''Celtic Mythology'' ([[Hamlyn]], 1970). * ''The Learned Tales of Medieval Ireland'' ([[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]], 1980). * ''Literature in Irish'', Aspects of Ireland series, no. 8 ([[An Roinn Gnóthaí Eachtracha agus Trádála]], 1980). * (In éineacht le [[Michel Meslin]]) ''Rencontres de Religions: Actes du Colloque du Collège des Irlandais tenu sous les Auspices de l'Académie Royale Irlandaise'' (Les Belles Lettres, 1986). * (In éineacht le [[Jeanne-Marie Boivin]]) ''Mélusines Continentales et Insulaires: Actes du Colloque International tenu les 27 et 28 Mars 1997 à l'Université Paris XII et au Collège des Irlandais'' ([[Honoré Champion]], 1999). * ''Collège des Irlandais Paris and Irish Studies'' (IALBÁC, 2001). * ''The Cult of the Sacred Centre: Essays on Celtic Ideology'' (IALBÁC, 2011). == Tuilleadh le léamh == * {{cite journal | first = Séamus | last = Mac Mathúna | authorlink = Séamus Mac Mathúna | url = https://www.degruyter.com/view/j/zcph.2007.55.issue-1/zcph.2007.202/zcph.2007.202.xml | title = Obituary of Proinsias Mac Cana | location = | publisher = [[Zeitschrift für celtische Philologie]] | year = 2007 | volume = 55, uimh. 1 | pages = }} == Tagairtí == {{reflist | refs = <ref name=ainm>{{lua idirlín | url = https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=2184 | teideal = MAC CANA, Proinsias | work = ainm.ie | dátarochtana = 11-05-26}}</ref> <ref name=it>{{cite news | url = https://www.irishtimes.com/news/a-respected-scholar-of-the-celtic-languages-culture-and-traditions-1.1142632 | teideal = A respected scholar of the Celtic languages, culture and traditions | foilsitheoir = [[The Irish Times]] | dáta = 29 May 2004 | dátarochtana = 17 Nollaig 2018}}</ref> <ref name=ind>{{cite news | ainm = W. J. | sloinne = McCormack | url = https://www.independent.co.uk/news/obituaries/professor-proinsias-mac-cana-730508.html | teideal = Professor Proinsias Mac Cana | foilsitheoir = The Independent | dáta = 2 Meitheamh 2004 | dátarochtana = 17 Nollaig 2018}}</ref> <ref name=ba>[https://www.thebritishacademy.ac.uk/derek-allen-prize "Derek Allen Prize"], ''British Academy''. Retrieved 17 December 2018.</ref> <ref name=festschrift>[[John Carey]], [[John T. Koch]] agus Pierre-Yves Lambert (eag.), ''Ildánach Ildírech'' (Celtic Studies Publications, 1999).</ref> }} {{DEFAULTSORT:Mac Cana, Proinsias}} [[Category:Scoláirí an Léinn Cheiltigh]] [[Category:Baill d’Acadamh Ríoga na hÉireann]] 057ienbcb7c9d3urqxi3b3ti2o2aqbe 0 126123 1312764 1312609 2026-05-12T18:28:30Z Saighneánach 72809 Fix 1312764 wikitext text/x-wiki [[File:Isolated Languages.png|thumb|434x434px|Suíomh roinnt teangacha aonraíocha atá réasúnta aitheanta.]] Is '''teanga aonraíoch''' í teanga nach bhfuil aon ghaol ginealaigh aici le haon teanga bheo nó marbh eile, nó nár cruthaíodh a gaol le teangacha eile go fóill.<ref>{{Cite book-en|title=State of the art of research on language isolates: Introduction|url=https://benjamins.com/catalog/tsl.135.intro|publisher=John Benjamins Publishing Company|date=2025-01-16|access-date=2025-01-17|isbn=978-90-272-1899-5|pages=2–19|doi=10.1075/tsl.135.intro|language=en|first=Iker|author=Salaberri}}</ref> I measc na samplaí tá [[an Bhascais]] sa [[An Spáinn|Spáinn]] agus [[An Fhrainc|sa Fhrainc]], [[an Chóiréis]] sa [[Leithinis na Cóiré|Chóiré]], Aidhniúis sa [[An tSeapáin|tSeapáin]] agus [[An Rúis|sa Rúis]], Purépecha agus Seri i [[Meicsiceo]], Buraiseascais sa [[An Phacastáin|Phacastáin]], Mapúitsis sa [[An tSile|tSile]] agus san [[An Airgintín|Airgintín]], agus [[An tSuiméiris|an tSúméiris]] ársa sa [[An Mheaspatáim|Mheaspatáim]], cé go gcuireann roinnt teangeolaithe ceist ar a stádas mar theangacha aonraíoch. Rinneadh athaicmiú ar chuid de na teangacha a measadh roimhe seo a bheith ina dteangacha aonraíocha laistigh de fhine teangacha. Tá roinnt teangacha a measadh a bheith aonraíoch athaicmithe laistigh de fhine teangacha. Is amhlaidh an cás don [[An tSeapáinis|tSeapáinis]], a measadh roimhe seo a bheith aonraíoch agus a mheastar anois mar chuid de na [[Teangacha Seapónacha|teangacha Seapánacha]], toisc gur measadh roimhe seo gur canúintí den tSeapáinis iad cineálacha teangeolaíocha Oileáin Ryukyu, ach meastar anois gur teangacha neamhspleácha iad (déileáiltear leis na cineálacha cásanna seo mar theangacha leath-aonraíocha.) Is féidir gur de shliocht teanga amháin, prótaítheanga an duine, a thagann gach teanga nádúrtha, rud a chuirfeadh cosc ar theangacha fíor-aonraíocha bheith ann. Dá mbeadh sé seo fíor, is teangacha nach bhfuil a ngaol géiniteach léirithe fós iad na teangacha a mheastar a bheith aonraíoch faoi láthair, toisc go dtagann siad ó bhrainsí leath-aonraíoch agus dá bhrí sin ba cheart iad a mheas mar [[Teanga neamhaicmithe|theangacha neamhaicmithe]]. Áitíonn teangeolaithe eile, áfach, go bhféadfadh teanga nádúrtha nua teacht as rud ar bith, mar atá i gcás Theanga Chomharthaíochta Nicaragua a luadh níos déanaí. Is [[fine teangacha]] í teanga aonraíoch i ndáiríre ina bhfuil ball amháin ann. Deir Lyle Campbell go bhfuil 129 teanga aonraíoch ar eolas, lena n-áirítear cinn atá imithe in éag. ==Tagairtí== [[Catagóir:Finte teangacha]] 69lucbss6f8kvi969nfhbvwfcatm17h 0 126126 1312763 1312656 2026-05-12T18:27:30Z Saighneánach 72809 Fix 1312763 wikitext text/x-wiki Is Clár teilifíse é Power Rangers Turbo a craoladh ar TG4. == Guthanna agus Criú == * [[Carmel Stephens]] * Stiúideo dubáil: [[Macalla Teoranta|Macalla]] == Eipeasóidí (Neamhchríochnaithe) == # Aistrigh go Turbo: Cuid a Dó (1 Deireadh Fómhair 1998) # A ghrá geal, rinne mé na Rangers a chrapadh: Cuid a Dó (15 Deireadh Fómhair 1998) # Rothar Tógtha do na Gormacha (22 Deireadh Fómhair 1998) [[Catagóir:Cartúin]] j3kgpk86ak6e7eaeawe610velpn9znk 0 126127 1312814 1312659 2026-05-13T09:14:59Z Conradder 34685 /* Contae Ard Mhacha agus Co an Dúin */ 1312814 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Toghchán}} Bhí '''Fothoghcháin Thuaisceart Éireann, 1986''' ar [[23 Eanáir]] [[1986]] nuair a reáchtáladh cúig fhothoghchán déag i d[[Tuaisceart na hÉireann]] do [[Teach na dTeachtaí, An Ríocht Aontaithe|Theach na dTeachta]]. Tharla na fothoghcháin mar gur éirigh [[Feisire Parlaiminte (An Ríocht Aontaithe)|feisirí]] [[Aontachtach]]a as a suíocháin mar agóid in aghaidh an [[Comhaontú Angla-Éireannach|Chomhaontaithe Angla-Éireannaigh]]. Bhí na hagóideoirí sa [[PAU|Pháirtí Aontachtach Uladh]], sa [[PAD|Pháirtí Aontachtach Dhaonlathach]] agus sa [[Páirtí Aontachtach Coitianta Uladh|Pháirtí Aontachtach Choitianta Uladh]]. Bhí na páirtithe Aontachtacha ar aon intinn nach seasfaidís i dtoghcheantair ar a chéile. Sa deireadh, toghadh 14 as an 15 arís, le farasbarr suntasach de ghnáth. Ba é [[Jim Nicholson]] an eisceacht amháin - thóg [[Seamus Mallon]] a shuíochán in [[Iúr Cinn Trá agus Ard Mhacha (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Iúr Cinn Trá agus Ard Mhacha ]] == Iarrthóirí eile == Ní raibh ach fothoghcháin ag suíocháin Aontachtacha. Níor éirigh na feisirí náisiúnacha as a suíocháin (b'iadsan [[John Hume]] s[[An Feabhal (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|an Fheabhal]] agus [[Gerry Adams]] i m[[Béal Feirste Thiar (toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Béal Feirste Thiar]]). Shíl [[PSDLO]] agus [[Sinn Féin]] go raibh na fothoghcháin ina mbeart bolscaireachta, mar sin, bhí siad drogallach páirt a ghlacadh iontu. Áfach, sa deireadh, ní sheasfaidís ach sna toghcheantair ar chreid siad go raibh formhór in aghaidh Aontachtaí acu. Sheas an [[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Páirtí Comhghuaillíochta]] i gcúig thoghcheantar agus sheas [[Páirtí na nOibrithe]] i sé shuíochán. Ní raibh iomaitheoirí i gceathair thoghcheantar mar sin d'athraigh Wesley Robert Williamson a ainm go "Peter Barry" (an t-[[Peter Barry|ainm céanna]] atá ar [[An Roinn Gnóthaí Eachtracha agus Trádála|an Aire Gnóthaí Eachtracha agus Trádála]]) trí [[Gníomhas aonpháirtí|ghníomhas aonpháirtí]] agus sheas sé sna toghcheantair seo. Rinne sé é le hiomaíocht a bheith ag na toghcheantair. Sheas sé faoin lipéad ''"For the Anglo Irish Agreement"'' ("Ar son an Chomhaontaithe Angla-Éireannaigh"). Áfach, ní dhearna Williamson aon fheachtasaíocht. == Torthaí == === Béal Feirste === ==== Béal Feirste Theas==== {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Béal Feirste Theas (Toghcheantar an Ríocht Aontaithe)|Béal Feirste Theas ]] |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |'''[[PAU]]''' |'''[[Martin Smyth]]''' | '''21,771 ''' |''' 71.3 ''' |''' +21.3''' |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};"| |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] | [[David Cook (polaiteoir Thuaisceart Éireann)|David Cook]] | 7,635 |25.0 | +1.1 |- |scope="row" style="background:{{Workers' Party of Ireland/meta/color}};"| |[[Páirtí na nOibrithe]] | Gerry Carr | 1,109 | 3.6 | ''Nua''' |- ! colspan="3" |Tromlach | 14,136 | 46.3 | +20.3 |- ! colspan="3" |Ballóid | 30,515 |56.9 | −12.7 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 53,944 | | |} ==== Béal Feirste Thoir ==== {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Béal Feirste Thoir (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Béal Feirste Thoir ]] |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};"| |'''[[PAD]]''' |'''[[Peter Robinson]]''' | '''27,607 ''' | '''81.0 ''' | '''+35.7''' |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};"| |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] | [[Oliver Napier]] | 5,917 |17.4 | −6.7 |- |scope="row" style="background:{{Workers' Party of Ireland/meta/color}};"| |[[Páirtí na nOibrithe]] | Frank Cullen | 578 | 1.7 | +0.6 |- ! colspan="3" |Tromlach | 21,690 | 63.6 | +43.1 |- ! colspan="3" |Ballóid | 34,102 |61.7 | −8.3 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 55,256 | | |} ==== Béal Feirste Thuaidh==== {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Béal Feirste Thuaidh (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Béal Feirste Thuaidh]] |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |'''[[PAU]]''' |'''[[Cecil Walker]]''' | '''21,649''' | '''71.5''' | '''+35.3''' |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};"| |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] | [[Paul Maguire]] | 5,072 |16.7 | +7.6 |- |scope="row" style="background:{{Workers' Party of Ireland/meta/color}};"| |[[Páirtí na nOibrithe]] | [[Seamus Lynch]] | 3,563 | 11.8 | +6.1 |- ! colspan="3" |Tromlach | 16,577 |54.8 | +38.1 |- ! colspan="3" |Ballóid | 30,284 |51.5 | −17.9 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 59,791 | | |} === Contae Aontroma === ====Aontroim Theas ==== {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Aontroim Theas (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Aontroim Theas]] |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |'''[[PAU]]''' |'''[[Clifford Forsythe]]''' | '''30,087 ''' | '''94.1''' | '''+48.4''' |- |scope="row" style="background:{{Neamhspleách/meta/color}};;"| |"Ar son an Chomhaontaithe Angla-Éireannaigh" | Peter Barry | 1,870 | 5.9 | ''Nua'' |- ! colspan="3" |Tromlach | 28,217 |88.3 | +70.8 |- ! colspan="3" |Ballóid | 31,957 | -53.5 | −12.0 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 60,780 | | |} ==== Aontroim Thoir ==== {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Aontroim Thoir (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Aontroim Thoir ]] |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |'''[[PAU]]''' |'''[[Roy Beggs]]''' | '''30,386 ''' |''' 84.9''' |''' +47.5''' |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};"| |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] | [[David Cook (polaiteoir Thuaisceart Éireann)|David Cook]] | 5,405 |15.1 | -4.9 |- ! colspan="3" |Tromlach | 24,981 | 69.8 | +68.9 |- ! colspan="3" |Ballóid | 35,791 |59.2 | −5.9 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 60,780 | | |} ====Aontroim Thuaidh==== {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Aontroim Thuaidh (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Aontroim Thuaidh]] |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};"| |'''[[PAD]]''' |'''[[Ian Paisley]]''' | '''33,937''' | '''97.4''' | '''+43.2''' |- |scope="row" style="background:{{Neamhspleách/meta/color}};;"| |"Ar son an Chomhaontaithe Angla-Éireannaigh" | Peter Barry | 515 |2.6 | ''Nua'' |- ! colspan="3" |Tromlach | 33,024 | 94.8 | +65.0 |- ! colspan="3" |Ballóid | 34,452 | 53.5 | −16.3 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 65,157 | | |} === Contae Ard Mhacha agus Contae an Dúin === ==== An Bhanna Uachtarach==== {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[An Bhanna Uachtarach (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|An Bhanna Uachtarach ]] |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |'''[[PAU]]''' |'''[[Harold McCusker]]''' | '''29,311 ''' |''' 80.8''' |'''+23.9''' |- |scope="row" style="background:{{Workers' Party of Ireland/meta/color}};"| |[[Páirtí na nOibrithe]] | [[Tom French]] | 22,333 | 61.4 | +20.4 |- ! colspan="3" |Tromlach | 14,136 | 46.3 | +20.3 |- ! colspan="3" |Ballóid | 36,861 | 57.2 | −14.8 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 63,484 | | |} ====An Dún Theas==== {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[An Dún Theas (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|An Dún Theas]] |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |'''[[PAU]]''' |'''[[Enoch Powell]]''' | '''24,963''' |''' 48.4''' |''' +8.1''' |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};"| |[[PSDLO]] | [[Eddie McGrady]] | 23,121 |44.8 | +5.5 |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| |[[Sinn Féin]] | Hugh McDowell | 2,963 | 5.7 | -2.2 |- |scope="row" style="background:{{Workers' Party of Ireland/meta/color}};"| |[[Páirtí na nOibrithe]] | Sean Magee | 522 | 1.0 | -0.7 |- ! colspan="3" |Tromlach | 1,842 | 3.6 | +2.6 |- ! colspan="3" |Ballóid | 51,569 | 73.8 | −3.9 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 69,843 | | |} ====An Dún Thuaidh==== {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[An Dún Thuaidh (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|An Dún Thuaidh]] |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:#fab378;"| |'''[[Páirtí Aontachtach Coitianta Uladh|PACU]]''' |'''[[James Kilfedder]]''' | '''30,793''' |''' 79.2''' |''' +23.1''' |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};"| |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] | [[John Cushnahan]] | 8,066 | 20.8 | -1.3 |- ! colspan="3" |Tromlach | 22,727 | 58.4 | +24.4 |- ! colspan="3" |Ballóid | 38,859 | 62.8 | −3.4 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 64,276 | | |} ====Gleann an Lagáin==== {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Gleann an Lagáin (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Gleann an Lagáin ]] |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |'''[[PAU]]''' |'''[[Jim Molyneaux]]''' | '''32,514''' |''' 90.7''' |'''+31.5''' |- |scope="row" style="background:{{Workers' Party of Ireland/meta/color}};"| |[[Páirtí na nOibrithe]] | [[John Lowry]] | 3,328 | 9.3 | +7.0 |- ! colspan="3" |Tromlach | 29,186 | 81.4 | +39.0 |- ! colspan="3" |Ballóid | 35,842 | 57.8 | −9.8 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 63,244 | | |} ====Iúr Cinn Trá agus Ard Mhacha==== {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Iúr Cinn Trá agus Ard Mhacha (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Iúr Cinn Trá agus Ard Mhacha ]] |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};"| |'''[[PSDLO]]''' | '''[[Seamus Mallon]]''' | '''22,694''' | '''45.5''' | '''+8.7''' |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| | [[PAU]] |[[Jim Nicholson]] | 20,111 | 40.3 |+0.2 |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| |[[Sinn Féin]] | [[Jim McAllister]] | 6,609 | 13.2 | -7.7 |- |scope="row" style="background:{{Workers' Party of Ireland/meta/color}};"| |[[Páirtí na nOibrithe]] | Patrick McCusker | 515 | 1.0 | -1.2 |- ! colspan="3" |Tromlach | 2,583 | 5.2 | - |- ! colspan="3" |Ballóid | 49,929 | 76.9 | +0.9 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 65,142 | | |} ====Loch Cuan==== {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Loch Cuan (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Loch Cuan]] |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |'''[[PAU]]''' |'''[[John Taylor|John David Taylor]]''' | '''32,627''' | '''94.2''' | '''+45.4''' |- |scope="row" style="background:{{Neamhspleách/meta/color}};;"| |"Ar son an Chomhaontaithe Angla-Éireannaigh" | Peter Barry | 1,993 | 5.8 | ''Nua'' |- ! colspan="3" |Tromlach | 30,634 |88.5 | +69.7 |- ! colspan="3" |Ballóid | 34,620 | 55.0 | −9.9 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 62,854 | | |} === Contae Dhoire, Contae Fhear Manach agus Contae Thír Eoghain === ==== Doire Thoir ==== ==== Fear Manach agus Tír Eoghain Theas==== ==== Ulaidh Lár ==== [[Catagóir:Fothoghcháin i dTuaisceart Éireann]] 75vv8465n24yzjvi9zg41saz2qykhb1 1312819 1312814 2026-05-13T09:55:41Z Conradder 34685 /* Contae Dhoire, Contae Fhear Manach agus Contae Thír Eoghain */ 1312819 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Toghchán}} Bhí '''Fothoghcháin Thuaisceart Éireann, 1986''' ar [[23 Eanáir]] [[1986]] nuair a reáchtáladh cúig fhothoghchán déag i d[[Tuaisceart na hÉireann]] do [[Teach na dTeachtaí, An Ríocht Aontaithe|Theach na dTeachta]]. Tharla na fothoghcháin mar gur éirigh [[Feisire Parlaiminte (An Ríocht Aontaithe)|feisirí]] [[Aontachtach]]a as a suíocháin mar agóid in aghaidh an [[Comhaontú Angla-Éireannach|Chomhaontaithe Angla-Éireannaigh]]. Bhí na hagóideoirí sa [[PAU|Pháirtí Aontachtach Uladh]], sa [[PAD|Pháirtí Aontachtach Dhaonlathach]] agus sa [[Páirtí Aontachtach Coitianta Uladh|Pháirtí Aontachtach Choitianta Uladh]]. Bhí na páirtithe Aontachtacha ar aon intinn nach seasfaidís i dtoghcheantair ar a chéile. Sa deireadh, toghadh 14 as an 15 arís, le farasbarr suntasach de ghnáth. Ba é [[Jim Nicholson]] an eisceacht amháin - thóg [[Seamus Mallon]] a shuíochán in [[Iúr Cinn Trá agus Ard Mhacha (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Iúr Cinn Trá agus Ard Mhacha ]] == Iarrthóirí eile == Ní raibh ach fothoghcháin ag suíocháin Aontachtacha. Níor éirigh na feisirí náisiúnacha as a suíocháin (b'iadsan [[John Hume]] s[[An Feabhal (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|an Fheabhal]] agus [[Gerry Adams]] i m[[Béal Feirste Thiar (toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Béal Feirste Thiar]]). Shíl [[PSDLO]] agus [[Sinn Féin]] go raibh na fothoghcháin ina mbeart bolscaireachta, mar sin, bhí siad drogallach páirt a ghlacadh iontu. Áfach, sa deireadh, ní sheasfaidís ach sna toghcheantair ar chreid siad go raibh formhór in aghaidh Aontachtaí acu. Sheas an [[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Páirtí Comhghuaillíochta]] i gcúig thoghcheantar agus sheas [[Páirtí na nOibrithe]] i sé shuíochán. Ní raibh iomaitheoirí i gceathair thoghcheantar mar sin d'athraigh Wesley Robert Williamson a ainm go "Peter Barry" (an t-[[Peter Barry|ainm céanna]] atá ar [[An Roinn Gnóthaí Eachtracha agus Trádála|an Aire Gnóthaí Eachtracha agus Trádála]]) trí [[Gníomhas aonpháirtí|ghníomhas aonpháirtí]] agus sheas sé sna toghcheantair seo. Rinne sé é le hiomaíocht a bheith ag na toghcheantair. Sheas sé faoin lipéad ''"For the Anglo Irish Agreement"'' ("Ar son an Chomhaontaithe Angla-Éireannaigh"). Áfach, ní dhearna Williamson aon fheachtasaíocht. == Torthaí == === Béal Feirste === ==== Béal Feirste Theas==== {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Béal Feirste Theas (Toghcheantar an Ríocht Aontaithe)|Béal Feirste Theas ]] |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |'''[[PAU]]''' |'''[[Martin Smyth]]''' | '''21,771 ''' |''' 71.3 ''' |''' +21.3''' |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};"| |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] | [[David Cook (polaiteoir Thuaisceart Éireann)|David Cook]] | 7,635 |25.0 | +1.1 |- |scope="row" style="background:{{Workers' Party of Ireland/meta/color}};"| |[[Páirtí na nOibrithe]] | Gerry Carr | 1,109 | 3.6 | ''Nua''' |- ! colspan="3" |Tromlach | 14,136 | 46.3 | +20.3 |- ! colspan="3" |Ballóid | 30,515 |56.9 | −12.7 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 53,944 | | |} ==== Béal Feirste Thoir ==== {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Béal Feirste Thoir (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Béal Feirste Thoir ]] |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};"| |'''[[PAD]]''' |'''[[Peter Robinson]]''' | '''27,607 ''' | '''81.0 ''' | '''+35.7''' |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};"| |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] | [[Oliver Napier]] | 5,917 |17.4 | −6.7 |- |scope="row" style="background:{{Workers' Party of Ireland/meta/color}};"| |[[Páirtí na nOibrithe]] | Frank Cullen | 578 | 1.7 | +0.6 |- ! colspan="3" |Tromlach | 21,690 | 63.6 | +43.1 |- ! colspan="3" |Ballóid | 34,102 |61.7 | −8.3 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 55,256 | | |} ==== Béal Feirste Thuaidh==== {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Béal Feirste Thuaidh (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Béal Feirste Thuaidh]] |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |'''[[PAU]]''' |'''[[Cecil Walker]]''' | '''21,649''' | '''71.5''' | '''+35.3''' |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};"| |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] | [[Paul Maguire]] | 5,072 |16.7 | +7.6 |- |scope="row" style="background:{{Workers' Party of Ireland/meta/color}};"| |[[Páirtí na nOibrithe]] | [[Seamus Lynch]] | 3,563 | 11.8 | +6.1 |- ! colspan="3" |Tromlach | 16,577 |54.8 | +38.1 |- ! colspan="3" |Ballóid | 30,284 |51.5 | −17.9 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 59,791 | | |} === Contae Aontroma === ====Aontroim Theas ==== {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Aontroim Theas (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Aontroim Theas]] |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |'''[[PAU]]''' |'''[[Clifford Forsythe]]''' | '''30,087 ''' | '''94.1''' | '''+48.4''' |- |scope="row" style="background:{{Neamhspleách/meta/color}};;"| |"Ar son an Chomhaontaithe Angla-Éireannaigh" | Peter Barry | 1,870 | 5.9 | ''Nua'' |- ! colspan="3" |Tromlach | 28,217 |88.3 | +70.8 |- ! colspan="3" |Ballóid | 31,957 | -53.5 | −12.0 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 60,780 | | |} ==== Aontroim Thoir ==== {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Aontroim Thoir (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Aontroim Thoir ]] |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |'''[[PAU]]''' |'''[[Roy Beggs]]''' | '''30,386 ''' |''' 84.9''' |''' +47.5''' |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};"| |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] | [[David Cook (polaiteoir Thuaisceart Éireann)|David Cook]] | 5,405 |15.1 | -4.9 |- ! colspan="3" |Tromlach | 24,981 | 69.8 | +68.9 |- ! colspan="3" |Ballóid | 35,791 |59.2 | −5.9 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 60,780 | | |} ====Aontroim Thuaidh==== {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Aontroim Thuaidh (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Aontroim Thuaidh]] |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};"| |'''[[PAD]]''' |'''[[Ian Paisley]]''' | '''33,937''' | '''97.4''' | '''+43.2''' |- |scope="row" style="background:{{Neamhspleách/meta/color}};;"| |"Ar son an Chomhaontaithe Angla-Éireannaigh" | Peter Barry | 515 |2.6 | ''Nua'' |- ! colspan="3" |Tromlach | 33,024 | 94.8 | +65.0 |- ! colspan="3" |Ballóid | 34,452 | 53.5 | −16.3 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 65,157 | | |} === Contae Ard Mhacha agus Contae an Dúin === ==== An Bhanna Uachtarach==== {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[An Bhanna Uachtarach (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|An Bhanna Uachtarach ]] |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |'''[[PAU]]''' |'''[[Harold McCusker]]''' | '''29,311 ''' |''' 80.8''' |'''+23.9''' |- |scope="row" style="background:{{Workers' Party of Ireland/meta/color}};"| |[[Páirtí na nOibrithe]] | [[Tom French]] | 22,333 | 61.4 | +20.4 |- ! colspan="3" |Tromlach | 14,136 | 46.3 | +20.3 |- ! colspan="3" |Ballóid | 36,861 | 57.2 | −14.8 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 63,484 | | |} ====An Dún Theas==== {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[An Dún Theas (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|An Dún Theas]] |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |'''[[PAU]]''' |'''[[Enoch Powell]]''' | '''24,963''' |''' 48.4''' |''' +8.1''' |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};"| |[[PSDLO]] | [[Eddie McGrady]] | 23,121 |44.8 | +5.5 |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| |[[Sinn Féin]] | Hugh McDowell | 2,963 | 5.7 | -2.2 |- |scope="row" style="background:{{Workers' Party of Ireland/meta/color}};"| |[[Páirtí na nOibrithe]] | Sean Magee | 522 | 1.0 | -0.7 |- ! colspan="3" |Tromlach | 1,842 | 3.6 | +2.6 |- ! colspan="3" |Ballóid | 51,569 | 73.8 | −3.9 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 69,843 | | |} ====An Dún Thuaidh==== {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[An Dún Thuaidh (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|An Dún Thuaidh]] |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:#fab378;"| |'''[[Páirtí Aontachtach Coitianta Uladh|PACU]]''' |'''[[James Kilfedder]]''' | '''30,793''' |''' 79.2''' |''' +23.1''' |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann/meta/color}};"| |[[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Comhaontas]] | [[John Cushnahan]] | 8,066 | 20.8 | -1.3 |- ! colspan="3" |Tromlach | 22,727 | 58.4 | +24.4 |- ! colspan="3" |Ballóid | 38,859 | 62.8 | −3.4 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 64,276 | | |} ====Gleann an Lagáin==== {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Gleann an Lagáin (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Gleann an Lagáin ]] |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |'''[[PAU]]''' |'''[[Jim Molyneaux]]''' | '''32,514''' |''' 90.7''' |'''+31.5''' |- |scope="row" style="background:{{Workers' Party of Ireland/meta/color}};"| |[[Páirtí na nOibrithe]] | [[John Lowry]] | 3,328 | 9.3 | +7.0 |- ! colspan="3" |Tromlach | 29,186 | 81.4 | +39.0 |- ! colspan="3" |Ballóid | 35,842 | 57.8 | −9.8 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 63,244 | | |} ====Iúr Cinn Trá agus Ard Mhacha==== {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Iúr Cinn Trá agus Ard Mhacha (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Iúr Cinn Trá agus Ard Mhacha ]] |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};"| |'''[[PSDLO]]''' | '''[[Seamus Mallon]]''' | '''22,694''' | '''45.5''' | '''+8.7''' |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| | [[PAU]] |[[Jim Nicholson]] | 20,111 | 40.3 |+0.2 |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| |[[Sinn Féin]] | [[Jim McAllister]] | 6,609 | 13.2 | -7.7 |- |scope="row" style="background:{{Workers' Party of Ireland/meta/color}};"| |[[Páirtí na nOibrithe]] | Patrick McCusker | 515 | 1.0 | -1.2 |- ! colspan="3" |Tromlach | 2,583 | 5.2 | - |- ! colspan="3" |Ballóid | 49,929 | 76.9 | +0.9 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 65,142 | | |} ====Loch Cuan==== {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Loch Cuan (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Loch Cuan]] |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |'''[[PAU]]''' |'''[[John Taylor|John David Taylor]]''' | '''32,627''' | '''94.2''' | '''+45.4''' |- |scope="row" style="background:{{Neamhspleách/meta/color}};;"| |"Ar son an Chomhaontaithe Angla-Éireannaigh" | Peter Barry | 1,993 | 5.8 | ''Nua'' |- ! colspan="3" |Tromlach | 30,634 |88.5 | +69.7 |- ! colspan="3" |Ballóid | 34,620 | 55.0 | −9.9 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 62,854 | | |} === Contae Dhoire, Contae Fhear Manach agus Contae Thír Eoghain === ==== Doire Thoir ==== {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Doire Thoir (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Doire Thoir]] |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |'''[[PAU]]''' |'''[[William Ross]]''' | '''30,922''' | '''93.9'' | '''+56.0''' |- |scope="row" style="background:{{Neamhspleách/meta/color}};;"| |"Ar son an Chomhaontaithe Angla-Éireannaigh" | Peter Barry | 2,001 | 6.1 | ''Nua'' |- ! colspan="3" |Tromlach | 28,921 |87.8 | +73.7 |- ! colspan="3" |Ballóid | 32,929 | 46.8 | −29.5 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 70,038 | | |} ==== Fear Manach agus Tír Eoghain Theas==== {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Fear Manach agus Tír Eoghain Theas (Toghcheantar Tionóil)|Fear Manach agus Tír Eoghain Theas]] |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Uladh/meta/color}};"| |'''[[PAU]]''' |'''[[Ken Maginnis]]''' | '''27,857''' |''' 49.7''' |'''+2.1''' |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| |[[Sinn Féin]] | [[Owen Carron]] | 15,278 | 27.2 | -7.6 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};"| |[[PSDLO]] | [[Austin Currie]] | 12,081 |21.5 | +5.0 |- |scope="row" style="background:{{Workers' Party of Ireland/meta/color}};"| |[[Páirtí na nOibrithe]] | David Kettyles | 864 | 1.5 | -0.4 |- ! colspan="3" |Tromlach | 12,579 | 22.5 | +9.7 |- ! colspan="3" |Ballóid | 56,080 | 80.4 | −8.2 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 56,080 | | |} ==== Ulaidh Lár ==== {| class="wikitable" style="width: 600px;" |+ ! colspan="6" |[[Lár Uladh (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Lár Uladh]] |- ! colspan="2" align="center" |Páirtí !Iarrthóir !Vótaí !% !± |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Aontachtach Daonlathach/meta/color}};"| |'''[[PAD]]''' |'''[[William McCrea]]''' | '''23,695''' |''' 46.1''' |'''+16.4''' |- |scope="row" style="background:{{Sinn Féin/meta/color}};"| |[[Sinn Féin]] | [[Danny Morrison]] | 13,998 | 27.2 | -2.8 |- |scope="row" style="background:{{Páirtí Sóisialta Daonlathach an Lucht Oibre/meta/color}};"| |[[PSDLO]] | Adrian Colton | 13,021 |25.3 | +2.8 |- |scope="row" style="background:{{Workers' Party of Ireland/meta/color}};"| |[[Páirtí na nOibrithe]] | Thomas Owens | 691 | 1.3 | ±0.0 |- ! colspan="3" |Tromlach | 6,697 | 19.3 | +19.2 |- ! colspan="3" |Ballóid | 51,405 | 77.6 | −6.7 |- ! colspan="3" |Clárú vótálaithe | 66,757 | | |} == Féach freisin== * [[Comhaontú Angla-Éireannach]] == Tagairtí == [[Catagóir:Fothoghcháin i dTuaisceart Éireann]] foo6uo4k4l99wlzs442yplfvmoj1jei 0 126128 1312762 1312624 2026-05-12T18:26:43Z Saighneánach 72809 Fix 1312762 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} [[Íomhá:Cwrt-y-cadno.ogg]] [[Íomhá:Capel_Cwrt-y-Cadno.jpg|mion|Capel Cwrt-y-Cadno]] Sráidbhaile i [[Sir Gaerfyrddin]] is ea '''Cwrt-y-cadno'''. Lonnaithe ar bhóthar cúil,, lastuaidh de Pumsaint agus Llandre amach ó bhóthar an A842 idir [[:cy:Llanbedr_Pont_Steffan|Llanbedr Pont Steffan]] agus [[Llanwrda]]. Ta an Séipéal Modhach Cwrt-y-cadno, a tógadh timpeall na bliana 1800,[1] i lár an tsráidbhaile. Ba chrosbhóthar tábhachtach é Cwrt-y-cadno tráth, mar bhí sé ar bhealach na ndráibhéirí ó [[Ceredigion|Cheredigion]] go margadh [[Smithfield, Londain|Smithfield]] i [[Sasana]]. I gCwrt-y-cadno, chuirfí [[Eallach|crúite faoi na heallaí]] chun a [[Crúb|gcrúba]] a chosaint, agus bheadh uisce agus féarach ar fáil don [[Gyr|tréad]]. Bhí seanathair mhór Geraint Griffiths [[Gabha|ina ngaibhne]] ar fheirmeacha Cwrt agus Nant Gwasanaeth ar feadh roinnt glúnta. Ag deireadh an 18ú haois agus tús na haoise dár gcionn, bhí Cwrt-y-cadno aitheanta go maith ar fud na Breataine Bige mar bhaile an Dr. [[John Harries]] (a d’éag sa bhliain 1839), fear neamhghnách a measadh a bheith ina [[Asarlaíocht|dhraoi]], nó Dn Hysbys (Fear Eolais), a d’fhéadfadh galair de gach cineál a leigheas, drochspioraid a mhaolú agus an todhchaí a thuar. Creideadh go raibh leabhar draíochta aige. Sníonn an abhainn <a href="https://cy.wikipedia.org/wiki/Afon_Cothi" rel="mw:ExtLink" title="Afon Cothi" class="cx-link" data-linkid="75">'Afon Coth</a>' tríd an sráidbhaile; tosaíonn sí ag leathadh anseo tar éis di teacht chun cinn timpeall cúig mhíle ó thuaidh. Freastalaíonn páistí an tsráidbhaile ar an mbunscoil áitiúil Breatnaise, Ysgol Gynradd Caio. == Foinsí == {{Reflist}} [[Catagóir:Cynwyl Gaeo]] [[Catagóir:Sráidbhailte Sir Gaerfyrddin]] [[Catagóir:Áiteanna laistigh de Thoghcheantar Sir Gaerfyrddin]] q6dzam478drzq6qw38g8zqszq39srq9 0 126129 1312757 1312628 2026-05-12T18:21:55Z Saighneánach 72809 /* */ Fix 1312757 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Street_&_Sidewalk_in_Guatemala_City.jpg|mion|280x280px|Íomhá de chosán i [[Cathair Ghuatamala|gCathair Guatamala]].]] Is dromchla pábháilte agus ardaithe é '''cosán''', nó cabhsa ar imeall [[Sráid|sráide]] nó bealach poiblí eile atá le húsáid ag daoine atá ag taisteal de shiúl na gcos nó ag coisithe. De ghnáth bíonn sé suite ar an dá thaobh den tsráid, in aice le ballaí na dtithe. Mar ghné den spás poiblí, feidhmíonn cosáin le haghaidh gluaiseachta feidhmiúla coisithe nó le haghaidh gníomhaíochtaí sóisialta, tráchtála nó cultúrtha eile. Molann rialacháin agus caighdeáin, deireadh a chur le ''bacainní bonneagair'' mar a thugtar orthu ar chosáin chun deacrachtaí do dhaoine faoi mhíchumas a laghdú. Ceanglaítear ar chosáin rámpaí a bheith acu ag crosbhealaí leis an mbóthar chun rochtain a éascú do dhaoine i gcathaoireacha rothaí. Mar ghné den spás poiblí, feidhmíonn cosáin do ghluaiseacht fóntais coisithe nó do ghníomhaíochtaí sóisialta, tráchtála nó cultúrtha eile. Laistigh de na rialacha agus na gcaighdeán, moltar deireadh a chur le bacainní bonneagair ar na cosáin chun deacrachtaí daoine faoi mhíchumas a laghdú. Éilítear go mbeadh rampaí ar na cosáin ag crosbhealaí leis an mbóthar chun pasáiste daoine i gcathaoireacha rothaí a éascú. Braitheann a dtoisí ar an spás atá ar fáil agus ar an trácht a chaithfidh siad a sheasamh. == Tagairtí == {{Reflist}} == Féach freisin == * Aibhinne nó ascaill * [[Búlbhard]] * Caolsráid nó lána == Naisc sheachtracha == {{Cómhaoin|Sidewalk|aceras}} [[Catagóir:Sráideanna]] avb90lsrks8d3pzs9mt0ly96d36dcju 0 126130 1312761 1312675 2026-05-12T18:24:53Z Saighneánach 72809 Fix 1312761 wikitext text/x-wiki Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Scéal Cholmáin mhic Dhuach agus Ghuaire mhic Colmáin''' (MeánGhaeilge: '''Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin''').<ref name=iso /> Is scéal é maidir le mórchroí agus umhlaíocht naofa. == Achoimre == In aimsir [[Guaire Aidhne mac Colmáin|Guaire Aidhne]], chuaigh Colmáin mhic Dhuach agus cléireach óg in éineacht leis i ndíthreabh sa [[an Bhoirinn|Bhoirinn]]. Tar éis aifreann na Cásca, chuadar uile go dtí an proinnteach chun béile beag a ithe. San aimsir sin, tugadh a chuid bia do Ghuaire mac Colmáin i nDurlas Ghuaire. Faoi threoir cuaiche agus beirt aingeal, chuaigh Guaire ar a chapall go dtí Colmán. Gheall Guaire a chorp, a anam agus a shíol do Cholmán. Is ann a bunaíodh Ceall Mhic Dhuach. == Foinsí == === Lámhscríbhinní === Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /> * An Bhruiséil, LS 5100-4 * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Buí Leacáin]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/TCD/TCD_MS_1318.html ISoS]) === Eagráin agus aistriúcháin === * Béarla: {{cite journal | first = J. G. | last = O’Keeffe | authorlink = J. G. O’Keeffe | title = Colman Mac Duach and Guaire | location = | journal = [[Ériu (iriseán)|Ériu]] | year = 1904 | pages = 44-47}} * Béarla: {{cite journal | first = Whitley | last = Stokes | authorlink = Whitley Stokes | title = Three Legends from the Brussels Manuscript 5100-4 | location = | journal = Revue Celtique | volume = 26; 27 | year = 1905; 1906 | pages = 372-377; 203}} * NuaGhaeilge: {{cite book | first = Cormac | last = Ó Cadhlaigh | authorlink = Cormac Ó Cadhlaigh | title = Guaire an Oinigh | location = Baile Átha Cliath | publisher = Oifig an tSoláthair | year = 1939 | pages = 172-174}} == Naisc sheachtracha == * [https://iso.ucc.ie/Scela-colmain/Scela-colmain-index.html Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Scéla_Colmáin_meic_Duach_ocus_Guairi_meic_Colmáin Scéla Colmáin meic Duach ⁊ Guairi meic Colmáin] ar CODECS == Tagairtí == {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Scela-colmain/Scela-colmain-index.html | teideal = Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Scela-colmain/Scela-colmain-sources.html | teideal = Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] 5o7ssiw1gvfish4p3h1ssf7958mbovn 0 126131 1312760 1312673 2026-05-12T18:24:22Z Saighneánach 72809 Fix 1312760 wikitext text/x-wiki Is scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Scéal Ghuaire mhic Colmáin agus Aona mhic Laoise''' (MeánGhaeilge: '''Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse''').<ref name=iso /> Is scéal é maidir le caidreamh idir Eaglais agus Stát, le mórchroí agus umhlaíocht. == Achoimre == Bhí anonn is anall tráth idir Aona mhic [[Loígis|Laoise]], comharba [[Naomh Ciarán|Chiaráin]], agus a anamchara, [[Guaire Aidhne mac Colmáin|Guaire]] rí [[Ríthe na gConnacht|na gConnacht]]. Chuir Aona iachall ar Ghuaire achaine bhaintrí a thabhairt. Bhain Guaire a dhíoltas amach nuair a chuir sé ar Aona breithiúnas dá cuid a laghdú, ó iarraidh cead bó go ceann amháin. Tharlaíodh a leithéid go minic idir Aona agus Guaire. == Foinsí == === Lámhscríbhinní === Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /> * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], MS 1337 (''olim'' H 3.18) ([https://www.isos.dias.ie/ga/TCD/TCD_MS_1337.html ISoS]) * [[British Library]], LS Harleian 5280 === Eagráin agus aistriúcháin === * {{cite journal | first = Kuno | last = Meyer | authorlink = Kuno Meyer | title = Neue Mitteilungen aus irischen Handschriften: König Guaire und Oennu maccu Laigse | location = | journal = Archiv für celtische Lexikographie | year = 1907 | volume = 3 | pages = 1-2}} * Béarla: {{cite book | first = Standish H. | last = O’Grady | authorlink = Standish Hayes O'Grady | title = Silva Gadelica | location = Londain | publisher = Williams and Norgate | year = 1892 | volume = 1; 2 | pages = 401; 437}} * NuaGhaeilge: {{cite book | first = Cormac | last = Ó Cadhlaigh | authorlink = Cormac Ó Cadhlaigh | title = Guaire an Oinigh | location = Baile Átha Cliath | publisher = Oifig an tSoláthair | year = 1939 | pages = 107-108}} == Naisc sheachtracha == * [https://iso.ucc.ie/Scela-loigse/Scela-loigse-index.html Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Scéla_Guairi_meic_Colmáin_ocus_Óenu_moccu_Loígse Scéla Guairi meic Colmáin ⁊ Óenu moccu Loígse] ar CODECS == Tagairtí == {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Scela-loigse/Scela-loigse-index.html | teideal = Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Scela-loigse/Scela-loigse-sources.html | teideal = Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] padtg56cyejpge12q5r7b2oivssehou 0 126133 1312748 1312693 2026-05-12T14:37:21Z TGcoa 21229 1312748 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Violence image for coercive control.jpg|mion|220x220px|smachtú comhéigneach]] Is éard atá i gceist le '''féinmharú bréige''' ná nuair a lig marfóir air gur chuir an duine a mharaigh sé [[Féinmharú|lámh ina bás féin]]. Tá sé chomhartha sóirt, a d’aithin saineolaithe, ar ‘féinmharú bréige'. Seo iad: * Bhí an t-íobartach folláin. Maíodh gur féinmharú é. * Bhí iarracht déanta ag an íobartach deireadh a chur le caidreamh. * Mí-úsáideoir foréigneach ab ea an té a bhí freagrach. * Frítheadh an t-íobartach ina teach féin. * Ba é an té a bhí freagrach ‘a tháinig ar’ an íobartach.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/fuath-ban-i-measc-na-bpoilini-cliseadh-ar-katie-simpson-ina-beatha-agus-ina-bas/|teideal=Fuath ban i measc na bpóilíní – cliseadh ar Katie Simpson ina beatha agus ina bás|údar=Póilín Ní Chiaráin|dáta=10 Bealtaine 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-05-12}}</ref> == Cás Katie Simpson, 2020 == Fuair an seómharcach Katie Simpson - bliain is fiche d’aois , i mbarr a sláinte agus as contae Ard Mhacha - bás san ospidéal i nDoire i mí Lúnasa 2020, sé lá tar éis do Jonathan Creswell, traenálaí capall agus páirtnéir a deirféar a rá go ndearna sí iarracht í féin a mharú. Ba eisean a thuairisc gur tháinig sé ar Katie crochta ón staighre ag baile, tar éis di iarracht a dhéanamh í féin a mharú. Ach bhí tús curtha ag Katie le caidreamh nua ag an am, í ag iarraidh briseadh saor ó Creswell.<ref name=":0" /> Rinne Creswell grúmáil ar Katie ó bhí sí 10 mbliana d’aois agus í craiceáilte faoi chapaill. Bhí bulaíocht, ansmacht agus foréigean Creswell in aghaidh Katie feicthe ag daoine i measc lucht na gcapall ar feadh na blianta ach ní dhearna éinne aon rud; faitíos ar chuid acu. Nuair a d'éag Katie san ospidéal, ghlac na póilíní leis go raibh Creswell faoi bhrón. Ghlac an [[SPTÉ]] gan cheist lena leagan siúd den scéal agus ní dhearna siad scrúdú ceart ar an bhfianaise. Ba leis siúd seachas le máthair Katie a rinneadh cumarsáid sna laethanta a chaith Katie san ospidéal. Tar éis glaoch Creswell ar na seirbhísí éigeandála – lá an ionsaithe – thóg sé Katie, gan aithne gan urlabhra, i ngluaisteán ón teach i Leitir Seandomhnaigh ina raibh cónaí air féin, a pháirtnéir, a mbeirt pháistí agus Katie ag dul i dtreo an ospidéil in [[Allt Mhic Dhuibhleacháin]] i nDoire chun bualadh leis an otharcharr. Fiosraíodh Creswell in 2021, an bhliain dár gcionn. Cúisíodh é as dúnmharú agus éigniú Katie ach chuir sé lámh ina bhás féin in 2024, an lá tar éis an chéad éisteacht chúirte sa chás ina choinne. Ón uair a cúisíodh Creswell tháinig go leor finnéithe chuig na póilíní le faisnéis faoina iompar brúidiúil neamhdhleathach. Nocht an tuairisc go bhfuil 37 ar fad, idir pháistí agus daoine fásta a deir gur thug Creswell drochíde orthu. Chaith Creswell téarma i bpríosún as ionsaí ar bhean eile, seómharcach in 2010. Chaith se leathbhliain í bpríosún as ionsaí ar Abi Lyle, smachtú comhéigneach agus as í a choinneáil in aghaidh a tola. Ar an drochuair ní raibh Creswell cláraithe mar chiontóir gnéis.<ref name=":0" /> == Féach freisin == * Incitation au suicide,<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Incitation au suicide|url=https://fr.wikipedia.org/w/index.php?title=Incitation_au_suicide&oldid=235377638|journal=Wikipédia|date=2026-04-20|language=fr}}</ref> an coincheap céanna ar Wikipedia i bhFraincis; níl alt ann i mBéarla i láthair na huaire (in 2026) * Dowry death,<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Dowry death|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Dowry_death&oldid=1352304704|journal=Wikipedia|date=2026-05-03|language=en}}</ref> san India (alt Wikipedia) * Fuath ban * [[:Catagóir:Foréigean i gcoinne na mban in Éirinn|Foréigean i gcoinne na mban]] / [[Foréigean i gcoinne na mban in Éirinn]] * Smachtú comhéigneach nó ''Controlling behavior in relationships'' (i mBéarla)<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Controlling behavior in relationships|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Controlling_behavior_in_relationships&oldid=1308150371|journal=Wikipedia|date=2025-08-27|language=en}}</ref> == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Féinmharú ban]] [[Catagóir:Féinmharú]] [[Catagóir:Dúnmharú]] [[Catagóir:Fuath ban]] [[Catagóir:Foréigean i gcoinne na mban]] aym0580lg2wryiqq247m2gt4wrmc86s 1312749 1312748 2026-05-12T14:41:35Z TGcoa 21229 1312749 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Violence image for coercive control.jpg|mion|220x220px|Smachtú comhéigneach<ref name=":1" />]] Is éard atá i gceist le '''féinmharú bréige''' ná nuair a lig marfóir air gur chuir an duine a mharaigh sé [[Féinmharú|lámh ina bás féin]]. Tá sé chomhartha sóirt, a d’aithin saineolaithe, ar ‘féinmharú bréige'. Seo iad: * Bhí an t-íobartach folláin. Maíodh gur féinmharú é. * Bhí iarracht déanta ag an íobartach deireadh a chur le caidreamh. * Mí-úsáideoir foréigneach ab ea an té a bhí freagrach. * Frítheadh an t-íobartach ina teach féin. * Ba é an té a bhí freagrach ‘a tháinig ar’ an íobartach.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/fuath-ban-i-measc-na-bpoilini-cliseadh-ar-katie-simpson-ina-beatha-agus-ina-bas/|teideal=Fuath ban i measc na bpóilíní – cliseadh ar Katie Simpson ina beatha agus ina bás|údar=Póilín Ní Chiaráin|dáta=10 Bealtaine 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-05-12}}</ref> [[Íomhá:Internalized Misogyny.png|mion|233x233px|[[Fuath ban]]]] == Dúnmharú Katie Simpson, 2020 == Fuair an seómharcach Katie Simpson - bliain is fiche d’aois , i mbarr a sláinte agus as contae Ard Mhacha - bás san ospidéal i nDoire i mí Lúnasa 2020, sé lá tar éis do Jonathan Creswell, traenálaí capall agus páirtnéir a deirféar a rá go ndearna sí iarracht í féin a mharú. Ba eisean a thuairisc gur tháinig sé ar Katie crochta ón staighre ag baile, tar éis di iarracht a dhéanamh í féin a mharú. Ach bhí tús curtha ag Katie le caidreamh nua ag an am, í ag iarraidh briseadh saor ó Creswell.<ref name=":0" /> Rinne Creswell grúmáil ar Katie ó bhí sí 10 mbliana d’aois agus í craiceáilte faoi chapaill. Bhí bulaíocht, ansmacht agus foréigean Creswell in aghaidh Katie feicthe ag daoine i measc lucht na gcapall ar feadh na blianta ach ní dhearna éinne aon rud; faitíos ar chuid acu. Nuair a d'éag Katie san ospidéal, ghlac na póilíní leis go raibh Creswell faoi bhrón. Ghlac an [[SPTÉ]] gan cheist lena leagan siúd den scéal agus ní dhearna siad scrúdú ceart ar an bhfianaise. Ba leis siúd seachas le máthair Katie a rinneadh cumarsáid sna laethanta a chaith Katie san ospidéal. Tar éis glaoch Creswell ar na seirbhísí éigeandála – lá an ionsaithe – thóg sé Katie, gan aithne gan urlabhra, i ngluaisteán ón teach i Leitir Seandomhnaigh ina raibh cónaí air féin, a pháirtnéir, a mbeirt pháistí agus Katie ag dul i dtreo an ospidéil in [[Allt Mhic Dhuibhleacháin]] i nDoire chun bualadh leis an otharcharr. Fiosraíodh Creswell in 2021, an bhliain dár gcionn. Cúisíodh é as dúnmharú agus éigniú Katie ach chuir sé lámh ina bhás féin in 2024, an lá tar éis an chéad éisteacht chúirte sa chás ina choinne. Ón uair a cúisíodh Creswell tháinig go leor finnéithe chuig na póilíní le faisnéis faoina iompar brúidiúil neamhdhleathach. Nocht an tuairisc go bhfuil 37 ar fad, idir pháistí agus daoine fásta a deir gur thug Creswell drochíde orthu. Chaith Creswell téarma i bpríosún as ionsaí ar bhean eile, seómharcach in 2010. Chaith se leathbhliain í bpríosún as ionsaí ar Abi Lyle, smachtú comhéigneach agus as í a choinneáil in aghaidh a tola. Ar an drochuair ní raibh Creswell cláraithe mar chiontóir gnéis.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.com/news/articles/cm2p1vj5l1do|teideal=Showjumper Katie Simpson's death exposed 'institutional misogyny' in PSNI|dáta=2026-05-05|language=en-GB|work=www.bbc.com|dátarochtana=2026-05-12}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/uk-news/2026/may/05/northern-ireland-police-handling-of-katie-simpson-case-reflected-institutional-misogyny|teideal=NI police handling of Katie Simpson case ‘reflected institutional misogyny’|údar=Rory Carroll, Rory Carroll Ireland correspondent|dáta=2026-05-05|language=en-GB|work=The Guardian|dátarochtana=2026-05-12}}</ref><ref name=":0" /> == Féach freisin == * Incitation au suicide,<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Incitation au suicide|url=https://fr.wikipedia.org/w/index.php?title=Incitation_au_suicide&oldid=235377638|journal=Wikipédia|date=2026-04-20|language=fr}}</ref> an coincheap céanna ar Wikipedia i bhFraincis; níl alt ann i mBéarla i láthair na huaire (in 2026) * Dowry death,<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Dowry death|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Dowry_death&oldid=1352304704|journal=Wikipedia|date=2026-05-03|language=en}}</ref> san India (alt Wikipedia) * [[Fuath ban]] * [[:Catagóir:Foréigean i gcoinne na mban in Éirinn|Foréigean i gcoinne na mban]] / [[Foréigean i gcoinne na mban in Éirinn]] * Smachtú comhéigneach nó ''Controlling behavior in relationships'' (i mBéarla)<ref name=":1">{{Luaigh foilseachán|title=Controlling behavior in relationships|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Controlling_behavior_in_relationships&oldid=1308150371|journal=Wikipedia|date=2025-08-27|language=en}}</ref> == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Féinmharú ban]] [[Catagóir:Féinmharú]] [[Catagóir:Dúnmharú]] [[Catagóir:Fuath ban]] [[Catagóir:Foréigean i gcoinne na mban]] fin5hn7xz4fjvtgplfkahcamvzulrcd 1312759 1312749 2026-05-12T18:23:36Z Saighneánach 72809 Fix 1312759 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Violence image for coercive control.jpg|mion|220x220px|Smachtú comhéigneach<ref name=":1" />]] Is éard atá i gceist le '''féinmharú bréige''' ná nuair a lig marfóir air gur chuir an duine a mharaigh sé [[Féinmharú|lámh ina bás féin]]. Tá sé chomhartha sóirt, a d’aithin saineolaithe, ar ‘féinmharú bréige'. Seo iad: * Bhí an t-íobartach folláin. Maíodh gur féinmharú é. * Bhí iarracht déanta ag an íobartach deireadh a chur le caidreamh. * Mí-úsáideoir foréigneach ab ea an té a bhí freagrach. * Frítheadh an t-íobartach ina teach féin. * Ba é an té a bhí freagrach ‘a tháinig ar’ an íobartach.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/fuath-ban-i-measc-na-bpoilini-cliseadh-ar-katie-simpson-ina-beatha-agus-ina-bas/|teideal=Fuath ban i measc na bpóilíní – cliseadh ar Katie Simpson ina beatha agus ina bás|údar=Póilín Ní Chiaráin|dáta=10 Bealtaine 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-05-12}}</ref> [[Íomhá:Internalized Misogyny.png|mion|233x233px|[[Fuath ban]]]] == Dúnmharú Katie Simpson, 2020 == Fuair an seómharcach Katie Simpson - bliain is fiche d’aois , i mbarr a sláinte agus as contae Ard Mhacha - bás san ospidéal i nDoire i mí Lúnasa 2020, sé lá tar éis do Jonathan Creswell, traenálaí capall agus páirtnéir a deirféar a rá go ndearna sí iarracht í féin a mharú. Ba eisean a thuairisc gur tháinig sé ar Katie crochta ón staighre ag baile, tar éis di iarracht a dhéanamh í féin a mharú. Ach bhí tús curtha ag Katie le caidreamh nua ag an am, í ag iarraidh briseadh saor ó Creswell.<ref name=":0" /> Rinne Creswell grúmáil ar Katie ó bhí sí 10 mbliana d’aois agus í craiceáilte faoi chapaill. Bhí bulaíocht, ansmacht agus foréigean Creswell in aghaidh Katie feicthe ag daoine i measc lucht na gcapall ar feadh na blianta ach ní dhearna éinne aon rud; faitíos ar chuid acu. Nuair a d'éag Katie san ospidéal, ghlac na póilíní leis go raibh Creswell faoi bhrón. Ghlac an [[SPTÉ]] gan cheist lena leagan siúd den scéal agus ní dhearna siad scrúdú ceart ar an bhfianaise. Ba leis siúd seachas le máthair Katie a rinneadh cumarsáid sna laethanta a chaith Katie san ospidéal. Tar éis glaoch Creswell ar na seirbhísí éigeandála – lá an ionsaithe – thóg sé Katie, gan aithne gan urlabhra, i ngluaisteán ón teach i Leitir Seandomhnaigh ina raibh cónaí air féin, a pháirtnéir, a mbeirt pháistí agus Katie ag dul i dtreo an ospidéil in [[Allt Mhic Dhuibhleacháin]] i nDoire chun bualadh leis an otharcharr. Fiosraíodh Creswell in 2021, an bhliain dár gcionn. Cúisíodh é as dúnmharú agus éigniú Katie ach chuir sé lámh ina bhás féin in 2024, an lá tar éis an chéad éisteacht chúirte sa chás ina choinne. Ón uair a cúisíodh Creswell tháinig go leor finnéithe chuig na póilíní le faisnéis faoina iompar brúidiúil neamhdhleathach. Nocht an tuairisc go bhfuil 37 ar fad, idir pháistí agus daoine fásta a deir gur thug Creswell drochíde orthu. Chaith Creswell téarma i bpríosún as ionsaí ar bhean eile, seómharcach in 2010. Chaith se leathbhliain í bpríosún as ionsaí ar Abi Lyle, smachtú comhéigneach agus as í a choinneáil in aghaidh a tola. Ar an drochuair ní raibh Creswell cláraithe mar chiontóir gnéis.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.com/news/articles/cm2p1vj5l1do|teideal=Showjumper Katie Simpson's death exposed 'institutional misogyny' in PSNI|dáta=2026-05-05|language=en-GB|work=www.bbc.com|dátarochtana=2026-05-12}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/uk-news/2026/may/05/northern-ireland-police-handling-of-katie-simpson-case-reflected-institutional-misogyny|teideal=NI police handling of Katie Simpson case ‘reflected institutional misogyny’|údar=Rory Carroll, Rory Carroll Ireland correspondent|dáta=2026-05-05|language=en-GB|work=The Guardian|dátarochtana=2026-05-12}}</ref><ref name=":0" /> == Féach freisin == * Incitation au suicide,<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Incitation au suicide|url=https://fr.wikipedia.org/w/index.php?title=Incitation_au_suicide&oldid=235377638|journal=Wikipédia|date=2026-04-20|language=fr}}</ref> an coincheap céanna ar Wikipedia i bhFraincis; níl alt ann i mBéarla i láthair na huaire (in 2026) * Dowry death,<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Dowry death|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Dowry_death&oldid=1352304704|journal=Wikipedia|date=2026-05-03|language=en}}</ref> san India (alt Wikipedia) * [[Fuath ban]] * [[:Catagóir:Foréigean i gcoinne na mban in Éirinn|Foréigean i gcoinne na mban]] / [[Foréigean i gcoinne na mban in Éirinn]] * Smachtú comhéigneach nó ''Controlling behavior in relationships'' (i mBéarla)<ref name=":1">{{Luaigh foilseachán|title=Controlling behavior in relationships|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Controlling_behavior_in_relationships&oldid=1308150371|journal=Wikipedia|date=2025-08-27|language=en}}</ref> == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Féinmharú ban]] [[Catagóir:Féinmharú]] [[Catagóir:Dúnmharú]] [[Catagóir:Fuath ban]] [[Catagóir:Foréigean i gcoinne na mban]] jdo87qy40buikjso445ailhw0cf3ne0 0 126134 1312758 1312737 2026-05-12T18:22:45Z Saighneánach 72809 Fix 1312758 wikitext text/x-wiki Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Scéal Ghuaire mhic Colmáin agus Mhic ''Teléne''''' (MeánGhaeilge: '''Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne''').<ref name=iso /> == Achoimre == Bhí triúr boc ann sa Mumhain tráth: Coimín naofa, fear spóirt den scoth; Morónóg, easpag agus óinmhid den scoth; agus Mac Dá Chearda, óinmhid agus file den scoth. I n[[Durlas]] ag cuairt [[Guaire Aidhne mac Colmáin|Ghuaire mhic Colmáin]], rinne Mac ''Teléne'' gaisce astu agus a scáthanna. Choinnigh Guaire ann é go dtí gur tháinig an triúr chuige chun a gcumais a chruthú. == Foinsí == === Lámhscríbhinní === Tá an scéal le fáil sa lámhscríbhinn a leanas:<ref name=isoSources /> * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Buí Leacáin]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/TCD/TCD_MS_1318.html ISoS]) === Eagráin agus aistriúcháin === * Béarla: {{cite journal | first = J. G. | last = O’Keeffe | authorlink = J. G. O’Keeffe | title = Mac Dá Cherda and Cummaine Foda | location = | publisher = [[Ériu (iriseán)|Ériu]] | year = 1911 | pages = 26-33}} * NuaGhaeilge: [[Tomás Ó Floinn|Ó Floinn, Tomás]] & {{cite book | first = Proinsias | last = Mac Cana | authorlink = Proinsias Mac Cana | title = Scéalaíocht na Ríthe | location = Baile Átha Cliath | publisher = Sáirséal agus Dill | year = 1956 | pages = 133-137}} == Naisc sheachtracha == * [https://iso.ucc.ie/Scela-telene/Scela-telene-index.html Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Scéla_Guairi_meic_Colmáin_ocus_Meic_Teléne Scéla Guairi meic Colmáin ⁊ Meic Teléne] ar CODECS == Tagairtí == {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Scela-telene/Scela-telene-index.html | teideal = Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-05-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Scela-telene/Scela-telene-sources.html | teideal = Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-05-2026}}</ref> }} [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] kbrf3jldjca9znoedhpcmya0gjkb3cg 0 126135 1312772 2026-05-12T19:21:27Z Marcas.oduinn 33120 Leathanach cruthaithe le 'Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Scéal Mhongáin agus Eochadha Rí-éigis''' (MeánGhaeilge: '''Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis''').<ref name=iso /> Is finscéal é a dhéanamh iarracht a mhíniú an fáth nach raibh dea-shliocht ag [[Mongán mac Fiachna]], agus é bródúil as a chuid léinn. == Achoimre == Bhí Eochaidh Rí-éigis ina [[filid|ardfhile]] na hÉireann. D'iarr [[Fiachna mac Baotáin]] air filíocht a aithris dó....' 1312772 wikitext text/x-wiki Scéal de chuid [[Scéalaíocht na Ríthe]] is ea '''Scéal Mhongáin agus Eochadha Rí-éigis''' (MeánGhaeilge: '''Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis''').<ref name=iso /> Is finscéal é a dhéanamh iarracht a mhíniú an fáth nach raibh dea-shliocht ag [[Mongán mac Fiachna]], agus é bródúil as a chuid léinn. == Achoimre == Bhí Eochaidh Rí-éigis ina [[filid|ardfhile]] na hÉireann. D'iarr [[Fiachna mac Baotáin]] air filíocht a aithris dó. Bhí eagla agus éad ar Eochaidh roimh Mongáin mac Fiachna, ar an ógánach is léannta sa tír. Chuaigh Eochaidh agus Fiachna lá ar ri-chuairt. Chonaic siad sé ghallán, aolráth agus rath eile. Bhí stair na séadchomharthaí úd (luadh [[Conall Cearnach]]) ar an eolas ag na híosánaigh ann, a bhuí le Mongán. Bhí náire ar Eochaidh de bhrí a aineolais. Chuir Eochaidh mallacht arn ansin. Is mar sin a tógadh dea-shliocht ó Mhongán mac Fiachna. == Foinsí == === Lámhscríbhinní === Tá an scéal le fáil sa lámhscríbhinn a leanas:<ref name=isoSources /> * [[Leabharlann Choláiste na Tríonóide|LCnaT]], [[Leabhar Buí Leacáin]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/TCD/TCD_MS_1318.html ISoS]) === Eagráin agus aistriúcháin === * Béarla: {{cite journal | first = Eleanor | last = Knott | authorlink = Eleanor Knott | title = Why Mongán was deprived of noble issue | location = | publisher = [[Ériu (iriseán)|Eriu]] | year = 1916 | pages = 156-160}} * {{cite book | first = P. L. | last = Henry | authorlink = P. L. Henry | title = Saoithiúlacht na Sean-Ghaeilge | location = Baile Átha Cliath | publisher = Oifig an tSoláthair | year = 1978 | pages = 89-91}} == Naisc sheachtracha == * [https://iso.ucc.ie/Scela-mongain/Scela-mongain-index.html Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/Scéla_Mongáin_ocus_Echdach_Rígéicis Scéla Mongáin ⁊ Echdach Rígéicis] ar CODECS == Tagairtí == {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Scela-mongain/Scela-mongain-index.html | teideal = Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 12-05-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Scela-mongain/Scela-mongain-sources.html | teideal = Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 12-05-2026}}</ref> }} [[Catagóir:Scéalaíocht na Ríthe]] 89t5qkd30s20egja7dryteb6pw7v8w1 14 126136 1312781 2026-05-12T20:23:51Z TGcoa 21229 Leathanach cruthaithe le '[[Catagóir:Daoine a chuir lámh ina mbás féin]] [[Catagóir:Féinmharú]] [[Catagóir:Fuath ban]] [[Catagóir:Foréigean i gcoinne na mban]]' 1312781 wikitext text/x-wiki [[Catagóir:Daoine a chuir lámh ina mbás féin]] [[Catagóir:Féinmharú]] [[Catagóir:Fuath ban]] [[Catagóir:Foréigean i gcoinne na mban]] ivpw9xq06o58w7yabemwfxyjazxcxs1 0 126137 1312797 2026-05-12T22:41:32Z TGcoa 21229 Leathanach cruthaithe le '{{WD Bosca Sonraí Duine}} Iarcheannaire ar sheachfhórsaí na Rúise sa Donbas is ea '''Igor Girkin''' nó ‘'''Strelkov'''’ (a rugadh ar an 17 Nollaig 1970). Ciontaíodh Girkin ''in absentia'' sa Háig in 2022 i ndúnmharú agus i scriosadh eitilt [[Eitilt 17 Aerlínte na Malaeisia (MH17)|Malaysia Airlines MH17]] in Iúil 2014 sa Donbas. Ba é an chéad náisiúntóir mór le rá a cháin Putin go sonrach - in 2023 - mar gheall ar theipeanna na Rúise sa c...' 1312797 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Iarcheannaire ar sheachfhórsaí na Rúise sa Donbas is ea '''Igor Girkin''' nó ‘'''Strelkov'''’ (a rugadh ar an 17 Nollaig 1970). Ciontaíodh Girkin ''in absentia'' sa Háig in 2022 i ndúnmharú agus i scriosadh eitilt [[Eitilt 17 Aerlínte na Malaeisia (MH17)|Malaysia Airlines MH17]] in Iúil 2014 sa Donbas. Ba é an chéad náisiúntóir mór le rá a cháin Putin go sonrach - in 2023 - mar gheall ar theipeanna na Rúise sa chogadh agus tá sé i bpríosún dá bharr sin, ach é fós ag cur teachtaireachtaí amach trína bhean chéile. Dúirt Girkin in 2026 nach raibh an Rúis ‘ábalta buachan ar namhaid a bhí ina cheap magaidh deich mbliana ó shin… ach gur ligeamar dó éirí níos láidre de bharr ár ngníomhartha mire agus bómánta.’ Deir sé gur ‘fíric’ é go bhfuil an Rúis, dar leis, ‘ag druidim le cliseadh míleata’.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/dearcadh-diultach-faoi-chogadh-putin-ag-scaipeadh-mar-a-dheanfadh-galar-togalach/|teideal=Dearcadh diúltach faoi chogadh Putin ag scaipeadh mar a dhéanfadh galar tógálach|údar=Fachtna Ó Drisceoil|dáta=12 Bealtaine 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-05-12}}</ref> == Féach freisin == * [[Ionghabháil na Crimé (2014)]] * [[Eitilt 17 Aerlínte na Malaeisia (MH17)]] == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}}{{DEFAULTSORT:Girkin, Igor }} [[Catagóir:Bolscaireacht]] [[Catagóir:Polaiteoirí na Rúise]] [[Catagóir:Saighdiúirí]] j6a9c88123qf2du3s92z3ddyc39p2cg 0 126138 1312825 2026-05-13T10:28:16Z Cos Nua 13653 Put a start to the article, intend to add more later. 1312825 wikitext text/x-wiki Is imreoir sacair Éireannach é Adam Idah. Rugadh é i gCorcaigh agus imríonn sé chun tosaigh le Swansea City.<ref>{{Cite web|url=https://heartof.football/2022/02/04/the-trouble-with-pronunciation/|title=The trouble with pronunciation|date=4 February 2022}}</ref> D'imir sé le Norwich City, Celtic, Swansea agus Foireann Idirnáisiúnta na hÉireann. == References == {{Reflist}} gt8fjtns408nt67uycm3uqv2sqrek5o 1312832 1312825 2026-05-13T11:44:13Z Cos Nua 13653 /* References */ 1312832 wikitext text/x-wiki Is imreoir sacair Éireannach é Adam Idah. Rugadh é i gCorcaigh agus imríonn sé chun tosaigh le Swansea City.<ref>{{Cite web|url=https://heartof.football/2022/02/04/the-trouble-with-pronunciation/|title=The trouble with pronunciation|date=4 February 2022}}</ref> D'imir sé le Norwich City, Celtic, Swansea agus Foireann Idirnáisiúnta na hÉireann. Thosaigh sé ag imirt le College Corinthians nuair a bhí sé sé bliana d'aois agus ba léir go raibh tallann aige agus bhog sé go Norwich City i 2017.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.echolive.ie/corksport/arid-40131827.html|teideal=Adam Idah has been a star for years at GAA with Douglas and local soccer with College Corinthians|údar=Fri, 10 Jan, 2020 - 08:00|dáta=2020-01-10|language=en|work=echo live|dátarochtana=2026-05-13}}</ref> == References == {{Reflist}} qicbrtodzomuv4du11xg9ikx2rsfet7 2 126139 1312831 2026-05-13T11:38:28Z Spockyippee 67360 Leathanach cruthaithe le ''''Winona Ryder''' Rugadh sí ó Winona County, Minnesota, [[USA]]. tá [[aisteoir]] í. go luath ina gairmréim bhi sí ag aisteoreacht a lán rol aisteach. [https://www.dazeddigital.com/artsandculture/article/32452/1/your-guide-to-winona-ryder-one-of-the-coolest-people-ever [1<nowiki>]</nowiki>] Thosaigh sí a bhí ag aisteoireacht i 1986 i scannan ''[[Lucas scannan|Lucas]]'' (1986). Bhí sí clúiteach tar eis an rol aisteoireachta i scannan ''[[Beetlejuice]]...' 1312831 wikitext text/x-wiki '''Winona Ryder''' Rugadh sí ó Winona County, Minnesota, [[USA]]. tá [[aisteoir]] í. go luath ina gairmréim bhi sí ag aisteoreacht a lán rol aisteach. [https://www.dazeddigital.com/artsandculture/article/32452/1/your-guide-to-winona-ryder-one-of-the-coolest-people-ever [1<nowiki>]</nowiki>] Thosaigh sí a bhí ag aisteoireacht i 1986 i scannan ''[[Lucas scannan|Lucas]]'' (1986). Bhí sí clúiteach tar eis an rol aisteoireachta i scannan ''[[Beetlejuice]]'' (1988), Bhí rol mór i scannan ''[[Heathers scannan|Heathers]]'' (1989), ''[[Edward Scissorhands]]'' (1990), ''Mermaids'' (1990), agus ''Bram Stoker's Dracula'' (1992) uirthí. bhuaigh sí dhá [[Oscars]] hainmniúcháin. an obair rinne sí ina dhiaidh sin, a shaothar as sin amach, ''The Age of Innocence'' (1993), Jo March i ''[[Little Women]]'' (1994), ''Reality Bites'' (1994), ''How to Make an American Quilt'' (1995), ''Alien Resurrection'' (1997), ''Celebrity'' (1998), ''[[Girl Interrupted scannan|Girl Interrupted]]'' (1999), agus ''Mr Deeds'' (2002). Ach i 2001, faigheann sí poiblíocht dhiúltach nuair ghabh na gardaí í do gadaíocht siopa. [https://www.forbes.com/sites/scottmendelson/2018/09/07/grim-truth-winona-ryder-hollywood-keanu-reeves-johnny-depp-stranger-things/ [2<nowiki>]</nowiki>] thosaigh sí ag aisteoireacht arís i 2009 i rol an scannan ''[[Star Trek]]'' (2009) agus ''[[Black Swan]]'' (2010), When Love Is Not Enough (2010), agus The Dilemma (2011). Tá borradh i gairm tar eis an rol i [[Netflix]]'s ''[[Stranger Things]]'' (2016-2025). 3uyqcbax370vl7jehiq2mdugsd2lbf1