Vicipéid gawiki https://ga.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%ADomhleathanach MediaWiki 1.47.0-wmf.2 first-letter Meán Speisialta Plé Úsáideoir Plé úsáideora Vicipéid Plé Vicipéide Íomhá Plé íomhá MediaWiki Plé MediaWiki Teimpléad Plé teimpléid Cabhair Plé cabhrach Catagóir Plé catagóire TimedText TimedText talk Module Module talk Event Event talk 0 2472 1312872 1278107 2026-05-13T14:59:09Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312872 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} B'é '''John Winston Howard''', ([[26 Iúil]], [[1939]] a rugadh é) 25ú [[Príomh-Aire na hAstráile|Príomh-Aire]] [[an Astráil|na hAstráile]]. Tháinig sé i gcomharba ar [[Paul Keating]] i [[1996]]. Is ball saoil de Pháirtí Liobrálach na hAstráile agus Feisire Parlaiminte [[Bennelong]] é. [[Íomhá:George W. Bush and John Howard, 2006-5.jpg|thumb|left|280px|John Howard (ar dheis) le [[George W. Bush]] ([[Washington, D.C.]] - 2006)]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Príomh-Airí na hAstráile}} {{Síol-au}} {{Síol-beath}} {{DEFAULTSORT:Howard, John}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1939]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Cogadh na hIaráice]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hEorpa]] [[Catagóir:Dírbheathaisnéisithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Liobrálachas]] [[Catagóir:New South Wales]] [[Catagóir:Príomh-Airí na hAstráile]] [[Catagóir:Protastúnaigh]] pt9q0urf2xc6vsxgcbw1epbwxzqtsdg 1312893 1312872 2026-05-13T15:22:27Z Seachránaí 53315 Catagóir:Polaiteoirí Astrálacha an 20ú haois 1312893 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} B'é '''John Winston Howard''', ([[26 Iúil]], [[1939]] a rugadh é) 25ú [[Príomh-Aire na hAstráile|Príomh-Aire]] [[an Astráil|na hAstráile]]. Tháinig sé i gcomharba ar [[Paul Keating]] i [[1996]]. Is ball saoil de Pháirtí Liobrálach na hAstráile agus Feisire Parlaiminte [[Bennelong]] é. [[Íomhá:George W. Bush and John Howard, 2006-5.jpg|thumb|left|280px|John Howard (ar dheis) le [[George W. Bush]] ([[Washington, D.C.]] - 2006)]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{Príomh-Airí na hAstráile}} {{Síol-au}} {{Síol-beath}} {{DEFAULTSORT:Howard, John}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1939]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Cogadh na hIaráice]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hEorpa]] [[Catagóir:Dírbheathaisnéisithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Liobrálachas]] [[Catagóir:New South Wales]] [[Catagóir:Polaiteoirí Astrálacha an 20ú haois]] [[Catagóir:Príomh-Airí na hAstráile]] [[Catagóir:Protastúnaigh]] jo4g3gindfz0klkhakvrx50bmwpsztq 0 2604 1312908 1312381 2026-05-13T17:17:50Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1312908 wikitext text/x-wiki Ní liosta críochnúil é seo a leanas. [[Íomhá:Focal.ie.gif|mion|255x255px|[http://www.focal.ie/ga/ focal.ie suíomh]]] == Láithreáin gréasáin == * [[Focloir.ie|foclóir.ie]] [https://www.focloir.ie/ suíomh] * [[téarma.ie]] [https://www.tearma.ie/ suíomh] * [[teanglann.ie]] [https://www.teanglann.ie/ suíomh] * [[potafocal.com]] [http://www.potafocal.com/beo suíomh] * [[gaois.ie]] [https://www.gaois.ie/ suíomh] * [[aistriulitriochta.ie]] [https://www.aistriulitriochta.ie/ suíomh] * [[Litreoir]], [[gramadóir]], [[teasáras]], inneall aistriúcháin, srl: féach ar [https://cadhan.com/ cadhan.com] ([https://cadhan.com/gramadoir/foirm.html suíomh]) * focal.ie [http://www.focal.ie/ga/ suíomh] == Foclóirí aonteangacha Gaeilge == * [[Mícheál Ó Cléirigh|Ó Cléirigh, Micheál]]. 1643. '''''[[Foclóir nó Sanasán Nua]]'''.'' [[Leuven|Lobháin]]. * [[Seoirse Mac Clúin|Mac Clúin, Seoirse]] le [[Tomás Ó Criomhthain|Criomhthain, Tomás Ó]]. 1922. '''''Réilthíní Óir'''''. [[Droichead Átha]]: [[Muinntir Uí Chathail, Teo.|Muinntir Uí Chathail, Teo]]. (272+267 lch: [http://corpas.ria.ie/index.php?fsg_function=3&fsg_id=3077&fsg_lang=g Iml. I], [http://corpas.ria.ie/index.php?fsg_function=3&fsg_id=3078 Iml. II]) * [[Seán a' Chóta|Caomhánach, Seán Óg Mac Murchadha]]. 1942. '''''[[Croidhe Cainnte Chiarraighe]]'''.'' [[Maigh Nuad]]: [https://web.archive.org/web/20190813175158/https://www.forasnagaeilge.ie/wp-content/uploads/2016/06/8fddae92ae307b022d964ebe73d45df6.pdf Foilsithe ar líne] (4045 lch). * [[Foras na Gaeilge|Foras Teanga, An]]. 1991. '''''[[An Foclóir Beag]]''': Gaeilge-Gaeilge.'' Athchló. [[Baile Átha Cliath]]: [[An Gúm]]. ISBN 1-85791-364-7 * [[Acadamh Ríoga na hÉireann]]. Le teacht.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ria.ie/eolas-ginearalta-focloir-stairiuil-na-gaeilge|teideal=Eolas Ginearálta Foclóir Stairiúil na Gaeilge|údar=Acadamh Ríoga na hÉireann|dáta=|work=www.ria.ie|dátarochtana=2019-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190829172904/https://www.ria.ie/eolas-ginearalta-focloir-stairiuil-na-gaeilge|archivedate=2019-08-29}}</ref> ''[[Foclóir Stairiúil na Nua-Ghaeilge|'''Foclóir Stairiúil na Nua-Ghaeilge''']]''. ** [[Éamonn Ó hÓgáin|Ó hÓgáin, Éamonn]]. 1984. '''''Díolaim Focal (A) ó Chorca Dhuibhne'''''. [[Baile Átha Cliath|BÁC]]: [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]]. (192 lch) [https://www.ria.ie/diolaim-focal-o-chorca-dhuibhne] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190829173350/https://www.ria.ie/diolaim-focal-o-chorca-dhuibhne |date=2019-08-29 }}<ref name=":02">{{Lua idirlín|url=https://www.ria.ie/diolaim-focal-o-chorca-dhuibhne|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2019-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190829173350/https://www.ria.ie/diolaim-focal-o-chorca-dhuibhne|archivedate=2019-08-29}}</ref> ** [[Tomás de Bhaldraithe|de Bhaldraithe, Tomás]]. 1985. '''''Foirisiún Focal as Gaillimh'''''. BÁC: ARÉ. (240 lch) [https://www.ria.ie/foirisiun-focal-gaillimh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190829173402/https://www.ria.ie/foirisiun-focal-gaillimh |date=2019-08-29 }}<ref name=":12">{{Lua idirlín|url=https://www.ria.ie/foirisiun-focal-gaillimh|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2019-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190829173402/https://www.ria.ie/foirisiun-focal-gaillimh|archivedate=2019-08-29}}</ref> ** [[Leaslaoi Lúcás|U. Lúcás, Leaslaoi]]. 1986. '''''Cnuasach Focal as Ros Goill'''''. BÁC: ARÉ. (46 lch) [https://www.ria.ie/publications/books/irish-language/cnuasach-focal-ros-goill] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190829173414/https://www.ria.ie/publications/books/irish-language/cnuasach-focal-ros-goill |date=2019-08-29 }}<ref name=":22">{{Lua idirlín|url=https://www.ria.ie/publications/books/irish-language/cnuasach-focal-ros-goill|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2019-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190829173414/https://www.ria.ie/publications/books/irish-language/cnuasach-focal-ros-goill|archivedate=2019-08-29}}</ref> ** [[Caoilfhionn Nic Pháidín|Nic Phaidin, Caoilfhionn]]. 1987. '''''Cnuasach Focal ó Uíbh Ráthach'''''. BÁC: ARÉ. (135 lch) [https://www.ria.ie/cnuasach-focal-o-uibh-rathach] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190829173350/https://www.ria.ie/cnuasach-focal-o-uibh-rathach |date=2019-08-29 }}<ref name=":32">{{Lua idirlín|url=https://www.ria.ie/cnuasach-focal-o-uibh-rathach|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2019-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190829173350/https://www.ria.ie/cnuasach-focal-o-uibh-rathach|archivedate=2019-08-29}}</ref> ** [[Diarmuid Ó hAirt|Ó hAirt, Diarmuid]]. 1988. '''''Díolaim Dhéiseach'''''. BÁC: ARÉ. (160 lch) [https://www.ria.ie/diolaim-dheiseach] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190829173413/https://www.ria.ie/diolaim-dheiseach |date=2019-08-29 }}<ref name=":42">{{Lua idirlín|url=https://www.ria.ie/diolaim-dheiseach|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2019-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190829173413/https://www.ria.ie/diolaim-dheiseach|archivedate=2019-08-29}}</ref> ** [[Úna M. Uí Bheirn|Uí Bheirn, Úna M.]] 1989. '''''Cnuasach Focal as Teileann'''''. BÁC: ARÉ. (213 lch) [https://www.ria.ie/cnuasach-focal-teileann] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190829173541/https://www.ria.ie/cnuasach-focal-teileann |date=2019-08-29 }}<ref name=":52">{{Lua idirlín|url=https://www.ria.ie/cnuasach-focal-teileann|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2019-08-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190829173541/https://www.ria.ie/cnuasach-focal-teileann|archivedate=2019-08-29}}</ref> ** [[Máirtín Ó Cadhain|Ó Cadhain, Máirtín]]. 2021. '''''[[Foclóir Mháirtín Uí Chadhain]]'''''. BÁC: ARÉ. ([https://focloiruichadhain.ria.ie/ ar líne]) * [[Pádraig Ó Mianáin|Ó Mianáin, Pádraig]] (eag.). 2025. ''[[An Foclóir Nua Gaeilge|'''An Foclóir Nua Gaeilge''']]''. [[Foras na Gaeilge]]. ([https://www.focloir.ie/ga/ ar líne]) == Teasárais Gaeilge == * [[Breandán Ó Doibhlin|Ó Doibhlin, Breandán]]. 1998. '''''Gaoth an fhocail''': foclóir analógach.'' BÁC: [[Coiscéim]]. * [[Seán Mac Cionnaith|Mac Cionnaith, Seán]]. 2003. '''''Focail i bhfócas''': foclóir comhchiallach dátheangach.'' [[Binn Éadair]]: Coiscéim. (508 lch) * [[Kevin Scannell|Scannell, Kevin]]. 2006. '''''Líonra Séimeantach na Gaeilge'''.'' Foilsithe [https://web.archive.org/web/20190421014701/http://cs.slu.edu/~scannell/pub/lsg-1.001.pdf ar líne]. (977 lch) * [[Gary Bannister|Bannister, Garry]]. 2008. '''''Teasáras gearr na Gaeilge''' (Gaelic-English mini-thesaurus).'' BÁC: [[ForSai]]. * [[Dolores Stewart|Stewart, Dolores]]. 2012. '''''Ó Fhocal go Focal''': ceárta na filíochta''. BÁC: Coiscéim. (237 lch) * [[Nicholas Williams|Williams, Nicholas]]. 2023. '''''Stórchiste''': Teasáras Aibítreach na Gaeilge''. [[Dùn Dèagh]]: [[Evertype]]. (613 lch) * Bannister, Garry. 2023. '''''Teasáras Gaeilge-Béarla'''''. BÁC: [[New Island]]. (1,038 lch) == Foclóirí canúnacha == ==== Éagsúla: ==== * [[Diarmaid Ó Muirithe|Muirithe, Diarmaid Ó]]. 2000. '''''A Dictionary of Anglo-Irish''': Words and Phrases from Gaelic in the English of Ireland''. BÁC: [[Four Courts Press]]. ISBN 978-1-85182-445-8 * [[Déirdre D'Auria, Déirdre|D'Auria, Déirdre]], [[Mhearraí, Eilís Ní Mhearraí|Mhearraí, Eilís Ní]], et al. 2014. '''''Focail Fholaithe'''''. [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]]: [http://focailfholaithe.fng.ie/ Foilsithe ar líne]{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. (Contaetha Chiarraí, Dhún na nGall, na Gaillimhe, [[Contae Mhaigh Eo|Mhaigh Eo]], na [[Contae na Mí|Mí]], Phort Láirge, agus [[Contae Thiobraid Árann|Thiobraid Árann]]) ==== [[Contae Chiarraí]]: ==== * [[Seoirse Mac Clúin|Clúin, Seoirse Mac]] le [[Tomás Ó Criomhthain|Criomhthain, Tomás Ó]]. 1922. '''''Réilthíní Óir'''''. [[Droichead Átha]]: [[Muinntir Uí Chathail, Teo.|Muinntir Uí Chathail, Teo]]. (272+267 lch: [http://corpas.ria.ie/index.php?fsg_function=3&fsg_id=3077&fsg_lang=g Iml. I], [http://corpas.ria.ie/index.php?fsg_function=3&fsg_id=3078 Iml. II]) * [[Seán a' Chóta|Caomhánach, Seán Óg Mac Murchadha]]. 1942. '''''[[Croidhe Cainnte Chiarraighe]]'''.'' [[Maigh Nuad]]: [https://web.archive.org/web/20190813175158/https://www.forasnagaeilge.ie/wp-content/uploads/2016/06/8fddae92ae307b022d964ebe73d45df6.pdf Foilsithe ar Líne] (4045 lch). * [[Stiofán Ó hAnnracháin|Annracháin, Stiofán Ó h–]]. 1964. '''''Caint an [[An Baile Dubh, Contae Chiarraí (Clann Mhuiris)|Bhaile Dhuibh]]'''''. BÁC: [[An Clóchomhar]]. * [[Éamonn Ó hÓgáin|Ógáin, Éamonn Ó h–]]. 1984. '''''Díolaim Focal (A) ó Chorca Dhuibhne'''''. [[Baile Átha Cliath|BÁC]]: [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]]. (192 lch) [https://www.ria.ie/diolaim-focal-o-chorca-dhuibhne] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190829173350/https://www.ria.ie/diolaim-focal-o-chorca-dhuibhne |date=2019-08-29 }} * [[Caoilfhionn Nic Pháidín|Phaidin, Caoilfhionn Nic]]. 1987. '''''Cnuasach Focal ó Uíbh Ráthach'''''. BÁC: ARÉ. (135 lch) [https://www.ria.ie/cnuasach-focal-o-uibh-rathach] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190829173350/https://www.ria.ie/cnuasach-focal-o-uibh-rathach |date=2019-08-29 }} ==== [[Contae Chill Chainnigh]]: ==== * [[Séamus Moylan|Moylan, Séamus]]. 1996. '''''The Language of Kilkenny''': Lexicon, Semantics, Structures''. BÁC: [[Geography Publications]]. ISBN 0-906602-70-X (~3,000 ceannfhocal, idir Bhéarla agus Gaeilge<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Book Reviews|url=https://doi.org/10.1080/01434639908666370|journal=Journal of Multilingual and Multicultural Development|date=1999-01-01|issn=0143-4632|pages=70–87|volume=20|issue=1|doi=10.1080/01434639908666370|language=Béarla}}</ref>) ==== [[Contae an Chláir]]: ==== * [[Críona Ní Gháirbhith|Gháirbhith, Críona Ní]]. 2013. '''''Gaeilge an Chláir''': Séad-Chnuasach Focal ón mBéarla''. BÁC: Coiscéim. (Suas le 1,800 ceannfhocal) [http://coisceim.ie/gaeilgeanchlair.html] ==== [[Contae Chorcaí]]: ==== * [[Mícheál Ó Briain|Briain, Mícheál Ó]] ⁊ [[Brian Ó Cuív|Ó Cuív, Brian]]. 1947. '''''Cnósach Focal Ó [[Baile Bhuirne|Bhaile Bhúirne]]''': I gCunndae Chorcaí''. BÁC: [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath|Institiúid Ard-Léighinn Bhaile Átha Cliath]]. * [[David J Webb|Webb, David J]]. 2018 (2^ú eag.). [https://corkirish.wordpress.com/2018/03/04/the-latest-version-of-my-dictionary/ Foilsithe ar líne] (533 lch). ==== [[Contae an Dúin]]: ==== * [[Ciarán Dunbar|Dunbar, Ciarán]] (Eag.). 2017. '''''Cnuasach Focal as an Dún''' agus nótaí eile''. BÁC: Coiscéim. (46 lch) ==== [[Contae Dhún na nGall]]: ==== * [[Leaslaoi U. Lúcás|Lúcás, Leaslaoi U.]]. 1986. '''''Cnuasach Focal as Ros Goill'''''. BÁC: ARÉ. (46 lch) [https://www.ria.ie/publications/books/irish-language/cnuasach-focal-ros-goill] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190829173414/https://www.ria.ie/publications/books/irish-language/cnuasach-focal-ros-goill |date=2019-08-29 }} * [[Úna M. Uí Bheirn|Bheirn, Úna M. Uí]] 1989. '''''Cnuasach Focal as Teileann'''''. BÁC: ARÉ. (213 lch) [https://www.ria.ie/cnuasach-focal-teileann] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190829173541/https://www.ria.ie/cnuasach-focal-teileann |date=2019-08-29 }} ==== [[Contae na Gaillimhe]]: ==== * [[Tomás de Bhaldraithe|Bhaldraithe, Tomás de]]. 1985. '''''Foirisiún Focal as Gaillimh'''''. BÁC: ARÉ. (240 lch) [https://www.ria.ie/foirisiun-focal-gaillimh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190829173402/https://www.ria.ie/foirisiun-focal-gaillimh |date=2019-08-29 }} * [[Brian Ó Curnáin|Curnáin, Brian Ó]]. '''''The Irish of Iorras Aithneach, County Galway''''', Vol IV, § 14 Vocabulary (lgh 2177–2373). BÁC: [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]]. (194+2 lch) [https://www.dias.ie/ga/celt/celt-publications-2/celt-the-irish-of-iorras-aithneach-county-galway/] * [[Arndt Wigger|Wigger, Arndt]]. 2016. '''''Foclóir Briathra Gaeilge''' - Valency Dictionary of Irish Verbs''. [[Pota Focal]]: [https://web.archive.org/web/20190122022956/http://www.potafocal.com/fbg Folsithe ar líne]. (~300 focal) * [[Máirtín Ó Cadhain|Cadhain, Máirtín Ó]]. 2021. '''''[[Foclóir Mháirtín Uí Chadhain]]'''''. BÁC: ARÉ. ([https://focloiruichadhain.ria.ie/ ar líne]) ==== [[Contae Lú]] ⁊ na Contaetha máguaird: ==== * [[Ciarán Dunbar|Dunbar, Ciarán]] (Eag.). 2012. '''''Cnuasach Focal as [[Oirialla]]'''''. BÁC: Coiscéim. (163 lch) ==== [[Contae Phort Láirge]]: ==== * [[Diarmuid Ó hAirt|Airt, Diarmuid Ó h–]]. 1988. '''''Díolaim Dhéiseach'''''. BÁC: ARÉ. (160 lch) [https://www.ria.ie/diolaim-dheiseach] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190829173413/https://www.ria.ie/diolaim-dheiseach |date=2019-08-29 }} == Foclóirí Gaeilge agus teangacha Ceilteacha eile == * {{bratach|Brittany}} [[John Toland|Toland, John]]. 1726. '''''Vocabularium Armorico-Hibernicum'''''. Sa chnuasach ''A Collection of Several Pieces of Mr. John Toland ... Volume I'', lch 212-219. [[Londain]]: J. Peel. [https://books.google.ie/books?id=1Oaxglu_D0kC&dq=vocabularium+hibernicum&source=gbs_navlinks_s] * {{bratach|Scotland}} [[Gordon Mac Gill-Fhinnein|Mac Gill-Fhinnein, Gordon]]. 1966. Gluais Gaeilge-Gàidhlig in '''''Gàidhlig Uidhist a Deas'''''. [[Baile Átha Cliath|BÁC]]: [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]]. (Thart faoi 2000 focal<ref name=":0" />) [https://books.dias.ie/index.php?main_page=product_info&cPath=8_37&products_id=84] * {{bratach|Brittany}} [[Loeiz Andouard|Andouard, Loeiz]] ⁊ [[Éamon Ó Ciosáin (fear léinn)|Ó Ciosáin, Éamon]]. 1987. ''[[Foclóir Gaeilge–Briotáinis Andouard ⁊ Uí Chiosáin|Geriadur Iwerzhoneg-Brezhoneg / '''Foclóir Gaeilge-Briotáinis''']]''. [[Mouladurioù Hor Yezh]] <small>[<nowiki/>[[:br:Mouladurioù Hor Yezh|br]]]</small> (xiii+212 lch).<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|title=Review of Foclóir Gaeilge-Briotáinis (Geriadur iwerzhoneg/brezhoneg)|url=https://www.jstor.org/stable/20556311|journal=[[Comhar]]|issn=0010-2369|pages=lch 37|volume=46|issue=8|doi=10.2307/20556311|author=[[Henri Leperlier]]|year=1987|month=Lúnasa}}</ref> * {{bratach|Brittany}} [[Loïg Cheveau|Cheveau, Loïg]]. 2010. ''Geriadur-Chakod Brezhoneg-Iwerzhoneg / '''Foclóir Póca Gaeilge-Briotáinis'''''. [[Fouenant]]: [[Yoran Embanner]]. (xxi+278+ix+146 lch) [https://www.yoran-embanner.com/dicos-de-poche/141-dico-de-poche-bilingue-irlandaisbreton-bretonirlandais.html] * {{bratach|Scotland}} [[Kevin Scannell|Scannell, Kevin P.]] 2016. '''''[[Foclóir Gàidhlig–Gaeilge Uí Scanaill|Foclóir Gàidhlig–Gaeilge]]'''''. [https://web.archive.org/web/20190421014659/http://cs.slu.edu/~scannell/pub/gd2ga.pdf Foilsithe ar Líne]. (178 lch) * {{bratach|Isle of Man}} [[Kevin Scannell|Scannell, Kevin P.]] 2016. '''''[[Foclóir Manainnis–Gaeilge Uí Scanaill|Foclóir Manainnis–Gaeilge]]'''''. [https://web.archive.org/web/20190421014702/http://cs.slu.edu/~scannell/pub/gv2ga.pdf Foilsithe ar Líne]. (198 lch) * {{bratach|Wales}} [[Joe Mitchell|Mitchell, Joe]]. 2017. ''[[Foclóir Breatnais–Gaeilge Joe Mitchell|Geiriadur Cymraeg ~ Gwyddeleg / '''Foclóir Breatnais ~ Gaeilge''']]''. [[An Bhreatain Bheag]]: [[Gwasg Gwaelod yr Ardd]]. (v+229+xxiii lch)<!--[https://www.cantamilvintage.com/cynnyrch/geiriadur-cymraeg-gwyddeleg/?lang=cy]{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}-->[https://web.archive.org/web/20210729173252/http://www.geiriadurgwyddeleg.com/ga.php] * {{bratach|Isle of Man}} [[Kevin Scannell|Scannell, Kevin P.]] ⁊ [[Phil Kelly|Kelly, Phil]] 2021. ''Lioar Raaghyn / '''[[Frásleabhar Manainnise Uí Scanaill ⁊ Kelly|Frásleabhar]]''' / Phrase Book''. [https://kevinscannell.com/files/frasleabhar.pdf Foilsithe ar Líne]. (1625 lch) == Foclóirí Gaeilge agus Béarla == === Foclóirí Gaeilge–Béarla === * [[Edward Lhuyd|Lhuyd, Edward]]. 1707. '''''Foclóir Gaoidheilge-Shagsonach''': A Comparative Vocabulary of the Original Languages of Britain and Ireland'' in ''Archaeologia Britannica.'' [[Oxford]]. * [[Tadhg Ó Neachtain|Ó Neachtain, Tadhg]]. 1739. '''''Foclóir Gaedhil-bhéarlach'''.'' Lámhscríbhinn neamhfhoilsithe. * [[Seán Ó Briain (foclóirí)|O'Brien, J.]] 1768. '''''Focalóir Gaoidhilge-Sax Bhéarla''', or an Irish-English Dictionary''. [[Páras]]. An dara heagrán, 1832. * [[Thomas de Vere Coneys|Coneys, Thomas de Vere]]. 1849. '''''Foclóir Gaoidhilge-Sacs-Béarla''','' ''nó an'' ''Irish-English Dictionary''. Baile Átha Cliath. * [[Éadbhard Ó Raghallaigh|O’Reilly, Edward]]. 1864. '''''An Irish-English Dictionary''' with copious quotations from the most esteemed ancient and modern writers, to elucidate the meaning of obscure words, and numerous comparisons of Irish words with those of similar orthography, sense, or sound in the Welsh and Hebrew languages.'' With a supplement containing many thousand Irish words, with their interpretations in English, collected throughout Ireland, and among ancient unpublished manuscripts by [[John O'Donovan]]. Baile Átha Cliath: James Duffy. * [[Íomhá:An_Irish-English_dictionary,_being_a_thesaurus_of_words,_phrases_and_idioms_of_the_modern_Irish_language,_with_explanations_in_English.djvu|mion|''[[Foclóir Gaedhilge agus Béarla]]'' [[Pádraig Ua Duinnín|Uí Dhuinnín]], eagrán 1904]][[Pádraig Ua Duinnín|Dinneen, Patrick S.]] 1927. '''''[[Foclóir Gaedhilge agus Béarla]]''', An Irish-English Dictionary, being a thesaurus of the words, phrases, and idioms of the modern Irish language.'' New edition, revised and greatly enlarged. Reprinted with editions in 1934. Baile Átha Cliath: [[Cumann na Scríbheann nGaedhilge]]. * [[Ernest Gordon Quin|Quin, E.G]]. (Eag.). 1913-1976. '''''[[Dictionary of the Irish Language]]''': Based Mainly on Old and Middle Irish Materials''. BÁC: [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]]. (632 lch) [https://www.dil.ie/ Leagan athchóirithe ar líne]. * [[Niall Ó Dónaill|Ó Dónaill, Niall]]. 1977. '''''Foclóir Gaeilge-Béarla'''.'' Baile Átha Cliath: Oifig an tSoláthair. * [[Diarmaid Ó Muirithe|Ó Muirithe, Diarmaid]]. 2000. '''''A Dictionary of Anglo-Irish''': Words and Phrases from Gaelic in the English of Ireland''. BÁC: [[Four Courts Press]]. ISBN 978-1-85182-445-8 * [[Brian Ó Curnáin|Curnáin, Brian Ó]]. '''''The Irish of Iorras Aithneach, County Galway''''', Vol IV, § 14 Vocabulary (lgh 2177–2373). BÁC: [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]]. (194+2 lch) [https://www.dias.ie/ga/celt/celt-publications-2/celt-the-irish-of-iorras-aithneach-county-galway/] * [[Ciarán Dunbar|Dunbar, Ciarán]] (Eag.). 2012. '''''Cnuasach Focal as [[Oirialla]]'''''. BÁC: Coiscéim. (163 lch) * [[Críona Ní Gháirbhith|Ní Gháirbhith, Críona]]. 2013. '''''Gaeilge an Chláir: Séad-Chnuasach Focal ón mBéarla'''''. BÁC: Coiscéim. (Suas le 1,800 ceannfhocal) [http://coisceim.ie/gaeilgeanchlair.html] * [[Déirdre D'Auria, Déirdre|D'Auria, Déirdre]], [[Mhearraí, Eilís Ní Mhearraí|Mhearraí, Eilís Ní]], et al. 2014. '''''Focail Fholaithe'''''. ARÉ: [http://focailfholaithe.fng.ie/ Foilsithe ar líne]{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}. * [[Arndt Wigger|Wigger, Arndt]]. 2016. '''''Foclóir Briathra Gaeilge''' - Valency Dictionary of Irish Verbs''. [[Pota Focal]]: [https://web.archive.org/web/20190122022956/http://www.potafocal.com/fbg Folsithe ar líne]. (~300 focal) * [[Ciarán Dunbar|Dunbar, Ciarán]] (Eag.). 2017. '''''Cnuasach Focal as [[Contae an Dúin|an Dún]]''' agus nótaí eile''. BÁC: Coiscéim. (46 lch) === Foclóirí Béarla–Gaeilge === * [[Conchubhar Ó Beaglaoich|Ó Beaglaoich, Conchubhar]] ⁊ [[Aodh Buí Mac Cruitín|Mac Cruitín, Aodh Buidhe]]. 1732. ''The English-Irish Dictionary: '''[[An Focloir Bearla Gaoidheilge|Foclóir Béarla-Gaoidheilge]]'''.'' [[Páras]]. * [[Tadhg Ó Coinnialláin|Ó Coinnialláin, Tadhg]]. 1814. '''''An English-Irish Dictionary''' intended for the use of schools.'' Baile Átha Cliath. * [[Daniel Foley|Foley, Daniel]]. 1855. '''''An English-Irish dictionary''' intended for the use of students of the Irish language.'' Baile Átha Cliath. * [[Edmund Fournier d'Albe|Fournier d'Albe, Edmund E]]. 1903. '''''An English-Irish Dictionary and Phrase Book'''.'' Baile Átha Cliath. * [[Timothy O'Neill Lane|O'Neill Lane, Timothy]]. 1904. '''''Lane's English-Irish Dictionary'''.'' Baile Átha Cliath. * [[Láimhbheartach Mac Cionnaith|Mac Cionnaith, L.]] 1911. '''''English-Irish Phrase Dictionary'''''. Baile Átha Cliath: M.H. Gill & Son, Ltd, 1911. * Mac Cionnaith, L. 1935. '''''Foclóir Béarla agus Gaedhilge''': English-Irish dictionary.'' Baile Átha Cliath: Oifig Díolta Foilseachán Rialtais. * [[Tomás de Bhaldraithe|de Bhaldraithe, Tomás]]. 1959. '''''English-Irish Dictionary'''.'' Baile Átha Cliath: Oifig an tSoláthair. * [[Mícheál Ó Siochfhradha|Ó Siochfhradha, Mícheál]]. 1971. '''''Learner's English-Irish Dictionary'''.'' Baile Átha Cliath: Comhlacht Oideachais na hÉireann. * [[Garry Bannister|Bannister, Garry]]. 2008. '''''Kiss my…! Póg mo thóin'''. Dictionary of English-Irish slang''. [[Stigh Lorgan]]: New Island. (céad-foilsithe 1999 le For Sai, eagrán méadaithe 2016). ISBN 978-1-84840-521-9 * [[Foras na Gaeilge]]. 2012. '''''[[Foclóir Nua Béarla–Gaeilge Fhoras na Gaeilge|An Foclóir Nua Béarla-Gaeilge]]'''.'' [http://www.focloir.ie/ga/ Foilsithe ar líne] === Foclóirí Béarla–Gaeilge agus Gaeilge-Béarla === * Rialtas na hÉireann. 1986. '''''Foclóir Póca'''.'' Baile Átha Cliath: An Gúm. * [[Séamus Mac Mathúna|Mac Mathúna, Séamus]], ⁊ [[Ailbhe Ó Corráin|Ó Corráin, Ailbhe]]. 1995. '''''Collins Gem Irish dictionary''': English-Irish Irish-English.'' [[Glaschú]]: HarperCollins. ISBN 0-00-470753-2 * [[Séamus Mac Mathúna|Mac Mathúna, Séamus]], ⁊ [[Ailbhe Ó Corráin|Ó Corráin, Ailbhe]]. 1997. '''''Collins Pocket Irish dictionary''': English-Irish Gaeilge-Bearla.'' Glaschú: HarperCollins. ISBN 0-00-470765-6 * [[Ó Cróinín|Ó Cróinín, Breandán]]. 1999. '''''Oxford Irish minidictionary''': Béarla-Gaeilge Gaeilge-Béarla.'' Oxford: Oxford University Press. ISBN 0-19-860227-8 * [[Davidovic Mladen|Mladen, Davidovic]]. 2000. '''''Irish-English/English-Irish Dictionary and Phrasebook'''''. [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]]: Hippocrene Books. ISBN 0-87052-110-1 == Foclóirí Gaeilge agus teangacha eile == {{Féach freisin|#Foclóirí Gaeilge agus teangacha Ceilteacha eile}} * [[Íomhá:Flag_of_the_Roman_Empire.svg|25x25px]] [[Risteard Pluincéad|Pluincéad, Risdeard]]. 1662. ''Vocabularium Latinum et Hibernum / '''[[Foclóir Lainne ⁊ Gaoidheilge|Foclóir Lainne agus Gaoidheilge]]'''.'' [https://www.isos.dias.ie/libraries/MARSH/MS_Z_4_2_5/english/catalogue.html Lámhscríbhinn gan foilsiú]. * [[Íomhá:Flag_of_the_Roman_Empire.svg|25x25px]]{{bratach|England}} [[Proinsias Bhailís|Bhailís, Proinsias]] ⁊ [[Tadhg Ó Neachtan|Ó Neachtuin, Tadhg]]. 1730. ''Dictionarium, Latino Anglo Hibernicum / '''Focloir Laidnbhearlghaoidhilge'''''. [https://www.isos.dias.ie/libraries/MARSH/MS_Z_3_1_13/english/catalogue.html Lámhscríbhinn gan foilsiú]. * {{bratach|Germany}} [[Franz Nikolaus Finck|Finck, Franz Nikolaus]] (1899). '''''Die araner mundart: ein beitrag zur erforschung des westirischen. Zweiter band.''''' '''''Wörterbuch.''''' Marburg: N. G. Elwert'sche Verlagsbuchhandlung. (249 lch) [https://de.wikisource.org/wiki/Die_araner_mundart/W%C3%B6rterbuch][https://archive.org/details/diearanermundart00fincuoft] * {{bratach|France}} [[Risteárd de Hae|Ae, Risteárd de h–]]. 1952. '''''[[Foclóir Gaedhilge agus Frainncise de hAe|Foclóir Gaedhilge agus Frainncise]]'''.'' Baile Átha Cliath: [[Oifig an tSoláthair]]. (440 lch) * {{bratach|France}} [[Joseph Vendryes|Vendryes, Joseph]], [[Édouard Bachellery|Bachellery, É.]], ⁊ [[Pierre-Yves Lambert|Lambert, Pierre-Yves]]. 1959-1996 (nár críochnaíodh)''. '''Lexique étymologique de l'irlandais ancien'''''. BÁC: [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]]; [[Páras]]: CNRC Éditions. * {{bratach|Germany}} [[Thomas Feito Caldas|Feito Caldas, Thomas]] ⁊ [[Clemens Schleicher|Schleicher, Clemens]]. 1999. '''''Wörterbuch Irisch-Deutsch''': Mit einem deutsch-irischen Wortindex''. Tübingen: [[Buske]]. (573 lch) [https://buske.de/worterbuch-irisch-deutsch.html] * {{bratach|Germany}} [[Gavin Falconer|Falconer, Gavin]]. 2000. '''''Stór Focal Gearmáinise''' / Irische Vokabeln''. Cambridge, [[Ontario]]: In parentheses Publications. (127 lch) [https://web.archive.org/web/20190427122948/http://www.yorku.ca/inpar/language/StorFocal.pdf Foilsithe ar líne] * {{bratach|Russia}} [[Alexey Shibakov|Shibakov, Alexey]]. 2002, 2ú Eag: 2006. ''Ирландско-Русскийсловар ('''Foclóir Gaeilge-Rúisis''')''. [https://web.archive.org/web/20120417085909/http://booksbooksbooks.ru/download/Irish-Russian_Chibakov.pdf Foilsithe ar líne] (363 lch). [https://web.archive.org/web/20241205070107/https://www.irish-russian.net/ Leagan athnuaite ar líne] <small>(sa chartlann)</small> * {{bratach|Spain}} [[David Barnwell|Barnwell, David]], [[Pádraig Ó Domhnalláin]] ⁊ [[Carmen Rodríguez Alonso]]. 2009. ''Diccionario Irlandés-Español / '''Foclóir Gaeilge-Spáinnise'''''. BÁC: Coiscéim. (368 lch) (2^ú eag. [https://www.evertype.com/books/dictionary-ga-es.html 2022]) * {{bratach|France}} [[Loïg Cheveau|Cheveau, Loïg]]. 2009. '''''Foclóir Póca Gaeilge-Fraincis''' / Dico de Poche Français-Irlandais''. [[Fouenant]]: [[Yoran Embanner]]. [https://www.yoran-embanner.com/dicos-de-poche/149-dico-de-poche-bilingue-irlandaisfrancais-francaisirlandais.html] * {{bratach|Germany}}{{bratach|England}} [[Arndt Wigger|Wigger, Arndt]]. 2016. '''''Foclóir Briathra Gaeilge''' - Valency Dictionary of Irish Verbs''. [[Pota Focal]]: [https://web.archive.org/web/20190122022956/http://www.potafocal.com/fbg Folsithe ar líne]. (~300 focal) * {{bratach|Germany}} [[Hans Saffer|Saffer, Hans]]. 2017. '''''Taschenwörterbuch Irisch'''''. Folsithe go neamhspleách. (160 lch) == Foclóirí Ghaeilge na hAlban == * [[Edward Dwelly|Dwelly, Edward]]. 1911. '''''Faclair Gàidhlig gu Beurla''' le Dealbhan/The Illustrated Gaelic - English Dictionary'' (10ú clóbhualadh). [[Dún Éideann]]: Birlinn Limited. ISBN 1874744041. * [[Malcolm Maclennan|Maclennan, Malcolm]]. 1925. '''''A pronouncing and etymological dictionary of the Gaelic language''': Gaelic-English English-Gaelic.'' [[Dún Éideann]]: John Grant. * [[Neil MacAlpine|MacAlpine, Neil]], ⁊ [[John Mackenzie|Mackenzie, John]]. 1943. '''''A pronouncing Gaelic-English Dictionary''''' agus '''''An English-Gaelic Dictionary'''.'' [[Glaschú]]: Alexander MacLaren & Sons. * [[R. W. Renton|Renton, R. W]]. ⁊ [[J. A. MacDonald|MacDonald, J. A.]] 1994. '''''Scottish Gaelic-English/English-Scottish Gaelic Dictionary'''.'' [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]]: Hippocrene Books. (Bunfhoilsitheoir: [[Gairm Pubs]], [[Glaschú]], 1979). ISBN 0-7818-0316-0 == Naisc sheachtracha == * [http://www.dictionaryportal.eu/ga/ctlg/?metaLang=ga Tairseach Eorpach na bhFoclóirí] * Liosta de chuid an [[Sabhal Mòr Ostaig|Sabhail Mòr Ostaig]] d'[http://www.smo.uhi.ac.uk/gaeilge/focloiri/ Fhoclóirí ar Líne] * [http://www.smo.uhi.ac.uk/~oduibhin/#ulaidh_thoir Suíomh Chiaráin Uí Dhuibhín] * [http://multidict.net/multidict/?sl=ga Foclóirí Gaeilge trí Multidict] * [http://www.focal.ie/ FOCAL.IE] * [http://www.csis.ul.ie/focloir/ An Foclóir Beag] ar líne<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.csis.ul.ie/focloir/|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2010-11-25|archiveurl=https://web.archive.org/web/20101212025006/http://www.csis.ul.ie/focloir/|archivedate=2010-12-12}}</ref> * [https://cadhan.com/ An Cadhan Aonair] * [http://www.intergaelic.com/gd-ga/trans/ Intergaelic] – Foclóir Gaeilge/Gàidhlig/Gaelg * [http://www.lexicelt.org/geiriadur/geiriadur.aspx?lang=ga Lexicelt] - Áis foghlaimthe na [[An Bhreatnais|Breatnaise]] * [http://www.dil.ie/ eDIL] * [http://focloir.com/?lang=ga Foclóir Gaeilge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180825095803/http://focloir.com/?lang=ga |date=2018-08-25 }} <ref>{{Lua idirlín|url=http://focloir.com/?lang=ga|teideal=Cóip cartlainne|dátarochtana=2018-04-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20180825095803/http://focloir.com/?lang=ga|archivedate=2018-08-25}}</ref> L.S. Gógan * [https://www.yoran-embanner.com/ Yoran Embanner] Siopa Leabhar * Suíomh do lucht labhartha na Rúisise atá ag foghlaim na Gaeilge: [https://web.archive.org/web/20241205070107/https://www.irish-russian.net/ irish-russian.net] <small>(sa chartlann)</small> == Tagairtí == {{Reflist}} ====Nótaí==== {{reflist|group=nóta}} {{Foclóirí na Gaeilge}} {{DEFAULTSORT:Focloiri Gaeilge}} [[Catagóir:Foclóirí Gaeilge| ]] [[Catagóir:Foclóireacht na Gaeilge|*]] [[Catagóir:Liostaí]] [[Catagóir:Foclóirí|Gaeilge]] [[Catagóir:Foclóireacht]] [[Catagóir:Leabhair Ghaeilge]] 1r2z6q16ddyrkq10khjtj6glnz1v3wj 0 4257 1312955 1305993 2026-05-14T01:50:57Z CommonsDelinker 440 Ag baint [[:Íomhá:FNL_Flag.svg|FNL_Flag.svg]] amach, agus ag chur [[:Íomhá:Flag_of_the_National_Liberation_Front_of_South_Vietnam,_Flag_of_South_Vietnam_(1975–1976).svg|Flag_of_the_National_Liberation_Front_of_South_Vietnam,_Flag_of_South_Vietnam_(1975–19 1312955 wikitext text/x-wiki {{glanadh}} {{Infobox Coinbhleacht Mhíleata |méid=300px |coinbhleacht=Cogadh Vítneam |cuid_de=Cuid den [[Cogadh Fuar|Chogadh Fuar]] |íomhá=UH-1D helicopters in Vietnam 1966.jpg |méid_íomhá=280px |teideal_íomhá=Héileacaptair de chuid na Stát Aontaithe (UH-1D), 1966 |dáta=[[1957]] (nó [[1959]]) – [[30 Aibreán]], [[1975]] |áit=[[Vítneam]], [[an Chambóid]], [[Laos]] |toradh=bua cinntitheach ag Vítneam Thuaidh |comhraiceoir1=Fórsaí frith-chumannacha:<br /> {{bratach|South Vietnam|Vítneam Theas}} <br /> {{bratach|the United States|SAM}} <br /> {{bratach|South Korea|An Chóiré Theas}} <br /> {{bratach|Australia|An Astráil}} <br /> {{bratach|the Philippines|Na Filipínigh}} <br /> {{bratach|New Zealand|An Nua-Shéalainn}} <br /> {{bratach|the Khmer Republic|Poblacht an Khmer}} <br /> {{bratach|Thailand|An Téalainn}} <br /> {{bratach|Laos (1952-1975)|Ríocht Laos}} |comhraiceoir2=Fórsaí cumannacha:<br /> {{bratach|North Vietnam|Vítneam Thuaidh}} <br /> [[Íomhá:Flag of the National Liberation Front of South Vietnam, Flag of South Vietnam (1975–1976).svg|22px|border]] [[Viêt-cong]] <br /> Le tacaíocht ó: <br /> {{bratach|Democratic Kampuchea|Khmer Rouge}} <br /> {{bratach|Laos|Pathet Lao}} <br /> {{bratach|the People's Republic of China|Daon-Phoblacht na Síne}} <br /> {{bratach|the Soviet Union|APSS}} <br /> {{bratach|North Korea|An Chóiré Thuaidh}} |ceannasaí1={{bratach|South Vietnam|Nguyễn Văn Thiệu}} <br /> {{bratach|South Vietnam|Lam Quang Thi}} <br /> {{bratach|South Vietnam|Nguyen Cao Ky}} <br /> {{bratach|South Vietnam|Ngô Đình Diệm}} <br /> {{bratach|South Vietnam|Ngo Quang Truong}} <br /> {{bratach|the United States|Dwight D. Eisenhower{{!}}Dwight D Eisenhower}} <br /> {{bratach|the United States|John F. Kennedy}} <br /> {{bratach|the United States|Lyndon B. Johnson}} <br /> {{bratach|the United States|Robert McNamara}} <br /> {{bratach|the United States|William Westmoreland}} <br /> {{bratach|the United States|Richard Nixon}} <br /> {{bratach|the United States|Gerald Ford}} <br /> {{bratach|the United States|Creighton Abrams}} <br /> {{bratach|the United States|Frederick Weyand}} <br /> {{bratach|the United States|Elmo Zumwalt}} <br /> {{bratach|the United States|John Paul Vann}} <br /> {{bratach|the United States|Robin Olds}} <br /> {{bratach|South Korea|Park Chung Hee}} <br /> {{bratach|Thailand|Thanom Kittikachorn}} <br /> {{bratach|Australia|Harold Holt}} <br /> {{bratach|New Zealand|Keith Holyoake}} <br /> {{bratach|the Philippines|Ferdinand Marcos}} |ceannasaí2={{bratach|North Vietnam|Hồ Chí Minh}} <br /> {{bratach|North Vietnam|Lê Duẩn}} <br /> {{bratach|North Vietnam|Trường Chinh}} <br /> {{bratach|North Vietnam|Nguyễn Chí Thanh}} <br /> {{bratach|North Vietnam|Võ Nguyên Giáp}} <br /> {{bratach|North Vietnam|Phạm Hùng}} <br /> {{bratach|North Vietnam|Văn Tiến Dũng}} <br /> {{bratach|North Vietnam|Trần Văn Trà}} <br /> {{bratach|North Vietnam|Lê Ðức Thọ}} <br /> {{bratach|North Vietnam|Đồng Sỹ Nguyên}} <br /> {{bratach|North Vietnam|Lê Đức Anh}} <br /> {{bratach|North Vietnam|Tran Do}} <br /> {{bratach|North Vietnam|Nguyen Van Toan}} <br /> {{bratach|North Vietnam|Hoang Minh Thao}} <br /> {{bratach|North Vietnam|Nguyen Minh Chau}} <br /> {{bratach|North Vietnam|Tran The Mon}} <br /> {{bratach|North Vietnam|Chu Phong Doi}} <br /> {{bratach|North Vietnam|Truong Muc}} <br /> {{bratach|North Vietnam|Vo Minh Triet}} <br /> {{bratach|the People's Republic of China|Zhou En Lai}} <br /> {{bratach|the Soviet Union|Nikita Khrushchev}} <br /> {{bratach|the Soviet Union|Leonid Brezhnev}} |líon_comhraic1=~1,200,000 (1968) |líon_comhraic2=~520,000 (1968) |taismigh1=285,831 básanna. ~1,490,000 gortaithe. |taismigh2=~1,177,446 básanna. ~604,000 gortaithe. |}} Mhair '''Cogadh Vítneam''' (nó '''An Dara Cogadh Ind-Síneach''')<ref>Cogadh Vítneam a thugtar ar an gcogadh sna Stáit Aontaithe ach an Cogadh Meiriceánach a thugtar air in Vítneam. A dtuiscintí agus a ndearcthaí féin ag cách. </ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/sceinseir-grinn-faoi-thadhg-an-da-thaobh-de-chuid-vitneam/|teideal=Scéinséir grinn faoi Thadhg an Dá Thaobh de chuid Vítneam|údar=Breandán M Mac Gearailt|dáta=11 Meitheamh 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-06-13}}</ref> ó [[1957]] go dtí [[1975|1975;]] ina raibh fórsaí [[Vítneam]]acha [[Cumannachas|cumannacha]] éagsúla ag dul in éadan fórsaí a bhí in ainm is a bheith ag déanamh ionadaíocht do thíortha an Domhain Thiar. Ar thaobh Vítneam, bhí fórsaí [[rialtas]] na Poblachta Daonlathaí Viêt Nam, chomh maith leis an bhFronta [[Náisiún]]ta ar son Saoirse Vítneam Theas (an FNL, nó an Viêt-cong, mar a chuirtear air go minic) ag troid le cuidiú ó [[Aontas na Sóivéide]] agus ón t[[Sín]]. Ar an taobh eile, bhí [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] ag stiúir na bhfórsaí in éadan Vítneam Thuaidh. Bhí cuidiú ag Vítneam Theas ón [[An Astráil|Astráil]] agus ón [[an Chóiré Theas|Chóiré Theas]] chomh maith. == Cúlra an Chogaidh == Síneann fréamhacha an chogaidh seo fada siar sa stair. Deirtear go minic gur [[tír]] í Vítneam a bhí ag síorthroid ar son a [[Neamhspleách (polaitíocht)|saoirse]] in aghaidh fórsaí stróinsearacha: [[an tSín]], [[an Fhrainc]], [[an tSeapáin]] srl. Is fíor é sin gan dabht, ach sa 20ú haois 'sé an Fhrainc a d'imir an rolla is mó i stair Vítneam go dtí go gairid héis deireadh [[An Dara Cogadh Domhanda|an Dara Chogadh Domhanda]]. B'é thart fán am sin gur éirigh leis na fórsaí réabhlóideacha Vítneamacha a saoirse a bhaint amach - (féach ar [[An Chéad Chogadh Ind-Síneach|Chéad Chogadh na hInde-Síne]]). Coiscéim an-mhór é sin don phobal bheag choilíneach sin. Ach bhuaigh siad a saoirse in aghaidh praghas daor go leor, óir mar is minice i gcásanna mar sin, bhí coinníoll leis an mbua: deighilt na tíre in dhá chuid. Nuair a síníodh an chonradh [[an Ghinéiv|Ghinéivach]], conradh a chuir deireadh leis an réabhlóid, sa bhliain [[1954]], chuir sé sin dhá stát ar bun: ceann amháin [[Cumannachas|cumannach]], [[Mao Zedong|Maoistach]] - Vítneam Thuaidh; agus an ceann eile [[Daonlathas|daonlathach]], múnlaithe ar eiseamláir an Domhain Thiar (i bprionsabal, ar aon nós) - Vítneam Theas. Ach nuair a dhiúltaigh [[uachtarán]] Vítneam Theas, Ngô Đình Diệm, a bheith ag plé leis an rialtas tuaisceartach, chun oibriú i dtreo athaontais an dá stáit, rud a raibh an rialtas tuaisceartach ag díriú ar óna shínigh sé an conradh, d'éirigh sé soiléir go mbeadh an bealach crua go leor don dá stát. == Tús an Chogaidh == '''1954'''. Bhí an strus a bhí ann idir an dá stát ónar bunaíodh iad ag fás an t-am go léir. Síníodh an conradh Ginéivach i mí Iúil 1954. De réir an chonartha féin, bheadh olltoghchán a reáchtáil ar an 20ú lá Iúil, 1956 chun an dá stát a athaontú. Ach, i rith na laethanta agus míonna héis síniú an chonartha, d'éirigh sé soiléir nach raibh toghcháin de shórt ar bith a gcoinneáil in áit ar bith. Bhí ró-shuim ag Diem a smacht a choinneáil ar Vítneam Theas agus i a thógáil amach chun stát stábla frith-chummanachais a chruthú agus a dhaingniú sa deisceart. Níor chreid sé go mbeadh aon toghcháin ina mbeadh an rialtas tuaiscirt páirteach ann saor nó faireálta agus bhí fhios aige go mbeadh ar an stát deisceartacha a réiteach roimh ionsaí dosheachanta de chuid an tuaiscirt luaith ná mall. '''1957'''. I ndiaidh gach taobh a bheith a ndaingniú agus ag fáil cabhair i bhfoirmeanna éagsúla óna gcuid comhghuaillithe, thosaigh an cogadh i ndáiríre i 1957 nuair a d'ionsaigh na fórsaí tuaisceartacha Vítneam Theas. Suas go dtí an pointe sin, bhí cúrsaí idir an dá pháirt den tír atá inniu ann ag éirí níos teannta de réir mar a bhí an dá thaobh a bpolaraigh. Rud a chuir leis an staid sin nó go raibh na Stáit Aontaithe ag cur an-shuim sa mhéid a bhí ag tarlú sna cheantracha sin, mar bhí an Cogadh Fuar faoi lán siúl faoin tréimhse sin. Bhí na SA ag coinneáil súil gearr ar ar tharla i Vítneam ar go leor ábhair. Uimhir a haon acu, ná go raibh siad in aghaidh scaipeadh an chummanachais-domhanda. Tá Vítneam suite in áit eicínte criticeach san [[An Áise|Ais]] agus le titim an réimis Francach do bhí an tír sin ar tí a titim i láimhe na [[Cumannachas|gCummanach]]. Chun stop a chur leis an eachtra sin, thosaigh na SA níos mó tacaíocht a tabhairt don réimeas deisceartach. Sa chéad dul síos, do tháinig an tacaíocht sin i bhfoirm comhairleoirí neo-mílite - b'ea mar sin an scéal oifigiúil - ach de réir mar a chuaigh an cogadh ar aghaidh d'éirigh sé níos soiléire fós go mbeadh rudaí eile de dhíth ar na bhfórsaí deisceartacha dá mba mhaith leo bhagairt an tuaiscirt a chloí. De thoradh conarthaí a bhí déanta idir Vítneam Theas agus SA, bhí cead ag na SA cuidiú a thabhairt do Vítneam Theas chun cosaint a thabhairt léi in éadan naimhdeas Vítneam Thuaidh gan páirt foirmeálta a ghlacadh sa chogadh. Agus, ar an mbealach sin, d'éirigh leis an rialtas Meiriceánach tuille acmhainní a fháil ar son sin gan cead a iarraidh ar an gComhdháil (Congress) mar go hoifigiúil ní raibh siad páirteach i gcogadh dáiríre. Mar sin, chuaigh an áireamh trúpaí Meiriceánacha a bhí ar fónamh i Vítneam in airde agus anois i bhfoirm trúpaí agus gunnaí cé nár chuireadh ar rolla na SA i Vítneam ach "gníomh póilíneacht". [[Íomhá:Nguyen.jpg|thumb|Ceann de na pictiúir is cáiliúla ón gcogadh: An Ginearál Nguyen Ngoc Loan (Vítneam Theas) ag cur an Captaen Nguyen Van Lem (NLF) chun báis]] == Dhá Eachtra Tábhachtacha == Is ag an am sin a tharla dhá rud a raibh éifeacht iontach mhór acu ar chúrsaí chogaidh: feallmharú Ngô Đình Diệm, uachtarán Vítneam Theas agus feallmharú [[John F. Kennedy]], [[Uachtarán na Stát Aontaithe|uachtarán SAM]]. Tharla an dá rud sa bhliain [[1963]] agus cá bhfios nach raibh baint ar a laghad ag an aon rud leis an rud eile. Bhí páirt Mheiriceá i Vítneam rud éicinte a bhí ann mar gheall ar an gCinnéadach. B'é páirt dá pholaitíocht ná an cumannachas a choinneáil amach ón doras agus go háirithe amach ó thíortha an domhain thiar. Ní nach ionadh é sin, mar b'shin rud éicinte a bhí dlúth do chroíthe go leor rialtas san Iarthar. B'shin an fáth gur thacaigh na SAM Diem sa chéad dul síos. Ach, ní raibh Diem ábalta an troid sin a chuir i gcrích. Bhí na SA réidh ullamh chun tacaíocht a thabhairt leis go dtí pointe airithe, fad's a raibh sé ábalta é sin a dhéanamh ar bhealach éifeachtach. Ach de réir mar a chuaigh an t-am thart, bhí sé soiléir nach raibh réimeas Diem ag déanamh a leithéid. '''1963'''. Thart fá 1963 tar éis buanna de chuid an tuaiscirt agus cloíte de chuid an deiscirt, bhí réimeas Diem ar tí a thitim. Bhí Diem ag rith amach as smacht, ag déanamh ionsaithe ar gach a raibh boladh amhrasach air: manaigh Buddhisteacha san áireamh. Ní raibh rialtas an Cinnéadaigh sásta tacú le réim Diem muna raibh seisean ábalta a chion a dhéanamh freisin. Mar thoradh, thosaigh siad pleananna a chur le chéile le haghaidh Diem a bhaint de smacht agus duine éicinte nua a chur ina áit. Bhí an focal ''coup'' san aer. Mar a tharla sé, ní raibh sé sin chomh deacair a reáchtáil is a breathnaíodh ar dtús, mar bhí an plean céanna ag cuid de na Ginearáil ón arm deisceartach. Deirtear nach raibh sé d'aidhm ag rialtas na SA Diem a mharú. Bhí siad go simplí ag iarraidh réim nua, réim níos éifeachtaí a chur isteach ina áit. Ach bhí níos mó ná sin ar intinn na nGinearáil a bhí taobh thiar den phlean i Vítneam. Thiocfadh sin chun tosaigh nuair a mharaigh fear acu é agus a dheartháir ar an [[2 Samhain]], [[1963]]. [[Íomhá:Lyndon B. Johnson meeting with President Nguyen van Thieu in Hawaii - 1968 - A6585-13.jpg|mion|Thieu agus [[Lyndon B. Johnson]]]] Tháinig bás an Chinnéadaigh go gairid ina dhiaidh sin. Tá go leor athmhachnamh déanta ar an eachtra sin, níos mó ná is féidir a chur síos ar an leathanach seo. Ach, is mar gheall ar sin gur tháinig [[Lyndon B. Johnson]] chun smacht. Agus is seisean a thóg an cinneadh rolla na SAM i Vítneam a leathnú amach agus, ar an mbealach sin, [[stair]] SAM a athrú ar shlí go hiomlán gan choinne. Ar an [[28 Iúil]] [[1965]], sheol an tUachtarán 50,000 saighdiúir eile chuig Vítneam. == Murascaill Tonkin == Bhí drogall ar rialtas Mheiriceá páirt níos gníomhaí a ghlacadh sa chogadh. Is cinnte, bhí suim mhór ag na pleanaitheoirí míleata díreach sin a dhéanamh ach d'thóradh cúrsaí inmheánacha agus eachtracha ní raibh siad in ann lán a gcumhacht míleata a chuir isteach sa scéal sin. Níor mhaith leo, mar shampla, fearg na Síne a mhúscailt tríd throid rómhór a dhéanamh in éadan Vítneam Thuaidh, stát a bhí ag fáil cuidithe ón tSín féin. Sin ceann de na frithchosúlachtaí den chogadh sin. Ach bheadh cogadh dáiríre idir na SA agus an tSín in ionad an chogaidh "proxy" sin róchostasach agus róchontúirteach do na SA agus don domhan ar fad. [[Íomhá:Tonkin Gulf incident map of alleged attacks on 4 August 1964.png|mion|Ionsaithe Tonkin, 4 Lúnasa 1964]] Mar sin, tháinig cuidiú na Meiriceánach chuig Vítneam Theas i gceana go réasúnta beaga ach seasta. B'é sin chuid den phlean an Chinnéadaigh ón tús: méadú céimseach de thrúpaí agus d'acmhainní i Vítneam ionas nach mbeadh cuma "chogaireachta" ar an scéal ar chor ar bith don phobal Meiriceánach nó don phobal idirnáisiúnta ach oiread. Ach do lucht airm na SA an rud a bhí de dhíth orthu ná ábhar chun tacaíocht níos soiléire, níos míleata b'fhéidir, a chuir isteach sa gcluiche. '''1964'''. Agus b'shin a bhfuair siad ar 2 Lúnasa 1964, nuair a d'ionsaíodh soitheach-troda de chuid cabhlaigh na SA ag Vítneam Thuadh ar sheoladh isteach don soitheach i mBá Tonkin amach as an gcósta Vítneam Thuaidh. Bhí an soitheach-troda Meiriceánach MADDOX ag seoladh i bhfarraigí idirnáisiúnta ag an am ag déanamh taiscéil chun eolas a bhailiú faoin gcóras cosanta cósta ag na bhfórsaí Tuaisceartacha. Thart fán am céanna bhí na SA ag iompar amach radaí rúnda ar ionaid cosanta i Vítneam Thuaigh. Ansin, nuair a chonacthas go raibh soitheach-troda ag druidiú leis a gcósta d'fhreagair na fórsaí Vítneamacha Thuadh ar an toirt. Ag deireadh an lae, d'éalaigh an soitheach gan mórán damáiste déanta. [[Íomhá:A-4C Skyhawks of VA-146 fly past USS Kearsarge (CVS-33) in the South China Sea on 12 August 1964 (USN 1107965).jpg|mion|A-4C Skyhawks (VA-146) agus an USS Kearsarge (CVS-33) ar 12 Lúnasa 1964]] Ansin tá cúpla lá i ndiaidh sin, ar an 4ú Lúnasa, bhí an soitheach céanna in éindí le soitheach-troda eile ag seoladh ó dheas sa bhá. Ag druidiú le meán oíche agus thugadar faoi deara go raibh siad faoi ionsaí arís. Ach an uair sin, d'fhreagair siad agus d'oscail siad tine. Ní léir anois arbh ionsaí dáiríre de chuid fórsaí an tuaiscirt a bhí ann mar ní raibh aon fianaise ann an lá dár gcionn go raibh rud eicínte go fírinneach tar éis bheith tarlaithe. Agus bhí amhras fiú amháin ar chuid dhé na mairnéalaigh ar tharla ionsaí ar chor ar bith. Ach, bhí sé sin go leor do na [[Washington, D.C.|Washington]] hawks. Thug an eachtra sin deis do Lyndon Johnson, Uachtarán na SA ag an am tar éis bás an Chinnedaigh, adhmaid a bhaint as an staid. agus thapaigh sé an deis. Bhain sé úsáid as chun cead a fháil ón gComhdháil níos mó acmhainní a fháil don bhfeachtas i Vítneam. Chuaigh na SA ar an ionsaí anois, ag freagairt le aer-ionsaithe ó iompaithe-aerárthacha ar spriocanna i Vítneam Thuaidh. Cuireadh 5,000 míle "comhairleoir míleata" breise chuig Vítneam go dtí go raibh an áireamh iomlán de gníomhaithe (operatives) Meiriceánacha i Vítneam thart faoi 21,000. == An Cogadh ar an Talamh == [[Íomhá:Napalm.jpg|thumb|Buamaí ''napalm'' á n-úsáid taobh ó dheas ó [[Cathair Ho Chi Minh|Saigon]] i 1965.]] Chuaigh na gnímh naimhdeacha sin ar aghaidh agus chuaigh an oiread saighdiúirí Meiriceánacha a bhí páirteach ann in airde agus san am céanna chuaigh an méid gortaithe agus marbha a bhí ag teacht ar ais go Meiriceá in airde freisin. Bhí páirt an SA agus a gcomhghuaillithe sa chogadh ag éirí an-mhór ar fad. Agus de réir sin d'iompaigh a rolla sa chogadh freisin go céimseach ó rolla cosainteach ag cuidiú leis a "gcomhghuaillithe" i ndeisceart na tíre go dtí rolla ionsaitheach. '''1965'''. Sa bhliain 1965 thosaigh an "Operation Rolling Thunder" feachtas pléascanna faoi rún a bhí dírithe ar spriocanna i dtuaisceart na tíre. D'aidhm ag an bplean sin, nó stop a chur leis an gcóras soláthair tuaisceartach, an raon "Ho Chi Minh" mar a thugtar uirthi. Ach níor oibrigh sé amach mar a bhíodar ag dúil. Bhí na fórsaí tuaisceartacha lán ábalta trúpaí nua agus raon-soláthair eile a fháil le cuidiú ó foinsí eile, an tSín mar shampla. I 1965 tháinig na chéad trúpaí oifigiúla de chuid na SA go dtí Vítneam. Tháinig 3,500 saighdiúir de chuid an Chabhlaigh SA chun troda. B'shin tosach an chogaidh ar an talamh. I ndiaidh sin, d'fhás an uimhir de thrúpaí go tréan agus choinnigh leis ag fás go leanúnach ar bun bliantúil go dtí go raibh thart le 400,000 trúpaí ar an talamh i Vítneam. Agus, ar dtús bhí rath de shórt eicínte orthu. Lena bhfórsaí níos mó agus a n-arm ollmhór, bhí siad in ann troid go héirimiúil in éadan na fórsaí cumannacha. Ach rud a bhí ag síor coinneáil siar an fheachtais ná nach raibh an cogadh go oifigiúil ach gníomh póilíneacht. Cinnte go raibh níos mó spás anála ag arm na SA chun acmhainní a chur isteach sa bhfeachtas ach níor fhág sé sin gur chogadh oifigiúil sin ar chor ar bith... do na SA ar aon nós. Ach do mhuintir Vítneam Thuaidh agus Theas, b'é chogadh é sin cogadh ar son idé-eolaíochta, ar son saoirse, ar son neamhspleáchas agus ar son féiniúlacht. Agus sin fhíric a dhéanfadh diofear mór ar son bealach an chogaígh. Agus dá bharr, d'éirigh sé go tapa soiléir go raibh an troid i bhfad ó bheith buaite ag na SA. ==An Ionsaí "Tet" agus Athrú Meoin an Phobail == [[Íomhá:Hàng hoa Tết Nguyên Đán.jpg|mion|Ionsaí ar Tet Nguyen Dan. Anseo an fhéile i 1950]] '''1968'''. Giorrúchán don fhrása "Tet Nguyen Dan" nó Féile na Bliaina Uire de réir an fhéilire ghealaigh é sin. Féile a bhí tábhacht mhór ag baint leis do na daoine Vítneamacha. Agus b'shin an fhéile a bhí faoi lán siúl ar an [[30 Eanáir]], [[1968]]. Ar an lá sin, deirtear gur tháinig an ionsaí is eochrach den chogadh sin de chuid na bhfórsaí tuaiscearteacha: an Ionsaí Tet. Bhí sé de bheart ag na fórsaí tuaisceartacha airde na Meiriceánach a tharraingt chuig an teorainn idir an tuaisceart agus an deisceart agus in a dhiaidh ionsaithe eile a iompar amach ar feadh an deiscirt ar fad. Chun é sin a dhéanamh rinne siad ionsaithe a bhreith amach in áiteacha suite ar an taobh theas den teorann idir Vítneam Thuadh agus Theas. [[Íomhá:The Fight for Khe Sanh.jpg|mion|Khe Sanh, 1968]] I ndiaidh sin, thug siad ionsaithe ar spriocanna níos uaillmhianaí sa deisceart, in a measc áiteachaí mar Khe Sanh, ait mar a bhfaigheadh na mílte saighdiúirí ar chaon taobh an bás. Cé nach ró-rathúil an ionsaí féin do na fórsaí Vítneamacha, rud atá le feiceáil ón uimhir marbha ar an taobh Vítneamach, bhí éifeacht iontach mhór i Meiriceá dá thairbhe mar is thart fá am an chath sin gur thosaigh athrú meoin na meáin cumarsáide in aghaidh an chogaidh. Agus rinne an athrú sin go leor chun meon an phobail a athrú freisin. Tá difear mhínitha ann ar son an athrú meoin sin, athrú céimseach gan dabht ach athrú dáiríre mar sin féin. Deirtear go minic go raibh an pobal Meiriceánach in aghaidh, ní go hairithe an chogaidh féin, ach in aghaidh an modh ar a raibh an chogadh a chur i gcrích ag an rialtas agus ag an arm. Mar bhí pobal na SA don chuid is mó go radaiceach in aghaidh an chumannachais ach ní raibh an straitéis Meiriceánach i Vítneam ag tabhairt go leor torthaí sa chogadh le haghaidh sású an tuairim poiblí. Agus chomh maith le sin, de réir mar a tháinig níos mó chorp abhaile i málaí-choirp, nochtadh an míshástacht sin i bhfoirm an meoin frithchogaidh a bhí ag éirí ní ba coitianta i rith an chogaidh (go mór, mór i measc an aois óig). Ag an am céanna, bhí an ghluaiseacht síochána ag dul i dtreise freisin. Bhí an-tuiscint ann ar son na gluaiseachta sin i measc an aois óig, agus cuireadh an tuiscint isteach sa cheol agus sa chultúr poiblí. == Cainteanna agus athrú Rialtais == [[Íomhá:The Soviet Union 1990 CPA 6182 stamp (Birth Cent of Ho Chi Minh (Vietnamese leader)).jpg|thumb|Ho Chi Minh, ceannaire an Tuaiscirt i rith na coimhlinte ([[stampa poist]] ón APSS)]] Thosaigh idirbheartaíocht idir na Stáit Aontaithe agus Hanoi ar 10 Bealtaine 1968 i bPáras. D'athraíodh rialtas na SA i [[1968]], agus toghadh [[Richard Nixon|Richard M. Nixon]] ina uachtarán ar na Stát Aontaithe i Samhain 1968. I rith a fheachtais toghchánaíochta, dúirt Nixon go gcríochnódh sé an cogadh i Vítneam, agus go dtabharfadh sé [[síocháin]] san [[An tAigéan Ciúin|Aigéan Ciúin]]. Ach níor tharla gach rud díreach mar a dúirt sé. Bhí fhios ag an rialtas go dtógfadh sé tréimhse fada sula bhfaigheadh siad amach as Vítneam. Chun an próiseas sin a chur ar aghaidh níos tapúla, bhí sé tábhachtach go mbeadh laghdú ar rolla airm na SA agus rolla níos mó ag na fórsaí Vítneam Theas. Eilimint cáinteach den bplean sin ná úsáid ionsaithe aeracha in ionad trúpaí talúna. Mar sin, thosaigh na fórsaí Meiriceánacha ar fheachtas buamála, i Vítneam ach chomh maith sa [[An Chambóid|Chambóid]], áit ina raibh na fórsaí Vítneam Thuadh ag fáil cabhrach agus díon. Go mall réidh, tháinig na trúpaí Meiriceánacha abhaile. Cuireadh níos mó freagracht i láimh na dtrúpaí Vítneam Theas, agus a n-uachtarán Thieu. == Deireadh an Chogaidh == ==== '''1972''' ==== Bhí [[Henry Kissinger]], Rúnaí Stáit de chuid na SA, ag obair in éindí le hurlabhraithe de chuid Vítneam Thuaidh i dtreo conradh [[Síocháin|síochána]] a bhualadh amach chun deireadh a chur leis an gcogadh. Theip ar an chead iarracht i [[1972]] nuair a dhiúltaigh [[rialtas]] an Deiscirt a mbeannacht a thabhairt don chonradh. Bhí ceannaire an deiscirt, Nguyễn Văn Thiệu, in éadan an chonartha. Ba léir go mbeadh trúpaí de chuid Vítneam a Thuaidh lonnaithe i Vítneam Theas. [[Íomhá:Bombing in Vietnam.jpg|mion|Bratbhuamáil i Vítneam. Stop Nixon é ar [[30 Nollaig]] [[1972]]. ]] Stop Nixon an bhuamáil i Vítneam (agus Laos) ar [[30 Nollaig]] [[1972]]. {{Main|Oibríocht Linebacker II}} ==== 1973 ==== Nuair a chuir Nixon faoi bhráid Thieu go mbeadh an chonradh a síniú, fiú múna raibh an Deisceart sásta páirt a ghlacadh ann, d'athraigh Thieu an port aige agus chuaigh sé i mbun an díospóireachta. Ba léir do Thieu nach raibh rogha ar bith aige. Mar sin, ghlac sé le conradh faoi dheireadh, ach bhí an deisceart beagnach gan chosaint. Síníodh an socrú síochána ar 27 Eanáir 1973 san Óstán Majestic i bPáras. Bhí Nixon faoi bhrú ag an am. Bhí an [[scannal Watergate]] i mbéal an phobail (chuir an scannal deireadh leis an réim ag Nixon i Lúnasa 1974). Faoi bhrú, ní raibh Nixon in ann polasaí comhtháite a chur chun tosaigh níos mó. Agus bhí an pobal scoilte go dona faoin gceist. ==== '''1975''' ==== I 1975 tharraing na SA a chuid forsaí amach as an tír agus fágadh rialtas an deiscirt chun a chinnúna i n-éadan an Airm tuaisceartaigh. Gabhadh [[príomhchathair]] an deiscirt, Saigon, ar [[30 Aibreán]] [[1975]]. Mar thoradh den chogadh, d'éirigh le Vítneam Thuaidh an tír a athaontú arís mar thír amháin le foirm rialtais [[Cumannachas|chumannach]]. Ó thús an chogaidh go dtí a deireadh i [[1975]], cailleadh thart ar 1,400,000-3,000,000 Vítneamach agus thart ar 60,000 Meiriceánach.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Vietnam War casualties|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Vietnam_War_casualties&oldid=1059967458|journal=Wikipedia|date=2021-12-12|language=en}}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:An Cogadh Fuar]] [[Catagóir:Cogaí| ]] [[Catagóir:Cogadh Vítneam]] jo7ipoc17qv681ib3t4h4qmoxidbgfs 0 6224 1312970 1266111 2026-05-14T08:58:12Z Conradder 34685 /* Tarluithe eile */ 1312970 wikitext text/x-wiki {{Bealtaine}} Is é an '''14 Bealtaine''' an 134ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 135ú lá i mbliain bhisigh. Tá 231 lá fágtha sa bhliain. == Féilte == * [[Eaglais Chaitliceach Rómhánach]] - Naomh Matthias * [[Paragua]] - Lá na Brataí == Daoine a rugadh ar an lá seo == * [[1265]] — [[Dante Alighieri|Dainté Ailigéirí]], file Iodálach (b.[[14ú haois|1321]]) * [[1316]] — [[Séarlas IV]], Impire Naofa Rómhánach (b.[[14ú haois|1378]]) * [[1899]] — [[Friedrich Hayek]], eacnamaí agus fealsamh as an Ostair (b. [[1992]]) * [[1924]] — [[Labhrás Ó Dubhchonna]], stiúrthóir scannáin agus teilifíse (b.[[1982]]) * [[1925]] — [[Yuval Ne'eman]], fisiceoir teoiriciúil, eolaí, agus polaiteoir Iosraelach (b. [[2006]]) * [[1926]] — [[Eric Morecambe]], aisteoir agus fuirseoir Sasanach (b. [[1984]]) * [[1934]] — [[Frank Harte]], amhránaí Éireannach (b. [[2005]]) * [[1941]] — [[Stephen Krashen]], teangeolaí Meiriceánach * [[1943]] — [[Jack Bruce]], ceoltóir Albanach (b. [[2014]]) * [[1943]] — [[Ólafur Ragnar Grímsson]], Uachtarán na hÍoslainne * [[1944]] — [[David Kelly (saineolaí arm)|David Kelly]], eolaí agus saineolaí arm (b. [[2003]]) * [[1944]] — [[George Lucas]], stiúrthóir scannáin * [[1945]] — [[Yochanan Vollach]], peileadóir Iosraelach * [[1959]] — [[Patrick Bruel]], ceoltóir agus aisteoir Francach * [[1961]] — [[Ian Blackford]], polaiteoir Albanach de chuid Pàrtaidh Nàiseanta na h-Alba * [[1963]] — [[Heather Humphreys]], polaiteoir Éireannach * [[1965]] — [[Eoin Colfer]], údar leabhar leanaí Éireannach * [[1969]] — [[Cate Blanchett]], ban-aisteoir Astrálach * [[1979]] — [[Ruby Walsh]], jacaí Éireannach * [[1984]] — [[Mark Zuckerberg]], ríomhchláraitheoir agus fear gnó * [[1984]] — [[Olly Murs]], amhránaí Sasanach * [[1990]] — [[David Linden]], polaiteoir Albanach * [[1993]] — [[Adrian Ó Tuathaigh]], iománaí Éireannach * [[1993]] — [[Kristina Mladenovic]], imreoir leadóige Francach == Daoine a fuair bás ar an lá seo == * [[649]] — [[Pápa Teádóir I]] (r. [[610]]) * [[964]] — [[Pápa Eoin XII]] (r. [[927]]) * [[1535]] — [[Augustine Webster]], mairtíreach Sasanach * [[1610]] — [[Anraí IV na Fraince|Anraí IV]], rí na Fraince agus Navarre (r. [[1589]]) * [[1643]] — [[Louis XIII na Fraince|Louis XIII]], rí na Fraince (r. [[1601]]) * [[1761]] — [[Thomas Simpson]], matamaiticeoir Briotanach (r. [[1710]]) * [[1812]] — [[Donnchadh Bàn Mac an t-Saoir]], file Albanach (r. [[1724]]) * [[1912]] — [[August Strindberg]], scríbhneoir agus péintéir Sualannach (r. [[1849]]) * [[1954]] — [[Heinz Guderian]], ginearál Gearmánach (r. [[1888]]) * [[1970]] — [[Billie Burke]], ban-aisteoir Meiriceánach (r. [[1884]]) * [[1972]] — [[Lee Savold]], dornálaí Meiriceánach (r. [[1916]]) * [[1987]] — [[Patrick Delap]], polaiteoir Éireannach (r. [[1932]]) * [[1987]] — [[Rita Hayworth]], ban-aisteoir Meiriceánach (r. [[1918]]) * [[1995]] — [[Christian Boehmer Anfinsen]], bithcheimiceoir Meiriceánach (r. [[1916]]) * [[1998]] — [[Frank Sinatra]], amhránaí agus aisteoir Meiriceánach (r. [[1915]]) * [[2006]] — [[Robert Bruce Merrifield]], bithcheimiceoir Meiriceánach (r. [[1921]]) * [[2007]] — [[Colin St John Wilson]], ailtire Briotanach (r. [[1922]]) * [[2015]] — [[B.B. King]], amhránaí agus giotáraí Meiriceánach (r. [[1925]]) * [[2018]] — [[Tom Wolfe]], údar agus iriseoir Meiriceánach (r. [[1931]]) == Tarluithe eile == * [[1607]] - Tháinig na Sasanaigh i dtír den chéad uair ag Jamestown i [[Virginia]] * [[1610]] - D'fheallmharaigh díograiseoir Caitliceach, darbh ainm [[François Ravaillac]], [[Anraí IV na Fraince]], mar sin, d'éirigh [[Louis XIII na Fraince|Louis XIII]] ina rí * [[1796]] - Thug [[Edward Jenner]] an chéad [[Vacsaíniú|ionaclú]] do [[Bolgach|Bholgach]] * [[1900]] - Osclaíodh [[Cluichí Oilimpeacha]] an tsamhraidh i b[[Páras]] * [[1940]] - [[Dara Cogadh Domhanda]]: Bhuamáil an [[Luftwaffe]] [[Rotterdam]] in ainneoin shos cogaidh. Maraíodh 900 daoine. * [[1948]] - D'[[Forógra na Saoirse san Iosrael|fhógair Iosrael go raibh neamhspleáchas]] agus chruthaigh siad rialtas sealadach. Tar éis an dearbhaithe, d'ionsaí tíortha [[Arabaigh|Arabacha]] in aice láimhe [[Iosrael]]. * [[1955]] - Shínigh [[an tAontas Sóivéadach]] agus a chomhghuaillithe ó Bhloc an Oirthir [[Comhaontú Vársá]], socrú faoina gcosaint, i [[Príomhchathair|bpríomhchathair]] [[An Pholainn|na Polainne]], [[Vársá]] * [[1991]] - Gearradh téarma príosúin sé bliana ar Winnie Mandela as an mbaint a bhí aici le fuadach ceathrar ógánach [[Catagóir:Dátaí|0514]] [[Catagóir:Míonna|Bealtaine, 14]] o2qnc1snsenloyzfef87r5ix9oavocg 0 8344 1312957 1306283 2026-05-14T02:55:30Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1312957 wikitext text/x-wiki {{glanadh}} {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} Is cathair i d[[Tuaisceart na Réine agus an Viostfáil]] í {{Fuaim|De-Köln.ogg|'''Köln'''}}. Is í an ceathrú cathair is mó sa [[an Ghearmáin|Ghearmáin]] tar éis [[Beirlín]], [[Hamburg]] agus [[München]] agus tá sí ar an gcathair is mó in Nordrhein-Westfalen. Tá Köln suite cois na [[an Réin|Réine]], agus í ina príomhchathair eacnamaíochta agus chultúrtha ar cheantar na Réine. == Stair == Bunaíodh Köln agus daingnithe é i bhfearann na hUbii,<ref>"From Ubii village to metropolis".</ref> sa chéad céad AD mar ''Colonia Claudia Ara Agrippinensium'', as a fhaigheann sé a hainm. Is é "Cologne" an leagan Fraincise ar ainm na cathrach; is é an t-ainm caighdeánach i mBéarla chomh maith. D’fheidhmigh an chathair mar phríomhchathair an chúige Rómhánach de [[Germania Inferior|''Germania Inferior'']] agus mar cheanncheathrú an mhíleata Rómhánach sa réigiún go dtí go raibh sé sealbhaithe ag na Franks sa bhliain 462. Le linn na [[Middle Ages|Meánaoiseanna]] bhí rath agus bláth agus rathúnas ar cheann de na [[Trade routes|bealaí trádála]] is mór-thábhachtach idir soir agus siar san Eoraip. Bhí Köln ar cheann de na príomhbhaillí an [[Hanseatic League]], agus ceann de na cathracha is mó ó thuaidh de na h[[Alps|Alpa]]. Suas go dtí an Dara Cogadh Domhanda bhí an chathair sealbhaithe go leor ag na Francaigh agus freisin ag na Sasanaigh. Ba é Köln ceann de na cathracha is mó buamálaithe sa Ghearmáin, le linn an Dara Cogadh Domhanda, ag an Aerfhorsa Ríoga (RAF), ag sileadh 34,711 tonna na buamaí ar an chathair.<ref>"bomber command - mines laid - flight august - 1945 - 1571 - Flight Archive".</ref> Laghdaigh an buamáil an daonra faoi 95%, den chuid is mó mar gheall ar aslonnaithe, agus scrios beagnach an chathair ar fad. Le hintinn foirgnimh stairiúla is féidir a athbhunú, is é an atógáil iarchogaidh a bhí mar thoradh rathúil radhairc cathraigh an-mheasctha agus uathúil. Is é Köln lárionad cultúrtha mór do Dhúiche na Réine; tá sé ina hóstach le haghaidh níos mó ná tríocha músaeim agus céadta dánlanna. Síneann na taispeántais, ó shuímh áitiúla ársa Rómhánach seandálaíochta, go dtí grafaicí comhaimseartha agus dealbhóireacht. Is é an [[Cologne Trade Fair]] mar óstach le haghaidh [[Art Cologne]], [[imm Cologne]], [[Gamescom]], agus [[Photokina]]. === Köln Rómhánach === Ba é an chéad lonnaíocht uirbeach ar tailte nua-aimseartha Köln, ''Oppidum Ubiorum,'' bunaithe ag an [[Ubii]] sa bhliain 38 RC; is é [[Germani cisrhenani|Cisrhenian]] [[Germanic peoples|Germanic tribe]] a bhí ann. Sa bhliain 50 RC bhunaigh na Rómhánaigh an chathair Colonia ar an [[Rhine|Réin]]^[3] agus a tháinig chun bheith príomhchathair an chúige de [[Germania Inferior]] sa bhliain 85 AD.^[5] [[Colonia Claudia Ara Agrippinensium|''Ara Agrippinensium'']]" sa bhliain 50 RC.^[5] Ainmníodh an chathair "Colonia Claudia Ara Agrippinensium" sa bhliain 50 RC. Is féidir le hiarsmaí Rómhánacha fiúntacha a fháil sa lá atá inniu ann I Köln, go háirithe in aice le réigiún an ché, áit go raibh fionnachtain sonrach déanta le haghaidh bád 1900-blianta d'aois go déanach sa bhliain 2007. Ón bhliain 260 go dtí 271 a bhí Köln mar phríomhchathair an Impireacht Gailleach faoi Postumus, Marius, agus Victorinus. Sa bhliain 310 RC, tógadh droichead thar na Réine ag Köln faoi réimeas Constantine. Chónaigh na gobharnóirí impiriúil Rómhánach sa chathair agus taghtha chun bheith é ar cheann de na hionaid trádála agus táirgeadh is tábhachtaí in san Impireacht Rómhánach ó thuaidh de na Sliabh Alpa. Ba é Maternus, a bhí toghha mar easpag sa bhliain 313, a bhí an chéad easpag aitheanta de Köln. Ba é an chathair an phríomhchathair de chúige Rómhánach go dtí go raibh sé sealbhaithe ag na [[Ripuarian Franks]] sa bhliain 462. Is iad cuideanna de na séaracha Rómhánach bunaidh atá caomhnaithe faoin chathair, leis an [[Cologne sewerage system|córas séarachas nua]]<nowiki/> a bhí oscailte sa bhliain 1890.    === Meánaoiseanna === Is é Köln luathmheánaoiseach a bhí mar chuid d'Austrasia laistigh d’Impireacht Francach. Bhí Köln cathaoir an easpaig ón tréimhse Rómhánach; faoi Charlemagne, sa bhliain 795, curtha ar aghaidh easpaig Hildebold [[Archbishop|go hairdeaspaig]].^{[[Cologne|[3]]]} Sa bhliain 843 tháinig Köln a bheith ina chathair, laistigh den Conradh “Verdun-cruthaíthe” Francia Thoir. Sa bhliain 953, is iad ardeaspaig Köln a fuarthas den chéad uair cumhacht tuata suntasach, nuair a ceapadh easpag Bruno mar dhiúc ag a dheartháir Otto I, Rí na Gearmáine. Chun an uaisleacht tuata a lagú, a thug bagairt dá chumhacht, bhronn Otto ar Bhruno agus ar a chomharbaí ar an chathaoir easpag na pribhléidí a bhí ag prionsaí tuata. Ar an mbealach seo bhunaigh sé an Toghlach Köln, déanta ag na sealúchais teamparálta an ardeaspagóideacht, agus san áireamh sa deireadh, stiall an fhearann faram an Bhanc clé den Réine soir ó Jülich, chomh maith leis an [[Duchy of Westphalia]] ar an taobh eile den Réine, taobh thall de Berg agus Mark. Faoi dheireadh an 12ú haois, bhí Ardeaspag Köln ar cheann de sheacht dtoghthóir an Impire Rómhánaigh Naofa. Chomh maith leis a bheith “prionsa toghdóir”, ba é Ard-Seansailéir na hIodáil chomh maith, go teicniúil ó 1238 agus go buan ó 1263 go dtí 1803. I ndiaidh Cath Worringen sa bhliain 1288, fuarthas Köln a neamhspleáchas ó na hardeaspaig agus a bhí tagatha chun bheith Cathair Saor. Cuireadh iachall ar Ardeaspag Sigfried II von Westerburg a bheith ar deoraíocht i [[Bonn (cathair)|mBonn]].^{[[Cologne|[7]]]} Ina dhiaidh sin choinnigh an t-airdeaspog fós féin, an ceart maidir le pionós báis. Dá bhrí sin, bhí an chomhairle chathrach i gcleithiúnas ar an airdeaspog (cé go raibh freasúra polaitiúil dian i gcoinne an airdeaspog) maidir le gach ábhar a bhaineann le ceartas coiriúil. Bhí céasadh san áireamh. Bhí a leithéid de phianbhreith ceadaithe ach amháin ag an mbreitheamh Easpaig, mar a thugtar "Greve". Is é an staid dhlíthiúil a mhair go dtí gabháltas francach an Köln.^{[''[[Vicipéid:Citation needed|citation needed]]'']} Chomh maith leis a thábhacht eacnamaíoch agus polaitiúil, tháinig Köln freisin a bheith ina lárionad tábhachtach le haghaidh oilithreacht meánaoiseach, nuair a thug Rainald na Dassel, Ardeaspag Köln, iarsmaí na dTrí bhFear na hAigne chun ardeaglais Köln sa bhliain 1164 (i ndiaidh, i ndáiríre a bhí siad gafa ó Milan). Chomh maith le hiarsmaí na dTrí bhFear na hAigne, caomhnaíonn Köln iarsmaí Naoimh Ursula agus [[Albertus Magnus]].^{[[Cologne|[8]]]} Is é suíomh Köln ar abhainn na Réine, curtha ag crosbhealach na bealaí trádála móra, idir soir agus siar, chomh maith leis an príomh-bealach trádálach Iarthar na hEorpa: Ó dheas–Ó thuaidh, Tuaisceart na hIodáile-Flanders. [[Íomhá:Cologn1411.jpg|mion|412x412px|Cologne circa 1411]]Ba iad an dá bealaí trádála seo mar dúshraith an fhás Köln. Faoi 1300 bhí daonra na cathrach 50,000-55,000.^{[[Cologne|[9]]]} Sa bhliain 1475, bhí Köln ina bhall den Chonradh Hainseatach, nuair a dhearbhaigh Frederick III, láithreacht impiriúil na cathrach.^{[[Cologne|[3]]]} === Stair nua-aimseartha === Is iad na struchtúirí eacnamaíochta na Köln, meánaoiseach agus nua-aimseartha, a bhí, de réir stádais na cathrach, mar príomhchuan agus ceartláriompair mór na Réine. Is é an ceardaíocht a bhí eagraithe ag ceardchuallachtaí féin-rialú, cuid acu a bhí eisiach do mhná. Mar chathair saor, ba é Köln stát ceannasach san Impireacht Naofa Rómhánach agus mar sin bhí an ceart (agus oibleagáid) aige a chuid fórsa mhíleata féin a choinnigh. Mar a chaith siad éide dearg, tugtar an t-ainm ''Rote Funken'' (Spréachaí Dearg) ar na trúpaí. Bhí na saighdiúirí seo mar chuid den Arm na Rómhánach Impireacht Naofa ("Reichskontingent") agus throid siad sna cogaí sna blianta 17ú agus 18ú haois, lena n-áirítear na cogaí in éadan an Fhrainc réabhlóideach, nuair a bhí an fórsa beag seo díothaithe, beagnach go hiomlán, sa chomhrac. Is é an traidisiún de na trúpaí seo, a bheith cuimhnithe mar “persiflage míleata” (is sé míniú “persiflage” neamhthabhachtach) ag an cumann feisteach dearscnaitheach is mó sa Köln, an Funken Rote.^{[[Cologne|[10]]]} Ní mór dúinn an chathair saor Köln a mheascadh leis an Ardeaspagóideacht Köln a bhí mar stát dá chuid féin laistigh den Impireacht Naofa Rómhánach. Ó shin i leith, an dara leath den 16ú aois, tarraingíodh na h-ardeaspaig ó ríora [[Wittelsbach]] na Baváire. Ní raibh cead ag na hardeaspaig, de ghnáth, chun dul isteach sa chathair. Dá bhrí sin thóg siad chun cónaí i mBonn agus níos déanaí i mBrühl ar an Réine. Mar bhaill de theaghlach ceannasach agus cumhachtach, agus le tacaíocht ó stádas gan íoc mar thoghthóirí, thug ardeaspaig Köln dúshlán, arís agus arís eile, agus bagairtí a dhéanamh maidir le stádas saor an Köln le linn an 17ú agus 18ú haois, le toradh gnóthaí achrannach, a bhí láimhsithe go haclaí trí mheán taidhleoireachta agus bolscaireacht, chomh maith leis na cúirteanna uachtaracha na h-Impireacht Rómhánach Naofa. === Ón 19ú haois go dtí an Dara Cogadh Domhanda === Chaill Köln a stádas mar chathair saor le linn na tréimhse Francach. Dar leis Conradh Síochána na Lunéville (1801). Is iad críocha uile na hImpireacht Rómhánach Naofa ar bhruach clé na Réine a bhí comhshnaidhmthe go hoifigiúil i bPoblacht na Fraince, (a shealbhaigh Köln cheana féin sa bhliain 1794). Mar sin, rinneadh an réigiún seo, níos déanaí, mar chuid d'Impireach Napoleon. Bhí Köln mar chuid den Département Roer Francach, le hAachen (Fraincis: Aix-la-Chapelle) mar chaipiteal. Is iad na Francaigh a chuir cruth na haimsire seo ar an saol phoiblí, mar shampla, ag tabhairt isteach an cód Napoleon, agus a bhaint na sean scotha ó chumhacht. Bhí an Cód Napoleon in úsáid, ar bhruach clé na Réine go dtí 1900, nuair a thugadh isteach an cód shibhialta aontaithe (an Gesetzbuch Bügerliches) san Impireacht na Gearmáine. Sa bhliain 1815 (Waterloo) ag Comhdháil Vín, bhí Köln curtha isteach mar chuid den Ríocht na Prúise, den chéad uair sa chúige Jülich-Cleves-Berg agus ansin sa chúige Réine. Na teannas bhuan idir an Rhineland Chaitliceach Rómhánach agus an stát Prúise go treascach Protastúnach, arduithe arís agus arís eile, le Köln a bheith i bhfócas na coimhlinte. Sa bhliain 1837, is é Clemens August von Drosne-Vischering, airdeaspog an Köln a bhí curtha i bpríosún ar feadh diá bhliain, i ndiaidh díospóid a bhaineann le stádas dlíthiúil na póstaí idir Protastúnaigh agus Caitlicigh Rómhánacha (Mischehenstreit). Sa bhliain 1874, le linn an Kulturkampf, cuireadh an t-Ardeaspag Paul Melchers i bpríosún, sula ndéanfaidh sé dídean san Ísiltír. Is iad na coinbhleachtaí seo a choimthigh an daonra Caitliceach ó Bheirlín agus bhí sé rannpháirteach maidir le doicheall frith-Prussian a bhí braithe go domhain, a bhí suntasach go fóill i ndiaidh an Dara Cogadh Domhanda, nuair a tháinig Konrad Adenauer, iarmhéara Köln ina chéad seansailéir d’Iarthar na Gearmáine. Le linn na bliantaí 19ú agus 20ú, shúigh Köln bailtí go leor máguaird, agus ag am an Chéad Chogadh Domhanda d’fhás sé go dtí an méid de 700,000 áitritheoir. Is é an tionsclaíocht a d’athraigh an chathair agus a spreagadh an fás. Bhí Feithiclí agus déantúsaíochta inneall rathúil go háirithe, cé nach raibh tionscal trom chomh uileláithreach i gceantar an Ruhr. Is é an t-Ardeaglais, a bhí tosaithe sa bhliain 1248, ach tréigthe timpeall 1560, a bhí críochnaithe sa deireadh i 1880, ní hamháin mar áit adhartha, ach freisin mar shéadchomhartha náisiúnta Gearmánach agus leanúnachas náisiúin na Gearmáine ón Mheán-Aois. Ba é cuid den fhás uirbeach seo a tharla, ar chostas oidhreacht stairiúil na cathrach, ina bhfuil a bhí mórán a bhí scartálaighe, (mar shampla, ballaí na cathrach nó an ceantar thart ar an Ardeaglais) agus uaireanta le foirgnimh comhaimseartha curtha ina ionad. Ainmníodh Köln mar cheann den Daingin an Chónaidhm na Gearmáine.^[11] Rinneadh é ina daingean mór armtha (suite i gcoinne daingean Verdun na Fraince agus daingean Liège na Beilge) le dhá criosanna láidir mórthimpeall na cathrach, agus le hiarsmaí a bheith le feiceáil ar an lá atá inniu ann.^[12] Dá bhrí sin, de réir na héilimh míleata curtha ar Köln ag an am seo, d’fhobairt sé a beith ina Daingean is mó na Gearmáine. Cuireann sé seo constaic suntasach d'fhorbairt uirbeach, le dúnta, umair, agus tochaltáin leathan cosanta, a chiorclaíonn an chathair go hiomlán agus cosc a chuir lena leathnú; mar thoradh ar seo, bhí réimse an-dlúth foirgnithe laistigh den chathair féin. Le linn an Chéad Chogadh Domhanda bhí Köln an sprioc de roinnt aeir-ruathair beaga, ach níor d'fhulaing sé aon damáiste suntasach. Bhí Köln sealbhaithe ag an Arm, Breataine na Réine, go dtí 1926, faoi théarmaí an Armistice, agus an Conradh Síochána de Versailles ina dhiaidh sin.^[13] I gcodarsnacht le h-iompar garbh na trúpaí forghabhála na Fraince i Gearmáin, bhí fórsaí na Breataine níos boige leis an daonra áitiúil. Ba é [[Konrad Adenauer]], méara Köln ó 1917 go 1933, agus ina dhiaidh sin Seansailéir Iarthar na Gearmáine, a d'admhaigh an tionchar polaitiúil den teacht seo, go háirithe nuair a bhí an Bhreatain i gcoinne éilimh na Fraince, le haghaidh áitiú comhcheangailte buan ar fad Dhúiche na Réine. Mar chuid den dímhíleatú an [[Rhineland]], bhí daingniúithe an chathair a bheith scriosaithe. Ba é seo deis dhá criosanna glasa (Grüngürtel) a chruthú timpeall na cathrach, ag athrú na daingnithe agus a gcuid réimsí airtléire, i bpáirceanna poiblí mór. Ní raibh sé seo curtha i gcrích go dtí an bhliain 1933. Sa bhliain 1919, athosclaíodh Ollscoil Köln, a bhí dúnta ag an Fraince i 1798. Measadh go raibh sé seo a bheith in áit an chaillteanais maidir le h-Ollscoil Strasbourg, a bhí tugtha ar ais go dtí an Fhrainc, leis an chuid eile d’Alsace. Bhí rath ar Köln i rith an Poblacht Weimar (1919-1933), agus rinneadh dul chun cinn go háirithe maidir le rialú poiblí, pleanáil cathrach, tithíocht agus cúrsaí sóisialta. Measadh go raibh scéimí tithíochta sóisialta eiseamláireach agus bhí cóipí déanta i gcathracha eile na Gearmáine. Ba é Köln a beith in iomaíocht le haghaidh na Cluichí Oilimpeacha, a h-óstáil agus cuireadh suas spóirt staidiam nua-aimseartha ag Müngersdorf. Nuair a tháinig deireadh le forghabhála na Breataine, bhí toirmeasc na heitleoireacht sibhialta curtha i leataobh agus tháinig [[Cologne Butzweilerhof Airport|Köln Butzweilerhof Aerfort]] a bheith an ceartlár gan mhoill maidir le trácht náisiúnta agus idirnáisiúnta aeir, sa dara háit sa Ghearmáin, maidir le [[Tempelhof International Airport|Berlin Tempelhof Airport]]. Chaill na páirtithe daonlathacha na toghcháin áitiúla i Köln, mí Márta 1933, go dtí an [[Nazi Party]] agus páirtithe ar dheis eile. Ansin, gabháil na Naitsithe baill [[KPD|Cumannach]] agus [[Social Democratic Party of Germany|Daonlathaithe Sóisialta]] den tionól cathrach, agus briseadh Méara Adenauer as a phost. I gcomparáid le roinnt cathracha móra eile, áfach, ní raibh tacaíocht cinntitheach fuartha ag na Naitsithe riamh i Köln. (Tá sé tábhachtach a thabhairt faoi deara, an líon vótaí a caitheadh don Pháirtí Naitsíoch i dtoghcháin an [[Reichstag (Weimar Republic)|Reichstag]] a bhíodh i gcónaí ar an meán náisiúnta.)^[14][15] Faoi 1939 bhí an daonra ardaithe go dtí 772,221 áitritheoir. === An Dara Cogadh Domhanda === Le linn an Dara Cogadh Domhanda, bhí Köln mar Limistéar Míleata le haghaidh Ceanncheathrú Ordú Militärbereichshauptkommandoquartier) do Cheantar Míleata (Wehrkreis) VI de Münster. Bhí  Köln faoi cheannas an Lieutenant-General Freiherr Roeder von Diersburg, a bhí freagrach le haghaidh na h-oibríochtaí míleata, in Bonn, Siegburg, Aachen, Jülich, Düren, agus Monschau. Ba é Köln an baile chun an Reisimint Coisithe 211ú agus Reisimint Airtléire 26ú. [[Íomhá:Koeln 1945 rework2.jpg|mion|345x345px|Koeln 1945]] Le linn Buamáil Köln sa Dara Cogadh Domhanda, D’fhulaing Köln 262 ruathair aeir^[16] ag [[Allies of World War II|Comhghuaillithe]] an Iarthair, a ba chúis tuairim is 20,000 taismigh sibhialta agus a bhain éiric amach as an chuid lárnach na cathrach, beagnach go hiomlán. I rith na hoíche, an 31ú Bealtaine 1942, bhí Köln an targaid d’ "[[Operation Millennium]]", a bhí an chéad aer-ruathar “1000 buamadóir” ag an [[Royal Air Force]] sa Dara Cogadh Domhanda. D’ionsaigh 1,046 eitleáin trom ar a sprioc, le 1,455 tonna pléascáin, thart ar dhá thrian díobh a bhí loiscneach.^[17] Mhair an ruathar seo, thart ar 75 nóiméad, a dhíothú 600 acra (243 heicteár) den limistéar foirgnithe, a mharaigh 486 sibhialtaigh agus a rinne 59,000 duine gan dídean. Köln ag an Chéad Arm Meiriceánach go luath i mí Márta, 1945.^[18] Faoi dheireadh an chogaidh, bhí daonra Köln laghduithe de 95 faoin gcéad. Bhí an caillteanas seo de bharr, go príomha, le haghaidh aslonnú ollmhór na daonra, go dtí an ceantair tuaithe. Is é an rud céanna a tharla i go leor cathracha na Gearmáine eile, sa dhá bhliain deiridh de chogadh. Faoi dheireadh 1945, áfach, bhí an daonra thart ar 500,000. Faoi dheireadh an chogaidh, maidir le daonra de 11,000 Giúdach, díbríodh nó maraíodh iad ag na Naitsithe.^[19] Scriosadh na sé sionagógí den cathrach. Atógadh an tsionagóg ar Roonstraße sa bhliain 1959.^[20] === An tréimhse iarchogaidh === In ainneoin stádas Köln mar cathair is mó sa réigiún, roghnaíodh Düsseldorf mar phríomhchathair polaitiúil le haghaidh an stáit chónaidhme na Réine-Westphalia ó Thuaidh. Le Bonn a bheith roghnaithe mar phríomhchathair cónaidhme sealadach (''provisorische Bundeshauptstadt'') agus suíomh an rialtas, Poblacht Chónaidhme na Gearmáine (ansin tugtar an t-ainm neamhfhoirmiúil air mar Ghearmáin Thiar), is ag Köln a bhí an buntáiste a bheith teannaithe idir dhá ionad tábhachtacha polaitiúla. D’éirigh an chathair a bheith – agus atá fós – an baile le roinnt gníomhaireachtaí agus eagraíochtaí cónaidhme. Tar éis athaontú sa bhliain 1990, rinneadh Beirlín príomhchathair na Gearmáine. Sa bhliain 1945, thug Rudolf Schwarz, ailtire agus pleanálaí uirbeacha Köln, an t-ainm "an carn de spallaí is mó sa domhan". Ceapadh Schwarz an sárphlean don atógáil i 1947, lena n-áirítear tógáil bealaí nua trí lár na cathrach, go háirithe an Nord-Süd-Fahrt (Bealach "Ó Thuaidh – Ó Dheas"). Go gairid tar éis an chogaidh, glacadh an máistirphlean san áireamh, go mbeadh méadú mór ar thrácht gluaisteán a bheith ar siúl. Bhí pleananna ann cheana, le haghaidh bóithre nua go dtí pointe áirithe, a d’éirigh aníos faoin riarachán Nazi, ach bhí an tógáil iarbhír níos éasca de réir an gníomh go raibh an chuid is mó de lár na cathrach a bheith i bhfothraigh. Bhí lár na cathrach scriosta le haghaidh 95%, lena n-áirítear dhá cheann déag eaglaisí Rómhánúla cáiliúla, ar nós [[:en:St._Gereon's_Basilica,_Cologne|St. Gereon]], [[:en:Great_St._Martin_Church,_Cologne|Great St. Martin]], [[:en:St._Maria_im_Kapitol|St. Maria im Kapitol]] agus roinnt séadchomharthaí eile sa Dara Cogadh Domhanda, a chiallaigh go raibh caillteanas ollmhór de chistí cultúrtha. Is é atógáil na n-eaglaisí agus sainchomharthaí tíre eile, ar nós “an halla an chás” Gürzenich, a bhí mar ábhar díospóide i measc ailtirí agus staraithe ealaíne ag an am sin; i bhformhór na gcásanna ba é an tuiscint mhaith a bhí faoi réim. Mhair an atógáil go dtí na 1990í, nuair a bhí an séipéal Rómhánúil [[St. Kunibert (Cologne)|St. Kunibert]] críochnaithe. Sa bhliain 1959, shroich daonra an chathair uimhreacha réamh-chogaidh arís. D'fhás sé ansin go seasta, níos mó ná 1 milliún ar feadh bliain amháin ó 1975. D'fhan sé faoi bhun sin go dtí lár na bliana 2010, nuair a sháraigh sé 1 milliún arís. === Iar-athaontú === Sna 1980í agus na 1990í bhí coigilteacht Köln ar rath ar dhá phríomhchúis. Ba é an chéad ceann, an fás i líon na gcuideachtaí meánach, sna hearnálacha príobháideacha agus earnálacha poiblí; Tá siad freastaltha go háirithe le haghaidh an Meáin Páirc nuafhorbartha, a cruthaíonn lárionad amhairc go láidir i lár na cathrach Köln, agus a chuireann san áireamh an ''KölnTurm'', ceann de na foirgnimh ard-ardú is suntasaí in Köln. Ba é an dara cúis, feabhas buan an bhonneagar tráchta éagsúla, rud a chuir Köln ar cheann de na réimsí is inrochtana go héasca san Eoraip Lárnach. Mar gheall ar an rath eacnamaíoch dAonach Trádála Köln, d'eagraigh an chathair síneadh mór a chuir isteach sa suíomh aonach sa bhliain 2005. Ag an am céanna is iad na bunfhoirgnimh, a théann siar go dtí na 1920í, a bhí ar cíos, i gcrích go dtí RTL, craoltóir príobháideach is mó na Gearmáine, le haghaidh ceanncheathrú corparáideach nua. == Tíreolaíocht    == Cuimsíonn an limistéar cathrach níos mó ná 405 ciliméadar cearnach (156 míle cearnach), ag leathnú ar fud lárphointe a luíonn ag 50° 56' 33 domhainleithead agus 6° 57' 32 domhanfhad. Is é an Monte Troodelöh an pointe is airde 118 m (387.1 troigh) os cionn leibhéal na farraige agus is é an Bruch Worringer an bpointe is ísle 37.5 m (123.0 troigh) os cionn leibhéal na farraige (an [[Worringer Bruch]]).^[23] Tá an chathair Köln laistigh de limistéar níos mó den [[Cologne Lowland]], limistéar cón-chruthach de Westphalia oirdheisceart a luíonn idir Bonn, [[Aachen]] agus [[Düsseldorf|Düsseldorf.]] === Ceantair === Tá Köln foroinnte ina 9 buirgí (Stadtbezirk) agus 85 ceantair (''Stadtteile''):^[24] [[Innenstadt, Cologne|'''Innenstadt''']] '''(Stadtbezirk 1):''' Altstadt-Nord, Altstadt-Süd, Neustadt-Nord, Neustadt-Süd, [[Deutz, Cologne|Deutz]] [[Rodenkirchen]] ('''Stadtbezirk 2'''): Bayenthal, Godorf, Hahnwald, Immendorf, Marienburg, Meschenich, Raderberg, Raderthal, Rodenkirchen, Rondorf, Sürth, Weiß, Zollstock [[Lindenthal, Cologne|'''Lindenthal''']] '''(Stadtbezirk 3)''' Braunsfeld, [[Junkersdorf]], Klettenberg, Lindenthal, Lövenich, Müngersdorf, Sülz, Weiden, Widdersdorf [[Ehrenfeld, Cologne|Ehrenfeld]] ('''Stadtbezirk 4''') Bickendorf, Bocklemünd/Mengenich, Ehrenfeld, Neuehrenfeld, Ossendorf, Vogelsang [[Nippes, Cologne|Nippes]] ('''Stadtbezirk 5''') Bilderstöckchen, Longerich, Mauenheim, Niehl, Nippes, Riehl, Weidenpesch [[Chorweiler]] ('''Stadtbezirk 6''') Blumenberg, Chorweiler, Esch/Auweiler, Fühlingen, Heimersdorf, Lindweiler, Merkenich, Pesch, Roggendorf/Thenhoven, Seeberg, Volkhoven/Weiler, [[Worringen]] [[Porz]] ('''Stadtbezirk 7''') [[Eil, Cologne|Eil]], Elsdorf, Eisen, Finkenberg, Gremberghoven, Grengel, Langel, Liber, Lind, [[Poll, Cologne|Poll]], Porz, Urbach, Wahn, Wahnheide, Westzonen, Zündorf [[Kalk, Cologne|Kalk]] ('''Stadtbezirk 8''') Brück, Höhenberg, Humboldt/Gremberg, Kalk, Merheim, Neubrück, Ostheim, [[Rath/Heumar]], Vingst Mülheim ('''Stadtbezirk 9''') Buchforst, Buchheim, Dellbrück, Dünnwald, Flittard, Höhenhaus, Holweide, Mülheim, [[Stammheim, Cologne|Stammheim]] === Aeráid === Is é Köln ar cheann de na cathracha is teo sa Ghearmáin. Tá [[Temperateness|aeráid–eaigéanach measartha]] aige, le geimhridh measartha éadrom agus samhraidh te. Is é freisin ar cheann de na cathracha is mó scamallach sa Ghearmáin, ina bhfuil ach 1,427 uair an chloig de ghrian in aghaidh na bliana. Is é 10.3 °C (51 °F) an meánteocht i rith an bhliain. Is é 14.8 °C (59 °F) i rith an lae agus 5.8 °C (42 °F) san oíche, cé go bhfuil an mheánteocht i mí Iúil 18.8 °C (66 °F). Tá an deascadh scaipthe go cothrom ar fud na bliana. === Cosaint ó thuilte === Tá claonadh ag Köln a bheith faoi thuile na Réine go rialta. Meastar é go bhfuil sé an chathair Eorpacha a bheith tugtha do thuilte.^[26] Is é "Oibríochtaí Draenála Uirbeach Köln" a bhainistíonn córas fairsing maidir le rialú tuilte. Áirítear leis seo [[Flood wall|ballaí tuilte]] buana agus soghluaiste araon, córais faireacháin agus réamhaisnéis, stáisiúin caidéal, agus cláir chun tuilemhánna a chruthú nó caidéalaithe a chosaint.^[26][28] Tar éis an tuile mór sa bhliain 1993, ina raibh a bhí damáiste trom^[26] bhí an córas athdheartha.       === Daongrafacha === Ag am an Impireacht Rómhánach bhí an chathair mór agus saibhir, le daonra de 40,000 sa bhliain 100-200 AD,^[29] ag fás go dtí 50,000 sa bhliain 1200 AD. Bhí 50,000 cónaitheoirí i [[Rhineland|Dúiche na Réine]] fós sa bhliain 1300 AD.^[30][31] Is é Köln an ceathrú cathair is mó sa Ghearmáin ó thaobh na n-áitritheoirí, i ndiaidh [[Berlin]], [[Hamburg]] agus [[Munich|München.]] Ar an 30ú lá, Meitheamh 2011, bhí 1,010,269 cónaitheoirí^[32] ann go hoifigiúil, sa chathair. Is é Köln an chathair ag croí an “[[Cologne/Bonn Region|Köln/Bonn Réigiún]]” le thart ar 3 milliún áitritheoir (lena n-áirítear na cathracha in aice láimhe Bonn, Hürth, Leverkusen, agus Bergisch Gladbach). De réir na staitisticí áitiúla, sa bhliain 2006, bhí dlús an daonra sa chathair ag 2,528 áitritheoir in aghaidh an chiliméadair chearnaigh. Ba é an grúpa is mó, ina bhfuil 6.3 faoin gcéad den daonra iomlán, Tuircis.^[33] Sa bhliain, Meán Fómhair 2007, bhí thart ar 120,000 Moslamaigh ina gcónaí i Köln, den chuid is mó de bhunadh na Tuirce. Sa chathair bhí aois an daonra sa raon  idir 15.5% faoi bhun aois 18, 67.0% ó 18 go dtí 64, agus 17.4% a bhí ag 65 bliain d'aois nó níos sine.^{[[Cologne|[36]]]} == Rialtas    == Tá riarachán an chathair i gceannas an [[List of mayors of Cologne|mhéara]] agus na trí leasmhéaraí. === Traidisiúin polaitiúil agus forbairtí === Is é traidisiún fada de chathair saor impiriúil, a bheith i gceannas ar daonra atá eisiatach Caitliceach, agus an coimhlint seanaoiseach idir an eaglais agus an meánaicme (agus laistigh de seo idir na h-uasail agus ceardaithe) a chruthaigh aeráid polaitíúil d’a chuid féin i Köln. Go minic, is iad na grúpaí leasmhara éagsúla a chuireann in áit líonraí thar teorainneacha páirtíoch. Mar thoradh, is é gréasán na gcaidreamh, le naisc polaitiúla, eacnamaíocha, agus cultúrtha lena chill, i gcóras na fabhair cómhalartach, oibleagáidí agus spleáchríochaí ar a dtugtar an t-ainm 'conlán Köln'. Go minic, is é an toradh comhréireach neamhghnách a bheith ann, maidir le dáileadh an rialtas cathrach, agus ag amanna a d’éirigh in san éilliú: sa bhliain 1999, tháinig chun solais, an "scannal dramhaíola" maidir le mealltaí agus ranníocaíochtaí feachtas neamhdhleathach, ní hamháin príosúnacht a thug ar an fiontraí Hellmut Trinkens, ach chomh maith leis, an turnamh de beagnach ceannaireacht iomlán an Pháirtí Daonlathach Sóisialta a bhí i gcumhacht ag an am. === Méara === Is sí Henriette Reker Ard-Mhéara an Köln. Fuair sí 52.66% den vóta sa toghchán bardasach an 17ú Deireadh Fómhair 2015, agus rinneadh í, ar an 15ú Nollaig 2015.^[38] === Toghcháin === Togthar Comhairleoirí Cathrach ar feadh téarma cúig bliana agus maidir leis an an Méara, tá téarma sé bliana ann.^[39] ===Comhdhéanamh na comhairle cathrach=== {| class="wikitable" ! href="Meán:De-Köln.ogg" |Páirtí ! href="an Ghearmáin" |Suiocháin ! href="Beirlín" |Tagairtí |- href="Hamburg" | href="München" |[[Social Democratic Party of Germany|Social Democratic Party]] | href="an Réin" |27 | rowspan="10" |<ref>{{cite web|title=Alle Ratsmitglieder|url=http://www.stadt-koeln.de/1/stadtrat/ratsmitglieder/|publisher=City of Cologne|accessdate=22 June 2014|language=German}}</ref> |- | href="Roman colony" |[[Christian Democratic Union (Germany)|Christian Democratic Union]] |24 |- href="Germania Inferior" |[[Alliance '90/The Greens|Green Party]] | href="Trade routes" |18 |- href="Hanseatic League" | href="Alps" |[[The Left (Germany)|The Left]] | href="Cologne Trade Fair" |6 |- href="Art Cologne" | href="imm Cologne" |[[Free Democratic Party (Germany)|Free Democratic Party]] | href="Photokina" |5 |- |[[Alternative_for_Germany]] | href="Ubii" |3 |- href="Germani cisrhenani" | href="Germanic peoples" |[[Pirate Party Germany]]<td>2</td> |- href="Germania Inferior"<td>[[Pro Germany Citizens' Movement#Pro Cologne Citizen's Movement|pro Cologne]]</td> |2<tr><td href="Ripuarian Franks">Your Friends</td><td href="Cologne sewerage system">2</td></tr> |- |[[Free_Voters]] | href="Archbishop" |1 |} == Cathairdhreach == Maidir leis an chathair inmhéanach de Köln, bhí sé scriosta go hiomlán le linn an Dara Cogadh Domhanda. Is é athfhoirgniú an chathair a leanaigh an stíl sna 1950í, agus ag an am céanna ag urramú an sean leagan amach, agus ainmniú na sráideanna. Dá bhrí sin, is é an chathair sa lá atá inniu ann, atá tréithrithe ag foirgnimh simplí agus measartha, i ndiaidh an chogaidh, le cúpla foirgnimh réamh-chogaidh scaipthe ina measc,  a bhí athdhéanta mar gheall ar a tábhacht stairiúil. Tá roinnt foirgneamh den "Wiederaufbau Zeit" (an ré atógáil), mar shampla an teach ceoldráma ag Wilhelm Riphahn, gur meastar é, sa lá atá inniu ann, mar rudaí den chéad scoth an ailtireacht nua-aimseartha.^{[[[Vicipéid:Citation needed|''citation needed'']]]} Mar sin féin, is é stíl an tígh [[Cologne Opera]] agus foirgnimh nua-aimseartha eile a d'fhan conspóideach. Is iad limistéir ghlasa atá ann i gceathrú cuid de Köln, ina bhfuil thart ar 75 m² (807.29 troigh cearnach) de spás glas poiblí le haghaidh gach áitritheora.^[41] == Turasóireacht == Bhí thar 4,310,000 fanachtaí “tréimhsí thar oíche” curtha in áirithe agus 2,380,000 teachta i 2008^[24] i Köln. Chomh maith le sin, tá méid na tithe tábhairne is mó acu in aghaidh an duine, sa Ghearmáin.^[43] Tá 70 clubanna, barraí do-áirithe, bialanna, agus teach tábhairní sa chathair chomh maith.^[43] === Comharthaí teorann === ==== Eaglaisí ==== * Is sé [[Cologne Cathedral|Kölner Dom]] séadchomhartha is cáiliúla na cathrach agus sainchomhartha is mó grá ag na cónaitheoirí Köln. Is séipéal Gotach é, tosaithe i 1248, agus críochnaithe i 1880. Sa bhliain 1996, bhí sé ainmnithe mar [[World Heritage site]]; (láithreán Oidhreachta Domhanda), mar a shíltear ina bhfuil iarsmaí na dTrí Magi (féach freisin^[44]). Uaireanta tagraíonn cónaitheoirí i Köln go bhfuil an ardeaglais mar "an láithreán tógála síoraí" (die ewige Baustelle). * [[Twelve Romanesque churches of Cologne|Dhá cheann déag eaglaisí Romanesque]]: Tá na foirgnimh suntasach maidir le h-ailtireacht eaglais mheánaoiseach. Is é bunús le cuid de na heaglaisí a dhul siar chomh fada le h-aimsir na Rómhánach, mar shampla Naomh Gérson, a bhí ar dtús séipéal i reilig Rómhánach. Cé is moite de Naomh Maria Lyskirchen, bhí dochar mór déanta ag gach ceann de na heaglaisí sa Dara Cogadh Domhanda. Ní raibh an t-atógáil críochnaithe ach amháin sna 1990í. [[Íomhá:Hohenzollernbrücke Köln.jpg|mion| Airdeaglais  Köln ]] Airdeaglais Köln [[Íomhá:Köln Groß St. Martin vom Dom.jpg|mion|220x220px|Eaglais Mór Naomh Martin]] Eaglais Naomh Severin Eaglais Mhór Naomh Máirtín Séipéal an Deastógáil Eaglais na Tríonóide Naofa === Tithe meánaoiseach === Is é [[City hall|Halla na Cathrach]] (Kölner Rathaus), bunaithe sa 12ú haois, halla na cathrach is sine sa Ghearmáin, atá fós in úsáid.^[45] Bhí an loggia agus túr, le stíl athbheochanach, curtha in áit sa 15ú haois. I measc na foirgnimh cáiliúla eile atá le fáil, is iad an Gürzenich, Haus Saaleck agus an Overstolzenhaus. ==== Geataí na cathrach meánaoiseach ==== [[Íomhá:Cologne City Hall.JPG|mion|Halla na Cathrach, Köln]]Uair amháin bhí 12 geataí meánaoiseach i Köln. Níl ach an Eigelsteintorburg ag Ebertplatz, an Hahnentor ag Rudolfplatz, agus Severinstorburg ag Chlodwigplatz atá ann inniu. [[Íomhá:Koeln-Hahnentor.jpg|mion|Hahnentor]] === Sráideanna === * Is iad na búlbhardaí sa [[Cologne Ring|Fáine Köln]], (cosúil le Hohenzollernring, Kaiser-Wilhelm-Ring, Hansaring), lena n-geataí cathrach meánaoiseach (ar nós Hahnentorburg ar Rudolfplatz) atá iomráiteach freisin le haghaidh a saol oíche. * Is é [[Hohe Straße]] (go litriúil) ceann de na réimsí siopadóireachta is mó agus a leathnaíonn anuas go dtí an ardeaglais i dtreo thart dheas. Sa tsráid seo atá siopaí go leor, siopaí bronntanas, siopaí éadaí, bialanna mearbhia agus trádálaí earraí leictreonach. * Is é [[Schildergasse]] a nascann cearnach Neumarkt ag a gceann thiar go dtí an ''Hohe Strasse'' ag a gceann thoir agus ainmníodh é a bheith an tsráid siopadóireachta is gnóthaí san Eoraip le 13,000 duine ag dul tríd an áit ag gach uair an chloig. * Is é Ehrenstraße - an ceantar siopadóireachta thart ar ''Apostelnstrasse'', ''Ehrenstrasse'', agus ''Rudolfplatz'' atá beagán níos mó ar an taobh deismireach agus galánta. [[Íomhá:Köln gürzenich.jpg|mion|Köln,  Gürzenich  ]] === '''Droichid''' === Tá roinnt droichid ann a thrasnaíonn na Réine i Köln. Is iad (ó Theas go Tuaisceart): an [[Cologne Rodenkirchen Bridge]], [[South Bridge (Cologne)|South Bridge]] (iarnród), Severin Bridge, Deutz Bridge, [[Hohenzollern Bridge]] (iarnród), Zoo Bridge (''Zoobrücke'') agus [[Cologne Mülheim Bridge]]. Go háirithe is é an [[Tied arch bridge|tied arch]] Hohenzollern Droichead iaranach (Hohenzollernbrücke) sainchomhartha ceannasach ar feadh an chlaífort abhainn. Tá trasnú abhainn na Réine, de chineál speisialta ar fáil ag an [[Cologne Cable Car|Kölner Seilbahn]], bealach cábla a ritheann trasna na Réine idir an [[Cologne Zoological Garden]] sa Riehl agus an [[Rheinpark]] sa Deutz.[[Íomhá:2013-08-10 07-08-52 Ballonfahrt über Köln EH 0577.jpg|mion|Séipéal an Deastógáil]] [[Íomhá:Severinstorburg Köln-0410.jpg|mion|Severinstorburg]] === Struchtúir éirí-arduithe === Is é an struchtúr is airde i Köln an túr teileachumarsáide [[Colonius]] ag 266 m nó 873 troigh. Bhí an deic breathnadóireachta dúnta ó 1992. Tá rogha de na foirgnimh is airde i Köln liostaithe thíos. I measc na struchtúirí arda eile atá an Hansahochhaus (deartha ag ailtire Jacob Koerfer agus críochnaíodh i 1925—bhí sé ag an am, an foirgneamh oifige is airde san Eoraip), na foirgnimh Kranhaus ag [[Rheinauhafen]], agus an [[Messeturm Köln]] ("trade fair tower"). :[[KölnTurm]] [[Íomhá:Koeln-Turm_001.jpg|254x254px]] :[[Íomhá:Coloniahochhaus.jpg|mion|Colonia-hochhaus]] === Cultúr === Tá [[List of museums in Cologne|roinnt músaeim]] i Köln. Sonraíonn an [[Roman-Germanic Museum]] cáiliúil, ealaín agus ailtireacht an chathair ón am atá thart; Is é an [[Museum Ludwig]] áras ina bhfuil bailiúcháin is tábhachtaí d'ealaín nua-aimseartha le fáil san Eoraip, lena n-áirítear bailiúchán [[Picasso]] comh-oiriúnaithe ach amháin ag na músaeim in [[Museu Picasso|Barcelona]] agus i b[[Musée Picasso|Páras]]. Is é an [[Museum Schnütgen]] na healaíne creidimh atá lonnaithe go páirteach i St Cecilia, atá ceann de dhá cheann déag eaglaisí Rómhánúla i Köln. Tá go leor dánlanna ealaíne i Köln a bhaineann taitneamh as dea-cháil ar fud an domhain, ar nós m.sh. Galerie [[Karsten Greve]], atá ceann de na gailearaithe tosaigh le haghaidh “iar cogaidh” agus ealaín chomhaimseartha. Tá roinnt ceolann gníomhach sa chathair, ina measc an [[Gürzenich Orchestra]] agus [[WDR Symphony Orchestra Cologne]], atá bunaithe ag an Foirgneamh Ceolfhoireann Fiolarmónach, Köln.^[47] Tá ceolainn eile ann: [[Musica Antiqua Köln]] agus an [[WDR Rundfunkorchester Köln]], chomh maith leis an [[Cologne Opera]] agus cóir éagsúla, lena n-áirítear an WDR Rundfunkchor Köln. Bhí Köln freisin céarta tábhachtach do cheol leictreonach sna 1950í (Studio für elektronische Musik, [[Karlheinz Stockhausen]]) agus arís ó na 1990í ar aghaidh. Bhí baint ag an raidió poiblí agus stáisiún teilifíse [[Westdeutscher Rundfunk|WDR]] i ngluaiseachtaí ceoil ar nós [[Krautrock]]  sna 1970í a chur chun cinn; bunaíodh an [[Can (band)|Can]] cumhachtach ann i 1968. Tá ionaid éagsúla maidir leis an saol istoíche, ina measc atá an ''Kwartier Latäng'' (ceantar mac léinn timpeall an Zülpicher Straße) agus na limistéir club-oíche, breactha timpeall [[Hohenzollernring]], Friesenplatz agus Rudolfplatz. Is é an fhéile litríochta mór bliantúil "Lit Köln" a shonraíonn údair réigiúnacha agus idirnáisiúnta. Is é an figiúr is mó liteartha a bhaineann le Köln, an scríbhneoir [[Heinrich Böll]], buaiteoir an [[Duais Nobel na Litríochta]].    Tá Köln aitheanta go maith le haghaidh an beoir, ar a dtugtar [[Kölsch (beer)|Kölsch]]. Is é [[Colognian language|Kölsch]] ainm an chanúint áitiúil freisin. Is é seo cúis maidir leis an greann coitianta go bhfuil [[Colognian language|Kölsch]] an teanga is féidir le duine a ól. [[Íomhá:Köln-Altstadt-Süd Rheingasse 8 Overstolzenhaus Denkmal 124.jpg|mion|Overstolzenhaus]]Is é [[KölnTurm|Köln]] cáiliúil maidir leis an [[Eau de Cologne]] freisin (Gearmáinis: Kölnisch Wasser; lit: "[[KölnTurm|Uisce an Köln]]"), cumhráin a bheith cruthaithe ag duine díbrímithe na hIodáile, le h-ainm [[Johann Maria Farina]] ag tús an 18ú haois. Le linn an 18ú haois bhí an chumhrán seo níos coitianta agus easpórtáladh é, ar fud na hEorpa ag an teaghlach Farina, agus san am céanna tugtar an t-ainm Farina mar ainm tí le haghaidh Eau de Cologne. Sa bhliain 1803 rinne Wilhelm Mülhens conradh le duine, nach mbaineann le h-Iodáil, ainmnithe Carlo Francesco Farina, a bheir an ceart aige chun úsáid a ainm teaghlaigh, agus d’ oscail Mühlens monarcha beag ag an Glockengasse i Köln. Sna blianta ina dhiaidh sin, agus tar éis cathanna cúirte éagsúla, b'éigean a gharmhac [[Ferdinand Mülhens]] a thréigean an t-ainm Farina don chomhlacht agus a táirgeadh. Shocraigh sé, uimhir an tí [[4711 (brand)|4711]], a bhí tugatha don mhonarcha ag Glockengasse, i rith gairme na Fraince, go luath sa 19ú céad. Sa lá atá inniu, tá Eau de Cologne táirgithe fós i Köln, ag an [[Johann Maria Farina gegenüber dem Jülichs-Platz|Farina family]], faoi láthair sa ghiniúint ochtú, agus ag [[Mäurer & Wirtz]] a cheannaigh an 4711 marc branda i 2006. === '''Iarsmalanna''' === * [[Fragrance Museum|Farina Fragrance Museum]] – áit bhreithe an [[Eau de Cologne]] * [[Römisch-Germanisches Museum]] – Rómhánach ársa agus cultúr Gearmánacha  * [[Wallraf-Richartz Museum]] – Péinteáil na hEorpa ón 13ú go dtí an 20ú haois * [[Museum Ludwig]] – ealaín nua-aimseartha * [[Museum Schnütgen]] – art meánaoiseach * [[Museum für Angewandte Kunst (Cologne)|Museum für Angewandte Kunst]] – [[Applied art|ealaíon fheidhmeach]] * [[Kolumba|Kolumba Kunstmuseum des Erzbistums Köln]] (Músaem ealaíne an Airdeaspagóideacht Köln) – músaem ealaíne nua-aimseartha bunaithe ar fothracha meánaoiseach, chríochnaithe i 2007 * Cisteáin an Ardeaglais "Domschatzkammer" – daingin stairiúil faoi thalamh an Ard-Eaglais * [[EL-DE Haus]], iar ceanncheathrú áitiúil an [[Gestapo]]: tá músaem ann ina bhfuil soláthar fianaise dhoiciméadach maidir le rialú na [[Nazi]] i Köln le fócas ar leith ar ghéarleanúint na h-easaontóirí polaitiúla agus mionlaigh. * Spóirt na Gearmáine agus Músaem Oilimpeacha - taispeántais faoi spóirt ó h-ársaíocht go dtí an lá inniu ann. * [[Imhoff-Schokoladenmuseum]] – Músaem Seacláide * Geomuseum na h-Ollscoile Köln – curtha san áireamh atá taispeántas na h-iontaisí (cosúil le cnámha dineasáir agus an cnámharlach d’[[Eryops]]), [[Stones|clocha]] agus [[Minerals|mianraí]]. * Fóram um Theicneolaíocht Idirlín san Ealaín Chomhaimseartha – bailiúcháin ealaíne bunaithe ar an idirlíon, an chuid corparáideach de (New Media ArtProjectNetwork): Köln, an t-ardán turgnamhacha d’ealaín agus na Meáin Úr. * [[Flora und Botanischer Garten Köln]], páirc ardnósach na cathrach agus an príomhghairdín luibheolaíoch. * [[Forstbotanischer Garten Köln]], an [[arboretum]] and coillearnach [[botanical garden]] : === Aontaí ceol agus Féilte === Bhí an chathair, baile chun an [[Ringfest]], atá cáiliúil go hidirnáisiúnta, agus anois le haghaidh an C/o féile pop.^[50] Lena chois sin, tá taitneamh ag Köln maidir le láthair an Weihnachtsmarkt le roinnt suíomhanna sa chathair. == Eacnamaíocht == Mar an chathair is mó sa réigiún cathrach [[Rhine-Ruhr]], tá buntáiste ag Köln maidir le struchtúr an mhargaidh mór.^[51] I gcomórtas le [[Düsseldorf]], tá geilleagar na Köln bunaithe go príomha ar thionscail [[Insurance industry|insurance]] agus [[Media industry|media industries]],^[52] cé go bhfuil an chathair ina lárionad tábhachtach cultúrtha agus taighde chomh maith agus baile le haghaidh roinnt [[corporate headquarters]].  I measc na comhlachtaí meáin is mó atá bunaithe i Köln atá  [[Westdeutscher Rundfunk]], [[RTL Television]] (le fochuideachtaí), [[n-tv]], [[Deutschlandradio]], [[Brainpool TV]] agus tithe foilsitheoireachta cosúil le J. P. Bachem, [[Taschen]], [[Tandem Verlag]], agus [[M. DuMont Schauberg|M. DuMont Schauberg]]. Is iad roinnt braislí de na cóirí, na healaíona agus gníomhaireachtaí cumarsáide, stiúideonna na léiriúcháin teilifíse, agus gníomhaireachtaí an stáit a oibríonn go pointe áirithe, le forais chultúrtha príobháideach agus maoinithe ag an rialtas. I measc na cuideachtaí árachais atá bunaithe i Köln is iad Central, DEVK, [[DKV]], [[Generali Deutschland]], Grúpa Árachais Mitsui Sumitomo, Gothaer, HDI Gerling agus ceanncheathrú náisiúnta Árachais [[AXA]] agus [[Zurich Financial Services]]. Is é carraeir bratach na Gearmáine [[Lufthansa]] agus a fochomhlacht [[Lufthansa CityLine]], áit a bhfuil a príomh-cheanncheathrú corparáideach acu i Köln.^[53] Is é [[Ford Europe]], an fostóir is mó sa Köln, a bhfuil a ceanncheathrú Eorpach agus monarcha i Niehl ([[Ford Germany|Ford-Werke GmbH]]).^[54] Is é [[Toyota Motorsport GmbH]] (TMG), Motorsports foirne oifigiúil, maidir le [[Toyota]] atá freagrach do ghluaisteáin rally Toyota, agus ansin gluaisteáin [[Formula One]], ina bhfuil a ceanncheathrú agus ceardlanna suite i Köln. I measc na cuideachtaí móra eile atá bunaithe i Köln atá [[REWE Group]], [[TÜV Rheinland]], [[Deutz AG]] agus roinnt grúdlanna Kölsch. Is ag Köln an dlús is airde maidir le tithe tábhairne ar aghaidh an duine.^[43] Is iad na trí grúdlanna Kölsch is mó i Köln, Reissdorf, Gaffel, agus Früh. Tá cúig calafoirt an chathair ar an Réin,^[2] an [[Inland port|port intíre]]  den dara scoth is mó sa Ghearmáin agus ceann den chéad scoth is mó san Eoraip. Is é [[Cologne-Bonn Airport]] an críochfort lasta, an dara ceann is mó sa Ghearmáin.^[2] Sa lá atá inniu ann, is é ''Koelnmesse'' an t-aonach trádála Köln a áireamh mar láthair mórthrádála Eorpach cothrom le níos mó ná 50 aonach trádála^[2] agus imeachtaí cultúrtha móra eile agus imeachtaí spórt. Sa bhliain 2008 bhí 4,31 milliún tréimhsí fanachta thar oíche in áirithe agus 2,38 milliún teachtaí.^[24] Is é [[Kölner Stadt-Anzeiger|''Kölner Stadt-Anzeiger'']] an nuachtán laethúil is mó i Köln.  == Iompar == [[Íomhá:Koelner Ring.png|mion|Iompar Bóthair    ]] === Iompar Bóthair    === Bhí tógáil bóithre ina gceist mhór sna 1920í faoi cheannaireacht méara Konrad Adenauer. Tógadh an chéad bóthar rochtaineach teoranta sa Ghearmáine i ndiaidh 1929 idir [[Flora und Botanischer Garten Köln|Köln]] agus Bonn. Sa lá atá inniu is é an [[Bundesautobahn 555]]. Sa bhliain 1965, bhí [[Flora und Botanischer Garten Köln|Köln]] an chéad chathair na Gearmáine a bheith ciorclaithe go hiomlán ag bóthar fáinneach mótarbhealach. Tríd is tríd ag an am céanna bhí seachród lár na cathrach (Stadtautobahn) pleanáilte, ach amháin curtha i bhfeidhm go páirteach, mar gheall ag freasúra na grúpaí comharsanachtach. Tháinig an stráice de bhóthar críochnaithe mar Bundesstraße ''("Federal Road"),'' is é sin le rá ''(“bóthar cónaidhme”)'' B 55a, a thosaíonn ag an Zoobrücke (Droichead Gairdín na h-Ainmhithe) agus a bhuaileann leis an [[Bundesautobahn 4|A 4]] agus [[Bundesautobahn 3|A 3]] ag acomhal Köln Thoir. Mar sin féin, tagraítear ar mar Stadtautobahn ag formhór na daoiní áitiúla. I gcodarsnacht le sin, bhí an Nord-Süd-Fahrt ("Bóthar Thuaidh-Theas") críochnaithe i ndáiríre, ionad nua lár na cathrach 4/6-lána trí-bhealach, a bhí ar siúl cheana féin ag lucht pleanála ar nós Fritz Schumacher sna 1920í. Bhí an t-alt deiridh, ó dheas ó h-Ebertplatz, a bhí críochnaithe i 1972. Sa bhliain 2005, bhí an chéad stráice de mhótarbhealach ocht lána oscailte i [[North Rhine-Westphalia]] le haghaidh trácht ar Bundesautobahn 3, mar chuid den rannóg thoir an [[Cologne Beltway]] idir na hacomhail Köln Thoir agus Heumar. === Rothaíocht === I gcomparáid le cathracha na Gearmáine eile, tá leagan amach tráchta i Köln nach bhfuil [[Bicycle-friendly|rothar-chairdiúil]]. Is é tar éis a bheith rangaithe arís agus arís eile i measc an ceann is measa i meastóireacht neamhspleách^[55]  stiúrtha ag an [[Allgemeiner Deutscher Fahrrad-Club]]. Sa bhliain 2014 rangaithe é 36ú as 39 cathracha na Gearmáine le daonra níos mó ná 200,000. === Iompar Iarnród    === [[Íomhá:Köln Hauptbahnhof - Empfangsgebäude bei Nacht (8111-13).jpg|mion|331x331px|Köln Hauptbahnhof]] Tá seirbhís iarnróid le [[Deutsche Bahn]] [[InterCity]] agus [[InterCityExpress|ICE]]-traenacha le stad ag ''[[Köln Hauptbahnhof]]'' (Köln Príomh Stáisiún), ''[[Köln Messe/Deutz]]'' agus ''[[Cologne/Bonn Airport]]''. Is iad na traenacha ardluais ICE agus Thalys TGV a nascann Köln le Amsterdam, An Bhruiséil (in san 1h47, 9 imeachtaí/lá) agus i bPáras (in san 3h14, 6 imeacht/lá). Tá traenacha ICE go minic go cathracha eile na Gearmáine, lena n-áirítear [[Frankfurt am Main]] agus Beirlín. Pleanáladh Traenacha ICE a thaisteal go dtí Londain tríd an [[Channel Tunnel]] sa bhliain 2013.^[56]  Is sé [[Cologne Stadtbahn|Stadtbahn Köln]] feidhmithe ag Kölner Verkehrsbetriebe (LVB)^[57] córas [[List of Cologne KVB stations|iarnród fairsing éadrom]] atá páirteach faoi thalamh agus a feidhmíonn Köln agus roinnt cathracha in aice láimhe. D’athraigh sé ón córas [[tram]]. In aice láithreachis is é Bonn atá nasctha, iad araon leis an Stadtbahn agus príomhlíne traenacha iarnróid, agus báid áineasach ócáideacha ar na [[Rhine|Réine]]. Tá [[Düsseldorf]] nasctha chomh maith le traenacha [[S-Bahn]] atá feidhmithe ag Deutsche Bahn. Tá busanna go minic a chlúdaíonn an chuid is mó de na cathrach agus na bruachbhailte máguaird, agus cóistí [[Eurolines]] go Londain via [[Brussels]] freisin. === Iompar ar uisce === Is é [[Häfen und Güterverkehr Köln|''Häfen und Güterverkehr Köln'']]  (Calafoirt agus Earraí tráchta [[Flora und Botanischer Garten Köln|Köln]], HGK) ar cheann de na hoibreoirí is mó de calafoirt intíre sa Ghearmáin.^[58] I measc na Calafoirt atá Köln-Deutz, Köln-Godorf, agus Köln-Niehl I agus II. === Aeriompair === [[Íomhá:FedEx - Boeing 777-FS2 - N889FD - Cologne Bonn Airport-0355.jpg|mion|292x292px|Flughafen [[Flora und Botanischer Garten Köln|Köln]] / Bonn ]] Is é aerfort idirnáisiúnta Köln, an t-Aerfort [[Cologne Bonn Airport|Köln/Bonn]] (CGN). Is é ar a dtugtar freisin, an t-ainm Aerfort Konrad Adenauer i ndiaidh an chéad iarchogaidh Seansailéir [[Konrad Adenauer]], a rugadh é sa chathair agus a bhí [[Mayor of Cologne|méara Köln]] ó 1917 go dtí 1933. Is é an t-aerfort atá roinnte le Bonn, an chathair in aice láimhe. Is é [[Flora und Botanischer Garten Köln|Köln]] ceanncheathrú don [[European Aviation Safety Agency|Ghníomhaireacht Eorpach um Shábháilteacht]] (GES). Is é an t-aerfort freisin an ceartlár is mó le haghaidh aerlíne [[Germanwings]].  == Oideachas == [[Íomhá:Richmodis-Brauerei, Fabrikgebäude, Perlenpfuhl, Köln-6066.jpg|mion|Grúdlann]]Is é [[Flora und Botanischer Garten Köln|Köln]] baile le haghaidh ollscoileanna agus coláistí go leor, ^[59][60]  agus óstach do roinnt 72,000 mac léinn.^[2] Is í Ollscoil Köln (a bunaíodh ar dtús i 1388^[3]), an ollscoil is sine agus an ollscoil is mó sa Ghearmáin. Is í Ollscoil Köln na nEolaíochtaí Feidhmeacha an ollscoil is mó na hEolaíochtaí Feidhmeacha sa tír. Is í Ollscoil Köln “Rince agus Ceol” an [[Music school|ardscoil]] is mó san Eoraip.^[61] Is féidir le heachtrannaigh ceachtanna Gearmáine a ghlacadh sa VHS (Ionad Oideachais Aosaigh) .^[62] == Meáin == Laistigh de Ghearmáin, tá Köln aitheanta mar ionad na meán tábhachtach. Tá stáisiúin raidió agus teilifíse éagsúla, lena n-áirítear [[Westdeutscher Rundfunk]] (WDR), [[RTL Television|RTL]] agus [[VOX (TV channel)|VOX]], lena ceanncheathrú sa chathair. Is é scannán agus táirgeadh Teilifíse atá tábhachtach freisin. Is é an chathair "caipitil na Gearmáine maidir le scéalta coireachta sa teilifís".^[63] Is é tríú de na léiriúcháin teilifíse na Gearmáine a dhéantar sa [[Cologne (region)|réigiún Köln]].^[63] Ina theannta sin, is é an chathair mar óstach chun an [[Cologne Comedy Festival|Coiméide Köln Fhéile]], a mheastar a bheith ar na féilí greann is mó i mórthír na hEorpa.^[64] == Spóirt == [[Íomhá:RheinEnergieStadion Köln 001.jpg|mion|RheinEnergieStadion    Köln ]] Is é Köln a h-óstaíonn [[1. FC Köln]],^[65] a imríonn sa [[1. Bundesliga|Bundesliga]]. Imríonn siad a gcluichí baile sa [[RheinEnergieStadion]], ina bhfuil a h-ostaígh siad 5 cluichí an [[2006 FIFA World Cup]].^[66] Is é an Coiste Oilimpeach Idirnáisiúnta agus Internationale Vereinigung Sport-und Freizeiteinrichtungen e.V. a thug RheinEnergieStadion bonn cré-umha do "a bheith ar cheann de na hionaid spóirt is fearr sa domhan".^[66] Is é Köln a h-óstaíonn freisin [[FC Viktoria Köln 1904]] agus [[SC Fortuna Köln]], a imríonn sa [[Fußball-Regionalliga West|Regionalliga West]] (an ceathrú rannán) faoi seach ar an [[3. Liga]] (an tríú roinn). Tá an chathair freisin, baile na foirne haca oighir [[Kölner Haie]], sa léig [[ice hockey]] is airde sa Ghearmáin, an [[Deutsche Eishockey Liga]].^[65]  Tá siad bunaithe ag an [[Lanxess Arena]].^[65] Tá roinnt rásaí capall ar siúl in aghaidh na bliana ag [[Cologne-Weidenpesch Racecourse]] ó 1897; cuireadh tús leis an [[Cologne Marathon]] bliantúil i 1997. Ó 2002 go dtí 2009, bhí an fhoireann Panasonic [[Toyota Racing]] [[Formula One]] bunaithe i mbruachbhaile Marsdorf, ag an áis [[Toyota Motorsport GmbH]]. Meastar go bhfuil Köln "an caipiteal gailf rúnda na Gearmáine".^[65] Bunaíodh an chéad cumann gailf i [[North Rhine-Westphalia]] i Köln sa bhliain 1906.^[65] Tugann an chathair na roghanna is mó agus imeachtaí uachtaracha sa Ghearmáin.^[65] Óstigh an chathair, imeachtaí lúthchleasaíochta éagsúla, lena n-áirítear [[2005 FIFA Confederations Cup]], 2006 FIFA World Cup, [[2007 World Men's Handball Championship]], [[2010 IIHF World Championship]] agus [[2010 Gay Games]].^[5] == Cónaitheoirí suntasacha == Daoiní suntasacha, a bhfuil a fréamhacha faightear i Köln: * [[Konrad Adenauer]] (1876–1967), státaire Gearmánach * [[Heinrich Cornelius Agrippa]] (1486–1535) * [[Agrippina the Younger]] (15–59), máthair [[Nearó]] agus Banimpire Rómhánach * [[Heinrich Birnbaum]] (1403–73) * [[Heinrich Boigk]] (1912–2003), buaiteoir [[Knights Cross]] * [[Robert Blum]] (1807–48) * [[Heinrich Böll]] (1917–85), scríbhneoir Gearmánach * [[Georg Braun]] (1541-1622) * [[Max Bruch]] (1838–1920), cumadóir * [[Álex Calatrava]] (rugadh 1973) * [[Heribert Calleen]] (rugadh 1924), dealbhóir Gearmánach * [[Florian Henckel von Donnersmarck]] (rugadh 1973) * [[Max Ernst]] (1891–1976) * [[Angela Gossow]] (rugadh 1974) * [[Britta Heidemann]] (rugadh 1982) * [[H. Robert Heller]] (rugadh 1940) * [[Trude Herr|de:Trude Herr]] (1927–91), ban-aisteoir agus amhránaí * [[Stefanie Höner|de:Stefanie Höner]] (rugadh 1969), ban-aisteoir * [[Udo Kier]] (rugadh 1944), aisteoir * [[Lukas Podolski]] (rugadh 1985), peileadóir Gearmánach * [[Jutta Kleinschmidt]] (rugadh 1962) * [[Werner Klemperer]] (1920–2000) * [[Erich Klibansky]] (1900–1942), ardmháistir agus múinteoir Giúdach * [[Adolf Kober]] (1870–1958), raibí Giúdach and meánaoisí * [[Gaby Köster]] (rugadh 1961), ban-aisteoir Gearmánach agus bean ghrinn * [[Hildegard Krekel]] (1952–2013), ban-aisteoir Gearmánach * [[Lotti Krekel|de:Lotti Krekel]] (rugadh 1941), ban-aisteoir agus amhránaí * [[Uwe Krupp]] (rugadh 1965) * [[Heinz Kühn]] (1912–92) * [[Heiner Lauterbach]] (1953), aisteoir Gearmánach * [[Julia Leischik]] (rugadh 1970) * [[Ottmar Liebert]] (rugadh 1961), ceoltóir * [[Mariele Millowitsch|de:Mariele Millowitsch]] (rugadh 1955), ban-aisteoir * [[Peter Millowitsch|de:Peter Millowitsch]] (rugadh 1949), aisteoir and drámadóir * [[Willy Millowitsch]] (1909–1999), aisteoir and drámadóir * [[Wolfgang Niedecken]] (rugadh 1951), amhránaí, ceoltóir, ealaíontóir Gearmánach agus baill den ghrúpa [[BAP (banna Gearmánach)|BAP]] * [[Theodore of Corsica]] (1694–1756) * [[Jacques Offenbach]] (1819–80), cumadóir Francach * [[Willi Ostermann|de:Willi Ostermann]] (1876–1936) cumadóir * [[Nikolaus Otto]] (1832–1891) * [[Kim Petras]] (rugadh 1992), amhránaí Gearmánach * [[Frederik Prausnitz]] (1920–2004), stiúrthóir agus múinteoir Meiriceánach * Christa Päffgen a.k.a. [[Nico]] (1938–1988), model, ban-aisteoir, amhránaí, agus cumadóir amhrán sa [[Velvet Underground]]<nowiki/>agus [[Warhol Superstar]] * [[Hedwig Potthast]] (1912–1997), rúnaí agus bean luí [[Heinrich Himmler]] * [[Stefan Raab]] (rugadh 1966), siamsóir Gearmánach agus óstach [[Comórtas Amhránaíochta na hEoraifíse 2011]] * [[Jürgen Rüttgers]] (rugadh 1951), polaiteoir Gearmánach (CDU) * [[Jürgen Fritz]] (rugadh 1953), ceoltóir agus cumadóir * [[Markus Stockhausen]] (rugadh 1957), ceoltóir agus cumadóir * [[Wolfgang von Trips]] (1928–61), tiománaí Formula One Gearmánach * [[Joost van den Vondel]] (1587–1679), file agus drámadóir Ollannach * [[Moshe Wallach]] (1866–1957), * [[Christoph Watrin|de:Christoph Watrin]] (rugadh 1988), amhránaí, [[US5]] * [[Robert Weimar]] (1932–2013), * [[Thomas Wensing]] (rugadh 1978), scríbhneoir Gearmánach * [[Carl Wyland]] (1886–1972), gabha Gearmánach * [[Leon Draisaitl]] (rugadh 1995), * [[Gökhan Töre]] (rugadh 1992), Peileadóir Turcach == Féach freisin == * [[Hänneschen-Theater]] == Tagairtí == {{Refbegin}} ##[http://www.it.nrw.de/statistik/a/daten/bevoelkerungszahlen_zensus/index.html "Amtliche Bevölkerungszahlen"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130619234539/http://www.it.nrw.de/statistik/a/daten/bevoelkerungszahlen_zensus/index.html |date=2013-06-19 }}. ''[[Landesbetrieb Information und Technik NRW]]'' (in German). 23 September 2015. ## [http://www.koeln.de/cologne_tourist_information/economy "Economy"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100801110519/http://www.koeln.de/cologne_tourist_information/economy |date=2010-08-01 }}. KölnTourismus. Retrieved 18 April 2011. ## [http://www.koeln.de/cologne_tourist_information/history/from_ubii_village_metropolis "From Ubii village to metropolis"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120417171004/http://www.koeln.de/cologne_tourist_information/history/from_ubii_village_metropolis |date=2012-04-17 }}. City of Cologne. Retrieved 16 April 2011. ## [http://www.flightglobal.com/pdfarchive/view/1945/1945%20-%201571.html "bomber command - mines laid - flight august - 1945 - 1571 - Flight Archive"]. ## [http://www.koeln.de/cologne_tourist_information/history/facts_and_figures "Facts and figures"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120417230937/http://www.koeln.de/cologne_tourist_information/history/facts_and_figures |date=2012-04-17 }}. City of Cologne. Retrieved 17 April 2011. ## [http://www.megalithic.co.uk/article.php?sid=18208 "C.Michael Hogan, <nowiki>''Cologne Wharf''</nowiki>, The Megalithic Portal, editor Andy Burnham, 2007"]. Megalithic.co.uk. Retrieved 24 July 2009. ## Harry de Quetteville. "[http://www.newadvent.org/cathen/04116a.htm History of Cologne]". ''The Catholic Encyclopedia'', 28 November 2009. ## Joseph P. Huffman, ''Family, Commerce, and Religion in London and Cologne'' (1998) covers from 1000 to 1300. ## ''The population of European cities'', Bairoch ## [http://www.rote-funken.de/ "Rote Funken – Kölsche Funke rut-wieß vun 1823 e.V. – Rote Funken Koeln"]. Rote-funken.de. Retrieved 5 May 2009. ## [https://books.google.com/books?dq=%22Federal+Fortress+on+the+Upper+Rhine%22&pg=PA254&id=B77POH6Wgk4C United Services Magazine], December 1835 ## [http://www.altearmee.de/zwischenwerk/index.htm "Festung Köln"]. Retrieved 1 April 2011. ## [http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,721598,00.html Cologne Evacuated] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080524105305/http://www.time.com/time/magazine/article/0,9171,721598,00.html |date=2008-05-24 }}, ''[[TIME Magazine]]'', 15 February 1926 ## [https://web.archive.org/web/20080211085633/http://weimarer-wahlen.de/de/index.html "Weimarer Wahlen"]. Web.archive.org. 11 February 2008. Archived from [http://weimarer-wahlen.de/de/index.html the original] on 11 February 2008. Retrieved 24 July 2009. ## [http://www.wahlen-in-deutschland.de/wrtwkoelnaachen.htm "Voting results 1919–1933 Cologne-Aachen"]. Wahlen-in-deutschland.de. Retrieved 8 August 2010. ## koelnarchitektur (15 July 2003). [http://www.koelnarchitektur.de/pages/de/home/news_archiv/823.htm "on the reconstruction of Cologne"]. Koelnarchitektur.de. Retrieved 24 July 2009. ## Tourtellot, Arthur B. et al. ''Life's Picture History of World War II'', p. 237. Time, Inc., New York, 1950. ## Zabecki, David T. (1999-01-01). [https://books.google.com/books?id=gYDN-UfehEEC&pg=PA1644&hl=en#v=onepage&q&f=false ''World War Two in Europe'']. Taylor & Francis. [[International Standard Book Number|ISBN]] [[Speisialta%3ABookSources/9780824070298|9780824070298]]. ## Kirsten Serup-Bilfeld, Zwischen Dom und Davidstern. Jüdisches Leben in Köln von den Anfängen bis heute. Köln 2001, page 193 ## [http://www.sgk.de/index.php/historie.html "Synagogen-Gemeinde Köln"]. Sgk.de. 26 June 1931. Retrieved 8 August 2010. ## Connolly, Kate (7 January 2016). [http://www.theguardian.com/world/2016/jan/06/tensions-rise-in-germany-over-handling-of-mass-sexual-assaults-in-cologne "Tensions rise in Germany over handling of mass sexual assaults in Cologne"]. The Guardian. Retrieved 12 January2016. ## [http://www.derwesten.de/politik/1075-anzeigen-nach-koelner-silvesternacht-73-verdaechtige-id11567004.html <nowiki>"1075 Anzeigen nach Kölner Silvesternacht – 73 Verdächtige" [1,075 assaults by Cologne New Year's Eve - 73 suspects]</nowiki>]. ''[[Westdeutsche Allgemeine Zeitung]]'' (in German). Retrieved 15 February 2016. ## Bezirksregierung Köln: Topografische Karte 1:50.000 (TK 50), Blatt L 5108 Köln-Mülheim. Köln 2012, ISBN 978-3-89439-422-6. ## [http://www.koeln.de/cologne_tourist_information/cologne_a_glance "Cologne at a glance"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160805010730/http://www.derwesten.de/politik/1075-anzeigen-nach-koelner-silvesternacht-73-verdaechtige-id11567004.html |date=2016-08-05 }}. City of Cologne. Retrieved 17 April 2011. ## [http://www.dwd.de/bvbw/appmanager/bvbw/dwdwwwDesktop?_nfpb=true&_pageLabel=_dwdwww_klima_umwelt_klimadaten_deutschland&T82002gsbDocumentPath=Navigation%2FOeffentlichkeit%2FKlima__Umwelt%2FKlimadaten%2Fkldaten__kostenfrei%2Fausgabe__monatswerte__node.html%3F__nnn%3Dtrue "Ausgabe der Klimadaten: Monatswerte"]. ## Martin Gocht; Reinhard Vogt. [http://www.hrwallingford.co.uk/Mitch/Workshop2/Papers/Gocth_Vogt.pdf "Flood Forecasting and Flood Defence in Cologne"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090324213456/http://www.hrwallingford.co.uk/Mitch/Workshop2/Papers/Gocth_Vogt.pdf |date=2009-03-24 }} (PDF). Mitigation of Climate Induced Natural Hazards (MITCH). Retrieved 20 March 2009. ## [http://www.steb-koeln.de/management0.html?&L=1 "Stadtentwässerungsbetriebe Köln : Flood Management"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20181215173034/https://www.steb-koeln.de/management0.html?&L=1 |date=2018-12-15 }}. Steb-koeln.de. Retrieved 7 July 2009. ## [http://www.hochwasserschutz.de/en/pdf/IBS_Koeln_Rhein.pdf "Flood Defence Scheme City of Cologne"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090324213456/http://www.hochwasserschutz.de/en/pdf/IBS_Koeln_Rhein.pdf |date=2009-03-24 }} (PDF). Retrieved 20 March 2009. ## van Tilburg, C. (2007). [https://books.google.com/books?id=0i5LHy4b6kgC ''Traffic and Congestion in the Roman Empire'']. Taylor & Francis. p. 42. [[International Standard Book Number|ISBN]] [[Speisialta%3ABookSources/9781134129751|9781134129751]]. Retrieved 5 October 2014. ## Bruce, S.G. (2010). [https://books.google.com/books?id=9aoklkGrf-8C ''Ecologies and Economies in Medieval and Early Modern Europe: Studies in Environmental History for Richard C. Hoffmann'']. Brill. p. 48. [[International Standard Book Number|ISBN]] [[Speisialta%3ABookSources/9789004180079|9789004180079]]. Retrieved 5 October 2014. ## Diego Puga & Daniel Trefler (30 November 2009). [http://isites.harvard.edu/fs/docs/icb.topic599385.files/venice_seminar_MIT_R1a.pdf "International trade and institutional change: A death in Venice"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150903230511/http://isites.harvard.edu/fs/docs/icb.topic599385.files/venice_seminar_MIT_R1a.pdf |date=2015-09-03 }} (PDF). Retrieved 5 October 2014. ## [http://www.it.nrw.de/statistik/a/daten/amtlichebevoelkerungszahlen/index.html "Information und Technik Nordrhein-Westfalen (IT.NRW) – Amtliche Bevölkerungszahlen"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110928045301/http://www.it.nrw.de/statistik/a/daten/amtlichebevoelkerungszahlen/index.html |date=2011-09-28 }}. It.nrw.de. Retrieved 16 September 2011. ## [https://web.archive.org/web/20080128135300/http://www.stadt-koeln.de/zahlen/bevoelkerung/artikel/04600/ "2007 – Einwohnerdaten im Überblick – Zahlen + Statistik – Bevölkerung – Stadt Köln"]. Web.archive.org. 28 January 2008. Archived from [http://www.stadt-koeln.de/zahlen/bevoelkerung/artikel/04600/ the original]on 28 January 2008. Retrieved 24 July 2009. ## [http://www.wdr.de/studio/koeln/lokalzeit/hintergrund/moschee.jhtml "WDR Article of 15.08.2007"]. Wdr.de. Retrieved 24 July 2009. ## Serup-Bilfeldt, Kirsten (19 August 2005). [http://www.dw-world.de/dw/article/0,,1684525,00.html "Cologne: Germany's Oldest Jewish Community"]. ''[[Deutsche Welle]]''. Retrieved 6 September 2011. ## [https://web.archive.org/web/20080208023326/http://www.stadt-koeln.de/zahlen/bevoelkerung/artikel/04600/index.html "City of Cologne -> Figures Statistics Population (German)"]. Web.archive.org. 8 February 2008. Archived from [http://www.stadt-koeln.de/zahlen/bevoelkerung/artikel/04600/index.html the original] on 8 February 2008. Retrieved 24 July 2009. ## [http://www.stadt-koeln.de/mediaasset/content/pdf15/statistisches_jahrbuch_k%C3%B6ln_2015.pdf "Statistisches Jahrbuch Köln 2015"] (PDF). Stadt Köln. Retrieved 2015-10-01. ## [http://wahlen.stadt-koeln.de/prod/OB2015/05315000/html5/Oberbuergermeisterwahl_Gemeinde_Stadt_Koeln.html "Oberbürgermeisterwahl – Wahl des/der Oberbürgermeisters/in 2015 in der Stadt Köln – Gesamtergebnis"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20151020160002/http://wahlen.stadt-koeln.de/prod/OB2015/05315000/html5/Oberbuergermeisterwahl_Gemeinde_Stadt_Koeln.html |date=2015-10-20 }}. ''stadt-koeln.de'' (in German). Retrieved 18 October 2015. ## [http://www.stadt-koeln.de/1/wahlen/abisz/03612/ "Wahlperiode"] (in German). City of Cologne. Retrieved 15 April 2011. ## [http://www.stadt-koeln.de/1/stadtrat/ratsmitglieder/ "Alle Ratsmitglieder"] (in German). City of Cologne. Retrieved 22 June2014. ## [http://www.koeln.de/cologne_tourist_information/exploring_city/green_cologne "Green Cologne"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120118104751/http://www.koeln.de/cologne_tourist_information/exploring_city/green_cologne |date=2012-01-18 }}. KölnTourismus. Retrieved 17 April 2011. ## [http://www.rp-online.de/wissen/leben/in-nrw-behaupten-sich-immer-mehr-exotische-voegel-1.2313710 "In NRW behaupten sich immer mehr exotische Vögel"]. RP Online. Retrieved 16 January 2013. ## [http://www.koeln.de/cologne_tourist_information/nightlife "Nightlife"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120229125659/http://www.koeln.de/cologne_tourist_information/nightlife |date=2012-02-29 }}. KölnTourismus. Retrieved 17 April 2011. ## [http://www.koelner-dom.de/index.php?id=dreikoenigenschrein "Offizielle Webseite des Kölner Doms | Bedeutende Werke"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090703064357/http://www.koelner-dom.de/index.php?id=dreikoenigenschrein |date=2009-07-03 }}. Koelner-dom.de. Retrieved 5 May 2009. ## [http://cologne.strategicmanagement.net/tuesday.php "Strategic Management Society – Cologne Conference – Cologne Information"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110724083513/http://cologne.strategicmanagement.net/tuesday.php |date=2011-07-24 }}. Cologne.strategicmanagement.net. 14 October 2008. Retrieved 26 July 2010. ## [http://www.unicenterkoeln.de/site/unser_haus/index.php "Homepage of the Uni-Center"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100327143823/http://www.unicenterkoeln.de/site/unser_haus/index.php |date=2010-03-27 }}. Unicenterkoeln.de. Retrieved 8 August2010. ## [https://web.archive.org/web/20071211142559/http://www.koelner-philharmonie.de/en/00_home/00_home.php?Style=eb281b060898acfab42beae0870f44f6 "Kölner Philharmonie"]. Web.archive.org. 11 December 2007. Archived from [http://www.koelner-philharmonie.de/en/00_home/00_home.php?Style=eb281b060898acfab42beae0870f44f6 the original] on 11 December 2007. Retrieved 8 August 2010. ## [https://web.archive.org/web/20080125230206/http://www.stadt-koeln.de/en/koelntourismus/karneval/ "Carnival – Cologne's "fifth season" – Cologne Sights & Events – Stadt Köln"]. Web.archive.org. 26 January 2008. Archived from [http://www.stadt-koeln.de/en/koelntourismus/karneval/ the original] on 25 January 2008. Retrieved 24 July 2009. ## [http://www.thelocal.de/society/20110728-36597.html "Giving Beer A Home in the Rhineland"]. ''[[The Local]]''. 28 July 2011. Retrieved 28 July 2011. ## [http://www.c-o-pop.de/home.4.en.html "C/o Pop Official Website"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101213161504/http://c-o-pop.de/home.4.en.html |date=2010-12-13 }}. ## [http://www.stadt-koeln.de/mediaasset/content/pdf80/cbg_2009_bfrei_deutsch.pdf stadt-koeln.de ''Cologne Business Guide''] (German) (English) ## [http://www.britannica.com/EBchecked/topic/125964/Cologne/61370/Economy "Cologne"]. ''Encyclopedia Britannica''. ## "Directory: World Airlines". ''[[Flight International]]''. 3 April 2007. p. 107. ## [http://www.ford.de/UeberFord "Über Ford – Standorte"]. ''Ford Germany'' (in German). Retrieved 20 June2009. ## http://www.adfc.de/fahrradklima-test/adfc-startet-fahrradklima-test/adfc-fahrradklima-test-2014 {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150304204535/http://www.adfc.de/fahrradklima-test/adfc-startet-fahrradklima-test/adfc-fahrradklima-test-2014 |date=2015-03-04 }} ## [http://www.brisbanetimes.com.au/travel/travel-news/highspeed-trains-to-link-england-and-germany-20111013-1lmq8.html "High-speed trains to link England and Germany"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120621035917/http://www.brisbanetimes.com.au/travel/travel-news/highspeed-trains-to-link-england-and-germany-20111013-1lmq8.html |date=2012-06-21 }}. Brisbanetimes.com.au. 16 October 2011. Retrieved 26 January 2012. ## [http://www.kvb-koeln.de/ "Kölner Verkehrsbetriebe (KVB)"]. Kvb-koeln.de. Retrieved 24 July 2009. ## [http://www.hgk.de/neu/english/contents/HGK_ports_cargo-handling-points.html "Häfen und Güterverkehr Köln AG"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110719040316/http://www.hgk.de/neu/english/contents/HGK_ports_cargo-handling-points.html |date=2011-07-19 }}. Hgk.de. Retrieved 8 August 2010. ## [http://wissensdurst-koeln.de/category/wissenschaft-forschung/hochschulen/ "Hochschulen – Wissensdurst KĂśln – Das KĂślner Wissenschaftsportal"]. Wissensdurst-koeln.de. Retrieved 26 July 2010. ## [http://wissensdurst-koeln.de/wp-content/uploads/2010/04/flyer-spitzenforschung.pdf "Forschungsschwerpunkte"] (PDF). Wissensdurst-koeln.de. ## [http://www.goethe.de/Ins/th/prj/nbc/edu/sch/enindex.htm "goethe.de"]. goethe.de. Retrieved 8 August 2010. ## [http://www.stadt-koeln.de/en/5/00215/ "Cologne Adult Education Centre – City of Cologne"]. Stadt-koeln.de. Retrieved 16 November 2012. ## [http://www.cologne-tourism.com/city-experience/media-capital/production-made-in-cologne.html#c4883 "Productions "made in Cologne""] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100808143408/http://www.cologne-tourism.com/city-experience/media-capital/production-made-in-cologne.html#c4883 |date=2010-08-08 }}. Cologne Tourism. Retrieved 22 April2011. ## [http://www.koeln-comedy.de/koelncomedy/index_en.html/ "Cologne Comedy Festival website"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110719052807/http://www.koeln-comedy.de/koelncomedy/index_en.html/ |date=2011-07-19 }}. Koeln-comedy.de. 21 October 2007. ## [http://www.cologne.de/what-to-do/sport-and-relaxation.html "Sport and relaxation"]. Cologne Tourist Information. Retrieved 13 March 2013. ## [http://www.fc-koeln.de/en/club/stadium/ "The RheinEnergie Stadium"] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110317160925/http://www.fc-koeln.de/en/club/stadium/ |date=2011-03-17 }}. [[1. FC Köln]]. Retrieved 20 April 2011. {{Refend}} {{Reflist}} == Naisc sheachtracha == * [http://en.wikivoyage.org/wiki/Cologne Wikivoyage - Köln (en)] * [http://www.stadt-koeln.de Stadt-Koeln.de - Suíomh oifigiúil] {{ÍomháLeathan|Köln - Rheinpanorama bei Nacht.jpg|1400px|Köln san oíche}} [[Catagóir:Cathracha na Gearmáine]] [[Catagóir:Köln]] s2cpln4or0hdo09nr3s20pe3flqcrgl 0 9798 1312907 1309082 2026-05-13T17:13:46Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1312907 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Leabhar}} Is tionscadal [[Foclóir|foclóireachta]] don Nua-[[Ghaeilge]] é '''''Foclóir Stairiúil na Ghaeilge''''', atá idir lámha ag [[Acadamh Ríoga na hÉireann]] faoi stiúir [[Charles Dillon]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ria.ie/research-programmes/focloir-stairiuil-na-gaeilge/?lang=ga|teideal=Foclóir Stairiúil na Gaeilge|dáta=2024-04-30|work=[[Acadamh Ríoga na hÉireann]]|dátarochtana=2025-06-23}}</ref> [[Íomhá:Royal irish Academy seal.png|clé|mion|220x220px|Séala [[Acadamh Ríoga na hÉireann]] ]] === An foclóir === Bailíodh focail ó fhoinsí a scríobhadh idir 1600 agus 1882. Foilsíodh an t-ábhar sin i leabhar agus ar dhlúthdhiosca dar teideal ''Corpas na Gaeilge 1600-1882''.<ref>{{Lua idirlín|url=https://shop.ria.ie/products/corpas-na-gaeilge-1600-1882-the-irish-language-corpus|teideal=Corpas Na Gaeilge 1600 -1882: The Irish Language Corpus|language=en|work=[[Acadamh Ríoga na hÉireann]]|doi=ISBN:9780954385545|dátarochtana=2025-06-22}}</ref> Táthar ag scanadh ábhar ó 1882 i leith ón mbliain 2005 amach in aonad speisialta ar an gCarraig, [[Contae Dhún na nGall|Co. Dhún na nGall]]. 19 milliún focal Gaeilge a bhí sa chorpas nuair a cuireadh ar fáil é in 2019. Bhí 90 milliún focal Gaeilge ann cúpla bliain níos déanaí.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/90-milliun-focal-gaeilge-le-cnuasach-ar-line-agus-maoiniu-a-fhogairt-dfhocloir-stairiuil-na-gaeilge/|teideal=90 milliún focal Gaeilge le cnuasach ar líne agus maoiniú á fhógairt d’Fhoclóir Stairiúil na Gaeilge|dáta=2019-08-20|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2025-06-22}}</ref> Tabharfar míniú stairiúil ar na focail agus cuntas ar na hathruithe a tháinig orthu i gcaitheamh an ama idir 1600 agus 2000. Ar na téacsanna i gcorpas stairiúil na Gaeilge, tá leithéidí ''[[An Claidheamh Soluis]],'' a d’fhoilsítí ó 1899 go 1931'', [[An Lóchrann]],'' a d’fhoilsítí ó 1907 go 1927, ''Aithdioghluim Dána I'', 1940, agus foilseacháin eile a bhaineann le haimsir [[Athbheochan na Gaeilge]] chomh maith le leabhair agus téacsanna eile atá i bhfad níos sine, leithéidí ''As ait leam stáid-bhean sgiamhach'', a foilsíodh i 1630. === Foclóirí eile === Cuimsíonn an ''[[Dictionary of the Irish Language Based Mainly on Old and Middle Irish Materials]]'' (Acadamh Ríoga na hÉireann, 1983, Athfhoilsithe 1998, 2007) an tréimhse a fhad le 1600/1650 nó mar sin.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ria.ie/research-programmes/focloir-stairiuil-na-gaeilge/about-the-historical-dictionary-of-irish/?lang=ga|teideal=Eolas Ginearálta Foclóir Stairiúil na Gaeilge|dáta=2024-04-30|work=[[Acadamh Ríoga na hÉireann]]|dátarochtana=2025-06-23}}{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Féach freisin == * [[Foclóir Mháirtín Uí Chadhain]] * [[Droichead DIL]] * [[DIL]] * [[Foclóireacht na Gaeilge]] * [[Foclóirí Gaeilge]] * [[:Catagóir:Stair na Gaeilge|Stair na Gaeilge]] == Naisc sheachtracha == * [https://www.ria.ie/research-programmes/focloir-stairiuil-na-gaeilge/?lang=ga Suíomh oifigiúil] * [https://corpas.ria.ie corpas.ria.ie] * [http://focailfholaithe.fng.ie/ focailfholaithe.fng.ie]{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Tagairtí == {{Reflist}} {{Foclóirí na Gaeilge|state=collapsed}} {{DEFAULTSORT:Focloir Stairiuil na Nua-Ghaeilge}} [[Catagóir:Foclóirí aonteangacha Gaeilge]] [[Catagóir:Foclóirí Gaeilge]] [[Catagóir:Foclóirí stairiúla na Gaeilge]] [[Catagóir:Foclóirí stairiúla]] [[Catagóir:Sanasaíocht na Gaeilge]] [[Catagóir:Foclóireolaíocht]] [[Catagóir:Stair na Gaeilge]] [[Catagóir:Corpais na Gaeilge]] [[Catagóir:Corpais téacsanna]] [[Catagóir:Bunachair shonraí foclóireachta]] [[Catagóir:Acadamh Ríoga na hÉireann]] 25p2i817j63284afc5nd1rdhzmd3q34 0 14554 1312873 1251565 2026-05-13T15:03:07Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312873 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}}B'é '''Kevin Michael Rudd''' [[Príomh-Aire na hAstráile]] ó [[3 Nollaig]] [[2007]] go [[24 Meitheamh]] [[2010]] agus arís ó [[27 Meitheamh]] [[2013]] go [[18 Meán Fómhair]] [[2013]]. B'eisean an 26ú [[príomh-aire]] ar an Astráil sa bhliain 2007 agus é ag teacht i gcomharbas ar [[John Howard]]. Tháinig [[Julia Gillard]] in oifig mar phríomh-aire sa bhliain 2010, ach fuair Rudd an oifig den dara huair ar 27 Meitheamh 2013. D'éirigh sé as an bpost ar 18 Meán Fómhair 2013. Ar an [[12 Feabhra]] [[2008]], mhol Kevin Rudd rún, inar ghabh sé leithscéal oifigiúil le [[Bundúchasaigh na hAstráile]]. ==Luathsahol== Rugadh Kevin Rudd ar an [[21 Meán Fómhair]], [[1957]]. Rinne a chuid ollscolaíochta ag an Australian National University in [[Canberra]]. Bhain sé céim bhaitsiléarachta amach i Léinn [[Áise]]ach. Tá [[Sínis]] líofa aige. D'éirigh Rudd ina fheisire i dTeach Ionadaithe na hAstráile do thoghcheantar [[Griffith]], [[Queensland]] sa bhliain 1998. {{Príomh-Airí na hAstráile}} {{Síol-au}} {{Síol-beath}} {{DEFAULTSORT:Rudd,Kevin}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1957]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hÉireann]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Príomh-Airí na hAstráile]] [[Catagóir:Protastúnaigh]] [[Catagóir:Sóisialaithe]] [[Catagóir:Taidhleoirí]] [[Catagóir:Tír na Banríona]] 6ykg7vxasx3huefif94qvlmakqtict4 1312894 1312873 2026-05-13T15:23:01Z Seachránaí 53315 Catagóir:Polaiteoirí Astrálacha an 20ú haois 1312894 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}}B'é '''Kevin Michael Rudd''' [[Príomh-Aire na hAstráile]] ó [[3 Nollaig]] [[2007]] go [[24 Meitheamh]] [[2010]] agus arís ó [[27 Meitheamh]] [[2013]] go [[18 Meán Fómhair]] [[2013]]. B'eisean an 26ú [[príomh-aire]] ar an Astráil sa bhliain 2007 agus é ag teacht i gcomharbas ar [[John Howard]]. Tháinig [[Julia Gillard]] in oifig mar phríomh-aire sa bhliain 2010, ach fuair Rudd an oifig den dara huair ar 27 Meitheamh 2013. D'éirigh sé as an bpost ar 18 Meán Fómhair 2013. Ar an [[12 Feabhra]] [[2008]], mhol Kevin Rudd rún, inar ghabh sé leithscéal oifigiúil le [[Bundúchasaigh na hAstráile]]. ==Luathsahol== Rugadh Kevin Rudd ar an [[21 Meán Fómhair]], [[1957]]. Rinne a chuid ollscolaíochta ag an Australian National University in [[Canberra]]. Bhain sé céim bhaitsiléarachta amach i Léinn [[Áise]]ach. Tá [[Sínis]] líofa aige. D'éirigh Rudd ina fheisire i dTeach Ionadaithe na hAstráile do thoghcheantar [[Griffith]], [[Queensland]] sa bhliain 1998. {{Príomh-Airí na hAstráile}} {{Síol-au}} {{Síol-beath}} {{DEFAULTSORT:Rudd,Kevin}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1957]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hÉireann]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Polaiteoirí Astrálacha an 20ú haois]] [[Catagóir:Príomh-Airí na hAstráile]] [[Catagóir:Protastúnaigh]] [[Catagóir:Sóisialaithe]] [[Catagóir:Taidhleoirí]] [[Catagóir:Tír na Banríona]] 7pkhltijem8i4ejcfqoql92b33xyrfx 0 15898 1312954 1303859 2026-05-14T00:07:08Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1312954 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Nuachtán|image=Íomhá:Clúdach Irisleabhar na Gaedhilge (1905).jpg}} B'irisleabhar [[Gaeilge]] é '''''Irisleabhar na Gaedhilge''''', a bhíodh á fhoilsiú ón mbliain [[1882]] go dtí [[1909]]. Bhí sé ina thréimhseachán tábhachtach do lucht [[Athbheochan na Gaeilge]] sa tréimhse roimh bhunú [[Saorstát Éireann|Shaorstát Éireann]]. Bunaíodh an t-irisleabhar seo ag lucht [[Aondacht na Gaedhilge]], eagraíocht a bunaíodh sa bhliain [[1880]]. [[Conradh na Gaeilge]] a bhí freagrach as an bhfoilseachán i ndiaidh 1884. I measc na scríbhneoirí a bhíodh ag scríobh ann bhí [[Pádraig Mac Piarais]], [[Dubhghlas de hÍde]], [[Peadar Ua Laoghaire|An tAthair Peadar Ua Laoghaire]], [[Úna Ní Fhaircheallaigh]], [[Eoghan Ó Gramhnaigh|An tAthair Eoghan Ó Gramhnaigh]] agus [[Eoin Mac Néill]]. I measc na n-ábhar a foilsíodh bhí filíocht, gearrscéalta, stair, béaloideas, amhráin, léirmheasanna leabhar, dinnseanchas, seanfhocail, ábhar d’fhoghlaimeoirí Gaeilge agus cur síos ar obair Chonradh na Gaeilge. == Eagarthóirí == * ... * [[Eoghan Ó Gramhnaigh]] (1891- ) == Naisc sheachtracha == {{Catcómhaoin|Gaelic Journal|Irisleabhar na Gaedhilge}} * [http://irisleabharnagaedhilge.fng.ie/ Corpas ''Irisleabhar na Gaedhilge'']{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} == Tagairtí == {{reflist}} {{Conradh na Gaeilge}} {{Rialú údaráis}} {{síol-nuachtán}} [[Catagóir:Irisí Gaeilge]] [[Catagóir:Irisí liteartha]] [[Catagóir:Irisí léannta]] [[Catagóir:Irisí liteartha i nGaeilge]] [[Catagóir:Tréimhseacháin Bhéarla]] [[Catagóir:Irisí Éireannacha]] [[Catagóir:Míosacháin]] [[Catagóir:Athbheochan na Gaeilge]] [[Catagóir:Conradh na Gaeilge]] [[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1882]] [[Catagóir:Bunaithe sna 1880í]] 6mvlsna0fbib1dtzey9uu4rtzroa3u4 0 24132 1312940 1294039 2026-05-13T20:37:26Z TGcoa 21229 1312940 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Galar}} Galar [[Ionfhabhtú|ionfhabhtaíoch]] géar [[Ionfhabhtú an chonair riospráide|riospráide]] [[Orthomyxoviridae|víreasach]] is ea '''an fliú''', le [[casacht]], aerphasáistí plúchta, [[tinneas cinn]], [[fiabhras]], agus [[Miailge|pianta sna matáin]]. [[Íomhá:ReverseGeneticsFlu.svg|clé|mion|géineolaíocht|269x269px]] == Scaipeadh == Bíonn tionchar ag trí cinn de na ceithre chineál víris fliú ar dhaoine: Cineál A, Cineál B, agus Cineál C. Ní fios go ndéanann Cineál D daoine a ionfhabhtú, ach creidtear go bhfuil an cumas aige é sin a dhéanamh. De ghnáth, [[Galar aeriompartha|scaiptear an víreas tríd an aer]] ó casacht nó sraothartach. Creidtear go dtarlaíonn sé seo den chuid is mó thar achair réasúnta gearr. Is féidir é a scaipeadh freisin trí theagmháil a dhéanamh le dromchlaí atá éillithe ag an víreas agus ansin teagmháil a dhéanamh leis na súile, an tsrón nó an béal. Féadfaidh duine a bheith ina iompróir aicídeach do dhaoine eile roimh agus i rith an ama a bhfuil comharthaí á thaispeáint acu. Féadfar an t-ionfhabhtú a dhearbhú trí thástáil a dhéanamh ar an scornach, an spútam, nó an tsrón don víreas. Tá roinnt tástálacha gasta ar fáil; áfach, d’fhéadfadh go mbeadh an t-ionfhabhtú ag daoine fós fiú má tá na torthaí diúltach. Tá an Tástáil um Imoibriú Slabhrúil Polaiméaráise a bhraitheann ARN an víris níos cruinne. Scaipeann an fliú ar fud an domhain i ráigeanna bliantúla, agus mar thoradh air sin bíonn drochthinneas ag idir trí agus cúig mhilliún agus faigheann thart ar 290,000 go 650,000 bás. Bíonn thart ar 20% de leanaí gan vacsaíniú agus 10% d’aosaigh gan vacsaíniú ionfhabhtaithe gach bliain. I gcodanna thuaidh agus theas an domhain, tarlaíonn ráigeanna go príomha sa gheimhreadh, agus timpeall an [[Meánchiorcal|mheánchiorcal]], d’fhéadfadh ráigeanna tarlú ag am ar bith den bhliain. Tarlaíonn an bás den chuid is mó i ngrúpaí ardriosca - na daoine óga, aosta agus iad siúd a bhfuil fadhbanna sláinte eile acu. Ní bhíonn ráigeanna níos mó ar a dtugtar paindéimí chomh minic. ==Comharthaí agus airíonna== {| class="wikitable" style="float:right; text-align:center; width:40%;" |+ Na hairíonna is íogaire chun an fliú a dhiagnóisiú ! Siomptóm: !! [[Íogaireacht agus sainiúlacht|Íogaireacht]] !! [[Íogaireacht agus sainiúlacht|Sainiúlacht]] |- ! Fiabhras |68–86% ||25–73% |- ! Casacht |84–98% || 7–29% |- ! Plúchadh sróine |68–91% ||19–41% |- | colspan="3" style="text-align:left;"| <small> * Ní raibh na trí thorthaí, go háirithe fiabhras, chomh híogair i measc daoine os cionn 60 bliain d’aois. </small> |} Tá thart ar 33% de dhaoine le fliú aisiomptómach. Is féidir le siomptóim an fhliú tosú go tobann lá nó dhó tar éis an ionfhabhtaithe. De ghnáth is iad na chéad chomharthaí ná crithfhuachtaí agus pianta coirp, ach tá fiabhras coitianta go luath san ionfhabhtú, le teocht an choirp idir 38 agus 39 ° C. Bíonn a lán daoine chomh tinn sin mbíonn orthu fanacht sa leaba ar feadh roinnt laethanta, le cráphianta agus tinnis ar fud a gcorp, atá níos measa ina ndroim agus ina gcosa. Tarlaíonn buinneach agus urlacan níos minice i ngaistreintríteas, ar galar neamhghaolmhar é agus uaireanta tugtar go neamhchruinn "fliú boilg" nó an "fliú 24 uair an chloig" air. D’fhéadfadh deacrachtaí niúmóine víreasach, niúmóine baictéarach tánaisteach, [[cuaisíteas]], agus fadhbanna sláinte roimhe seo mar plúchadh nó [[cliseadh croí]] a bheith níos measa.<ref>Hussey, Matt - Fréamh an Eolais (Coiscéim 2011)</ref>. ===Comharthaí an fhliú=== * [[Fiabhras]] agus [[crithfhuachtaí]] * [[Casacht]] * [[Plúchadh sróine]] * [[Srón silidh]] * [[Scornach thinn]] * [[Diosfóine]] * [[Pian chluaise]] * [[Miailge| Pianta matáin]] * [[Tuirse (leighis) | Tuirse]] * [[Tinneas cinn]] * Súile nimhneach * Súile dearga, aghaidh, craiceann, béal, scornach agus srón lasta. * [[Peitige]] Is féidir go mbeadh sé deacair idirdhealú a dhéanamh idir slaghdán coitianta agus an fliú i gcéimeanna luatha na n-ionfhabhtuithe seo. Is meascán de siomptóim a bhíonn ann, gnáth slaghdán agus niúmóine, corp nimhneach, tinneas cinn agus tuirse. De ghnáth ní siomptóm den fhliú in aosaigh í an bhuinneach, cé go bhfacthas í i roinnt cásanna daonna den “fhliú éanúil” H5N1 agus is féidir léi a bheith ina siomptóim i leanaí. Taispeántar sa tábla in aice láimhe na hairíonna is mó a fheictear go iontaofa sa fhliú. Fuarthas gurb iad na tosca sonracha an fhiabhrais agus na casachta an tuar is fearr; méadaíonn cruinneas diagnóiseach le teocht an choirp os cionn 38 ° C. Tugann dhá staidéar anailíse cinnidh le fios go mbeidh an leitheadúlacht os cionn 70% le linn ráigeanna áitiúla den fhliú. Fiú mura bhfuil ráig áitiúil ann, féadfar údar a thabhairt le nósanna imeachta diagnóis i measc daoine scothaosta le linn shéasúr an fhliú fad is atá an leitheadúlacht os cionn 15%. ===Comharthaí díhiodráitithe=== * (i measc naíonán) I bhfad níos lú clúidíní fliucha ná mar is gnách * Ní féidir sreabháin a choinneáil síos. * (sna naíonáin) Gan deora agus iad ag caoineadh. === Leanaí === I measc leanaí, d’fhéadfadh go mbeadh buinneach agus urlacan ann, ach níl siad seo coitianta i measc daoine fásta. [[Íomhá:Flu Vaccination Grippe (5116253616).jpg|mion|clé|Vacsaíniú|220x220px]] == Tréithe == Is [[Tinneas|breoiteacht]] an-tógálach é an '''fliú'''. Scaipeann an víreas tríd an aer nó trí thadhall, agus go minic cuireann tús le h[[eipidéim]] nó [[paindéim]], fiú. Déanann iompróir an [[víreas]] a scaipeadh ar dhaoine eile trí chasachtach nó trí [[Sraoth|shraotha]]. Is féidir le hiompróir an víreas a scaipeadh lá nó dhó sula bhfaigheann siad féin siomptóim nó suas le seachtain ina dhiaidh. Buaileann siomptóim an fhliú go tobann agus bíonn [[fiabhras]] agus pianta sna [[Matán|matáin]] ag gabháil leis. Tosaíonn slaghdán diaidh ar ndiaidh le siomptóm ar nós [[scornach]] tinn agus [[srón]] ag silleadh/srón plúchta. == Eipidéimeolaíocht == Tarlaíonn mortlaíocht shuntasach dá bharr, agus daoine óga, seandaoine, is daoine éineartaithe, ag fáil bháis go háirithe. Go minic bíonn sé deacair idirdhealú idir [[slaghdán|gnáthshlaghdán]] agus an fliú. Níl [[slaghdán]] leath chomh dian mar ghalar is atá an fliú. == Cosc == Laghdaíonn [[níochán lámh]] go mion minic an baol go scaipfear víreasach, mar aon le [[masc máinliachta]] a chaitheamh. Baineadh úsáid as drugaí frithvíreasacha mar an coscaire néaraimíníodáise Oseltamivir, i measc nithe eile, chun an fliú a chóireáil. Is cosúil nach mó an tairbhe a bhaineann le drugaí frithvíreasacha dóibh siúd atá sláintiúil ar shlí eile ná a gcuid rioscaí. Ní bhfuarthas aon sochar dóibh siúd a bhfuil fadhbanna sláinte eile acu. === Vacsaíniú === Moltar vacsaíniú gach bliain do dhaoine atá os cionn dhá bhliain d'aois, páistí agus daoine leochaileacha go háirithe. Cinnte ní éiríonn le [[vacsaíniú]] i gcónaí, de bhrí go n-athraíonn na víris ina gcineálacha eile le hairíonna difriúla imdhíonachta. Ach is fearr vacsaíniú ná dada agus níl aon fho-iarmhairtí ag dul leis an vacsaíniú de ghnáth, gnáthamh sábháilte''.'' Molann an [[Eagraíocht Dhomhanda Sláinte]] vacsaínithe bliantúla in aghaidh an fhliú dóibh siúd atá i mbaol ard, agus ag na hIonaid um Rialú agus Cosc ar Ghalair (IRG) dóibh siúd atá sé mhí d’aois agus níos sine. Is gnách go dtugann an vacsaín fliú cosaint ar 4 thréithchineál an víris. De ghnáth glactar go maith leis. D’fhéadfadh nach mbeadh vacsaín a dhéantar ar feadh bliana úsáideach an bhliain dár gcionn, ós rud é go bhforbraíonn an víreas go gasta. == Stair == Bhí an fliú ar eolas ag lianna sa t[[An tSín|Sín]] sa [[12ú haois|12ú céad]]. I b[[Fliú Spáinneach|paindéim 1918-1920]], an [[Fliú Spáinneach]], fuair b'fhéidir 50 milliún duine bás ar fud an domhain (agus daonra tuairim is 2,000 milliún duine ag an am) — is fánach an áit a d'éalaigh uaidh.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=An Fliú Mór 1918-19|url=https://www.jstor.org/stable/25575864|journal=Comhar|date=2008|issn=0010-2369|pages=15–17|volume=68|issue=2|author=Cormac Ó Gráda}}</ref> Sa 1950idí, tharla fliú na hÁise sa bhliain 1957 (dhá mhilliún a bhfuair bás), agus fliú Hong Cong sa bhliain 1968 (aon mhilliún a bhfuair bás). Dhearbhaigh an [[Eagraíocht Dhomhanda Sláinte]] go raibh ráig de chineál nua [[Fliú A(H1N1)|fliú A / H1N1]] ina phaindéim i Meitheamh 2009. Féadfaidh an fliú dul i bhfeidhm ar ainmhithe eile, lena n-áirítear muca, capaill agus éin. == Féach freisin == * [[Stoirm cíticíní]] == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Fliú}} [[Catagóir:Galair]] [[Catagóir:Galair inchoiscthe le vacsaín]] [[Catagóir:Fliú| ]] [[Catagóir:Víris]] neslelpzj5ee6km6ok4f6wn6cp7aub1 0 29404 1312854 1251564 2026-05-13T13:53:45Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312854 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba é '''Sir Robert Gordon Menzies''' nó '''Raibeart Gòrdan Mèinnearach''' ([[20 Nollaig]] [[1894]] - [[15 Bealtaine]] [[1978]]), [[dlí]]<nowiki/>odóir agus [[polaiteoir]], an dóú [[Príomh-Aire]] déag de chuid na h[[An Astráil|Astráil]]<nowiki/>e.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/UCDSchoolofLaw/posts/2274248605932784|teideal=UCD School of Law|language=ga|work=www.facebook.com|dátarochtana=2020-05-15}}</ref> Bhí sé ina Phríomh-Aire ar an Astráil ar feadh tréimhse níos mó ná a bhí duine ar bith eile (1939-41 agus 1949-66). Bhí deis a labhartha go hiontach ag Menzies mar [[Dlí|dhlí]]<nowiki/>odóir (b'[[abhcóide]] de chuid na [[Banríon|Banríona]] é) agus mar pholaiteoir. Chreid sé go diongbháilte sa [[Monarcacht|mhonarcacht]] agus shíl sé gur chóir don Astráil ceangal muintearais a chothú leis an m[[An Bhreatain|Breatain]]. D'éirigh sé ina [[Príomh-Aire|Phríomh-Aire]] den chéad uair sa bhliain 1939, tar éis bhás [[Joseph Lyons]], ceannaire an United Australia Party. Bhain a pháirtí toghchán na bliana 1940, ach thit an [[rialtas]] nuair a vótáil roinnt feisirí ar thaobh an Fhreasúra. Chaith Menzies féin ocht mbliana sa Fhreasúra dá bharr, agus bhunaigh sé Páirtí Liobrálach na hAstráile idir an dá linn. Chuaigh sé i mbun [[Rialtas|rialtais]] nua sa bhliain 1949, agus d'fhan sé i gcumhacht nó gur éirigh sé as sa bhliain 1966. == An chéad chuid dá shaol == [[Íomhá:RobertMenzies.jpg|thumb|left|upright|An Ridire Robert Menzies]] Rugadh Menzies in Jeparit, baile beag sa [[Wimmera]] in iarthar [[Victoria]], ar [[20 Nollaig]] [[1894]]. Ba de shliocht [[Albain|Albanach]] agus [[Corn na Breataine|Cornach]] é,<ref>Australian Academy of Science: Biographical Memoirs of Deceased Fellows: [http://www.asap.unimelb.edu.au/bsparcs/aasmemoirs/menzies.htm Robert Gordon Menzies 1894-1978]</ref> agus bhí sé mórálach as pór na n[[Na Garbhchríocha|Garbhchríoch]] a bheith ann. Bhí a athair agus uncail leis ina baill de Pharlaimint Victoria, agus bhí uncail eile ina Fheisire feidearálach.<ref>{{Lua idirlín |url=http://primeministers.naa.gov.au/meetpm.asp?pageName=before&pmId=12 |teideal=Robert Menzies |dátarochtana=2010-06-18 |archivedate=2007-10-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071020175809/http://primeministers.naa.gov.au/meetpm.asp?pageName=before&pmId=12 }}</ref> Fuair sé scolaíocht i scoil aon seomra ar dtús,. Ansin d'fhreastail sé ar scoileanna príobháideacha i [[Melbourne]] agus ar [[Ollscoil]] Melbourne. Bronnadh céim sa dlí le céadonóracha air sa bhliain 1916. [[Íomhá:LondonBombedWWII full.jpg|thumb|left|Foirgnimh scriosta i Londain]] Bhí céim oifigigh ag Menzies i milíste na hOllscoile nuair a thosaigh an [[An Chéad Chogadh Domhanda|cogaidh]]. Ach d'éirigh sé as an bpost, cé go raibh a leithéidí eile ag iarraidh liostáil. Dúradh go raibh sé chomh aige leanúint dá chuid staidéir agus beirt dearthár leis san arm cheana. Ach scéal é a d'fhág smál éigin ar a chlú (cé gur cúitíodh é agus Menzies i Londain scór blianta ina dhiaidh sin i rith na buamála). Ghnóthaigh Menzies duaiseanna acadúla agus é á fhógairt go raibh sé ar son an [[An Chéad Chogadh Domhanda|chogaidh]] agus an choinscríofa. Bhí saol oibre an-rathúil aige mar dhlíodóir i Melbourne sula ndeachaigh sé le polaitíocht. Glaodh chun an Bharra Laistigh air sa bhliain 1929 (ar leibhéal na cónaidhme). Bhí tionchar ag a chúlra sa dlí (dlí [[Bunreacht|bunreachtúil]] na hAstráile go háirithe) ar chuid mhór dá chuid polasaithe agus gníomhaíochtaí. Sa bhliain 1920 phós sé Pattie Menzies, iníon Feisire [[Coimeádachas|choimeádaigh]] agus ball, mar sin, den scothaicme. == Ag dul i gcumhacht == Sa bhliain 1928 toghadh an Mèinnearach mar bhall de Chomhairle Reachtais Victoria (teach uachtarach na Parlaiminte) ar son Pháirtí Náisiúnach na hAstráile. Is beag nár cuireadh a iarrthóireacht ó mhaith nuair a d'fheann roinnt ath[[Saighdiúir|shaighdiúir]]í é ar na páipéir as gan liostáil, ach tháinig sé slán. Sa bhliain 1929 d'aistrigh sé go dtí an Tionól Reachtais (an teach íochtarach) , rud a lig dó a bheith ina [[Aire Rialtas|Aire]] agus ina Thánaiste i rialtas [[Coimeádachas|coimeádach]] idir na blianta 1932 agus 1934. Is sa bhliain 1934 a rinneadh polaiteoir feidearálach de, agus é ag seasamh do Pháirtí na hAstráile Aontaithe (''United Australia Party'' - UAP) in Kooyong, toghlach uasaicmeach i Melbourne. Rinneadh Ard-Aighne agus Aire Tionsclaíochta de ar an bpointe i rialtas [[Joesph Lyons]], agus sa bhliain 1937 rinneadh ball den Rí-Chomhairle de. Sna blianta 1934 agus 1935 rinne Menzies iarracht sna cúirteanna thar ceann an rialtais ar [[Egon Kisch]], Cumannach Giúdach ón t[[An tSeicslóvaic|Seicslóvaic]], a choinneáil amach ón tír. Dúirt daoine éigin go raibh lé ag Menzies leis na Naitsithe agus shíl a lán eile gur fhrith-Chumannach é, agus b'éigean dó an chonspóid a sheachaint trína rá gurbh é an tAire Intíre, Thomas Patterson, ba thúisce a rinne an t-ordú. Le himeacht aimsire rinneadh tánaiste den UAP de, agus cuireadh ina leith go raibh rún aige Lyons a bhrú i leataobh. Tugadh leasainm cáiliúil cáiliúil air sa bhliain 1938 - "Pig Iron Bob" - de bharr achrainn idir é féin agus dugairí nárbh áil leo sean-iarann a chur thar sáile chun na Seapáine ar eagla gurbh ábhar cogaidh aici é. Ní raibh sé dall ar an gcontúirt, áfach, agus d'éirigh sé as an Aireacht sa bhliain 1939 mar agóid i dtaobh mhoilleadóireacht an rialtais. Ba ghearr gur cailleadh Lyons, ar 7 Aibreán 1939. == An chéad tréimhse mar Phríomh-Aire == [[Íomhá:Nla.pic-an23217367-v.jpg|thumb|left|Robert Menzies ag fógairt thosach an chogaidh don náisiún sa bhliain 1939. ]] Ar 26 Aibreán 1939 toghadh Menzies mar cheannaire an UAP agus rinneadh Príomh-Aire de i gcomhrialtas idir an tUAP agus Páirtí na Tuaithe (''Country Party'' nó "páirtí na bh[[feirmeoir]]í"). Ach dhiúltaigh Earl Page, ceannaire Pháirtí na Tuaithe, dul isteach in Aireacht Menzies agus d'ionsaigh go géar sa Pharlaimint é, á rá gur chladhaire é Menzies toisc nár liostáil sé san Arm sa Chéad Chogadh Domhanda agus go raibh sé mídhílis do Lyons. D'éirigh le Menzies rialtas mionlaigh a chur ar bun, agus chuir sé cuma nua ar an gComhrialtas nuair a chaill Page ceannas a pháirtí tamall ina dhiaidh sin. Mhaith sé do Phage ach ní labhródh Pattie Menzies leis siúd arís. == Cúrsaí cogaidh == Nuair a rinneadh Príomh-Aire de sa bhliain 1939 bhí sé an-deacair aige misneach a chur sa tír. Bhí cuimhne ag daoine fós ar an g[[An Chéad Chogadh Domhanda|Céad Chogadh Domhanda]], cogadh nach raibh Menzies féin páirteach ann. Thug sé cuairt oifigiúil ar an n[[An Ghearmáin|Gearmáin]] sa bhliain 1938, agus thaobhaigh sé le beartas géillte is síthe [[Neville Chamberlain]], mar a rinne a lán polaiteoirí ag an am. Ach nuair a d'fhógair Chamberlain cogadh ar an nGearmáin, lean Menzies é. Ar éigean a tháinig an tUAP slán i dtoghchán na bliana 1940. Dhiúltaigh Páirtí Lucht Oibre na hAstráile (''Australian Labour Party'' - ALP), a bhí faoi cheannas [[John Curtin]], dul i gcomhar le Menzies i gcomhrialtas cogaidh, agus b'fhearr leo an t[[Fórsaí armtha|Arm]] a choinneáil sa bhaile chun an tír a chosaint de rogha ar é a chur anonn chun na hEorpa. Bhí an tALP sásta, áfach, a bheith páirteach sa Chomhairle Chogaidh (''Advisory War Council''). [[Íomhá:Menzies Churchill WW21941.jpg|thumb|Menzies agus [[Winston Churchill]] i Sráid Downing sa bhliain 1941.]] Chaith Menzies tamall maith de mhíonna sa Bhreatain sa bhliain 1941 ag plé cúrsaí straitéise le [[Winston Churchill|Churchill]] agus le ceannairí eile. Nuair a tháinig sé abhaile, bhí air éirí as mar Phríomh-Aire agus mar cheannaire an UAP, agus rinneadh Príomh-Aire d'[[Arthur Fadden]], ceann Pháirtí na Tuaithe. Bhí fearg ar Mhenzies dá bharr agus is beag nár éirigh sé as an bpolaitíocht. Tháinig an tALP i gcumhacht faoi threoir John Curtin sa bhliain 1941, agus rug siad an chraobh leo gan dua sa bhliain 1943. Bhí a fhios ag Menzies go raibh an tUAP gan bhrí agus chrom sé ar pháirtí nua a bhunú ina áit: tháinig an [[An Páirtí Liobrálach (An Astráil)|Páirtí Liobrálach]] ar an bhfód sa bhliain 1945. Is beag rath a bhí air ar dtús, mar toghadh [[Ben Chifley]] (oidhre Curtin) gan stró ar bith sa bhliain 1946, agus dhealraigh sé nach raibh an bua i ndán do na Liobrálaigh faoi cheannas Menzies. == Aiséirí == Bhí an tALP, mar pháirtí den eite chlé, thíos leis an bhfrith-Chumannachas a lean an gCogadh Fuar. Nuair a d'fhógair Chifley gur mhian leis na bancanna príobháideacha a náisiúnú cuireadh an mheánaicme chun scaoill, rud a chuaigh ar sochar do na Liobrálaigh, mar a rinne an stailc ghuail a chuir na Cumannaigh ar siúl sa bhliain 1949. I dtoghchán na bliana sin thréig na daoine an tALP ina dtuile sléibhe, agus fuair Menzies greim ar naoi suíochán nua is daichead sa bhreis - an t-athrú tuairime ba mhó riamh i dtoghchán Astrálach. Sa bhliain 1950, mar bharr ar an sonas, fuair Menzies an ''Legion of Merit'' ó [[Harry S. Truman]], Uachtarán na Stát Aontaithe, as obair ar leith a dhéanamh i rith an chogaidh agus ina dhiaidh. [[Íomhá:Menziesandwife.jpg|thumb|left|Menzies agus a bhean chéile [[Pattie Menzies]] sna daichidí.]] Bhí smacht ag an ALP ar an Seanad agus ba mhór an crá croí ag Menzies iad. Sa bhliain 1951 rith Menzies Bille chun an Páirtí Cumannach a chosc le súil go ndiúltódh an Seanad dó agus go mbeadh faill aige dá bharr ar an dá Theach a lánscor le haghaidh toghcháin, ach ligeadh don Bhille. Ina dhiaidh sin dúirt Ard-Chúirt na hAstráile nach raibh an Bille de réir an Bhunreachta. Thapaigh Menzies an deis chun lánscor a dhéanamh, áfach, nuair a dhiúltaigh an Seanad do Bhille i ngeall ar na bainc, agus i dtoghchán feidearálach na bliana 1951 fuair sé smacht ar an dá Theach. Rinne sé botún, áfach, i gcás eile. Chuir sé reifreann ar siúl sa bhliain 1951 a ligfeadh an Bunreacht a athrú lena cheadú don Pharlaimint dlíthe a dhéanamh faoi na Cumannaigh dá mba ghá sin ar son shlándáil an Chomhlathais. Ach throid [[H.V. Evatt]], ceannaire nua an ALP, i gcoinne an mholaidh ar son saoirsí sibhialta, agus bhain le breis bheag. Bhí caidreamh ag Menzies ar an mBreatain agus ar Mheiriceá araon, agus chuir sé saighdiúirí Astrálacha chun Cogadh na Cóiré. Sa bhliain 1965 shocraigh sé ar shaighdiúirí Astrálacha a chur chun Cogadh Vítneam agus ar an gcoinscríobh a thabhairt ar ais. Bhí daoine sásta leis sin ar dtús, ach tháinig a mhalairt de thuairim ag mórán daoine. == Menzies agus an tALP == Níor éirigh le [[rialtas]] Menzies caoi mhaith a choinneáil ar an n[[geilleagar]], agus bhí súil ag Evatt le bua sa chéad toghchán eile dá bharr. Bhí an Mèinnearach in ann tairbhe a bhaint as an scéal go raibh [[Vladimir Mikhaylovich Petrov (taidhleoir)|Vladimir Petrov]], [[taidhleoir]] [[An tAontas Sóivéadach|Sóivéadach]], tar éis a thaobh féin a thréigean san Astráil, agus go raibh fianaise ann go raibh [[Spiaireacht|spiairí]] sa tír agus le fáil fiú i bhfoireann Evatt féin. Ba leor seo chun an bua a thabhairt do na páirtithe coimeádacha, cé go bhfuair Páirtí an Lucht Oibrithe formhór na vótaí ann féin. Tar éis thoghchán na bliana 1954 scoilt an tALP, agus chuir roinnt baill fhrith-Chumannacha páirtí nua ar bun a dtabharfaí Páirtí Daonlathach an Lucht Oibre air (''Democratic Labor Party'' - DLP). Thugadh sé a chuid vótaí dara tosaíochta (“preference votes”) do dhream Menzies, rud a chuidigh go mór leis an ALP a choinneáil amach nó gur tháinig borradh faoin ngeilleagar i ndeireadh na gcaogaidí. Bhí inimircigh ag teacht ina dtuile, tithe á dtógáil, earraí á ndéanamh, agus praghsanna arda ar easpórtálacha talmhaíochta. Bhí ceannaire nua ar an ALP, [[Arthur Calwell]], fear a bhain geit as Menzies nuair a chuir crapadh creidmheasa isteach ar fhostaíocht. Ní raibh ag Menzies i dtoghchán na bliana 1961 ach móramh dhá shuíochán. Tháinig rath ar an scéal (ó thaobh Menzies de) ina dhiaidh sin: bhain sé leas as conspóidí a naimhde agus go háirithe as an teilifís, meán nua. Craoladh a óráid pholasaí ar 12 Samhain 1963, an chéad uair riamh a rinneadh a leithéid san Astráil.<ref>Hughes, Colin agus Western, John (1966), ''The Prime Minister's Policy Speech: A Case Study in Televised Politics'', Canberra, Australian National University Press</ref> == Menzies agus Éire == I measc na gceisteanna a bhí faoi fhíorthionchar na scrupall a bhí ar an Mèinnearach agus ar a chomh-[[Aire Rialtas|airí]], áirítear an dochar a rinneadh don chaidreamh idir [[Éire|Éirinn]] agus an Astráil mar gheall ar an achrann, a mhaireann ó 1949 go dtí 1964, maidir leis an teideal ar chóir do cheachtar den dá stát úsáid a bhaint as le haghaidh an Chinn Stáit agus dintiúir ambasadóra á dtaispeáint. Chuir [[rialtas]] an Mhèinnearaigh, óna thaobhsa de, i gcoinne úsáid a bhaint as an bhfrása "[[Uachtarán na hÉireann]]" ós rud é go raibh éileamh ar [[Tuaisceart Éireann|Thuaisceart Éireann]] taobh thiar de<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Lorna Lloyd|date=|url=|title=Diplomacy with a Difference: the Commonwealth Office of High Commissioner, 1880-2006|journal=(Nijoff)|volume=2007|issue=lgh 152-56}}</ref>. Agus é ag druidim le deireadh na tréimhse a chaith sé in oifig, tá dealramh air go raibh faoiseamh ar an Mèinnearach gur socraíodh an achrann sin agus gur chuir sé béim faoi leith ar thábhacht mhisean na hAstráile i m[[Baile Átha Cliath]].   == Deireadh réime == D’éirigh an Mèinnearach as i Mí Eanáir 1966 agus tháinig [[Harold Holt]] ina áit. D’fhan an Comhrialtas i gcumhacht go ceann seacht mbliana eile. Tar éis dó dul ar scor, rinneadh an tríú Seansailéir déag d’Ollscoil Melbourne de, agus bhronn a lán ollscoileanna Astrálacha eile céimeanna onóracha air de bharr ar thug sé de spreagadh don ardléann agus é faoi réim. Sa bhliain 1966 cheap an [[Eilís II na Ríochta Aontaithe|Bhanríon]] é mar [[Tiarna|Thiarna]] Bardaigh na gCúig Chaladh agus mar Chonstábla Chaisleán Dover, rud a lig dó cónaí i gCaisleán Walmer nuair a tháinig sé gach bliain ar cuairt chun na Breataine. Deir daoine éigin gur tháinig rath ar na Mèinnearach de bharr bhorradh fada an [[Geilleagar|gheilleagair]] tar éis an [[An Dara Cogadh Domhanda|Dara Cogadh Domhanda]] agus an leasa a bhain sé as conspóidí an [[Cogadh Fuar|Chogaidh Fhuair.]] Ba mhór an chabhair dó freisin na conspóidí a tharla taobh istigh de Pháirtí an Lucht Oibre. Tá an-mheas go deo ag [[Coimeádachas|coimeádaigh]] na tíre ar a chuimhne go fóill. Bronnadh a lán onóracha ar an Mèinnearach: * Ridire Ord an Fheochadáin (ba é an t-aon Astrálach amháin a fuair an gradam sin), * Ridire Ord na hAstráile, * Ord Chuideachta na hOnóra agus eile. == Leabhair == * Brett, Judith (1992) ''Robert Menzies' Forgotten People'', Macmillan * Cook, Ian (1999), ''Liberalism in Australia'', Oxford University Press, South Melbourne, Victoria. Caibidil 7: 'Robert Menzies'. ISBN 0-19-553702-5 * Hazlehurst, Cameron (1979), ''Menzies Observed'', George Allen and Unwin, Sydney, New South Wales. ISBN 0-86861-320-7 * Hughes, Colin A. (1976), ''Mr Prime Minister. Australian Prime Ministers 1901-1972'', Oxford University Press, Melbourne, Victoria, Caibidlí 13 agus 18. ISBN 0-19-550471-2 * Martin, Allan (1993 agus 1999) ''Robert Menzies: A Life'', dhá imleabhar, Melbourne University Press, Carlton, Victoria. * Martin, Allan (2000), 'Sir Robert Gordon Menzies,' in Grattan, Michelle, "Australian Prime Ministers", New Holland Publishers, lgh 174-205. ISBN 1-86436-756-3 * Martin, A.W. (2000), "Menzies, Sir Robert Gordon (Bob) (1894 - 1978)", ''Australian Dictionary of Biography, Volume 15'', Melbourne University Press, (Melbourne), lgh 354–361. * Starr, Graeme (1980), "The Liberal Party of Australia: A Documentary History", Drummond/Heinemann, Richmond, Victoria. ISBN 0-85859-223-1 == Naisc Sheachtracha == **[http://www.menziesfoundation.org.au/ The Menzies Foundation] **[http://www.menziesvirtualmuseum.org.au/ The Menzies Virtual Museum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070302192248/http://www.menziesvirtualmuseum.org.au/ |date=2007-03-02 }} **[http://www.kcl.ac.uk/schools/humanities/depts/menzies/index.html The Menzies Centre for Australian Studies, London] **[http://www.liberals.net/sirrobertmenzies.htm Suíomh Robert Menzies de chuid an Pháirtí Liobrálaigh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201109005655/http://www.liberals.net/sirrobertmenzies.htm |date=2020-11-09 }} **[http://www.nla.gov.au/events/menzies.html The Legacy of Sir Robert Menzies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070303200822/http://www.nla.gov.au/events/menzies.html |date=2007-03-03 }} Leabharlann Náisiúnta na hAstráile **[http://primeministers.naa.gov.au/meetpm.asp?pmId=12&pageName=before Australia's Prime Ministers - Meet A PM: Robert Menzies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070607033456/http://www.primeministers.naa.gov.au/meetpm.asp?pmId=12&pageName=before |date=2007-06-07 }} == Tagairtí == {{Reflist}} {{Príomh-Airí na hAstráile}} {{DEFAULTSORT:Menzies, Robert}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1894]] [[Catagóir:Básanna i 1978]] [[Catagóir:Abhcóidí agus pléadálaithe]] [[Catagóir:An Chéad Chogadh Domhanda]] [[Catagóir:Cogadh Vítneam]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hAlban]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Liobrálachas]] [[Catagóir:Lucht ollscoile]] [[Catagóir:Máisiúin]] [[Catagóir:Náisiúnaithe]] [[Catagóir:Polaiteoirí an Dara Chogaidh Domhanda]] [[Catagóir:Preispitéirigh]] [[Catagóir:Príomh-Airí na hAstráile]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] [[Catagóir:Ridirí]] [[Catagóir:Victoria (stát)]] 0w2sm9rx3xx6g1l76vwbbxyi9i4cgj1 1312862 1312854 2026-05-13T14:13:39Z Seachránaí 53315 Catagóir:Ceannairí an Chogaidh Fhuair 1312862 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba é '''Sir Robert Gordon Menzies''' nó '''Raibeart Gòrdan Mèinnearach''' ([[20 Nollaig]] [[1894]] - [[15 Bealtaine]] [[1978]]), [[dlí]]<nowiki/>odóir agus [[polaiteoir]], an dóú [[Príomh-Aire]] déag de chuid na h[[An Astráil|Astráil]]<nowiki/>e.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/UCDSchoolofLaw/posts/2274248605932784|teideal=UCD School of Law|language=ga|work=www.facebook.com|dátarochtana=2020-05-15}}</ref> Bhí sé ina Phríomh-Aire ar an Astráil ar feadh tréimhse níos mó ná a bhí duine ar bith eile (1939-41 agus 1949-66). Bhí deis a labhartha go hiontach ag Menzies mar [[Dlí|dhlí]]<nowiki/>odóir (b'[[abhcóide]] de chuid na [[Banríon|Banríona]] é) agus mar pholaiteoir. Chreid sé go diongbháilte sa [[Monarcacht|mhonarcacht]] agus shíl sé gur chóir don Astráil ceangal muintearais a chothú leis an m[[An Bhreatain|Breatain]]. D'éirigh sé ina [[Príomh-Aire|Phríomh-Aire]] den chéad uair sa bhliain 1939, tar éis bhás [[Joseph Lyons]], ceannaire an United Australia Party. Bhain a pháirtí toghchán na bliana 1940, ach thit an [[rialtas]] nuair a vótáil roinnt feisirí ar thaobh an Fhreasúra. Chaith Menzies féin ocht mbliana sa Fhreasúra dá bharr, agus bhunaigh sé Páirtí Liobrálach na hAstráile idir an dá linn. Chuaigh sé i mbun [[Rialtas|rialtais]] nua sa bhliain 1949, agus d'fhan sé i gcumhacht nó gur éirigh sé as sa bhliain 1966. == An chéad chuid dá shaol == [[Íomhá:RobertMenzies.jpg|thumb|left|upright|An Ridire Robert Menzies]] Rugadh Menzies in Jeparit, baile beag sa Wimmera in iarthar [[Victoria]], ar [[20 Nollaig]] [[1894]]. Ba de shliocht [[Albain|Albanach]] agus [[Corn na Breataine|Cornach]] é,<ref>Australian Academy of Science: Biographical Memoirs of Deceased Fellows: [http://www.asap.unimelb.edu.au/bsparcs/aasmemoirs/menzies.htm Robert Gordon Menzies 1894-1978]</ref> agus bhí sé mórálach as pór na n[[Na Garbhchríocha|Garbhchríoch]] a bheith ann. Bhí a athair agus uncail leis ina baill de Pharlaimint Victoria, agus bhí uncail eile ina Fheisire feidearálach.<ref>{{Lua idirlín |url=http://primeministers.naa.gov.au/meetpm.asp?pageName=before&pmId=12 |teideal=Robert Menzies |dátarochtana=2010-06-18 |archivedate=2007-10-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071020175809/http://primeministers.naa.gov.au/meetpm.asp?pageName=before&pmId=12 }}</ref> Fuair sé scolaíocht i scoil aon seomra ar dtús,. Ansin d'fhreastail sé ar scoileanna príobháideacha i [[Melbourne]] agus ar [[Ollscoil]] Melbourne. Bronnadh céim sa dlí le céadonóracha air sa bhliain 1916. [[Íomhá:LondonBombedWWII full.jpg|thumb|left|Foirgnimh scriosta i Londain]] Bhí céim oifigigh ag Menzies i milíste na hOllscoile nuair a thosaigh an [[An Chéad Chogadh Domhanda|cogaidh]]. Ach d'éirigh sé as an bpost, cé go raibh a leithéidí eile ag iarraidh liostáil. Dúradh go raibh sé chomh aige leanúint dá chuid staidéir agus beirt dearthár leis san arm cheana. Ach scéal é a d'fhág smál éigin ar a chlú (cé gur cúitíodh é agus Menzies i Londain scór blianta ina dhiaidh sin i rith na buamála). Ghnóthaigh Menzies duaiseanna acadúla agus é á fhógairt go raibh sé ar son an [[An Chéad Chogadh Domhanda|chogaidh]] agus an choinscríofa. Bhí saol oibre an-rathúil aige mar dhlíodóir i Melbourne sula ndeachaigh sé le polaitíocht. Glaodh chun an Bharra Laistigh air sa bhliain 1929 (ar leibhéal na cónaidhme). Bhí tionchar ag a chúlra sa dlí (dlí [[Bunreacht|bunreachtúil]] na hAstráile go háirithe) ar chuid mhór dá chuid polasaithe agus gníomhaíochtaí. Sa bhliain 1920 phós sé Pattie Menzies, iníon Feisire [[Coimeádachas|choimeádaigh]] agus ball, mar sin, den scothaicme. == Ag dul i gcumhacht == Sa bhliain 1928 toghadh an Mèinnearach mar bhall de Chomhairle Reachtais Victoria (teach uachtarach na Parlaiminte) ar son Pháirtí Náisiúnach na hAstráile. Is beag nár cuireadh a iarrthóireacht ó mhaith nuair a d'fheann roinnt ath[[Saighdiúir|shaighdiúir]]í é ar na páipéir as gan liostáil, ach tháinig sé slán. Sa bhliain 1929 d'aistrigh sé go dtí an Tionól Reachtais (an teach íochtarach) , rud a lig dó a bheith ina [[Aire Rialtas|Aire]] agus ina Thánaiste i rialtas [[Coimeádachas|coimeádach]] idir na blianta 1932 agus 1934. Is sa bhliain 1934 a rinneadh polaiteoir feidearálach de, agus é ag seasamh do Pháirtí na hAstráile Aontaithe (''United Australia Party'' - UAP) in Kooyong, toghlach uasaicmeach i Melbourne. Rinneadh Ard-Aighne agus Aire Tionsclaíochta de ar an bpointe i rialtas [[Joesph Lyons]], agus sa bhliain 1937 rinneadh ball den Rí-Chomhairle de. Sna blianta 1934 agus 1935 rinne Menzies iarracht sna cúirteanna thar ceann an rialtais ar [[Egon Kisch]], Cumannach Giúdach ón t[[An tSeicslóvaic|Seicslóvaic]], a choinneáil amach ón tír. Dúirt daoine éigin go raibh lé ag Menzies leis na Naitsithe agus shíl a lán eile gur fhrith-Chumannach é, agus b'éigean dó an chonspóid a sheachaint trína rá gurbh é an tAire Intíre, Thomas Patterson, ba thúisce a rinne an t-ordú. Le himeacht aimsire rinneadh tánaiste den UAP de, agus cuireadh ina leith go raibh rún aige Lyons a bhrú i leataobh. Tugadh leasainm cáiliúil cáiliúil air sa bhliain 1938 - "Pig Iron Bob" - de bharr achrainn idir é féin agus dugairí nárbh áil leo sean-iarann a chur thar sáile chun na Seapáine ar eagla gurbh ábhar cogaidh aici é. Ní raibh sé dall ar an gcontúirt, áfach, agus d'éirigh sé as an Aireacht sa bhliain 1939 mar agóid i dtaobh mhoilleadóireacht an rialtais. Ba ghearr gur cailleadh Lyons, ar 7 Aibreán 1939. == An chéad tréimhse mar Phríomh-Aire == [[Íomhá:Nla.pic-an23217367-v.jpg|thumb|left|Robert Menzies ag fógairt thosach an chogaidh don náisiún sa bhliain 1939. ]] Ar 26 Aibreán 1939 toghadh Menzies mar cheannaire an UAP agus rinneadh Príomh-Aire de i gcomhrialtas idir an tUAP agus Páirtí na Tuaithe (''Country Party'' nó "páirtí na bh[[feirmeoir]]í"). Ach dhiúltaigh Earl Page, ceannaire Pháirtí na Tuaithe, dul isteach in Aireacht Menzies agus d'ionsaigh go géar sa Pharlaimint é, á rá gur chladhaire é Menzies toisc nár liostáil sé san Arm sa Chéad Chogadh Domhanda agus go raibh sé mídhílis do Lyons. D'éirigh le Menzies rialtas mionlaigh a chur ar bun, agus chuir sé cuma nua ar an gComhrialtas nuair a chaill Page ceannas a pháirtí tamall ina dhiaidh sin. Mhaith sé do Phage ach ní labhródh Pattie Menzies leis siúd arís. == Cúrsaí cogaidh == Nuair a rinneadh Príomh-Aire de sa bhliain 1939 bhí sé an-deacair aige misneach a chur sa tír. Bhí cuimhne ag daoine fós ar an g[[An Chéad Chogadh Domhanda|Céad Chogadh Domhanda]], cogadh nach raibh Menzies féin páirteach ann. Thug sé cuairt oifigiúil ar an n[[An Ghearmáin|Gearmáin]] sa bhliain 1938, agus thaobhaigh sé le beartas géillte is síthe [[Neville Chamberlain]], mar a rinne a lán polaiteoirí ag an am. Ach nuair a d'fhógair Chamberlain cogadh ar an nGearmáin, lean Menzies é. Ar éigean a tháinig an tUAP slán i dtoghchán na bliana 1940. Dhiúltaigh Páirtí Lucht Oibre na hAstráile (''Australian Labour Party'' - ALP), a bhí faoi cheannas [[John Curtin]], dul i gcomhar le Menzies i gcomhrialtas cogaidh, agus b'fhearr leo an t[[Fórsaí armtha|Arm]] a choinneáil sa bhaile chun an tír a chosaint de rogha ar é a chur anonn chun na hEorpa. Bhí an tALP sásta, áfach, a bheith páirteach sa Chomhairle Chogaidh (''Advisory War Council''). [[Íomhá:Menzies Churchill WW21941.jpg|thumb|Menzies agus [[Winston Churchill]] i Sráid Downing sa bhliain 1941.]] Chaith Menzies tamall maith de mhíonna sa Bhreatain sa bhliain 1941 ag plé cúrsaí straitéise le [[Winston Churchill|Churchill]] agus le ceannairí eile. Nuair a tháinig sé abhaile, bhí air éirí as mar Phríomh-Aire agus mar cheannaire an UAP, agus rinneadh Príomh-Aire d'[[Arthur Fadden]], ceann Pháirtí na Tuaithe. Bhí fearg ar Mhenzies dá bharr agus is beag nár éirigh sé as an bpolaitíocht. Tháinig an tALP i gcumhacht faoi threoir John Curtin sa bhliain 1941, agus rug siad an chraobh leo gan dua sa bhliain 1943. Bhí a fhios ag Menzies go raibh an tUAP gan bhrí agus chrom sé ar pháirtí nua a bhunú ina áit: tháinig an [[An Páirtí Liobrálach (An Astráil)|Páirtí Liobrálach]] ar an bhfód sa bhliain 1945. Is beag rath a bhí air ar dtús, mar toghadh [[Ben Chifley]] (oidhre Curtin) gan stró ar bith sa bhliain 1946, agus dhealraigh sé nach raibh an bua i ndán do na Liobrálaigh faoi cheannas Menzies. == Aiséirí == Bhí an tALP, mar pháirtí den eite chlé, thíos leis an bhfrith-Chumannachas a lean an gCogadh Fuar. Nuair a d'fhógair Chifley gur mhian leis na bancanna príobháideacha a náisiúnú cuireadh an mheánaicme chun scaoill, rud a chuaigh ar sochar do na Liobrálaigh, mar a rinne an stailc ghuail a chuir na Cumannaigh ar siúl sa bhliain 1949. I dtoghchán na bliana sin thréig na daoine an tALP ina dtuile sléibhe, agus fuair Menzies greim ar naoi suíochán nua is daichead sa bhreis - an t-athrú tuairime ba mhó riamh i dtoghchán Astrálach. Sa bhliain 1950, mar bharr ar an sonas, fuair Menzies an ''Legion of Merit'' ó [[Harry S. Truman]], Uachtarán na Stát Aontaithe, as obair ar leith a dhéanamh i rith an chogaidh agus ina dhiaidh. [[Íomhá:Menziesandwife.jpg|thumb|left|Menzies agus a bhean chéile [[Pattie Menzies]] sna daichidí.]] Bhí smacht ag an ALP ar an Seanad agus ba mhór an crá croí ag Menzies iad. Sa bhliain 1951 rith Menzies Bille chun an Páirtí Cumannach a chosc le súil go ndiúltódh an Seanad dó agus go mbeadh faill aige dá bharr ar an dá Theach a lánscor le haghaidh toghcháin, ach ligeadh don Bhille. Ina dhiaidh sin dúirt Ard-Chúirt na hAstráile nach raibh an Bille de réir an Bhunreachta. Thapaigh Menzies an deis chun lánscor a dhéanamh, áfach, nuair a dhiúltaigh an Seanad do Bhille i ngeall ar na bainc, agus i dtoghchán feidearálach na bliana 1951 fuair sé smacht ar an dá Theach. Rinne sé botún, áfach, i gcás eile. Chuir sé reifreann ar siúl sa bhliain 1951 a ligfeadh an Bunreacht a athrú lena cheadú don Pharlaimint dlíthe a dhéanamh faoi na Cumannaigh dá mba ghá sin ar son shlándáil an Chomhlathais. Ach throid [[H.V. Evatt]], ceannaire nua an ALP, i gcoinne an mholaidh ar son saoirsí sibhialta, agus bhain le breis bheag. Bhí caidreamh ag Menzies ar an mBreatain agus ar Mheiriceá araon, agus chuir sé saighdiúirí Astrálacha chun Cogadh na Cóiré. Sa bhliain 1965 shocraigh sé ar shaighdiúirí Astrálacha a chur chun Cogadh Vítneam agus ar an gcoinscríobh a thabhairt ar ais. Bhí daoine sásta leis sin ar dtús, ach tháinig a mhalairt de thuairim ag mórán daoine. == Menzies agus an tALP == Níor éirigh le [[rialtas]] Menzies caoi mhaith a choinneáil ar an n[[geilleagar]], agus bhí súil ag Evatt le bua sa chéad toghchán eile dá bharr. Bhí an Mèinnearach in ann tairbhe a bhaint as an scéal go raibh [[Vladimir Mikhaylovich Petrov (taidhleoir)|Vladimir Petrov]], [[taidhleoir]] [[An tAontas Sóivéadach|Sóivéadach]], tar éis a thaobh féin a thréigean san Astráil, agus go raibh fianaise ann go raibh [[Spiaireacht|spiairí]] sa tír agus le fáil fiú i bhfoireann Evatt féin. Ba leor seo chun an bua a thabhairt do na páirtithe coimeádacha, cé go bhfuair Páirtí an Lucht Oibrithe formhór na vótaí ann féin. Tar éis thoghchán na bliana 1954 scoilt an tALP, agus chuir roinnt baill fhrith-Chumannacha páirtí nua ar bun a dtabharfaí Páirtí Daonlathach an Lucht Oibre air (''Democratic Labor Party'' - DLP). Thugadh sé a chuid vótaí dara tosaíochta (“preference votes”) do dhream Menzies, rud a chuidigh go mór leis an ALP a choinneáil amach nó gur tháinig borradh faoin ngeilleagar i ndeireadh na gcaogaidí. Bhí inimircigh ag teacht ina dtuile, tithe á dtógáil, earraí á ndéanamh, agus praghsanna arda ar easpórtálacha talmhaíochta. Bhí ceannaire nua ar an ALP, [[Arthur Calwell]], fear a bhain geit as Menzies nuair a chuir crapadh creidmheasa isteach ar fhostaíocht. Ní raibh ag Menzies i dtoghchán na bliana 1961 ach móramh dhá shuíochán. Tháinig rath ar an scéal (ó thaobh Menzies de) ina dhiaidh sin: bhain sé leas as conspóidí a naimhde agus go háirithe as an teilifís, meán nua. Craoladh a óráid pholasaí ar 12 Samhain 1963, an chéad uair riamh a rinneadh a leithéid san Astráil.<ref>Hughes, Colin agus Western, John (1966), ''The Prime Minister's Policy Speech: A Case Study in Televised Politics'', Canberra, Australian National University Press</ref> == Menzies agus Éire == I measc na gceisteanna a bhí faoi fhíorthionchar na scrupall a bhí ar an Mèinnearach agus ar a chomh-[[Aire Rialtas|airí]], áirítear an dochar a rinneadh don chaidreamh idir [[Éire|Éirinn]] agus an Astráil mar gheall ar an achrann, a mhaireann ó 1949 go dtí 1964, maidir leis an teideal ar chóir do cheachtar den dá stát úsáid a bhaint as le haghaidh an Chinn Stáit agus dintiúir ambasadóra á dtaispeáint. Chuir [[rialtas]] an Mhèinnearaigh, óna thaobhsa de, i gcoinne úsáid a bhaint as an bhfrása "[[Uachtarán na hÉireann]]" ós rud é go raibh éileamh ar [[Tuaisceart Éireann|Thuaisceart Éireann]] taobh thiar de<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Lorna Lloyd|date=|url=|title=Diplomacy with a Difference: the Commonwealth Office of High Commissioner, 1880-2006|journal=(Nijoff)|volume=2007|issue=lgh 152-56}}</ref>. Agus é ag druidim le deireadh na tréimhse a chaith sé in oifig, tá dealramh air go raibh faoiseamh ar an Mèinnearach gur socraíodh an achrann sin agus gur chuir sé béim faoi leith ar thábhacht mhisean na hAstráile i m[[Baile Átha Cliath]].   == Deireadh réime == D’éirigh an Mèinnearach as i Mí Eanáir 1966 agus tháinig [[Harold Holt]] ina áit. D’fhan an Comhrialtas i gcumhacht go ceann seacht mbliana eile. Tar éis dó dul ar scor, rinneadh an tríú Seansailéir déag d’Ollscoil Melbourne de, agus bhronn a lán ollscoileanna Astrálacha eile céimeanna onóracha air de bharr ar thug sé de spreagadh don ardléann agus é faoi réim. Sa bhliain 1966 cheap an [[Eilís II na Ríochta Aontaithe|Bhanríon]] é mar [[Tiarna|Thiarna]] Bardaigh na gCúig Chaladh agus mar Chonstábla Chaisleán Dover, rud a lig dó cónaí i gCaisleán Walmer nuair a tháinig sé gach bliain ar cuairt chun na Breataine. Deir daoine éigin gur tháinig rath ar na Mèinnearach de bharr bhorradh fada an [[Geilleagar|gheilleagair]] tar éis an [[An Dara Cogadh Domhanda|Dara Cogadh Domhanda]] agus an leasa a bhain sé as conspóidí an [[Cogadh Fuar|Chogaidh Fhuair.]] Ba mhór an chabhair dó freisin na conspóidí a tharla taobh istigh de Pháirtí an Lucht Oibre. Tá an-mheas go deo ag [[Coimeádachas|coimeádaigh]] na tíre ar a chuimhne go fóill. Bronnadh a lán onóracha ar an Mèinnearach: * Ridire Ord an Fheochadáin (ba é an t-aon Astrálach amháin a fuair an gradam sin), * Ridire Ord na hAstráile, * Ord Chuideachta na hOnóra agus eile. == Leabhair == * Brett, Judith (1992) ''Robert Menzies' Forgotten People'', Macmillan * Cook, Ian (1999), ''Liberalism in Australia'', Oxford University Press, South Melbourne, Victoria. Caibidil 7: 'Robert Menzies'. ISBN 0-19-553702-5 * Hazlehurst, Cameron (1979), ''Menzies Observed'', George Allen and Unwin, Sydney, New South Wales. ISBN 0-86861-320-7 * Hughes, Colin A. (1976), ''Mr Prime Minister. Australian Prime Ministers 1901-1972'', Oxford University Press, Melbourne, Victoria, Caibidlí 13 agus 18. ISBN 0-19-550471-2 * Martin, Allan (1993 agus 1999) ''Robert Menzies: A Life'', dhá imleabhar, Melbourne University Press, Carlton, Victoria. * Martin, Allan (2000), 'Sir Robert Gordon Menzies,' in Grattan, Michelle, "Australian Prime Ministers", New Holland Publishers, lgh 174-205. ISBN 1-86436-756-3 * Martin, A.W. (2000), "Menzies, Sir Robert Gordon (Bob) (1894 - 1978)", ''Australian Dictionary of Biography, Volume 15'', Melbourne University Press, (Melbourne), lgh 354–361. * Starr, Graeme (1980), "The Liberal Party of Australia: A Documentary History", Drummond/Heinemann, Richmond, Victoria. ISBN 0-85859-223-1 == Naisc Sheachtracha == **[http://www.menziesfoundation.org.au/ The Menzies Foundation] **[http://www.menziesvirtualmuseum.org.au/ The Menzies Virtual Museum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070302192248/http://www.menziesvirtualmuseum.org.au/ |date=2007-03-02 }} **[http://www.kcl.ac.uk/schools/humanities/depts/menzies/index.html The Menzies Centre for Australian Studies, London] **[http://www.liberals.net/sirrobertmenzies.htm Suíomh Robert Menzies de chuid an Pháirtí Liobrálaigh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201109005655/http://www.liberals.net/sirrobertmenzies.htm |date=2020-11-09 }} **[http://www.nla.gov.au/events/menzies.html The Legacy of Sir Robert Menzies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070303200822/http://www.nla.gov.au/events/menzies.html |date=2007-03-03 }} Leabharlann Náisiúnta na hAstráile **[http://primeministers.naa.gov.au/meetpm.asp?pmId=12&pageName=before Australia's Prime Ministers - Meet A PM: Robert Menzies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070607033456/http://www.primeministers.naa.gov.au/meetpm.asp?pmId=12&pageName=before |date=2007-06-07 }} == Tagairtí == {{Reflist}} {{Príomh-Airí na hAstráile}} {{DEFAULTSORT:Menzies, Robert}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1894]] [[Catagóir:Básanna i 1978]] [[Catagóir:Abhcóidí agus pléadálaithe]] [[Catagóir:An Chéad Chogadh Domhanda]] [[Catagóir:Ceannairí an Chogaidh Fhuair]] [[Catagóir:Cogadh Vítneam]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hAlban]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Liobrálachas]] [[Catagóir:Lucht ollscoile]] [[Catagóir:Máisiúin]] [[Catagóir:Náisiúnaithe]] [[Catagóir:Polaiteoirí an Dara Chogaidh Domhanda]] [[Catagóir:Preispitéirigh]] [[Catagóir:Príomh-Airí na hAstráile]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] [[Catagóir:Ridirí]] [[Catagóir:Victoria (stát)]] m5to06wpsjg0smmb1ouasxnff4bg4df 1312885 1312862 2026-05-13T15:08:55Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312885 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba é '''Sir Robert Gordon Menzies''' nó '''Raibeart Gòrdan Mèinnearach''' ([[20 Nollaig]] [[1894]] - [[15 Bealtaine]] [[1978]]), [[dlí]]<nowiki/>odóir agus [[polaiteoir]], an dóú [[Príomh-Aire]] déag de chuid na h[[An Astráil|Astráil]]<nowiki/>e.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/UCDSchoolofLaw/posts/2274248605932784|teideal=UCD School of Law|language=ga|work=www.facebook.com|dátarochtana=2020-05-15}}</ref> Bhí sé ina Phríomh-Aire ar an Astráil ar feadh tréimhse níos mó ná a bhí duine ar bith eile (1939-41 agus 1949-66). Bhí deis a labhartha go hiontach ag Menzies mar [[Dlí|dhlí]]<nowiki/>odóir (b'[[abhcóide]] de chuid na [[Banríon|Banríona]] é) agus mar pholaiteoir. Chreid sé go diongbháilte sa [[Monarcacht|mhonarcacht]] agus shíl sé gur chóir don Astráil ceangal muintearais a chothú leis an m[[An Bhreatain|Breatain]]. D'éirigh sé ina [[Príomh-Aire|Phríomh-Aire]] den chéad uair sa bhliain 1939, tar éis bhás [[Joseph Lyons]], ceannaire an United Australia Party. Bhain a pháirtí toghchán na bliana 1940, ach thit an [[rialtas]] nuair a vótáil roinnt feisirí ar thaobh an Fhreasúra. Chaith Menzies féin ocht mbliana sa Fhreasúra dá bharr, agus bhunaigh sé Páirtí Liobrálach na hAstráile idir an dá linn. Chuaigh sé i mbun [[Rialtas|rialtais]] nua sa bhliain 1949, agus d'fhan sé i gcumhacht nó gur éirigh sé as sa bhliain 1966. == An chéad chuid dá shaol == [[Íomhá:RobertMenzies.jpg|thumb|left|upright|An Ridire Robert Menzies]] Rugadh Menzies in Jeparit, baile beag sa Wimmera in iarthar [[Victoria]], ar [[20 Nollaig]] [[1894]]. Ba de shliocht [[Albain|Albanach]] agus [[Corn na Breataine|Cornach]] é,<ref>Australian Academy of Science: Biographical Memoirs of Deceased Fellows: [http://www.asap.unimelb.edu.au/bsparcs/aasmemoirs/menzies.htm Robert Gordon Menzies 1894-1978]</ref> agus bhí sé mórálach as pór na n[[Na Garbhchríocha|Garbhchríoch]] a bheith ann. Bhí a athair agus uncail leis ina baill de Pharlaimint Victoria, agus bhí uncail eile ina Fheisire feidearálach.<ref>{{Lua idirlín |url=http://primeministers.naa.gov.au/meetpm.asp?pageName=before&pmId=12 |teideal=Robert Menzies |dátarochtana=2010-06-18 |archivedate=2007-10-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20071020175809/http://primeministers.naa.gov.au/meetpm.asp?pageName=before&pmId=12 }}</ref> Fuair sé scolaíocht i scoil aon seomra ar dtús,. Ansin d'fhreastail sé ar scoileanna príobháideacha i [[Melbourne]] agus ar [[Ollscoil]] Melbourne. Bronnadh céim sa dlí le céadonóracha air sa bhliain 1916. [[Íomhá:LondonBombedWWII full.jpg|thumb|left|Foirgnimh scriosta i Londain]] Bhí céim oifigigh ag Menzies i milíste na hOllscoile nuair a thosaigh an [[An Chéad Chogadh Domhanda|cogaidh]]. Ach d'éirigh sé as an bpost, cé go raibh a leithéidí eile ag iarraidh liostáil. Dúradh go raibh sé chomh aige leanúint dá chuid staidéir agus beirt dearthár leis san arm cheana. Ach scéal é a d'fhág smál éigin ar a chlú (cé gur cúitíodh é agus Menzies i Londain scór blianta ina dhiaidh sin i rith na buamála). Ghnóthaigh Menzies duaiseanna acadúla agus é á fhógairt go raibh sé ar son an [[An Chéad Chogadh Domhanda|chogaidh]] agus an choinscríofa. Bhí saol oibre an-rathúil aige mar dhlíodóir i Melbourne sula ndeachaigh sé le polaitíocht. Glaodh chun an Bharra Laistigh air sa bhliain 1929 (ar leibhéal na cónaidhme). Bhí tionchar ag a chúlra sa dlí (dlí [[Bunreacht|bunreachtúil]] na hAstráile go háirithe) ar chuid mhór dá chuid polasaithe agus gníomhaíochtaí. Sa bhliain 1920 phós sé Pattie Menzies, iníon Feisire [[Coimeádachas|choimeádaigh]] agus ball, mar sin, den scothaicme. == Ag dul i gcumhacht == Sa bhliain 1928 toghadh an Mèinnearach mar bhall de Chomhairle Reachtais Victoria (teach uachtarach na Parlaiminte) ar son Pháirtí Náisiúnach na hAstráile. Is beag nár cuireadh a iarrthóireacht ó mhaith nuair a d'fheann roinnt ath[[Saighdiúir|shaighdiúir]]í é ar na páipéir as gan liostáil, ach tháinig sé slán. Sa bhliain 1929 d'aistrigh sé go dtí an Tionól Reachtais (an teach íochtarach) , rud a lig dó a bheith ina [[Aire Rialtas|Aire]] agus ina Thánaiste i rialtas [[Coimeádachas|coimeádach]] idir na blianta 1932 agus 1934. Is sa bhliain 1934 a rinneadh polaiteoir feidearálach de, agus é ag seasamh do Pháirtí na hAstráile Aontaithe (''United Australia Party'' - UAP) in Kooyong, toghlach uasaicmeach i Melbourne. Rinneadh Ard-Aighne agus Aire Tionsclaíochta de ar an bpointe i rialtas [[Joesph Lyons]], agus sa bhliain 1937 rinneadh ball den Rí-Chomhairle de. Sna blianta 1934 agus 1935 rinne Menzies iarracht sna cúirteanna thar ceann an rialtais ar [[Egon Kisch]], Cumannach Giúdach ón t[[An tSeicslóvaic|Seicslóvaic]], a choinneáil amach ón tír. Dúirt daoine éigin go raibh lé ag Menzies leis na Naitsithe agus shíl a lán eile gur fhrith-Chumannach é, agus b'éigean dó an chonspóid a sheachaint trína rá gurbh é an tAire Intíre, Thomas Patterson, ba thúisce a rinne an t-ordú. Le himeacht aimsire rinneadh tánaiste den UAP de, agus cuireadh ina leith go raibh rún aige Lyons a bhrú i leataobh. Tugadh leasainm cáiliúil cáiliúil air sa bhliain 1938 - "Pig Iron Bob" - de bharr achrainn idir é féin agus dugairí nárbh áil leo sean-iarann a chur thar sáile chun na Seapáine ar eagla gurbh ábhar cogaidh aici é. Ní raibh sé dall ar an gcontúirt, áfach, agus d'éirigh sé as an Aireacht sa bhliain 1939 mar agóid i dtaobh mhoilleadóireacht an rialtais. Ba ghearr gur cailleadh Lyons, ar 7 Aibreán 1939. == An chéad tréimhse mar Phríomh-Aire == [[Íomhá:Nla.pic-an23217367-v.jpg|thumb|left|Robert Menzies ag fógairt thosach an chogaidh don náisiún sa bhliain 1939. ]] Ar 26 Aibreán 1939 toghadh Menzies mar cheannaire an UAP agus rinneadh Príomh-Aire de i gcomhrialtas idir an tUAP agus Páirtí na Tuaithe (''Country Party'' nó "páirtí na bh[[feirmeoir]]í"). Ach dhiúltaigh Earl Page, ceannaire Pháirtí na Tuaithe, dul isteach in Aireacht Menzies agus d'ionsaigh go géar sa Pharlaimint é, á rá gur chladhaire é Menzies toisc nár liostáil sé san Arm sa Chéad Chogadh Domhanda agus go raibh sé mídhílis do Lyons. D'éirigh le Menzies rialtas mionlaigh a chur ar bun, agus chuir sé cuma nua ar an gComhrialtas nuair a chaill Page ceannas a pháirtí tamall ina dhiaidh sin. Mhaith sé do Phage ach ní labhródh Pattie Menzies leis siúd arís. == Cúrsaí cogaidh == Nuair a rinneadh Príomh-Aire de sa bhliain 1939 bhí sé an-deacair aige misneach a chur sa tír. Bhí cuimhne ag daoine fós ar an g[[An Chéad Chogadh Domhanda|Céad Chogadh Domhanda]], cogadh nach raibh Menzies féin páirteach ann. Thug sé cuairt oifigiúil ar an n[[An Ghearmáin|Gearmáin]] sa bhliain 1938, agus thaobhaigh sé le beartas géillte is síthe [[Neville Chamberlain]], mar a rinne a lán polaiteoirí ag an am. Ach nuair a d'fhógair Chamberlain cogadh ar an nGearmáin, lean Menzies é. Ar éigean a tháinig an tUAP slán i dtoghchán na bliana 1940. Dhiúltaigh Páirtí Lucht Oibre na hAstráile (''Australian Labour Party'' - ALP), a bhí faoi cheannas [[John Curtin]], dul i gcomhar le Menzies i gcomhrialtas cogaidh, agus b'fhearr leo an t[[Fórsaí armtha|Arm]] a choinneáil sa bhaile chun an tír a chosaint de rogha ar é a chur anonn chun na hEorpa. Bhí an tALP sásta, áfach, a bheith páirteach sa Chomhairle Chogaidh (''Advisory War Council''). [[Íomhá:Menzies Churchill WW21941.jpg|thumb|Menzies agus [[Winston Churchill]] i Sráid Downing sa bhliain 1941.]] Chaith Menzies tamall maith de mhíonna sa Bhreatain sa bhliain 1941 ag plé cúrsaí straitéise le [[Winston Churchill|Churchill]] agus le ceannairí eile. Nuair a tháinig sé abhaile, bhí air éirí as mar Phríomh-Aire agus mar cheannaire an UAP, agus rinneadh Príomh-Aire d'[[Arthur Fadden]], ceann Pháirtí na Tuaithe. Bhí fearg ar Mhenzies dá bharr agus is beag nár éirigh sé as an bpolaitíocht. Tháinig an tALP i gcumhacht faoi threoir John Curtin sa bhliain 1941, agus rug siad an chraobh leo gan dua sa bhliain 1943. Bhí a fhios ag Menzies go raibh an tUAP gan bhrí agus chrom sé ar pháirtí nua a bhunú ina áit: tháinig an [[An Páirtí Liobrálach (An Astráil)|Páirtí Liobrálach]] ar an bhfód sa bhliain 1945. Is beag rath a bhí air ar dtús, mar toghadh [[Ben Chifley]] (oidhre Curtin) gan stró ar bith sa bhliain 1946, agus dhealraigh sé nach raibh an bua i ndán do na Liobrálaigh faoi cheannas Menzies. == Aiséirí == Bhí an tALP, mar pháirtí den eite chlé, thíos leis an bhfrith-Chumannachas a lean an gCogadh Fuar. Nuair a d'fhógair Chifley gur mhian leis na bancanna príobháideacha a náisiúnú cuireadh an mheánaicme chun scaoill, rud a chuaigh ar sochar do na Liobrálaigh, mar a rinne an stailc ghuail a chuir na Cumannaigh ar siúl sa bhliain 1949. I dtoghchán na bliana sin thréig na daoine an tALP ina dtuile sléibhe, agus fuair Menzies greim ar naoi suíochán nua is daichead sa bhreis - an t-athrú tuairime ba mhó riamh i dtoghchán Astrálach. Sa bhliain 1950, mar bharr ar an sonas, fuair Menzies an ''Legion of Merit'' ó [[Harry S. Truman]], Uachtarán na Stát Aontaithe, as obair ar leith a dhéanamh i rith an chogaidh agus ina dhiaidh. [[Íomhá:Menziesandwife.jpg|thumb|left|Menzies agus a bhean chéile [[Pattie Menzies]] sna daichidí.]] Bhí smacht ag an ALP ar an Seanad agus ba mhór an crá croí ag Menzies iad. Sa bhliain 1951 rith Menzies Bille chun an Páirtí Cumannach a chosc le súil go ndiúltódh an Seanad dó agus go mbeadh faill aige dá bharr ar an dá Theach a lánscor le haghaidh toghcháin, ach ligeadh don Bhille. Ina dhiaidh sin dúirt Ard-Chúirt na hAstráile nach raibh an Bille de réir an Bhunreachta. Thapaigh Menzies an deis chun lánscor a dhéanamh, áfach, nuair a dhiúltaigh an Seanad do Bhille i ngeall ar na bainc, agus i dtoghchán feidearálach na bliana 1951 fuair sé smacht ar an dá Theach. Rinne sé botún, áfach, i gcás eile. Chuir sé reifreann ar siúl sa bhliain 1951 a ligfeadh an Bunreacht a athrú lena cheadú don Pharlaimint dlíthe a dhéanamh faoi na Cumannaigh dá mba ghá sin ar son shlándáil an Chomhlathais. Ach throid [[H.V. Evatt]], ceannaire nua an ALP, i gcoinne an mholaidh ar son saoirsí sibhialta, agus bhain le breis bheag. Bhí caidreamh ag Menzies ar an mBreatain agus ar Mheiriceá araon, agus chuir sé saighdiúirí Astrálacha chun Cogadh na Cóiré. Sa bhliain 1965 shocraigh sé ar shaighdiúirí Astrálacha a chur chun Cogadh Vítneam agus ar an gcoinscríobh a thabhairt ar ais. Bhí daoine sásta leis sin ar dtús, ach tháinig a mhalairt de thuairim ag mórán daoine. == Menzies agus an tALP == Níor éirigh le [[rialtas]] Menzies caoi mhaith a choinneáil ar an n[[geilleagar]], agus bhí súil ag Evatt le bua sa chéad toghchán eile dá bharr. Bhí an Mèinnearach in ann tairbhe a bhaint as an scéal go raibh [[Vladimir Mikhaylovich Petrov (taidhleoir)|Vladimir Petrov]], [[taidhleoir]] [[An tAontas Sóivéadach|Sóivéadach]], tar éis a thaobh féin a thréigean san Astráil, agus go raibh fianaise ann go raibh [[Spiaireacht|spiairí]] sa tír agus le fáil fiú i bhfoireann Evatt féin. Ba leor seo chun an bua a thabhairt do na páirtithe coimeádacha, cé go bhfuair Páirtí an Lucht Oibrithe formhór na vótaí ann féin. Tar éis thoghchán na bliana 1954 scoilt an tALP, agus chuir roinnt baill fhrith-Chumannacha páirtí nua ar bun a dtabharfaí Páirtí Daonlathach an Lucht Oibre air (''Democratic Labor Party'' - DLP). Thugadh sé a chuid vótaí dara tosaíochta (“preference votes”) do dhream Menzies, rud a chuidigh go mór leis an ALP a choinneáil amach nó gur tháinig borradh faoin ngeilleagar i ndeireadh na gcaogaidí. Bhí inimircigh ag teacht ina dtuile, tithe á dtógáil, earraí á ndéanamh, agus praghsanna arda ar easpórtálacha talmhaíochta. Bhí ceannaire nua ar an ALP, [[Arthur Calwell]], fear a bhain geit as Menzies nuair a chuir crapadh creidmheasa isteach ar fhostaíocht. Ní raibh ag Menzies i dtoghchán na bliana 1961 ach móramh dhá shuíochán. Tháinig rath ar an scéal (ó thaobh Menzies de) ina dhiaidh sin: bhain sé leas as conspóidí a naimhde agus go háirithe as an teilifís, meán nua. Craoladh a óráid pholasaí ar 12 Samhain 1963, an chéad uair riamh a rinneadh a leithéid san Astráil.<ref>Hughes, Colin agus Western, John (1966), ''The Prime Minister's Policy Speech: A Case Study in Televised Politics'', Canberra, Australian National University Press</ref> == Menzies agus Éire == I measc na gceisteanna a bhí faoi fhíorthionchar na scrupall a bhí ar an Mèinnearach agus ar a chomh-[[Aire Rialtas|airí]], áirítear an dochar a rinneadh don chaidreamh idir [[Éire|Éirinn]] agus an Astráil mar gheall ar an achrann, a mhaireann ó 1949 go dtí 1964, maidir leis an teideal ar chóir do cheachtar den dá stát úsáid a bhaint as le haghaidh an Chinn Stáit agus dintiúir ambasadóra á dtaispeáint. Chuir [[rialtas]] an Mhèinnearaigh, óna thaobhsa de, i gcoinne úsáid a bhaint as an bhfrása "[[Uachtarán na hÉireann]]" ós rud é go raibh éileamh ar [[Tuaisceart Éireann|Thuaisceart Éireann]] taobh thiar de<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Lorna Lloyd|date=|url=|title=Diplomacy with a Difference: the Commonwealth Office of High Commissioner, 1880-2006|journal=(Nijoff)|volume=2007|issue=lgh 152-56}}</ref>. Agus é ag druidim le deireadh na tréimhse a chaith sé in oifig, tá dealramh air go raibh faoiseamh ar an Mèinnearach gur socraíodh an achrann sin agus gur chuir sé béim faoi leith ar thábhacht mhisean na hAstráile i m[[Baile Átha Cliath]].   == Deireadh réime == D’éirigh an Mèinnearach as i Mí Eanáir 1966 agus tháinig [[Harold Holt]] ina áit. D’fhan an Comhrialtas i gcumhacht go ceann seacht mbliana eile. Tar éis dó dul ar scor, rinneadh an tríú Seansailéir déag d’Ollscoil Melbourne de, agus bhronn a lán ollscoileanna Astrálacha eile céimeanna onóracha air de bharr ar thug sé de spreagadh don ardléann agus é faoi réim. Sa bhliain 1966 cheap an [[Eilís II na Ríochta Aontaithe|Bhanríon]] é mar [[Tiarna|Thiarna]] Bardaigh na gCúig Chaladh agus mar Chonstábla Chaisleán Dover, rud a lig dó cónaí i gCaisleán Walmer nuair a tháinig sé gach bliain ar cuairt chun na Breataine. Deir daoine éigin gur tháinig rath ar na Mèinnearach de bharr bhorradh fada an [[Geilleagar|gheilleagair]] tar éis an [[An Dara Cogadh Domhanda|Dara Cogadh Domhanda]] agus an leasa a bhain sé as conspóidí an [[Cogadh Fuar|Chogaidh Fhuair.]] Ba mhór an chabhair dó freisin na conspóidí a tharla taobh istigh de Pháirtí an Lucht Oibre. Tá an-mheas go deo ag [[Coimeádachas|coimeádaigh]] na tíre ar a chuimhne go fóill. Bronnadh a lán onóracha ar an Mèinnearach: * Ridire Ord an Fheochadáin (ba é an t-aon Astrálach amháin a fuair an gradam sin), * Ridire Ord na hAstráile, * Ord Chuideachta na hOnóra agus eile. == Leabhair == * Brett, Judith (1992) ''Robert Menzies' Forgotten People'', Macmillan * Cook, Ian (1999), ''Liberalism in Australia'', Oxford University Press, South Melbourne, Victoria. Caibidil 7: 'Robert Menzies'. ISBN 0-19-553702-5 * Hazlehurst, Cameron (1979), ''Menzies Observed'', George Allen and Unwin, Sydney, New South Wales. ISBN 0-86861-320-7 * Hughes, Colin A. (1976), ''Mr Prime Minister. Australian Prime Ministers 1901-1972'', Oxford University Press, Melbourne, Victoria, Caibidlí 13 agus 18. ISBN 0-19-550471-2 * Martin, Allan (1993 agus 1999) ''Robert Menzies: A Life'', dhá imleabhar, Melbourne University Press, Carlton, Victoria. * Martin, Allan (2000), 'Sir Robert Gordon Menzies,' in Grattan, Michelle, "Australian Prime Ministers", New Holland Publishers, lgh 174-205. ISBN 1-86436-756-3 * Martin, A.W. (2000), "Menzies, Sir Robert Gordon (Bob) (1894 - 1978)", ''Australian Dictionary of Biography, Volume 15'', Melbourne University Press, (Melbourne), lgh 354–361. * Starr, Graeme (1980), "The Liberal Party of Australia: A Documentary History", Drummond/Heinemann, Richmond, Victoria. ISBN 0-85859-223-1 == Naisc Sheachtracha == **[http://www.menziesfoundation.org.au/ The Menzies Foundation] **[http://www.menziesvirtualmuseum.org.au/ The Menzies Virtual Museum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070302192248/http://www.menziesvirtualmuseum.org.au/ |date=2007-03-02 }} **[http://www.kcl.ac.uk/schools/humanities/depts/menzies/index.html The Menzies Centre for Australian Studies, London] **[http://www.liberals.net/sirrobertmenzies.htm Suíomh Robert Menzies de chuid an Pháirtí Liobrálaigh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201109005655/http://www.liberals.net/sirrobertmenzies.htm |date=2020-11-09 }} **[http://www.nla.gov.au/events/menzies.html The Legacy of Sir Robert Menzies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070303200822/http://www.nla.gov.au/events/menzies.html |date=2007-03-03 }} Leabharlann Náisiúnta na hAstráile **[http://primeministers.naa.gov.au/meetpm.asp?pmId=12&pageName=before Australia's Prime Ministers - Meet A PM: Robert Menzies] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20070607033456/http://www.primeministers.naa.gov.au/meetpm.asp?pmId=12&pageName=before |date=2007-06-07 }} == Tagairtí == {{Reflist}} {{Príomh-Airí na hAstráile}} {{DEFAULTSORT:Menzies, Robert}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1894]] [[Catagóir:Básanna i 1978]] [[Catagóir:Abhcóidí agus pléadálaithe]] [[Catagóir:An Chéad Chogadh Domhanda]] [[Catagóir:Ceannairí an Chogaidh Fhuair]] [[Catagóir:Cogadh Vítneam]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hAlban]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Liobrálachas]] [[Catagóir:Lucht ollscoile]] [[Catagóir:Máisiúin]] [[Catagóir:Náisiúnaithe]] [[Catagóir:Polaiteoirí Astrálacha an 20ú haois]] [[Catagóir:Polaiteoirí an Dara Chogaidh Domhanda]] [[Catagóir:Preispitéirigh]] [[Catagóir:Príomh-Airí na hAstráile]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] [[Catagóir:Ridirí]] [[Catagóir:Saighdiúirí]] [[Catagóir:Victoria (stát)]] r4rslll7bwnzufcrtgbysmhnj7633u2 0 29498 1312895 1069676 2026-05-13T15:28:41Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312895 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Iar-pholaiteoir Astrálach is ea '''Julia Eileen Gillard''' a rugadh ar [[29 Meán Fómhair]] [[1961]] sa [[An Bhreatain Bheag|Bhreatain Bheag]]), agus a tháinig i gcomharbacht ar [[Kevin Rudd]] ar an 24 Meitheamh 2010 mar 27ú [[Príomh-Aire na hAstráile]]. Is í an chéad bhean ainmnithe mar Phríomh-Aire sa tír sin. Toghadh í chun parlaimint na hAstráile ón ndáilcheantar Lalor, [[Victoria]] sna blianta 1998, 2001, 2004, 2007 agus 2010. {{Príomh-Airí na hAstráile}} {{Síol-au}} {{Síol-beath}} {{Síol-dlí}} {{DEFAULTSORT:Gillard, Julia}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1961]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Aindiachaithe]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hAlban]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hÉireann]] [[Catagóir:Dlíodóirí]] [[Catagóir:Inimircigh]] [[Catagóir:Mná sa pholaitíocht]] [[Catagóir:Polaiteoirí Astrálacha an 20ú haois]] [[Catagóir:Príomh-Airí na hAstráile]] [[Catagóir:Sóisialaithe]] [[Catagóir:Victoria (stát)]] gi3kzfn2h7zie5fohs9mkoo88zc0doh 0 31733 1312874 1312633 2026-05-13T15:04:39Z Seachránaí 53315 Catagóir:Polaiteoirí Astrálacha an 20ú haois 1312874 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Íomhá:EBarton1866.jpg|clé|mion|212x212px|sa bhliain 1866, agus in aois 17 bliain dó]] Ba [[Abhcóide|dhlíodóir]] agus [[Polaiteoir|pholaiteoir]] é '''An Ridire Edmund "Toby" Barton''' ([[18 Eanáir]] [[1849]] - [[7 Eanáir]] [[1920]]. B'eisean an ceann feadhna ar an bhfeachtas ar son An Chónasctha agus an chéad [[Príomh-Aire|Phríomh-Aire]] ar [[an Astráil]]. Toghadh sa bhliain 1901 é, ach d'éirigh sé as an bpost sa bhliain 1903. Bhí sé ansin ina [[Breitheamh|bhreitheamh]] d'Ard-Chúirt na hAstráile ó bunaíodh sa bhliain 1903 í go dtí gur cailleadh é.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/login/?next=https%3A%2F%2Fwww.facebook.com%2FUCDSchoolofLaw%2Fposts%2F4006277542729873|teideal=Edmund Barton|údar=Scoil Dlí, COBÁC|dáta=2021|language=ga|work=Facebook|dátarochtana=2021-01-18}}</ref> [[Íomhá:Portrait of Edmund Barton as Speaker of the New South Wales Legislative Assembly.jpg|clé|mion|194x194px|1885ː ina Cheann Comhairle ar Thionól Reachtach na Breataine Bige Theas Nua]] == Saol == Rugadh "Toby" Barton ar [[18 Eanáir]] [[1849]] in Glebe, [[Sydney]], [[New South Wales]]. Céimí de chuid [[Ollscoil]] Sydney (BA 1868 MA 1870), bhí sé ina [[abhcóide]] agus * ina chomhalta de Thionól Reachtach na Breataine Bige Theas Nua (1879-87, 1891-94 agus 1898-1900, * ina Cheann Comhairle air idir 1883 agus 1887) agus * de Chomhairle Reachtach na Breataine Bige Theas Nua (1887-91 agus 1897-98), * ina Ard-Aighne ar an mBreatain Bheag Theas Nua (1889 agus 1891-93) agus * ina Cheannaire ar an bhFreasúra sa stát (1898-99). [[Íomhá:Edmund Barton, Q.C., M.L.C., ca. 1889 SLNSW.jpg|clé|mion|195x195px|1889ː ina Ard-Aighne ar an mBreatain Bheag Theas Nua]] Bhí Barton ina thoscaire de chuid na Comhdhála Astraláisí Náisiúnta (1891) agus de chuid Chomhdháil Chónaidhmeach na hAstraláise (1897-98). Glacadh go forleathan gurbh é an ceannaire polaitíochta ba thábhachtaí san fheachtas ar son An Chónasctha. Idir 1901 agus 1903 bhí Barton ina [[Príomh-Aire|Phríomh-Aire]] ar an Astráil, ina [[Aire Rialtais|Aire]] Gnóthaí Seachtracha agus ina Fheisire thar ceann Hunter. === Breitheamh === Bhí Barton i measc na gcéad [[Breitheamh|bhreithiúna]] a ceapadh ar an Ard-Chúirt. Mar bhall den chúirt bhí sé faoi scáil an Phríomh-Bhreithimh, An Ridire Samuel Griffith, agus go pointe áirithe An Bhreithimh Ruairí Uí Chonchúir (go dtí go bhfuair sé bás sa bhliain 1912.). Faoin am a ndeachaigh Griffith ar scor, sa bhliain 1919, bhí a sheans féin ag Barton a bheith ina Phríomh-Bhreitheamh imithe. == Féach freisin == * [[Alfred Deakin]] [[Íomhá:EBarton2.jpg|clé|mion|150x150px|1898ː Barton (49) agus Alfred Deakin]] [[Íomhá:Edmund Barton Vanity Fair 16 October 1902.jpg|clé|mion|252x252px|Vanity Fair, 1902]] == Tagairtí == {{reflist}} {{Príomh-Airí na hAstráile}} {{Síol-au}} {{Síol-beath}} {{Síol-dlí}} {{DEFAULTSORT:Barton, Edmund}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1849]] [[Catagóir:Básanna i 1920]] [[Catagóir:Breithiúna Astrálacha]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hEorpa]] [[Catagóir:Dlíodóirí]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Liobrálachas]] [[Catagóir:New South Wales]] [[Catagóir:Polaiteoirí Astrálacha an 20ú haois]] [[Catagóir:Príomh-Airí na hAstráile]] [[Catagóir:Protastúnaigh]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] [[Catagóir:Ridirí]] nvsv6tolwndl0ctv2y6t077uiqw3z8v 0 31745 1312875 1312634 2026-05-13T15:04:55Z Seachránaí 53315 Catagóir:Polaiteoirí Astrálacha an 20ú haois 1312875 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba [[Polaitíocht|pholaiteoir]] é '''Alfred Deakin''' ([[3 Lúnasa]] [[1856]] i [[Victoria (An Astráil)|stát Victoria]] - [[7 Deireadh Fómhair]] [[1919]]), ar [[Duine|dhuine]] de na polaiteoirí ba mhó a bhí taobh thiar de Chónascadh na hAstráile.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/UCDSchoolofLaw/posts/2667864506571190|teideal=Alfred Deakin (1856-1919)|údar=Scoil Dlí, COBAC|dáta=|language=ga|work=www.facebook.com|dátarochtana=2020-08-04}}</ref>. Féachtar air mar "athair an náisiúin". B'eisean an dara [[Príomh-Aire]] ar [[an Astráil]]. == Saol == D'oibrigh Deakin mar [[Múinteoir|mhúinteoir]] agus [[Oideachas|oide]] príobháideach chun soláthar dó féin fad a bhí sé ag gabháil don [[dlí]] san [[oíche]] in [[Ollscoil]] [[Melbourne]]. Tar éis gur glaodh chun Bharra Victoria air sa bhliain 1877, níor éirigh go maith leis mar [[Abhcóide|dhlíodóir]] ar dtús. Chuaigh sé i muinín na h[[iriseoireacht]]<nowiki/>a agus na [[Polaitíocht|polaitíochta]] ina áit, cé gur fhill sé ar an mBarra ar feadh roinnt blianta sna [[1890idí]]. [[Íomhá:Alfred Deakin 01.jpg|clé|mion|1905]] === Aturnae Ginearálta === Bhí sé ina Aturnae Ginearálta ar Victoria faoi dhó. Sna 1890í bhí sé ar thús cadhnaíochta na státairí a bhí ag moladh Chónascadh na hAstráile. Ag deireadh na ndeich mbliana sin ghlac sé páirt in idirbheartaíocht thábhachtach as ar tháinig teorainn ar achomhairc os comhair na Ríchomhairle in aghaidh chinntí Ard-Chúirt na hAstráile. Mar sin féin, bhí an-tionchar aige ar fhorbairt an dlí san Astráil. [[Íomhá:'Alfred Deakin' on the front cover of 'The King and his Navy & Army', 1903.jpg|clé|mion]] Tar éis do Chomhlathas na hAstráile teacht ann sa bhliain 1901, ceapadh Deakin ina chéad Ard-Aighne air (1901-1903). Bhí páirt ríthábhachtach aige ag déanamh cinnte de gur achtaíodh an reachtaíocht a chuir Ard-Chúirt na hAstráile ar bun, an rud a bhain sé amach sa pholaitíocht arbh é ba mhó ba chúis mórtais dó. === Príomh-Aire === Bhí Deakin ina Phríomh-Aire ar an Astráil trí huaire (1903-1904, 1905-1908 agus 1909-10). Sa bhliain 1906, ritheadh reacht chun líon [[Breitheamh|breithiúna]] na hArd-Chúirte a mhéadú ó thriúr go cúigear (an líon a mhol sé sa bhliain 1902 ach níor éirigh leis). Thapaigh Deakin an deis leis na [[Breitheamh|breithiúna]] A.B. Ó hUiginn agus Isaac Isaacs a chur ar an gCúirt, poist a chóiméad siad go dtí 1929 agus 1930 faoi seach. === Bás === Tháinig [[hipirtheannas]] air agus ansin [[néaraistéine]] agus [[Néaltrú|néaltrú soithíoch]] b'fhéidir. == Tagairtí == {{reflist}} {{Príomh-Airí na hAstráile}} {{Síol-au}} {{Síol-beath}} {{Síol-dlí}} {{Síol-scríbhneoir}} {{DEFAULTSORT:Deakin, Alfred}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1856]] [[Catagóir:Básanna i 1919]] [[Catagóir:Abhcóidí agus pléadálaithe]] [[Catagóir:Drámadóirí]] [[Catagóir:Filí Astrálacha]] [[Catagóir:Filí Béarla]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Liobrálachas]] [[Catagóir:Polaiteoirí Astrálacha an 20ú haois]] [[Catagóir:Príomh-Airí na hAstráile]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] [[Catagóir:Sufragóirí]] [[Catagóir:Victoria (stát)]] npkrg8o0uytu0ceipu1e4nor3s97jei 0 31754 1312876 1312670 2026-05-13T15:05:11Z Seachránaí 53315 Catagóir:Polaiteoirí Astrálacha an 20ú haois 1312876 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba pholaiteoir é '''John Christian Watson''' (nó '''Chris Watson''') (circa [[9 Aibreán]] [[1867]] - [[18 Samhain]] [[1941]]). B'eisean an tríú Príomh-Aire ar [[an Astráil]]. Toghadh sa bhliain 1901 é, ach d'éirigh sé as an bpost sa bhliain 1910. {{Príomh-Airí na hAstráile}} {{Síol-au}} {{Síol-beath}} {{DEFAULTSORT:Watson, Chris}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1867]] [[Catagóir:Básanna i 1941]] [[Catagóir:Ceardchumannaithe]] [[Catagóir:Clódóirí]] [[Catagóir:Críostaithe]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hÉireann]] [[Catagóir:Daoine Sileacha]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Inimircigh]] [[Catagóir:Náisiúnaithe]] [[Catagóir:New South Wales]] [[Catagóir:Polaiteoirí Astrálacha an 20ú haois]] [[Catagóir:Príomh-Airí na hAstráile]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] dltnxrm8geuruvvog5c0g81xwv7qlld 0 31756 1312877 1312671 2026-05-13T15:05:28Z Seachránaí 53315 Catagóir:Polaiteoirí Astrálacha an 20ú haois 1312877 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba pholaiteoir é ''' Sir George Houstoun Reid''' ([[25 Feabhra]] [[1845]] - [[12 Meán Fómhair]] [[1918]]). B'eisean an ceathrú Príomh-Aire ar [[an Astráil]], agus an dóú Príomh-Aire déag ar [[New South Wales]]. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Príomh-Airí na hAstráile}} {{Síol-beath-gd}} {{Síol-au}} {{Síol-beath-en}} {{DEFAULTSORT:Reid, George}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1845]] [[Catagóir:Básanna i 1918]] [[Catagóir:An Páirtí Coimeádach]] [[Catagóir:Daoine Albanacha]] [[Catagóir:Daoine as Londain]] [[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Liobrálachas]] [[Catagóir:Polaiteoirí Astrálacha an 20ú haois]] [[Catagóir:Polaiteoirí Sasanacha]] [[Catagóir:Preispitéirigh]] [[Catagóir:Príomh-Airí na hAstráile]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] [[Catagóir:Taidhleoirí]] f1eexq4o9c5e5blbebevuj5nj9lnaco 0 31758 1312878 1312639 2026-05-13T15:05:48Z Seachránaí 53315 Catagóir:Polaiteoirí Astrálacha an 20ú haois 1312878 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba pholaiteoir é '''Andrew Fisher''' ([[29 Lúnasa]] [[1862]] - [[22 Deireadh Fómhair]] [[1928]]). B'eisean an cúigiú Príomh-Aire ar [[an Astráil]]. {{Príomh-Airí na hAstráile}} {{Síol-beath-gd}} {{Síol-au}} {{DEFAULTSORT:Fisher, Andrew}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1862]] [[Catagóir:Básanna i 1928]] [[Catagóir:Ceardchumannaithe]] [[Catagóir:Daoine Albanacha]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Mianadóirí]] [[Catagóir:Polaiteoirí Astrálacha an 20ú haois]] [[Catagóir:Preispitéirigh]] [[Catagóir:Príomh-Airí na hAstráile]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] [[Catagóir:Sóisialaithe]] [[Catagóir:Taidhleoirí]] [[Catagóir:Tír na Banríona]] bx20lwoq8wb2uk7sqe8ss3t66exqos5 0 31759 1312879 1312783 2026-05-13T15:06:07Z Seachránaí 53315 Catagóir:Polaiteoirí Astrálacha an 20ú haois 1312879 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba pholaiteoir é '''Joseph Cook''' ([[7 Nollaig]] [[1860]] - [[30 Iúil]] [[1947]]). B'eisean an séú Príomh-Aire ar [[an Astráil]]. == Tagairtí == {{Reflist}} == Naisc sheachtracha == {{Príomh-Airí na hAstráile}} {{Síol-beath-en}} {{Síol-au}} {{DEFAULTSORT:Cook, Joseph}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1860]] [[Catagóir:Básanna i 1947]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hÉireann]] [[Catagóir:Daoine Sasanacha]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Máisiúin]] [[Catagóir:Mianadóirí]] [[Catagóir:Náisiúnaithe]] [[Catagóir:New South Wales]] [[Catagóir:Polaiteoirí Astrálacha an 20ú haois]] [[Catagóir:Príomh-Airí na hAstráile]] [[Catagóir:Protastúnaigh]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] [[Catagóir:Ridirí]] [[Catagóir:Staffordshire]] [[Catagóir:Taidhleoirí]] 4zslcv7bzqjmrax3ee7gtzhsbif6fp3 0 31760 1312880 1312785 2026-05-13T15:06:27Z Seachránaí 53315 Catagóir:Polaiteoirí Astrálacha an 20ú haois 1312880 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba pholaiteoir é '''Billy Hughes''' ([[25 Meán Fómhair]] [[1862]] - [[28 Deireadh Fómhair]] [[1952]]). Ba eisean an seachtú Príomh-Aire ar [[an Astráil]]. {{Príomh-Airí na hAstráile}} {{Síol-beath-en}} {{Síol-au}} {{Síol-dlí}} {{DEFAULTSORT:Hughes, Billy}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1862]] [[Catagóir:Básanna i 1952]] [[Catagóir:Abhcóidí agus pléadálaithe]] [[Catagóir:An Chéad Chogadh Domhanda]] [[Catagóir:Daoine as Londain]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Gníomhaithe polaitiúla]] [[Catagóir:Liobrálachas]] [[Catagóir:Mairnéalaigh]] [[Catagóir:Náisiúnaithe]] [[Catagóir:New South Wales]] [[Catagóir:Polaiteoirí Astrálacha an 20ú haois]] [[Catagóir:Príomh-Airí na hAstráile]] [[Catagóir:Protastúnaigh]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] [[Catagóir:Saighdiúirí Sasanacha]] [[Catagóir:Sóisialaithe]] [[Catagóir:Victoria (stát)]] c16ysc7b6n94r5kb0t95j171532a8rj 0 31762 1312881 1312787 2026-05-13T15:06:44Z Seachránaí 53315 Catagóir:Polaiteoirí Astrálacha an 20ú haois 1312881 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba pholaiteoir é '''Stanley Bruce''' ([[15 Aibreán]] [[1883]] - [[25 Lúnasa]] [[1967]]). Ba eisean an t-ochtú Príomh-Aire ar [[an Astráil]]. {{Príomh-Airí na hAstráile}} {{Síol-au}} {{Síol-beath-en}} {{DEFAULTSORT:Bruce, Stanley}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1862]] [[Catagóir:Básanna i 1952]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Cambridge]] [[Catagóir:An Chéad Chogadh Domhanda]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hÉireann]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Liobrálachas]] [[Catagóir:Náisiúnaithe]] [[Catagóir:Polaiteoirí Sasanacha]] [[Catagóir:Polaiteoirí Astrálacha an 20ú haois]] [[Catagóir:Príomh-Airí na hAstráile]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] [[Catagóir:Saighdiúirí Sasanacha]] [[Catagóir:Taidhleoirí]] [[Catagóir:Uaisleacht Eorpach]] [[Catagóir:Victoria (stát)]] c4sirv7f6y2nqik28i3caem4qm8gkff 0 31763 1312882 1312790 2026-05-13T15:06:59Z Seachránaí 53315 Catagóir:Polaiteoirí Astrálacha an 20ú haois 1312882 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba pholaiteoir é '''James Scullin''' ([[18 Meán Fómhair]] [[1876]] - [[28 Eanáir]] [[1953]]). B'eisean an naoú Príomh-Aire ar [[an Astráil]]. {{Príomh-Airí na hAstráile}} {{Síol-au}} {{Síol-beath}} {{DEFAULTSORT:Scullin, James}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1876]] [[Catagóir:Básanna i 1953]] [[Catagóir:Básanna de bharr galair]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hÉireann]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Polaiteoirí Astrálacha an 20ú haois]] [[Catagóir:Príomh-Airí na hAstráile]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] [[Catagóir:Sóisialaithe]] [[Catagóir:Victoria (stát)]] gbdyyqj3man3b5blxt0utzeerug6byy 0 31765 1312883 1312796 2026-05-13T15:07:13Z Seachránaí 53315 Catagóir:Polaiteoirí Astrálacha an 20ú haois 1312883 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba pholaiteoir é '''Joseph Lyons''' ([[15 Meán Fómhair]] [[1879]] - [[7 Aibreán]] [[1939]]). B'eisean an deichiú Príomh-Aire ar [[an Astráil]]. Bhí sé in oifig ó 1932 go dtí an lá a fuair sé bás i 1939. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Príomh-Airí na hAstráile}} {{Síol-au}} {{Síol-beath}} {{DEFAULTSORT:Lyons, Joseph}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1879]] [[Catagóir:Básanna i 1939]] [[Catagóir:An Tasmáin]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Ceardchumannaithe]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hÉireann]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Liobrálachas]] [[Catagóir:Múinteoirí]] [[Catagóir:Polaiteoirí Astrálacha an 20ú haois]] [[Catagóir:Príomh-Airí na hAstráile]] o0i26js5yjzrsyc99fi0qswkio0th04 0 31766 1312853 979363 2026-05-13T13:48:35Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312853 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba pholaiteoir [[An Astráil|Astrálach]] é '''Earle Page''' ([[9 Lúnasa]] [[1880]] - [[20 Nollaig]] [[1961]]). B'eisean an t-aonú Príomh-Aire déag ar an Astráil. {{Príomh-Airí na hAstráile}} {{Síol-au}} {{Síol-beath}} {{DEFAULTSORT:Page, Earle}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1880]] [[Catagóir:Básanna i 1961]] [[Catagóir:An Chéad Chogadh Domhanda]] [[Catagóir:Básanna de bharr ailse]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Lianna Astrálacha]] [[Catagóir:Lucht ollscoile]] [[Catagóir:New South Wales]] [[Catagóir:Príomh-Airí na hAstráile]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] [[Catagóir:Ridirí]] [[Catagóir:Saighdiúirí]] fpqiflynvxslkqx2kxaey784ha1gmbk 1312855 1312853 2026-05-13T13:55:30Z Seachránaí 53315 Catagóir:Daoine de bhunadh na hAlban 1312855 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba pholaiteoir [[An Astráil|Astrálach]] é '''Earle Page''' ([[9 Lúnasa]] [[1880]] - [[20 Nollaig]] [[1961]]). B'eisean an t-aonú Príomh-Aire déag ar an Astráil. {{Príomh-Airí na hAstráile}} {{Síol-au}} {{Síol-beath}} {{DEFAULTSORT:Page, Earle}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1880]] [[Catagóir:Básanna i 1961]] [[Catagóir:An Chéad Chogadh Domhanda]] [[Catagóir:Básanna de bharr ailse]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hAlban]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Lianna Astrálacha]] [[Catagóir:Lucht ollscoile]] [[Catagóir:New South Wales]] [[Catagóir:Príomh-Airí na hAstráile]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] [[Catagóir:Ridirí]] [[Catagóir:Saighdiúirí]] jqo6qdehy5wi9d2n1ve3gk1axpbf0ul 1312884 1312855 2026-05-13T15:07:33Z Seachránaí 53315 Catagóir:Polaiteoirí Astrálacha an 20ú haois 1312884 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba pholaiteoir [[An Astráil|Astrálach]] é '''Earle Page''' ([[9 Lúnasa]] [[1880]] - [[20 Nollaig]] [[1961]]). B'eisean an t-aonú Príomh-Aire déag ar an Astráil. {{Príomh-Airí na hAstráile}} {{Síol-au}} {{Síol-beath}} {{DEFAULTSORT:Page, Earle}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1880]] [[Catagóir:Básanna i 1961]] [[Catagóir:An Chéad Chogadh Domhanda]] [[Catagóir:Básanna de bharr ailse]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hAlban]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Lianna Astrálacha]] [[Catagóir:Lucht ollscoile]] [[Catagóir:New South Wales]] [[Catagóir:Polaiteoirí Astrálacha an 20ú haois]] [[Catagóir:Príomh-Airí na hAstráile]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] [[Catagóir:Ridirí]] [[Catagóir:Saighdiúirí]] 28sglnzfoswl165axlmb948xxcbcb7v 0 31767 1312856 1068655 2026-05-13T13:59:12Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312856 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba pholaiteoir é '''Arthur Fadden''' ([[13 Aibreán]] [[1894]] - [[21 Aibreán]] [[1973]]). B'eisean an tríú Príomh-Aire déag ar [[an Astráil]]. {{Príomh-Airí na hAstráile}} {{Síol-au}} {{Síol-beath}} {{DEFAULTSORT:Fadden, Arthur}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1894]] [[Catagóir:Básanna i 1973]] [[Catagóir:Cuntasóirí]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hÉireann]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Máisiúin]] [[Catagóir:Polaiteoirí an Dara Chogaidh Domhanda]] [[Catagóir:Preispitéirigh]] [[Catagóir:Príomh-Airí na hAstráile]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] [[Catagóir:Ridirí]] [[Catagóir:Tír na Banríona]] tqsbq0amh0xofo9j3h6z0xb5hkrdkzy 0 31768 1312857 1213622 2026-05-13T14:03:42Z Seachránaí 53315 Catagóiri 1312857 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba pholaiteoir é '''John Curtin''' ([[8 Eanáir]] [[1885]] - [[5 Iúil]] [[1945]]). B'eisean an ceathrú Príomh-Aire déag ar [[an Astráil]]. Bh sé ina Phríomh-Aire le linn an [[Dara Cogadh Domhanda]]. Fuair sé bás agus é fós sa ról. {{Príomh-Airí na hAstráile}} {{Síol-au}} {{Síol-beath}} {{DEFAULTSORT:Curtin, John}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1885]] [[Catagóir:Básanna i 1945]] [[Catagóir:An Astráil Thiar]] [[Catagóir:Coirpigh]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hÉireann]] [[Catagóir:Feiminigh]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Iriseoirí]] [[Catagóir:Polaiteoirí an Dara Chogaidh Domhanda]] [[Catagóir:Príomh-Airí na hAstráile]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] [[Catagóir:Sóisialaithe]] [[Catagóir:Victoria (stát)]] 6eztlkryvanhekjvv1xx9sy1fi6gcat 0 31769 1312858 1068653 2026-05-13T14:06:03Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312858 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba pholaiteoir é '''Frank Forde''' ([[18 Iúil]] [[1890]] - [[28 Eanáir]] [[1983]]). B'eisean an cúigiú Príomh-Aire déag ar [[an Astráil]]. {{Príomh-Airí na hAstráile}} {{Síol-au}} {{Síol-beath}} {{DEFAULTSORT:Forde, Frank}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1890]] [[Catagóir:Básanna i 1983]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hÉireann]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Polaiteoirí an Dara Chogaidh Domhanda]] [[Catagóir:Príomh-Airí na hAstráile]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] [[Catagóir:Sóisialaithe]] [[Catagóir:Taidhleoirí]] [[Catagóir:Tír na Banríona]] li8brv0oia9y7sce5rwlnd3ekc8c873 0 31770 1312860 1068652 2026-05-13T14:08:21Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312860 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba pholaiteoir é '''Ben Chifley''' ([[22 Meán Fómhair]] [[1885]] - [[13 Meitheamh]] [[1951]]). B'eisean an séú Príomh-Aire déag ar [[an Astráil]]. {{Príomh-Airí na hAstráile}} {{Síol-au}} {{Síol-beath}} {{DEFAULTSORT:Chifley, Ben}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1885]] [[Catagóir:Básanna i 1951]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hÉireann]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:New South Wales]] [[Catagóir:Polaiteoirí an Dara Chogaidh Domhanda]] [[Catagóir:Príomh-Airí na hAstráile]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] [[Catagóir:Sóisialaithe]] 9w4ll0j651uzl33w6uikl2hb1jj32m8 0 31773 1312861 1177481 2026-05-13T14:13:00Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312861 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba pholaiteoir é '''Harold Holt''' ([[8 Lúnasa]] [[1908]] - [[17 Nollaig]] [[1967]]). B'eisean an seachtú Príomh-Aire déag ar [[an Astráil]]. Bhí Holt ag cleachtadh mar aturnae ar feadh na mblianta fada sular éirigh sé ina phríom-aire. D'imigh sé gan tásc ná tuairisc agus é ag [[snámh]] san [[Farraige|fharraige]] ar [[17 Nollaig]] [[1967]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/UCDSchoolofLaw/posts/3922070247817270|teideal=UCD School of Law|údar=Scoil Dlí, COBÁC|dáta=|language=ga|work=www.facebook.com|dátarochtana=2020-12-17}}</ref> == Tagairtí == {{reflist}} {{Príomh-Airí na hAstráile}} {{Síol-au}} {{Síol-beath}} {{DEFAULTSORT:Holt, Harold}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1908]] [[Catagóir:Básanna i 1967]] [[Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda]] [[Catagóir:Básanna tionóisceacha]] [[Catagóir:Ceannairí an Chogaidh Fhuair]] [[Catagóir:Cogadh Vítneam]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hÉireann]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Iascairí]] [[Catagóir:Liobrálachas]] [[Catagóir:New South Wales]] [[Catagóir:Príomh-Airí na hAstráile]] [[Catagóir:Saighdiúirí]] oetkrd4hlcvxhf6y3pf02jkim5159p5 1312887 1312861 2026-05-13T15:09:21Z Seachránaí 53315 Catagóir:Polaiteoirí Astrálacha an 20ú haois 1312887 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba pholaiteoir é '''Harold Holt''' ([[8 Lúnasa]] [[1908]] - [[17 Nollaig]] [[1967]]). B'eisean an seachtú Príomh-Aire déag ar [[an Astráil]]. Bhí Holt ag cleachtadh mar aturnae ar feadh na mblianta fada sular éirigh sé ina phríom-aire. D'imigh sé gan tásc ná tuairisc agus é ag [[snámh]] san [[Farraige|fharraige]] ar [[17 Nollaig]] [[1967]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/UCDSchoolofLaw/posts/3922070247817270|teideal=UCD School of Law|údar=Scoil Dlí, COBÁC|dáta=|language=ga|work=www.facebook.com|dátarochtana=2020-12-17}}</ref> == Tagairtí == {{reflist}} {{Príomh-Airí na hAstráile}} {{Síol-au}} {{Síol-beath}} {{DEFAULTSORT:Holt, Harold}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1908]] [[Catagóir:Básanna i 1967]] [[Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda]] [[Catagóir:Básanna tionóisceacha]] [[Catagóir:Ceannairí an Chogaidh Fhuair]] [[Catagóir:Cogadh Vítneam]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hÉireann]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Iascairí]] [[Catagóir:Liobrálachas]] [[Catagóir:New South Wales]] [[Catagóir:Polaiteoirí Astrálacha an 20ú haois]] [[Catagóir:Príomh-Airí na hAstráile]] [[Catagóir:Saighdiúirí]] 38lqldkqljag3p9eo4oc9jl7hn69ba9 0 31774 1312863 1028642 2026-05-13T14:17:46Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312863 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba pholaiteoir é '''John McEwen''' ([[29 Márta]] [[1900]] - [[20 Samhain]] [[1980]]). B'eisean an t-ochtú Príomh-Aire déag ar [[an Astráil]]. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Príomh-Airí na hAstráile}} {{Síol-au}} {{Síol-beath}} {{DEFAULTSORT:Mcewen, John}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1900]] [[Catagóir:Básanna i 1980]] [[Catagóir:An Chéad Chogadh Domhanda]] [[Catagóir:Daoine a chuir lámh ina mbás féin]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hAlban]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hÉireann]] [[Catagóir:Feirmeoirí]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Máisiúin]] [[Catagóir:Príomh-Airí na hAstráile]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] [[Catagóir:Ridirí]] [[Catagóir:Victoria (stát)]] 8k6qtqt56iro1g1bfpddt5zapeoybwd 1312864 1312863 2026-05-13T14:18:47Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312864 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba pholaiteoir é '''John McEwen''' ([[29 Márta]] [[1900]] - [[20 Samhain]] [[1980]]). B'eisean an t-ochtú Príomh-Aire déag ar [[an Astráil]]. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Príomh-Airí na hAstráile}} {{Síol-au}} {{Síol-beath}} {{DEFAULTSORT:Mcewen, John}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1900]] [[Catagóir:Básanna i 1980]] [[Catagóir:An Chéad Chogadh Domhanda]] [[Catagóir:Ceannairí an Chogaidh Fhuair]] [[Catagóir:Cogadh Vítneam]] [[Catagóir:Daoine a chuir lámh ina mbás féin]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hAlban]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hÉireann]] [[Catagóir:Feirmeoirí]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Máisiúin]] [[Catagóir:Príomh-Airí na hAstráile]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] [[Catagóir:Ridirí]] [[Catagóir:Victoria (stát)]] 8s7muf7wda9ws4n1wmk3wfu1b7aa1j6 1312888 1312864 2026-05-13T15:09:36Z Seachránaí 53315 Catagóir:Polaiteoirí Astrálacha an 20ú haois 1312888 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba pholaiteoir é '''John McEwen''' ([[29 Márta]] [[1900]] - [[20 Samhain]] [[1980]]). B'eisean an t-ochtú Príomh-Aire déag ar [[an Astráil]]. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Príomh-Airí na hAstráile}} {{Síol-au}} {{Síol-beath}} {{DEFAULTSORT:Mcewen, John}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1900]] [[Catagóir:Básanna i 1980]] [[Catagóir:An Chéad Chogadh Domhanda]] [[Catagóir:Ceannairí an Chogaidh Fhuair]] [[Catagóir:Cogadh Vítneam]] [[Catagóir:Daoine a chuir lámh ina mbás féin]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hAlban]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hÉireann]] [[Catagóir:Feirmeoirí]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Máisiúin]] [[Catagóir:Polaiteoirí Astrálacha an 20ú haois]] [[Catagóir:Príomh-Airí na hAstráile]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] [[Catagóir:Ridirí]] [[Catagóir:Victoria (stát)]] nre8y12kq5gsn37ngi14v9y66d4vfgz 1312889 1312888 2026-05-13T15:10:32Z Seachránaí 53315 Catagóir:Saighdiúirí 1312889 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba pholaiteoir é '''John McEwen''' ([[29 Márta]] [[1900]] - [[20 Samhain]] [[1980]]). B'eisean an t-ochtú Príomh-Aire déag ar [[an Astráil]]. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Príomh-Airí na hAstráile}} {{Síol-au}} {{Síol-beath}} {{DEFAULTSORT:Mcewen, John}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1900]] [[Catagóir:Básanna i 1980]] [[Catagóir:An Chéad Chogadh Domhanda]] [[Catagóir:Ceannairí an Chogaidh Fhuair]] [[Catagóir:Cogadh Vítneam]] [[Catagóir:Daoine a chuir lámh ina mbás féin]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hAlban]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hÉireann]] [[Catagóir:Feirmeoirí]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Máisiúin]] [[Catagóir:Polaiteoirí Astrálacha an 20ú haois]] [[Catagóir:Príomh-Airí na hAstráile]] [[Catagóir:Ré Victeoiriach]] [[Catagóir:Ridirí]] [[Catagóir:Saighdiúirí]] [[Catagóir:Victoria (stát)]] 0nqusvotre8rmxf2s7rf5pwqizz9s31 0 31775 1312865 1028639 2026-05-13T14:21:53Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312865 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba pholaiteoir é '''Sir John Gorton''' ([[9 Meán Fómhair]] [[1911]] - [[19 Meitheamh]] [[2002]]). B'eisean an naoú Príomh-Aire déag ar [[an Astráil]]. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Príomh-Airí na hAstráile}} {{Síol-au}} {{Síol-beath}} {{DEFAULTSORT:Gorton, John}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1911]] [[Catagóir:Básanna in 2002]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hÉireann]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Liobrálachas]] [[Catagóir:Máisiúin]] [[Catagóir:Pearsanra míleata]] [[Catagóir:Príomh-Airí na hAstráile]] [[Catagóir:Ridirí]] [[Catagóir:Victoria (stát)]] dv5s9qtn7eeokgluwwo0tiywutzyz3a 1312866 1312865 2026-05-13T14:22:32Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312866 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba pholaiteoir é '''Sir John Gorton''' ([[9 Meán Fómhair]] [[1911]] - [[19 Meitheamh]] [[2002]]). B'eisean an naoú Príomh-Aire déag ar [[an Astráil]]. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Príomh-Airí na hAstráile}} {{Síol-au}} {{Síol-beath}} {{DEFAULTSORT:Gorton, John}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1911]] [[Catagóir:Básanna in 2002]] [[Catagóir:Ceannairí an Chogaidh Fhuair]] [[Catagóir:Cogadh Vítneam]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hÉireann]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Liobrálachas]] [[Catagóir:Máisiúin]] [[Catagóir:Pearsanra míleata]] [[Catagóir:Príomh-Airí na hAstráile]] [[Catagóir:Ridirí]] [[Catagóir:Victoria (stát)]] 3nsizfhdgp89qcdbux5izndys5ceba2 1312867 1312866 2026-05-13T14:22:57Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312867 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba pholaiteoir é '''Sir John Gorton''' ([[9 Meán Fómhair]] [[1911]] - [[19 Meitheamh]] [[2002]]). B'eisean an naoú Príomh-Aire déag ar [[an Astráil]]. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Príomh-Airí na hAstráile}} {{Síol-au}} {{Síol-beath}} {{DEFAULTSORT:Gorton, John}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1911]] [[Catagóir:Básanna in 2002]] [[Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda]] [[Catagóir:Ceannairí an Chogaidh Fhuair]] [[Catagóir:Cogadh Vítneam]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hÉireann]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Liobrálachas]] [[Catagóir:Máisiúin]] [[Catagóir:Pearsanra míleata]] [[Catagóir:Príomh-Airí na hAstráile]] [[Catagóir:Ridirí]] [[Catagóir:Victoria (stát)]] mx4dd5cinnc853b4cbi25gcbnyc8i12 1312890 1312867 2026-05-13T15:10:52Z Seachránaí 53315 Catagóir:Polaiteoirí Astrálacha an 20ú haois 1312890 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba pholaiteoir é '''Sir John Gorton''' ([[9 Meán Fómhair]] [[1911]] - [[19 Meitheamh]] [[2002]]). B'eisean an naoú Príomh-Aire déag ar [[an Astráil]]. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Príomh-Airí na hAstráile}} {{Síol-au}} {{Síol-beath}} {{DEFAULTSORT:Gorton, John}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1911]] [[Catagóir:Básanna in 2002]] [[Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda]] [[Catagóir:Ceannairí an Chogaidh Fhuair]] [[Catagóir:Cogadh Vítneam]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hÉireann]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Liobrálachas]] [[Catagóir:Máisiúin]] [[Catagóir:Pearsanra míleata]] [[Catagóir:Polaiteoirí Astrálacha an 20ú haois]] [[Catagóir:Príomh-Airí na hAstráile]] [[Catagóir:Ridirí]] [[Catagóir:Victoria (stát)]] l6vxobujfd1p79774dotgen97er8a5w 0 31776 1312868 1169669 2026-05-13T14:25:49Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312868 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba pholaiteoir é '''Sir William McMahon''' ([[23 Feabhra]] [[1908]] - [[31 Márta]] [[1988]]). B'eisean an fichiú Príomh-Aire ar [[an Astráil]]. ==Príomh-Aire (1971–1972)== [[File:Head of State visit by Prime Minister of Australia William McMahan - NARA - 194388.tif|mion|clé|Cuairt Cheann Stáit ag Príomhaire na hAstráile William McMahan, 11 Feabhra 1971]] Taispeánann cáipéisí dírangaithe gur chuidigh [[Astráil|an Astráil]] leis [[Gníomhaireacht Faisnéise Coiriúla|an Ghníomhaireacht Faisnéise Coiriúla]] i gcoinne [[Salvador Allende]] na [[An tSile|Sile]]. Cheadaigh an t-iar-Phríomhaire Liobrálach Billy McMahon iarratas ón ghníomhaireacht spiaireachta chun oibríochtaí ceilte a dhéanamh sa tSile, beart a chuir [[Gough Whitlam]] ar ceal níos déanaí.<ref> Paul Daley. The Guardian, https://www.theguardian.com/politics/2021/sep/11/declassified-documents-show-australia-assisted-cia-in-coup-against-chiles-salvador-allende.Foreign policy Declassified documents show Australia assisted CIA in coup against Chile’s Salvador Allende </ref> == Tagairtí == {{Reflist}} {{Príomh-Airí na hAstráile}} {{Síol-au}} {{Síol-beath}} {{DEFAULTSORT:Mcmahon, William}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1908]] [[Catagóir:Básanna i 1988]] [[Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda]] [[Catagóir:Ceannairí an Chogaidh Fhuair]] [[Catagóir:Cogadh Vítneam]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hÉireann]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Liobrálachas]] [[Catagóir:New South Wales]] [[Catagóir:Príomh-Airí na hAstráile]] [[Catagóir:Protastúnaigh]] [[Catagóir:Ridirí]] [[Catagóir:Saighdiúirí]] d4h2wd2kdpscli0vujv2z48qxpq9ejr 1312891 1312868 2026-05-13T15:11:05Z Seachránaí 53315 Catagóir:Polaiteoirí Astrálacha an 20ú haois 1312891 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba pholaiteoir é '''Sir William McMahon''' ([[23 Feabhra]] [[1908]] - [[31 Márta]] [[1988]]). B'eisean an fichiú Príomh-Aire ar [[an Astráil]]. ==Príomh-Aire (1971–1972)== [[File:Head of State visit by Prime Minister of Australia William McMahan - NARA - 194388.tif|mion|clé|Cuairt Cheann Stáit ag Príomhaire na hAstráile William McMahan, 11 Feabhra 1971]] Taispeánann cáipéisí dírangaithe gur chuidigh [[Astráil|an Astráil]] leis [[Gníomhaireacht Faisnéise Coiriúla|an Ghníomhaireacht Faisnéise Coiriúla]] i gcoinne [[Salvador Allende]] na [[An tSile|Sile]]. Cheadaigh an t-iar-Phríomhaire Liobrálach Billy McMahon iarratas ón ghníomhaireacht spiaireachta chun oibríochtaí ceilte a dhéanamh sa tSile, beart a chuir [[Gough Whitlam]] ar ceal níos déanaí.<ref> Paul Daley. The Guardian, https://www.theguardian.com/politics/2021/sep/11/declassified-documents-show-australia-assisted-cia-in-coup-against-chiles-salvador-allende.Foreign policy Declassified documents show Australia assisted CIA in coup against Chile’s Salvador Allende </ref> == Tagairtí == {{Reflist}} {{Príomh-Airí na hAstráile}} {{Síol-au}} {{Síol-beath}} {{DEFAULTSORT:Mcmahon, William}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1908]] [[Catagóir:Básanna i 1988]] [[Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda]] [[Catagóir:Ceannairí an Chogaidh Fhuair]] [[Catagóir:Cogadh Vítneam]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hÉireann]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Liobrálachas]] [[Catagóir:New South Wales]] [[Catagóir:Polaiteoirí Astrálacha an 20ú haois]] [[Catagóir:Príomh-Airí na hAstráile]] [[Catagóir:Protastúnaigh]] [[Catagóir:Ridirí]] [[Catagóir:Saighdiúirí]] 3lyq679xtzjtm7ee8kwlx38tcmcwf04 0 31777 1312869 1251567 2026-05-13T14:29:48Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312869 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Ba [[Polaiteoir|pholaiteoir]] é '''Edward Gough Whitlam''' ([[11 Iúil]] [[1916]] – [[21 Deireadh Fómhair]] [[2014]]). B'eisean an t-aonú Príomh-Aire is fiche ar [[an Astráil]]. == Saol == [[Íomhá:Gough Whitlam attestation paper (Royal Australian Air Force).jpg|clé|mion|Royal Australian Air Force, 1942]] Bhí athair agus mac le Whitlam ina ndlíodóirí móra le rá — Fred Whitlam (Aturnae na Corónach, 1936 go 1949) agus Tony Whitlam QC (breitheamh de Chúirt Fheidearálach na hAstráile, 1993 go 2005).<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/UCDSchoolofLaw/posts/3762815953742701|teideal=Gough Whitlam|údar=Scoil Dlí COBÁC|dáta=|language=ga|work=www.facebook.com|dátarochtana=2020-10-22}}</ref> Bhí Fred Whitlam chun tosaigh agus cosaint idirnáisiúnta ní b'éifeachtaí ar [[Cearta daonna|chearta an duine]] a chur chun cinn agus bhí tionchar láidir aige ar na luachanna agus tuairimí a bhí ag a mhac. [[Íomhá:Whitlam family.jpg|clé|mion|Teaghlach Gough Whitlam, 1954]] Céimí sna healaíona agus sa [[dlí]], glaodh chun an bharra Gough Whitlam air sa bhliain 1947 tar éis dó a bheith in Aerfhórsa Ríoga na hAstráile le linn an [[An Dara Cogadh Domhanda|Dara Cogadh Domhanda]]. Ball de Theach na nIonadaithe as Werriwa ([[New South Wales|NSW]]) ó 1952 go 1978, bhí sé ina cheannaire ar Pháirtí Lucht Oibre na hAstráile ó 1967 go 1977 agus ina [[Príomh-Aire|Phríomh-Aire]] ar an Astráil ó 1972 go 1975. Bhí tionchar ag gairm bheatha Whitlam mar dhlíodóir ar a shaol polaitíochta agus ar an dearcadh a bhí aige maidir le athchóiriú an [[Bunreacht|bhunreachta]] agus ceisteanna mar sin.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.naa.gov.au/explore-collection/australias-prime-ministers/gough-whitlam/before-office|teideal=Gough Whitlam: before office|údar=naa.gov.au (tá suíomh gréasáin ag Cartlann Náisiúnta na hAstráile dar teideal "Australia's Prime Ministers")|dáta=|dátarochtana=2020|archivedate=2020-10-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201026032943/https://www.naa.gov.au/explore-collection/australias-prime-ministers/gough-whitlam/before-office}}</ref> D'éag Gough Whitlam ar [[21 Deireadh Fómhair]] [[2014]], agus é 98 bliana d'aois. == Tagairtí == {{reflist}} {{Príomh-Airí na hAstráile}} {{Síol-au}} {{Síol-beath}} {{DEFAULTSORT:Whitlam, Gough}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1916]] [[Catagóir:Básanna in 2014]] [[Catagóir:Abhcóidí agus pléadálaithe]] [[Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda]] [[Catagóir:Ceannairí an Chogaidh Fhuair]] [[Catagóir:Cogadh Vítneam]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hEorpa]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Pearsanra míleata]] [[Catagóir:Príomh-Airí na hAstráile]] [[Catagóir:Sóisialaithe]] [[Catagóir:Taidhleoirí]] [[Catagóir:Victoria (stát)]] ewh0e7xpnyksr2x6cgpobxro9ooehxg 0 34917 1312852 1275599 2026-05-13T13:38:27Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1312852 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}} {{glanadh}} Is baile é '''Lann Léire''', ar a dtugtar '''''Dún Léire'''<ref name="Logainm">{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/1412238|title=Dún Léire/Dunleer {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-22|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}</ref>'' freisin atá suite i gContae Lú. Tá an baile sin suite ar séan-priomhbothar N1 timpeall 12 km ón fharraige. Tá Dún Léire suite in aice cúpla baile eile mar shampla [[Baile Átha Fhirdhia]], [[Baile an Ghearlánaigh]] agus [[Collann]]. [[Íomhá:Dunleer_flag.png|mion|Bratach Dhún Léire]] [[Íomhá:Lann léire flag.png|mion|Bratach Dhún Léire]] Tá sé suite i lár idir [[Droichead Átha]] agus [[Dún Dealgan]] freisin. Is paróiste dlí é freisin. Tá trí shráidbhaile i nDún Léire - Baile Philib, Droim Ing agus Dún Léire. Tógadh an baile in aice na hAbhann Báine. == Stair na háite == === '''1.1 Stair Dhún Léire''' === Bhunaigh Dún Léire i 1682. Bhí Charles II i bhfeidhm ag an am sin. Cuireadh Dún Léire ó sheanmhainistir Lann Léire a bhunaigh ón beirt dheartháir, Furadran agus Baithan. Mar a deir an seanscéal, fuair Naomh Bríd radharc na súl ar áis ón tobar. Fuair Dún Léire flaithiúnta ó 1682 go 1811. Is é an buirgéis deireanach an stadús corparáideach a fháil. ==Siombailí== Dathanna an bhaile agus gorm agus bán. Is é Naomh Bríd pátrún Dhún Léire, is é Naomh Caoimhín pátrún Bhaile Philib. == Taisteal == === 2.1 Na Priomhbhothar === Tá an t-ádh ag daonra Dún Léire mar tá siad súite in aice gach priomh bothair sa réigiún. Tá Dún Léire súite in aice an M1, an priomh bothair ón Béal Feirste go dtí Baile Átha Cliath. Má fhágann tú an R169 tá tú ábalta an N2 a fháil. Rith an N2 ón Leitir Ceanainn go dtí Baile Átha Cliath. Rith an N1 tríd an mbaile freisin ón Dún Dealgan go Baile Átha Cliath. === 2.2 Seirbhisí bus agus traein === Tá stad bus ar fáil sa bhaile, ag tús agus ag deireadh na príomhshráide. Stad Bus Éireann bealach 100 agus bealach 100X i nDún Léire. Téann gach bealach sin chuig stáisiúin bus Droichead Átha agus go dtí Baile Átha Cliath <ref>{{Lua idirlín|url=http://www.buseireann.ie/inner.php?id=406&form-view-timetables-from=&form-view-timetables-to=&form-view-timetables-route=100&form-view-timetables-submit=1|teideal=View Timetables - Bus Éireann - View Ireland Bus and Coach Timetables & Buy Tickets|language=en|work=www.buseireann.ie|dátarochtana=2018-11-12}}</ref>. Fadó bhí stáisiún traenach sa bhaile in aice leis an leabharlann ach dhún sé i 1984. Le blianta beaga, tá níos mó tacaí chun stáisiún traenach a athoscailt.<ref>{{Cite news|teideal=Fight on for Dunleer train station - Independent.ie|url=https://www.independent.ie/regionals/droghedaindependent/news/fight-on-for-dunleer-train-station-31244098.html|work=Independent.ie|dátarochtana=2018-11-12|language=en}}</ref> == Turásoireacht == === 3.1 Lóistín === Tá óstán amháin ar fáil i lár an bhaile. 'San Iúd' (''Saint Judes'') is é a anam <ref>{{Lua idirlín|url=http://stjudes.ie/|teideal=Saint Judes|language=en-US|work=stjudes.ie|dátarochtana=2018-11-12|archivedate=2018-11-26|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181126031725/http://stjudes.ie/}}</ref>. Tá sé suité in aice na siopaí agus an stad bus. Ní raibh aon loistín mór sa bhaile ach tá siad suite i nDroichead Átha agus i nDún Dealgáin. I nDroichead Átha tá níos mó óstán agus teach ósta ar fáil. Is é 'An Óstán D', 'Scholars' agus ' An Óstán Glenside' na hóstáin is coitianta i nDroichead Átha. Tá óstán mór suite timpeall 8km síos an bóthar i mBaile an Ghearlánaigh - 'Óstán Ghearlánaigh'. Tá óstán 'Crowne Plaza' súite in aice an M1 i nDún Dealgáin. === 3.2 Aiteanna Turásoireachta === Tá trá agus poirt [[Ceann Chlochair|Cheann Chlochair]] áiteanna [[turasóireacht]]a i rith an tsamhraidh. San phoirt, tá trálaeir agus báid eile ag iascaireacht. Ar an trá tá ionad RNLI ar fáil agus tá céad ar daonra dul isteach an t-ionad <ref>{{Lua idirlín|url=https://rnli.org/find-my-nearest/lifeboat-stations/clogher-head-lifeboat-station|teideal=Clogher Head Lifeboat Station|language=en|work=rnli.org|dátarochtana=2018-11-12|archivedate=2018-10-29|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181029005912/https://rnli.org/find-my-nearest/lifeboat-stations/clogher-head-lifeboat-station}}</ref>. Is áit turasóireachta stairiúil in aice an bhaile í [[An Mhainistir Mhór|an Mhainistir Mhór]] (Mellifont Abbey). Tá sé súite timpeall 15km ó lár an baile. Is iad na Cistéireach a bhfuil faoi smacht an áit sin. Tá [[An Ghráinseach Nua|an Ghráinseach Nua]] súite 20km ón bhaile. Is é an tuairisc Ghráinseach Nua is sine an obair san Éigipt. Tá feirm agus caifé suite in aice an tuairisc freisin. == Sport == === 4.1 Cumann Lúthchleas Gael === Tá Lann Léire CLG súite i lár an príomhbhaile Dún Léire. Bunaithe foireann na fír agus foireann óigeanta ach ní raibh aon fhoireann peil na mbán sa chlub ag an am sín, Gach samhraidh tarlaíonn 'Cúl Camp' sa pháirc peil <ref>{{Cite news|teideal=Cúl Camps in Louth - GAA Cúl Camps 2018|url=https://www.kelloggsculcamps.gaa.ie/booking/?county=Louth&venue=3402|work=GAA Cúl Camps|dátarochtana=2018-11-12|language=en}}{{Dead link|date=Márta 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. Bhunaigh Naomh Caoimhín CLG i 1949. D'imir siad an chéad chluiche ar aghaidh Naomh Colmcille i Tóchar in aice na farraige. I 1992 bhunaigh foireann peil na mban i mBaile Philib. D'oscail an pháirc fós in úsáid inniu i mí Lúnasa 1982 <ref name=":1">{{Lua idirlín|url=http://www.stkevinslouth.gaa.ie/Pages/About/parishdistricthistory.aspx|teideal=Parish/District History|language=en-IE|work=www.stkevinslouth.gaa.ie|dátarochtana=2018-11-13|archivedate=2022-01-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220117105038/http://www.stkevinslouth.gaa.ie/Pages/About/parishdistricthistory.aspx}}</ref>. Cruthaíonn an chraobh peil na mban i gContae Lú i 1991.Gan aon dabht is é 1998 an bhliain is rathúla don fhoireann peil na mban. Bhuaigh na cailíní na sraithe contae agus an chraobh chontae. Shríoch siad an cluiche ceannais í laighean freisin ach níor bhuaigh siad an cluiche. Sa bhliain sin, bhuaigh an fhoireann Lú an cluiche ceannais i bPáirc an Chrócaigh agus bhí ceithre cailíní ón Naomh Caoimhín ar an fhoireann <ref name=":1" />. Bhunaigh an club camógaíocht i 1979. I rith an chéad deich mbliana bhuaigh an club gach rud sa chontae. I 2011 bhí timpeall 100 cailíní ag imirt camógaíocht i mBaile Philib. I 2017 agus 2018 bhuaigh an club gach craobh agus gach sraithe i gContae Lú. Chuaigh an fhoireann U14 go dtí Feile na nGael i 2009,2011,2012,2014,2015,2016,2017 agus 2018. Bhuaigh na cailíní roinnt a sé i mBaile Atha Luain i 2018 <ref name=":1" />. [[Íomhá:Fn349e.jpg|mion|Naomh Caoimhín CLG ]] <br /> === 4.2 Sacar === Bhunaigh Aontaithe Droim Ing i 1971 agus tharla an chéad cruinniú i dteach tábhairne 'The Village Saloon'. Shríoch an fhoireann sinsir an chéad roinnt i 1974. Inniu, tá timpeall deich bhfoireann sa chlub ó aois faoi 8 ar aghaidh<ref>{{Cite news|teideal=Dromin Utd’s super 40 years|url=https://www.dundalkdemocrat.ie/news/soccer/48981/Dromin-Utd-s-super-40-years.html|dátarochtana=2018-11-12}}</ref>. Bhuaigh Aontaithe Droim Ing an 'NEFL Club of the Year' i 2015. Ach, ag an drochuair, i 2016 ní raibh an club ábalta foireann sinsir a dhéanamh chun cluichí a imirt <ref>{{Cite news|teideal=Sad day for football - Independent.ie|url=https://www.independent.ie/regionals/droghedaindependent/sport/sad-day-for-football-34477288.html|work=Independent.ie|dátarochtana=2018-11-12|language=en}}</ref>. Is é 'Ar Aghaidh Go Deo' mana an club <ref>{{Lua idirlín|url=http://www.soccer-ireland.com/louth-football-clubs/dromin-united.htm|teideal=Dromin United Football Club : The Junction, Greenlanes, Dromin, Dunleer, County Louth : Soccer Pitch Directions : Fixtures Secretary, Contact Details|work=www.soccer-ireland.com|dátarochtana=2018-11-12}}{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref>. == Oideachas == === 5.1 Na Bunscoileanna === Bhunaigh bunscoil Fionán Naofa i 1955, timpeall 4km ón lár an baile <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irelandstats.com/school/dromin-n-s-rollnumber-06576n/|teideal=Dromin N S, Primary School, Dromin, Dunleer, Co Louth, 0416851564|language=en|work=www.irelandstats.com|dátarochtana=2018-11-12}}</ref>. Inniu tá timpeall 90 dalta agus ceithre múinteoirí ag múineadh agus ag obair sa scoil <ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.irelandstats.com/primary-schools-in-louth/|teideal=Primary schools in Louth county|language=en|work=www.irelandstats.com|dátarochtana=2018-11-12}}</ref>. Tá bunscoil Caoimhín Naofa suite 6km ón bhaile Dún Léire. D'oscail an bhunscoil sin i 1954 <ref>{{Lua idirlín|url=http://www.stkevinsns.com/school-details.html|teideal=School Details - St. Kevin's National School Philipstown|údar=Declan Keane|language=en-GB|work=www.stkevinsns.com|dátarochtana=2018-11-12|archivedate=2018-11-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20181118161608/http://www.stkevinsns.com/school-details.html}}</ref>. Is scoil beag é agus tá timpeall 130 dalta sa scoil <ref name=":0" />. Ag an am sin tá seacht múinteoirí ag obair sa scoil. Is é 'ag foghlain faoi Chaoimhín Naofa' mana an scoil. Tá an scoil seo suite i lár an baile in aice an pháirc peil. Inniu, is é an bunscoile is mó sa paróiste le 222 dalta.<ref name=":0" /> [[Íomhá:Fn349e 2.jpg|mion|Scoil Uí Mhuirí]] === 5.2 An Meanscoil === Bhunaigh Scoil Uí Mhuirí i 1954 le 55 dalta. Inniu tá timpeall 597 dalta sa scoil ag foghlaim gach rud ón timpeall 60 múinteori <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/feeder-schools/scoil-ui-mhuiri/71780G|teideal=Scoil Ui Mhuiri, Dunleer, Co. Louth {{!}} The Irish Times Feeder Schools|work=www.irishtimes.com|dátarochtana=2018-11-12}}</ref>. Le deontas, tá Scoil Uí Mhuirí ábalta méadú riachtanach a thógáil i 1994, 2011 agus 2018. Ar feadh cúpla bliain tosaigh an dobharcheantar ag crapadh mar ní raibh a lán spás faighte sa scoil.Tá Scoil Uí Mhuirí cuid den LMETB agus is scoil déis é freisin. Tá a lán gniomhaíochtaí seachtarscoile ar fáil sa scoil freisin mar shampla peil camógaíocht agus luthchleasach. == Tagairtí == {{Reflist}} 8tcckrmcxatqj2khsn9y0qxap6kuulk 0 34992 1312956 1305764 2026-05-14T02:33:19Z ~2026-29055-57 74177 1312956 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Teanga}} Ceann de na teangacha Gaelacha í '''Gaeilge Cheanada''', nó ''A'Ghaeilge Chanèideanach'', mar a deir lucht labhartha na teanga féin. == Foclóirín == {| class="wikitable" ! Gaeilge Cheanada ! Gaeilge na hAlban ! Gaeilge na hÉireann ! Nótaí |- | style="text-align:center" | {{lang|gd|feirmeireachd}} | style="text-align:center" | {{lang|gd|tuathanasachd}} | style="text-align:center" | feirmeoireacht | Ó ''{{lang|en|farm}}'' an Bhéarla |- | style="text-align:center" | {{lang|gd|sgeatadh}} | style="text-align:center" | {{lang|gd|spèileadh}} | style="text-align:center" | scátáil | Ó ''{{lang|en|skate}}'' an Bhéarla |- | style="text-align:center" | {{lang|gd|seant (seantaichean)}} | style="text-align:center" | | style="text-align:center" | cent (centanna) | |- | style="text-align:center" | {{lang|gd|smuglair}} | style="text-align:center" | {{lang|gd|cùl-mhùtairean}} | style="text-align:center" | smuigléir | Ó ''{{lang|en|smuggler}}'' an Bhéarla |- | style="text-align:center" | {{lang|gd|ponndadh}} | style="text-align:center" | {{lang|gd|bualadh}} | style="text-align:center" | bualadh | Ó ''{{lang|en|pound}}'' an Bhéarla |- | style="text-align:center" | {{lang|gd|taigh-obrach}} | style="text-align:center" | {{lang|gd|taigh bochd}} | style="text-align:center" | teach na mbocht | |- | style="text-align:center" | {{lang|gd|bangaid}} | style="text-align:center" | {{lang|gd|cuirm}} | style="text-align:center" | féasta | Ó ''{{lang|en|banquet}}'' an Bhéarla |- | style="text-align:center" | {{lang|gd|triop, trup}} | style="text-align:center" | {{lang|gd|turas}} | style="text-align:center" | turas | Ó ''{{lang|en|trip}}'' an Bhéarla |- | style="text-align:center" | {{lang|gd|buna-bhuachaille}} | style="text-align:center" | {{lang|gd|buna-bhuachaill, mura-bhuachaille}} | style="text-align:center" | [[lóma mór]] | |- | style="text-align:center" | {{lang|gd|am Faoilleach}} | style="text-align:center" | {{lang|gd|an Gearran}} | style="text-align:center" | an Feabhra, an Faoilleach<ref>https://www.teanglann.ie/en/fgb/faoilleach</ref> | Is ionann ''{{lang|gd|Faoilleach}}'' i nGaeilge na hAlban agus Eanáir na Gaeilge na hÉireann . |- | style="text-align:center" | {{lang|gd|an Gearran}} | style="text-align:center" | {{lang|gd|am Màrt}} | style="text-align:center" | an Mháirt | Is ionann ''{{lang|gd|Gearran}}'' i nGaeilge na hAlban agus Feabhra na Gaeilge na hÉireann. |- |} ==Tagairtí== {{reflist}} ==Naisc Sheachtracha== * [https://en.wikipedia.org/wiki/Canadian_Gaelic/ Gaeilge Cheanada] {{síol-teanga}} {{DEFAULTSORT:Gaeilge Cheanada}} [[Catagóir:Gaeilge na hAlban]] [[Catagóir:Teangacha Gaelacha]] [[Catagóir:Teangacha Ceilteacha]] 5r369y5h9e9o553bc9wh8uzazdyjiti 0 42853 1312921 1300302 2026-05-13T18:51:58Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1312921 wikitext text/x-wiki [[File:The Pale According to the Statute of 1488.jpg|thumb|upright=0.86|right|An Pháil, de réir Dhlí 1488]]Bhain '''[[An Ghaeilge|Ghaeilge]] [[Baile Átha Cliath|Bhaile Átha Cliath]]''' agus na gceantar máguaird le canúint mhór lárnach na hÉireann, cé go raibh éagsúlacht ag baint léi de réir na háite i gContae Bhaile Átha Cliath féin. Bhí Gaeilge á labhairt mar ghnáth-theanga sa chathair leis na céadta bliain. Níor mhair sí mar theanga phobail thar lár na 19ú haois, ach faoi 1900 bhí Athbheochan na Gaeilge faoi lán seoil agus gréasán nua Gaeilgeoirí ag teacht ar an bhfód. Tá baint mhór ag an gcathair le fás na Gaeilge uirbí atá anois ann, canúint atá ag scaradh ó Ghaeilge na Gaeltachta. ==Canúintí Bhaile Átha Cliath== Bhí an Pháil agus Baile Átha Cliath suite ag an gceann oirthearach de chanúint mhór lárnach a bhí á labhairt ina leaganacha difriúla idir iarthar Chonnacht agus inbhear Abhainn na Life agus ó dheas chomh fada le [[Contae Loch Garman]]. D’fhág sé sin gur chosúil príomhchanúint Chúige Laighean le Gaeilge Chonnachta. Cuireadh an bhéim ar an gcéad siolla d’fhocal, agus taispeánann na logainmneacha gur fuaimníodh “cn-“ mar “cr-“. Sampla de sin is ea Cnoc Slinne (“Crooksling” an Bhéarla) i gContae Bhaile Cliath. Cuireadh fad leis an nguta ina leithéidí seo d’fhocail: ''poll'', ''cill'', ''coill'', ''ceann'', ''cam'' agus ''dream''. Ba chuid suntais fuaimniú an ghuta ''ao'', fuaim a ndéantaí ''ae'' di in oirthear Laighean agus ''í'' níos faide siar.<ref>Williams 1994, pp. 467-478.</ref> Tá sé áitithe go mbíodh an bhéim ar an dara siolla den fhocal i dtuaisceart Bhaile Átha Cliath, agus go mbíodh béim ar an tríú siolla sa chás go mbíodh sé fada. San áit a mbíodh béim ar an dara siolla agus nach mbíodh 'í' ann dhéantaí lagú ar an gcéad shiolla agus ba mhinic go bhfágtaí gutaí tosaigh ar lár nuair a bhíodh béim ar an dara siolla: ''coláiste'' > ''cláiste'', ''soláthar'' > ''sláhar''.<ref> O’Rahilly, Thomas, ''Irish Dialects Past and Present'', IALBÁC, BÁC, 1972.</ref> Maíonn [[Tomás Ó Raithile]] gur féidir go raibh gutaí fadaithe nó gutaí défhoghraithe ann chomh fada ó thuaidh le Baile Átha Cliath. Dhéantaí ''-e'' nó ''-i'' de ''-igh'', i dtreo go bhfuaimneofaí ''mínigh'' mar ''míne'' agus ''gealaigh'' mar ''geala''. ''Duílinn'' a bhíodh ag Gaeilgeoirí ar imeall na cathrach ar ''Duibhlinn'', is dócha, más fíor don ''Leabhar Breac''. I ndeisceart an chontae d'fhuaimnítí 'sléibhe' mar 'slé': féach “Ballinclea” mar leagan de “Baile an tSlé”. Dealraíonn sé gur bháigh tuisil an tabharthaigh na tuisil eile i nGaeilge na cathrach le himeacht aimsire. I litir a scríobhadh i mBaile Átha Cliath i 1691 faighimid ''gnóthuimh'' (áinsíoch), ''tíorthuibh'' (áinsíoch) and ''leithscéalaibh'' (ginideach).<ref>Féach Ó hÓgáin 2011.</ref> Bhí Gaeilge Bhaile Átha Cliath suite idir an chanúint lárnach úd agus Gaeilge oirthear Uladh mar a bhí sí i gContae na Mí agus i gContae Lú ó thuaidh. Thabharfadh sé sin le tuiscint go raibh rian an dá shaghas Gaeilge úd ar Ghaeilge na cathrach. Bhí údaráis Shasanacha Bhaile Átha Cliath sásta feidhm a bhaint as an nGaeilge agus a fhios acu go raibh sí á labhairt mar theanga choiteann. I 1655 ordaíodh do chuid de mhaithe na háite féachaint chuige go dtabharfaí léacht i nGaeilge. I Mí Mhárta 1656 ceapadh Séamas Corcy, sagart a d’iompaigh ina Phrotastúnach, chun seanmóir a thabhairt i nGaeilge ag paróiste Bhríde ar an Domhnach.<ref>Berresford Ellis 1975, lch 156.</ref> I 1657 dúirt coilínigh Shasanacha in achainí do Chomhairle Bhaile Átha Cliath go raibh Gaeilge “commonly and usually spoken" sa chathair.<ref>Luaite in Berresford Ellis, lch 193.</ref> Ón 17ú haois amach a tháinig meath tubaisteach ar an nGaeilge i gCúige Laighean.<ref>''Labhrann Laighnigh'', lch xiv agus xv, cé gurb í an 18ú haois a luann Williams i ''Stair na Gaeilge''.</ref> Mar sin féin, chaithfí go raibh an Ghaeilge mar theanga an phobail i roinnt ceantar i 1753,<ref>Ua Broin, 1943, lch 25.</ref> agus tá fianaise ann go raibh an teagasc Críostaí á mhúineadh i nGaeilge i gcorrtheach pobail go dtí tuairim 1880.<ref>Piatt, Donn S., 'An Dara Cuid - Seanghaeltacht Átha Cliath, An Naoú Céad Déag agus Go Deireadh' in ''Feasta'', Márta 1952, lgh 2-4.</ref> Idir 1600 agus 1700 a thosaigh an mheánaicme áitiúil ag labhairt Béarla, agus scaip an Béarla idir 1700 agus 1800. I 1801 deir an Statistical Survey of the Royal Dublin Society faoi labhairt na teanga i mBaile Átha Cliath: “Very few speak Irish”.<ref>Luaite in Ó Cuív, ''Irish Dialects and Irish-Speaking Districts'', 1951, lch 77.</ref> Ar éigean a bhí aon phobal traidisiúnta á labhairt ann ó lár an 19ú haois amach.<ref>''Labhrann Laighngh'', lgh xiv agus xv.</ref> ==1500-1700== [[File:Dublin in 1610 - reprint of 1896.jpg|thumb|Baile Átha Cliath i 1610]] Sa 16ú haois a rinneadh na chéad tagairtí do labhairt na teanga i mBaile Átha Cliath agus sa Pháil. Thug feidhmeannach Sasanach faoi deara sa Pháil i 1515 go raibh an Ghaeilge láidir ann - <blockquote>"all the common people of the said half counties that obeyeth the King's laws, for the most part be of Irish birth, of Irish habit and of Irish language".<ref>"State of Ireland & Plan for its Reformation" in ''State Papers Ireland'', Henry VIII, ii, 8.</ref> </blockquote>D'aontaigh an Sasanach [[William Gerard]] (Ard-Seansailéir na hÉireann sa dara chuid den 16ú haois) leis sin - “all English, and the most part with delight, speak Irish, and greatly are spotted in manners, habit and condition with Irish stains” (1578);<ref>2.15 Cal.S.P. Ire., 1574-85, 1578, luaite in Crowley, Tony (2002), lch 37, ''The Politics of Language in Ireland 1366-1922: A Sourcebook'', Routledge.</ref> agus mhaígh [[Richard Stanyhurst]] (staraí de chuid na Sean-Ghall ó Bhaile Átha Cliath) go raibh a leithéidí féin sa Pháil iompaithe ar an nGaeilge - <blockquote>“when their posteritie became not altogither so warie in keeping, as their ancestors were valiant in conquering, the Irish language was free dennized in the English Pale: this canker tooke such deep root, as the bodie that before was whole and sound, was by little and little festered, and in manner wholly putrified…” (1587).<ref>Luaite in Crowley, lch 24.</ref></blockquote> Is féidir léargas a fháil ar an nGaeilge timpeall Baile Átha Cliath mar a bhí sí i lár an 16ú haois ó ''The Fyrst Boke of the Introduction of Knowledge'' (1547), leabhar leis an lia agus taistealaí Andrew Borde, Sasanach.<ref>Borde, Andrew, ''The Fyrst Boke of the Introduction of Knowledge'', F.J. Furnivall (eag.), N. Trubner & Co., 1870, lgh 131–135: https://archive.org/stream/fyrstbokeintrod01boorgoog#page/n140/mode/2up }}</ref> Tá cuid de na habairtí mar a leanas (agus litriú ceartaithe idir lúibíní): {| style="margin-left: 1em;" | How are you? || ''Kanys stato?'' || [''{{lang|ga|Canas 'tá tú?}}''] |- | I am well, thank you || ''Tam agoomawh gramahogood.'' || [''{{lang|ga|Tá mé go maith, go raibh maith agat.}}''] |- | Syr, can you speak Iryshe? || ''Sor, woll galow oket?'' || [''Sir, 'bhfuil Gaeilig [Gaela'] agat?''] |- | Wyfe, gyve me bread! || ''Benytee, toor haran!'' || [''A bhean an tí, tabhair arán!''] |- | How far is it to Waterford? || ''Gath haad o showh go port laarg''. || [''Gá fhad as [a] seo go Port Láirge?''] |- | It is one an twenty myle. || ''Myle hewryht.'' || [''Míle a haon ar fhichid.''] |- | Whan shal I go to slepe, wyfe? || ''Gah hon rah moyd holow?'' || [''Gathain a racha’ muid a chodladh?''] |} == 1700-1900 == Bhí cainteoirí Gaeilge le fáil go tiubh i mBaile Átha Cliath agus sna ceantair máguaird san 18ú haois. Bhí Seán agus Tadhg Ó Neachtain ar na daoine ba shuntasaí de ghrúpa d’fhilí agus de scríobhaithe sa chathair.<ref>Caerwyn Williams & Uí Mhuiríosa 1979, lgh 279 agus 284.</ref> Bhí éileamh ar lámhscríbhinní fós ann sa dara cuid den [[18ú haois]]. Bhí Muiris Ó Gormáin ag obair i mBaile Atha Cliath mar scríobhaí ag an am agus fógraí aige (i mBéarla) in ''Faulkner’s Dublin Journal''.<ref>Ní Mhunghaile 2010, lgh 239-276.</ref> Mar a tharla in áiteanna eile, tháinig laghdú ar líon na gcainteoirí Gaeilge i mBaile Átha Cliath sa dara cuid den 19ú haois. Mar sin féin, thaispeáin daonáireamh 1851 go raibh a lán cainteoirí fós i gContae Bhaile Átha Cliath. Bhí Gaeilge á labhairt go coitianta sa chathair féin sa cheantar idir Sráid na mBráithre Bána agus Sráid Thomáis agus fógraí le feiceáil sa teanga. Bhí a lán seandaoine in Pimlico (sna Saoirsí) i ndeireadh na haoise nach raibh acu ach Gaeilge, agus bhí daoine ann a raibh Gaeilge mar theanga bhreise acu.<ref>Féach Máirín Mooney, ‘Irish in the Liberties (1850-1911)’ agus Liam Mac Mathúna, ‘Pobal Gaeilge Bhaile Átha Cliath: Oidhrí agus Ceannródaithe’ in Ó Coigligh, Ciarán (eag.) (1985). ''An Ghaeilge i mBaile Átha Cliath''. Saotharlann Staire Bhaile Átha Cliath.</ref> Faoi dheireadh na haoise, áfach, bhí [[Athbheochan na Gaeilge]] faoi lán seoil, rud a chuidigh le gréasán Gaeilgeoirí a chothú agus iad aontaithe ag Conradh na Gaeilge.<ref>Ó Conluain & Ó Céileachair 1976, lgh 148-153, 163-169, 210-215.</ref> ===Gleann an Smóil=== Tá [[Gleann na Smól|Gleann an Smóil]] le fáil laisteas de [[Tamhlacht|Thamhlacht]], 21km ó dheas ó Shráid Uí Chonailll, áit a dtugtar Bóthar na Bruíne air chomh maith. I sléibhte Chontae Bhaile Átha Cliath atá sé, gar go leor do Chnoc Montpelier. Thug an scoláire [[Eoghan Ó Comhraí]] cuairt ar an ngleann sa bhliain 1837 le heolas faoi na logainmneacha a fháil. Tá an t-eolas sin le fáil i Litreacha na Suirbhéireachta Ordanáis (2 Lúnasa 1837):<ref>Mac Giolla Chomhghaill, Aindí, Brainse na Logainmneacha, comhfhreagras le duine den phobal, mar a thuairiscítear ar an mblag http://aonghus.blogspot.ie/. Léite ar 20 Bealtaine 2016.</ref> <blockquote>I met an interesting old man at the bottom of the glen from whom I collected the subjoined list of local names. His name is William Rafter — Uilliam Ó Rachtabhra, he is now 84 years old, with all his faculties in full vigour, and with more activity and buoyancy of spirit than his son, a man of about 50 years of age.... I speaks [sic] as good Irish as ever I heard spoken, as does his sister Una. He says that 40 years ago very few spoke English in the Glen except the Dublin Carmen — very few men of 40 years of age even now in the Glen that don’t understand tho’ they don’t speak the Irish.</blockquote> Tá sé áitithe go bhféadfadh na logainmneacha Béarla a tháinig ar pháirceanna sa chuid deiridh den 18ú haois léiriú a dhéanamh ar thréimhse an mhalartú teanga.<ref>Nolan, William, 'Society and Settlement in the Valley of Glenasmole' in ''Dublin City and County: from Prehistory to Present'', BÁC: Geography Publications, lch 201, 1992: "The appearance of English fieldnames in the late eighteenth century may pinpoint the period of language transition".</ref> Dúirt Malachi Horan, a rugadh sa bhliain 1847 agus a tógadh trasna an ghleanna ó Bhóthar na Bruíne, nach raibh aon chainteoirí dúchais Ghaeilge ann agus é óg.<ref>Little, Dr. George A., ''Malachi Horan Remembers'', M.H. Gill and Son, LTD., BÁC, 1944.</ref> Rinne [[Seán Ó Donnabháin]] tagairt I 1852 do staid “in the glens of the County of Dublin, where the people still speak Irish”.<ref>’The Fenian Traditions of Sliabh-na-m-Ban,’ ''Transactions of the Kilkenny Archaeological Society'', iml. 1, cuid 3, lch. 358 (1852).</ref> Is beag Gaeilge atá le fáil i scéalta ón gceantar seo i mBailiúchán na Scol a bailíodh i dtríochaidí an 20ú haois.<ref>Bailiúchán na Scol, uimhir rolla 8927, Gleann an Smóil, Co. Bhaile Átha Cliath, 1/10/37 - 20/12/38, lch 13, Múinteoir: Sr. Ó Móráin: https://www.duchas.ie/ga</ref> ==Gaeilge “nua” an lae inniu== [[File:Conradh na Gaeilge Baile Átha Cliath 2006.jpg|thumb|right|Conradh na Gaeilge, Baile Átha Cliath.]] Faoi na [[1930idí|1930í]] bhí saol bríomhar liteartha le fáil trí Ghaeilge sa chathair.<ref>Uí Mhuiríosa 1981, lgh 168-181.</ref> Lean ar chainteoirí dúchais ón nGaeltacht ag tabhairt a n-aghaidhe ar an bpríomhchathair i g[[1950idí|caogaidí]], i [[1960idí|seascaidí]] agus i [[1970idí|seachtóidí]] an [[20ú haois|fichiú haois]] agus cuid acu sáite i saothrú agus i gcaomhnú na teanga. Orthu sin bhí na filí [[Caitlín Maude]] agus [[Máirtín Ó Direáin]]. Ach Gaeilgeoirí ba ea formhór na gcainteoirí líofa, cé go raibh sé de nós ag cuid acu cuairt a thabhairt ar an nGaeltacht. Faoi láthair tá Gaeilge Bhaile Átha Cliath ag brath go mór ar na [[gaelscoil]]eanna agus ar na [[gaelcholáiste|gaelcholáistí]], ós ann atá an méid is mó acu in Éirinn (os cionn tríocha scoil lán-Ghaeilge ar fad).<ref>Léarscáil: http://www.gaelscoileanna.ie/schools/learscailmap/.</ref> Tá tuairimí éagsúla ann faoi nádúr measctha na “Gaelscoilise” agus faoin tionchar a d’fhéadfadh a bheith aici ar an teanga, ní hamháin i mBaile Átha Cliath ach ar fud na tíre.<ref>Féach TEDxFulbrightDublin: Gaelscoilis – Error-laden pidgin or creative creole with Breandan mac Ardghail: http://www.fulbright.ie/tedxfulbrightdublin-gaelscoilis-breandan-mac-ardghail {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160624192914/http://www.fulbright.ie/tedxfulbrightdublin-gaelscoilis-breandan-mac-ardghail |date=2016-06-24 }}</ref> Taispeánann na staidéir is déanaí go bhfuil meath ag teacht go tiubh ar Ghaeilge na Gaeltachta, rud a fhágann go mbeidh tábhacht ar leith feasta le gréasáin Ghaeilge Bhaile Átha Cliath mar fhoinse theanga.<ref>Féach an díospóireacht in Conchúr Ó Giollagáin & Martin Charlton 2015, ''Nuashonrú ar an Staidéar Cuimsitheach Teangeolaíoch ar Úsáid na Gaeilge sa Ghaeltacht: 2006-2011'': http://www.udaras.ie/media/pdf/002910_Udaras_Nuashonr%C3%BA_FULL_report_A4_FA.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171114064521/http://www.udaras.ie/media/pdf/002910_Udaras_Nuashonr%C3%BA_FULL_report_A4_FA.pdf |date=2017-11-14 }}.</ref> Samplaí maithe de na gréasáin seo ná Gaelphobal Thamhlachta, Muintir Chrónáin agus Na Gaeil Óga.[https://www.gaelphobalthamhlachta.com] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201026091516/https://www.gaelphobalthamhlachta.com/ |date=2020-10-26 }}[https://araschronain.ie] Níl aon fhianaise ann go bhfuil nasc tréan teangeolaíoch idir Gaeilge thraidisiúnta Bhaile Átha Cliath agus an Ghaeilge atá á labhairt anois ann. Tá baint éigin ag cuid de na Gaeilgeoirí leis an nGaeltacht agus a rian sin ar a gcuid Gaeilge, ach d’fhoghlaim a bhformhór a gcuid Gaeilge ar scoil. Ní raibh aon Ghaeilge ag a muintir le roinnt glún anuas. Is dóigh le cuid acu go bhfuil a gcuid Gaeilge neamhlogánta agus gan bhlas, agus í difriúil mar sin le Gaeilge na Gaeltachta.<ref>Walsh et al., 9.1</ref> Tá sé curtha in iúl ag an teangeolaí [[Brian Ó Broin]] go bhfuil mais chriticiúil de chainteoirí Gaeilge sna cathracha anois agus méadú ar an líon cainteoirí a tógadh le Gaeilge agus a fuair oideachas tríthi. Tá an Ghaeilge chathrach ag athrú go tapa, áfach, agus maíonn sé go bhfuil maolú ag teacht ar an séimhiú agus ar an urú, gan trácht ar dhéadaigh chaola, ar chuimiltigh choguasacha agus ar chuimiltigh charballacha. Ní fios an ndéanfar canúint ar leith den Ghaeilge chathrach nó an ndéanfar criól di, ach is léir, dar leis, go bhfuil deighilt shuntasach teanga anois idir Gaeilge uirbeach agus canúintí na Gaeltachta.<ref > Brian Ó Broin, ’Schism fears for Gaeilgeoirí,’ ''Irish Times'', 16 Eanáir 2010: http://www.irishtimes.com/life-and-style/people/schism-fears-for-gaeilgeoir%C3%AD-1.1269494 : ‘When presenters with so-called “school Irish” came on the radio, my Gaeltacht friends say they tend to tune out, finding the Irish unpleasant, or difficult to understand. They tolerate much of TG4’s output, but grimace or change channels when city speakers come on. As for the hordes of Irish-speaking teenagers and parents who descend on the Gaeltacht during the summer months, they absolutely prefer to speak English with them. They say that the city folks’ Irish is simply too strange’.</ref> ==Cúrsaí sochtheangeolaíochta== Ó thaobh na [[teangeolaíocht]]<nowiki/>a de tá éagsúlacht ag baint le Gaeilgeoirí uirbeacha i mBaile Átha Cliath agus in áiteanna eile. Is léir, áfach, go mbaineann cuid mhaith acu leis an meánaicme oilte.<ref>Walsh et al., 5.1</ref><ref>McCloskey, James, 2006: “Irish as a World Language,” Seminar “Why Irish?,” PDF The University of Notre Dame, September 2005: http://ohlone.ucsc.edu/~jim/PDF/notre-dame.pdf}}{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Tá sé áitithe gur minic atá Gaeilgeoirí níos oilte ná Béarlóirí agus go bhfuil gréasán láidir teanga acu, rud a thugann breis deiseanna fostaíochta dóibh agus ardú céime.<ref>Borooah, Vani K.; Dineen, Donal A.; Lynch, Nicola, ‘Language and Occupational Status: Linguistic Elitism in the Irish Labour Market, ''The Economic and Social Review'', Volume 40, 2009, lgh 435–460: http://www.esr.ie/ESR_papers/vol40_4/Borooah.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170809105236/http://www.esr.ie/ESR_papers/vol40_4/Borooah.pdf |date=2017-08-09 }}</ref> Neartaíonn torthaí dhaonáireamh 2011 leis an tuairim sin. Tá Baile Átha Cliath chun tosaigh sa mhéid go bhfuil 18% de na cainteoirí laethúla Gaeilge (14,229 duine) le fáil i mBaile Átha Cliath agus ina chuid bruachbhailte.<ref>Profile 9 What We Know – Education, skills and the Irish language : http://www.cso.ie/en/newsandevents/pressreleases/2012pressreleases/pressreleasecensus2011profile9whatweknow/</ref><ref>Bhí 77,185 duine ag labhairt Gaeilge ar bhonn laethúil lasmuigh den chóras oideachais i mí Aibreáin 2011. Bhí 110,642 duine a dúirt gur labhair siad Gaeilge ar bhonn seachtainiúil lasmuigh den oideachas. B’ionann líon na gcainteoirí laethúla lasmuigh den chóras oideachais i réigiúin Ghaeltachta agus 23,175 duine. Bhí 6,813 breise a labhair Gaeilge ar bhonn seachtainiúil. Féach ''Bliain na Gaeilge 2013'': http://gaeilge2013.ie/faoi/an-gaeilge/firici-figiuiri/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160323025736/http://gaeilge2013.ie/faoi/an-gaeilge/firici-figiuiri/ |date=2016-03-23 }}</ref> Maíonn John Walsh agus Bernadette O’Rourke go bhfuil buntáistí ag baint leis an limistéar uirbeach: “Osclaíodh spásanna nua úsáide don Ghaeilge (mar shampla in earnáil na Gaelscolaíochta agus i ngrúpaí nua óige agus siamsaíochta sna cathracha) agus ina theannta sin cruthaíodh ordlathas agus caidreamh nua idir saghsanna éagsúla cainteoirí”.<ref>John Walsh agus Bernadette O’Rourke, '''Mudes'' teangeolaíocha agus nuachainteoirí na Gaeilge,' Comhar''Taighde'', Eagrán 1: http://www.comhartaighde.com/eagrain/1/{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> ==Nótaí== {{reflist}} ==Tagairtí== *Caerwyn Williams, J.E. & Ní Mhuiríosa, Máirín (ed.). ''Traidisiún Liteartha na nGael''. An Clóchomhar Tta 1979. *McCabe, Richard A.. ''Spenser's Monstrous Regiment: Elizabethan Ireland and the Poetics of Difference''. Oxford University Press 2002. ISBN 0-19-818734-3. *Fitzgerald, Garrett, ‘Estimates for baronies of minimal level of Irish-speaking amongst successive decennial cohorts, 117-1781 to 1861-1871,’ Volume 84, ''Proceedings of the Royal Irish Academy '' 1984. *Kelly, James & Mac Murchaidh, Ciarán (eag.). ''Irish and English: Essays on the Linguistic and Cultural Frontier 1600-1900''. Four Courts Press 2012. ISBN 978-1846823404 *Ní Mhunghaile, Lesa. 'An Eighteenth Century Irish scribe's private library: Muiris Ó Gormáin's books' in ''Proceedings of the Royal Irish Academy'', Volume 110C, 2010, pp.&nbsp;239–276. *Ní Mhuiríosa, Máirín. ‘Cumann na Scríbhneoirí: Memoir’ in ''Scríobh 5'', eag. Seán Ó Mórdha. Baile Átha Cliath: An Clóchomhar Tta 1981. *Ó hÓgáin, Dáithí. ''Labhrann Laighnigh: Téacsanna agus Cainteanna ó Shean-Chúige Laighean''. Coiscéim 2011. *Williams, Nicholas. ‘Na Canúintí a Theacht chun Solais’ in ''Stair na Gaeilge'', eag. Kim McCone agus eile. Maigh Nuad 1994. ISBN 0-901519-90-1 *Walsh, John; O’Rourke, Bernadette; Rowland, Hugh, ''New Speakers of Irish,'' Research Report prepared for Foras na Gaeilge: http://www.gaeilge.ie/wp-content/uploads/2015/10/New-speakers-of-Irish-report.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160203152957/http://www.gaeilge.ie/wp-content/uploads/2015/10/New-speakers-of-Irish-report.pdf |date=2016-02-03 }} * Archer, Peter, 'Fair Fingall', scríobhadh roimh 1949. * Bailiúchán na Scol, imleabhair Gort Inse Guaire, Loch Garman. * Bailiúchán na Scol, uimhir rolla 8927, Gleann an Smóil, Co. Bhaile Átha Cliath, 1/10/37 - 20/12/38, lch 13, Múinteoir: Sr. Ó Móráin * Damien Ó Muirí, Léirmheas, Comhar, Iml. 44, Uimh 7, Iúil., 1985, lch. 34 Comhar Teoranta. * Jenkinson, Biddy, 'Duinnín agus Na Beacha', An tAthair Pádraig Ó Duinnín - Bleachtaire, Coiscéim, BÁC., 2008. * Little, Dr. George A. Malachi Horan Remembers, M.H. Gill and Son, LTD., BÁC, 1944. * Mac Giolla Chomhghaill, Aindí, Brainse an Logainmneacha * Mooney, Máirín, Irish in the Liberties: An Ghaeilge i mBaile Átha Cliath, 1985. * O’Rahilly, Thomas, Irish Dialects Past and Present, IALBÁC, BÁC, 1972. * Ó Broin, Colm, 300 words of Dublin Irish, Lá Nua 10 Samhain, 2008. * Piatt, Donn S., 'An Dara Cuid-Seanghaeltacht Átha Cliath, An Naoú Céad Déag Agus Go Deireadh' in Feasta, Márta 1952, lgh. 2-4 * Piatt, Donn S., Béaloideas, 1945 agus 1947. * Piatt, Donn S., Caint Phiatt faoi Ballymorefin " 'Letters from Harold's Cross', Joly Pamphlet, Leabharlann Náisiúnta. * Piatt, Donn S., Gaelic Dialect in East and Mid-Leinster, 1933, féinfhoilsithe. * Piatt, Donn S., Mhaireadar san Ardchathair, 1957. * Piatt, Donn S., 'Seanghaeltacht Chontae Átha Cliath (1536-1933)' in Feasta, Feabhra 1952, lgh. 9-12. * Rev. T. Lee, Eugene O'Curry Vol. 1 No. 3, 1899 Journal of the Limerick Field Club, 1897-1908. http://www.limerickcity.ie/media/054%20vol%202.6%20Eugene%20O'Curry%20cont.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140131104430/http://www.limerickcity.ie/media/054%20vol%202.6%20Eugene%20O%27Curry%20cont.pdf |date=2014-01-31 }} de nós aige Gaeilge a labhairt leis na boicht * Titley, Alan, Opinion: Cancelled TG4 leaders debate speaks volumes about attitudes to Irish, Irish Times, (ag tagairt d'eachtra an Aire) * Wagner, Heinrich, Irish Dialects Past and Present, Thomas F. O’Rahilly, IALBÁC, BÁC, 1972. == Naisc sheachtracha == * [http://dublingaelic.blogspot.co.uk/ Dublin Irish] * [http://middleclassdub.blogspot.ie/search?updated-min=2012-01-01T00:00:00Z&updated-max=2013-01-01T00:00:00Z&max-results=9 Middleclassdub.blogspot] * [http://free.yudu.com/item/details/3742430/Dialect-in-East-and-Mid-Leinster--Donn-Piatt--1933. Dialect in East and Mid-Leinster: Gaelic Survivals. Containing Numerous Place-names as Spoken by the People, and Several Hundred Local Gaelic Words, with Pronunciation, Donn Piatt, 1933]{{Dead link|date=Feabhra 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Catagóir:Canúintí na Gaeilge]] [[Catagóir:An Ghaeilge de réir áiteanna]] bcrysxyi54s7fouae0wv9zog19lqr4e 0 47798 1312922 1311618 2026-05-13T18:59:55Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1312922 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} [[Íomhá:Dublin.lennukiaknast.jpg|mion|[[Domhnach Míde]]]] Is [[meánscoil]] lán [[An Ghaeilge|Gaeilge]] í '''Gaelcholáiste Reachrann,''' suite i n[[Domhnach Míde]] i dtuaisceart [[Contae Bhaile Átha Cliath|Chontae Bhaile Átha Cliath]]. Tá an scoil faoi phátrúnacht Bhord Oideachais agus Oiliúna Bhaile Átha Cliath agus Dhún Laoghaire.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.ddletb.ie/scoileanna/second-level/?lang=ga,%20https://www.ddletb.ie/scoileanna/second-level/?lang=ga|teideal=Dara Leibhéal - ddletb|dáta=2017-12-12|language=ga-IE|dátarochtana=2026-05-03}}</ref> Tá áitreabh roinnte ag Reachrann le Coláiste Pobail An Ghráinseach.<ref>{{Lua idirlín|url=https://assets.gov.ie/static/documents/09fe3ad4/gaelcholaiste-reachrann-donaghmede-dublin-13-dublin.htm|teideal=Subject Inspection Report English 2006|work=assets.gov.ie|dátarochtana=2026-05-03}}</ref> San bhlian 2024 bhí 494 dáltaí sa scoil, 257 acú buachaillí agus 237 acú cailíní.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.gov.ie/en/department-of-education/school-inspection-reports/gaelchol%C3%A1iste-reachrann-b%C3%B3thar-mhainistir-na-gr%C3%A1ins%C3%AD-domhnach-m%C3%ADde-dublin-4/|teideal=Gaelcholáiste Reachrann Bóthar Mhainistir Na Gráinsí Domhnach Míde Dublin|language=en|work=gov.ie|dátarochtana=2026-05-03}}</ref> == Stair == Bunaíodh Gaelcholáiste Reachrann i mí Mheán Fómhair 2001. Bhí na chéad scrúduithe [[An Teastas Sóisearach|Teastais Shóisearaigh]] suite sa scoil sa bhliain 2004,<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/news/students-happy-at-dublin-all-irish-school-1.1157782|teideal=Students happy at Dublin all-Irish school|údar=John Downes|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2026-05-03}}</ref> agus na chéad scrúduithe [[Ardteistiméireacht|Ardteistiméireachta]] sa bhliain 2007.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.gov.ie/en/department-of-education/school-inspection-reports/gaelchol%C3%A1iste-reachrann-donaghmede-dublin-13-dublin/|teideal=Gaelcholáiste Reachrann Donaghmede Dublin 13 Dublin|language=en|work=gov.ie|dátarochtana=2026-05-03}}</ref> Ba í Fionnuala Ní Chaisil mar an chéad príomhoide, agus tháinigh Máire Ní Ghealbháin ina dhiadh. Is í Eimer Nic an Rí an príomhoide reatha.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.gcreachrann.ie/Page/Ar-Scoil/61528/Index.html|teideal=Ár Scoil|údar=Gaelcholáiste Reachrann|language=Irish|work=Gaelcholáiste Reachrann|dátarochtana=2026-05-03}}</ref> Fuair an scoil roinnt tuairisciú ó na meáin mar gheall ar an cruthú agus margú don suaitheantas <nowiki>''Béal na nGael''</nowiki>.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.co.uk/northernireland/irish/blas/various_features/beal_na_ngael.shtml|teideal=BBC - Northern Ireland - Irish Language - Blas|work=www.bbc.co.uk|dátarochtana=2026-05-03}}</ref> "An fáth go bhfuil an tionscadal seo á bhunú againn ná go bhfuil gá le rud éigin sa mhargadh chun daoine óga a spreagadh i dtaobh na Gaeilge a labhairt. Is iad na daoine óga todhchaí na Gaeilge agus is iad ár spriocghrúpa.… seasfaidh suaitheantas Béal na nGael ar son spiorad agus spraoi na Gaeilge," Is leagan nua-aimseartha den [[Fáinne|Fháinne]] é Béal na nGael, suaitheantas a chaitear chun léibhéal líofachta san [[An Ghaeilge|Gaeilge]], agus tuilteanas cumarsáid a dhéanamh inti a léiriú. Sa bhliain 2018, bhí Reachrann le feiceáil in alt san [[Irish Independent]], dar teideal "Schools Build Relationships to inspire better performance" inar pléadh a rath acadúil.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.independent.ie/irish-news/education/schools-build-relationships-to-inspire-better-performance/36543672.html|teideal=Schools build relationships to inspire better performance|dáta=2018-02-06|language=en|work=Irish Independent|dátarochtana=2026-05-03}}</ref> == Oideachas == Cuireann Gaelcholáiste Reachrann curaclam na [[An Teastas Sóisearach|Sraithe Sóisearaí]] agus na [[Ardteistiméireacht|hArdteistiméireachta]] ar fáil. Feidhmíonn an scoil clár na hIdirbhliana freisin, atá éigeantach do gach dalta sa choláiste. Múintear gach ábhar trí mheán na [[An Ghaeilge|Gaeilge]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.gcreachrann.ie/Page/Cursai-Courses/61786/Index.html|teideal=Cúrsaí / Courses|údar=Gaelcholáiste Reachrann|language=Irish|work=Gaelcholáiste Reachrann|dátarochtana=2026-05-03}}</ref> == Spórt == Tá foirne ag Gaelcholáiste Reachrann sa [[Peil Ghaelach|pheil Gaelach]], [[Iomáint]], [[Camógaíocht|chamógaíocht]], [[sacar]], [[Cispheil|chispheil]], [[badmantan]] agus friosbaí.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.gcreachrann.ie/Page/Spoirt-Sports/43702/Index.html|teideal=Spóirt / Sports|údar=Gaelcholáiste Reachrann|language=Irish|work=Gaelcholáiste Reachrann|dátarochtana=2026-05-03}}</ref> I mí na Bealtaine 2013, bhain Reachrann churaidh [[Iomáint|iománaíochta]] [[Baile Átha Cliath|Bhaile Átha Cliath]] amach, tar éis dóibh [[Scoil Phobail Chúil Mhín]] a shárú 4-5 in aghaidh 3-5 i gcluiche ceannais [[Iomáint|Iomána]] Sóisear Scoileanna [[Baile Átha Cliath|Bhaile Átha Cliath]]. Sa bhliain 2016, bhuaigh Reachrann craobh [[Peil Ghaelach|Pheil Ghaelach]] [[Baile Átha Cliath|Bhaile Átha Cliath]] agus [[Cúige Laighean|Laighean]] araon, ach chaill an fhoireann cluiche ceannais na hÉireann le 4 phointe i gcoinne St. Joseph's C.C. ó Maigh Eo. I mí Eanáir 2020, d’imir duine de dhaltaí na scoile ar fhoireann [[Sacar|peile]] faoi-18 na [[Éire|hÉireann]] i gcluiche cairdiúil idirnáisiúnta in aghaidh na [[An Astráil|hAstráile]], áit ar bhuaigh foireann na [[Éire|hÉireann]] 2-0.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.limerickleader.ie/news/sport/510105/watch-limerick-teenager-scores-two-goals-as-ireland-defeat-australia.html|teideal=WATCH: Limerick teenager scores two goals as Ireland defeat Australia|údar=Jerome O'Connell|dáta=2020-01-20|language=en|work=www.limerickleader.ie|dátarochtana=2026-05-03}}</ref> I mí Feabhra 2024, bhuaigh foireann shinsearach [[Peil Ghaelach|peile]] na scoile craobh shinsearach “C” [[Baile Átha Cliath|Bhaile Átha Cliath]] den chéad uair ina stair, ag bua i gcoinne Choláiste Cois Life sa chluiche ceannais le scór 4-11 in aghaidh 1-9. Sharú iad i gcluiche ceannais [[Cúige Laighean|Laighean]] ag Coláiste na Trócaire, [[Baile Uí Mhatháin]]. Ar an 27ú do mí Eanáir 2025, choimead an fhoireann peile shinsearach a dteideal “C” i [[Baile Átha Cliath|mBaile Átha Cliath]] trí bhua a fháil ar St. Mac Dara’s le scór 3-5 in aghaidh 1-6. Chuaigh an fhoireann ar aghaidh arís go dtí cluiche ceannais [[Cúige Laighean|Laighean]], an uair seo ag imirt in aghaidh O’Carolan’s of Nobber ar an 7ú Feabhra 2025. Bhuaigh Gaelcholáiste Reachrann le scór 2-7 in aghaidh 0-11 chun Churaidh [[Cúige Laighean|Laighean]] a bhaint amach den chéad uair ina stair ag leibhéal “C”. == Seach-Churaclaim == Glacann Gaelcholáiste Reachrann páirt i [[Taispeántas an Eolaí Óig]] bliantúil. Sa bhliain 2018, bhain duine dá ndaltaí an 3ú háit amach sa chatagóir aonair idirmheánach i rannóg na nEolaíochtaí Bitheolaíocha agus Éiceolaíocha.<ref>{{Cite news|url=http://btyoungscientist.com/exhibition/2018-results/2018-category-awards/|teideal=2018 Category awards - BT Young Scientist & Technology Exhibition|language=en-US|work=BT Young Scientist & Technology Exhibition|dátarochtana=2026-05-03}}{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Tá Grúpa Ceoil ag an scoil a bhíonn ag cleachtadh agus ag léiriú [[Ceol traidisiúnta na hÉireann|Ceol Traidisiúnta na hÉireann]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.gcreachrann.ie/Page/Seach-Churaclaim-Extra-Curricular/61915/Index.html|teideal=Seach-Churaclaim / Extra-Curricular|údar=Gaelcholáiste Reachrann|language=Irish|work=Gaelcholáiste Reachrann|dátarochtana=2026-05-03}}</ref> Sheinn an grúpa [[Ceol traidisiúnta na hÉireann|ceoil traidisiúnta]] seo go poiblí go minic, go háirithe i bhFéile Cheoil DDLETB, Scléip do Gael Linn agus Trad for Trócaire do Trócaire. San bhlian 2015 bhuaigh an scoil gradam Scothléiriú na Féile san Fhéile Náisiúnta Scoildrámaíochta i [[An Muileann gCearr|Muileann gCearr]] lena léiriú den dráma Miotach.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/duaiseanna-scoildramaiochta-fogartha/|teideal=Duaiseanna Scoildrámaíochta fógartha – Gaelcholáiste Reachrann a bhuaigh an duais don scothléiriú|dáta=2015-04-30|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-05-03}}</ref> Freisin bhuaigh an dráma gradam don feisteas is Fearr i nGradaim Amharclainne daltaí Bhord Gáis Energy. == Féach freisin == * [[:Catagóir:Bunscoileanna i gContae Átha Cliath|Bunscoileanna i gContae Átha Cliath]] * [[Gaelscoil]] * [[Gaeloideachas Teo.|Gaeloideachas]] * [[Liosta Gaelscoileanna in Éirinn|Gaelscoileanna in Éireann]] == Naisc sheachtracha == == Tagairtí == {{Reflist}}{{síol-ie}} {{DEFAULTSORT:Gaelcholaiste Reachrann}} [[Catagóir:Gaelscoileanna in Éirinn]] [[Catagóir:Meánscoileanna i gContae Átha Cliath]] jqg22tayedp7vrzpredti3hwnbfma59 0 76497 1312959 1246710 2026-05-14T06:05:18Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1312959 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Éigipteolaíocht|Éigipteolaí]], [[An Choptais|Coptolaí]], [[Teangacha Ceilteacha|Ceilteolaí]] agus [[leabharlannaí]] ab ea an [[An Ghearmáin|Gearmanach]] '''Ludwig Stern''' ([[12 Lúnasa]] [[1846]] in [[Hildesheim]] - [[9 Deireadh Fómhair]] [[1911]] i [[Berlin|mBerlin]]).<ref name='Ainm'>{{Cite web-en|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=680|title=STERN, Ludwig Christian (1846–1911) {{!}} ainm.ie|author=[[Diarmuid Breathnach]] agus [[Máire Ní Mhurchú]]|access-date=2024-02-19|language=ga|work=[[Ainm.ie|An Bunachar Náisiúnta Beathaisnéisí Gaeilge]] (Ainm.ie)}}</ref> ==Luathshaol== Rugadh Ludwig i Hildesheim, b'é Christian Ferdinand Stern, Stiúrthóir póilíneachta a athair, agus Johanne Sophie Stern (née Bartels) a bhí ar a mháthair. Dob é Ludwig an seachtú páiste as deichniúr ar fad. I gcaitheamh a thréimhse sa mheánscoil D'aistrigh an teaghlach amach as Hildesheim go dtí [[Westerhof]] sa bhliain 1849, mar a raibh post riaracháin ag an athair, agus idir na blianta 1854 agus 1865, bhí Stern ag freastal ar mheánscoil Andreanum i gcathair Hildesheim. I gcaitheamh a thréimhse ar mheánscoil, nocht sé ann mianach fé leith i dteangacha- ''ein erstaunliches Sprachtalent'', fé mar a chuir a dheartháir, an tOllamh Carl Wilhelm Stern féin é. ==Saol acadúil== Ar dtús, rinne sé staidéar ar an [[Fileolaíocht|Fhileolaíocht]] Rómánsach agus Oirthearach i [[Göttingen|nGöttingen]], agus is ann a chuir sé spéis ar leith i dteangacha an Domhain Thoir. In 1866 bhuaigh sé duais nuair a réitigh sé fadhb a bhain le déanamh na n-iolraí san [[An Arabais|Arabais]]agus san [[An Aetóipis|Aetóipis]]. Ó 1869 amach bhí sé ag gabháil don Éigipteolaíocht sa Mhúsaem Éigipteach i mBeirlín. Tuairim 1872 ceapadh é chun a bheith i gceannas Leabharlann Leasríoga Cairo ach in Aibreán 1874 fuair sé post sa Mhúseum Ríoga i mBeirlín agus é de chúram air lámhscríbhinní Oirthearacha a chlárú. Ghnóthaigh sé dochtúireacht de bharr graiméar Coptach a scríobh sé in 1880. D’fhoilsigh sé neart alt in 'Zeitschrift für aegyptische Sprache und Altertumskunde'. Bhí sé ina bhall d’fhoireann eagarthóireachta na hirise sin. Tairgeadh ollúnachtaí Éigipteolaíochta dó in Gottingen agus [[Leipzig]] ach b’fhearr leis a bheith ina leabharlannaí sa roinn nua lámhscríbhinní a bunaíodh sa Leabharlann Ríoga i m[[Beirlín]] in 1886. Ceapadh é ina Stiúrthóir ar an roinn sin i 1905. Is sna 1880idí deireanacha a chuir sé spéis sa léann Ceilteach den chéad uair. In Zeitschrift für celtische Philologie VIII, 1912 scríobh Kuno Meyer gurbh í an fhadhb ‘Oisíneach’ a d’adhain an spéis sin agus deir sé freisin gur féachadh air mar shaineolaí ar an litríocht sin tar éis dó cuntas a scríobh ar na laoithe fiannaíochta in Zeitschrift für vergleichende Literaturgeschichte in 1895. Mar leabharlannaí dhíríodh sé aird scoláirí ar na lámhscríbhinní agus na gluaiseanna a rabhthas tagtha orthu le deireanas. Luann Meyer go speisialta an mhacasamhail de ghluaiseanna Wurzburg a chuir sé ar fáil. Nuair a bunaíodh [[Zeitschrift für celtische Philologie]] in 1899, ceapadh é féin agus [[Kuno Meyer]] ina gcomheagarthóirí agus b’fhéidir gurbh é an fáth is mó a raibh eolas ar a ainm in Éirinn gur chuir sé an chéad eagrán scolártha de ‘Cúirt an Mheán Oíche’ amach sa seachtú himleabhar den iris sin i 1905. Chabhraigh [[Dubhghlas de hÍde]] leis chun teacht ar oiread lámhscríbhinní agus ab fhéidir. Chuir sé aistriúchán sa Ghearmáinis agus foclóir i gcló in éineacht leis an téacs. Thug Meyer an chreidiúint dó gurbh é ba mhó a tharraing aird an domhain ar an dán agus ar an gceangal a bhí aige leis an litríocht mheánaoiseach. Chuir [[Dáithí Ó hUaithne]] (David Greene) eagrán amach faoi dheifir i 1968, ar mhaithe le Cumann Merriman agus dúirt san ‘Fhocal i dtaobh an téacsa’: ‘Níorbh fhiú bheith ag dul ar ais ar na seaneagráin, mar táid an-truaillithe ar fad; bhí sé ina rogha idir Stern agus Fiachra Éilgeach [[Risteard Ó Foghludha]]. Bhí a bhua féin ag gach duine acu: ba scoláire mór é Stern agus bhí ceird na heagarthóireachta go hiomlán aige, ach dob fhairsinge go mór an t-eolas ar fhilíocht na Mumhan a bhí ag Fiachra’ (Cúirt an Mheán Oíche. . ., 1968). Is do Stern a thiomnaigh Fiachra Éilgeach a eagránsan i 1912. Ní hionadh go raibh tuairisc a bháis ní hamháin in [[An Claidheamh Soluis]] 28 Deireadh Fómhair 1911 ach in [[Freeman’s Journal]]. Dúradh i bpáipéar an [[Conradh na Gaeilge|Chonartha]] gur mhó a spéis sa Nua-Ghaeilge ná sa teanga i rith a tréimhsí luatha agus dúirt i dtaobh a eagráin de dhán Merriman: ‘''The vocabulary shows what a thoroughgoing and methodical editor he was. Not only does it give the Middle Irish form of the word in every case but various modern Irish authorities are quoted, including the[[Irisleabhar na Gaedhilge|Gaelic Journal]], which shows that the editor must have studied every word that appeared in it for 20 years''’. Dúradh freisin gurbh údar é ar [[Gaeilge na hAlban|Ghaeilge na hAlban]] agus ar [[Gaeilge Mhanannan|Ghaeilge Mhanann]] agus gur togha scoláire [[An Bhreatnais|Breatnaise]] a bhí ann. == Deireadh a shaoil == D’éag sé 9 Deireadh Fómhair 1911, in aois a shéú bliain is trí fichid agus creimeadh a choirp in Hamburg, ar an 12 Deireadh Fómhair 1911. Chomh maith leis an gcuntas a scríobh Kuno Meyer i nGearmáinis air in [[Zeitschrift für celtische Philologie|ZCP]], scríobh [[Joseph Vendryes]] cuntas i bhFraincis in [[Revue Celtique|Revue Celtique]] XXXII 1912. ==Litríocht== * Ludwig Stern: ''Die Varnhagen von Ensesche Sammlung in der Königlichen Bibliothek zu Berlin.'' Behrend, Berlin 1911. * Emil Jacobs (Bibliothekar)|Emil Jacobs: ''Ludwig Stern †.'' In: ''Zentralblatt für Bibliothekswesen.'' Bd. 29, H. 1, 1912, [http://www.digizeitschriften.de/dms/img/?PPN=PPN338182551_0029&DMDID=dmdlog15 Digitalisat]. * Nikolaus Gatter: ''„Sie ist vor allen die meine“. Die Sammlung Varnhagen bis zu ihrer Katalogisierung.'' In: Nikolaus Gatter (Hrsg.): ''Wenn die Geschichte um eine Ecke geht'' (= ''Almanach Varnhagen-Gesellschaft Hagen-Berlin e.V.'' Bd. 1). Berlin-Verlag Spitz, Berlin 2000, ISBN 3-8305-0025-4, S. 239–271. == Naisc sheachtracha == * [http://irisleabharnagaedhilge.fng.ie/ Corpas Irisleabhar na Gaedhilge]{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}Naisc Ghréasáin = *[https://portal.dnb.de/opac.htm?method=simpleSearch&query=11727643X]-KATALOG DER DEUTSCHEN NATIONALBIBLIOTHEK *[http://www.ainm.ie/ Beathaisnéisí Gaeilge], ''Beathaisnéisí Gaeilge'' leathanach baile == Tagairtí == {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Stern, Ludwig}} [[Catagóir:Daoine Gearmánacha]] [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1846]] [[Catagóir:Básanna i 1911]] [[Catagóir:Éigipteolaithe]] 90005mciod90t4j2gand639e2kog4cp 0 81389 1312905 1192862 2026-05-13T16:41:37Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1312905 wikitext text/x-wiki Fostaítear '''pobal na n-inimirceach de chuid [[Na hOileáin Fhilipíneacha|na nOileán Filipíneach]] in [[Poblacht na hÉireann|Éirinn]]''' den chuid is mó san earnáil [[Sláinte in Éirinn|chúram sláinte]], cé go n-oibríonn cuid eile díobh i [[Turasóireacht|dturasóireacht]] agus i [[Teicneolaíocht faisnéise|dteicneolaíocht na faisnéise]]. Ó díreach 500 duine aonair sa bhliain 1999, d'fhás siad go dtí daonra 11,500 faoi 2007, fás de 2200 % in ach ocht mbliana.<ref name="Embassy">{{citation|url=http://www.philembassy-uk.org/default.asp?iId=KHEHL|title=Profile of the Filipino community in Ireland |publisher=Philippine Embassy |publication-place=London |accessdate=2008-10-12 |date=2007 |deadurl=bot: unknown |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090113204420/http://www.philembassy-uk.org/default.asp?iId=KHEHL |archivedate=2009-01-13 |df= }}</ref> == Tagairtí == {{Reflist}} == Naisc sheachtracha == *[http://www.metroeireann.com/index.php?option=com_content&task=blogsection&id=11&Itemid=33 Filipinos in Ireland] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220331133208/http://www.metroeireann.com/index.php?option=com_content&task=blogsection&id=11&Itemid=33 |date=2022-03-31 }}, sraith alt as ''[[Metro Éireann]]'' *[http://www.philippineconsulate.ie Philippine Honorary Consul, Ireland]{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} [[Catagóir:Grúpaí eitneacha in Éirinn]] [[Catagóir:Diaspóra Filipíneach de réir na gContaetha | Éire]] cp62gduu7znsldr3cssp6uis6h1z9nk 0 85601 1312850 1278617 2026-05-13T13:07:15Z EmausBot 6926 Ag socrú athsheolta dúbailte → [[145451 Rumina]] 1312850 wikitext text/x-wiki #athsheoladh [[145451 Rumina]] 5j8atjudsxrhi5fll204kdyf9zuq5l5 0 85613 1312849 1278618 2026-05-13T13:07:05Z EmausBot 6926 Ag socrú athsheolta dúbailte → [[55637 Uni]] 1312849 wikitext text/x-wiki #athsheoladh [[55637 Uni]] qzn3qfjqvcmujsicj4ifig59mcfjelq 0 89601 1312896 1251559 2026-05-13T15:31:31Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312896 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} B'é '''Anthony John Abbott''', a rugadh i [[Lambeth]], [[Londain]] ar an [[24 Samhain]] [[1957]], an 28ú [[Príomh-Aire na hAstráile|Príomh-Aire]] [[an Astráil|na hAstráile]]. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Príomh-Airí na hAstráile}} {{Síol-au}} {{Síol-beath}} {{DEFAULTSORT:Abbott, Tony}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1957]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Alumni Ollscoil Oxford]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Daoine as Londain]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hEorpa]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Inimircigh]] [[Catagóir:Liobrálachas]] [[Catagóir:New South Wales]] [[Catagóir:Polaiteoirí Astrálacha an 20ú haois]] [[Catagóir:Príomh-Airí na hAstráile]] litewaapwhgla4iq813wmzkvphedgb2 0 89609 1312898 1251563 2026-05-13T15:36:33Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312898 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is é '''Scott John Morrison''', a rugadh i Waverley, [[New South Wales]] ar an [[13 Bealtaine]] [[1968]], an 30ú [[Príomh-Aire na hAstráile|Príomh-Aire]] [[an Astráil|na hAstráile]]. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Príomh-Airí na hAstráile}} {{Síol-aisteoir}} {{Síol-au}} {{Síol-beath}} {{DEFAULTSORT:Morrison, Scott}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1968]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Aisteoirí Astrálacha]] [[Catagóir:Cincísigh]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hEorpa]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Geografaithe]] [[Catagóir:Liobrálachas]] [[Catagóir:New South Wales]] [[Catagóir:Príomh-Airí na hAstráile]] 3qe6p6jcshpaxjsaf8x9nncbixhehin 0 89686 1312870 1251562 2026-05-13T14:32:16Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312870 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} B'é '''Paul John Keating''', a rugadh i n[[Darlinghurst, New South Wales]] ar an [[18 Eanáir]] [[1944]], an 28ú [[Príomh-Aire na hAstráile|Príomh-Aire]] [[an Astráil|na hAstráile]]. {{Príomh-Airí na hAstráile}} {{Síol-au}} {{Síol-beath}} {{DEFAULTSORT:Keating, Paul}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1944]] [[Catagóir:Ceannairí an Chogaidh Fhuair]] [[Catagóir:Ceardchumannaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hÉireann]] [[Catagóir:New South Wales]] [[Catagóir:Príomh-Airí na hAstráile]] [[Catagóir:Sóisialaithe]] 6a3jfmxmdc2orm2s96x8h15gj5fa4h3 1312871 1312870 2026-05-13T14:33:00Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312871 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} B'é '''Paul John Keating''', a rugadh i nDarlinghurst, [[New South Wales]] ar an [[18 Eanáir]] [[1944]], an 28ú [[Príomh-Aire na hAstráile|Príomh-Aire]] [[an Astráil|na hAstráile]]. {{Príomh-Airí na hAstráile}} {{Síol-au}} {{Síol-beath}} {{DEFAULTSORT:Keating, Paul}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1944]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Ceannairí an Chogaidh Fhuair]] [[Catagóir:Ceardchumannaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hÉireann]] [[Catagóir:New South Wales]] [[Catagóir:Príomh-Airí na hAstráile]] [[Catagóir:Sóisialaithe]] 97zz4anu5xesp1i7nbbbpp178o7fjb3 1312892 1312871 2026-05-13T15:22:08Z Seachránaí 53315 Catagóir:Polaiteoirí Astrálacha an 20ú haois 1312892 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} B'é '''Paul John Keating''', a rugadh i nDarlinghurst, [[New South Wales]] ar an [[18 Eanáir]] [[1944]], an 28ú [[Príomh-Aire na hAstráile|Príomh-Aire]] [[an Astráil|na hAstráile]]. {{Príomh-Airí na hAstráile}} {{Síol-au}} {{Síol-beath}} {{DEFAULTSORT:Keating, Paul}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1944]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Ceannairí an Chogaidh Fhuair]] [[Catagóir:Ceardchumannaithe]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hÉireann]] [[Catagóir:New South Wales]] [[Catagóir:Polaiteoirí Astrálacha an 20ú haois]] [[Catagóir:Príomh-Airí na hAstráile]] [[Catagóir:Sóisialaithe]] pvg1xux9gidjsikywj74bulmr7u9qcc 0 89704 1312897 1251566 2026-05-13T15:33:57Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312897 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} B'é '''Malcolm Bligh Turnbull''', a rugadh i [[Sydney]] ar an [[24 Deireadh Fómhair]] [[1954]], an 29ú [[Príomh-Aire na hAstráile|Príomh-Aire]] [[an Astráil|na hAstráile]]. == Tagairtí == {{Reflist}} {{Príomh-Airí na hAstráile}} {{Síol-au}} {{Síol-beath}} {{Síol-dlí}} {{DEFAULTSORT:Turnbull, Malcolm}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1954]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Abhcóidí agus pléadálaithe]] [[Catagóir:Baincéirí]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:Liobrálachas]] [[Catagóir:New South Wales]] [[Catagóir:Príomh-Airí na hAstráile]] c13hatrjcqobsa4u6igk1y4h8oh8a32 0 91276 1312909 1311762 2026-05-13T17:25:12Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 2 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1312909 wikitext text/x-wiki Foilsíonn roinnt foilsitheoirí saothar i nGaeilge amháin.[[Íomhá:An Gúm.jpg|mion|220x220px|[[An Gúm]] - an foilsitheoir Gaeilge is mó sa tír]] == Foilsitheoirí Gaeilge == *[https://www.altram.org/spraoi-spórt ''Altram'']: Bunathe i 1990 chun cúram luathbhlianta ardchaighdeáin trí mheán na Gaeilge a chur chun cinn i dtuaisceart na hÉireann, tá ceithre leabhar agus dlúth-cheirnín d'amhráin eisithe acu. *[[An Comhchoiste Réamhscoilíochta|''An Comhchoiste Réamhscoilíochta'']]: Clónn siad ábhar do naíonraí agus leanaí in aois réamhscolaíochta. *[[An Coiste Téarmaíochta|''An Coiste Téarmaíochta:'']] Bunaithe i 1968 chun foclóirí de shainfhocail in earnáil éagsúla a chruinniú a faomhadh agus a fhoilsiú. Tá liosta ar fáil ar [http://www.acmhainn.ie/focail.htm acmhainn.ie] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210615191055/http://acmhainn.ie/focail.htm |date=2021-06-15 }}. Le cabhair an ríomheolaí Michal Mechura a bhí ag obair le fiontar cuireadh na bailiúcháin seo ar fad ar an foclóir ar líne Focal.ie Téarma .ie anois. *[[Íomhá:Darach Ó Scolaí.JPG|mion|[[Darach Ó Scolaí]], [[Foilsitheoireacht|foilsitheoir]] srl|293x293px]][[openlibrary:publishers/An_Comhlacht_Oideachais|''An Comhlacht Oideachais'']]: Bunaithe 1910, foilsitheoir léinn scoile, graiméar, léitheoirí, foclóirí, téascleabhra. * ''[http://www.forasnagaeilge.ie/fuinn/an-gum/ An Gúm]:'' Tá an Gúm ag foilsiú leabhair i nGaeilge ó 1926 faoi choimirce Stát na hÉireann. Is iad an foilsitheoir Gaeilge is mó sa tír. Baineann a chuid foilsitheoireacht le foclóireacht, téacsleabhair agus acmhainní curaclaim eile go príomha, mar aon le hábhar do leanaí agus do dhaoine fásta. Lonnaithe i mBÁC. * ''[https://www.stmarys-belfast.ac.uk/aisaonad/Leabhair.html An tÁisaonad]:'' Leabhair do pháistí den chuid is mó. Lonnaithe in Ollscoil Naomh Muire, Béal Feirste. * ''[https://timire.ie/shop/ An Timire] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208175737/https://timire.ie/shop/ |date=2019-12-08 }}:'' Foilsitheoir leabhair reiligiúnacha i nGaeilge é An Timire, agus an iris mhíosúil den teideal céanna. * ''[http://www.antsnathaidmhor.com/ An tSnáthaid Mhór]:'' Bunaithe i 2005, sé a n-adhaim ná leabhair chomhaimseartha den scoth a fhoilsiú le léaráidí ilchasta do pháistí de gach aois. Lonnaithe i mBéal Feriste. *''[https://www.facebook.com/diarmuidmacconmhaoil/ Ag Magadh]:'' Bunaithe i 2019, ag Diarmuid Mac Conmhaoil chun a leabhar féin a chuir i gcló. Níl ainm an fhoilsitheora ar an leabhar. * ''[[Barzaz]]'' le [[Tadhg Mac Dhonnagáin]] * ''[https://www.breacadh.ie/ Breacadh]:'' Bunaithe i 2000, cuireann siad ábhar foghlama ar fáil d'fhoghlaimeoirí fásta. Lonnaithe i gCasla, Gaillimh, Tá SOLAS dhá mhaoiniú agus iad á stiúradh ag Boird Oideachais & Oiliúna na Gaeltachta. *''[http://www.lulu.com/shop/brian-ó-baoill/cúig-dhráma/paperback/product-23998851.html Brian Ó Baoil]:'' Bunaithe i 2019 ag an údar den ainm céanna chun a leabhar drámaíochta a fhéin fhoilsiú le cabhair lulu. *''[https://www.stmarys-belfast.ac.uk/aisaonad/PDF_BPF/Leabhar_Gramadai_(Tus).pdf Bunscoil Phobal Feriste]:'' Bunaithe i 1991 d'eisigh siad Leabhar Gramadaí a 2. Lonnaithe i mBéal Feirste. [[Íomhá:Timire.gif|mion|''[https://timire.ie/shop/ An Timire]:'' Foilsitheoir leabhair reiligiúnacha i nGaeilge é An Timire, agus an iris mhíosúil An Timire.|314x314px]] * ''[https://www.schoolbooks.ie/collections/vendors?q=Carroll%20Heinemann Carroll Education]:'' (''Carroll Heinemann)'': Foilsitheoir leabhair Gaeilge do dhaltaí scoile agus corr-leabhar i mBéarla acu. *''[http://www.clo.ie Cló]'': Cló Léann na Gaeilge, Bunaithe i 2020, is ionphrionta acadúil atá ann seo. Togra tras-institiúideach ollscoile is ea CLÓ i bpáirt leis an teach foilsitheoireachta COMHAR. * [[Cló Chaisil,|''Cló Chaisil'':]]<nowiki/> Foilsíonn siad leabhair dianganta do leanaí, do dhéagóirí agus do dhaoine fásta. Lonnaithe i mBÁC. * ''[http://www.cic.ie/ Cló Iar-Chonnacht]:'' Bunaithe i 1985, chun saothar scríbhneoirí Gaeltachta a fhoilsiú. Tá os cionn 300 leabhar foilsithe aige, as Gaeilge go príomha, mar aon le dlúth-chéirníní ceol. Tá siad anois i bhfeighil ar theidil Sáirséal agus Dill agus Cois Life. Lonnaithe i gConamara, Gaillimh. *[http://www.benmadiganpress.com/irish/publications.html ''Clólann Bheann Mhadagáin'']: Saothair foghlama le dlúthcheirníní den chuid is mó atá á fhoilsiú acu, corrábhar i mBéarla. *''[https://www.siliconrepublic.com/start-ups/clo-litriocht-announces-macbeth-e-book Cló Litríocht]:'' Bunaithe i 2010, tá sé mar aidhm acu cuidiú le húdair agus foilsitheoirí a shaothar a luibheanú<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.teanglann.ie/en/fgb/luibhean|teideal=Foclóir Gaeilge–Béarla (Ó Dónaill): luibhean|language=en|work=www.teanglann.ie|dátarochtana=2019-12-12}}</ref>/dhigitiú. roinnt da leabhar féin eisithe ar líne acu. Lonnaithe i gCorcaigh agus Silicon Valley. Ní fios an ann dóbh a thuilleadh. *''[http://www.leabhar.com/ Cló Mhaigh Eo] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208204550/http://leabhar.com/ |date=2019-12-08 }}:'' Leabhair atá maisithe go maith i nGaeilge do leanaí agus do dhaoine óga. Lonnaithe i gClár Chlainne Mhuiris, Co Mhaigh Eo. *''[[Cló Ollscoil Chorcaí]]:'' Bunaithe ó [http://www.askaboutireland.ie/reading-room/life-society/irish-language-legends/bailiuchan-samuel-l.-mac/foghlaim-na-gaeilge/ 1925] nó roimhe, foilsitheoir ábhar acadúil agus filíochta de chuid rannóg na Gaeilge in Ollscoil Chorcaigh. *[https://www.cogg.ie/en/resource-database/#?keywords=Ficheall&subject=&types=&levels=&page=1&language=en ''COGG'']: Bunaithe i 1998, cuireann Comhairle um Oideachais Gaeltachta agus Gaelscoilíochta maoiniú ar fáil agus ar uairibh foilsíonn siad ábhar foghlamtha iad féin a bheadh feiliúnach chun úsáid ar scoil. 'Ficheall' (an t-aon treoirleabhar fichille Gaeilge) ceann amháin des na leabhair a mhaoinigh siad is a d'fhoilsigh siad. Lonnaithe i mBÁC * ''[http://www.coisceim.ie/ Coiscéim]:'' Bunaithe ag Pádraig Ó Snodaigh i 1980, foilsíonn Coiscéim leabhair i ngach chineál réimse. Tá sé le maíomh acu gur fhoilsigh siad an leabhair Gaeilge is mó riamh (13 imleabhair Logainmneacha Mhaigh Eo le Fiachra Mac Gamhann) agus le h-idir 40 agus 60 leabhair á fhoilsiú gach bliain agus an líon teidil ag druidim níos gaire don 2,000 is iad an foilsitheoir príobháideach Gaeilge is mó dá bhfuil ann. Lonnaithe i mBÁC.[[Íomhá:Mana Choiscéim.jpg|mion|Agus os cionn 1500 teideal acu, is é Coiscéim an foilsitheoir príobháideach is mó.|220x220px]] * ''[http://www.gaelport.com/nuacht?NewsItemID=9582 Comharchumann An Leath Thruaigh] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191210155151/http://www.gaelport.com/nuacht%3FNewsItemID%3D9582 |date=2019-12-10 }}:'' Comharchumann i nGaeltacht Chiarraí, a bhfuil corr-leabhar foilsithe acu. * ''[http://www.comhairlebheal.ie/publications.html Comhairle Bhéaloideas Éireann] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201029230901/http://www.comhairlebheal.ie/publications.html |date=2020-10-29 }}:'' Bunaithe i 1972 nuair a d'aistríodh an bailiúchán go COBÁC, eisíonn siad saothar bunaithe ar an mBéaloideas i nGaeilge agus i mBéarla. * [http://www.philo-celtic.com/angael.html ''Cumann Carad na Gaeilge''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200428230958/http://www.philo-celtic.com/angael.html |date=2020-04-28 }}: Bunaithe in 1872, chun tacú leis an nGaeilge. Tá an iriseán 'An Gael' á gcur i gcló acu ó 1881 i leith. Lonnaithe i Nua Eabhrach. * ''[https://irishtextssociety.org/ Cumann na Scríbheann nGaedhilge] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20211115065724/https://irishtextssociety.org/ |date=2021-11-15 }}:'' Bunaithe i 1898, tá eagráin de shaothair thábhachtacha aistrithe ag an Irish Texts Society ó réimse leathan de shean-litríochta na Gaeilge. * [http://www.peadaroriada.ie/scealta-sheamuis/ ''Dord Teo'']: Cló-ainm chomhlucht foilsitheoireachta Pheadair Uí Riada é seo, Leabhar amháin do leanaí atá i gcló ó 1993. Lonnaithe i gCúil Aodha, Corcaigh. * ''[[Éabhlóid (foilsitheoir)|Éabhlóid]] [https://www.eabhloid.com/]:'' Bunaithe i 2010 foilsíonn siad leabhair do leanaí agus do dhaoine fásta. Lonnaithe i nDún na nGall. *''[https://www.amazon.com/Malairti-Irish-Brenda-McGuinness/dp/0956233805 Ealaín Art]:'' Bunaithe i 2014, aon leabhair amháin atá ag an gcló-ainm seo: 'Malairtí' le Brenda McGuinness. * ''[http://www.cumannnasagart.ie/foilseachain-abhair-spiorad/ FÁS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190414132844/http://www.cumannnasagart.ie/foilseachain-abhair-spiorad/ |date=2019-04-14 }}:'' (Foilseacháin Ábhair Spioradálta), Bunaithe 1 Feabhra 1916 ag cruinniú d'Aontas Mhánuat (“Aontas Mhá Nuad”) agus thug siad Cumann na Sagart nGaedhalach orthu féin. Bhí baint acu le foilsiú An Timire ar feadh i bhfad. * [https://www.dcu.ie/fiontar_scoilnagaeilge/comhdhalacha-agus-foilseachain.shtml ''Fiontar'']: Craobh foilsitheoireachta Gaeilge Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath. *[http://www.beo.ie/alt-fios-feasa.aspx ''Fios Feasa'']: Bunathe i 1997 comhlacht foilsitheoireachta ilmheáin iad seo atá mar aidhm acu 'cultúir ársa na hÉireann a chur i láthair an tsaoil mhóir sna modhanna is rídhéanaí'. Tá neart saothar eisiúint acu. [[Íomhá:An Chláirseach agus an Choróin WEB.jpg|mion|[[Leabhar Breac (foilsitheoir)|Leabhar Breac]] -An Chláirseach agus an Choróin<ref>{{Luaigh foilseachán|title=An Chláirseach agus an Choróin : Seacht gCeolsiansa Stanford /|url=http://catalogue.nli.ie/Record/vtls000359974|publisher=Leabhar Breac,|date=2010.|author=Liam Mac Cóil}}</ref>]] * ''[https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/ar-scath-a-cheile_ossp.compressed.pdf Foilsitheoirí na gCnoc] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230603122607/https://www.cogg.ie/wp-content/uploads/ar-scath-a-cheile_ossp.compressed.pdf |date=2023-06-03 }}:'' Bunaithe i 2016, Is cosúil go bhfuil siad cruthaithe chun an t-aon saothar scoile amháin a eisiúint. * ''[http://www.bookdepository.com/publishers/ForSai ForSai]:'' Comhlucht a fhoilsíonn saothair le Gary Bannister amháin. Lonnaithe i mBÁC. * ''Foras Na Gaeilge'' , cé go maoiníonn siad mórán foilsitheoirí, agus go bhfuil An Gúm faoina gcúram, foilsíonn siad go leor faoina gclóainm féin. * ''[http://www.futafata.ie/ Futa Fata]:'' Lipéad ceoil agus teach foilsitheoireachta ag táirgeadh leabhair agus dlúthdhioscaí i nGaeilge do leanaí agus do dhaoine óga. Lonnaithe in Indreabhán. [[Íomhá:GaelLinn.png|mion|120x120px]] * [https://siopa.gael-linn.ie/ga/leabhair ''Gael Linn'']: Tá méid beag leabhair Gaeilge curtha i gcló ag Gael Linn ach clóann siad iriseáin scoile agus tá cúraimí eile ar fad orthu. Lonnaithe ar Shráid an Dáma, BÁC. *''[https://www.siopa.ie/ga/i-1100-gramadach_gan_stro_/i.aspx?ID=1100 Gaelchultúr]:'' Eagraíocht múineadh Gaeilge iad, eisíonn siad leabhair foghlama agus gramadaí. * [https://www.chg.gov.ie/230212-grant-of-e25000-sanctioned-by-minister-of-state-dinny-mcginley-t-d-for-gael-uladh-na-doiri-beaga-co-donegal-for-the-20112012-school-year/ ''Gaeil Uladh'']: Eagraíocht na Scoileanna Gaeltachta, Lonnaithe i Leitir Cheannann i nDún na nGall. *''[https://limerickwriterscentre.com/?s=luaithreach Ionad Scríbhneoirí Luimnigh]:'' Cló-ainm é seo a bunaíodh chun 'Luaithrigh Angela', an t-aistriúchán ar ''Angela's Ashes,'' a eisiúint. *[https://ilrweb.ie/wp-content/uploads/2020/08/An-Clúdach-Cover.pdf Institiúid Oideachais Marino]: Téascleabhra d'ábhair mhuinteoirí ar fhoghlaim na Gaeilge don cúrsa S.C.G. atá riachtanach chun an céim sa múinteoireachta a fháil. * [http://www.lamhchunta.com/ ''Lámh Cúnta''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191210005423/http://www.lamhchunta.com/ |date=2019-12-10 }}: Bunaithe ag Síle Ní Sheaghda LC chun múineadh agus foghlaim na Gaeilge a dhéanamh níos tarraingtí don mhúinteoir agus don dalta. Bhí 6 leabhar 'Learaí Litriú' foilsithe aici féna a h-ainm féin i 2005. Lonnaithe i Loch Garman. *''[http://www.lamhainairde.ie Lámh in Airde] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171115012754/http://www.lamhainairde.ie/ |date=2017-11-15 }}:'' Aon leabhar amháin atá ag an gcló-ainm seo. Lámhleabhar gníomhaíochta, aclaíochta le Conchubhair Ó Muimhneacháin. Lonnaithe i gCorcaigh. * ''[https://leabharbreac.com/ga/home.html Leabhar Breac] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200205141622/https://www.leabharbreac.com/ga/home.html |date=2020-02-05 }}:'' Foilsitheoir litríochta d'ardchaighdeáin i nGaeilge. Clóann siad úrscéalta grafacha leis. Lonnaithe i gConamara. * ''[https://comhar.ie/leabhair/ Leabhair Chomhar]:'' Cló-ainm eile de chuid Comhar Teo a fhoilsíonn an iris ''Comhar'', a n-aidhm ná leabhair a fhoilsiú d'fhoghlaimeoirí fásta chomh maith le roinnt teideal ginearálta próis agus filíochta. Lonnaithe i mBÁC. Tá leabhair scoile foilsite faoin gcló-ainm Comhar Teoranta. * [http://www.lorlum.ie/ ''Lorlum'']: Bunaithe i 2008, Leabhair agus dluthcheirníní creidimh críostaí atá faoi chabadil acu. Lonaithe in Indreabhán, Gaillimh. [[Íomhá:Cludach Leabhair Sheáin Uí Chuirreáin.jpg|mion|Cludach Leabhair Sheáin Uí Chuirreáin, foilsithe ag [[Cois Life]]]] * [https://malamor.ie/about-us/ ''Mála Mór''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191210025114/https://malamor.ie/about-us/ |date=2019-12-10 }}: Bunaithe i 2008, ag múinteoir a bhí ag iarraidh spraoi a thabhairt isteach sa rang Gaeilge. Tá leabhair i mBéarla acu anois freisin. * ''[http://fibin.com/dramai-plays/saol-faoi-shraid/ Meanga Fíbín]{{Dead link|date=Iúil 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}:'' Bunaithe i 2008 Cló-ainm den chomhlucht drámaíochta Fibín, Lonnaithe i nGaillimh, leabhair amháin curtha i gcló acu. * ''[https://www.moinin.ie/ Móinín] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208175743/https://www.moinin.ie/ |date=2019-12-08 }}:'' Litríocht i nGaeilge agus i mBéarla do pháistí, do óga agus do dhaoine fásta. Lonnaithe i gCo. An Chláir. * ''[http://www.muintearas.com/leabhar.htm Muintearas] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191222021811/http://www.muintearas.com/leabhar.htm |date=2019-12-22 }}:'' Bunaithe in 2012, cuireann siad ábhar foghlama luathbhlianta ar fáil. Lonnaithe i Leitir Móir, Gaillimh. * ''[http://www.oidhreacht.ie Oidhreacht Chorca Dhuibhne]:'' Speisialtóirí i bhfoilsiú leabhar agus dlúthdhioscaí a bhfuil spéis ar leith acu i nGaeltacht Chiarraí. * ''[https://www.facebook.com/polcaphonc/ Polca Phunc]:'' Bunaithe i 2018 ag Doimnic Mac Giolla Bhríde chun an tarna leabhar dá chuid a fhoilsiú. Éabhlóid a d'fhoilsigh a chéad cheann Ící Pící. Lonnaithe i nGaeltacht Dhún na nGall. *''[http://poncpress.ie Ponc Press:]'' Bunaíodh iad i 2014 i gclólann sa Daingean théis do Dominique Lieb filleadh ar an Eilvéis agus ainm Púca Press a thabhairt leithi. Clódóir litirphreasa is ea Ponc Press, a úsáideann cló-inneall bunaidh pláitín Heidelberg 1955. * [https://www.seideansi.ie/teagmhail.php ''Séideán S''í]: Cuireann siad téascleabhra Gaeilge i gcló dos na bunscoileanna agus ábhar léitheoireachta do leanaí scoile. Baint acu leis An Gúm. * ''[[Spraoi]]:'' Foilsitheoir d'ábhar scoile, 8 Béiríní Beomhara, agus 5 Scéal Nua 7rl. Lonnaithe in Indreabháin. * ''[https://www.udar.ie/ Údar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191208175806/https://www.udar.ie/ |date=2019-12-08 }}:'' Craobh foilsitheoireachta Ghlór na nGael, táirgeann siad leabhair do leanaí, cluichí boird, cártaí 7rl. Lonnaithe i Ráth Chairn, = Foilsitheoirí Béarla a fhoilsíonn leabhair Gaeilge = * ''[[Acadamh Ríoga na hÉireann]]:'' Tugann ARÉ /RIA tacaíocht don teanga le líon mhaith foilsiúcháin, tá coda amháin dá eite foilsitheoireachta dírithe i dtreo Ailtireacht, Stair, Léinn Cheilteach litearthacht agus litríocht. * [http://www.celticpress.ie/catalogue/ ''An Cló Ceilteach''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191210122047/http://www.celticpress.ie/catalogue/ |date=2019-12-10 }}: Bunaithe i 1976, Soláthrionn siad téascleabhra don mhéascoilíocht. The Celtic Press an teideal a thugann siad orthu féin dá shaothar Béarla. Baint acu le CJ Fallon. * [https://buanacainte.ie/ ''An Comhlacht Oideachais''] (''The Educational Company of Ireland'' (Edco)): Bunaithe in 1910, tá siad ar na príomh-fhoilsitheori leabhair scoile do bhunscoileanna agus Meánscoileanna, saothar i mBéarla agus i nGaeilge acu. *''[[An Sagart]]:'' Bunaithe i 1964, Leabhair acadúla agus reiligiúnacha den chuid is mó ach roinnt filíochta agus próis freisin. Níl sé chomh gníomhach a thuilleadh ó d'éag a stiúrthóir an tAthair. Pádraig Ó Fiannachta. Leanann siad de bheith ag cló Irisleabhar Mhá Nuad gach bliain. * [https://www.curriculumdevelopmentunit.com/store/p13/T%C3%ADdil_Eidil_%C3%89ro.html ''Aonad Forbartha Curaclaim''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191210122058/https://www.curriculumdevelopmentunit.com/store/p13/T%C3%ADdil_Eidil_%C3%89ro.html |date=2019-12-10 }}: foilsíonn an Curriculum Development Unit i gColáiste Mhuire Gan Smál saothar i mBéarla agus i nGaeilge dos na bunscoileanna. Lonnaithe i Luimneach. *''[https://www.appletree.ie/cat/celtic.htm Appletree]:'' Is ceann d'fhoilsitheoirí is mó inÉireann foilsíonn siad treoir leabhair don margadh idirnáisiúnta agus in ocht dteanga, an Ghaeilge san áireamh. * ''[[Arlen House]]:'' Bunaithe in 2011(?), taid dírithe i dtreo leabhair le tábhacht liteartha agus culturtha i mBéarla agus roinnt i nGaeilge. * [https://blackstaffpress.com/childrens ''Blackstaff Press''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190813153208/https://blackstaffpress.com/childrens |date=2019-08-13 }}: Comhlucht foilsitheoireachta Béarla, D'fhoisigh siad aon leabhar, Aibítir, do leanai i nGaeilge. *''[https://books.google.ie/books?vid=ISBN9781408866191&redir_esc=y Bloomsbury]'': D'fhoilsigh siad seo an tsraith Harry Potter agus an leagan Gaeilge chomh maith. *''[https://www.boosey.com/shop/powersearch/powersearch_results?search=D%27aon+ghuth&x=0&y=0 Boosey & Hawkes]:'' D'fhoilsigh siad amhráin as Gaeilge ''D'aon Ghuth''. Lonnaithe i Sasana. * ''[http://ccea.org.uk/curriculum/gaeloideachas CCEA] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191210005420/http://ccea.org.uk/curriculum/gaeloideachas |date=2019-12-10 }}:'' Cuireann Council for the Curriculum, Examinations and Assessment saothar ar fáil i mBéarla do dhaltaí i dTuaisceart na hÉireann agus tá cuid fhoilsiúchán iomlán dírithe ar an nGaeloideachais. *'''''CERT''''': D'fhoilsigh siad an leabhar dhátheangach [https://www.litriocht.com/táirge/a-practical-guide-to-customer-relations/ Caidreamh Custaiméara Treoirlínte/ A Practical guide to Customer Relations] i 1989. * [https://www.cjfallon.ie/books/gaeilge-primary/ ''CJ Fallon'']: Foilsíonn siad leabhair ceachtanna do bhunscoileanna agus meánscoileanna, go leor saothar i nGaeilge chomh maith. *''[https://www.clonmacnoispress.com/current-translations Clonmacnois Press]:'' Comhlucht foilsitheoireachta arb é craobhscaoileadh an tsoithscéal a n-adhaim, aon leabhar amháin i mórán teanga atá acu. * [https://www.schoolbooks.ie/pages/search-results-page?q=collins ''Collins'']: Foilsitheoir mór shaothar ar nós Foclóirí i mBéarla iad Collins, tá roinnt foclóirí agus ábhar oideachais curtha i gcló i nGaeilge acu. *''[https://colourpointeducational.com/subject/irish-gaelige Colourpoint] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191211234044/https://colourpointeducational.com/subject/irish-gaelige |date=2019-12-11 }}:'' Foilsitheoir leabhair scoile do scrúduithe Meánscoile i dTuaisceart na hÉireann, leabhair Gaeilge acu. Nasc acu le Blackstaff. Lonaithe i mBéal Feriste. * [https://www.corkuniversitypress.com/category-s/2042.htm?searching=Y&sort=7&cat=2042&show=3&page=3 ''Cork University Press''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20230408133724/https://www.corkuniversitypress.com/category-s/2042.htm?searching=Y&sort=7&cat=2042&show=3&page=3 |date=2023-04-08 }}: Foilsitheoir mór Béarla le corr leabhar i nGaeilge. *[http://www.dalenllyfrau.com/Tintin-Todoga-na-bhFaronna.html ''Dalen Éireann''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191231214551/http://www.dalenllyfrau.com/Tintin-Todoga-na-bhFaronna.html |date=2019-12-31 }}: Foilsitheoirí a d'fhoilsigh Tin Tin agus Asterix agus atá á gcló i dteangacha agus an Ghaeilge chomh maith. *''[https://educate.ie/post-primary-books?title=&field_subject_tid=1289&field_class_level_tid=All&field_filter_value=All Educate.ie]{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}:'' Foilsitheoir saothar bunscoile, meánscoile is iarpháipéirí scrúduithe freisin. *''[[Enfo]]:'' Eisíonn siad bileoga agus leabhráin eolais do dhaltai scoile i mBéarla agus i nGaeilge. * ''[http://www.evertype.com/irish.html Everytype]:'' Foilsíonn siad seo leabhair i mórán teangacha, an Ghaeilge san áireamh. *[[Íomhá:Fréamh an eolais.jpg|mion|[[Coiscéim]] - Fréamh an eolais|320x320px]][https://www.folens.ie/books-and-programmes/primary/timpeall-domhain ''Folens'']: Bunaithe i 1958 le leabhair teagaisc Fraincise i nGaeilge a chur ar fáil. Tá siad ar na foilsitheoirí is faide atá ag soláthar ábhar do scoileanna, tá saothar do dhaltai na Gaeilge agus Gaelscolaíochta acu freisin. * [http://forum-publications.com/product_pages/suas.html ''Forum Publications'']: Bunaithe i 2003, foilsitheoir iad atá iomlán dírithe ar leabhair don teastas sóisearach agus don ardteist, tá leabhar amháin Gaeilge acu don scrúdú ghnáth leibhéal na hardteiste. * ''[[FFS -|FFS:]]'' Foilsíonn Feidhmeanach na Seirbhís Sláinte (HSE) lámhleabhra dírithe ar shláinte do dhaltai scoile agus do tsochaí i gcoitinne. Bíonn siad i mBéarla chomh maith. * [https://4schools.examcraftgroup.ie/gaeilge_ghasta ''4Schools''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191210025122/https://4schools.examcraftgroup.ie/gaeilge_ghasta |date=2019-12-10 }}: Tá na foilsitheoirí seo dírithe ar tháirgí agus acmhainní cumarsáide a sholáthar do bhun is meánscoileanna, tá beagán ábhair i nGaeilge acu. *[https://www.gillbooks.ie/search?q=Irish+language ''Gill Books'']{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}: Tugadh Gill & MacMillen orthu go dtí roinnt blianta ó shin, Saothar ilchineálach i mBéarla atá acu ach tá roinnt ábhar á gcur i gcló acu i nGaeilge. *''[https://books.dias.ie/index.php?main_page=index&cPath=9 Institiúid Ard-léinn na hÉireann]'' (DIAS): Tá clár foilsitheoireachta acu atá dírithe i dtreo cloadhanna acadúla ar chúrsaí Ceilteach, tá roinnt acu seo i nGaeilge. Lonaithe i mBÁC. *Irish Academic Press: Bunaithe i1979 le béim ar stair na tíre, d'fhoilsigh siad an leabhar Drámaí An Phiarsaigh i 2013. Ní fheictear go bhfuil aon leabhar eile le Gaeilge ann foilsithe acu. * ''[[Irish Pages]]: B''unaithe i 2002, irisleabhar dhá -theangach Gaeilge Béarla atá ann, bhí eagrán Meán Fómhair 2010 dírithe ar an nGaeilge amháin.<ref>IRISH PAGES Vol 5 No 2, '''The Irish Issue''' {{ISBN|0-9544257-7-4}}</ref> * ''[[Ladybird]]:'' Bunaithe in 1867, d'fhoilsíodar aistriú de shraith leabhar do leanaí, Lúidín Ó Laoi (Rumpelstiltskin), Coladh Céad Bliain (sleeping Beauty) 7rl ins na 1970dí. Tá cinn úra curtha amach acu le déanaí. Lonnaithe i Sasana. *''[https://www.laganpress.co/publications/in/irish-lang Lagan Press:] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210526095258/https://www.laganpress.co/publications/in/irish-lang |date=2021-05-26 }}:'' Bunaithe i 1991 ag Patrick Ramsey agus Pól Ó Muirí mar eagarthóir saothar i nGaeilge. Tá thart fá 10 theideal i nGaeilge foilsithe acu. Lonnaithe i nDoire * [https://www.lulu.com/shop/search.ep?keyWords=si%C3%B3g+sa+teach&type= ''Lulu'']: Comhlucht féin fhoilsiú é seo, rinneadh Avril O'Reilly leagan Gaeilge de 'A Fairy in the House' is thug sí 'Sióg sa Teach' air. Lonnaithe i Meiriceá. * [http://uk.mantralingua.com/product-type/Book?title=&field_language_tid%5B%5D=314 ''Mantra Lingua'']{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}: Foilsíonn siad leabhra dhá-theangacha - Béarla go rogha 50-70 teanga. Tá 7 leabhar Béarla go Gaeilge do leanaí acu. Lonnaithe i Sasana. *[http://www.mentorbooks.ie/catalog.aspx?contentid=26 ''Mentor Books''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191122030023/http://www.mentorbooks.ie/catalog.aspx?contentid=26 |date=2019-11-22 }}: Foilsitheoir leabhair scoile den chuid is mó, roinnt beag ábhair i nGaeilge. * ''[https://www.mercierpress.ie/bilingual-Irishlanguage/ Mercier Press] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190809071611/https://www.mercierpress.ie/bilingual-Irishlanguage/ |date=2019-08-09 }}:'' Foilsitheoirí saothar Béarla as Éireann ceithre leabhar Gaeilge /dhátheangach acu ar a suíomh. * [https://www.newisland.ie/search?q=Irish%20Language ''New Island Press'']: Bunaithe ins na 1990dí is foilsitheoir Béarla iad seo. Tá beagnach dosaen teideal Gaeilge curtha i gcló acu. Tá leaganacha de shaothar Gary Bannister a d'fhoilsigh sé le ForSai chomh maith. * ''[https://www.obrien.ie/childrens/irish-language?pageno=1 O'Brien Press]:'' Foilsitheoirí saothar Béarla ar fad, tá sraith leabhar agus corr cheann eile i nGaeilge do pháistí acu, úsáidtear 'Ó Briain' mar chló-ainm dá leabhair Gaeilge ar uairibh. * [https://www.google.com/search?client=safari&channel=mac_bm&sxsrf=ACYBGNQQLWePTtKafpD7ujmxs5NoelE9gA%3A1575979941293&source=hp&ei=pYvvXeTxD5LgxgPT47WYAg&q=Oifig+an+tSol%C3%A1thair+%28Foilseach%C3%A1in+Rialtais%29&oq=Oifig+an+tSol%C3%A1thair+%28Foilseach%C3%A1in+Rialtais%29&gs_l=psy-ab.3...1770.1770..2676...1.0..0.123.123.0j1......0....2j1..gws-wiz.ZnuhLK-ZriQ&ved=0ahUKEwik2MnkhqvmAhUSsHEKHdNxDSMQ4dUDCAk&uact=5 ''Oifig an tSoláthair'']: Oifigh na bhfoilseacháin Rialtais iad seo a fhoilsíonn chuile ní a eisíonn an rialtas. Bíonn siad i mBéarla agus i nGaeilge. Foilsíonn siad nithe in éindí leis an Gúm ar uairibh. * ''[https://poolbeg.com/217-irishenglish-books Poolbeg] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200923152800/https://poolbeg.com/217-irishenglish-books |date=2020-09-23 }}:'' Foilsitheoir mór Béarla, ábhar do pháistí acu i nGaeilge. Lonnaithe i mBÁC * [https://www.prim-ed.ie/irish/ ''Prime-Ed'',]: Foilsitheoirí saothair scoile, roinnt acu i nGaeilge. *''[https://www.veritasbooksonline.com/brand/fado-series/ Red Stag]{{Dead link|date=Nollaig 2024 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}:'' Bunaithe i [https://www.solocheck.ie/Irish-Company/Red-Stag-Books-Limited-622841 2018], cló-ainm eile ag Mentor iad seo atá ag cló an tsraith dhátheangach Fadó. *RTÉ: Foilsíonn RTÉ saothar a dtéann le cláracha teilifíse a chraolann siad. Tá roinnt leabhra i nGaeilge foilsithe acu. * [https://www.amazon.co.uk/T%C3%A9ann-Scoil-Leslie-Valdes-Athch%C3%B3iri%C3%BA/dp/B07DV3DG88/ref=sr_1_1?keywords=T%C3%A9ann+D%C3%B3ra+ar+scoil&qid=1575975005&s=books&sr=1-1 ''Simon and Schuster'']: Foilsitheoirí móra Meiriceánach, Chló siad leagan Gaeilge de leabhair bunaithe ar an mbeochan 'Dóra The Explorer' ar nós Téann Dóra ar Scoil agus oíche Mhaith a Dora. * [https://www.schoolbooksireland.ie/usborne-irish-for-beginners-plus-cd/9780746046432/ ''Usborne''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220128032525/https://www.schoolbooksireland.ie/usborne-irish-for-beginners-plus-cd/9780746046432/ |date=2022-01-28 }}: Foclóirí do leanaí i dteangacha éagsúla sa domhain atá á chló acu, roinnt cinn i nGaeilge agus cartaí foghlamtha leis. * ''[[Veritas]]:'' Foilsitheoir leabhair diaganta i mBéarla den chuid is mó le roinnt bheag i nGaeilge. Siadsan a fhoilsíonn an tsraith dhátheangach Fadó. * [http://www.walker.co.uk/walkereireann.aspx ''Walker Éireann''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191206064201/http://www.walker.co.uk/walkereireann.aspx |date=2019-12-06 }}: Foilsitheoirí i Sasana iad Walker atá dhá leabhar do leanaí foilsithe i nGaeilge acu. *''[https://www.ylolfa.com/search/Irish YLolfa]{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}:'' Foilsitheoirí Béarla agus Breatanaise. Tá roinnt bheag teidil acu i ngaeilge chomh maith. Lonaithe sa Bhreatain Bheag == Foilsitheoirí Gaeilge nach bhfuil ag foilsiú a thuilleadh == * [[An Clóchomhar,|''An Clóchomhar:'']] Bunaithe ag an t-iriseoir [https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1675 Seosamh Ó Duibhginn] i 1954. Tháirg siad líon mór leabhar a raibh spéis ghinearálta agus acadúil iontu, agus chuir siad cás na hÉireann go minic i bpeirspictíocht níos leithne. Tháinig stop lena gcuid foilsiúcháin sa bhliain 2008 nuair a ghlac Cló IarChonnacht cúraimí a stoic. Bhí siad lonnaithe i mBÁC * ''[[An Preas Náisiúnta]]:'' D'fhoilsigh siad saothar Bhrian Uí Nualláin, An Béal Bocht i 1949 tar éis do Bhrún agus Ó Nualláin diúltú de. * ''[[Brún agus Ó Nualláin]]:'' Inphrionta a d'úsáid an comhlacht Browne and Nolan do leabhair Ghaeilge a d'fhoilsigh siad. *'''''Carbad:''''' Bunaithe ag Mícheál Mac Aonghusa, Liam Mac Cóill agus Seán Mac Mathúna (CnaG) sa bhliain 197. Foilsitheoirí páirt-aimseartha a bhí iontu. D'fhoilsigh siad ''Fonn aníos Fiach'' le Pádraig Ó Maoileoin i 1978, leagan de ''Séadhna le Liam Mac Mathuna'', agus ''Venéiseach Éigin'' a d'aistrigh an scríbhneoir Pádraig Ó Snodaigh 1983, Pleanáil Teanga in Éirinn le Seán Ó Riain. Tháinig deireadh lena chuid gníomhaíochtaí sa bhliain 198? Rinne Leabhar Breac roinnt teideal a athfhoilsiú. *'''''Ceardsiopa Inis Oírr Teo'''. Bunaithe i 1978 ag Pacella agus Dara Ó Conaola, d'eisigh siad na lámhleabhair [https://www.litriocht.com/táirge/cuairt-ar-oileain-rann-guide-to-the-aran-islands/ Cuairt ar Oileáin Árainn] do thurasóirí. tháinig deireadh le seo i 2003 le teacht an ré dhigiteach.'' *'''''Cló Chonamara:''''' Foilsíodh an chéad leabhar leo i 1983 ([https://www.litriocht.com/táirge/leacht-na-laige/ Leacht na Laige] le Máirtín Ó Corrbhuí) agus an leabhar deireanach i 1988 (''[https://www.litriocht.com/táirge/a-d-2016-2/ AD 2016]'' le Pádraig Standúin). Ghlac Leabhair Breac an stoc chucu is tá á dhíol ar a suíomhsa. * [[Cló Chois Fharraige|''Cló Chois Fharraige'']]: Bhí siad ann ins na 1970dí cinnte is roimhe is ina dhiaidh is dócha. Bhí siad lonnaithe in Indreabhán. * [[Cló Dhún An Óir|''Cló Dhún An Óir'']]: Bbunaithe ag Máire Bean Uí Bhroin, d'fhoilsgh siad Caint comhrá Gaeilge do Naíonáin - Rang a 6. * ''[https://www.ainm.ie/Fulltext.aspx?SearchText=Cl%C3%B3+Morainn+&SearchMode=keywords Cló Morainn]:'' Bhunaigh Dónal Ó Móráinn é seo sna 1950dí * ''[[Clódhanna Teoranta]]:'' Craobh fhoilsitheoireachta Chonradh na Gaeilge. * ''Cló Oirghialla'': (Eolas fúthu le líonadh anseo) ach bhí siad gníomhach idir 1971 agus 1979. d’fhoilsigh siad An Lochrann Ur le Feidleime Ni Bhroin sa bhliain 1974 agus na sínte fada in easnamh. * ''[[Cló Thalbóid]]:'' Bunaithe in 1913, inphrionta de chuid The Educational Co. * ''[https://coimicigael.bigcartel.com/category/leabhar-book Coimicí Gael]:'' Bunaithe i 2011, foilsitheoir irisí meardhearáin/greanáin i nGaeilge, bhí an dá shraith Rí Rá agus Ruaille Buaille acu, chuir siad deireadh leis i 2016. Bhí siad Lonnaithe i mBÁC. *''[http://www.coislife.ie/ Cois Life] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20170303114154/http://www.coislife.ie/ |date=2017-03-03 }}:'' Bunaithe i 1995, d'fhoilsigh siad saothair liteartha agus acadúla go dtí 2019. Tá an suíomh fós ag díol leabhair. Tá Cló Iar-chonnacht ag glacadh cúraim an stoc leabhair atá fós acu. Lonnaithe i mBÁC. [[Íomhá:Dúnmharbhú.jpg|mion|Oifig an tSoláthair, 1944<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Dúnmharbhú i bPáirc an Chrócaigh /|url=http://catalogue.nli.ie/Record/vtls000528269|publisher=Oifig an tSoláthair,|date=1944.|author=Cathal Ó Sandair}}</ref>|342x342px]] * [https://tuairisc.ie/ba-e-comhar-na-muinteoiri-gaeilge-an-line-thacaiochta-dheiridh-a-bhi-fagtha-ag-an-teanga-sa-choras-oideachais/ ''Comhar na Múinteoirí Gaeilge''], [http://www.gaelport.com/cnamgeng CNMG] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180815055734/http://www.gaelport.com/cnamgeng |date=2018-08-15 }}: Bunaithe i 1964, tháinig deireadh leis i 2013 nuair a baineadh an maoiniú daofa. chuir siad go leor saothar Gaeilge i gcló, ghlac Gael Linn le mórán de na curaimí a bhí orthu. Lonnaithe i mBord na Gaeilge, BÁC. * ''[[Comhartha na dTtrí gCoinneall]]:'' * [http://www.gaelport.com/comhluadareng ''Comhluadar''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180410040440/http://www.gaelport.com/comhluadareng |date=2018-04-10 }}: Bunaithe i 1993 chun ag teacht i gcomharbas ar ghluaiseacht na dteaghlaigh Gaelacha. Tarraingíodh a gcúraimí isteach fé scáth Ghlór na nGael nuair a bhí maoiniú á dtarraingt siar ón 19 eagras Gaeilge chun 6 gcinn a dhéanamh daofa i 2013. Pé saothar a d'fhoilsíodar ghlac Údar faoina chúram iad * ''[[Comhlucht an Oideachais]]:'' *''[http://www.cumannnasagart.ie/foilseachain-abhair-spiorad/ Foilseacháin Ábhar Spiroadálta:] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190414132844/http://www.cumannnasagart.ie/foilseachain-abhair-spiorad/ |date=2019-04-14 }}'' Bunaíodh Foilseacháin Ábhair Spioradálta i 1956 faoi choimirce Ord na nÍosánach, chun leabhair a sholáthar i nGaeilge ar ábhair a bhaineann le creideamh agus leis an gcultúr Críostaí. Bhí leabhair á bhfoilsiú go tráthrialta idir sin agus 1998 - os cionn trí scór acu. * [[Foilseacháin Náisiúnta Teoranta|''FNT'']] ''(Foilseacháin Náisiúnta Teoranta):'' Inphrionta de chuid ''Inniu'', a cheannaigh an ''Mayo News'' (Cathair na Mart) in 1947 chun deimhin a dhéanamh de chló na hirise. Scoireadh an comhlacht 1988. * ''[[FNT]]'' ''(Forbairt Naíonraí Teoranta)'': Tháinig siad seo i gcomharbas ar an gcomhchoiste réamh-scoilíochta, d'fhoilsigh siad leabhra do dhaltaí réamh-scoilíochta, tháinig deireadh leo i 2015, tugadh an saothar thar n-ais dos na húdair is ghlac Gaeloideachais lena gcuid cúraimí. * [http://www.gaelport.com/nuacht?NewsItemID=5315 ''Gael-Link''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191210155106/http://www.gaelport.com/nuacht%3FNewsItemID%3D5315 |date=2019-12-10 }}: Bunaithe ag an dearthóir Fiachra Ó Torna, d'eisigh sé Dialann Dúlra dhá bhliain i ndiaidh a chéile agus bhí an-rath orthu. D'éirigh sé as i 2012. *[https://www.anceathrupoili.com/ga/shop/guth-na-mara-bailiuchan-gearrscealta-o-scribhneoiri-oga-arann/ Gathanna Gréine] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191212005927/https://www.anceathrupoili.com/ga/shop/guth-na-mara-bailiuchan-gearrscealta-o-scribhneoiri-oga-arann/ |date=2019-12-12 }}: Bunaithe i 2011, d'fholsigh siad roinnt bheag [https://www.cic.ie/en/browseby/gathanna-greine leabhar] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201208133838/https://www.cic.ie/en/browseby/gathanna-greine |date=2020-12-08 }}, dúnadh<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.vision-net.ie/Company-Info/Gathanna-Greine-Teoranta-505805|teideal=Gathanna Gréine Teoranta - Irish Company Info - Vision-Net|work=www.vision-net.ie|dátarochtana=2019-12-12}}</ref> an comhlacht i 2017. Bhí siad lonnaithe i nGaillimh. *[[Glór na nGael|''Glór na nGael'']]: Foilsiteoir leabhair agus áiseanna teagaisc, d'athraigh siad a gcló-ainm go Údar atá beo i gcónaí. * ''[[Helicon Teoranta]]:'' Sa bhliain 1980 d'fhoilsigh siad ''Deoraíocht'' le Pádraic Ó Conaire (ina raibh réamhrá ó Micheál Mac Liammóir) agus ''Tobar na Gaeilge''. *'''''Ionad na Muinteorí Dúbailt:''''' Is cosúil gur dream as Doire a bhí ann seo agus a bhí ag foilsiú leabhair do leanaí scoile 'Go Ciúin Fáilí'<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Go ciúin fáilí /|url=http://catalogue.nli.ie/Record/vtls000236601|publisher=Clár Speisialta Tacaíochta um Shíocháin agus Athmhuintearas,|date=1999.|author=Angharad Tomos|archive-date=2019-12-12|access-date=2019-12-12|archive-url=https://web.archive.org/web/20191212010649/http://catalogue.nli.ie/Record/vtls000236601|url-status=dead}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20191212010649/http://catalogue.nli.ie/Record/vtls000236601 |date=2019-12-12 }}</ref>, Ginias-ar-Cíos<ref>{{Lua idirlín|url=https://nccb.tcd.ie/catalog/t435jd60s|teideal=Ginias-ar-cíos, / Gillian Cross a scríobh ; Glenys Ambrus a mhaisigh ; Anna Mhic Laifeartaigh a chur i nGaeilge. - National Collection of Children's Books|work=nccb.tcd.ie|dátarochtana=2019-12-12|archivedate=2019-12-12|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191212010652/https://nccb.tcd.ie/catalog/t435jd60s}}</ref> agus araile. * ''[http://www.cogg.ie/wp-content/uploads/teama-2-nosanna-maireachtala-agus-saol-na-ndaoine.pdf Ionad Oideachais Luimnigh]{{Dead link|date=Iúil 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}'' : Le maoiniú ó COGG d'fhoilsigh siad 4 leabhair scoile ar sheandálaíocht. [https://www.lec.ie/lec-centre-news.html Limerick Education Centre.] * ''[[ITÉ]]:'' D'fhoilsigh Institiúid Teangeolaíochta Éireann leabhra acadúla maidir le Gaeilge in Éirinn an lae inniu. Ní ann don institiúid a thuilleadh. *''[http://www.askaboutireland.ie/reading-room/life-society/irish-language-legends/bailiuchan-samuel-l.-mac/foghlaim-na-gaeilge/foghlaim-na-gaeilge-ii/ Maunsel and Roberts]:'' D'fhoilsigh siad 'Gaeilge sa mBaile' le Máire Ni Cheallacháin i 1922. *''[http://www.askaboutireland.ie/reading-room/life-society/irish-language-legends/bailiuchan-samuel-l.-mac/foghlaim-na-gaeilge/ M. H. Mac an Ghoill]:'' Bhí siad seo ag foilsiú leabhra ceachtanna Gaeilge ag tús an 19ú céad. Lonnaithe i mBÁC. Gill books an t-ainm atá orthu anois. [[Íomhá:Sean-Eoin.jpg|mion|Oifig an tSoláthair, 1938 - Sean-Eoin<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Sean-Eoin /|url=http://catalogue.nli.ie/Record/vtls000144482|publisher=Oífig an tSoláthair,|date=1938.|author=Máirín Cregan}}</ref>|282x282px]] * ''[http://www.askaboutireland.ie/reading-room/life-society/irish-language-legends/bailiuchan-samuel-l.-mac/foghlaim-na-gaeilge/ Muintir na Leabhar Gaedhilge]:'' D'fhoilsigh siad leabhar comhrá Gaeilge 'An Mac Léighinn' Fergus Finnbhéil i 1906 *''[[Na Naíonraí Gaelacha,|Na Naíonraí Gaelacha,:]]'' Buanithe i 1974 chun cuidiú le bunú naíonraí Gaeilge, d'eisigh siad leabhra, agus áiseanna, tháinig FNT i gcorbacht orthu. * [https://twitter.com/paistipress ''Páistí Press'']: Bunaithe i 2011 ag Jean Ní Arrachtáin, comhlacht foilsitheoireachta dhátheangach. D'fhoilsigh siad 'Réiltín agus Banraion na Gealaí' agus b'shin é. Tháinig siad chun deireadh i 2013. * ''[[Preas Dhún Dealgan]]:'' *''[http://www.pucapress.com/bucher.html Púca Press] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210525205256/http://www.pucapress.com/bucher.html |date=2021-05-25 }}:'' Bunaithe i 2007. Foilsitheoir beag lonnaithe i gclólann sa Daingean a bhí iontu a tháirg leabhair lámhchlóite i nGaeilge i mBéarla agus i nGearmáinis ag baint feidhme as an inneall bunaidh pláitín Heidelberg 1955. Dominique Lieb a rinne na maisiúcháin orthu ar fad. Tháinig Ponc Press i gcorbacht orthu nuair a bhog Dominique thar n-ais chuig an Eilvéis i 2014. * ''[[Sáirséal Ó Marcaigh|Sáirséal agus Dill]]:'' Bunaithe i 1945, tamall tar éis bhás Sheáin Sáirséal Uí Éigeartaigh ghlac Caoimhín Ó Marcaigh an gnó ar láimh agus d'athraigh an t-ainm ar ball go Sáirséal Ó Marcaigh. Ba é an aidhm a bhí acu ná litríocht na Gaeilge a fhorbairt agus cuidiú le scríbhneoirí Gaeilge. D'fhoilsigh siad 200 leabhar. Ghlac Cló iar-Chonnachta cúram an stoc ar fad nuair a cailleadh Ó Marcaigh. *'''''TeleGael:''''' Comhlucht teilfise atá iontu seo ach do chuir siad roinnt leabhair do pháistí ar an margadh an chéad cheann i 1989 agus an ceann deireanach i 1998. * ''[[Tiobrad Arann ag Labhairt]]:'' D'fhoilsigh siad an foclóir ''Gaeilge Gach Lá.'' agus ''Scéal Gach Lá''. Níl ach aon trácht amháin orthu ar an idirlíon<ref>{{Lua idirlín|url=https://hobbydocbox.com/Genealogy/87632358-Aiseanna-do-mhuineadh-na-gaeilge.html|teideal=Áiseanna do mhúineadh na Gaeilge - PDF Free Download|work=hobbydocbox.com|dátarochtana=2019-12-10}}{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> .<br /> * ==Nótaí== {{Reflist}} {{DEFAULTSORT:Foilsitheoiri Gaeilge}} [[Catagóir:Foilsitheoirí Gaeilge| ]] [[Catagóir:Litríocht na Gaeilge]] [[Catagóir:Leabhair Ghaeilge]] 0lm63e4wesnbookkph09s0uynxugg4v 0 92094 1312843 1206314 2026-05-13T12:26:15Z Marcas.oduinn 33120 /* Foinsí */ Aistriú 1312843 wikitext text/x-wiki Tuath na meánaoise ab ea '''Éile''' ({{lang-sga|Éli}}, go minic ''Ely'' as Béarla), suite i ndeisceart [[Contae Uíbh Fhailí|Uíbh Fhailí]] agus cuid de thuaisceart [[Contae Thiobraid Árann|Tiobraid Árann]] an lae inniu. ==Achoimre== Mhaígh an chlann Éile gur de shliocht Céin iad, mar atá Cian mac níos óige [[Ailill Aulom|Ailealla Óloim]] agus deartháir [[Eoghan Mór|Eoghain Mhóir]], agus dá bharr gaolta leis na h[[Eoghanachta]]. Moladh gurbh [[Laigin|Laighneach]] iad na hÉile ó dhúchais,<ref>Byrne, ll. 133, 180-1</ref> agus go raibh siad b'fhéidir ina ríthe Caisil roimh theacht i gceannas na nEoghanacht. Cuirtear amhlaidh in iúl i seanscéalta a mbunús 'sacu,<ref>Charles-Edwards, lch. 546</ref><ref>MacCotter, lch. 212</ref> mar shampla ''[[Senchas Fagbála Caisil]]''. Bhí teorannacha ag Éile le [[Ríocht na Mí]] ó thuaidh, Caiseal ó dheas agus [[Osraí]] ar an taobh thoir. Le teacht an 12ú haois, míle bliain ina dhiaidh, bhí sé i bhfad níos lú. Bhí Éile roinnte ina dhá leath, sa tuaisceart '''Éile Uí Chearbhaill''', agus sa deisceart '''Éile Uí Fhogartaigh'''. D'fhéadfadh gur chlann éagsúil iad Uí Fhogartaigh, [[Dál gCais]] b'fhéidir,<ref>[http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/ihm/thomond.htm Tuadmumu, The Kingdom of Thomond] by Dennis Walsh</ref> sin nó gaolta ab ea an dá chlann i ndáiríre, ach faoi thionchar pholaitíochta na dtuaithe, rinne ginealeolaithe ceangail eatarthu agus rítheaghlaigh áitiúla éagsúla. Molann [[John O'Hart]] gur sinsear Uíbh Fhogartaigh ab ea [[Foghartach mac Néill]].<ref>O'Hart, lch. 454</ref> Bhí an teorainn idir Éile Uí Chearbhaill agus Ríocht ársa na Mí ar chomhchríoch leis sin idir deoise [[Cill Dalua]] agus [[deoise na Mí]]. Bhí Éile Uí Chearbhaill suite sa chuid de Chontae Uíbh Fhailí atá i ndeoise Cill Dalua was Ely O'Carroll, agus sa Mhumhain ó thús. Bhí Éile Uí Fhógarta ó thús sa Mhumhain fosta, agus tá barúntachtaí [[Uí Chairín]] agus [[Éile Uí Fhógarta]] anois i g[[Contae Thiobraid Árann]]. Tá cuid de suite anois ámh i m[[barúntacht]]aí [[Cluain Leisc]] agus [[Baile an Bhriotaigh]] i g[[Contae Uíbh Fhailí]]. Tar éis concas [[Normannaigh|na Normannach]], cuireadh na barúntachtaí seo le contaetha palaitíneacha Iarlaí Ormhumhan. Fágadh na tiarnaí dúchasacha, Uí Mheachair agus Uí Fhógarta, i gceannas a gcuid tailte, ach b'éigean dóibh cáin a íoc don iarla.<ref>''[[Leabhar na gCeart]]'', ll. 78, 79, nóta i.</ref> ==An Domhan Nua== Maireann tiarnaí Uí Chearbhaill fós sa lá atá inniu ann sa ''[[Carroll family]]'' iomráiteach as [[Maryland]] sna [[Stáit Aontaithe]].<ref>Hoffman and Mason</ref>. Sínitheoir Fhorógra Saoirse Mheiriceá ab ea [[Charles Carroll]] as Carrollton. Tá a chlann cónaithe in ''[[Doughoregan Manor]]'' le dhá aois anuas. Bhí [[Charles Carroll the Barrister]], gaolta i bhfad amach, síolraithe ó thiarnaí déanacha Éile. Bhí cónaí air i [[Mount Clare (Maryland)|Mount Clare]], Maryland. ==Tagairtí sna hAnnála== IF=[[Annála Inis Faithlinn]]; LC=[[Annála Loch Cé]]; M=[[Annála na gCeithre Máistrí]]; CS=[[Chronicon Scotorum]]; U=[[Annála Uladh]] {| class=wikitable ! width=10% | # ! width=45% | Meán-Ghaeilge<br>Laidin ! width=45% | NuaGhaeilge |- valign=top | 571 | | ''The battle of Tola, by Fiachna, son of Baedan, son of Cairell, against the people of Osraighe and Eile; and they were defeated. Tola is the name of a plain situated between Cluain Fearta Molua and Saighir. |- valign=top | IF670 | Mors Forchellaich, ri Héle | ''Mors'' (bás) Fhorcheallaigh, rí Éile. |- valign=top | 707 | | ''The battle of Dola, in Magh Ele, where Leathlobhar, son of Eochaidh, Cu Allaidh, and Cu Dinaisc, were slain. |- valign=top | IF744.1 | Mors Ardgail, rí Éle. | ''Mors'' Ardgail, rí Éile. |- valign=top | M757<br>T762 | Fogartach, mac Eathach, tigherna h-Ele.<br>Fógartach rí Ele moritur. | Fuair Fógartach mac Eathach, tiarna/rí Éile, bás. |- valign=top | M847.14 | Tuathal, mac Ceallaigh, tighearna Ele, d'écc. | Tuathal, mac Ceallaigh, tiarna Éile, d'éag. |- valign=top | 874 | | ''Donnchadh, son of Maelseachlainn, was mortally wounded by the Eili. |- valign=top | 888 | | ''A battle was gained over the Eili by Maelguala and the men of Munster, at Caiseal, in which many noble youths were slain. |- valign=top | 900 | | ''A battle was gained by Ceallach, son of [[Cerball mac Dúnlainge|Cearbhall]], and by the [[Osraí]], over the Eili and the Muscraighi, in which fell one hundred and ten persons, among whom was Techtegan, son of Uamnachan, lord of Eili, and many others of distinction. |- valign=top | M903.9 | Cnáimheini, mac Maenaigh, tighearna Ele, d'ég. | ''Cnáimheini'', mac Maonaigh, tiarna Éile, d'éag. |- valign=top | M975.9 | Seachnasach mac h-Iruaidh tigherna Eile do mharbhadh. | Seachnasach mac hIruaidh, tiarna Éile, do mharú. |- valign=top | c. 1000 | | ''Cearball mac Dublaidhe Duind appears king of Éile in MacLiacc poem 'Siath righ Gaela, glantar hi!' |- valign=top | IF1022 | Bás Gillai Phatra(ic) m. Cerbaill, rí h-Ele. | Bás Giolla Phádraic Mac Cearbhaill, rí Éile. |- valign=top | 1023 | Tadhg, mac Briain, mic Cindeittigh, do mharbhadh do Eilibh i fiull, iar na eráil dia bhrathair féin do Dhonnchadh, forrae. | |- valign=top | IF1028.7 | Bás h-Uí Dubchroin, rí h-Ele. | Bás Uí Dubhchróin, rí Éile. |- valign=top | LC1033.4 | Aimergin .H. Cerbhaill, ri Eli, & Cu Mhuman mac Ruaidri h-I Cedfadha, mortui sunt. | Amhairghin Ó Cearbhaill, rí Eile, ..., d'éag. |- valign=top | LC1033.5 | Maidhm lé h-Ele, i torcradar<ref>[http://dil.ie/18533 1 do-tuit], tit, le ciall maraítear, ar eDIL</ref> Braon h-Ua Cleirigh, & Muiredach mac mic Gilla Padraig, et alii multi. | Maidhm ag Éile, inar maraíodh Braon Ó Cléirigh, agus Muireadach [[Mac Giolla Phádraig]], ''et alii multi. |- valign=top | U1033.6 | Maidm iter Eile i torcair Braen H. Cleiridh & Muiredach m. m. Gilla Patraicc & alii multi. | Maidhm idir Éile inar maraíodh Braon Ó Cléirigh agus Muireadach Uí Giolla Phádraig agus ''alii multi |- valign=top | IF1033.13 | Bróen h-Ua Clérich, rí h-Eli, do marbad. | Braon Ua Cléirigh, rí Éile, do mharú |- valign=top | M1050.13 | Maol Ruanaidh, mac Con Cóirne, tigherna Ele, do mharbhadh dia mhuintir fén. | Maol Ruanaí, nach Con Cóirne, tiarna Éile, do mharú dá mhuintir féin. |- valign=top | LC1050.1 | Maol Ruanaid .H. Concoirne, rí Ele; Donnchad mac Gilla Fhaoláin, rí .H. b-Failghe, occisi sunt. | Maol Ruanaidh Uí Chon Coirne, rí Éile, ..., d'éag. |- valign=top | U1050.1 | Mael Ruanaid m. Con Choirne ri Eile, Donnchad m. Gilla Fhaelan ri H. Failghi, occisi sunt. | Maol Ruanaí Mc Con Choirne, rí Éile, do mharú (ag a mhuintir féin). |- valign=top | LC1058.3 | Maidhm ..., Ríbhardan mac Concoirne, rí Ele, ... | Maidhm ..., Ríbhardán mac Con Coirne, rí Éile. |- valign=top | M1071.5 | Mac Righbhardan mac Con Choirne, tigherna Ele, do mharbhadh a c-cath ... | Mac Ríbhardáin, mac Con Cóirne, rí Éile, do mharú i gcath ... |- valign=top | M1072.6 | h-Ua Fócarta, tigherna Éle do marbhadh lá h-ua m-Briain. | Ó Fógartaigh, tiarna Éile, do mharú ag Ó Briain. |- valign=top | IF1071.4 | Mc. Rígbartáin, rí Éle, do marbad. | Mac Ríbhardáin, rí Éile, do mharú |- valign=top | M1121.12 | Ríghbhardán, mac Con Choirne, tighearna Ele do écc. | Ríbhardán, mac Con Choirne, tiarna Éile d'éag. |- valign=top | M1145.20 | Fionn Ua Cearbhaill, tanaisi Ele, do mharbhadh. | Fionn Ó Cearbhaill, tánaiste Éile, do mharú. |- valign=top | M1152.13 | Domhnall mac Ríoghbhardáin Uí Cherbhaill, tigherna Ele, do mharbhadh la mac An Chos Fhada Uí Cearbhaill | Domhnall, mac Ríbhardáin, tiarna Éile, do mharú ag mac An Chos Fhada Uí Chearbhaill. |- valign=top | IF1058.4 | Tairdelbach h-Ua Briain do thabairt m. Maíl na m-Bó & Laigen & Osraige & Gall laiss do insaigid ar mc. m-Briain coro loiscset ermór na Machare co Luimnech & ro loiscset fir Muman fein Luimnech ar omun ind lochta aile dia loscud, & tucad debaid dóib oc intúd<ref>[http://dil.ie/28963 intúd], tiontú, ar eDIL</ref> doib as coro marbad h-uathad<ref>[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/uathadh uathadh], roinnt, líon beag, ar teanglann.ie</ref> dibsom & sochaide do feraib Muma(n) im h-Ua Lígda, airchinnech Imlecha Ibair, & im macc Con Chorne, rí h-Éle, & im h-Ua Gébennaich, rí na Désse Bice. | Thug Tairdhealbhach Ó Briain mac Maoil na mBó, agus Laighin, Osraí, agus gaill leis chun ionsú ar mhac Bhriain, agus loisceadar cuid mhór den Mhachaire go Luimneach. Agus loisc fir na Mumhan féin Luimnneach le nára loisce eile é, agus tugadh deabhaidh<ref>[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/deabhaidh deabhaidh], troid, ar teanglann.ie</ref> dóibh agus iad ag tiontú dóibh as, agus maraíodh roinnt dóibh eile agus sochaí d'fhir na Mumhan, ann Ó Lía, airchinneach<ref>[https://www.teanglann.ie/ga/eid/airchinneach airchinneach], giolla oidhreachtúil tailte eaglaise, ar teanglann.ie FGB </ref> Imligh Iúir, mac Con Choirne, rí Éile, agus Ó Géibheannaigh, rí na Déise Bige. |- valign=top | M1163.11 | Mac Find Ui Cherbhaill, tigherna Ele Tuaisceirt, do mharbhadh lá Domhnall, mac Toirrdhealbhaigh | Mac Fhionn Uí Chearbhaill, tiarna Éile Tuaiscirt, do mharú ag Domhnall, mac Toirdhealbhaigh. |- valign=top | M1174.6 | Ruaidhri Ua Cearbhaill tighearna Ele do mharbhadh ar lár Innsi Clothrann. | 'Ruairí Ó Cearbhaill, tiarna Éile, do mharú i lár Inis Clothrann. |- valign=top | IF1174 | Sluaged la Gallaib Glassa gu tancatar i h-Eli coro tinolastar Domnall Ua Briain & Tuadmumu gu Durlus U Fócarta coro cuired cath eturu coro maid ar Gallaib Glassa in cath in quo .dcc. l^ paulo plus ceciderunt. | Slua de Ghallaibh Glasa a tháinig i nÉile. Thionólaigh Domhnall Ó Briain agus Tuadjmhumha [ina gcoinne] ag Durlas Uí Fhógartaigh, agus cuireadh cath eatarthu, inar cloíodh na Gaill Ghlasa, 700 nó beagán níos mó maraithe. |- valign=top | M1205.5 | Mac Guillbhealaigh Uí Cherbhaill tigherna Éle do mharbhadh lá Gallaib | Mac Guillbhealaigh Uí Chearbhaill, tiarna Éile, do mharú ag Gallaibh [Sasanaigh] |- valign=top | CS1318 | | ''A great victory was gained over the English in Ely, by O'Carroll; and Adam Mares and many other Englishmen were slain. |- valign=top | CS1399 | | ''Tadc O Cerbaill, king of Ely, was captured by the Earl of Ormond this year. |- valign=top | M1432.20 | Coccadh mor eitir ó c-Cerbaill tighearna Éle & Iarla Urmumhan. An t-Iarla do thecht i n-Élibh go sluagh mór imaille fris. An tír do mhilleadh, & da chaislén Ui Cearbaill do briseadh lais. | Cogadh mór idir Ó Cearbhaill, tiarna Éile, agus Iarla Urmhumhan. An t-Iarla do theacht i nÉile le slua mór. An tír do mhilleadh, agus dhá chaisleán Ui Chearbhaill leis. |- valign=top | M1443.6 | Maol Ruanaidh mac Taidhg Ui Cherbhaill tigherna Éle d'écc. | Maol Ruanaí Mac Tadhg Uí Chearbhaill, tiarna Éile, d'éag |} ==Féach freisin== * [[Eliogarty]], barony in North Tipperary * [[Ikerrin]], barony in North Tipperary * [[Durlas]], stronghold of the O'Fogartys * [[Ricamil]], an O'Carroll site * [[Birr Castle]] * [[Leap Castle]] * [[Crónán of Roscrea]] ==Foinsí== * [[Francis John Byrne]]. ''Irish Kings and High-Kings''. [[Four Courts Press]]. 2a heagrán athbhreithnithe, 2001. * [[Thomas Charles-Edwards]]. ''Early Christian Ireland''. Cambridge. 2000. * Ronald Hoffman and Sally D. Mason. ''Princes of Ireland, Planters of Maryland: A Carroll Saga, 1500–1782''. Chapel Hill: University of North Carolina Press. 2000. * John Gleeson. ''History of the Ely O'Carroll Territory of Ancient Ormond''. Baile Átha Cliath. 1915. * Paul MacCotter. ''Medieval Ireland: Territorial, Political and Economic Divisions''. Four Courts Press. 2008. * [[Donnchadh Ó Corráin]] (ed.). ''[http://www.ucc.ie/celt/published/G105003/index.html Genealogies from Rawlinson B 502]''. Cóisir na hOllscoile, Corcaigh: [[Corpus of Electronic Texts]]. 1997. * [[John O'Hart]]. ''[https://books.google.com/books?id=elNmAAAAMAAJ Irish Pedigrees]''. Dublin: James Duffy and Co. 5ú heagrán, 1892. * [http://www.communitywalk.com/ely_carroll_map/map/797671 Ely Carroll Map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190624215038/http://www.communitywalk.com/ely_carroll_map/map/797671 |date=2019-06-24 }}. ==Tagairtí== {{Munster}} {{DEFAULTSORT:Eile}} [[Category:Kingdoms of medieval Ireland]] lf2bzah15mozncnb01vzbaqi0w4haow 1312844 1312843 2026-05-13T12:34:12Z Marcas.oduinn 33120 /* Féach freisin */ 1312844 wikitext text/x-wiki Tuath na meánaoise ab ea '''Éile''' ({{lang-sga|Éli}}, go minic ''Ely'' as Béarla), suite i ndeisceart [[Contae Uíbh Fhailí|Uíbh Fhailí]] agus cuid de thuaisceart [[Contae Thiobraid Árann|Tiobraid Árann]] an lae inniu. ==Achoimre== Mhaígh an chlann Éile gur de shliocht Céin iad, mar atá Cian mac níos óige [[Ailill Aulom|Ailealla Óloim]] agus deartháir [[Eoghan Mór|Eoghain Mhóir]], agus dá bharr gaolta leis na h[[Eoghanachta]]. Moladh gurbh [[Laigin|Laighneach]] iad na hÉile ó dhúchais,<ref>Byrne, ll. 133, 180-1</ref> agus go raibh siad b'fhéidir ina ríthe Caisil roimh theacht i gceannas na nEoghanacht. Cuirtear amhlaidh in iúl i seanscéalta a mbunús 'sacu,<ref>Charles-Edwards, lch. 546</ref><ref>MacCotter, lch. 212</ref> mar shampla ''[[Senchas Fagbála Caisil]]''. Bhí teorannacha ag Éile le [[Ríocht na Mí]] ó thuaidh, Caiseal ó dheas agus [[Osraí]] ar an taobh thoir. Le teacht an 12ú haois, míle bliain ina dhiaidh, bhí sé i bhfad níos lú. Bhí Éile roinnte ina dhá leath, sa tuaisceart '''Éile Uí Chearbhaill''', agus sa deisceart '''Éile Uí Fhogartaigh'''. D'fhéadfadh gur chlann éagsúil iad Uí Fhogartaigh, [[Dál gCais]] b'fhéidir,<ref>[http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/ihm/thomond.htm Tuadmumu, The Kingdom of Thomond] by Dennis Walsh</ref> sin nó gaolta ab ea an dá chlann i ndáiríre, ach faoi thionchar pholaitíochta na dtuaithe, rinne ginealeolaithe ceangail eatarthu agus rítheaghlaigh áitiúla éagsúla. Molann [[John O'Hart]] gur sinsear Uíbh Fhogartaigh ab ea [[Foghartach mac Néill]].<ref>O'Hart, lch. 454</ref> Bhí an teorainn idir Éile Uí Chearbhaill agus Ríocht ársa na Mí ar chomhchríoch leis sin idir deoise [[Cill Dalua]] agus [[deoise na Mí]]. Bhí Éile Uí Chearbhaill suite sa chuid de Chontae Uíbh Fhailí atá i ndeoise Cill Dalua was Ely O'Carroll, agus sa Mhumhain ó thús. Bhí Éile Uí Fhógarta ó thús sa Mhumhain fosta, agus tá barúntachtaí [[Uí Chairín]] agus [[Éile Uí Fhógarta]] anois i g[[Contae Thiobraid Árann]]. Tá cuid de suite anois ámh i m[[barúntacht]]aí [[Cluain Leisc]] agus [[Baile an Bhriotaigh]] i g[[Contae Uíbh Fhailí]]. Tar éis concas [[Normannaigh|na Normannach]], cuireadh na barúntachtaí seo le contaetha palaitíneacha Iarlaí Ormhumhan. Fágadh na tiarnaí dúchasacha, Uí Mheachair agus Uí Fhógarta, i gceannas a gcuid tailte, ach b'éigean dóibh cáin a íoc don iarla.<ref>''[[Leabhar na gCeart]]'', ll. 78, 79, nóta i.</ref> ==An Domhan Nua== Maireann tiarnaí Uí Chearbhaill fós sa lá atá inniu ann sa ''[[Carroll family]]'' iomráiteach as [[Maryland]] sna [[Stáit Aontaithe]].<ref>Hoffman and Mason</ref>. Sínitheoir Fhorógra Saoirse Mheiriceá ab ea [[Charles Carroll]] as Carrollton. Tá a chlann cónaithe in ''[[Doughoregan Manor]]'' le dhá aois anuas. Bhí [[Charles Carroll the Barrister]], gaolta i bhfad amach, síolraithe ó thiarnaí déanacha Éile. Bhí cónaí air i [[Mount Clare (Maryland)|Mount Clare]], Maryland. ==Tagairtí sna hAnnála== IF=[[Annála Inis Faithlinn]]; LC=[[Annála Loch Cé]]; M=[[Annála na gCeithre Máistrí]]; CS=[[Chronicon Scotorum]]; U=[[Annála Uladh]] {| class=wikitable ! width=10% | # ! width=45% | Meán-Ghaeilge<br>Laidin ! width=45% | NuaGhaeilge |- valign=top | 571 | | ''The battle of Tola, by Fiachna, son of Baedan, son of Cairell, against the people of Osraighe and Eile; and they were defeated. Tola is the name of a plain situated between Cluain Fearta Molua and Saighir. |- valign=top | IF670 | Mors Forchellaich, ri Héle | ''Mors'' (bás) Fhorcheallaigh, rí Éile. |- valign=top | 707 | | ''The battle of Dola, in Magh Ele, where Leathlobhar, son of Eochaidh, Cu Allaidh, and Cu Dinaisc, were slain. |- valign=top | IF744.1 | Mors Ardgail, rí Éle. | ''Mors'' Ardgail, rí Éile. |- valign=top | M757<br>T762 | Fogartach, mac Eathach, tigherna h-Ele.<br>Fógartach rí Ele moritur. | Fuair Fógartach mac Eathach, tiarna/rí Éile, bás. |- valign=top | M847.14 | Tuathal, mac Ceallaigh, tighearna Ele, d'écc. | Tuathal, mac Ceallaigh, tiarna Éile, d'éag. |- valign=top | 874 | | ''Donnchadh, son of Maelseachlainn, was mortally wounded by the Eili. |- valign=top | 888 | | ''A battle was gained over the Eili by Maelguala and the men of Munster, at Caiseal, in which many noble youths were slain. |- valign=top | 900 | | ''A battle was gained by Ceallach, son of [[Cerball mac Dúnlainge|Cearbhall]], and by the [[Osraí]], over the Eili and the Muscraighi, in which fell one hundred and ten persons, among whom was Techtegan, son of Uamnachan, lord of Eili, and many others of distinction. |- valign=top | M903.9 | Cnáimheini, mac Maenaigh, tighearna Ele, d'ég. | ''Cnáimheini'', mac Maonaigh, tiarna Éile, d'éag. |- valign=top | M975.9 | Seachnasach mac h-Iruaidh tigherna Eile do mharbhadh. | Seachnasach mac hIruaidh, tiarna Éile, do mharú. |- valign=top | c. 1000 | | ''Cearball mac Dublaidhe Duind appears king of Éile in MacLiacc poem 'Siath righ Gaela, glantar hi!' |- valign=top | IF1022 | Bás Gillai Phatra(ic) m. Cerbaill, rí h-Ele. | Bás Giolla Phádraic Mac Cearbhaill, rí Éile. |- valign=top | 1023 | Tadhg, mac Briain, mic Cindeittigh, do mharbhadh do Eilibh i fiull, iar na eráil dia bhrathair féin do Dhonnchadh, forrae. | |- valign=top | IF1028.7 | Bás h-Uí Dubchroin, rí h-Ele. | Bás Uí Dubhchróin, rí Éile. |- valign=top | LC1033.4 | Aimergin .H. Cerbhaill, ri Eli, & Cu Mhuman mac Ruaidri h-I Cedfadha, mortui sunt. | Amhairghin Ó Cearbhaill, rí Eile, ..., d'éag. |- valign=top | LC1033.5 | Maidhm lé h-Ele, i torcradar<ref>[http://dil.ie/18533 1 do-tuit], tit, le ciall maraítear, ar eDIL</ref> Braon h-Ua Cleirigh, & Muiredach mac mic Gilla Padraig, et alii multi. | Maidhm ag Éile, inar maraíodh Braon Ó Cléirigh, agus Muireadach [[Mac Giolla Phádraig]], ''et alii multi. |- valign=top | U1033.6 | Maidm iter Eile i torcair Braen H. Cleiridh & Muiredach m. m. Gilla Patraicc & alii multi. | Maidhm idir Éile inar maraíodh Braon Ó Cléirigh agus Muireadach Uí Giolla Phádraig agus ''alii multi |- valign=top | IF1033.13 | Bróen h-Ua Clérich, rí h-Eli, do marbad. | Braon Ua Cléirigh, rí Éile, do mharú |- valign=top | M1050.13 | Maol Ruanaidh, mac Con Cóirne, tigherna Ele, do mharbhadh dia mhuintir fén. | Maol Ruanaí, nach Con Cóirne, tiarna Éile, do mharú dá mhuintir féin. |- valign=top | LC1050.1 | Maol Ruanaid .H. Concoirne, rí Ele; Donnchad mac Gilla Fhaoláin, rí .H. b-Failghe, occisi sunt. | Maol Ruanaidh Uí Chon Coirne, rí Éile, ..., d'éag. |- valign=top | U1050.1 | Mael Ruanaid m. Con Choirne ri Eile, Donnchad m. Gilla Fhaelan ri H. Failghi, occisi sunt. | Maol Ruanaí Mc Con Choirne, rí Éile, do mharú (ag a mhuintir féin). |- valign=top | LC1058.3 | Maidhm ..., Ríbhardan mac Concoirne, rí Ele, ... | Maidhm ..., Ríbhardán mac Con Coirne, rí Éile. |- valign=top | M1071.5 | Mac Righbhardan mac Con Choirne, tigherna Ele, do mharbhadh a c-cath ... | Mac Ríbhardáin, mac Con Cóirne, rí Éile, do mharú i gcath ... |- valign=top | M1072.6 | h-Ua Fócarta, tigherna Éle do marbhadh lá h-ua m-Briain. | Ó Fógartaigh, tiarna Éile, do mharú ag Ó Briain. |- valign=top | IF1071.4 | Mc. Rígbartáin, rí Éle, do marbad. | Mac Ríbhardáin, rí Éile, do mharú |- valign=top | M1121.12 | Ríghbhardán, mac Con Choirne, tighearna Ele do écc. | Ríbhardán, mac Con Choirne, tiarna Éile d'éag. |- valign=top | M1145.20 | Fionn Ua Cearbhaill, tanaisi Ele, do mharbhadh. | Fionn Ó Cearbhaill, tánaiste Éile, do mharú. |- valign=top | M1152.13 | Domhnall mac Ríoghbhardáin Uí Cherbhaill, tigherna Ele, do mharbhadh la mac An Chos Fhada Uí Cearbhaill | Domhnall, mac Ríbhardáin, tiarna Éile, do mharú ag mac An Chos Fhada Uí Chearbhaill. |- valign=top | IF1058.4 | Tairdelbach h-Ua Briain do thabairt m. Maíl na m-Bó & Laigen & Osraige & Gall laiss do insaigid ar mc. m-Briain coro loiscset ermór na Machare co Luimnech & ro loiscset fir Muman fein Luimnech ar omun ind lochta aile dia loscud, & tucad debaid dóib oc intúd<ref>[http://dil.ie/28963 intúd], tiontú, ar eDIL</ref> doib as coro marbad h-uathad<ref>[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/uathadh uathadh], roinnt, líon beag, ar teanglann.ie</ref> dibsom & sochaide do feraib Muma(n) im h-Ua Lígda, airchinnech Imlecha Ibair, & im macc Con Chorne, rí h-Éle, & im h-Ua Gébennaich, rí na Désse Bice. | Thug Tairdhealbhach Ó Briain mac Maoil na mBó, agus Laighin, Osraí, agus gaill leis chun ionsú ar mhac Bhriain, agus loisceadar cuid mhór den Mhachaire go Luimneach. Agus loisc fir na Mumhan féin Luimnneach le nára loisce eile é, agus tugadh deabhaidh<ref>[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/deabhaidh deabhaidh], troid, ar teanglann.ie</ref> dóibh agus iad ag tiontú dóibh as, agus maraíodh roinnt dóibh eile agus sochaí d'fhir na Mumhan, ann Ó Lía, airchinneach<ref>[https://www.teanglann.ie/ga/eid/airchinneach airchinneach], giolla oidhreachtúil tailte eaglaise, ar teanglann.ie FGB </ref> Imligh Iúir, mac Con Choirne, rí Éile, agus Ó Géibheannaigh, rí na Déise Bige. |- valign=top | M1163.11 | Mac Find Ui Cherbhaill, tigherna Ele Tuaisceirt, do mharbhadh lá Domhnall, mac Toirrdhealbhaigh | Mac Fhionn Uí Chearbhaill, tiarna Éile Tuaiscirt, do mharú ag Domhnall, mac Toirdhealbhaigh. |- valign=top | M1174.6 | Ruaidhri Ua Cearbhaill tighearna Ele do mharbhadh ar lár Innsi Clothrann. | 'Ruairí Ó Cearbhaill, tiarna Éile, do mharú i lár Inis Clothrann. |- valign=top | IF1174 | Sluaged la Gallaib Glassa gu tancatar i h-Eli coro tinolastar Domnall Ua Briain & Tuadmumu gu Durlus U Fócarta coro cuired cath eturu coro maid ar Gallaib Glassa in cath in quo .dcc. l^ paulo plus ceciderunt. | Slua de Ghallaibh Glasa a tháinig i nÉile. Thionólaigh Domhnall Ó Briain agus Tuadjmhumha [ina gcoinne] ag Durlas Uí Fhógartaigh, agus cuireadh cath eatarthu, inar cloíodh na Gaill Ghlasa, 700 nó beagán níos mó maraithe. |- valign=top | M1205.5 | Mac Guillbhealaigh Uí Cherbhaill tigherna Éle do mharbhadh lá Gallaib | Mac Guillbhealaigh Uí Chearbhaill, tiarna Éile, do mharú ag Gallaibh [Sasanaigh] |- valign=top | CS1318 | | ''A great victory was gained over the English in Ely, by O'Carroll; and Adam Mares and many other Englishmen were slain. |- valign=top | CS1399 | | ''Tadc O Cerbaill, king of Ely, was captured by the Earl of Ormond this year. |- valign=top | M1432.20 | Coccadh mor eitir ó c-Cerbaill tighearna Éle & Iarla Urmumhan. An t-Iarla do thecht i n-Élibh go sluagh mór imaille fris. An tír do mhilleadh, & da chaislén Ui Cearbaill do briseadh lais. | Cogadh mór idir Ó Cearbhaill, tiarna Éile, agus Iarla Urmhumhan. An t-Iarla do theacht i nÉile le slua mór. An tír do mhilleadh, agus dhá chaisleán Ui Chearbhaill leis. |- valign=top | M1443.6 | Maol Ruanaidh mac Taidhg Ui Cherbhaill tigherna Éle d'écc. | Maol Ruanaí Mac Tadhg Uí Chearbhaill, tiarna Éile, d'éag |} ==Féach freisin== * [[Éile Uí Fhógarta]], barúntacht i dtuaisceart Tiobraid Árann * [[Uí Chairín]], barúntacht i dtuaisceart Tiobraid Árann * [[Durlas]], dún Uí Fhógartaigh * [[Ricamil]](?), suíomh Uí Chearbhaill * [[Caisleán Bhiorra]] * [[Caisleán Léim Uí Bhánáin]] * [[Crónán Ros Cré]] ==Foinsí== * [[Francis John Byrne]]. ''Irish Kings and High-Kings''. [[Four Courts Press]]. 2a heagrán athbhreithnithe, 2001. * [[Thomas Charles-Edwards]]. ''Early Christian Ireland''. Cambridge. 2000. * Ronald Hoffman and Sally D. Mason. ''Princes of Ireland, Planters of Maryland: A Carroll Saga, 1500–1782''. Chapel Hill: University of North Carolina Press. 2000. * John Gleeson. ''History of the Ely O'Carroll Territory of Ancient Ormond''. Baile Átha Cliath. 1915. * Paul MacCotter. ''Medieval Ireland: Territorial, Political and Economic Divisions''. Four Courts Press. 2008. * [[Donnchadh Ó Corráin]] (ed.). ''[http://www.ucc.ie/celt/published/G105003/index.html Genealogies from Rawlinson B 502]''. Cóisir na hOllscoile, Corcaigh: [[Corpus of Electronic Texts]]. 1997. * [[John O'Hart]]. ''[https://books.google.com/books?id=elNmAAAAMAAJ Irish Pedigrees]''. Dublin: James Duffy and Co. 5ú heagrán, 1892. * [http://www.communitywalk.com/ely_carroll_map/map/797671 Ely Carroll Map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190624215038/http://www.communitywalk.com/ely_carroll_map/map/797671 |date=2019-06-24 }}. ==Tagairtí== {{Munster}} {{DEFAULTSORT:Eile}} [[Category:Kingdoms of medieval Ireland]] ogo7sq9pos6uuoo4ss3x3wob0ijgivh 1312846 1312844 2026-05-13T12:52:32Z Marcas.oduinn 33120 /* Tagairtí sna hAnnála */ Nasc 1312846 wikitext text/x-wiki Tuath na meánaoise ab ea '''Éile''' ({{lang-sga|Éli}}, go minic ''Ely'' as Béarla), suite i ndeisceart [[Contae Uíbh Fhailí|Uíbh Fhailí]] agus cuid de thuaisceart [[Contae Thiobraid Árann|Tiobraid Árann]] an lae inniu. ==Achoimre== Mhaígh an chlann Éile gur de shliocht Céin iad, mar atá Cian mac níos óige [[Ailill Aulom|Ailealla Óloim]] agus deartháir [[Eoghan Mór|Eoghain Mhóir]], agus dá bharr gaolta leis na h[[Eoghanachta]]. Moladh gurbh [[Laigin|Laighneach]] iad na hÉile ó dhúchais,<ref>Byrne, ll. 133, 180-1</ref> agus go raibh siad b'fhéidir ina ríthe Caisil roimh theacht i gceannas na nEoghanacht. Cuirtear amhlaidh in iúl i seanscéalta a mbunús 'sacu,<ref>Charles-Edwards, lch. 546</ref><ref>MacCotter, lch. 212</ref> mar shampla ''[[Senchas Fagbála Caisil]]''. Bhí teorannacha ag Éile le [[Ríocht na Mí]] ó thuaidh, Caiseal ó dheas agus [[Osraí]] ar an taobh thoir. Le teacht an 12ú haois, míle bliain ina dhiaidh, bhí sé i bhfad níos lú. Bhí Éile roinnte ina dhá leath, sa tuaisceart '''Éile Uí Chearbhaill''', agus sa deisceart '''Éile Uí Fhogartaigh'''. D'fhéadfadh gur chlann éagsúil iad Uí Fhogartaigh, [[Dál gCais]] b'fhéidir,<ref>[http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/ihm/thomond.htm Tuadmumu, The Kingdom of Thomond] by Dennis Walsh</ref> sin nó gaolta ab ea an dá chlann i ndáiríre, ach faoi thionchar pholaitíochta na dtuaithe, rinne ginealeolaithe ceangail eatarthu agus rítheaghlaigh áitiúla éagsúla. Molann [[John O'Hart]] gur sinsear Uíbh Fhogartaigh ab ea [[Foghartach mac Néill]].<ref>O'Hart, lch. 454</ref> Bhí an teorainn idir Éile Uí Chearbhaill agus Ríocht ársa na Mí ar chomhchríoch leis sin idir deoise [[Cill Dalua]] agus [[deoise na Mí]]. Bhí Éile Uí Chearbhaill suite sa chuid de Chontae Uíbh Fhailí atá i ndeoise Cill Dalua was Ely O'Carroll, agus sa Mhumhain ó thús. Bhí Éile Uí Fhógarta ó thús sa Mhumhain fosta, agus tá barúntachtaí [[Uí Chairín]] agus [[Éile Uí Fhógarta]] anois i g[[Contae Thiobraid Árann]]. Tá cuid de suite anois ámh i m[[barúntacht]]aí [[Cluain Leisc]] agus [[Baile an Bhriotaigh]] i g[[Contae Uíbh Fhailí]]. Tar éis concas [[Normannaigh|na Normannach]], cuireadh na barúntachtaí seo le contaetha palaitíneacha Iarlaí Ormhumhan. Fágadh na tiarnaí dúchasacha, Uí Mheachair agus Uí Fhógarta, i gceannas a gcuid tailte, ach b'éigean dóibh cáin a íoc don iarla.<ref>''[[Leabhar na gCeart]]'', ll. 78, 79, nóta i.</ref> ==An Domhan Nua== Maireann tiarnaí Uí Chearbhaill fós sa lá atá inniu ann sa ''[[Carroll family]]'' iomráiteach as [[Maryland]] sna [[Stáit Aontaithe]].<ref>Hoffman and Mason</ref>. Sínitheoir Fhorógra Saoirse Mheiriceá ab ea [[Charles Carroll]] as Carrollton. Tá a chlann cónaithe in ''[[Doughoregan Manor]]'' le dhá aois anuas. Bhí [[Charles Carroll the Barrister]], gaolta i bhfad amach, síolraithe ó thiarnaí déanacha Éile. Bhí cónaí air i [[Mount Clare (Maryland)|Mount Clare]], Maryland. ==Tagairtí sna hAnnála== IF=[[Annála Inis Faithlinn]]; LC=[[Annála Loch Cé]]; M=[[Annála na gCeithre Máistrí]]; CS=[[Chronicon Scotorum]]; U=[[Annála Uladh]] {| class=wikitable ! width=10% | # ! width=45% | Meán-Ghaeilge<br>Laidin ! width=45% | NuaGhaeilge |- valign=top | 571 | | ''The battle of Tola, by Fiachna, son of Baedan, son of Cairell, against the people of Osraighe and Eile; and they were defeated. Tola is the name of a plain situated between Cluain Fearta Molua and Saighir. |- valign=top | IF670 | Mors Forchellaich, ri Héle | ''Mors'' (bás) Fhorcheallaigh, rí Éile. |- valign=top | 707 | | ''The battle of Dola, in Magh Ele, where Leathlobhar, son of Eochaidh, Cu Allaidh, and Cu Dinaisc, were slain. |- valign=top | IF744.1 | Mors Ardgail, rí Éle. | ''Mors'' Ardgail, rí Éile. |- valign=top | M757<br>T762 | Fogartach, mac Eathach, tigherna h-Ele.<br>Fógartach rí Ele moritur. | Fuair Fógartach mac Eathach, tiarna/rí Éile, bás. |- valign=top | M847.14 | Tuathal, mac Ceallaigh, tighearna Ele, d'écc. | Tuathal, mac Ceallaigh, tiarna Éile, d'éag. |- valign=top | 874 | | ''Donnchadh, son of Maelseachlainn, was mortally wounded by the Eili. |- valign=top | 888 | | ''A battle was gained over the Eili by Maelguala and the men of Munster, at Caiseal, in which many noble youths were slain. |- valign=top | 900 | | ''A battle was gained by Ceallach, son of [[Cerball mac Dúnlainge|Cearbhall]], and by the [[Osraí]], over the Eili and the Muscraighi, in which fell one hundred and ten persons, among whom was Techtegan, son of Uamnachan, lord of Eili, and many others of distinction. |- valign=top | M903.9 | Cnáimheini, mac Maenaigh, tighearna Ele, d'ég. | ''Cnáimheini'', mac Maonaigh, tiarna Éile, d'éag. |- valign=top | M975.9 | Seachnasach mac h-Iruaidh tigherna Eile do mharbhadh. | Seachnasach mac hIruaidh, tiarna Éile, do mharú. |- valign=top | c. 1000 | | ''Cearball mac Dublaidhe Duind appears king of Éile in MacLiacc poem 'Siath righ Gaela, glantar hi!' |- valign=top | IF1022 | Bás Gillai Phatra(ic) m. Cerbaill, rí h-Ele. | Bás Giolla Phádraic Mac Cearbhaill, rí Éile. |- valign=top | 1023 | Tadhg, mac Briain, mic Cindeittigh, do mharbhadh do Eilibh i fiull, iar na eráil dia bhrathair féin do Dhonnchadh, forrae. | |- valign=top | IF1028.7 | Bás h-Uí Dubchroin, rí h-Ele. | Bás Uí Dubhchróin, rí Éile. |- valign=top | LC1033.4 | Aimergin .H. Cerbhaill, ri Eli, & Cu Mhuman mac Ruaidri h-I Cedfadha, mortui sunt. | Amhairghin Ó Cearbhaill, rí Eile, ..., d'éag. |- valign=top | LC1033.5 | Maidhm lé h-Ele, i torcradar<ref>[http://dil.ie/18533 1 do-tuit], tit, le ciall maraítear, ar eDIL</ref> Braon h-Ua Cleirigh, & Muiredach mac mic Gilla Padraig, et alii multi. | Maidhm ag Éile, inar maraíodh Braon Ó Cléirigh, agus Muireadach [[Mac Giolla Phádraig]], ''et alii multi. |- valign=top | U1033.6 | Maidm iter Eile i torcair Braen H. Cleiridh & Muiredach m. m. Gilla Patraicc & alii multi. | Maidhm idir Éile inar maraíodh Braon Ó Cléirigh agus Muireadach Uí Giolla Phádraig agus ''alii multi |- valign=top | IF1033.13 | Bróen h-Ua Clérich, rí h-Eli, do marbad. | Braon Ua Cléirigh, rí Éile, do mharú |- valign=top | M1050.13 | Maol Ruanaidh, mac Con Cóirne, tigherna Ele, do mharbhadh dia mhuintir fén. | Maol Ruanaí, nach Con Cóirne, tiarna Éile, do mharú dá mhuintir féin. |- valign=top | LC1050.1 | Maol Ruanaid .H. Concoirne, rí Ele; Donnchad mac Gilla Fhaoláin, rí .H. b-Failghe, occisi sunt. | Maol Ruanaidh Uí Chon Coirne, rí Éile, ..., d'éag. |- valign=top | U1050.1 | Mael Ruanaid m. Con Choirne ri Eile, Donnchad m. Gilla Fhaelan ri H. Failghi, occisi sunt. | Maol Ruanaí Mc Con Choirne, rí Éile, do mharú (ag a mhuintir féin). |- valign=top | LC1058.3 | Maidhm ..., Ríbhardan mac Concoirne, rí Ele, ... | Maidhm ..., Ríbhardán mac Con Coirne, rí Éile. |- valign=top | M1071.5 | Mac Righbhardan mac Con Choirne, tigherna Ele, do mharbhadh a c-cath ... | Mac Ríbhardáin, mac Con Cóirne, rí Éile, do mharú i gcath ... |- valign=top | M1072.6 | h-Ua Fócarta, tigherna Éle do marbhadh lá h-ua m-Briain. | Ó Fógartaigh, tiarna Éile, do mharú ag Ó Briain. |- valign=top | IF1071.4 | Mc. Rígbartáin, rí Éle, do marbad. | Mac Ríbhardáin, rí Éile, do mharú |- valign=top | M1121.12 | Ríghbhardán, mac Con Choirne, tighearna Ele do écc. | Ríbhardán, mac Con Choirne, tiarna Éile d'éag. |- valign=top | M1145.20 | Fionn Ua Cearbhaill, tanaisi Ele, do mharbhadh. | Fionn Ó Cearbhaill, tánaiste Éile, do mharú. |- valign=top | M1152.13 | Domhnall mac Ríoghbhardáin Uí Cherbhaill, tigherna Ele, do mharbhadh la mac An Chos Fhada Uí Cearbhaill | Domhnall, mac Ríbhardáin, tiarna Éile, do mharú ag mac An Chos Fhada Uí Chearbhaill. |- valign=top | IF1058.4 | Tairdelbach h-Ua Briain do thabairt m. Maíl na m-Bó & Laigen & Osraige & Gall laiss do insaigid ar mc. m-Briain coro loiscset ermór na Machare co Luimnech & ro loiscset fir Muman fein Luimnech ar omun ind lochta aile dia loscud, & tucad debaid dóib oc intúd<ref>[http://dil.ie/28963 intúd], tiontú, ar eDIL</ref> doib as coro marbad h-uathad<ref>[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/uathadh uathadh], roinnt, líon beag, ar teanglann.ie</ref> dibsom & sochaide do feraib Muma(n) im h-Ua Lígda, airchinnech Imlecha Ibair, & im macc Con Chorne, rí h-Éle, & im h-Ua Gébennaich, rí na Désse Bice. | Thug Tairdhealbhach Ó Briain mac Maoil na mBó, agus Laighin, Osraí, agus gaill leis chun ionsú ar mhac Bhriain, agus loisceadar cuid mhór den Mhachaire go Luimneach. Agus loisc fir na Mumhan féin Luimnneach le nára loisce eile é, agus tugadh deabhaidh<ref>[https://www.teanglann.ie/ga/fgb/deabhaidh deabhaidh], troid, ar teanglann.ie</ref> dóibh agus iad ag tiontú dóibh as, agus maraíodh roinnt dóibh eile agus sochaí d'fhir na Mumhan, ann Ó Lía, [[airchinneach]]<ref>[https://www.teanglann.ie/ga/eid/airchinneach airchinneach], giolla oidhreachtúil tailte eaglaise, ar teanglann.ie FGB </ref> Imligh Iúir, mac Con Choirne, rí Éile, agus Ó Géibheannaigh, rí na Déise Bige. |- valign=top | M1163.11 | Mac Find Ui Cherbhaill, tigherna Ele Tuaisceirt, do mharbhadh lá Domhnall, mac Toirrdhealbhaigh | Mac Fhionn Uí Chearbhaill, tiarna Éile Tuaiscirt, do mharú ag Domhnall, mac Toirdhealbhaigh. |- valign=top | M1174.6 | Ruaidhri Ua Cearbhaill tighearna Ele do mharbhadh ar lár Innsi Clothrann. | 'Ruairí Ó Cearbhaill, tiarna Éile, do mharú i lár Inis Clothrann. |- valign=top | IF1174 | Sluaged la Gallaib Glassa gu tancatar i h-Eli coro tinolastar Domnall Ua Briain & Tuadmumu gu Durlus U Fócarta coro cuired cath eturu coro maid ar Gallaib Glassa in cath in quo .dcc. l^ paulo plus ceciderunt. | Slua de Ghallaibh Glasa a tháinig i nÉile. Thionólaigh Domhnall Ó Briain agus Tuadjmhumha [ina gcoinne] ag Durlas Uí Fhógartaigh, agus cuireadh cath eatarthu, inar cloíodh na Gaill Ghlasa, 700 nó beagán níos mó maraithe. |- valign=top | M1205.5 | Mac Guillbhealaigh Uí Cherbhaill tigherna Éle do mharbhadh lá Gallaib | Mac Guillbhealaigh Uí Chearbhaill, tiarna Éile, do mharú ag Gallaibh [Sasanaigh] |- valign=top | CS1318 | | ''A great victory was gained over the English in Ely, by O'Carroll; and Adam Mares and many other Englishmen were slain. |- valign=top | CS1399 | | ''Tadc O Cerbaill, king of Ely, was captured by the Earl of Ormond this year. |- valign=top | M1432.20 | Coccadh mor eitir ó c-Cerbaill tighearna Éle & Iarla Urmumhan. An t-Iarla do thecht i n-Élibh go sluagh mór imaille fris. An tír do mhilleadh, & da chaislén Ui Cearbaill do briseadh lais. | Cogadh mór idir Ó Cearbhaill, tiarna Éile, agus Iarla Urmhumhan. An t-Iarla do theacht i nÉile le slua mór. An tír do mhilleadh, agus dhá chaisleán Ui Chearbhaill leis. |- valign=top | M1443.6 | Maol Ruanaidh mac Taidhg Ui Cherbhaill tigherna Éle d'écc. | Maol Ruanaí Mac Tadhg Uí Chearbhaill, tiarna Éile, d'éag |} ==Féach freisin== * [[Éile Uí Fhógarta]], barúntacht i dtuaisceart Tiobraid Árann * [[Uí Chairín]], barúntacht i dtuaisceart Tiobraid Árann * [[Durlas]], dún Uí Fhógartaigh * [[Ricamil]](?), suíomh Uí Chearbhaill * [[Caisleán Bhiorra]] * [[Caisleán Léim Uí Bhánáin]] * [[Crónán Ros Cré]] ==Foinsí== * [[Francis John Byrne]]. ''Irish Kings and High-Kings''. [[Four Courts Press]]. 2a heagrán athbhreithnithe, 2001. * [[Thomas Charles-Edwards]]. ''Early Christian Ireland''. Cambridge. 2000. * Ronald Hoffman and Sally D. Mason. ''Princes of Ireland, Planters of Maryland: A Carroll Saga, 1500–1782''. Chapel Hill: University of North Carolina Press. 2000. * John Gleeson. ''History of the Ely O'Carroll Territory of Ancient Ormond''. Baile Átha Cliath. 1915. * Paul MacCotter. ''Medieval Ireland: Territorial, Political and Economic Divisions''. Four Courts Press. 2008. * [[Donnchadh Ó Corráin]] (ed.). ''[http://www.ucc.ie/celt/published/G105003/index.html Genealogies from Rawlinson B 502]''. Cóisir na hOllscoile, Corcaigh: [[Corpus of Electronic Texts]]. 1997. * [[John O'Hart]]. ''[https://books.google.com/books?id=elNmAAAAMAAJ Irish Pedigrees]''. Dublin: James Duffy and Co. 5ú heagrán, 1892. * [http://www.communitywalk.com/ely_carroll_map/map/797671 Ely Carroll Map] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190624215038/http://www.communitywalk.com/ely_carroll_map/map/797671 |date=2019-06-24 }}. ==Tagairtí== {{Munster}} {{DEFAULTSORT:Eile}} [[Category:Kingdoms of medieval Ireland]] c7mbcxas1sejac5flxla8g0mqc9g3a2 0 93882 1312941 1209850 2026-05-13T20:48:18Z TGcoa 21229 1312941 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} [[Íomhá:268ao_-_Malaysia_Airlines_Boeing_777-2H6ER;_9M-MRO@ZRH;07.12.2003_(8518787297).jpg|mion|clé|220x220px|de dhéanamh Boeing 777]] D'fhág '''Eitilt 17, Aerlínte na Malaeisia''' (MH17), [[Aerfort]] Idirnáisiúnta [[Amstardam]] ar 17 Iúil 2014. Bhí an t-eitleán ar a bhealach go [[Kuala Lumpur]]. Ach bhuail [[Diúracán treoraithe|diúracán]] é os cionn oirthear na hÚcráine, in aice le Donetsk. Maraíodh 298 ar bord. Measadh go forleathan gur ceannaircigh de bhunadh [[An Rúis|Rúiseach]] an réigiúin sin a bhí ciontach as an eachtra. [[Íomhá:MH17 Missile Impact.webm|clé|mion|Físeán|220x220px]] Cháin airí an Aontais Eorpaigh ag an am go géar na gníomhaíochtaí mí[[Dlí|dhleathach]]<nowiki/>a a bhí á ndéanamh ag míleataigh armtha i gcónaí in Oirthear na hÚcráine agus breathnófar tuilleadh ar na grúpaí seo a ainmniú mar eagraíochtaí [[Sceimhlitheoireacht|sceimhlitheoireachta]].<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.consilium.europa.eu/ga/meetings/fac/2014/07/22/|teideal=An Chomhairle Gnóthaí Eachtracha, 22 Iúil 2014|language=ga|work=www.consilium.europa.eu|dátarochtana=2020-07-17|archivedate=2020-07-14|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200714020513/https://www.consilium.europa.eu/ga/meetings/fac/2014/07/22/}}</ref> D'áitigh siad ar an Rúis stop a chur leis an sruth arm, trealamh agus míliteach trasna na teorann agus a cuid trúpaí breise a aistarraingt ó limistéar na teorann. Tháinig an teannas idir [[an Rúis]] agus an tIarthar chun buaice dá bharr.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/suil-siar-ar-nuacht-idirnaisiunta-2014/|teideal=Súil siar ar nuacht idirnáisiúnta 2014|údar=Alex Hijmans|dáta=2014|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2020-07-17}}</ref> [[Íomhá:Amsterdam Airport- Flight MH17 Memorial (14675744526).jpg|clé|mion|Cuimhneachán, aerfort Schipol|220x220px]] Ar 24 Bealtaine 2018, chuir an Chomhfhoireann Imscrúduithe a bhí ag déanamh an imscrúdaithe ar thuirlingt na heitilte níos mó torthaí i láthair. Rinne sí amach, gan amhras dá laghad, gur le fórsaí armtha [[An Rúis|Chónaidhm na Rúise]] an córas [[Diúracán treoraithe|diúracán]] "BUK" a úsáideadh chun aerárthach Aerlínte na Malaeisia a thabhairt anuas.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.dfa.ie/ie/nuacht-agus-na-meain/preasraitis/press-release-archive/2018/may/raiteas-tanaiste-eitilt-mh-17/raiteas-on-tanaiste-faoi-thorthai-on-gcomhfhoireann-imscrudaithe-maidir-le-tuirlingt-eitilt-mh-17.php|teideal=Ráiteas ón Tánaiste faoi thorthaí ón gComhfhoireann Imscrúdaithe maidir le tuirlingt Eitilt MH 17 - Ráiteas ón Tánaiste faoi thorthaí ón gComhfhoireann Imscrúdaithe maidir le tuirlingt Eitilt MH 17 - Department of Foreign Affairs|údar=Department of Foreign Affairs|language=en|work=www.dfa.ie|dátarochtana=2020-07-17}}</ref> == Féach freisin == * [[Igor Girkin]]: Ciontaíodh Girkin ''in absentia'' sa Háig in 2022 i ndúnmharú agus i scriosadh eitilt Malaysia Airlines MH17 == Tagairtí == {{reflist}} == Naisc sheachtracha == [[Catagóir:Teagmhais eitlíochta]] [[Catagóir:An Úcráin]] [[Catagóir:2024]] [[Catagóir:Ionradh na Rúise ar an Úcráin]] nz4wn81071kc5qfmk5rl35r4oww5nqb 14 96517 1312937 990426 2026-05-13T20:28:24Z TGcoa 21229 Ag athdhíriú go [[Catagóir:Víris]] 1312937 wikitext text/x-wiki #athsheoladh[[Catagóir:Víris]] o9go3s6y58q8svzbuxmnnd4kksh46yl 0 98979 1312841 1252914 2026-05-13T12:21:46Z Marcas.oduinn 33120 /* Beatha */ Nasc 1312841 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[Cléireach]] agus [[file]] Éireannach ba ea '''Eochaid ua Flannacáin ''' (935&ndash;1004). == Beatha == Chum Eochaidh dánta leath-stairiúla, ginealacha agus topagrafacha, níos mó ná fiche acu ar marthain. Tá go leor acu le fáil i [[Leabhar Gabhála na hÉireann]]. Clann ''Sinaich'' ba ea a mhuintir, clann eaglasta as [[Ard Mhacha]]. Ina thásc, deirtear gurbh é ina [[prióir]] [[Cluain Fiacal|Chluain Fiacal]] agus Lios Aoigheadh (anaithnid). Rinneadh abb Ard Mhacha dá mhac agus roinnt dá shliochtaigh. Fuair Eochaidh, '[[airchinneach]] agus saoi filíochta agus seanchais,' bás sa bhliain 1004 agus é naoi mbliana is seasca d'aois<ref>[[Annála Uladh]], AU 1004.2</ref> Cumadh rann ina onóir, ina nglaoitear 'Eochaidh an fheasa shíoraí' air. == Foinsí == * ''Eochaid ua Flannacáin'', le [[Nollaig Ó Muraíle]], in '' Encyclopaedia of Ireland'', eag. Brian Lalor, [[Gill & Macmillan]], [[Dublin|Baile Átha Cliath]], 2003. == Naisc sheachtracha == * [http://www.ucc.ie/celt/published/G100001A/ Annála Loch Cé] A.D.1014-1590 == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Eochaid ua Flannacain}} [[Catagóir:Ginealas Éireannach]] pv2s98pn1dtk5eo9uz0yfgnjjz25ey1 0 98981 1312845 1284551 2026-05-13T12:49:21Z Marcas.oduinn 33120 /* Muintir */ Nasc 1312845 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} [[File]] agus [[staraí]] Éireannach ba ea ''' Flann Mainistreach ''' (bás 25ú Samhain 1056).<ref>Carey, ''Flann Mainistrech (d.1056)''</ref><ref>Ní Mhaonaigh, ''Flann Mainistrech''</ref> == Muintir == [[Ciannachta|Ciannachta Bhreá]], ba ea muintir Fhlainn, a thug ó thús na céad mhílaoise abbaí agus daoine suntasacha eile do [[Mainistir Bhuithe|Mhainistir Bhuithe]] (modern [[Contae Lú]]). ''Echthigern'' mac Aonghasa ba ea a athair, a bhí ina fhear léinn sa mhainistir.<ref>Dobbs, ''Pedigree and Family</ref> Bhí Flann féin ina ''fer légind'' agus d'éirigh a mhac, Echthigern (bás 1067), ina [[airchinneach]] na mainistreach.<ref>Carey, ''Flann Mainistrech (d. 1056)''</ref> == Saothair == Is as na blianta i ndiaidh [[Cath Chluain Tarbh|Chath Chluain Tarbh]] (1014), agus [[Máel Sechnaill mac Domnaill|Maol Seachnaill Ó Domhnaill]] [[Uí Néill an Deiscirt]] ar ais i réim mar [[Ardrí na hÉireann]] (1014-1022), a thagann na chéad saothair le Fhan ar féidir dátaí a chur leo. Is iad ''Ríg Themra dia tesbann tnú'' agus ''Ríg Themrea toebaige íar ttain'', le chéile stair [[ríthe na Teamhrach]] ach ar son chlann Uí Néill.<ref>Byrne, ''Ireland and her neighbours'', lch. 866</ref> I measc a dhánta eile tá: ''Mide maigen clainne Cuind''<ref>Peter J. Smith, '' Mide Maigen ''</ref> maidir le [[Clann Cholmáin]], muintir Mhaoil Seachnaill; agus ''Mugain ingen Choncraid chain'' agus ''Síl nÁedo Sláine na sleg'' maidir le [[Síl nÁedo Sláine|Síol Aodha Sláine]], iar thiarnaí Chiannachta Breá. Luaitear le Flann fosta srath chuig dhán ar ríthe agus stair míleata [[Cenél nEógain|Chineál Eoghain]] agus ar bhunús seanscéalach an dún, [[Grianán Ailigh]].<ref>Mac Néill, ''Poems by Flann Mainistrech''</ref><ref>Gwynn, '' Ailech II ''</ref> Feictear roinnt dánta le Flann i [[Leabhar Gabhála na hÉireann]] agus bhí tionchar ag leith ag a saothair maidir leis na [[Tuatha Dé Danann]].<ref>Carey, ''Irish National Origin Legend'', ll. 18-22</ref><ref>Thanisch, '' Flann Mainistrech's Götterdämmerung ''</ref> Tá ann cúpla dán faoi stair domhanda nó tanaí as litríocht chlasaiceach.<ref>Mac Eoin, '' Dán ar Chogadh na Traoi ''</ref> Is é an dán is tábhachtaí ná ''Réidig dam, a Dé, do nim,'' maidir le ríthe de nós [[Eusebius]], a bhfuil nasc aige le ''Chronica Maiora'' le [[Bede]].<ref>Mac Airt, '' Middle Irish poems on world-kingship ''</ref><ref>''[http://www.vanhamel.nl/codecs/R%C3%A9idig_dam_a_D%C3%A9_do_nim Réidig dam, a Dé, do nim],'' [[CODECS]].</ref> Le linn na Nua-Aoise Luaithe, luadh le Fhan roinnt dréachtaí sioncronachta próis na meánaoise, cé go bhfuil easpa fianaise ann.<ref>Scowcroft, ''Leabhar Gabhála cuid 1'', ll. 128 (n.135), 131</ref> Tá roinnt acu bunaithe ar nós [[Chronicon (Jerome)|''Chronicon'']] le Jerome.<ref>MacCarthy, :' Codex Palatino Vaticanus No. 830,'' ll.[https://archive.org/stream/codexpalatinovat00macc#page/286/mode/2up 286]&ndash;317</ref> I saothair eile, tá liosta de ríthe Éireann agus [[Alba|Alban]], leagtha amach chun comhaoisigh a léiriú. Is foinse thábhachtach í seo faoi stair na hAlban, an é Flann an t-údar nó nach é.<ref>Anderson0'' List of the Kings,'' lch. 109</ref><ref>Broun, '' Irish Identity,'' ll. 2, 171 (n.23)</ref> In ainneoin a bhunúis doiléir, bhí tionchar mór ag an smaoineamh úd ar staraithe níos deireanaí, [[Eoin Mac Néill]]<ref>Mac Néill, '' Celtic Ireland]],'' ll. 26&ndash;41</ref> agus [[Francis John Byrne]]<ref>Byrne, ''Ireland and her neighbours,'' ll. 865&ndash;866</ref> ina measc. De réir Dauvit Broun, chuir Flann béim ar ríogacht thar ríthe.<ref>Broun, '' Scottish Independence,'' ll. 39&ndash;47</ref> == Bás == Fuair Flann bás ar an 25ú Samhain 1056.<ref>[[Annála Tiarnaigh]], AT 1056.3 </ref> Insítear faoi gurbh é ''aird-fer leighinn & sui senchusa Erenn''.<ref>[[Annála Uladh]], AU 1056.8</ref> Feictear rann maidir le Flann i ndán le duine gan aon ar chúirt easpaig [[Áed ua Forréid|Aiste Uí Fhorréide]] (easpag [[Ard Mhacha]], 1032–1056), cumtha idir na blianta 1032 agus 1042.<ref>Murphy, ''A Poem in Praise'', lch. 155</ref><ref>Thanisch (2015), iml. 2, lch 4.</ref> :''Flann a prímchill Buite binn :''rinn roisc a mínchinn is mall; :''midshúi<ref>[http://dil.ie/32157 1 mid], midh, meá (deoch); [http://dil.ie/32158 2 mid] onóir, clú; ar eDIL</ref> sidhe súiges linn;<ref>[dil.ie/30275 2 linn (b)], beoir, leann, ar eDIL</ref> :''tigshúi tire Tri Finn Flann. :Flann a phríomh-chill Bhuithe bhinn :sracshúil a mhínchinn is mall :meá-shaoi sí ag sú leanna :''Final''-shaoi tíre Trí Fhionn Flann. == Foinsí == * {{citation |first=Marjorie O. |last=Anderson |contribution=The Lists of the Kings |title=Scottish Historical Review 28:2 |date=October 1949 |volume=28 |issue=106 |pages=108–118 |jstor=25525997 |ref=Anderson}} * {{citation |first= Dauvit |last=Broun |title=The Irish Identity of the Kingdom of the Scots |series=Studies in Celtic History 18 |publisher=Boydell |location=Woodbridge |year=1999 |isbn=978-0851153759 |ref=Broun1999}} * {{citation |first=Dauvit |last=Broun |title=Scottish Independence and the Idea of Britain: From the Picts to Alexander III |publisher=Edinburgh University Press |location=Edinburgh |year=2007 |isbn=978-0748623600 |ref=Broun2007}} * {{citation |editor-last=Ó Cróinín |editor-first=Dáibhí |title=Prehistoric and Early Ireland |volume=I |series=A New History of Ireland |last=Byrne |first=Francis John |contribution=Ireland and her neighbours, c.1014-c.1072 |pages=862&ndash;898 |publisher=Oxford University Press |location=Oxford |year=2005 |isbn=978-0-19-922665-8 |ref=ByrneRIAxxv}} * {{citation |first=John |last=Carey |title=The Irish National Origin-Legend: Synthetic Pseudo History |series=Quiggin Lectures on the Sources of Mediaeval Gaelic History 1 |publisher=The Department of Anglo-Saxon, Norse, and Celtic, University of Cambridge |location=Cambridge |year=1994 |url=http://www.ucc.ie/acad/smg/CDI/PDFs_articles/JCarey_QuigginPamphletsI.pdf |ref=Carey1994}} * {{citation |first=John |last=Carey |contribution=Flann Mainistrech (d. 1056) |title=Oxford Dictionary of National Biography |publisher=Oxford University Press |year=2004 |location=Oxford |url=http://www.oxforddnb.com/view/article/9672 |access-date=2008-03-22|ref=Carey2004}} * {{citation |first=Margaret E. |last=Dobbs |contribution=The Pedigree and Family of Flann Manistrech |title=Journal of the County Louth Archaeological Society |volume=5:3 |year=1956 |issue=3 |pages=149–153 |publisher=County Louth Archaeological and History Society |jstor=27728169 |ref=Dobbs}} * {{citation |first=Edward J. |last=Gwynn |contribution=Ailech II |pages=101&ndash;107 |title=The Metrical Dindshenchas |volume=IV |publisher=Royal Irish Academy |location=Dublin |year=1906 |url=http://www.ucc.ie/celt/published/T106500D/index.html |ref=Gwynn}} * {{citation |first=Bartholemew |last=MacCarthy |title=The Codex Palatino-Vaticanus No. 830 |series=Todd Lecture Series 3 |publisher=Royal Irish Academy |location=Dublin |year=1892 |url=https://archive.org/stream/codexpalatinovat00macc#page/n5/mode/2up |ref=MacCarthy}} * {{citation |first=Seán |last=Mac Airt |contribution=Middle Irish poems on world-kingship |title=Études Celtiques |volume=6 |year=1954 |pages=255&ndash;280 |ref=Mac_Airt1954}} * {{citation |first=Seán |last=Mac Airt |contribution=Middle Irish poems on world-kingship (suite) |title=Études Celtiques |volume=7 |year=1956 |pages=18&ndash;45|ref=Mac_Airt1956}} * {{citation |first=Seán |last=Mac Airt |contribution=Middle Irish poems on world-kingship (suite) |title=Études Celtiques |volume=8 |year=1959 |pages=98&ndash;119, 284&ndash;297|ref=Mac_Airt1959}} * {{citation |first=Gearóid |last=Mac Eoin |contribution=Dán ar Chogadh na Traoi [Luid Iasón ina luing lóir] |title=Studia Hibernica 1 |year=1961 |issue=1 |jstor=20495675 |pages=19&ndash;55|publisher=Studia Hibernica, Editorial Board, St. Patrick's College, Drumcondra, a College of Dublin City University |ref=Mac_Eoin}} * {{citation |first=Eoin |last=Mac Néill |contribution=Poems by Flann Mainistrech on the Dynasties of Ailech, Mide and Brega |title=Archivium Hibernicum 2 |year=1913 |volume=2 |pages=37–99 |publisher=Catholic Historical Society of Ireland |jstor=25529575 |ref=MacNeill1913}} * {{citation |first=Eoin |last=MacNeill |title=Celtic Ireland |publisher=Lester |location=Dublin |year=1921 |ref=MacNeill1921}} * {{citation |editor-last=O'Brien |editor-first=Sylvester |title=Measgra i gCuimhne Mhichil Uí Chléirigh |first=Gerard |last=Murphy |contribution=A Poem in Praise of Áodh Úa Foirréidh, Bishop of Armagh (1032‒1056) |pages=140&ndash;164 |publisher=Assisi Press |location=Dublin |year=1944 |ref=Murphy}} * {{citation |editor-last=Duffy |editor-first=Seán |title=Medieval Ireland: An Encyclopaedia |first=Máire |last=Ní Mhaonaigh |contribution= Flann Mainistrech |pages=303&ndash;306 |publisher=Routledge |location=London |year=2005 |isbn=978-0415940528 |url=https://books.google.com/books?id=a7uTAgAAQBAJ&q=Flann+Mainistrech&pg=PA303 |ref=Ní_Mhaonaigh}} * {{citation |first=R. Mark |last=Scowcroft |contribution=Leabhar Gabhála. Part I: The Growth of the Text |title=Ériu 38 |year=1987 |volume=38 |pages=81–142 |publisher=Royal Irish Academy |jstor=30007523 |ref=Scowcroft}} * {{citation |first=Peter J. |last=Smith |contribution=Mide Maigen Clainne Cuind: A Medieval Poem on the Kings of Mide |title=Peritia 15 |year=2004 |doi=10.1484/J.Peri.3.433 |url=http://www.brepolsonline.net/doi/abs/10.1484/J.Peri.3.433 |ref=Smith}} * {{citation |first=Eystein |last=Thanisch |contribution=Flann Mainistrech's Götterdämmerung as a Junction within Lebor Gabála Érenn |title=Quaestio Insularis 13 |year=2012 |url=http://www.research.ed.ac.uk/portal/en/publications/flann-mainistrechs-goetterdammerung-as-a-junction-within-lebor-gabla-erenn%28f46de58e-ecda-4da3-ac15-b8736d11c97c%29.html |ref=Thanisch2012}} * {{citation |last=Thanisch |first=Eystein |date=2015 |title=The Reception and Use of Flann Mainistrech and His Work in Medieval Gaelic Manuscript Culture |type=PhD |publisher=University of Edinburgh |hdl=1842/15763 |url=https://www.era.lib.ed.ac.uk/handle/1842/15763 |ref=Thanisch2015 |access-date=2021-09-10 |archive-date=2017-02-16 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170216103303/https://www.era.lib.ed.ac.uk/handle/1842/15763 |url-status=dead }} == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Flann Mainistrech}} [[Catagóir:Ginealas Éireannach]] 733exkk6nuumgik3e9anqdszcgzhfgl 2 99001 1312916 1312776 2026-05-13T17:43:54Z Marcas.oduinn 33120 /* ISO */ 1312916 wikitext text/x-wiki == Scéal-liostaí A agus B == * [https://codecs.vanhamel.nl/Medieval_Irish_tale_lists Scéal-liostaí A agus B] ar CODECS * ''Ces Ulad ''vs.'' Noínden Ulad * ''Tromdámh Guaire * ''It é saigte gona súain # [[Aided Con Culaind]] # [[Serglige Con Culainn]] # [[Tromdam Echach Aireman]] # [[Scél Uath hEcailsi]] # [[Gabail in tSidhe]] # [[Aislingi in Maic Oig]] # [[Tain Bo Cuailnge]] # [[Cupar in da Mucadha]] # [[Longus nUlad]] # [[Congala Conaild Cernaigh]] # [[Cathbuadha Con Roi]] # [[Caladhgleo Cethirn]] # [[Mellgleo Iliach]] # [[Fiacalgleo Finntain]] # [[Airecar nArad]] # [[Brislech Moighi Murtheimne]] # [[Imsligi Glendamnach]] # [[In Cath for Gairich ? Irgairich]] # [[Ús in Duiu Chuailngne dia Thir]] # [[Damghal ina Tarbh a Tarbda]] # [[Tochustal nUlad]] # [[Fercuitred Medhba]] # [[Mesca Ulad]] # [[Boithreim Ulad]] # [[Forbuis bFer bFalgae]] # [[Toicheim ina Buidhen]] # [[Airne Finghin]] # [[Scéla Alaxandair maic Pilip ac gabail righi 7 imperichta in domain]] # [[Trechuairt/Treochair Tigi Lir]] # [[Tunide Tige Burig/Buired]] # [[Smutgal Tige Duma]] # [[Deochair Tige Cathbadh]] # [[Togail Tige Nechtain]] # [[Togail Tige hEchada]] # [[Togail Bruidne Uí/Da Derga]] # [[Togail Bruidne Broin [Briain] meic Briuin]] # [[Togail Bruidne hUí Duile]] # [[Togail Bruidne Da Choca/Choga]] # [[Togail Trai]] # [[Togail Dio]] # [[Togail in Tuir]] # [[Togail Larisa]] # [[Togail Elcluaidi]] # [[Togail Duine Óenguso]] # [[Togail Bruidne Bélcon Breifne]] # [[Togail Dá Thi]] # [[Táin Bó Cuailnge]] # [[Táin teora n-erc Echdach]] # [[Táin Bó Rois/Ruis]] # [[Táin Bó Regamain]] # [[Táin Bó Regamna]] # [[Táin Bó Flidais(i)]] # [[Táin Bó Fraích]] # [[Táin Bó Fithir]] # [[Táin Bó Faílín]] # [[Táin Bó Gé/Gae]] # [[Táin Bó Dartada]] # [[Táin Bó Darti/Darta (?)]] # [[Táin Bó Crebain]] # [[Táin Bó Aidne]] # [[Tochmarc Meidbe]] # [[Tochmarc nEmire/Eimiri <la Coin Culaind>]] # [[Tochmarc Ailbe <ingine Cormaic le Find (úa Báiscne)>]] # [[Tochmarc Étaíne]] # [[Tochmarc Feafe/Fea]] # [[Tochmarc Feirbe]] # [[Tochmarc Finnine/Fininde]] # [[Tochmarc Greine Finne/Finde]] # [[Tochmarc Greine Duinne/Duinde]] # [[Tochmarc Saidbe Sescind/Seiscind]] # [[Tochmarc Fithirne 7 Darine da ingen Tuathail]] # [[Tochmarc mna Cruinn/Cruind (maic Agnomain)]] # [[Tochmarc Eithne Uathaige ingine Crimthaind]] # [[Cath Maige Tuired]] # [[Cath Talten/Taillten]] # [[Cath Maige Mucrama]] # [[Cath Dromma Dólach dara díta Cruthnig / Daloch dar dithaig Cruithnig]] # [[Cath Maige Rath]] # [[Cath Coraind]] # [[Cath Cláire]] # [[Cath Tóiden / Cath Boinde]] # [[Cath Temrach]] # [[Cath Cind Fabrat / Abrat]] # [[Cath Maige hIthe]] # [[Cath Cilli Osnaide/Osnada]] # [[Cath Aichli]] # [[Cath Dubchomair]] # [[Cath Frémand]] # [[Cath Nemed la Fomorchaib]] # [[Cath tanaisde Tuath De Danann]] # [[Uath Angeda]] # [[Uath Ecalsa Imchummair / Egailsi in Comair]] # [[Uath Belaig Con Glais]] # [[Uath Licce Blada/Blatha]] # [[Uath Maige Uatha]] # [[Uath Maige Imbolg / Bolg]] # [[Uath Beinne Etair]] # [[Uath Locha Lurgan]] # [[Uath Dercce Ferna]] # [[Uath Úama Crúachan]] # [[Imram (curaig) Maele Duin]] # [[Imram hua Corra]] # [[Imram Luinge Murchertaig maic Erca]] # [[Longes Breg Léith]] # [[Longes Brecain/Bracain]] # [[Longes Eithne Uathaige]] # [[Longes Labrada]] # [[Longes Fhothaid]] # [[Aided Con Ruí]] # [[Aided Con Culaind]] # [[Aided Fir Dead/Diag]] # [[Aided Conaill]] # [[Aided Celtchair]] # [[Aided Blaí Briugaid]] # [[Aided Loegaire]] # [[Aided Fergusa]] # [[Aided Chonchobair]] # [[Aided Fhiamain/Fiadmain]] # [[Aided Mael Fhathartaig maic Ronain]] # [[Aided Taidc maic Cein]] # [[Aided maic Fhamain]] # [[Aided Find]] # [[Feis Tige Fir Blaí]] # [[Feis Tige Bichair]] # [[Feis Tige Tulchinne / Tulcainde]] # [[Feis Tige Trichim / Treithim]] # [[Feis Tige Li]] # [[Feis Tige Linne]] # [[Feis Tige Guit/Guid]] # [[Feis Tige Gnaar/Gnair]] # [[Feis Tige trí mac Demonchatha]] # [[Feis Tige Auscle / Uichtcle]] # [[Feis Tige Mell Dolaig]] # [[Feis (Tige) Cruachan]] # [[Feis (Tige) Emna / Amna]] # [[Feis (Tige) Alend]] # [[Feis (Tige) Temra]] # [[Feis (Tige) Dúin Bolg]] # [[Feis Dúin Buchet]] # [[Feis Tige Bricrend]] # [[Feis Tige Monduirnd]] # [[Feis Tige (h)Ichtair]] # [[Feis Tige Caire]] # [[Feis Tige Gnen (?)]] # [[Feis Tige Gnoain]] # [[Feis Tige Nuclin]] # [[Feis Tige Melladain]] # [[Forbais Fer Fálga]] # [[Forbais Etair]] # [[Forbais Aichli / Oichli]] # [[Forbais Dúin Bárc]] # [[Forbais Dúin Binne]] # [[Forbais Fer Fidga]] # [[Forbais Life]] # [[Forbais Ladrann / Ladrand]] # [[Forbais Dromma Damgaire]] # [[Echtra Brain maic Febail]] # [[Echtra Fergusa maic Léiti]] # [[Echtra Nera <maic Niadain (maic Tacaim)>]] # [[Echtra Fiamain]] # [[Echtra Con Ruí]] # [[Echtra Óenguso maic Fergusa Find]] # [[Echtra Con Culaind]] # [[Echtra Conaill]] # [[Echtra Conchobair]] # [[Echra Crimthaind Nia Náir]] # [[Echra Macha ingine Aeda Ruaid]] # [[Echtra Nechtain maic Alfroinn]] # [[Echtra Ailchind maic Amalgaid / Eilcind maic Amalgada]] # [[Echtra Fhind i nDerc Ferna]] # [[Echtra Aedain maic Gabráin]] # [[Echtra Mael Uma maic Baitain/Baedain]] # [[Echtra Mongain maic Fiachna]] # [[Echtra Chuinn Cétchathaig]] # [[Echtra Airt maic Cuind]] # [[Echtra Muirchertach maic Erca]] # [[Echtra Cormaic uí Chuinn / maic Airt]] # [[Coimpert Conchobair]] # [[Coimpert Con Culainn]] # [[Coimpert Conaill Chernaig]] # [[Coimpert Cheltchair maic Uithechair]] # [[Coimpert Chormaic hui Cuind]] # [[Aitheda]] # [[Aithed Mugaine re Fiamain / Mugaine re Fiadaine]] # [[Aithed Deirdrinne re macaib Uisnech]] # [[Aithed Aefe ingine Eogain re Mes Dead / Deagad]] # [[Aithed Naise ingine Fergusa re Nertach mac ui Léith / mac Cuilein]] # [[Aithed mna Gaieir maic Deirg re Glass mac Cimbaetha]] # [[Aithed Bláthnaite ingine Puill/Paill maic Fhidaig re Coin Culaind]] # [[Aithed Grainne <ingine Cormaic> re Diarmait <ua nDuibne>]] # [[Aithed Muire re Dub Ruis]] # [[Aithed Ruithcherni re Cuanu mac Cailchin]] # [[Aithed Eirce ingine Loorin/Logairnn re Muiredach mac Eogain]] # [[Aithed Díge / Creide re Laidcnén]] # [[Aithed mná Ailella maic Eógain re Fothud Canann]] # [[Orgain Maige Cé Gala mac Febail / A. Muigi Ce Dala]] # [[Orgain Átha hÍ]] # [[Orgain Dune Dubglaisse]] # [[Orgain Dinn Ríg / Dindaraig]] # [[Orgain Atha Cliath]] # [[Orgain Duine Delga <or Delgon>]] # [[Orgain Tuir Chonaind]] # [[Orgain Ailig for Néitt mac Indui / A. Neid maic Indaig a nAileach]] # [[Orgain Belcon Breifne]] # [[Orgain Cairpri Cind Caitt for saerchlannaib hErend]] # [[Orgain Echach for a maccaib]] # [[Orgain Chaille Chonaill]] # [[Orgain Donnán Ego]] # [[Orgain Maic Da Thó]] # [[Orgain mac Mágach]] # [[Orgain Side Nenta]] # [[Orgain Sratha Cluada <or: Slúaga>]] # [[Orgain Sleibe Soilgech]] # [[Orgain Ratha Rigbaird]] # [[Orgain Ratha Ruis Guill]] # [[Orgain Ratha Túaige]] # [[Orgain Ratha Tuaisle]] # [[Orgain Ratha Tobachta]] # [[Orgain Ratha Timchill]] # [[Orgain Ratha Cuinge]] # [[Orgain Ratha Cuillend]] # [[Orgain Cróchan / A. Ratha Cruachan]] # [[Orgain Cathrach Boirche]] # [[Orgain Ratha Blai]] # [[Orgain Ratha Gaila / Guanlai <or: Guale>]] # [[Orgain Ratha Uillne]] # [[Orgain Ratha Náis]] # [[Orgain Benne/Beinde Cé]] # [[Orgain Ratha Grainaird]] # [[Orgain Ratha Búirig / Buirich]] # [[Braflang Scóine]] # [[Aigidecht Artúir / Aigse Airduus]] # [[Secht Orcain Lindais:]] # [[Orgain Duin Sobairce]] # [[Orgain Duin Cermna]] # [[Orgain Duin Bolg]] # [[Orgain Duin Bice]] # [[Orgain Duin Binne/Binde]] # [[Orgain Duin Catrach Con Roi]] # [[Orgain Duin Catrach Mail Milscothaig]] # [[Tomaidm Locha Echach]] # [[Tomaidm Locha Éirne]] # [[Tomaidm Brí]] # [[Fís mná Nemid]] # [[Fís Conchobair]] # [[Fís Cuind <Cétchathaig> .i. Báile in Scáil]] # [[Fís Fursa]] # [[Baile in Scáil]] # [[Baile Bricíne]] # [[Baile Bic maic Dé]] # [[Baile Cimba(o)ith ?átha]] # [[Baile Mochuda/Mochuta]] # [[Serc Caillige Berre do ?othud Chanand / Caille Berra do Fothad Canand]] # [[Serc Crede do Canann mac Gartnáin]] # [[Serc Duib Lacha do Mongan]] # [[Serc Gormlaithe do Niall]] # [[Sluagad Augaire/Ugaine Móir co hÉtail]] # [[Sluagad Da Thí co Sliab nElpa]] # [[Sluagad Neill maic Echach co Muir nIcht]] # [[Sluagad Fiachna maic Baítáin co Dún nGuaire i Saxanaib 7 prímsluagid hÉrend archena]] # [[Tochomlod Partholoin dochum nErend]] # [[Tochomlod Nemid co hErind]] # [[Tochomlod Fer mBolg]] # [[Tochomlod Tuaithe De Danand]] # [[Tochomlod Míl maic Bile co Espáin]] # [[Tochomlod mac Miled a hEspain in hErind]] # [[Tochomlod Cruithnech a Tracia (co Breatnaib) co hErind]] # [[<Ath>tochomlod (ó) hErind co Albain]] # [[Tochomlod Longsi/Loingse Fergusa a hUltaib]] # [[Tochomlod Muscraigi de Maig Bregoin/Breg]] # [[Tochomlod na nDési ó Themraig]] # [[Tochomlod Clainne Echach Mugmedoin a Mide]] # [[Tochomlod Céin a Caisil]] # [[Tochomlod Dáil Riatai i nAlbain]] == Mythen und Sagen aus Irland == {| width="100%" class="wikitable" |- class="hintergrundfarbe5" ! Titel !! Inhalt |- valign=top | [[Acallam na Senórach]]=[[Agallamh na Seanórach]] || Begegnung zwischen mythischen Helden und dem heiligen [[Naomh Pádraig]] |- valign=top | [[Aided Cheit maic Mágach]] || Kampf [[Conall Cernach]]s mit [[Cet mac Mágach]] und Bélchús Verrat und Tod |- valign=top | [[Aided Cheltchair maic Uthechair]] || [[Celtchar]] mac Uthechairs Sühnetaten für die Tötung Blaís |- valign=top | [[Aided Chlainne Tuirenn]] || Rache Lugs an den Söhnen [[Tuirenn]]s für die Ermordung seines Vaters [[Cian]] |- valign=top | [[Aided Chonchobuir]] || Tod [[Conchúr mac Neasa]]s durch die Hand [[Cet mac Mágach]]s |- valign=top | [[Aided Chon Culainn]] || Ermordung [[Cú Chulainn]]s und [[Conall Cernach]]s Rache an den Tätern |- valign=top | [[Aided Loegairi Buadaig]] || [[Lóegaire Búadach]]s Tod beim Versuch, Aed mac Ainninne zu retten |- valign=top | [[Aided Muirchertaig meic Erca]] || [[Muircheartach mac Muireadhaigh|Muirchertach mac Erca]]s Strafe für seinen Ehebruch mit Sín |- valign=top | [[Aided Óenfir Aífe]] || Zweikampf [[Cú Chulainn]]s mit seinem Sohn [[Connla]] und dessen Tod |- valign=top | [[Airne Fingein]] || eine Fee prophezeit Fingein mac Luchta |- valign=top | [[Aislinge Meic Con Glinne|Aislinge Meic Chon Glinne]] || Parodie auf das Klosterleben und die Jenseitsvisionen |- valign=top | [[Aislinge Oenguso]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über [[Óengus]]’ Suche nach seiner geträumten Frau |- valign=top | [[Amra Choluim Chille]] || Gedicht auf den Klostergründer [[Colm Cille]] |- valign=top | [[Baile Binnbérlach mac Buain]] || unerfüllte Liebe zwischen Baile und Ailinn |- valign=top | [[Baile in Scáil]] || Blick [[Conn Cétchathach]]s in die Zukunft seines Geschlechtes |- valign=top | [[Bóramha]] || Kampf um den Tribut der Provinz [[Laighin]] an die [[Uí Néill]] |- valign=top | [[Buile Shuibhne]] || [[Suibhne]]s Wahnsinn in der Schlacht und sein Tod im Kloster |- valign=top | [[Caithréim Cellaig]] || Cellachs Weg vom Mönch über den Thron von [[Connacht]] zum Bischof |- valign=top | [[Cath Étair]] || Belagerung von Etar, Tod [[Mes Gegra]]s durch [[Conall Cernach]] |- valign=top | [[Cath Finntrágha]] || Verteidigung Irlands durch [[Fionn mac Cumhaill]] und seine [[Fianna]] gegen den „König der Welt“ |- valign=top | [[Cath Maige Mucrama]] || [[Lugaid mac Con]]s Kampf um den Thron von Irland und seine Ermordung durch [[Ailill Aulom]] |- valign=top | [[Cath Maige Rátha]] || Krieg Congal Claens gegen den Hochkönig Domnall mac Aeda |- valign=top | [[Cath Maighe Tuireadh|Cath Maige Tuired]] || Kriege der [[Túatha Dé Danann]] gegen [[Fir Bholg]] und [[Fomhóraigh]] |- valign=top | [[Compert Conchobuir]] || [[Cathbad]]s Kampf um Asa (Ni-Asa) und die Zeugung [[Conchobar mac Nessa]]s |- valign=top | [[Compert Con Culainn]] || Schwangerschaft von [[Conchobar mac Nessa]]s Tochter und Geburt von [[Setanta|Setanta/Cú Chulainn]] |- valign=top | [[Compert Mongáin|Compert Mongáin ocus serc Duibe Lacha do Mongán]] || Zeugung Mongáns, [[Manannán mac Lir]]s Sohn und seine Ehe mit Dub Lacha |- valign=top | [[De chophur in da muccida]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über die Verwandlung der beiden Hirten in die Stiere [[Donn Cuailnge]] und [[Fionnbheannach]] |- valign=top | [[Duanaire Finn]] || Gedichte und Balladen aus dem [[an Fhiannaíocht|Finn-Zyklus]] |- valign=top | [[Eachtra an Mhadra Mhaoil]] || Verfolgung eines bösen Ritters durch Balbhuaidh ([[Gawain]]) |- valign=top | [[Eachtra Mhacaoimh an Iolair]] || Suche des Adlerknaben nach seiner Herkunft |- valign=top | [[Cormac mac Airt#Mythologie|Echtra Cormaic i Tír Tairngire]] || [[Cormac mac Airt]]s Reise zu den Feen |- valign=top | [[Tadhg mac Céin#Eachtra Thaidhg Mhic Céin]] || Der Wortbruch von [[Tadhg mac Céin]]s Sohn |- valign=top | [[Echtra Fergusa maic Léti]] || [[Fearghas mac Léite]]s Kampf mit einem Meeresungeheuer |- valign=top | [[Echtra Condla]] || [[Conn Cétchathach]]s Sohn [[Connla (Conn Cétchathach)|Connla]] und seine Liebe zu einer Fee |- valign=top | [[Echtrae Nerai]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über [[Nera]]s Warnung an die Bewohner von [[Ráth Cruachan|Cruachan]] |- valign=top | [[Esnada Tige Buchet]] || Das Schicksal des gastfreundlichen Buchet von [[Laigin]] |- valign=top | [[Fingal Rónáin]] || Rónáns irrtümlicher Mord an seinem Sohn |- valign=top | [[Fled Bricrenn]] || Streit um den Ehrenplatz beim Fest zwischen [[Ulaid]] Helden |- valign=top | [[Fled Dúin na nGéd]] || Streit zwischen Domnall mac Aeda und Congal Claen |- valign=top | [[Fotha Catha Cnucha]] || Tod [[Cumall]] mac Basnas und Zeugung [[Fionn mac Cumhaill]]s |- valign=top | [[Cormac mac Airt#Mythologie|Geneamuin Cormaic Ua Chuind]] || [[Cormac mac Airt]]s gesamtes Leben bis zum Tod |- valign=top | [[Immacallam in dá Thuarad]] || Disput von Néde und [[Ferchertne]] um den Titel des obersten Dichters Irlands |- valign=top | [[Immram Brain]] || [[Bran mac Febail]] mythische Reise zur Insel der Frauen |- valign=top | [[Immram Curaig Maíle Dúin]] || [[Maol Dúin]]s Reise zu einigen mythischen Inseln |- valign=top | [[Lebor Gabála Érenn]] || mythische Einwanderungswellen und Machtkämpfe um Irland |- valign=top | [[Longes Mac nUislenn]], [[Longes mac nUislenn]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über die Geschichte [[Deirdre]]s |- valign=top | [[Macgnímartha Finn]] || Erzählungen über [[Fionn mac Cumhaill]]s Jugend, s.&nbsp;a. [[Aillen]] |- valign=top | [[Macgnímrada Con Culainn]] || Erzählung über [[Cú Chulainn]]s Jugend im [[Táin Bó Cuailnge]] |- valign=top | [[Mesca Ulad]] || [[Cú Roí]] Hinterlist gegen [[Conchobar mac Nessa]] |- valign=top | [[Navigatio Sancti Brendani Abbatis|Navigatio Sancti Brendani]] || [[Naomh Breandán|Brendans]] Fahrt zu den mythischen Inseln |- valign=top | [[Noínden Ulad]], auch Ces Ulad || Verfehlung der Ulter gegen [[Macha]] und Gründung [[Emain Macha]]s |- valign=top | [[Oidheadh Chlainne Lir]] || [[Lir]]s Kinder werden in Schwäne verwandelt |- valign=top | [[Orgain Denna Ríg]] || [[Labraid Loingsech|Labraid Moen]]s Kampf um den Thron seines Vaters |- valign=top | [[Scéla Cano meic Gartnáin]] || Cano mac Gartnáins Abenteuer und unglückliche Liebe in Irland |- valign=top | [[Cormac mac Airt#Mythologie|Scéla Eogain agus Cormaic]] || Kindheit und Jugend [[Cormac mac Airt]]s bis zum Antritt seiner Herrschaft |- valign=top | [[Scéal Muc Mhic Dhathó]] || Streit der Helden [[Uladh|Ulsters]] und [[Connachta]]s den [[curadhmhír|Heldenbissen]] |- valign=top | [[Scél Túain meic Cairill]] &rarr; [[Tuan mac Cairill]] || Verwandlungen [[Tuan mac Cairill]]s in der Zeit des [[Lebor Gabála Érenn]] |- valign=top | [[Serglige Con Culainn]] || [[Cú Chulainn]] Liebeskrankheit und der Ehebruch mit [[Fand]] |- valign=top | [[Táin Bó Cuailnge]] || Heldentaten [[Cú Chulainn]] beim Krieg um den Stier [[Donn Cuailnge]] |- valign=top | [[Táin Bó Flidais]] || [[Fergus mac Róich]] Kampf um [[Flidais]] und ihre Wunderkuh |- valign=top | [[Táin Bó Fraích]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über die Erlebnisse [[Froech]] |- valign=top | [[Tochmarc Becfola]] || Werbung König Diarmait mac Aeda Slaines um die Fee Becfola |- valign=top | [[Tochmarc Emire]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über [[Cú Chulainn]]s Werbung um [[Emer]] |- valign=top | [[Tochmarc Étaíne]] || [[Fuamnach]] Rache an ihrer Nebenbuhlerin [[Étaín]] |- valign=top | [[Tochmarc Luaine acus aided Athirni]] || [[Conchobar mac Nessa]] Werbung um Luaine und [[Athirne]] Ermordung |- valign=top | [[Togail Bruidne Dá Derga]] || Königsherrschaft und Untergang [[Conaire Mór]] |- valign=top | [[Tóraíocht Dhiarmada agus Ghráinne]] || [[Fionn mac Cumhaill]]s Verfolgungsjagd [[Diarmaid]] und [[Gráinne (miotaseolaíocht)|Gráinne]] |- |} == Sprüche-Sammlungen und Glossare == {| width="100%" class="wikitable sortable" |- class="hintergrundfarbe5" ! Titel !! Aois !! Nóta |- | [[Bretha Crólige]] || - || Bußtaxen bei Verwundungen, 3.&nbsp;Teil des [[Senchas Már]] |- | [[Bretha Nemed Déidenach]] || 7ú || Texte der Rechtsschule von Nemed |- | [[Cáin Adomnáin]] || 7ú || Gesetzestext zum Schutz von Frauen, Kindern und Klerikern |- | [[De duodecim abusivis saeculi]] || 7ú || Abhandlung über die Moral und das Recht (auch altirische Rechtsgrundsätze inkludiert) |- | [[Senchas Már]] || 8ú || Sammlung altirischer Rechtstexte |- | [[Críth Gablach]] || 8ú || Sammlung altirischer Rechtstexte |- | [[Audacht Morainn]] || 8ú. || Sammlung von Lehrsprüchen des Richters [[Morann]] |- | [[Tecosca Cormaic]] || 8ú. || Sammlung von Lehrsprüchen [[Cormac mac Airt]] |- | [[Gúbretha Caratniad]] || 9ú || vom üblichen irischen Recht abweichende Urteile |- | [[Sanas Cormaic]] || 10ú ||Glossar von Rechts- und Dichterausdrücken, Orts- und Personennamen |- | [[Leabhar na gCeart]] || 11ú || Aufzählung der Rechte und Pflichten des Königs von [[Caiseal]] |- | [[Bansenchas]] || 12ú || Verzeichnis berühmter Frauen der Geschichte bis zum [[Lebor Gabála Érenn]], [[An Rúraíocht]] und anderen irischen Annalen |- | [[Dindsenchas]] || 12ú || Etymologie von Ortsnamen |- | [[Cóir Anmann]] || 14ú || Personen- und Stammesnamen |- | [[Auraicept na n-Éces]] || 14ú || Geschichte der irischen Sprache und Schrift |- |} == Sammelwerke aus Irland == {| width="100%" class="wikitable" |- class="hintergrundfarbe5" ! Titel !! Zeit !! Inhalt |- | [[Cín Dromma Snechtai]] || 8ú || |- | [[Lebor na hUidre]] || 12ú || [[Táin Bó Cuailnge]] |- | [[Lebor Laignech]] || 12ú || [[Lebor Gabála Érenn]], [[An Fhiannaíocht]] |- | [[Annála Tiarnaigh]] || 12ú || 807 RC - AD 1178 |- | [[Leabhar Buí Leacáin]] || 14ú || |- | [[Leabhar Mór Leacáin]] || 14ú || |- | [[Leabhar Bhaile an Mhóta]] || 14ú || |- | [[Annála Uladh]] || 15ú || 431 - 1541 |- | [[Leabhar Mhic Cárthaigh Riabhaigh]] || 15ú || |- | [[Foras Feasa ar Éirinn]] || 17ú. || |- | [[Annála Ríoghdhachta Éireann]]=[[Annála na gCeithre Máistrí]] || 17ú || |- |} == ISO == [ [https://iso.ucc.ie/Irish-sagas-list.html ISO] ] * ''[[The Abbot of Drimnagh]]''=[[]], [[Acallamh na Senórach]]=[[Agallamh na Seanórach]], [[Aided Óenfir Aífe]], [[Aided Bresail]], [[Aided Cheit maic Mágach]], [[Aided Cheltchair maic Uthechair]], [[Aided Chonchobuir]], [[Aided Conrói maic Dáiri]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]], [[Aided Fergusa maic Róich]], [[Aided Lóegairi Búadaig]], [[Aided Maelodráin]], ([[Aislinge Meic Con Glinne]]), [[Aislinge Óenguso]]=[[Aisling Aonghasa]], [[Baile Binnbérlach mac Buain]], [[Bórama]]=[[Bóramha]], [[Buile Shuibhne]], [[Caithréim Cellaig]], [[Cath Almaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cath Maige Mucrama]], [[Cert Claidib Cormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]], [[Compert Mongáin]] ocus Serc Duibe-Lacha do Mongán, [[Echtra Condla]]=[[Eachtra Chondla]], [[Echtra Cormaic]] i Tír Tairngirí, [[Echtra Fergusa maic Léti]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]], [[Esnada Tige Buchet]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Fingal Rónáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]], [[Geneamuin Chormaic]]=[[Genemuin Chormaic]], [[Immram Brain]], [[Longes mac n-Uislenn]]=[[Longes mac nUislenn]], [[Mesca Ulad]], [[Noínden Ulad ocus Emuin Macha]]=[[Noínden Ulad]], ''[[Oenach indiu luid in rí]]'' , [[Oidhe Chloinne Lir]]=[[Oidheadh Chlainne Lir]], [[Orgain Denna Ríg]], [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]=[[Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Scéla Cano meic Gartnáin]], [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]=[[]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]]=[[]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]]=[[]], [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]]=[[]], [[Scéla Mucce Meic Da Thó]]=[[Scéla Mucce Meic Dathó]], [[Táin Bó Cúalnge]], [[Tochmharc Eimhire]]=[[Tochmarc Emire]], [[Tochmarc Étaíne]], [[Togail Bruidne Dá Derga]], [[Tóruigheacht Dhiarmada agus Ghráinne]]=[[Tóraíocht Dhiarmada agus Ghráinne]] * [[Diarmaid mac Cearbhaill]]+, == MsOmit 2017 == [https://celt.ucc.ie//MsOmit2017/index.html MsOmit 2017], 138 in iomlán # [[Aided Ailella ocus Chonaill Chernaig]] #* [[Aided Bresail meic Diarmata]]=[[Aided Bresail]], [[Aided Cheit meic Mágach]]=[[Aided Cheit maic Mágach]] (Orgain Bélchon Bréifne), [[Aided Cheltchair meic Uthechair]]=[[Aided Cheltchair maic Uthechair]], [[Aided Chon Roí]]=[[Aided Conrói maic Dáiri]], [[Aided Chonchobair]]=[[Aided Chonchobuir]], [[Aided Chrimthainn meic Fidaig]]=[[Aided Chrimthaind maic Fhidaig ocus Trí mac Echach Muigmedóin]] # [[Aided Chúanach meic Ailchini]] # [[Aided Chuind Chétchathaig]] # [[Aided Derbforgaill]] #* [[Aided Diarmata meic Cerrbaill]]=[[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]] # [[Aided Echach meic Maíreda]] #* [[Aided Fergusa meic Roich]]=[[Aided Fergusa maic Róich]] # [[Aided Guill 7 Gairb]] #* [[Aided Loegaire Búadaig]]=[[Aided Loegairi Buadaig]] #* [[Aided Maelodráin]] # [[Aided Meic Con]] # [[Aided Meidbe]] #* [[Aided Muirchertaig meic Erca]] # [[Aided Nath Í ocus a Adnacol]] (Suidigud Tellaig na Crúachna) #* [[Aided Oenfir Aífe]]=[[Aided Óenfhir Aífe]] # [[Aigidecht Aithirni]] # [[Airec Menman Uraird meic Coisse]] # [[Airem Muintire Finn]] #* [[Airne Fíngein]] #* [[Aislinge Meic Con Glinne]] #* [[Aislinge Oenguso]] # [[Baile Binnbérlach mac Búain]] #* [[Baile Chuind Chétchathaig]]=[[Baile Chuinn Chétchathaig]] #* [[Baile in Scáil]] #* [[Bórama]]=[[Bóramha]] #* [[Brislech Mór Maige Muirthemni]] =[[Aided Chon Culainn]]=[[Anbhás Chú Chulainn]] # [[Bruiden Átha]] # [[Bruiden Da Choca]] # [[Bruiden Meic Da Réo]] (Orgain Chairpri Chind Chait) #* [[Caithréim Cellaig]] # [[Cath Airtig]] #* [[Cath Almaine]] # [[Cath Belaig Dúin Bolg]] #* [[Cath Cairn Chonaill]]=[[Cath Chairn Chonaill]] # [[Cath Cinn Abrad]] # [[Cath Crinna]] # [[Cath Cula Dremne]] #* [[Cath Maige Mucrama]] #* [[Cath Maige Rath]]=[[Cath Maige Rátha]] #* [[Cath Maige Tuired]]=[[Cath Maighe Tuireadh]] - ''first # Cath Maige Tuired - ''second # [[Cath Ruis na Ríg]] #* [[Compert Chon Culainn]]=[[Compert Con Culainn]]=[[Coimpeart Chú Chulainn]] (Feis Tige Becfoltaig) #* [[Compert Chonchobair]]=[[Compert Conchobuir]]=[[Coimpeart Chonchúir]] # [[Comrac Con Culainn re Senbecc ua nEbricc]] (Bruiden Senbicc uí Ebricc) #* [[Comrac Liadaine 7 Cuirithir]]=[[Comrac Liadaineocus Cuirithir]] # [[Comthóth Lóegairi co Cretim 7 a Aided]] # ''[[Conall Corc and the Corco Luigde]] #* [[Sanas Cormaic]] (Gaire, Lethech, Mug Éme, Nesscoit, Orc tréith, Prull) # [[Cuislinn Brigde 7 Aided Meic Díchoime]] #* [[De Chophur in Dá Muccida]]&larr;[[De chophur in dá muccida]] # [[De Gabáil in tSída]] # [[De Maccaib Conairi]] # [[De Síl Chonairi Móir]] # [[Do Faillsigud Tána Bó Cúailnge]] #* [[Echtra Chondla]]=[[Echtra Condla]] # [[Echtra Chormaic i Tír Tairngiri]] #* [[Echtra Fergusa meic Léti]]=[[Echtra Fergusa maic Léti]] # [[Echtra Finn]] (''Finn and the Phantoms'') # [[Echtra Laegairi meic Crimthainn]] #* [[Echtra Mac nEchdach Muigmedóin]]=[[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]] #* [[Echtra Nera]]=[[Echtra Nerai]]=[[Eachtra Neara]] (Táin Bé Aingen) # [[Erchoitmed ingine Gulidi]] #* [[Esnada Tige Buchet]] #* [[Fingal Rónáin]] #* [[Finn agus Gráinne]]=[[Fionn agus Gráinne]] # ''[[Finn and the Man in the Tree]] #* [[Fled Bricrenn]] # [[Fled Bricrenn 7 Loinges mac nDuil Dermait]] # [[Fochonn Loingse Fergusa meic Roig]] # [[Forfess Fer Falgae]] #* [[Fotha Catha Cnucha]] #* [[Annála Easpacha na hÉireann]] (scéalta leabaithe) # [[Gein Branduib meic Echach 7 Aedáin meic Gabráin]] # [[Genemain Aeda Sláine]] #* [[Genemain Chormaic]]=[[Genemuin Chormaic]] # [[Immacallam Choluim Chille 7 ind Óclaig]] #* [[Immacallam in Dá Thuar]](ad)=[[Immacallam in dá Thuarad]] (Acallam in Dá Suad, Túar) # [[Immathchor nAilella 7 Airt]] #* [[Immram Brain]] #* [[Immram Curraig Maíle Dúin]]=[[Immram curaig Ua Corra]] # [[Immram Snedgusa 7 Meic Ríagla]] (Echtra, Merugud Clérech Coluim Chille) # [[Imthechta Tuaithe Luchra ocus Aided Fergusa]] # [[Imthechta Tuirill 7 a Mac]] # [[Longes Chonaill Chuirc]] #* [[Longes mac nUislenn]] (Uisnig) #* [[Macgnímartha Finn]] #* [[Mesca Ulad]] #* ''Mongán Stories'' #* [[Compert Mongáin]] # Scél asa mberar etc. [Aided Fothaid Airgdig] # Scél Mongáin # Tucait Baile Mongáin #* [[Noínden Ulad]] (Ces Noínden Ulad) # [[Orgain Néill Noígíallaig]] (Aided) #* [[Orgain Denna Ríg]] (Bruiden Túamma Tenbad) # [[Orgain Trí mac Diarmata meic Cerbaill]] # ''[[Quarrel between Finn and Oisín]] # [[Reicne Fothaid Canainne]] # [[Scél na Fír Flatha]], [[Echtra Chormaic i Tír Tairngire]]=[[Echtra Cormaic]] 7 [[Cert Claidib Chormaic]]=[[Cert Claidib Cormaic]] # [[Scél Túain meic Cairill]] (Immacallam Túain fri Finnia) # [[Scéla Alaxandair]] #* [[Scéla Cano meic Gartnáin]] # [[Scéla Conchobuir meic Nessa]] (''Conchobar's Household'') # [[Scéla Eogain 7 Cormaic]] (Scéla Geine Cormaic) # [[Scéla Mosauluim]] #* [[Scéla Mucce Meic Da Thó]] # [[Senchas Airgiall]] #* [[Senchas Fagbála Caisil]] #* [[Serglige Con Culainn]] # [[Siaburcharpat Con Culainn]] # [[Suidigud Tellaig Themra]] #* [[Táin Bó Cúailnge]] # [[Táin Bó Dartada]] #* [[Táin Bó Flidais]] #* [[Táin Bó Fraích]] #* [[Táin Bó Regamain]]=[[Táin Bó Regamon]] # [[Táin Bó Regamna]] # [[Talland Étair]] # [[Tesmolta Cormaic 7 Aided Finn]] # [[Tochmarc Ailbe]] #* [[Tochmarc Becfhola]]=[[Tochmarc Becfola]] #* [[Tochmarc Emire]]=[[Tochmharc Eimhire]] #* [[Tochmarc Étaine]]=[[Tochmarc Étaíne]]=[[Tochmharc Éadaoine]] I, II, III # [[Tochmarc Ferbe]] #* [[Tochmarc Lúaine ocus Aided Aithirne]]=[[Tochmarc Luaine acus aided Athirni]] # [[Tochmarc Momera]] #* [[Togail Bruidne Da Derga]]=[[Toghail Brú Dá Dearga]], Orgain Bruidne Uí Derga # [[Togail Troí]] # [[Tucait Fagbála in Fessa do Finn 7 Marbad Cuil Duib]] #* [[Tucait Indarba na nDéssi]] ([[Tairired na nDéisi]]=[[Tairired na nDéssi]]) # [[Úath Beinne Étair]] # [[Verba Scáthaige]] == Celtic Language Collective == [http://www.maryjones.us/ctexts/index_irish.html Celtic Language Collective] (maryjones) === '' Manuscripts '' === # [[Lebar na Núachongbála]]=[[Leabhar Laighneach]] # [[Lebor na nUidre]]=[[Leabhar na hUidhre]] # [[Leabhar Bhaile an Mhóta]] # [[Leabhar Mór Mhic Fhir Bhisigh]]=[[Leabhar Mór Leacáin]] # [[Leabhar Buidhe Lecáin]]=[[Leabhar Buí Leacáin]] # [[Leabhar Feirmoithe]]=[[Leabhar Fhear Maí]] # [[Leabhar Méig Shamhradháin]]=[[Dúnaire Mag Shamhradhain]]=[[]] # [[Leabhar Í Eadhra]]=[[Leabhar Uí Eadhra]] # [[Leabar Chaillín]]=[[Leabar Fidhnacha]]=[[Leabhar Fhianacha]] === '' The Mythological Cycle '' === # [[Lebor Gabála Érenn]]=[[Leabhar Gabhála na hÉireann]] # [[Do Flathiusaib Hérend]]=[[]] (LL) # [[Lebor Bretnach]]=[[]] # [[Cath Maige Tuired]]=[[Cath Maighe Tuireadh]] # [[Tuath De Danand na set soim]]=[[Ceithre Sheod]] # [[Oidheadh Chloinne Tuireann]]=[[Oidheadh Chlainne Tuireann]] # [[Tochomlod mac Miledh a hEspain i nErind]]=[[]] # [[De Gabáil in t-Sída]]=[[]] # [[Tochmarc Étaíne]]=[[]] (LU, Egerton 1782) # [[Togail Bruidne Dá Derga]]=[[]] # [[Aislinge Óenguso]]=[[]] # [[Oidheadh Chloinne Lir]]=[[Oidheadh Chlainne Lir]] # [[Altram Tige Dá Medar]]=[[]] # [[Scél Túain maic Cairill]]=[[Tuan mac Cairill]] # [[Eachtra Léithín]]=[[]] # [[Suidigud Tellaich Temra]]=[[]] # [[Moí coire coir goiriath]]=[[]] # [[Cía cétliaigh robúi ind-Érinn]]=[[]] # [[Cóir Anmann]]=[[]] # [[Bodleian Dinnshenchas (Rawl B 506)]]=[[Dinnseanchas]] # [[Edinburgh Dindsenchas (MS Kilbride XVI)]]=[[]] # [[Rennes Dindsenchas I (Rennes MS)]]=[[]] # [[Metrical Dindsenchas]]=[[]] # [[Banshenchus]]=[[Banseanchas]] # [[The Battle of Partholon's Sons]]=[[]] ([[Seanchas Mór]]) === '' The Ulster Cycle '' === # [[]]=[[]] 8i1vt0rf1j96mezfgautuyavl3yepv8 1312917 1312916 2026-05-13T17:44:55Z Marcas.oduinn 33120 /* MsOmit 2017 */ 1312917 wikitext text/x-wiki == Scéal-liostaí A agus B == * [https://codecs.vanhamel.nl/Medieval_Irish_tale_lists Scéal-liostaí A agus B] ar CODECS * ''Ces Ulad ''vs.'' Noínden Ulad * ''Tromdámh Guaire * ''It é saigte gona súain # [[Aided Con Culaind]] # [[Serglige Con Culainn]] # [[Tromdam Echach Aireman]] # [[Scél Uath hEcailsi]] # [[Gabail in tSidhe]] # [[Aislingi in Maic Oig]] # [[Tain Bo Cuailnge]] # [[Cupar in da Mucadha]] # [[Longus nUlad]] # [[Congala Conaild Cernaigh]] # [[Cathbuadha Con Roi]] # [[Caladhgleo Cethirn]] # [[Mellgleo Iliach]] # [[Fiacalgleo Finntain]] # [[Airecar nArad]] # [[Brislech Moighi Murtheimne]] # [[Imsligi Glendamnach]] # [[In Cath for Gairich ? Irgairich]] # [[Ús in Duiu Chuailngne dia Thir]] # [[Damghal ina Tarbh a Tarbda]] # [[Tochustal nUlad]] # [[Fercuitred Medhba]] # [[Mesca Ulad]] # [[Boithreim Ulad]] # [[Forbuis bFer bFalgae]] # [[Toicheim ina Buidhen]] # [[Airne Finghin]] # [[Scéla Alaxandair maic Pilip ac gabail righi 7 imperichta in domain]] # [[Trechuairt/Treochair Tigi Lir]] # [[Tunide Tige Burig/Buired]] # [[Smutgal Tige Duma]] # [[Deochair Tige Cathbadh]] # [[Togail Tige Nechtain]] # [[Togail Tige hEchada]] # [[Togail Bruidne Uí/Da Derga]] # [[Togail Bruidne Broin [Briain] meic Briuin]] # [[Togail Bruidne hUí Duile]] # [[Togail Bruidne Da Choca/Choga]] # [[Togail Trai]] # [[Togail Dio]] # [[Togail in Tuir]] # [[Togail Larisa]] # [[Togail Elcluaidi]] # [[Togail Duine Óenguso]] # [[Togail Bruidne Bélcon Breifne]] # [[Togail Dá Thi]] # [[Táin Bó Cuailnge]] # [[Táin teora n-erc Echdach]] # [[Táin Bó Rois/Ruis]] # [[Táin Bó Regamain]] # [[Táin Bó Regamna]] # [[Táin Bó Flidais(i)]] # [[Táin Bó Fraích]] # [[Táin Bó Fithir]] # [[Táin Bó Faílín]] # [[Táin Bó Gé/Gae]] # [[Táin Bó Dartada]] # [[Táin Bó Darti/Darta (?)]] # [[Táin Bó Crebain]] # [[Táin Bó Aidne]] # [[Tochmarc Meidbe]] # [[Tochmarc nEmire/Eimiri <la Coin Culaind>]] # [[Tochmarc Ailbe <ingine Cormaic le Find (úa Báiscne)>]] # [[Tochmarc Étaíne]] # [[Tochmarc Feafe/Fea]] # [[Tochmarc Feirbe]] # [[Tochmarc Finnine/Fininde]] # [[Tochmarc Greine Finne/Finde]] # [[Tochmarc Greine Duinne/Duinde]] # [[Tochmarc Saidbe Sescind/Seiscind]] # [[Tochmarc Fithirne 7 Darine da ingen Tuathail]] # [[Tochmarc mna Cruinn/Cruind (maic Agnomain)]] # [[Tochmarc Eithne Uathaige ingine Crimthaind]] # [[Cath Maige Tuired]] # [[Cath Talten/Taillten]] # [[Cath Maige Mucrama]] # [[Cath Dromma Dólach dara díta Cruthnig / Daloch dar dithaig Cruithnig]] # [[Cath Maige Rath]] # [[Cath Coraind]] # [[Cath Cláire]] # [[Cath Tóiden / Cath Boinde]] # [[Cath Temrach]] # [[Cath Cind Fabrat / Abrat]] # [[Cath Maige hIthe]] # [[Cath Cilli Osnaide/Osnada]] # [[Cath Aichli]] # [[Cath Dubchomair]] # [[Cath Frémand]] # [[Cath Nemed la Fomorchaib]] # [[Cath tanaisde Tuath De Danann]] # [[Uath Angeda]] # [[Uath Ecalsa Imchummair / Egailsi in Comair]] # [[Uath Belaig Con Glais]] # [[Uath Licce Blada/Blatha]] # [[Uath Maige Uatha]] # [[Uath Maige Imbolg / Bolg]] # [[Uath Beinne Etair]] # [[Uath Locha Lurgan]] # [[Uath Dercce Ferna]] # [[Uath Úama Crúachan]] # [[Imram (curaig) Maele Duin]] # [[Imram hua Corra]] # [[Imram Luinge Murchertaig maic Erca]] # [[Longes Breg Léith]] # [[Longes Brecain/Bracain]] # [[Longes Eithne Uathaige]] # [[Longes Labrada]] # [[Longes Fhothaid]] # [[Aided Con Ruí]] # [[Aided Con Culaind]] # [[Aided Fir Dead/Diag]] # [[Aided Conaill]] # [[Aided Celtchair]] # [[Aided Blaí Briugaid]] # [[Aided Loegaire]] # [[Aided Fergusa]] # [[Aided Chonchobair]] # [[Aided Fhiamain/Fiadmain]] # [[Aided Mael Fhathartaig maic Ronain]] # [[Aided Taidc maic Cein]] # [[Aided maic Fhamain]] # [[Aided Find]] # [[Feis Tige Fir Blaí]] # [[Feis Tige Bichair]] # [[Feis Tige Tulchinne / Tulcainde]] # [[Feis Tige Trichim / Treithim]] # [[Feis Tige Li]] # [[Feis Tige Linne]] # [[Feis Tige Guit/Guid]] # [[Feis Tige Gnaar/Gnair]] # [[Feis Tige trí mac Demonchatha]] # [[Feis Tige Auscle / Uichtcle]] # [[Feis Tige Mell Dolaig]] # [[Feis (Tige) Cruachan]] # [[Feis (Tige) Emna / Amna]] # [[Feis (Tige) Alend]] # [[Feis (Tige) Temra]] # [[Feis (Tige) Dúin Bolg]] # [[Feis Dúin Buchet]] # [[Feis Tige Bricrend]] # [[Feis Tige Monduirnd]] # [[Feis Tige (h)Ichtair]] # [[Feis Tige Caire]] # [[Feis Tige Gnen (?)]] # [[Feis Tige Gnoain]] # [[Feis Tige Nuclin]] # [[Feis Tige Melladain]] # [[Forbais Fer Fálga]] # [[Forbais Etair]] # [[Forbais Aichli / Oichli]] # [[Forbais Dúin Bárc]] # [[Forbais Dúin Binne]] # [[Forbais Fer Fidga]] # [[Forbais Life]] # [[Forbais Ladrann / Ladrand]] # [[Forbais Dromma Damgaire]] # [[Echtra Brain maic Febail]] # [[Echtra Fergusa maic Léiti]] # [[Echtra Nera <maic Niadain (maic Tacaim)>]] # [[Echtra Fiamain]] # [[Echtra Con Ruí]] # [[Echtra Óenguso maic Fergusa Find]] # [[Echtra Con Culaind]] # [[Echtra Conaill]] # [[Echtra Conchobair]] # [[Echra Crimthaind Nia Náir]] # [[Echra Macha ingine Aeda Ruaid]] # [[Echtra Nechtain maic Alfroinn]] # [[Echtra Ailchind maic Amalgaid / Eilcind maic Amalgada]] # [[Echtra Fhind i nDerc Ferna]] # [[Echtra Aedain maic Gabráin]] # [[Echtra Mael Uma maic Baitain/Baedain]] # [[Echtra Mongain maic Fiachna]] # [[Echtra Chuinn Cétchathaig]] # [[Echtra Airt maic Cuind]] # [[Echtra Muirchertach maic Erca]] # [[Echtra Cormaic uí Chuinn / maic Airt]] # [[Coimpert Conchobair]] # [[Coimpert Con Culainn]] # [[Coimpert Conaill Chernaig]] # [[Coimpert Cheltchair maic Uithechair]] # [[Coimpert Chormaic hui Cuind]] # [[Aitheda]] # [[Aithed Mugaine re Fiamain / Mugaine re Fiadaine]] # [[Aithed Deirdrinne re macaib Uisnech]] # [[Aithed Aefe ingine Eogain re Mes Dead / Deagad]] # [[Aithed Naise ingine Fergusa re Nertach mac ui Léith / mac Cuilein]] # [[Aithed mna Gaieir maic Deirg re Glass mac Cimbaetha]] # [[Aithed Bláthnaite ingine Puill/Paill maic Fhidaig re Coin Culaind]] # [[Aithed Grainne <ingine Cormaic> re Diarmait <ua nDuibne>]] # [[Aithed Muire re Dub Ruis]] # [[Aithed Ruithcherni re Cuanu mac Cailchin]] # [[Aithed Eirce ingine Loorin/Logairnn re Muiredach mac Eogain]] # [[Aithed Díge / Creide re Laidcnén]] # [[Aithed mná Ailella maic Eógain re Fothud Canann]] # [[Orgain Maige Cé Gala mac Febail / A. Muigi Ce Dala]] # [[Orgain Átha hÍ]] # [[Orgain Dune Dubglaisse]] # [[Orgain Dinn Ríg / Dindaraig]] # [[Orgain Atha Cliath]] # [[Orgain Duine Delga <or Delgon>]] # [[Orgain Tuir Chonaind]] # [[Orgain Ailig for Néitt mac Indui / A. Neid maic Indaig a nAileach]] # [[Orgain Belcon Breifne]] # [[Orgain Cairpri Cind Caitt for saerchlannaib hErend]] # [[Orgain Echach for a maccaib]] # [[Orgain Chaille Chonaill]] # [[Orgain Donnán Ego]] # [[Orgain Maic Da Thó]] # [[Orgain mac Mágach]] # [[Orgain Side Nenta]] # [[Orgain Sratha Cluada <or: Slúaga>]] # [[Orgain Sleibe Soilgech]] # [[Orgain Ratha Rigbaird]] # [[Orgain Ratha Ruis Guill]] # [[Orgain Ratha Túaige]] # [[Orgain Ratha Tuaisle]] # [[Orgain Ratha Tobachta]] # [[Orgain Ratha Timchill]] # [[Orgain Ratha Cuinge]] # [[Orgain Ratha Cuillend]] # [[Orgain Cróchan / A. Ratha Cruachan]] # [[Orgain Cathrach Boirche]] # [[Orgain Ratha Blai]] # [[Orgain Ratha Gaila / Guanlai <or: Guale>]] # [[Orgain Ratha Uillne]] # [[Orgain Ratha Náis]] # [[Orgain Benne/Beinde Cé]] # [[Orgain Ratha Grainaird]] # [[Orgain Ratha Búirig / Buirich]] # [[Braflang Scóine]] # [[Aigidecht Artúir / Aigse Airduus]] # [[Secht Orcain Lindais:]] # [[Orgain Duin Sobairce]] # [[Orgain Duin Cermna]] # [[Orgain Duin Bolg]] # [[Orgain Duin Bice]] # [[Orgain Duin Binne/Binde]] # [[Orgain Duin Catrach Con Roi]] # [[Orgain Duin Catrach Mail Milscothaig]] # [[Tomaidm Locha Echach]] # [[Tomaidm Locha Éirne]] # [[Tomaidm Brí]] # [[Fís mná Nemid]] # [[Fís Conchobair]] # [[Fís Cuind <Cétchathaig> .i. Báile in Scáil]] # [[Fís Fursa]] # [[Baile in Scáil]] # [[Baile Bricíne]] # [[Baile Bic maic Dé]] # [[Baile Cimba(o)ith ?átha]] # [[Baile Mochuda/Mochuta]] # [[Serc Caillige Berre do ?othud Chanand / Caille Berra do Fothad Canand]] # [[Serc Crede do Canann mac Gartnáin]] # [[Serc Duib Lacha do Mongan]] # [[Serc Gormlaithe do Niall]] # [[Sluagad Augaire/Ugaine Móir co hÉtail]] # [[Sluagad Da Thí co Sliab nElpa]] # [[Sluagad Neill maic Echach co Muir nIcht]] # [[Sluagad Fiachna maic Baítáin co Dún nGuaire i Saxanaib 7 prímsluagid hÉrend archena]] # [[Tochomlod Partholoin dochum nErend]] # [[Tochomlod Nemid co hErind]] # [[Tochomlod Fer mBolg]] # [[Tochomlod Tuaithe De Danand]] # [[Tochomlod Míl maic Bile co Espáin]] # [[Tochomlod mac Miled a hEspain in hErind]] # [[Tochomlod Cruithnech a Tracia (co Breatnaib) co hErind]] # [[<Ath>tochomlod (ó) hErind co Albain]] # [[Tochomlod Longsi/Loingse Fergusa a hUltaib]] # [[Tochomlod Muscraigi de Maig Bregoin/Breg]] # [[Tochomlod na nDési ó Themraig]] # [[Tochomlod Clainne Echach Mugmedoin a Mide]] # [[Tochomlod Céin a Caisil]] # [[Tochomlod Dáil Riatai i nAlbain]] == Mythen und Sagen aus Irland == {| width="100%" class="wikitable" |- class="hintergrundfarbe5" ! Titel !! Inhalt |- valign=top | [[Acallam na Senórach]]=[[Agallamh na Seanórach]] || Begegnung zwischen mythischen Helden und dem heiligen [[Naomh Pádraig]] |- valign=top | [[Aided Cheit maic Mágach]] || Kampf [[Conall Cernach]]s mit [[Cet mac Mágach]] und Bélchús Verrat und Tod |- valign=top | [[Aided Cheltchair maic Uthechair]] || [[Celtchar]] mac Uthechairs Sühnetaten für die Tötung Blaís |- valign=top | [[Aided Chlainne Tuirenn]] || Rache Lugs an den Söhnen [[Tuirenn]]s für die Ermordung seines Vaters [[Cian]] |- valign=top | [[Aided Chonchobuir]] || Tod [[Conchúr mac Neasa]]s durch die Hand [[Cet mac Mágach]]s |- valign=top | [[Aided Chon Culainn]] || Ermordung [[Cú Chulainn]]s und [[Conall Cernach]]s Rache an den Tätern |- valign=top | [[Aided Loegairi Buadaig]] || [[Lóegaire Búadach]]s Tod beim Versuch, Aed mac Ainninne zu retten |- valign=top | [[Aided Muirchertaig meic Erca]] || [[Muircheartach mac Muireadhaigh|Muirchertach mac Erca]]s Strafe für seinen Ehebruch mit Sín |- valign=top | [[Aided Óenfir Aífe]] || Zweikampf [[Cú Chulainn]]s mit seinem Sohn [[Connla]] und dessen Tod |- valign=top | [[Airne Fingein]] || eine Fee prophezeit Fingein mac Luchta |- valign=top | [[Aislinge Meic Con Glinne|Aislinge Meic Chon Glinne]] || Parodie auf das Klosterleben und die Jenseitsvisionen |- valign=top | [[Aislinge Oenguso]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über [[Óengus]]’ Suche nach seiner geträumten Frau |- valign=top | [[Amra Choluim Chille]] || Gedicht auf den Klostergründer [[Colm Cille]] |- valign=top | [[Baile Binnbérlach mac Buain]] || unerfüllte Liebe zwischen Baile und Ailinn |- valign=top | [[Baile in Scáil]] || Blick [[Conn Cétchathach]]s in die Zukunft seines Geschlechtes |- valign=top | [[Bóramha]] || Kampf um den Tribut der Provinz [[Laighin]] an die [[Uí Néill]] |- valign=top | [[Buile Shuibhne]] || [[Suibhne]]s Wahnsinn in der Schlacht und sein Tod im Kloster |- valign=top | [[Caithréim Cellaig]] || Cellachs Weg vom Mönch über den Thron von [[Connacht]] zum Bischof |- valign=top | [[Cath Étair]] || Belagerung von Etar, Tod [[Mes Gegra]]s durch [[Conall Cernach]] |- valign=top | [[Cath Finntrágha]] || Verteidigung Irlands durch [[Fionn mac Cumhaill]] und seine [[Fianna]] gegen den „König der Welt“ |- valign=top | [[Cath Maige Mucrama]] || [[Lugaid mac Con]]s Kampf um den Thron von Irland und seine Ermordung durch [[Ailill Aulom]] |- valign=top | [[Cath Maige Rátha]] || Krieg Congal Claens gegen den Hochkönig Domnall mac Aeda |- valign=top | [[Cath Maighe Tuireadh|Cath Maige Tuired]] || Kriege der [[Túatha Dé Danann]] gegen [[Fir Bholg]] und [[Fomhóraigh]] |- valign=top | [[Compert Conchobuir]] || [[Cathbad]]s Kampf um Asa (Ni-Asa) und die Zeugung [[Conchobar mac Nessa]]s |- valign=top | [[Compert Con Culainn]] || Schwangerschaft von [[Conchobar mac Nessa]]s Tochter und Geburt von [[Setanta|Setanta/Cú Chulainn]] |- valign=top | [[Compert Mongáin|Compert Mongáin ocus serc Duibe Lacha do Mongán]] || Zeugung Mongáns, [[Manannán mac Lir]]s Sohn und seine Ehe mit Dub Lacha |- valign=top | [[De chophur in da muccida]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über die Verwandlung der beiden Hirten in die Stiere [[Donn Cuailnge]] und [[Fionnbheannach]] |- valign=top | [[Duanaire Finn]] || Gedichte und Balladen aus dem [[an Fhiannaíocht|Finn-Zyklus]] |- valign=top | [[Eachtra an Mhadra Mhaoil]] || Verfolgung eines bösen Ritters durch Balbhuaidh ([[Gawain]]) |- valign=top | [[Eachtra Mhacaoimh an Iolair]] || Suche des Adlerknaben nach seiner Herkunft |- valign=top | [[Cormac mac Airt#Mythologie|Echtra Cormaic i Tír Tairngire]] || [[Cormac mac Airt]]s Reise zu den Feen |- valign=top | [[Tadhg mac Céin#Eachtra Thaidhg Mhic Céin]] || Der Wortbruch von [[Tadhg mac Céin]]s Sohn |- valign=top | [[Echtra Fergusa maic Léti]] || [[Fearghas mac Léite]]s Kampf mit einem Meeresungeheuer |- valign=top | [[Echtra Condla]] || [[Conn Cétchathach]]s Sohn [[Connla (Conn Cétchathach)|Connla]] und seine Liebe zu einer Fee |- valign=top | [[Echtrae Nerai]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über [[Nera]]s Warnung an die Bewohner von [[Ráth Cruachan|Cruachan]] |- valign=top | [[Esnada Tige Buchet]] || Das Schicksal des gastfreundlichen Buchet von [[Laigin]] |- valign=top | [[Fingal Rónáin]] || Rónáns irrtümlicher Mord an seinem Sohn |- valign=top | [[Fled Bricrenn]] || Streit um den Ehrenplatz beim Fest zwischen [[Ulaid]] Helden |- valign=top | [[Fled Dúin na nGéd]] || Streit zwischen Domnall mac Aeda und Congal Claen |- valign=top | [[Fotha Catha Cnucha]] || Tod [[Cumall]] mac Basnas und Zeugung [[Fionn mac Cumhaill]]s |- valign=top | [[Cormac mac Airt#Mythologie|Geneamuin Cormaic Ua Chuind]] || [[Cormac mac Airt]]s gesamtes Leben bis zum Tod |- valign=top | [[Immacallam in dá Thuarad]] || Disput von Néde und [[Ferchertne]] um den Titel des obersten Dichters Irlands |- valign=top | [[Immram Brain]] || [[Bran mac Febail]] mythische Reise zur Insel der Frauen |- valign=top | [[Immram Curaig Maíle Dúin]] || [[Maol Dúin]]s Reise zu einigen mythischen Inseln |- valign=top | [[Lebor Gabála Érenn]] || mythische Einwanderungswellen und Machtkämpfe um Irland |- valign=top | [[Longes Mac nUislenn]], [[Longes mac nUislenn]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über die Geschichte [[Deirdre]]s |- valign=top | [[Macgnímartha Finn]] || Erzählungen über [[Fionn mac Cumhaill]]s Jugend, s.&nbsp;a. [[Aillen]] |- valign=top | [[Macgnímrada Con Culainn]] || Erzählung über [[Cú Chulainn]]s Jugend im [[Táin Bó Cuailnge]] |- valign=top | [[Mesca Ulad]] || [[Cú Roí]] Hinterlist gegen [[Conchobar mac Nessa]] |- valign=top | [[Navigatio Sancti Brendani Abbatis|Navigatio Sancti Brendani]] || [[Naomh Breandán|Brendans]] Fahrt zu den mythischen Inseln |- valign=top | [[Noínden Ulad]], auch Ces Ulad || Verfehlung der Ulter gegen [[Macha]] und Gründung [[Emain Macha]]s |- valign=top | [[Oidheadh Chlainne Lir]] || [[Lir]]s Kinder werden in Schwäne verwandelt |- valign=top | [[Orgain Denna Ríg]] || [[Labraid Loingsech|Labraid Moen]]s Kampf um den Thron seines Vaters |- valign=top | [[Scéla Cano meic Gartnáin]] || Cano mac Gartnáins Abenteuer und unglückliche Liebe in Irland |- valign=top | [[Cormac mac Airt#Mythologie|Scéla Eogain agus Cormaic]] || Kindheit und Jugend [[Cormac mac Airt]]s bis zum Antritt seiner Herrschaft |- valign=top | [[Scéal Muc Mhic Dhathó]] || Streit der Helden [[Uladh|Ulsters]] und [[Connachta]]s den [[curadhmhír|Heldenbissen]] |- valign=top | [[Scél Túain meic Cairill]] &rarr; [[Tuan mac Cairill]] || Verwandlungen [[Tuan mac Cairill]]s in der Zeit des [[Lebor Gabála Érenn]] |- valign=top | [[Serglige Con Culainn]] || [[Cú Chulainn]] Liebeskrankheit und der Ehebruch mit [[Fand]] |- valign=top | [[Táin Bó Cuailnge]] || Heldentaten [[Cú Chulainn]] beim Krieg um den Stier [[Donn Cuailnge]] |- valign=top | [[Táin Bó Flidais]] || [[Fergus mac Róich]] Kampf um [[Flidais]] und ihre Wunderkuh |- valign=top | [[Táin Bó Fraích]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über die Erlebnisse [[Froech]] |- valign=top | [[Tochmarc Becfola]] || Werbung König Diarmait mac Aeda Slaines um die Fee Becfola |- valign=top | [[Tochmarc Emire]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über [[Cú Chulainn]]s Werbung um [[Emer]] |- valign=top | [[Tochmarc Étaíne]] || [[Fuamnach]] Rache an ihrer Nebenbuhlerin [[Étaín]] |- valign=top | [[Tochmarc Luaine acus aided Athirni]] || [[Conchobar mac Nessa]] Werbung um Luaine und [[Athirne]] Ermordung |- valign=top | [[Togail Bruidne Dá Derga]] || Königsherrschaft und Untergang [[Conaire Mór]] |- valign=top | [[Tóraíocht Dhiarmada agus Ghráinne]] || [[Fionn mac Cumhaill]]s Verfolgungsjagd [[Diarmaid]] und [[Gráinne (miotaseolaíocht)|Gráinne]] |- |} == Sprüche-Sammlungen und Glossare == {| width="100%" class="wikitable sortable" |- class="hintergrundfarbe5" ! Titel !! Aois !! Nóta |- | [[Bretha Crólige]] || - || Bußtaxen bei Verwundungen, 3.&nbsp;Teil des [[Senchas Már]] |- | [[Bretha Nemed Déidenach]] || 7ú || Texte der Rechtsschule von Nemed |- | [[Cáin Adomnáin]] || 7ú || Gesetzestext zum Schutz von Frauen, Kindern und Klerikern |- | [[De duodecim abusivis saeculi]] || 7ú || Abhandlung über die Moral und das Recht (auch altirische Rechtsgrundsätze inkludiert) |- | [[Senchas Már]] || 8ú || Sammlung altirischer Rechtstexte |- | [[Críth Gablach]] || 8ú || Sammlung altirischer Rechtstexte |- | [[Audacht Morainn]] || 8ú. || Sammlung von Lehrsprüchen des Richters [[Morann]] |- | [[Tecosca Cormaic]] || 8ú. || Sammlung von Lehrsprüchen [[Cormac mac Airt]] |- | [[Gúbretha Caratniad]] || 9ú || vom üblichen irischen Recht abweichende Urteile |- | [[Sanas Cormaic]] || 10ú ||Glossar von Rechts- und Dichterausdrücken, Orts- und Personennamen |- | [[Leabhar na gCeart]] || 11ú || Aufzählung der Rechte und Pflichten des Königs von [[Caiseal]] |- | [[Bansenchas]] || 12ú || Verzeichnis berühmter Frauen der Geschichte bis zum [[Lebor Gabála Érenn]], [[An Rúraíocht]] und anderen irischen Annalen |- | [[Dindsenchas]] || 12ú || Etymologie von Ortsnamen |- | [[Cóir Anmann]] || 14ú || Personen- und Stammesnamen |- | [[Auraicept na n-Éces]] || 14ú || Geschichte der irischen Sprache und Schrift |- |} == Sammelwerke aus Irland == {| width="100%" class="wikitable" |- class="hintergrundfarbe5" ! Titel !! Zeit !! Inhalt |- | [[Cín Dromma Snechtai]] || 8ú || |- | [[Lebor na hUidre]] || 12ú || [[Táin Bó Cuailnge]] |- | [[Lebor Laignech]] || 12ú || [[Lebor Gabála Érenn]], [[An Fhiannaíocht]] |- | [[Annála Tiarnaigh]] || 12ú || 807 RC - AD 1178 |- | [[Leabhar Buí Leacáin]] || 14ú || |- | [[Leabhar Mór Leacáin]] || 14ú || |- | [[Leabhar Bhaile an Mhóta]] || 14ú || |- | [[Annála Uladh]] || 15ú || 431 - 1541 |- | [[Leabhar Mhic Cárthaigh Riabhaigh]] || 15ú || |- | [[Foras Feasa ar Éirinn]] || 17ú. || |- | [[Annála Ríoghdhachta Éireann]]=[[Annála na gCeithre Máistrí]] || 17ú || |- |} == ISO == [ [https://iso.ucc.ie/Irish-sagas-list.html ISO] ] * ''[[The Abbot of Drimnagh]]''=[[]], [[Acallamh na Senórach]]=[[Agallamh na Seanórach]], [[Aided Óenfir Aífe]], [[Aided Bresail]], [[Aided Cheit maic Mágach]], [[Aided Cheltchair maic Uthechair]], [[Aided Chonchobuir]], [[Aided Conrói maic Dáiri]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]], [[Aided Fergusa maic Róich]], [[Aided Lóegairi Búadaig]], [[Aided Maelodráin]], ([[Aislinge Meic Con Glinne]]), [[Aislinge Óenguso]]=[[Aisling Aonghasa]], [[Baile Binnbérlach mac Buain]], [[Bórama]]=[[Bóramha]], [[Buile Shuibhne]], [[Caithréim Cellaig]], [[Cath Almaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cath Maige Mucrama]], [[Cert Claidib Cormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]], [[Compert Mongáin]] ocus Serc Duibe-Lacha do Mongán, [[Echtra Condla]]=[[Eachtra Chondla]], [[Echtra Cormaic]] i Tír Tairngirí, [[Echtra Fergusa maic Léti]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]], [[Esnada Tige Buchet]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Fingal Rónáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]], [[Geneamuin Chormaic]]=[[Genemuin Chormaic]], [[Immram Brain]], [[Longes mac n-Uislenn]]=[[Longes mac nUislenn]], [[Mesca Ulad]], [[Noínden Ulad ocus Emuin Macha]]=[[Noínden Ulad]], ''[[Oenach indiu luid in rí]]'' , [[Oidhe Chloinne Lir]]=[[Oidheadh Chlainne Lir]], [[Orgain Denna Ríg]], [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]=[[Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Scéla Cano meic Gartnáin]], [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]=[[]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]]=[[]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]]=[[]], [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]]=[[]], [[Scéla Mucce Meic Da Thó]]=[[Scéla Mucce Meic Dathó]], [[Táin Bó Cúalnge]], [[Tochmharc Eimhire]]=[[Tochmarc Emire]], [[Tochmarc Étaíne]], [[Togail Bruidne Dá Derga]], [[Tóruigheacht Dhiarmada agus Ghráinne]]=[[Tóraíocht Dhiarmada agus Ghráinne]] * [[Diarmaid mac Cearbhaill]]+, == MsOmit 2017 == [https://celt.ucc.ie//MsOmit2017/index.html MsOmit 2017], 138 in iomlán # [[Aided Ailella ocus Chonaill Chernaig]] #* [[Aided Bresail meic Diarmata]]=[[Aided Bresail]], [[Aided Cheit meic Mágach]]=[[Aided Cheit maic Mágach]] (Orgain Bélchon Bréifne), [[Aided Cheltchair meic Uthechair]]=[[Aided Cheltchair maic Uthechair]], [[Aided Chon Roí]]=[[Aided Conrói maic Dáiri]], [[Aided Chonchobair]]=[[Aided Chonchobuir]], [[Aided Chrimthainn meic Fidaig]]=[[Aided Chrimthaind maic Fhidaig ocus Trí mac Echach Muigmedóin]] # [[Aided Chúanach meic Ailchini]] # [[Aided Chuind Chétchathaig]] # [[Aided Derbforgaill]] #* [[Aided Diarmata meic Cerrbaill]]=[[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]] # [[Aided Echach meic Maíreda]] #* [[Aided Fergusa meic Roich]]=[[Aided Fergusa maic Róich]] # [[Aided Guill 7 Gairb]] #* [[Aided Loegaire Búadaig]]=[[Aided Loegairi Buadaig]] #* [[Aided Maelodráin]] # [[Aided Meic Con]] # [[Aided Meidbe]] #* [[Aided Muirchertaig meic Erca]] # [[Aided Nath Í ocus a Adnacol]] (Suidigud Tellaig na Crúachna) #* [[Aided Oenfir Aífe]]=[[Aided Óenfhir Aífe]] # [[Aigidecht Aithirni]] # [[Airec Menman Uraird meic Coisse]] # [[Airem Muintire Finn]] #* [[Airne Fíngein]] #* [[Aislinge Meic Con Glinne]] #* [[Aislinge Oenguso]] # [[Baile Binnbérlach mac Búain]] #* [[Baile Chuind Chétchathaig]]=[[Baile Chuinn Chétchathaig]] #* [[Baile in Scáil]] #* [[Bórama]]=[[Bóramha]] #* [[Brislech Mór Maige Muirthemni]] =[[Aided Chon Culainn]]=[[Anbhás Chú Chulainn]] # [[Bruiden Átha]] # [[Bruiden Da Choca]] # [[Bruiden Meic Da Réo]] (Orgain Chairpri Chind Chait) #* [[Caithréim Cellaig]] # [[Cath Airtig]] #* [[Cath Almaine]] # [[Cath Belaig Dúin Bolg]] #* [[Cath Cairn Chonaill]]=[[Cath Chairn Chonaill]] # [[Cath Cinn Abrad]] # [[Cath Crinna]] # [[Cath Cula Dremne]] #* [[Cath Maige Mucrama]] #* [[Cath Maige Rath]]=[[Cath Maige Rátha]] #* [[Cath Maige Tuired]]=[[Cath Maighe Tuireadh]] - ''first # Cath Maige Tuired - ''second # [[Cath Ruis na Ríg]] #* [[Compert Chon Culainn]]=[[Compert Con Culainn]]=[[Coimpeart Chú Chulainn]] (Feis Tige Becfoltaig) #* [[Compert Chonchobair]]=[[Compert Conchobuir]]=[[Coimpeart Chonchúir]] # [[Comrac Con Culainn re Senbecc ua nEbricc]] (Bruiden Senbicc uí Ebricc) #* [[Comrac Liadaine 7 Cuirithir]]=[[Comrac Liadaineocus Cuirithir]] # [[Comthóth Lóegairi co Cretim 7 a Aided]] # ''[[Conall Corc and the Corco Luigde]] #* [[Sanas Cormaic]] (Gaire, Lethech, Mug Éme, Nesscoit, Orc tréith, Prull) # [[Cuislinn Brigde 7 Aided Meic Díchoime]] #* [[De Chophur in Dá Muccida]]&larr;[[De chophur in dá muccida]] # [[De Gabáil in tSída]] # [[De Maccaib Conairi]] # [[De Síl Chonairi Móir]] # [[Do Faillsigud Tána Bó Cúailnge]] #* [[Echtra Chondla]]=[[Echtra Condla]] # [[Echtra Chormaic i Tír Tairngiri]] #* [[Echtra Fergusa meic Léti]]=[[Echtra Fergusa maic Léti]] # [[Echtra Finn]] (''Finn and the Phantoms'') # [[Echtra Laegairi meic Crimthainn]] #* [[Echtra Mac nEchdach Muigmedóin]]=[[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]] #* [[Echtra Nera]]=[[Echtra Nerai]]=[[Eachtra Neara]] (Táin Bé Aingen) # [[Erchoitmed ingine Gulidi]] #* [[Esnada Tige Buchet]] #* [[Fingal Rónáin]] #* [[Finn agus Gráinne]]=[[Fionn agus Gráinne]] # ''[[Finn and the Man in the Tree]] #* [[Fled Bricrenn]] # [[Fled Bricrenn 7 Loinges mac nDuil Dermait]] # [[Fochonn Loingse Fergusa meic Roig]] # [[Forfess Fer Falgae]] #* [[Fotha Catha Cnucha]] #* [[Annála Easpacha na hÉireann]] (scéalta leabaithe) # [[Gein Branduib meic Echach 7 Aedáin meic Gabráin]] # [[Genemain Aeda Sláine]] #* [[Genemain Chormaic]]=[[Genemuin Chormaic]] # [[Immacallam Choluim Chille 7 ind Óclaig]] #* [[Immacallam in Dá Thuar]](ad)=[[Immacallam in dá Thuarad]] (Acallam in Dá Suad, Túar) # [[Immathchor nAilella 7 Airt]] #* [[Immram Brain]] #* [[Immram Curraig Maíle Dúin]]=[[Immram curaig Ua Corra]] # [[Immram Snedgusa 7 Meic Ríagla]] (Echtra, Merugud Clérech Coluim Chille) # [[Imthechta Tuaithe Luchra ocus Aided Fergusa]] # [[Imthechta Tuirill 7 a Mac]] # [[Longes Chonaill Chuirc]] #* [[Longes mac nUislenn]] (Uisnig) #* [[Macgnímartha Finn]] #* [[Mesca Ulad]] #* ''Mongán Stories'' #* [[Compert Mongáin]] # Scél asa mberar etc. [Aided Fothaid Airgdig] # Scél Mongáin # Tucait Baile Mongáin #* [[Noínden Ulad]] (Ces Noínden Ulad) # [[Orgain Néill Noígíallaig]] (Aided) #* [[Orgain Denna Ríg]] (Bruiden Túamma Tenbad) # [[Orgain Trí mac Diarmata meic Cerbaill]] # ''[[Quarrel between Finn and Oisín]] # [[Reicne Fothaid Canainne]] #* [[Scél na Fír Flatha]], [[Echtra Chormaic i Tír Tairngire]]=[[Echtra Cormaic]] 7 [[Cert Claidib Chormaic]]=[[Cert Claidib Cormaic]] # [[Scél Túain meic Cairill]] (Immacallam Túain fri Finnia) # [[Scéla Alaxandair]] #* [[Scéla Cano meic Gartnáin]] # [[Scéla Conchobuir meic Nessa]] (''Conchobar's Household'') # [[Scéla Eogain 7 Cormaic]] (Scéla Geine Cormaic) # [[Scéla Mosauluim]] #* [[Scéla Mucce Meic Da Thó]] # [[Senchas Airgiall]] #* [[Senchas Fagbála Caisil]] #* [[Serglige Con Culainn]] # [[Siaburcharpat Con Culainn]] # [[Suidigud Tellaig Themra]] #* [[Táin Bó Cúailnge]] # [[Táin Bó Dartada]] #* [[Táin Bó Flidais]] #* [[Táin Bó Fraích]] #* [[Táin Bó Regamain]]=[[Táin Bó Regamon]] # [[Táin Bó Regamna]] # [[Talland Étair]] # [[Tesmolta Cormaic 7 Aided Finn]] # [[Tochmarc Ailbe]] #* [[Tochmarc Becfhola]]=[[Tochmarc Becfola]] #* [[Tochmarc Emire]]=[[Tochmharc Eimhire]] #* [[Tochmarc Étaine]]=[[Tochmarc Étaíne]]=[[Tochmharc Éadaoine]] I, II, III # [[Tochmarc Ferbe]] #* [[Tochmarc Lúaine ocus Aided Aithirne]]=[[Tochmarc Luaine acus aided Athirni]] # [[Tochmarc Momera]] #* [[Togail Bruidne Da Derga]]=[[Toghail Brú Dá Dearga]], Orgain Bruidne Uí Derga # [[Togail Troí]] # [[Tucait Fagbála in Fessa do Finn 7 Marbad Cuil Duib]] #* [[Tucait Indarba na nDéssi]] ([[Tairired na nDéisi]]=[[Tairired na nDéssi]]) # [[Úath Beinne Étair]] # [[Verba Scáthaige]] == Celtic Language Collective == [http://www.maryjones.us/ctexts/index_irish.html Celtic Language Collective] (maryjones) === '' Manuscripts '' === # [[Lebar na Núachongbála]]=[[Leabhar Laighneach]] # [[Lebor na nUidre]]=[[Leabhar na hUidhre]] # [[Leabhar Bhaile an Mhóta]] # [[Leabhar Mór Mhic Fhir Bhisigh]]=[[Leabhar Mór Leacáin]] # [[Leabhar Buidhe Lecáin]]=[[Leabhar Buí Leacáin]] # [[Leabhar Feirmoithe]]=[[Leabhar Fhear Maí]] # [[Leabhar Méig Shamhradháin]]=[[Dúnaire Mag Shamhradhain]]=[[]] # [[Leabhar Í Eadhra]]=[[Leabhar Uí Eadhra]] # [[Leabar Chaillín]]=[[Leabar Fidhnacha]]=[[Leabhar Fhianacha]] === '' The Mythological Cycle '' === # [[Lebor Gabála Érenn]]=[[Leabhar Gabhála na hÉireann]] # [[Do Flathiusaib Hérend]]=[[]] (LL) # [[Lebor Bretnach]]=[[]] # [[Cath Maige Tuired]]=[[Cath Maighe Tuireadh]] # [[Tuath De Danand na set soim]]=[[Ceithre Sheod]] # [[Oidheadh Chloinne Tuireann]]=[[Oidheadh Chlainne Tuireann]] # [[Tochomlod mac Miledh a hEspain i nErind]]=[[]] # [[De Gabáil in t-Sída]]=[[]] # [[Tochmarc Étaíne]]=[[]] (LU, Egerton 1782) # [[Togail Bruidne Dá Derga]]=[[]] # [[Aislinge Óenguso]]=[[]] # [[Oidheadh Chloinne Lir]]=[[Oidheadh Chlainne Lir]] # [[Altram Tige Dá Medar]]=[[]] # [[Scél Túain maic Cairill]]=[[Tuan mac Cairill]] # [[Eachtra Léithín]]=[[]] # [[Suidigud Tellaich Temra]]=[[]] # [[Moí coire coir goiriath]]=[[]] # [[Cía cétliaigh robúi ind-Érinn]]=[[]] # [[Cóir Anmann]]=[[]] # [[Bodleian Dinnshenchas (Rawl B 506)]]=[[Dinnseanchas]] # [[Edinburgh Dindsenchas (MS Kilbride XVI)]]=[[]] # [[Rennes Dindsenchas I (Rennes MS)]]=[[]] # [[Metrical Dindsenchas]]=[[]] # [[Banshenchus]]=[[Banseanchas]] # [[The Battle of Partholon's Sons]]=[[]] ([[Seanchas Mór]]) === '' The Ulster Cycle '' === # [[]]=[[]] ik1f0qpx2iamtvk9faqsh6gp0xtipkc 1312918 1312917 2026-05-13T17:50:59Z Marcas.oduinn 33120 /* MsOmit 2017 */ 1312918 wikitext text/x-wiki == Scéal-liostaí A agus B == * [https://codecs.vanhamel.nl/Medieval_Irish_tale_lists Scéal-liostaí A agus B] ar CODECS * ''Ces Ulad ''vs.'' Noínden Ulad * ''Tromdámh Guaire * ''It é saigte gona súain # [[Aided Con Culaind]] # [[Serglige Con Culainn]] # [[Tromdam Echach Aireman]] # [[Scél Uath hEcailsi]] # [[Gabail in tSidhe]] # [[Aislingi in Maic Oig]] # [[Tain Bo Cuailnge]] # [[Cupar in da Mucadha]] # [[Longus nUlad]] # [[Congala Conaild Cernaigh]] # [[Cathbuadha Con Roi]] # [[Caladhgleo Cethirn]] # [[Mellgleo Iliach]] # [[Fiacalgleo Finntain]] # [[Airecar nArad]] # [[Brislech Moighi Murtheimne]] # [[Imsligi Glendamnach]] # [[In Cath for Gairich ? Irgairich]] # [[Ús in Duiu Chuailngne dia Thir]] # [[Damghal ina Tarbh a Tarbda]] # [[Tochustal nUlad]] # [[Fercuitred Medhba]] # [[Mesca Ulad]] # [[Boithreim Ulad]] # [[Forbuis bFer bFalgae]] # [[Toicheim ina Buidhen]] # [[Airne Finghin]] # [[Scéla Alaxandair maic Pilip ac gabail righi 7 imperichta in domain]] # [[Trechuairt/Treochair Tigi Lir]] # [[Tunide Tige Burig/Buired]] # [[Smutgal Tige Duma]] # [[Deochair Tige Cathbadh]] # [[Togail Tige Nechtain]] # [[Togail Tige hEchada]] # [[Togail Bruidne Uí/Da Derga]] # [[Togail Bruidne Broin [Briain] meic Briuin]] # [[Togail Bruidne hUí Duile]] # [[Togail Bruidne Da Choca/Choga]] # [[Togail Trai]] # [[Togail Dio]] # [[Togail in Tuir]] # [[Togail Larisa]] # [[Togail Elcluaidi]] # [[Togail Duine Óenguso]] # [[Togail Bruidne Bélcon Breifne]] # [[Togail Dá Thi]] # [[Táin Bó Cuailnge]] # [[Táin teora n-erc Echdach]] # [[Táin Bó Rois/Ruis]] # [[Táin Bó Regamain]] # [[Táin Bó Regamna]] # [[Táin Bó Flidais(i)]] # [[Táin Bó Fraích]] # [[Táin Bó Fithir]] # [[Táin Bó Faílín]] # [[Táin Bó Gé/Gae]] # [[Táin Bó Dartada]] # [[Táin Bó Darti/Darta (?)]] # [[Táin Bó Crebain]] # [[Táin Bó Aidne]] # [[Tochmarc Meidbe]] # [[Tochmarc nEmire/Eimiri <la Coin Culaind>]] # [[Tochmarc Ailbe <ingine Cormaic le Find (úa Báiscne)>]] # [[Tochmarc Étaíne]] # [[Tochmarc Feafe/Fea]] # [[Tochmarc Feirbe]] # [[Tochmarc Finnine/Fininde]] # [[Tochmarc Greine Finne/Finde]] # [[Tochmarc Greine Duinne/Duinde]] # [[Tochmarc Saidbe Sescind/Seiscind]] # [[Tochmarc Fithirne 7 Darine da ingen Tuathail]] # [[Tochmarc mna Cruinn/Cruind (maic Agnomain)]] # [[Tochmarc Eithne Uathaige ingine Crimthaind]] # [[Cath Maige Tuired]] # [[Cath Talten/Taillten]] # [[Cath Maige Mucrama]] # [[Cath Dromma Dólach dara díta Cruthnig / Daloch dar dithaig Cruithnig]] # [[Cath Maige Rath]] # [[Cath Coraind]] # [[Cath Cláire]] # [[Cath Tóiden / Cath Boinde]] # [[Cath Temrach]] # [[Cath Cind Fabrat / Abrat]] # [[Cath Maige hIthe]] # [[Cath Cilli Osnaide/Osnada]] # [[Cath Aichli]] # [[Cath Dubchomair]] # [[Cath Frémand]] # [[Cath Nemed la Fomorchaib]] # [[Cath tanaisde Tuath De Danann]] # [[Uath Angeda]] # [[Uath Ecalsa Imchummair / Egailsi in Comair]] # [[Uath Belaig Con Glais]] # [[Uath Licce Blada/Blatha]] # [[Uath Maige Uatha]] # [[Uath Maige Imbolg / Bolg]] # [[Uath Beinne Etair]] # [[Uath Locha Lurgan]] # [[Uath Dercce Ferna]] # [[Uath Úama Crúachan]] # [[Imram (curaig) Maele Duin]] # [[Imram hua Corra]] # [[Imram Luinge Murchertaig maic Erca]] # [[Longes Breg Léith]] # [[Longes Brecain/Bracain]] # [[Longes Eithne Uathaige]] # [[Longes Labrada]] # [[Longes Fhothaid]] # [[Aided Con Ruí]] # [[Aided Con Culaind]] # [[Aided Fir Dead/Diag]] # [[Aided Conaill]] # [[Aided Celtchair]] # [[Aided Blaí Briugaid]] # [[Aided Loegaire]] # [[Aided Fergusa]] # [[Aided Chonchobair]] # [[Aided Fhiamain/Fiadmain]] # [[Aided Mael Fhathartaig maic Ronain]] # [[Aided Taidc maic Cein]] # [[Aided maic Fhamain]] # [[Aided Find]] # [[Feis Tige Fir Blaí]] # [[Feis Tige Bichair]] # [[Feis Tige Tulchinne / Tulcainde]] # [[Feis Tige Trichim / Treithim]] # [[Feis Tige Li]] # [[Feis Tige Linne]] # [[Feis Tige Guit/Guid]] # [[Feis Tige Gnaar/Gnair]] # [[Feis Tige trí mac Demonchatha]] # [[Feis Tige Auscle / Uichtcle]] # [[Feis Tige Mell Dolaig]] # [[Feis (Tige) Cruachan]] # [[Feis (Tige) Emna / Amna]] # [[Feis (Tige) Alend]] # [[Feis (Tige) Temra]] # [[Feis (Tige) Dúin Bolg]] # [[Feis Dúin Buchet]] # [[Feis Tige Bricrend]] # [[Feis Tige Monduirnd]] # [[Feis Tige (h)Ichtair]] # [[Feis Tige Caire]] # [[Feis Tige Gnen (?)]] # [[Feis Tige Gnoain]] # [[Feis Tige Nuclin]] # [[Feis Tige Melladain]] # [[Forbais Fer Fálga]] # [[Forbais Etair]] # [[Forbais Aichli / Oichli]] # [[Forbais Dúin Bárc]] # [[Forbais Dúin Binne]] # [[Forbais Fer Fidga]] # [[Forbais Life]] # [[Forbais Ladrann / Ladrand]] # [[Forbais Dromma Damgaire]] # [[Echtra Brain maic Febail]] # [[Echtra Fergusa maic Léiti]] # [[Echtra Nera <maic Niadain (maic Tacaim)>]] # [[Echtra Fiamain]] # [[Echtra Con Ruí]] # [[Echtra Óenguso maic Fergusa Find]] # [[Echtra Con Culaind]] # [[Echtra Conaill]] # [[Echtra Conchobair]] # [[Echra Crimthaind Nia Náir]] # [[Echra Macha ingine Aeda Ruaid]] # [[Echtra Nechtain maic Alfroinn]] # [[Echtra Ailchind maic Amalgaid / Eilcind maic Amalgada]] # [[Echtra Fhind i nDerc Ferna]] # [[Echtra Aedain maic Gabráin]] # [[Echtra Mael Uma maic Baitain/Baedain]] # [[Echtra Mongain maic Fiachna]] # [[Echtra Chuinn Cétchathaig]] # [[Echtra Airt maic Cuind]] # [[Echtra Muirchertach maic Erca]] # [[Echtra Cormaic uí Chuinn / maic Airt]] # [[Coimpert Conchobair]] # [[Coimpert Con Culainn]] # [[Coimpert Conaill Chernaig]] # [[Coimpert Cheltchair maic Uithechair]] # [[Coimpert Chormaic hui Cuind]] # [[Aitheda]] # [[Aithed Mugaine re Fiamain / Mugaine re Fiadaine]] # [[Aithed Deirdrinne re macaib Uisnech]] # [[Aithed Aefe ingine Eogain re Mes Dead / Deagad]] # [[Aithed Naise ingine Fergusa re Nertach mac ui Léith / mac Cuilein]] # [[Aithed mna Gaieir maic Deirg re Glass mac Cimbaetha]] # [[Aithed Bláthnaite ingine Puill/Paill maic Fhidaig re Coin Culaind]] # [[Aithed Grainne <ingine Cormaic> re Diarmait <ua nDuibne>]] # [[Aithed Muire re Dub Ruis]] # [[Aithed Ruithcherni re Cuanu mac Cailchin]] # [[Aithed Eirce ingine Loorin/Logairnn re Muiredach mac Eogain]] # [[Aithed Díge / Creide re Laidcnén]] # [[Aithed mná Ailella maic Eógain re Fothud Canann]] # [[Orgain Maige Cé Gala mac Febail / A. Muigi Ce Dala]] # [[Orgain Átha hÍ]] # [[Orgain Dune Dubglaisse]] # [[Orgain Dinn Ríg / Dindaraig]] # [[Orgain Atha Cliath]] # [[Orgain Duine Delga <or Delgon>]] # [[Orgain Tuir Chonaind]] # [[Orgain Ailig for Néitt mac Indui / A. Neid maic Indaig a nAileach]] # [[Orgain Belcon Breifne]] # [[Orgain Cairpri Cind Caitt for saerchlannaib hErend]] # [[Orgain Echach for a maccaib]] # [[Orgain Chaille Chonaill]] # [[Orgain Donnán Ego]] # [[Orgain Maic Da Thó]] # [[Orgain mac Mágach]] # [[Orgain Side Nenta]] # [[Orgain Sratha Cluada <or: Slúaga>]] # [[Orgain Sleibe Soilgech]] # [[Orgain Ratha Rigbaird]] # [[Orgain Ratha Ruis Guill]] # [[Orgain Ratha Túaige]] # [[Orgain Ratha Tuaisle]] # [[Orgain Ratha Tobachta]] # [[Orgain Ratha Timchill]] # [[Orgain Ratha Cuinge]] # [[Orgain Ratha Cuillend]] # [[Orgain Cróchan / A. Ratha Cruachan]] # [[Orgain Cathrach Boirche]] # [[Orgain Ratha Blai]] # [[Orgain Ratha Gaila / Guanlai <or: Guale>]] # [[Orgain Ratha Uillne]] # [[Orgain Ratha Náis]] # [[Orgain Benne/Beinde Cé]] # [[Orgain Ratha Grainaird]] # [[Orgain Ratha Búirig / Buirich]] # [[Braflang Scóine]] # [[Aigidecht Artúir / Aigse Airduus]] # [[Secht Orcain Lindais:]] # [[Orgain Duin Sobairce]] # [[Orgain Duin Cermna]] # [[Orgain Duin Bolg]] # [[Orgain Duin Bice]] # [[Orgain Duin Binne/Binde]] # [[Orgain Duin Catrach Con Roi]] # [[Orgain Duin Catrach Mail Milscothaig]] # [[Tomaidm Locha Echach]] # [[Tomaidm Locha Éirne]] # [[Tomaidm Brí]] # [[Fís mná Nemid]] # [[Fís Conchobair]] # [[Fís Cuind <Cétchathaig> .i. Báile in Scáil]] # [[Fís Fursa]] # [[Baile in Scáil]] # [[Baile Bricíne]] # [[Baile Bic maic Dé]] # [[Baile Cimba(o)ith ?átha]] # [[Baile Mochuda/Mochuta]] # [[Serc Caillige Berre do ?othud Chanand / Caille Berra do Fothad Canand]] # [[Serc Crede do Canann mac Gartnáin]] # [[Serc Duib Lacha do Mongan]] # [[Serc Gormlaithe do Niall]] # [[Sluagad Augaire/Ugaine Móir co hÉtail]] # [[Sluagad Da Thí co Sliab nElpa]] # [[Sluagad Neill maic Echach co Muir nIcht]] # [[Sluagad Fiachna maic Baítáin co Dún nGuaire i Saxanaib 7 prímsluagid hÉrend archena]] # [[Tochomlod Partholoin dochum nErend]] # [[Tochomlod Nemid co hErind]] # [[Tochomlod Fer mBolg]] # [[Tochomlod Tuaithe De Danand]] # [[Tochomlod Míl maic Bile co Espáin]] # [[Tochomlod mac Miled a hEspain in hErind]] # [[Tochomlod Cruithnech a Tracia (co Breatnaib) co hErind]] # [[<Ath>tochomlod (ó) hErind co Albain]] # [[Tochomlod Longsi/Loingse Fergusa a hUltaib]] # [[Tochomlod Muscraigi de Maig Bregoin/Breg]] # [[Tochomlod na nDési ó Themraig]] # [[Tochomlod Clainne Echach Mugmedoin a Mide]] # [[Tochomlod Céin a Caisil]] # [[Tochomlod Dáil Riatai i nAlbain]] == Mythen und Sagen aus Irland == {| width="100%" class="wikitable" |- class="hintergrundfarbe5" ! Titel !! Inhalt |- valign=top | [[Acallam na Senórach]]=[[Agallamh na Seanórach]] || Begegnung zwischen mythischen Helden und dem heiligen [[Naomh Pádraig]] |- valign=top | [[Aided Cheit maic Mágach]] || Kampf [[Conall Cernach]]s mit [[Cet mac Mágach]] und Bélchús Verrat und Tod |- valign=top | [[Aided Cheltchair maic Uthechair]] || [[Celtchar]] mac Uthechairs Sühnetaten für die Tötung Blaís |- valign=top | [[Aided Chlainne Tuirenn]] || Rache Lugs an den Söhnen [[Tuirenn]]s für die Ermordung seines Vaters [[Cian]] |- valign=top | [[Aided Chonchobuir]] || Tod [[Conchúr mac Neasa]]s durch die Hand [[Cet mac Mágach]]s |- valign=top | [[Aided Chon Culainn]] || Ermordung [[Cú Chulainn]]s und [[Conall Cernach]]s Rache an den Tätern |- valign=top | [[Aided Loegairi Buadaig]] || [[Lóegaire Búadach]]s Tod beim Versuch, Aed mac Ainninne zu retten |- valign=top | [[Aided Muirchertaig meic Erca]] || [[Muircheartach mac Muireadhaigh|Muirchertach mac Erca]]s Strafe für seinen Ehebruch mit Sín |- valign=top | [[Aided Óenfir Aífe]] || Zweikampf [[Cú Chulainn]]s mit seinem Sohn [[Connla]] und dessen Tod |- valign=top | [[Airne Fingein]] || eine Fee prophezeit Fingein mac Luchta |- valign=top | [[Aislinge Meic Con Glinne|Aislinge Meic Chon Glinne]] || Parodie auf das Klosterleben und die Jenseitsvisionen |- valign=top | [[Aislinge Oenguso]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über [[Óengus]]’ Suche nach seiner geträumten Frau |- valign=top | [[Amra Choluim Chille]] || Gedicht auf den Klostergründer [[Colm Cille]] |- valign=top | [[Baile Binnbérlach mac Buain]] || unerfüllte Liebe zwischen Baile und Ailinn |- valign=top | [[Baile in Scáil]] || Blick [[Conn Cétchathach]]s in die Zukunft seines Geschlechtes |- valign=top | [[Bóramha]] || Kampf um den Tribut der Provinz [[Laighin]] an die [[Uí Néill]] |- valign=top | [[Buile Shuibhne]] || [[Suibhne]]s Wahnsinn in der Schlacht und sein Tod im Kloster |- valign=top | [[Caithréim Cellaig]] || Cellachs Weg vom Mönch über den Thron von [[Connacht]] zum Bischof |- valign=top | [[Cath Étair]] || Belagerung von Etar, Tod [[Mes Gegra]]s durch [[Conall Cernach]] |- valign=top | [[Cath Finntrágha]] || Verteidigung Irlands durch [[Fionn mac Cumhaill]] und seine [[Fianna]] gegen den „König der Welt“ |- valign=top | [[Cath Maige Mucrama]] || [[Lugaid mac Con]]s Kampf um den Thron von Irland und seine Ermordung durch [[Ailill Aulom]] |- valign=top | [[Cath Maige Rátha]] || Krieg Congal Claens gegen den Hochkönig Domnall mac Aeda |- valign=top | [[Cath Maighe Tuireadh|Cath Maige Tuired]] || Kriege der [[Túatha Dé Danann]] gegen [[Fir Bholg]] und [[Fomhóraigh]] |- valign=top | [[Compert Conchobuir]] || [[Cathbad]]s Kampf um Asa (Ni-Asa) und die Zeugung [[Conchobar mac Nessa]]s |- valign=top | [[Compert Con Culainn]] || Schwangerschaft von [[Conchobar mac Nessa]]s Tochter und Geburt von [[Setanta|Setanta/Cú Chulainn]] |- valign=top | [[Compert Mongáin|Compert Mongáin ocus serc Duibe Lacha do Mongán]] || Zeugung Mongáns, [[Manannán mac Lir]]s Sohn und seine Ehe mit Dub Lacha |- valign=top | [[De chophur in da muccida]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über die Verwandlung der beiden Hirten in die Stiere [[Donn Cuailnge]] und [[Fionnbheannach]] |- valign=top | [[Duanaire Finn]] || Gedichte und Balladen aus dem [[an Fhiannaíocht|Finn-Zyklus]] |- valign=top | [[Eachtra an Mhadra Mhaoil]] || Verfolgung eines bösen Ritters durch Balbhuaidh ([[Gawain]]) |- valign=top | [[Eachtra Mhacaoimh an Iolair]] || Suche des Adlerknaben nach seiner Herkunft |- valign=top | [[Cormac mac Airt#Mythologie|Echtra Cormaic i Tír Tairngire]] || [[Cormac mac Airt]]s Reise zu den Feen |- valign=top | [[Tadhg mac Céin#Eachtra Thaidhg Mhic Céin]] || Der Wortbruch von [[Tadhg mac Céin]]s Sohn |- valign=top | [[Echtra Fergusa maic Léti]] || [[Fearghas mac Léite]]s Kampf mit einem Meeresungeheuer |- valign=top | [[Echtra Condla]] || [[Conn Cétchathach]]s Sohn [[Connla (Conn Cétchathach)|Connla]] und seine Liebe zu einer Fee |- valign=top | [[Echtrae Nerai]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über [[Nera]]s Warnung an die Bewohner von [[Ráth Cruachan|Cruachan]] |- valign=top | [[Esnada Tige Buchet]] || Das Schicksal des gastfreundlichen Buchet von [[Laigin]] |- valign=top | [[Fingal Rónáin]] || Rónáns irrtümlicher Mord an seinem Sohn |- valign=top | [[Fled Bricrenn]] || Streit um den Ehrenplatz beim Fest zwischen [[Ulaid]] Helden |- valign=top | [[Fled Dúin na nGéd]] || Streit zwischen Domnall mac Aeda und Congal Claen |- valign=top | [[Fotha Catha Cnucha]] || Tod [[Cumall]] mac Basnas und Zeugung [[Fionn mac Cumhaill]]s |- valign=top | [[Cormac mac Airt#Mythologie|Geneamuin Cormaic Ua Chuind]] || [[Cormac mac Airt]]s gesamtes Leben bis zum Tod |- valign=top | [[Immacallam in dá Thuarad]] || Disput von Néde und [[Ferchertne]] um den Titel des obersten Dichters Irlands |- valign=top | [[Immram Brain]] || [[Bran mac Febail]] mythische Reise zur Insel der Frauen |- valign=top | [[Immram Curaig Maíle Dúin]] || [[Maol Dúin]]s Reise zu einigen mythischen Inseln |- valign=top | [[Lebor Gabála Érenn]] || mythische Einwanderungswellen und Machtkämpfe um Irland |- valign=top | [[Longes Mac nUislenn]], [[Longes mac nUislenn]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über die Geschichte [[Deirdre]]s |- valign=top | [[Macgnímartha Finn]] || Erzählungen über [[Fionn mac Cumhaill]]s Jugend, s.&nbsp;a. [[Aillen]] |- valign=top | [[Macgnímrada Con Culainn]] || Erzählung über [[Cú Chulainn]]s Jugend im [[Táin Bó Cuailnge]] |- valign=top | [[Mesca Ulad]] || [[Cú Roí]] Hinterlist gegen [[Conchobar mac Nessa]] |- valign=top | [[Navigatio Sancti Brendani Abbatis|Navigatio Sancti Brendani]] || [[Naomh Breandán|Brendans]] Fahrt zu den mythischen Inseln |- valign=top | [[Noínden Ulad]], auch Ces Ulad || Verfehlung der Ulter gegen [[Macha]] und Gründung [[Emain Macha]]s |- valign=top | [[Oidheadh Chlainne Lir]] || [[Lir]]s Kinder werden in Schwäne verwandelt |- valign=top | [[Orgain Denna Ríg]] || [[Labraid Loingsech|Labraid Moen]]s Kampf um den Thron seines Vaters |- valign=top | [[Scéla Cano meic Gartnáin]] || Cano mac Gartnáins Abenteuer und unglückliche Liebe in Irland |- valign=top | [[Cormac mac Airt#Mythologie|Scéla Eogain agus Cormaic]] || Kindheit und Jugend [[Cormac mac Airt]]s bis zum Antritt seiner Herrschaft |- valign=top | [[Scéal Muc Mhic Dhathó]] || Streit der Helden [[Uladh|Ulsters]] und [[Connachta]]s den [[curadhmhír|Heldenbissen]] |- valign=top | [[Scél Túain meic Cairill]] &rarr; [[Tuan mac Cairill]] || Verwandlungen [[Tuan mac Cairill]]s in der Zeit des [[Lebor Gabála Érenn]] |- valign=top | [[Serglige Con Culainn]] || [[Cú Chulainn]] Liebeskrankheit und der Ehebruch mit [[Fand]] |- valign=top | [[Táin Bó Cuailnge]] || Heldentaten [[Cú Chulainn]] beim Krieg um den Stier [[Donn Cuailnge]] |- valign=top | [[Táin Bó Flidais]] || [[Fergus mac Róich]] Kampf um [[Flidais]] und ihre Wunderkuh |- valign=top | [[Táin Bó Fraích]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über die Erlebnisse [[Froech]] |- valign=top | [[Tochmarc Becfola]] || Werbung König Diarmait mac Aeda Slaines um die Fee Becfola |- valign=top | [[Tochmarc Emire]] || [[Remscéla|Remscél]] der [[Táin Bó Cuailnge]] über [[Cú Chulainn]]s Werbung um [[Emer]] |- valign=top | [[Tochmarc Étaíne]] || [[Fuamnach]] Rache an ihrer Nebenbuhlerin [[Étaín]] |- valign=top | [[Tochmarc Luaine acus aided Athirni]] || [[Conchobar mac Nessa]] Werbung um Luaine und [[Athirne]] Ermordung |- valign=top | [[Togail Bruidne Dá Derga]] || Königsherrschaft und Untergang [[Conaire Mór]] |- valign=top | [[Tóraíocht Dhiarmada agus Ghráinne]] || [[Fionn mac Cumhaill]]s Verfolgungsjagd [[Diarmaid]] und [[Gráinne (miotaseolaíocht)|Gráinne]] |- |} == Sprüche-Sammlungen und Glossare == {| width="100%" class="wikitable sortable" |- class="hintergrundfarbe5" ! Titel !! Aois !! Nóta |- | [[Bretha Crólige]] || - || Bußtaxen bei Verwundungen, 3.&nbsp;Teil des [[Senchas Már]] |- | [[Bretha Nemed Déidenach]] || 7ú || Texte der Rechtsschule von Nemed |- | [[Cáin Adomnáin]] || 7ú || Gesetzestext zum Schutz von Frauen, Kindern und Klerikern |- | [[De duodecim abusivis saeculi]] || 7ú || Abhandlung über die Moral und das Recht (auch altirische Rechtsgrundsätze inkludiert) |- | [[Senchas Már]] || 8ú || Sammlung altirischer Rechtstexte |- | [[Críth Gablach]] || 8ú || Sammlung altirischer Rechtstexte |- | [[Audacht Morainn]] || 8ú. || Sammlung von Lehrsprüchen des Richters [[Morann]] |- | [[Tecosca Cormaic]] || 8ú. || Sammlung von Lehrsprüchen [[Cormac mac Airt]] |- | [[Gúbretha Caratniad]] || 9ú || vom üblichen irischen Recht abweichende Urteile |- | [[Sanas Cormaic]] || 10ú ||Glossar von Rechts- und Dichterausdrücken, Orts- und Personennamen |- | [[Leabhar na gCeart]] || 11ú || Aufzählung der Rechte und Pflichten des Königs von [[Caiseal]] |- | [[Bansenchas]] || 12ú || Verzeichnis berühmter Frauen der Geschichte bis zum [[Lebor Gabála Érenn]], [[An Rúraíocht]] und anderen irischen Annalen |- | [[Dindsenchas]] || 12ú || Etymologie von Ortsnamen |- | [[Cóir Anmann]] || 14ú || Personen- und Stammesnamen |- | [[Auraicept na n-Éces]] || 14ú || Geschichte der irischen Sprache und Schrift |- |} == Sammelwerke aus Irland == {| width="100%" class="wikitable" |- class="hintergrundfarbe5" ! Titel !! Zeit !! Inhalt |- | [[Cín Dromma Snechtai]] || 8ú || |- | [[Lebor na hUidre]] || 12ú || [[Táin Bó Cuailnge]] |- | [[Lebor Laignech]] || 12ú || [[Lebor Gabála Érenn]], [[An Fhiannaíocht]] |- | [[Annála Tiarnaigh]] || 12ú || 807 RC - AD 1178 |- | [[Leabhar Buí Leacáin]] || 14ú || |- | [[Leabhar Mór Leacáin]] || 14ú || |- | [[Leabhar Bhaile an Mhóta]] || 14ú || |- | [[Annála Uladh]] || 15ú || 431 - 1541 |- | [[Leabhar Mhic Cárthaigh Riabhaigh]] || 15ú || |- | [[Foras Feasa ar Éirinn]] || 17ú. || |- | [[Annála Ríoghdhachta Éireann]]=[[Annála na gCeithre Máistrí]] || 17ú || |- |} == ISO == [ [https://iso.ucc.ie/Irish-sagas-list.html ISO] ] * ''[[The Abbot of Drimnagh]]''=[[]], [[Acallamh na Senórach]]=[[Agallamh na Seanórach]], [[Aided Óenfir Aífe]], [[Aided Bresail]], [[Aided Cheit maic Mágach]], [[Aided Cheltchair maic Uthechair]], [[Aided Chonchobuir]], [[Aided Conrói maic Dáiri]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]], [[Aided Fergusa maic Róich]], [[Aided Lóegairi Búadaig]], [[Aided Maelodráin]], ([[Aislinge Meic Con Glinne]]), [[Aislinge Óenguso]]=[[Aisling Aonghasa]], [[Baile Binnbérlach mac Buain]], [[Bórama]]=[[Bóramha]], [[Buile Shuibhne]], [[Caithréim Cellaig]], [[Cath Almaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cath Maige Mucrama]], [[Cert Claidib Cormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]], [[Compert Mongáin]] ocus Serc Duibe-Lacha do Mongán, [[Echtra Condla]]=[[Eachtra Chondla]], [[Echtra Cormaic]] i Tír Tairngirí, [[Echtra Fergusa maic Léti]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]], [[Esnada Tige Buchet]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Fingal Rónáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]], [[Geneamuin Chormaic]]=[[Genemuin Chormaic]], [[Immram Brain]], [[Longes mac n-Uislenn]]=[[Longes mac nUislenn]], [[Mesca Ulad]], [[Noínden Ulad ocus Emuin Macha]]=[[Noínden Ulad]], ''[[Oenach indiu luid in rí]]'' , [[Oidhe Chloinne Lir]]=[[Oidheadh Chlainne Lir]], [[Orgain Denna Ríg]], [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]=[[Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Scéla Cano meic Gartnáin]], [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]=[[]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]]=[[]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]]=[[]], [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]]=[[]], [[Scéla Mucce Meic Da Thó]]=[[Scéla Mucce Meic Dathó]], [[Táin Bó Cúalnge]], [[Tochmharc Eimhire]]=[[Tochmarc Emire]], [[Tochmarc Étaíne]], [[Togail Bruidne Dá Derga]], [[Tóruigheacht Dhiarmada agus Ghráinne]]=[[Tóraíocht Dhiarmada agus Ghráinne]] * [[Diarmaid mac Cearbhaill]]+, == MsOmit 2017 == [https://celt.ucc.ie//MsOmit2017/index.html MsOmit 2017], 138 in iomlán # [[Aided Ailella ocus Chonaill Chernaig]] #* [[Aided Bresail meic Diarmata]]=[[Aided Bresail]], [[Aided Cheit meic Mágach]]=[[Aided Cheit maic Mágach]] (Orgain Bélchon Bréifne), [[Aided Cheltchair meic Uthechair]]=[[Aided Cheltchair maic Uthechair]], [[Aided Chon Roí]]=[[Aided Conrói maic Dáiri]], [[Aided Chonchobair]]=[[Aided Chonchobuir]], [[Aided Chrimthainn meic Fidaig]]=[[Aided Chrimthaind maic Fhidaig ocus Trí mac Echach Muigmedóin]] # [[Aided Chúanach meic Ailchini]] # [[Aided Chuind Chétchathaig]] # [[Aided Derbforgaill]] #* [[Aided Diarmata meic Cerrbaill]]=[[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]] # [[Aided Echach meic Maíreda]] #* [[Aided Fergusa meic Roich]]=[[Aided Fergusa maic Róich]] # [[Aided Guill 7 Gairb]] #* [[Aided Loegaire Búadaig]]=[[Aided Loegairi Buadaig]] #* [[Aided Maelodráin]] # [[Aided Meic Con]] # [[Aided Meidbe]] #* [[Aided Muirchertaig meic Erca]] # [[Aided Nath Í ocus a Adnacol]] (Suidigud Tellaig na Crúachna) #* [[Aided Oenfir Aífe]]=[[Aided Óenfhir Aífe]] # [[Aigidecht Aithirni]] # [[Airec Menman Uraird meic Coisse]] # [[Airem Muintire Finn]] #* [[Airne Fíngein]] #* [[Aislinge Meic Con Glinne]] #* [[Aislinge Oenguso]] # [[Baile Binnbérlach mac Búain]] #* [[Baile Chuind Chétchathaig]]=[[Baile Chuinn Chétchathaig]] #* [[Baile in Scáil]] #* [[Bórama]]=[[Bóramha]] #* [[Brislech Mór Maige Muirthemni]] =[[Aided Chon Culainn]]=[[Anbhás Chú Chulainn]] # [[Bruiden Átha]] # [[Bruiden Da Choca]] # [[Bruiden Meic Da Réo]] (Orgain Chairpri Chind Chait) #* [[Caithréim Cellaig]] # [[Cath Airtig]] #* [[Cath Almaine]] # [[Cath Belaig Dúin Bolg]] #* [[Cath Cairn Chonaill]]=[[Cath Chairn Chonaill]] # [[Cath Cinn Abrad]] # [[Cath Crinna]] # [[Cath Cula Dremne]] #* [[Cath Maige Mucrama]] #* [[Cath Maige Rath]]=[[Cath Maige Rátha]] #* [[Cath Maige Tuired]]=[[Cath Maighe Tuireadh]] - ''first # Cath Maige Tuired - ''second # [[Cath Ruis na Ríg]] #* [[Compert Chon Culainn]]=[[Compert Con Culainn]]=[[Coimpeart Chú Chulainn]] (Feis Tige Becfoltaig) #* [[Compert Chonchobair]]=[[Compert Conchobuir]]=[[Coimpeart Chonchúir]] # [[Comrac Con Culainn re Senbecc ua nEbricc]] (Bruiden Senbicc uí Ebricc) #* [[Comrac Liadaine 7 Cuirithir]]=[[Comrac Liadaineocus Cuirithir]] # [[Comthóth Lóegairi co Cretim 7 a Aided]] # ''[[Conall Corc and the Corco Luigde]] #* [[Sanas Cormaic]] (Gaire, Lethech, Mug Éme, Nesscoit, Orc tréith, Prull) # [[Cuislinn Brigde 7 Aided Meic Díchoime]] #* [[De Chophur in Dá Muccida]]&larr;[[De chophur in dá muccida]] # [[De Gabáil in tSída]] # [[De Maccaib Conairi]] # [[De Síl Chonairi Móir]] # [[Do Faillsigud Tána Bó Cúailnge]] #* [[Echtra Chondla]]=[[Echtra Condla]] # [[Echtra Chormaic i Tír Tairngiri]] #* [[Echtra Fergusa meic Léti]]=[[Echtra Fergusa maic Léti]] # [[Echtra Finn]] (''Finn and the Phantoms'') # [[Echtra Laegairi meic Crimthainn]] #* [[Echtra Mac nEchdach Muigmedóin]]=[[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]] #* [[Echtra Nera]]=[[Echtra Nerai]]=[[Eachtra Neara]] (Táin Bé Aingen) # [[Erchoitmed ingine Gulidi]] #* [[Esnada Tige Buchet]] #* [[Fingal Rónáin]] #* [[Finn agus Gráinne]]=[[Fionn agus Gráinne]] # ''[[Finn and the Man in the Tree]] #* [[Fled Bricrenn]] # [[Fled Bricrenn 7 Loinges mac nDuil Dermait]] # [[Fochonn Loingse Fergusa meic Roig]] # [[Forfess Fer Falgae]] #* [[Fotha Catha Cnucha]] #* [[Annála Easpacha na hÉireann]] (scéalta leabaithe) # [[Gein Branduib meic Echach 7 Aedáin meic Gabráin]] # [[Genemain Aeda Sláine]] #* [[Genemain Chormaic]]=[[Genemuin Chormaic]] # [[Immacallam Choluim Chille 7 ind Óclaig]] #* [[Immacallam in Dá Thuar]](ad)=[[Immacallam in dá Thuarad]] (Acallam in Dá Suad, Túar) # [[Immathchor nAilella 7 Airt]] #* [[Immram Brain]] #* [[Immram Curraig Maíle Dúin]]=[[Immram curaig Ua Corra]] # [[Immram Snedgusa 7 Meic Ríagla]] (Echtra, Merugud Clérech Coluim Chille) # [[Imthechta Tuaithe Luchra ocus Aided Fergusa]] # [[Imthechta Tuirill 7 a Mac]] # [[Longes Chonaill Chuirc]] #* [[Longes mac nUislenn]] (Uisnig) #* [[Macgnímartha Finn]] #* [[Mesca Ulad]] #* [[Compert Mongáin]] # Scél asa mberar etc. [Aided Fothaid Airgdig] # Scél Mongáin # Tucait Baile Mongáin #* [[Noínden Ulad]] (Ces Noínden Ulad) # [[Orgain Néill Noígíallaig]] (Aided) #* [[Orgain Denna Ríg]] (Bruiden Túamma Tenbad) #* [[Orgain Trí mac Diarmata meic Cerbaill]]=[[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]] # ''[[Quarrel between Finn and Oisín]] # [[Reicne Fothaid Canainne]] #* [[Scél na Fír Flatha]], [[Echtra Chormaic i Tír Tairngire]]=[[Echtra Cormaic]] 7 [[Cert Claidib Chormaic]]=[[Cert Claidib Cormaic]] # [[Scél Túain meic Cairill]] (Immacallam Túain fri Finnia) # [[Scéla Alaxandair]] #* [[Scéla Cano meic Gartnáin]] # [[Scéla Conchobuir meic Nessa]] (''Conchobar's Household'') # [[Scéla Eogain 7 Cormaic]] (Scéla Geine Cormaic) # [[Scéla Mosauluim]] #* [[Scéla Mucce Meic Da Thó]] # [[Senchas Airgiall]] #* [[Senchas Fagbála Caisil]] #* [[Serglige Con Culainn]] # [[Siaburcharpat Con Culainn]] # [[Suidigud Tellaig Themra]] #* [[Táin Bó Cúailnge]] # [[Táin Bó Dartada]] #* [[Táin Bó Flidais]] #* [[Táin Bó Fraích]] #* [[Táin Bó Regamain]]=[[Táin Bó Regamon]] # [[Táin Bó Regamna]] # [[Talland Étair]] # [[Tesmolta Cormaic 7 Aided Finn]] # [[Tochmarc Ailbe]] #* [[Tochmarc Becfhola]]=[[Tochmarc Becfola]] #* [[Tochmarc Emire]]=[[Tochmharc Eimhire]] #* [[Tochmarc Étaine]]=[[Tochmarc Étaíne]]=[[Tochmharc Éadaoine]] I, II, III # [[Tochmarc Ferbe]] #* [[Tochmarc Lúaine ocus Aided Aithirne]]=[[Tochmarc Luaine acus aided Athirni]] # [[Tochmarc Momera]] #* [[Togail Bruidne Da Derga]]=[[Toghail Brú Dá Dearga]], Orgain Bruidne Uí Derga # [[Togail Troí]] # [[Tucait Fagbála in Fessa do Finn 7 Marbad Cuil Duib]] #* [[Tucait Indarba na nDéssi]] ([[Tairired na nDéisi]]=[[Tairired na nDéssi]]) # [[Úath Beinne Étair]] # [[Verba Scáthaige]] == Celtic Language Collective == [http://www.maryjones.us/ctexts/index_irish.html Celtic Language Collective] (maryjones) === '' Manuscripts '' === # [[Lebar na Núachongbála]]=[[Leabhar Laighneach]] # [[Lebor na nUidre]]=[[Leabhar na hUidhre]] # [[Leabhar Bhaile an Mhóta]] # [[Leabhar Mór Mhic Fhir Bhisigh]]=[[Leabhar Mór Leacáin]] # [[Leabhar Buidhe Lecáin]]=[[Leabhar Buí Leacáin]] # [[Leabhar Feirmoithe]]=[[Leabhar Fhear Maí]] # [[Leabhar Méig Shamhradháin]]=[[Dúnaire Mag Shamhradhain]]=[[]] # [[Leabhar Í Eadhra]]=[[Leabhar Uí Eadhra]] # [[Leabar Chaillín]]=[[Leabar Fidhnacha]]=[[Leabhar Fhianacha]] === '' The Mythological Cycle '' === # [[Lebor Gabála Érenn]]=[[Leabhar Gabhála na hÉireann]] # [[Do Flathiusaib Hérend]]=[[]] (LL) # [[Lebor Bretnach]]=[[]] # [[Cath Maige Tuired]]=[[Cath Maighe Tuireadh]] # [[Tuath De Danand na set soim]]=[[Ceithre Sheod]] # [[Oidheadh Chloinne Tuireann]]=[[Oidheadh Chlainne Tuireann]] # [[Tochomlod mac Miledh a hEspain i nErind]]=[[]] # [[De Gabáil in t-Sída]]=[[]] # [[Tochmarc Étaíne]]=[[]] (LU, Egerton 1782) # [[Togail Bruidne Dá Derga]]=[[]] # [[Aislinge Óenguso]]=[[]] # [[Oidheadh Chloinne Lir]]=[[Oidheadh Chlainne Lir]] # [[Altram Tige Dá Medar]]=[[]] # [[Scél Túain maic Cairill]]=[[Tuan mac Cairill]] # [[Eachtra Léithín]]=[[]] # [[Suidigud Tellaich Temra]]=[[]] # [[Moí coire coir goiriath]]=[[]] # [[Cía cétliaigh robúi ind-Érinn]]=[[]] # [[Cóir Anmann]]=[[]] # [[Bodleian Dinnshenchas (Rawl B 506)]]=[[Dinnseanchas]] # [[Edinburgh Dindsenchas (MS Kilbride XVI)]]=[[]] # [[Rennes Dindsenchas I (Rennes MS)]]=[[]] # [[Metrical Dindsenchas]]=[[]] # [[Banshenchus]]=[[Banseanchas]] # [[The Battle of Partholon's Sons]]=[[]] ([[Seanchas Mór]]) === '' The Ulster Cycle '' === # [[]]=[[]] qp9hpvrbguqu9ifr9224vzcqn8vepr0 0 99779 1312958 1268697 2026-05-14T03:06:42Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1312958 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Doiciméad}} [[Íomhá:LandnamabokManuscriptPage.jpg|mion|deis|Leathanach as an lámhscríbhinn [[párpháipéar|phárpháipéir]] den ''Landnáma'' san [[Institiúid Léinn Íoslainnigh Árni Magnússon]] i [[Reykjavík]], [[Íoslainn]]]] Saothar meánaoiseach [[Íoslainnis]]e is ea '''Landnámabók''' ({{IPA|ˈlantˌnauːmaˌpouːk}}, "An Leabhar Lonnaíochtaí"), giorraithe scaití go ''Landnáma'', a dhéanann chur síos ar lonnú (''landnám'') na h[[Íoslainn]]e ag [[Lochlannaigh]] sna 9ú agus 10ú haoiseanna. == Ábhar == Tá an ''Landnámabók'' roinnte ina chúig mhír agus níos mó ná 100 alt. Insítear sa chéad chuid conas a aimsíodh an t-oileán, le 435 fir (landnámsmenn) ar dtús sa tuaisceart agus san iardheisceart. I ndiaidh sin, áirítear na lonnaitheoirí uile ceathrún ar cheathrún, thiar thuaidh thoir theas, 3,000 duine agus 1,400 lonnaíocht san iomlán. Rianaítear ann eachtraí tábhachtacha agus startha agus ginealaigh clann sa 12ú haois isteach. Feictear gearrscéalta anseo agus ansiúd. Moltar aon údar amháin ag daoine áirithe, agus creidtear eile gur cumadh é ag [[Thing (tionól)|þing]] (tionóil). Is foinse luachmhar é fós ar stair agus ginealach mhuintir na hÍoslainne. == Leaganacha ar marthain == Níl an chéad chóip ar marthain. Téann na cóipeanna is sine siar go dtí an chéad leath den 13ú haois. Tháinig an chéad lonnaitheoirí Lochlannacha go dtí an Íoslainn idir na blianta 870 agus 930, ach déanann an ''Landnámabók'' trácht ar a muintir chomh déanach is an 11ú haois. Tá cúig leagan mheánaoiseacha ann den ''Landnámabók'' atá ar marthain: * ''Sturlubók'' le [[Sturla Þórðarson]] * ''[[Hauksbók]]'' le [[Haukr Erlendsson]], bunaithe ar ''Sturlubók'' agus leagan le [[Styrmir Kárason]] anois caillte * ''Melabók'' * ''Skarðsárbók'' * ''Þórðarbók'' == Féach freisin == * [[Cerball mac Dúnlainge]] == Naisc sheachtracha == *[http://www.snerpa.is/net/snorri/landnama.htm ''Landnámabók''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161210191901/http://www.snerpa.is/net/snorri/landnama.htm |date=2016-12-10 }} ar snerpa.is == Tagairtí == {{reflist}} {{DEFAULTSORT:Landnamabok}} [[Catagóir:An Íoslainn]] 3ovi0oek9xw8lz8zsfcqwimvxhxpplb 0 101728 1312899 1251568 2026-05-13T15:40:17Z Seachránaí 53315 Catagóirí 1312899 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Duine}} Is polaiteoir [[Astrálach]] é '''Anthony Norman Albanese''' (a rugadh 2 Márta 1963). Tá sé ina cheannaire ar Pháirtí Lucht Oibre na h[[An Astráil|Astráile]] (PLOA) ó 2019, agus ina fheisire parlaiminte (FP) don rannán Grayndler ó 1996. Bhí Albanese ina leas-phríomh-aire ar an Astráil faoin dara rialtas Rudd in 2013 agus ina [[Aire Rialtais|aire Comh-aireachta]] i rialtais Rudd agus Gillard ó 2007 go 2013. D'éirigh sé an 31ú príomh-aire na hAstráile sa bhliain 2022. {{DEFAULTSORT:Albanese, Anthony}} [[Catagóir:Daoine a rugadh i 1963]] [[Catagóir:Daoine beo]] [[Catagóir:Caitlicigh]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hÉireann]] [[Catagóir:Daoine de bhunadh na hIodáile]] [[Catagóir:Fir]] [[Catagóir:New South Wales]] [[Catagóir:Polaiteoirí Astrálacha an 20ú haois]] [[Catagóir:Príomh-Airí na hAstráile]] [[Catagóir:Sóisialaithe]] qvdkbue2v276vw9a78kh94716qmqll1 0 102243 1312840 1234398 2026-05-13T12:20:54Z Marcas.oduinn 33120 /* Sanas */ Nasc 1312840 wikitext text/x-wiki {{#invoke:Interwiki from P460|Interwiki}} [[Rítheaghlaigh Ghaelacha|Rítheaghlach Gaelach]] as [[Tuadhmhumhain]] is ea ''' Mhic an Airchinnigh.''' [[File:McInerney Irish coat of arms.png|mion|Armas Mhic an Airchinnigh]] == Sanas == Is amhlaidh go bhfuil an focal ''[[Airchinneach]]''<ref>[https://dil.ie/1719 airchinnech], oirchinneach, ar eDIL</ref> fréamhaithe as na fo-fhocail ''oir'' agus ''ceann''. == Armas agus mana == Ar an armas, feictear trí leon dearga is three red lions passant. Is é an mana ná ''Veritas'' nó ''Vincit Veritas''. == Daoine == * [[Gearóid Mac an Airchinnigh]] == Tagairtí == {{reflist}} {{síol-ie}} q4gnj06ilt47tkp7gzp0eamtpx7isku 0 110710 1312934 1234018 2026-05-13T20:27:03Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1312934 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Bezirksmuseum Josefstadt Sexkoffer.jpg|mion|Fearas gnéasoideachais sa Ghearmáin, 2021]] Is éard atá i gceist le '''gnéasoideachas''', nó '''oideachas gnéasacht'''a, ná oiliúint faoi chúrsaí collaíochta, gnéis agus inscne, dírithe ar dhéagóirí go hiondúil.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/boscailt-sul-don-bheirt-againn-an-seastan-gneis-i-lar-an-aonaigh/|teideal=TUARASCÁIL ÓN mBRASAÍL: B’oscailt súl don bheirt againn an seastán gnéis i lár an aonaigh|údar=Alex Hijmans|dáta=6 Nollaig 2023|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-12-07}}</ref> In Éirinn, de réir an FSS (HSE),<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Feidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte|url=https://ga.wikipedia.org/w/index.php?title=Feidhmeannacht_na_Seirbh%C3%ADse_Sl%C3%A1inte&oldid=1190201|journal=Vicipéid|date=2023-11-20|language=ga}}</ref> "Foghlaimíonn na daltaí cad a chiallaíonn sé a ngnéasacht a bhrath agus a chur in iúl sa chiall leathan iomlánaíoch. Cuid bhunúsach dár ndaonnacht is ea ár ngnéasacht. Áiríonn sé ár bhféiniúlacht inscne, ár gclaonadh gnéasach, ár gcaidrimh linn féin agus ár gcaidrimh le daoine eile."<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.hse.ie/eng/about/who/healthwellbeing/hse-education-programme/an-tsraith-shoisearach-acmhainni-sphe/oideachas-caidrimh-agus-gneasachta.pdf|teideal=Oideachas Caidrimh agus Gneasachta 1|údar=Feidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte / FSS nó HSE|dátarochtana=2023}}{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> === Conspóidí === ==== Míshuaimhneas ==== Tá daoine míchompordach go minic ag cur oideachas gnéasachta ar dhaoine óga. Ní hamháin go bhfuil sofhriotail ann faoin ghníomh féin, ach tá roinnt nathanna doiléire ann fosta a úsáidtear le tagairt a dhéanamh don oideachas gnéasachta. Úsáidtear na sofhriotail seo - ''the birds and the bees'' nó *the facts of life *- chomh minic céanna, b’fhéidir, is a úsáidtear na cinn a bhaineann le gnéas féin.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-an-t-oideachas-cuimsitheach-gneasachta-faoi-ionsai.aspx|teideal=An t-oideachas cuimsitheach gnéasachta faoi ionsaí i Meiriceá (Cuid 1)|údar=Mary Beth Taylor|dáta=EAGRÁN 35 · MÁRTA 2004|language=ga-IE|work=Beo!|dátarochtana=2023-12-06}}</ref> ==== Staonadh ==== [[Íomhá:Maîtresses d'Education Sexuelle.JPG|mion|"Maîtresses d'Education Sexuelle", chun oideachas a chur ar na cáilíní roimh pósadh. Lucht Mandinka an [[An Cósta Eabhair|Chósta Eabhair]]  ]] Uaireanta, sna Stáit Aontaithe go háirithe, cuirtear iallach ar scoileanna deireadh a chur leis an oideachas cuimsitheach gnéasachta agus cuirtear béim ar [[staonadh ó ghnéas]]. Bunaithe ar léamh áirithe ar an [[An Bíobla|Bhíobla]], tá gealltanas staonadh ó ghnéas roimh phósadh mar airteagal lárnach de chuid na [[An Chríostaíocht|Críostaíocht]]<nowiki/>a le fada.<ref name=":0" /><ref name=":1" /> {{Main|Staonadh ó ghnéas}} === Gnéasoideachas in Éirinn === Sa bhliain 2023, d'fhoilsigh an [[Comhairle Náisiúnta Curaclaim agus Measúnachta|Chomhairle Náisiúnta Curaclaim agus Measúnachta]] (CNCM nó NCCA i mBéarla) dréachtchuraclam ''Oideachas Sóisialta, Pearsanta agus Sláinte'' (OSPS)<ref>i mBéarla, ''Social, Personal and Health Education'' nó ''SPHE'' </ref> don tsraith shinsearach,<ref>{{Lua idirlín|url=https://ncca.ie/media/6309/draft-sc-sphe-for-consultation_gaeilge.pdf|teideal=Dréachtsonraíocht Oideachais Shóisialta, Phearsanta agus Sláinte (OSPS) na Sraithe Sinsearaí : Le haghaidh comhairliúcháin (pdf)|údar=ncca.ie|dáta=2023|dátarochtana=2023}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://ncca.ie/media/6310/template-for-written-submissions_for-website_ga.docx|teideal=Dréachtsonraíocht OSPS na Sraithe Sinsearaí : Le haghaidh comhairliúcháin (docx)|údar=ncca.ie|dáta=2023|dátarochtana=2023}}</ref> oideachas maidir le cúrsaí meabhairshláinte agus folláine, cúrsaí gnéasachta agus toilithe, cúrsaí pornagrafaíochta agus eile. Tá oideachas OSPS éigeantach do dhaltaí sa tsraith shinsearach i ngach iar-bhunscoil ó 2027. Beidh ar scoileanna 60 uair an chloig múinteoireachta nó uair amháin sa tseachtain san ábhar a sholáthar do gach dalta.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Oideachas maidir le toiliú, gnéasacht & eile le bheith éigeantach|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0903/1468094-oideachas-maidir-le-toiliu-gneasacht-eile-le-bheith-eigeantach/|date=2024-09-03|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> ==== Conspóid ==== Mar chuid den mhír ar Chaidrimh agus Gnéasacht, tá daltaí sa gcúigiú agus sa séú bliain iarbhunscoile ag déanamh “plé ar an ngníomhaíocht ghnéasach mar chuid de chaidrimh an duine fhásta arb iad an cúram, an meas, an toil, an caidreamh collaí agus pléisiúr a thabhairt dá chéile a chomharthaí sóirt”. Tharraing na moltaí conspóid, go háirithe "Ba cheart gach ceann de na torthaí foghlama in íochtar a mhúineadh ar bhealach ina ndéantar aitheantais, caidrimh agus teaghlaigh [[LADT|LADTA]]+ a chur san áireamh..." === Gnéasoideachas i dTuaisceart Éireann === Tá [[Páirtí Comhghuaillíochta Thuaisceart Éireann|Alliance]], an [[Páirtí Sóisialta agus Daonlathach an Lucht Oibre|SDLP]], [[An Páirtí Glas]] agus [[Pobal seachas Brabús]] i bhfách le gnéasoideachas riachtanach a bhfuil bun fírinne leis.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/le-misneach-na-hoige-a-chaith-me-mo-vota-den-chead-uair-riamh-inne/|teideal=Le misneach na hóige a chaith mé mo vóta den chéad uair riamh inné|údar=Cliodhna Ní Mhianáin|dáta=6 Bealtaine 2022|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-12-06}}</ref> == Féach freisin == * [[Oideachas]] * [[Staonadh ó ghnéas]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Leanaí]] [[Catagóir:Sláinte gnéis]] [[Catagóir:Gnéasoideachas]] [[Catagóir:Oideachas in Éirinn]] [[Catagóir:Ógántacht]] [[Catagóir:Gnéasacht an duine]] 2moosddgse4i9ny5ibxtwh1r8iwrwsb 0 111201 1312933 1232120 2026-05-13T20:26:45Z TGcoa 21229 1312933 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Galar}} Víreas coitianta go leor atá sa '''noraivíreas (norovirus''' i mBéarla). Tugtar ‘'''fríd urlacain geimhridh'''’ nó '''<nowiki/>'galar urlacain geimhridh'''' air freisin toisc go mbíonn sé níos coitianta sa gheimhreadh. Is féidir leat é a thógáil ag am ar bith den bhliain, áfach.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.hse.ie/eng/about/who/healthwellbeing/our-priority-programmes/hcai/hcai-amr-information-for-patients-and-public/patient-leaflets/translated-patient-leaflets/bileog-eolais-noraivireas-dothair.pdf|teideal=Bileog eolais d’othair – Noraivíreas|údar=hse.ie|dátarochtana=2024|archivedate=2024-01-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240117232842/https://www.hse.ie/eng/about/who/healthwellbeing/our-priority-programmes/hcai/hcai-amr-information-for-patients-and-public/patient-leaflets/translated-patient-leaflets/bileog-eolais-noraivireas-dothair.pdf}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www2.hse.ie/conditions/norovirus/|teideal=Norovirus|language=en|work=HSE.ie|dátarochtana=2024-01-17}}</ref> Meastar gurb é is cúis le 50 faoin gcéad de na cásanna buinní. Is féidir leis an noraivíreas a bheith gránna. Ach ní galar an-tromchúiseach é – bíonn an t-othar i gceart i gceann cúpla lá agus is iondúil go n-imíonn an víris leis féin. Sin ráite, mothaíonn an té a mbíonn sé air an-tinn.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/raigeanna-baisti-agus-raigeanna-buinni/|teideal=Ráigeanna báistí agus ráigeanna buinní|údar=Alex Hijmans|dáta=17 Eanáir 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-01-17}}</ref> Daoine thar 65 agus páistí óga is mó atá buailte leis an vireas.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://www.eirebheo.ie/news/nuacht/1066829/iarrtar-ar-dhaoine-a-bheith-faicheallach-agus-ardu-tagtha-ar-chasanna-noraivireas.html|teideal=Iarrtar ar dhaoine a bheith faicheallach agus ardú tagtha ar chásanna noraivíreas|údar=Michelle NicPhaidin|language=gl|work=www.eirebheo.ie|dátarochtana=2024-01-17}}</ref> [[Íomhá:Norwalk Virus (14550066332).jpg|clé|mion|Norwalk mar 3D|220x220px]] [[Íomhá:Norovirus is a nasty stomach bug.webm|clé|mion|Físeán (i mBéarla)|220x220px]] === Scaipeadh === [[Íomhá:Reports by Month of Norovirus.png|clé|mion|séasúracht ''láidir''|220x220px]] [[Íomhá:Clean Up After Someone with Norovirus Vomits or has Diarrhea.webm|clé|mion|Galarchosc: ag glanadh suas (i mBéarla)|220x220px]] Is féidir leis scaipeadh go han-éasca agus go gasta in aon áit a bhfuil daoine ina gcónaí i ndlúththeagmháil. Scaipeann noraivíreas go héasca in áiteanna poiblí amhail ospidéil, saoráidí cónaithe agus pobail. Is féidir le duine é a thógáil má théann cáithníní beaga urlacain nó caca ó dhuine ionfhabhtaithe isteach ina bhéal. Is féidir leis sin tarlú sna cásanna seo a leanas: * Análaíonn duine ar a bhfuil Noraivíreas cáithníní beaga den víreas a análaíonn duine eilse isteach * Déantar teagmháil le dromchlaí nó le rudaí ionfhabhtaithe (is féidir leis an víreas maireachtáil lasmuigh den chorp ar feadh roinnt laethanta) * itear bia éillithe (mar shampla, mura níonn duine ionfhabhtaithe a lámha sula láimhseálann sé nó sí bia).<ref name=":0" /> Bíonn daoine ionfhabhtaíoch ón uair a thosaíonn na siomptóm go dtí go mbíonn siad imithe ar feadh 48 uair an chloig. D’fhéadfá bheith ionfhabhtaíoch freisin ar feadh tamall gairid roimhe sin agus ina dhiaidh sin. Ar an drochuair, is féidir noraivíreas teacht ar dhaoine níos mó ná uair amháin, toisc go mbíonn an víreas ag athrú i gcónaí. === Galarchosc === Ní féidir noraivíreas a sheachaint i gcóna faraor. Chun Noraivíreas a sheachaint * Is fearr le daoine ionfhabhtaíocha fanacht sa bhaile. Ná tabhair cuairt go háirithe ar ospidéal, ar shaoráid chónaithe srl. Tá sé seo thar a bheith tábhachtach do dhaoine a oibríonn i gcúram sláinte, i gcúram leanaí nó in ullmhú bia. * Coinnigh glan, ag ní lámh go minic. Nigh aon éadaí nó éadaí leapa a d’fhéadfadh a bheith éillithe go leithleach in uisce te. Glan agus díghalraigh aon dromchlaí nó rudaí a d’fhéadfadh a bheith éillithe. (Ná bí ag brath ar ghlóthacha láimhe alcóil, mar seans nach maróidh cuid acu an víreas). * . Déan iarracht imeall, hanla sruthlaithe agus suíochán an leithris a choinneáil glan. Dún clár an leithris i gcónaí.<ref name=":0" /> === Siomptóim === Ní théann an víreas i gcion ar gach duine ar an mbealach céanna. Éireoidh formhór na ndaoine tinn faoi cheann lá nó dhó i ndiaidh teacht i dteagmháil leis an víreas agus maireann sé ar feadh 2 nó 3 lá de ghnáth. Ní bhíonn siomptóim ar bith ar roinnt daoine agus mothaíonn siad go breá.<ref name=":0" /> * D’fhéadfadh go mothódh roinnt daoine nach bhfuil siad istigh leo féin agus go gcaillfidh siad a ngoile. * Tagann urlacan nó buinneach ar roinnt daoine, agus tagann urlacan agus buinneach araon ar roinnt daoine. * Braitheann roinnt daoine go gcuirfidh siad amach ach nach ní chuireann siad amach i ndáiríre. * Tagann fiabhras beag, tinneas cinn, crampaí boilg pianmhara, fuinneamh íseal agus géaga pianmhara ar roinnt daoine.<ref name=":0" /> Bíonn pianta i mbaill eile den chorp in amanna.<ref name=":2">{{Lua idirlín|url=https://extrag.ie/2023/03/24/nuacht/bi-airdeallach-le-vomiting-bug/|teideal=Molann HSE daoine a bheith airdeallach faoi ‘vomiting bug’|údar=extrag.ie|dáta=2023-03-24|language=ga-IE|dátarochtana=2024-01-17}}</ref> === Leigheas === Níl aon leigheas air,. Má thagann noraivíreas ort, ba chóir duit fanacht sa bhaile ní mór duit ligean dó a sheal a thabhairt. Ba chóir duit  go leor deochanna glana a ól amhail uisce nó líomanáid réidh. Ní chuideoidh [[Antaibheathach|antaibheathaigh]] an té a mbíonn tinn.. Go deimhin, d’fhéadfadh fo-iarmhairtí a bheith mar thoradh ar antaibheathaigh lena n-áirítear buinneach. Ciallaíonn sé sin go mbeidh gach duine níos fearr as gan antaibheathaigh mura bhfuil siad de dhíth le haghaidh [[ionfhabhtú]] éigin eile. Ní gá d’fhormhór na ndaoine dul chuig an dochtúir. Is annamh a bhíonn cóireáil ospidéil de dhíth ar dhaoine a bhíonn noraivíreas orthu. Ach má bhí tú an-tinn sular tháinig an t-ionfhabhtú noraivíris ort, féadfaidh sé éirí an-dona. Ba cheart cóir leighis a lorg má bhíonn na siomptóim seo a leanas ort: • cur amach trom • [[fuil]] do d’[[Faecas|fhaecas]] (cac) • pian sa bholg • [[díhiodráitiú]].<ref name=":0" /> === In Éirinn === Tá noraivíreas ar cheann de na frídín boilg is coitianta in Éirinn. Níor taifeadadh an oiread cásanna den noraivíreas le linn 2020-22 mar gheall ar an b[[paindéim COVID-19]]. Ach bhí méadú suntasach tagtha ar líon na gcásanna noraivíreas le linn 2023.<ref name=":1" /><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Fógra sláinte eisithe faoi leathadh an noraivíris|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0321/1364407-fogra-slainte-eistithe-faoi-leathadh-an-noraiviris/|date=2023-03-21|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref name=":2" /><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.hse.ie/eng/services/news/media/pressrel/norovirus-cases-on-the-rise-in-ireland-hse1.html|teideal=Norovirus cases on the rise in Ireland – HSE|language=en|work=HSE.ie|dátarochtana=2024-01-17|archivedate=2024-01-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240117232844/https://www.hse.ie/eng/services/news/media/pressrel/norovirus-cases-on-the-rise-in-ireland-hse1.html}}</ref> [[Íomhá:Rotterdam - 3072 - 2024.01.07 - Ambassador Cruise Line - « Ambience » (proue) © Anthony Levrot.jpg|clé|mion|220x220px|Ambassador Cruise Line: 1700 faoi dhianghlasáil i m[[Bordeaux]] in 2026]] === Eachtraí === In 2026 sa Fhrainc, bhí ar 1,700 duine ar [[long chrúsála]] ar ancaire fanacht ar bord an tsoithigh tar éis do dhuine de na paisinéirí bás a fháil le noraivíreas. Bhí thart ar leathchéad eile tinn agus siomptóim an noraivíris orthu.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Noravíreas ar long chrúsála sa Fhrainc, paisinéir básaithe|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0513/1573134-noravireas-ar-long-chrusala-sa-fhrainc-paisineir-basaithe/|date=2026-05-13|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> == Féach freisin == * [[Urlacan]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Galair]] [[Catagóir:Víreas]] [[Catagóir:Goile]] [[Catagóir:Urlacan]] [[Catagóir:Víris]] js5j5wruzef5kgbboquss6vdzljyy5m 1312936 1312933 2026-05-13T20:27:55Z TGcoa 21229 /* Tagairtí */ 1312936 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Galar}} Víreas coitianta go leor atá sa '''noraivíreas (norovirus''' i mBéarla). Tugtar ‘'''fríd urlacain geimhridh'''’ nó '''<nowiki/>'galar urlacain geimhridh'''' air freisin toisc go mbíonn sé níos coitianta sa gheimhreadh. Is féidir leat é a thógáil ag am ar bith den bhliain, áfach.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.hse.ie/eng/about/who/healthwellbeing/our-priority-programmes/hcai/hcai-amr-information-for-patients-and-public/patient-leaflets/translated-patient-leaflets/bileog-eolais-noraivireas-dothair.pdf|teideal=Bileog eolais d’othair – Noraivíreas|údar=hse.ie|dátarochtana=2024|archivedate=2024-01-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240117232842/https://www.hse.ie/eng/about/who/healthwellbeing/our-priority-programmes/hcai/hcai-amr-information-for-patients-and-public/patient-leaflets/translated-patient-leaflets/bileog-eolais-noraivireas-dothair.pdf}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www2.hse.ie/conditions/norovirus/|teideal=Norovirus|language=en|work=HSE.ie|dátarochtana=2024-01-17}}</ref> Meastar gurb é is cúis le 50 faoin gcéad de na cásanna buinní. Is féidir leis an noraivíreas a bheith gránna. Ach ní galar an-tromchúiseach é – bíonn an t-othar i gceart i gceann cúpla lá agus is iondúil go n-imíonn an víris leis féin. Sin ráite, mothaíonn an té a mbíonn sé air an-tinn.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/raigeanna-baisti-agus-raigeanna-buinni/|teideal=Ráigeanna báistí agus ráigeanna buinní|údar=Alex Hijmans|dáta=17 Eanáir 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-01-17}}</ref> Daoine thar 65 agus páistí óga is mó atá buailte leis an vireas.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://www.eirebheo.ie/news/nuacht/1066829/iarrtar-ar-dhaoine-a-bheith-faicheallach-agus-ardu-tagtha-ar-chasanna-noraivireas.html|teideal=Iarrtar ar dhaoine a bheith faicheallach agus ardú tagtha ar chásanna noraivíreas|údar=Michelle NicPhaidin|language=gl|work=www.eirebheo.ie|dátarochtana=2024-01-17}}</ref> [[Íomhá:Norwalk Virus (14550066332).jpg|clé|mion|Norwalk mar 3D|220x220px]] [[Íomhá:Norovirus is a nasty stomach bug.webm|clé|mion|Físeán (i mBéarla)|220x220px]] === Scaipeadh === [[Íomhá:Reports by Month of Norovirus.png|clé|mion|séasúracht ''láidir''|220x220px]] [[Íomhá:Clean Up After Someone with Norovirus Vomits or has Diarrhea.webm|clé|mion|Galarchosc: ag glanadh suas (i mBéarla)|220x220px]] Is féidir leis scaipeadh go han-éasca agus go gasta in aon áit a bhfuil daoine ina gcónaí i ndlúththeagmháil. Scaipeann noraivíreas go héasca in áiteanna poiblí amhail ospidéil, saoráidí cónaithe agus pobail. Is féidir le duine é a thógáil má théann cáithníní beaga urlacain nó caca ó dhuine ionfhabhtaithe isteach ina bhéal. Is féidir leis sin tarlú sna cásanna seo a leanas: * Análaíonn duine ar a bhfuil Noraivíreas cáithníní beaga den víreas a análaíonn duine eilse isteach * Déantar teagmháil le dromchlaí nó le rudaí ionfhabhtaithe (is féidir leis an víreas maireachtáil lasmuigh den chorp ar feadh roinnt laethanta) * itear bia éillithe (mar shampla, mura níonn duine ionfhabhtaithe a lámha sula láimhseálann sé nó sí bia).<ref name=":0" /> Bíonn daoine ionfhabhtaíoch ón uair a thosaíonn na siomptóm go dtí go mbíonn siad imithe ar feadh 48 uair an chloig. D’fhéadfá bheith ionfhabhtaíoch freisin ar feadh tamall gairid roimhe sin agus ina dhiaidh sin. Ar an drochuair, is féidir noraivíreas teacht ar dhaoine níos mó ná uair amháin, toisc go mbíonn an víreas ag athrú i gcónaí. === Galarchosc === Ní féidir noraivíreas a sheachaint i gcóna faraor. Chun Noraivíreas a sheachaint * Is fearr le daoine ionfhabhtaíocha fanacht sa bhaile. Ná tabhair cuairt go háirithe ar ospidéal, ar shaoráid chónaithe srl. Tá sé seo thar a bheith tábhachtach do dhaoine a oibríonn i gcúram sláinte, i gcúram leanaí nó in ullmhú bia. * Coinnigh glan, ag ní lámh go minic. Nigh aon éadaí nó éadaí leapa a d’fhéadfadh a bheith éillithe go leithleach in uisce te. Glan agus díghalraigh aon dromchlaí nó rudaí a d’fhéadfadh a bheith éillithe. (Ná bí ag brath ar ghlóthacha láimhe alcóil, mar seans nach maróidh cuid acu an víreas). * . Déan iarracht imeall, hanla sruthlaithe agus suíochán an leithris a choinneáil glan. Dún clár an leithris i gcónaí.<ref name=":0" /> === Siomptóim === Ní théann an víreas i gcion ar gach duine ar an mbealach céanna. Éireoidh formhór na ndaoine tinn faoi cheann lá nó dhó i ndiaidh teacht i dteagmháil leis an víreas agus maireann sé ar feadh 2 nó 3 lá de ghnáth. Ní bhíonn siomptóim ar bith ar roinnt daoine agus mothaíonn siad go breá.<ref name=":0" /> * D’fhéadfadh go mothódh roinnt daoine nach bhfuil siad istigh leo féin agus go gcaillfidh siad a ngoile. * Tagann urlacan nó buinneach ar roinnt daoine, agus tagann urlacan agus buinneach araon ar roinnt daoine. * Braitheann roinnt daoine go gcuirfidh siad amach ach nach ní chuireann siad amach i ndáiríre. * Tagann fiabhras beag, tinneas cinn, crampaí boilg pianmhara, fuinneamh íseal agus géaga pianmhara ar roinnt daoine.<ref name=":0" /> Bíonn pianta i mbaill eile den chorp in amanna.<ref name=":2">{{Lua idirlín|url=https://extrag.ie/2023/03/24/nuacht/bi-airdeallach-le-vomiting-bug/|teideal=Molann HSE daoine a bheith airdeallach faoi ‘vomiting bug’|údar=extrag.ie|dáta=2023-03-24|language=ga-IE|dátarochtana=2024-01-17}}</ref> === Leigheas === Níl aon leigheas air,. Má thagann noraivíreas ort, ba chóir duit fanacht sa bhaile ní mór duit ligean dó a sheal a thabhairt. Ba chóir duit  go leor deochanna glana a ól amhail uisce nó líomanáid réidh. Ní chuideoidh [[Antaibheathach|antaibheathaigh]] an té a mbíonn tinn.. Go deimhin, d’fhéadfadh fo-iarmhairtí a bheith mar thoradh ar antaibheathaigh lena n-áirítear buinneach. Ciallaíonn sé sin go mbeidh gach duine níos fearr as gan antaibheathaigh mura bhfuil siad de dhíth le haghaidh [[ionfhabhtú]] éigin eile. Ní gá d’fhormhór na ndaoine dul chuig an dochtúir. Is annamh a bhíonn cóireáil ospidéil de dhíth ar dhaoine a bhíonn noraivíreas orthu. Ach má bhí tú an-tinn sular tháinig an t-ionfhabhtú noraivíris ort, féadfaidh sé éirí an-dona. Ba cheart cóir leighis a lorg má bhíonn na siomptóim seo a leanas ort: • cur amach trom • [[fuil]] do d’[[Faecas|fhaecas]] (cac) • pian sa bholg • [[díhiodráitiú]].<ref name=":0" /> === In Éirinn === Tá noraivíreas ar cheann de na frídín boilg is coitianta in Éirinn. Níor taifeadadh an oiread cásanna den noraivíreas le linn 2020-22 mar gheall ar an b[[paindéim COVID-19]]. Ach bhí méadú suntasach tagtha ar líon na gcásanna noraivíreas le linn 2023.<ref name=":1" /><ref>{{Luaigh foilseachán|title=Fógra sláinte eisithe faoi leathadh an noraivíris|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/0321/1364407-fogra-slainte-eistithe-faoi-leathadh-an-noraiviris/|date=2023-03-21|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref name=":2" /><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.hse.ie/eng/services/news/media/pressrel/norovirus-cases-on-the-rise-in-ireland-hse1.html|teideal=Norovirus cases on the rise in Ireland – HSE|language=en|work=HSE.ie|dátarochtana=2024-01-17|archivedate=2024-01-17|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240117232844/https://www.hse.ie/eng/services/news/media/pressrel/norovirus-cases-on-the-rise-in-ireland-hse1.html}}</ref> [[Íomhá:Rotterdam - 3072 - 2024.01.07 - Ambassador Cruise Line - « Ambience » (proue) © Anthony Levrot.jpg|clé|mion|220x220px|Ambassador Cruise Line: 1700 faoi dhianghlasáil i m[[Bordeaux]] in 2026]] === Eachtraí === In 2026 sa Fhrainc, bhí ar 1,700 duine ar [[long chrúsála]] ar ancaire fanacht ar bord an tsoithigh tar éis do dhuine de na paisinéirí bás a fháil le noraivíreas. Bhí thart ar leathchéad eile tinn agus siomptóim an noraivíris orthu.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Noravíreas ar long chrúsála sa Fhrainc, paisinéir básaithe|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0513/1573134-noravireas-ar-long-chrusala-sa-fhrainc-paisineir-basaithe/|date=2026-05-13|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> == Féach freisin == * [[Urlacan]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Galair]] [[Catagóir:Goile]] [[Catagóir:Urlacan]] [[Catagóir:Víris]] 6cqgq8t2jnz6d04xu1ls4735s1lkra6 1 111522 1312974 1311977 2026-05-14T10:26:19Z ListeriaBot 25319 Wikidata list updated [V2] 1312974 wikitext text/x-wiki == glanadh-mar|profléitheoireacht de dhíth == Tá súil agam go bhfuil mo bhotúin ceartaithe agam![[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 14:14, 3 Feabhra 2024 (UTC) :GRMA. [[Úsáideoir:Kevin Scannell|kscanne]] ([[Plé úsáideora:Kevin Scannell|plé]]) 14:18, 3 Feabhra 2024 (UTC) ==https://cy.wikipedia.org/wiki/Madarch_meithrin== Is trua nach bhfuil mé in ann leas a bhaint as an 'Wikidata list' seo a leanas; <nowiki> {{Wikidata list |sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P105 wd:Q7432. ?item wdt:P171 ?sub0 . ?sub0 (wdt:P171)* wd:Q913614 } LIMIT 10 |sort=label |columns=label:rhywogaeth,P225,P18:delwedd |row_template=Zutabe formatoa/Familiak |thumb=80 |links= }} {| class='wikitable sortable' ! rhywogaeth ! ainm an tacsóin ! delwedd |- {{Zutabe formatoa/Familiak | label = ''[[:d:Q10400771|Acutocapillitium filiforme]]'' | p225 = Acutocapillitium filiforme }} |- {{Zutabe formatoa/Familiak | label = ''[[:d:Q10400774|Acutocapillitium torrendii]]'' | p225 = Acutocapillitium torrendii }} |- {{Zutabe formatoa/Familiak | label = ''[[:d:Q10416550|Arachnion album]]'' | p225 = Arachnion album | p18 = [[Íomhá:Arachnion album 364645.jpg|center|80px]] }} |- {{Zutabe formatoa/Familiak | label = ''[[:d:Q10416551|Arachnion bovista]]'' | p225 = Arachnion bovista }} |- {{Zutabe formatoa/Familiak | label = ''[[:d:Q10416553|Arachnion iulii]]'' | p225 = Arachnion iulii }} |- {{Zutabe formatoa/Familiak | label = ''[[:d:Q10416552|Arachnion lazoi]]'' | p225 = Arachnion lazoi }} |- {{Zutabe formatoa/Familiak | label = ''[[:d:Q10416554|Arachnion lloydianum]]'' | p225 = Arachnion lloydianum }} |- {{Zutabe formatoa/Familiak | label = ''[[:d:Q10416810|Araneosa columellata]]'' | p225 = Araneosa columellata }} |- {{Zutabe formatoa/Familiak | label = ''[[:d:Q2092258|Battarrea phalloides]]'' | p225 = Battarrea phalloides | p18 = [[Íomhá:Battarrea phalloides 15328.jpg|center|80px]] }} |- {{Zutabe formatoa/Familiak | label = ''[[:d:Q844279|Podaxis pistillaris]]'' | p225 = Podaxis pistillaris | p18 = [[Íomhá:Mushroom in Wadi Rum 01.jpg|center|80px]] }} |} {{Wikidata list end}}</nowiki> [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 14:30, 3 Feabhra 2024 (UTC) 9t6pv0e4jsximexec9l5d84zpazqnlf 0 111737 1312859 1305680 2026-05-13T14:07:09Z InternetArchiveBot 47196 Rescuing 0 sources and tagging 1 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 1312859 wikitext text/x-wiki Tá roinnt [[Ealaín oscartha|ealaíona comhraic]] traidisiúnta ó dhúchas in Éirinn.<ref name="tearma">{{Cite web-en|url=http://www.tearma.ie/Search.aspx?term=martial+art|title=martial art|work=téarma.ie – Dictionary of Irish Terms|publisher=[[Foras na Gaeilge]] and [[Dublin City University]]|access-date=18 Nov 2016}}</ref> I measc na stíleanna traidisiúnta tá [[dornálaíocht]], [[coraíocht]], speachóireacht, agus [[bataireacht]] (troid bataí). == Dornálaíocht == [[Íomhá:CharlieMitchell.jpg|mion| Charlie Mitchell ag léiriú seasamh traidisiúnta na dornálaíochta dorn-nochta.]] Uaireanta léirítear an seasamh a d'úsáidtí sa dornálaíocht thraidisiúnta Éireannach, cineál dornálaíochta dorn-nochta, i gcaracatúir Éireannacha ar nós Leipreachán [[Ollscoil Notre Dame|Notre Dame]]. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''Lua ag teastáil''&#x5D;</sup> Fanann an lámh chun tosaigh níos faide ón gcorp ná mar a fhanann sa [[dornálaíocht]] nua-aimseartha. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''Lua ag teastáil''&#x5D;</sup> Fanann gualainn na láimhe chun tosaigh daingean in aghaidh an ghéill agus déantar an lámh eile a choinneáil buailte go docht leis an gcorp, agus úsáidtear an dorn chun an giall a chosaint. Ní bhíodh miotóga dornálaíochta á gcaitheamh. Ina áit sin, d'úsáidtí an lámh chun tosaigh chun an t-ionsaí a bhí ag teacht a bhac agus sheastaí ar leataobh agus ghlactaí céim siar chun uillinn a chruthú nó dhéantaí an chabhail a luascadh nó a bhogadh i dtreo an chéile comhraic. Craoladh clár faisnéise ''[[Prime Time (clár teilifíse)|Prime Time]]'' maidir leis an [[Lucht siúil|Lucht Siúil]] agus a n-oidhreacht dornálaíochta dorn-nochta ar [[Raidió Teilifís Éireann]]. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''Lua ag teastáil''&#x5D;</sup> == ''Coraíocht'' == Tá a leagan féin de choraíocht ag Éirinn. Coraíocht an t-ainm a thugtar ar stíl chúlchoinneála a chleachtaítear in Éirinn. Is féidir coraíocht a chleachtadh le seaicéad nó a leithéid ach níl éadaí de dhíth. Tá raon leathan de ghluaiseachtaí agus d'éalaithe ann. I measc na laochra Éireannacha suntasacha tá Danno O’Mahony as [[Contae Chorcaí]] (iar-churadh an domhain), Steve Casey as [[Contae Chiarraí]] (iar-churadh an domhain), agus Con O’Kelly, a bhí san iomaíocht don Bhreatain i [[Cluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 1908|gCluichí Oilimpeacha an tSamhraidh 1908]]. I measc na n-iomarscálaithe Gael-Mheiriceánacha tá John McMahon. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''Lua ag teastáil''&#x5D;</sup> ==Bataireacht== Baineann ''[[Sail éille|Bataireacht]]'', téarma a thagraíonn do throid bataí, le húsáid [[sail éille]] agus maidí troda eile. Ní bhíodh na maidí a d'úsáidtí le haghaidh na Bataireachta caighdeánaithe, mar go mbíodh stíleanna éagsúla Bataireachta ann. Géaga crainn nó bataí siúil a bhíodh i gceist go minic. Faoin 18ú haois, bhíodh dronganna Éireannacha ag casadh lena cheile le troideanna a bheith acu, cleachtas ar a dtugtar [[faicseanaíocht]]. Bhíodh grúpaí móra daoine páirteach sna troideanna faicseanaíochta ag aontaí móra, póstaí, sochraidí nó cruinnithe eile, ag [[Domhnach Broc]] mar shampla. <sup class="noprint Inline-Template Template-Fact" style="white-space:nowrap;">&#x5B;''Lua ag teastáil''&#x5D;</sup> Tá sé maíte ag roinnt staraithe, mar atá luaite ag James S. Donnelly Jr. (1983) in "Irish Peasants: Violence & Political Unrest, 1780") go raibh gné aicmeach agus pholaitiúil ag baint leis an bhfaicseanaíocht. == Tagairtí == {{Reflist}} == Tuilleadh léitheoireachta == * Carleton, Uilliam. ''Traits and Stories of Irish Peasantry'' (Cúig imleabhar, a foilsíodh idir 1833 agus c. 1853) ** {{cite book|title=Self-Defense; Or, The Art of Boxing|first=Ned|last=Donnelly|year=1879|publisher=Peck & Snyder|url=https://books.google.com/books?id=FNB9xwEACAAJ}} ** {{cite book|title=Irish Swordsmanship: Fencing and Dueling in Eighteenth Century Ireland|first=Ben|last=Miller|year=2017}} ** {{cite book|title=Defensive Exercises|first=Donald|last=Walker|year=1840|url=https://books.google.com/books?id=OBMYtAEACAAJ}} ** {{cite book|title=Gaelic Martial Arts|first=Q.|last=Cullen|isbn=9781519086969|year=2016|publisher=Amazon Digital Services}} == Naisc sheachtracha == * [http://maol.tripod.com/index-2.html Cumann Taighde na nEalaíon Comhraic Cheilteach]{{Dead link|date=Bealtaine 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} * [http://johnwhurley.com/ Shillelagh Irish Stick-fighting] {{Na Gaeil}} {{Martial arts}} [[Catagóir:Spóirt na hÉireann]] [[Catagóir:Ealaíona comhraic]] jfs5gly4ysq25fxe5tpev6h3gthb58v 0 117158 1312836 1252943 2026-05-13T12:15:26Z Marcas.oduinn 33120 /* */ airchinneach 1312836 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Gairm}} Maor oidhreachtúil tailte eaglaise sa [[An Mheánaois|Mheánaois]] ab ea '''an t-airchinneach'''. ({{Lang-sga |airchinnech}}, {{Lang-la|princeps}}<ref>{{Luaigh foilseachán | url=https://books.google.com/books?id=g6yq2sKLlFkC&dq=latin+erenagh&pg=PA630 |title = Early Christian Ireland|isbn = 9780521363952|last1 = Charles-Edwards|first1 = T. M.|date = 2000-11-30| publisher=Cambridge University Press }}</ref><ref>{{Cite book-en|url=https://books.google.com/books?id=g6yq2sKLlFkC&dq=latin+erenagh&pg=PA630|title=Early Christian Ireland|isbn=9780521363952|author=Charles-Edwards|first=T. M.|date=2000-11-30|publisher=Cambridge University Press}}</ref> {{Lang-en|erenagh}}) a bhí freagrach as ioncam an pharóiste a fháil ó dheachú agus ó chíosanna, as maoin eaglaise a thógáil agus a chothabháil agus as maoirsiú a dhéanamh ar thailte an tearmainn a ghin ioncam an pharóiste. Mar sin bhí ról an [[Preibindire|phreibindire]] aige. I dtosach, bhí corann ar an airchinneach ach níor ghlac sé le hord beannaithe eile; bhí glór aige sa Chaibidil nuair a chuaigh siad i gcomhairle faoi ioncam, d'íoc sé cíos bliantúil leis an Easpag agus fíneáil ar phósadh gach iníon. Is iondúil go raibh an ról faighte aige le hoidhreacht ó ghlúin go glúin i dteaghlaigh áirithe i ngach paróiste. Tar éis an [[An Reifirméisean|Reifirméisean]] agus [[Díscaoileadh na Mainistreacha]] comhchuimsíodh ról an aircheannaigh i bhfreagrachtaí na n-easpag i ngach paróiste.<ref>Erenaghs in Pre-Plantation Ulster: An Early Seventeenth-Century Account. Henry A. Jefferies, Archivium Hibernicum.</ref> ==Naisc sheachtracha== * [https://www.academia.edu/27467549/Erenaghs_and_Termonlands_Another_Early_Seventeenth_Century_Account_2002_ Erenaghs and Termonlands: Another Early Seventeenth-Century Account (2002), mar Henry A Jefferies ] ==Tagairtí== {{Reflist}} {{Síol-creid}} [[Catagóir:Stair na Meánaoise in Éirinn]] [[Catagóir:An Reifirméiseann in Éirinn]] [[Catagóir:Eaglais Chaitliceach Rómhánach]] 1vbe6metsdlo9d67xolhbuk5c8os0y5 1312837 1312836 2026-05-13T12:18:12Z Marcas.oduinn 33120 /* */ Lua 1312837 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Gairm}} Maor oidhreachtúil tailte eaglaise sa [[An Mheánaois|Mheánaois]] ab ea '''an t-airchinneach'''<ref name=teanglann>{{lua idirlín | url = https://www.teanglann.ie/ga/fgb/airchinneach | teideal = airchinneach | work = teanglann.ie | dátarochtana = 13-05-2026}}</ref> ({{Lang-sga |airchinnech}}, {{Lang-la|princeps}}<ref>{{Luaigh foilseachán | url=https://books.google.com/books?id=g6yq2sKLlFkC&dq=latin+erenagh&pg=PA630 |title = Early Christian Ireland|isbn = 9780521363952|last1 = Charles-Edwards|first1 = T. M.|date = 2000-11-30| publisher=Cambridge University Press }}</ref><ref>{{Cite book-en|url=https://books.google.com/books?id=g6yq2sKLlFkC&dq=latin+erenagh&pg=PA630|title=Early Christian Ireland|isbn=9780521363952|author=Charles-Edwards|first=T. M.|date=2000-11-30|publisher=Cambridge University Press}}</ref> {{Lang-en|erenagh}}) a bhí freagrach as ioncam an pharóiste a fháil ó dheachú agus ó chíosanna, as maoin eaglaise a thógáil agus a chothabháil agus as maoirsiú a dhéanamh ar thailte an tearmainn a ghin ioncam an pharóiste. Mar sin bhí ról an [[Preibindire|phreibindire]] aige. I dtosach, bhí corann ar an airchinneach ach níor ghlac sé le hord beannaithe eile; bhí glór aige sa Chaibidil nuair a chuaigh siad i gcomhairle faoi ioncam, d'íoc sé cíos bliantúil leis an Easpag agus fíneáil ar phósadh gach iníon. Is iondúil go raibh an ról faighte aige le hoidhreacht ó ghlúin go glúin i dteaghlaigh áirithe i ngach paróiste. Tar éis an [[An Reifirméisean|Reifirméisean]] agus [[Díscaoileadh na Mainistreacha]] comhchuimsíodh ról an aircheannaigh i bhfreagrachtaí na n-easpag i ngach paróiste.<ref>Erenaghs in Pre-Plantation Ulster: An Early Seventeenth-Century Account. Henry A. Jefferies, Archivium Hibernicum.</ref> ==Naisc sheachtracha== * [https://www.academia.edu/27467549/Erenaghs_and_Termonlands_Another_Early_Seventeenth_Century_Account_2002_ Erenaghs and Termonlands: Another Early Seventeenth-Century Account (2002), mar Henry A Jefferies ] ==Tagairtí== {{Reflist}} {{Síol-creid}} [[Catagóir:Stair na Meánaoise in Éirinn]] [[Catagóir:An Reifirméiseann in Éirinn]] [[Catagóir:Eaglais Chaitliceach Rómhánach]] dlh8codjlwmc5vpywrvgxzftxfop004 1312838 1312837 2026-05-13T12:19:51Z Marcas.oduinn 33120 Bhog Marcas.oduinn an leathanach [[Archinneach]] go [[Airchinneach]]: Misspelled title 1312837 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Gairm}} Maor oidhreachtúil tailte eaglaise sa [[An Mheánaois|Mheánaois]] ab ea '''an t-airchinneach'''<ref name=teanglann>{{lua idirlín | url = https://www.teanglann.ie/ga/fgb/airchinneach | teideal = airchinneach | work = teanglann.ie | dátarochtana = 13-05-2026}}</ref> ({{Lang-sga |airchinnech}}, {{Lang-la|princeps}}<ref>{{Luaigh foilseachán | url=https://books.google.com/books?id=g6yq2sKLlFkC&dq=latin+erenagh&pg=PA630 |title = Early Christian Ireland|isbn = 9780521363952|last1 = Charles-Edwards|first1 = T. M.|date = 2000-11-30| publisher=Cambridge University Press }}</ref><ref>{{Cite book-en|url=https://books.google.com/books?id=g6yq2sKLlFkC&dq=latin+erenagh&pg=PA630|title=Early Christian Ireland|isbn=9780521363952|author=Charles-Edwards|first=T. M.|date=2000-11-30|publisher=Cambridge University Press}}</ref> {{Lang-en|erenagh}}) a bhí freagrach as ioncam an pharóiste a fháil ó dheachú agus ó chíosanna, as maoin eaglaise a thógáil agus a chothabháil agus as maoirsiú a dhéanamh ar thailte an tearmainn a ghin ioncam an pharóiste. Mar sin bhí ról an [[Preibindire|phreibindire]] aige. I dtosach, bhí corann ar an airchinneach ach níor ghlac sé le hord beannaithe eile; bhí glór aige sa Chaibidil nuair a chuaigh siad i gcomhairle faoi ioncam, d'íoc sé cíos bliantúil leis an Easpag agus fíneáil ar phósadh gach iníon. Is iondúil go raibh an ról faighte aige le hoidhreacht ó ghlúin go glúin i dteaghlaigh áirithe i ngach paróiste. Tar éis an [[An Reifirméisean|Reifirméisean]] agus [[Díscaoileadh na Mainistreacha]] comhchuimsíodh ról an aircheannaigh i bhfreagrachtaí na n-easpag i ngach paróiste.<ref>Erenaghs in Pre-Plantation Ulster: An Early Seventeenth-Century Account. Henry A. Jefferies, Archivium Hibernicum.</ref> ==Naisc sheachtracha== * [https://www.academia.edu/27467549/Erenaghs_and_Termonlands_Another_Early_Seventeenth_Century_Account_2002_ Erenaghs and Termonlands: Another Early Seventeenth-Century Account (2002), mar Henry A Jefferies ] ==Tagairtí== {{Reflist}} {{Síol-creid}} [[Catagóir:Stair na Meánaoise in Éirinn]] [[Catagóir:An Reifirméiseann in Éirinn]] [[Catagóir:Eaglais Chaitliceach Rómhánach]] dlh8codjlwmc5vpywrvgxzftxfop004 0 117548 1312953 1309328 2026-05-13T22:45:09Z TGcoa 21229 1312953 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} Insealbhaíodh [[Donald Trump]] mar [[Uachtarán na Stát Aontaithe]] den dara huair ar an 20 Eanáir 2025; cuireadh é faoi mhionn mar an 47ú hUachtarán ar Stáit Aontaithe Mheiriceá.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/cuirfear-tus-laithreach-bonn-le-re-orga-mheiricea-donald-trump/|teideal=‘Cuirfear tús láithreach bonn le ré órga Mheiriceá’ – Donald Trump insealbhaithe mar uachtarán|dáta=2025-01-20|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-01-21}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ma-dheanann-trump-an-dara-tearma-beidh-conamara-uilig-sciurtha-agam-da-bharr/|teideal=‘Má dhéanann Trump an dara téarma beidh Conamara uilig sciúrtha agam dá bharr!’|údar=Mártan Ó Ciardha|dáta=5 Feabhra 2017|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-01-20}}</ref> [[Íomhá:Trump Project 2025 Banner Logo (Biden campaign).jpg|clé|mion|[https://web.archive.org/web/20241002184832/https://kamalaharris.com/project2025 trumpsproject2025.com] (cartlann)<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Project 2025|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Project_2025|journal=Wikipedia|date=2025-01-20|language=en}}</ref>|220x220px]] [[Íomhá:President_Donald_J._Trump_signs_executive_orders.jpg|clé|mion|Bhí na scórtha ordú feidhmiúcháin sínithe ag Trump i mí Eanáir 2025|220x220px]] == Gealltanais agus orduithe i mí Eanáir-Feabhra 2025 == In óráid a thug sé i d[[Comhdháil na Stát Aontaithe|Teach na Comhdhála]] ar Chnoc an Chaipeatóil ar an 20 Eanáir 2025, gheall Trump grian agus gealach. * Mhaígh Trump go raibh éigeandáil náisiúnta fuinnimh ann agus thug le fios go rachfaí i muinín na mianadóireachta idir muir agus thír lena mhaolú; "drill, baby, drill" an mana a bhí aige ina óráid.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/drill-baby-drill-re-nua-ar-dhath-na-hola-geallta-ag-donald-trump/|teideal=‘Drill baby, drill!’ – ré nua ar dhath na hola geallta ag Donald Trump|údar=Alex Hijmans|dáta=22 Eanáir 2025|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-01-22}}</ref> * Deimhnigh Trump go raibh "éigeandáil daoine" ann – ar theorainn na Stát Aontaithe le Meicsiceo – agus dúirt go raibh rún aige "na milliúin agus na milliúin coimhthíoch coiriúil a sheoladh ar ais chuig na háiteanna as ar tháinig siad". * Mhaígh sé go n-ísleodh sé na praghsanna ar earraí tomhaltais ach ag an am ceanna, go gcuirfeadh sé [[Cogadh trádála Trump|taraifí ar iompórtálacha]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/donald-trump-le-hinsealbu-mar-an-47u-uachtaran-ar-stait-aontaithe-mheiricea/|teideal=Donald Trump le hinsealbú mar an 47ú Uachtarán ar Stáit Aontaithe Mheiriceá|dáta=2025-01-20|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-01-21}}</ref> * Gheall sé ina óráid [[Canáil Phanama]] "a thógáil ar ais" agus ainm Mhurascaill Mheicsiceo a athrú go "Murascaill Mheiriceá". srl.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Donald Trump insealbhaithe mar Uachtarán na Stát Aontaithe|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0120/1491792-donald-trump-insealbhaithe-mar-uachtaran-na-stat-aontaithe/|date=2025-01-20|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> * Níl i Meiriceá feasta ach dhá inscne, fir agus mná, a d’fhógair Trump.<ref name=":1" /> === Ollorduithe ginearálta === Shínigh Trump ollorduithe forghníomhaithe go leor ar an 20 Eanáir 2025:<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.wsj.com/politics/trumps-first-day-in-office-signing-orders-spinning-yarns-settling-scores-775335ab|teideal=Trump’s First Day in Office: Signing Orders, Spinning Yarns, Settling Scores|údar=Meridith McGraw|language=en-US|work=WSJ|dátarochtana=2025-01-22}}</ref> * Bhí cead tugtha ag Trump do chomhlachtaí taiscéalaíochta ola agus gás a bhaint as tailte fairsinge gan mhilleadh in Alasca. Chuir sé maoiniú $300 billiún i dtaca le tionchar ar an gcomhshaol ar ceal ar an toirt; cuireadh cosc ar infheistiú in infreastruchtúr "glas".<ref name=":1" /><ref>{{Cite news|url=https://www.ft.com/content/fcaf50dc-6779-44d2-a7fa-264df798a4c1?accessToken=zwAGLEuA1crAkdP8r1DcZ3lE0tOn-iZN95ikwQ.MEUCIQC4EVymm-6cEaGaPszaoaREQZhvMgM8WXqXccpQoeNvtAIgLAfnanKXTswXygw47TK8RauKzxtqOMy20EQJ5I8kTzo&sharetype=gift&token=2f4f8a68-c33e-471a-8165-58e71b6369f3|teideal=Donald Trump halts more than $300bn in US green infrastructure funding|údar=Amanda Chu, Jamie Smyth|dáta=2025-01-22|work=Financial Times|dátarochtana=2025-01-22}}</ref> * Tarraingíodh na Stáit Aontaithe amach as an [[Eagraíocht Dhomhanda Sláinte]] aige agus as [[Comhaontú Pháras maidir leis an Aeráid]]. * Cuireadh cosc ar imircigh ó Mheicsiceo teacht isteach sna Stáit Aontaithe. Bhí éigeandáil gairthe ar an teorainn theas ionas gur féidir an t-arm a úsáid i gcoinne ‘ionradh’ inimirceach.<ref name=":1" /><ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|title=Pardún tugtha ag Trump don slua a ling an Caipeatól in 2021|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0121/1491995-pardun-tugtha-ag-trump-don-dream-an-ling-an-caipeatol-in-2021/|date=2025-01-21|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.nilc.org/articles/analysis-of-trump-day-1-executive-orders-unconstitutional-illegal-and-cruel/|teideal=Trump’s Day 1 Executive Orders: Unconstitutional, Illegal, and Cruel|dáta=2025-01-21|language=en-US|work=NILC|dátarochtana=2025-01-22}}</ref> * Tugadh pardún do mhórán gach duine (1,500) a ghlac páirt sa s[[Ruathar ar an gCaipeatól (2021)|éirse a tugadh ar Theach na Comhdhála ar Chnoc an Chaipeatóil]] ar an 6 Eanáir 2021.<ref name=":0" /> * Cuireadh deireadh leis na smachtbhannaí ar na coilínigh Ghiúdacha sa [[An Phalaistín|Phalaistín]]. * Tugadh fógra scoir – nó tairiscint éirí as – d’oibrithe rialtais agus pacáiste iomarcaíochta tairgthe dóibh arb ionann é agus ocht mí tuarastail. Seo iarracht ag Trump an líon daoine atá fostaithe ag an rialtas láir a laghdú go sonrach agus cur le héifeachtacht na seirbhíse poiblí ar mhaithe leis an mana ‘Drain the Swamp’ a chur i gcrích. * Athainmníodh [[Murascaill Mheicsiceo]] mar 'Mhurascaill Mheiriceá'. * srl Bhí an cur chuige bunaithe ar stíl bhainistíochta [[Elon Musk]] agus lorg a láimhe ar na hollorduithe. Bhí Ard-Aighní in go leor de na Stáit ag tabhairt dúshlán in aghaidh na n-orduithe agus an tuairim ann gur ag an g[[Cúirt Uachtarach na Stát Aontaithe|Cúirt Uachtarach]] a bheadh an focal deiridh ar na ceisteanna áirithe sin.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/stait-dheighilte-mheiricea-trump-ag-deanamh-raic-de-reir-a-bhriathair/|teideal=Stáit Dheighilte Mheiriceá – Trump ag déanamh raic de réir a bhriathair|údar=Máirín Ní Ghadhra|dáta=31 Eanáir 2025|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-02-02}}</ref> == Amlíne == Ar an 4 Feabhra , [[Cogadh na gclaimhte gan trua gan taise agus an comhthéacs idirnáisiúnta|mhol Donald Trump an pobal Palaistíneach a dhíbirt]] as Gaza go buan, agus. "Riviera an Mheánoirthir" a dhéanamh de. Mhínigh sé gur chóir do na Palaistínigh imeacht go tíortha eile, amhail an Éigipt agus an Iordáin, rud a diúltaíodh go láidir sna tíortha seo. Dúirt Trump go dtógfadh Meiriceá smacht ar Gaza agus go gcabhrófaí leis an limistéar le fostaíocht agus tithíocht a chruthú.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Trump ag moladh Palaistínigh a dhíbirt as Gaza|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0205/1494793-trump-ag-moladh-palaistinigh-a-dhibirt-as-gaza/|date=2025-02-05|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/8-feabhra-2025-ard-mhacha/id1525428808?i=1000690265747|teideal=Nuacht Mhall (Ard Mhacha)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=8 Feabhra 2025|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2025-02-08}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/caineadh-deanta-ar-phlean-trump-riviera-an-mheanoirthir-a-dheanamh-de-gaza/|teideal=Cáineadh déanta ar phlean Trump ‘Riviera an Mheánoirthir’ a dhéanamh de Gaza|dáta=2025-02-05|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-02-05}}</ref> Bhí sé i gceist ag Trump deireadh a chur leis an áisíneacht stáit [[USAID]] a riarann cláracha daonchabhrach ar fud an domhain ar shon na Stát Aontaithe.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Cúlghairm déanta ag Trump ar chead slándála Joe Biden|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0208/1495509-culghairm-deanta-ag-trump-ar-chead-slandala-joe-biden/|date=2025-02-08|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Ar an 27 Feabhra 2025, d'eitil [[Andrew Tate|Andrew agus Tristan Tate]] go dtí [[Fort Lauderdale]]; chuir Rialtas Trump brú ar Rialtas na [[An Rómáin|Rómáine]] chun na deartháireacha a ligeadh amach.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/news/2025/feb/27/andrew-tate-tristan-romania-us|teideal=Andrew Tate and brother land in US from Romania after travel ban lifted|údar=Jon Henley, Emine Sinmaz, Richard Luscombe|dáta=2025-02-27|language=en-GB|work=The Guardian|dátarochtana=2025-02-27}}</ref> Ar an 28 Feabhra 2025, bhuail Trump le [[Volodymyr Zelenskyy|Uachtarán Zelensky na hÚcráine]] sa [[Teach Bán]]. Bhí argóint phoiblí acu os comhair tuairisceoirí. Bhuail an bheirt fhear lena chéile chun comhaontú a shíniú, faoina dtabharfar cearta do Mheiriceá sciar de shaibhreas mianach na hÚcráine a roinnt <ref>{{Luaigh foilseachán|title="Níor chóir géilleadh don Rúis", a dúirt Zelensky le Trump inniu|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0228/1499558-nior-choir-geilleadh-don-ruis-a-duirt-zelensky-le-trump-inniu/|date=2025-02-28|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref>{{Main|Cainteanna síochána idir an Rúis agus an Úcráin}}{{Main|Cogadh trádála Trump}}{{Main|Cliseadh na stocmhargaí 2025}} Ar an 28 Márta 2025, thug [[J. D. Vance|JD Vance]] agus ag ball sinsearach de rialtas Donald Trump cuairt ar an nGraonlainn, gníomh imeaglaithe. {{Príomhalt|Caidreamh na Stát Aontaithe leis an nGraonlainn, Danmhairg}} Tharraing Trump aird air féin lá i ndiaidh lae, agus chuir a smaointe aisteacha aird an phobail ar strae b'fhéidir. Mar shampla, thug sé le fios gur mhaith leis Ceanada, Panama agus an Ghraonlainn a ghabháil. "Sílim féin gur pósadh iontach a bheadh ann", a dúirt Trump le [[Mark Carney]] ar an 6 Bealtaine.<ref>{{Luaigh foilseachán|title="Níl Ceanada ar díol agus ní bheidh choíche"|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0506/1511411-nil-ceanada-ar-diol-agus-ni-bheidh-choiche/|date=2025-05-06|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Ar an 29 Aibreán, leis an chéad 100 lá caite in oifig aige, rinne Trump comóradh le slógadh i Michigan. Mhaígh sé go raibh infheistíocht mhór déanta sa gheilleagar, go raibh gearradh siar ar oibrithe feidearálacha, agus go raibh meas ar Mheiriceá arís ar fud an domhain. Dúirt an tUachtarán Trump gur éirigh níos fearr lena Rialtas sa chéad 100 lá acu in oifig ná mar a d'éirigh le aon Rialtas eile riamh.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Comóradh déanta ag Trump ar a chéad 100 lá in oifig|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0430/1510284-comoradh-deanta-ag-trump-ar-a-chead-100-la-in-oifig/|date=2025-04-30|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> Ar an 1 Iúil, chuir Trump a lámh leis "[[An tAcht Mór Álainn, 2025|An tAcht Mór Álainn]]", a bhuaicphointe reachtach mar Uachtarán le linn a Dara Téarma. 19 Samhain ; d'éiligh Trump géilleadh láithreach na hÚcráine => [[Cainteanna síochána idir an Rúis agus an Úcráin|Cainteanna síochána]] 21 Nollaig: ceapadh "toscaire" na Stát Aontaithe, Gobharnóir Louisiana [[Jeff Landry]], chun an nGraonlainn, gníomh imeaglaithe => [[Caidreamh na Stát Aontaithe leis an nGraonlainn, Danmhairg|Caidreamh na SA leis an nGraonlainn]] == Cogaí == Thug Trump cead do Iosrael chun tús a chur le [[Cogadh na Dhá Lá Dhéag 2025|Cogadh na Dhá Lá Dhéag]] ar an 13 Meitheamh 2025. D'fhógair Trump sos cogaidh ar an 23 Meitheamh. D’éirigh thar barr chomh maith leis an oibríocht mhíleata dhána i mí Eanáir 2026 inar éirigh le Trump Uachtarán na [[Veiniséala]], [[Nicolás Maduro|Nicolas Maduro]], a fhuadach agus an tír sin a chur faoina chois, gan oiread is saighdiúir Meiriceánach amháin a chailliúint.<ref name=":2">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/leirionn-cogai-trump-agus-putin-an-baol-a-bhaineann-leis-an-iomarca-cumhachta-a-bheith-ag-fear-amhain/|teideal=Léiríonn cogaí Trump agus Putin an baol a bhaineann leis an iomarca cumhachta a bheith ag fear amháin|údar=Fachtna Ó Drisceoil|dáta=31 Márta 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-01}}</ref> Chothaigh na hoibríochtaí seo ró-mhuinín i Trump. I mí Feabhra 2026, bhí sé ag súil le bua tapaidh san Iaráin – go dtitfeadh an réimeas nó go ngéillfeadh ceannairí nua dó go tapaidh tar éis dó na ceannairí reatha a mharú. Ach mar is eol dúinn anois ar nós Putin mheas sé a namhaid go mór faoina chumas. I dtús 21ú haoise, mar mhalairt ar bunáiteanna míleata a cheadú ina gcríocha, thug Meiriceá barántas slándála do thíortha Arabacha na [[Murascaill na Peirse|Murascaille]]. Bhris Trump an margadh sin in 2026. Bhí an chuma ar an scéal, dóibhsean, freisin go dtabharfaidh Meiriceá tús áite do mhianta Iosrael fiú más iad comhghuaillithe Arabacha Mheiriceá sa réigiún a bheidh thíos leis. Mar sin chuir Trump an córas comhghuaillíochta a bhunaigh Meiriceá ar fud an Mheánoirthir i mbaol.<ref name=":2" /> D’ionsaigh na Stáit Aontaithe Rialtas na hIaráine ar an 28 Feabhra 2026, ionsaí gan choinne. {{Príomhalt|Cogadh na Stát Aontaithe agus Iosrael in aghaidh na hIaráine}} == Taidhleoireacht == Thug Trump Cuairt Stáit ar an tSín ón 12 go dtí an 14 Bealtaine 2026. {{Príomhalt|Cuairt Stáit Donald Trump chuig an tSín 2026}} == Geilleagar == Téarma é an ‘Trumpflation’ a chum eacnamaithe in 2016 roimh an gcéad téarma Uachtaránachta ag Donald Trump, agus iad ag cur síos ar an imní a bhí orthu faoi bhoilsciú mar gheall ar a pholasaithe eacnamaíochta. Deich mbliana níos deireanaí agus bhí an dusta le glanadh den téarma agus deatach le baint arís as. Ní téarma oifigiúil eacnamaíochta é, pé duine a shocraíonn na cúrsaí seo, ach tá eacnamaithe agus lucht airgeadais ag úsáid an téarma go coitianta le cur síos a dhéanamh ar an ardú ar an ráta boilscithe mar gheall ar pholasaithe Trump.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/leagan-gaeilge-de-trumpflation-ag-teastail-diostoipe-i-mbothar-na-tra/|teideal=Leagan Gaeilge de ‘Trumpflation’ ag teastáil, diostóipe i mBóthar na Trá|údar=Bridget Bhreathnach|dáta=17 Aibreán 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-04-22}}</ref> Tháinig ardú ar an gcostas breosla in 2026; bhí tionchar tábhachtach ag an g[[Cogadh na Stát Aontaithe agus Iosrael in aghaidh na hIaráine|cogadh san Iaráin agus an ghéarchéim i gCaolas Hormuz]] ar an ráta boilscithe. == Féach freisin == * [[Polasaí inimirce de chuid Rialtas Donald Trump]] * [[Cogadh trádála Trump]] * [[Cliseadh na stocmhargaí 2025]] * "[[An tAcht Mór Álainn, 2025|An tAcht Mór Álainn]]" * [[Caidreamh na Stát Aontaithe leis an nGraonlainn, Danmhairg]] == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:2025]] [[Catagóir:Donald Trump]] [[Catagóir:Stair na Stát Aontaithe]] [[Catagóir:Uachtaránacht na Stát Aontaithe]] [[Catagóir:Athrú aeráide sna Stáit Aontaithe]] [[Catagóir:Dara téarma Donald Trump]] [[Catagóir:Cogaí trádála]] 7tic0prhy2w6rztokc6saqhr2n2cl85 0 120773 1312848 1278323 2026-05-13T13:06:55Z EmausBot 6926 Ag socrú athsheolta dúbailte → [[55637 Uni]] 1312848 wikitext text/x-wiki #athsheoladh [[55637 Uni]] qzn3qfjqvcmujsicj4ifig59mcfjelq 0 120774 1312847 1278326 2026-05-13T13:06:45Z EmausBot 6926 Ag socrú athsheolta dúbailte → [[145451 Rumina]] 1312847 wikitext text/x-wiki #athsheoladh [[145451 Rumina]] 5j8atjudsxrhi5fll204kdyf9zuq5l5 0 121254 1312969 1293380 2026-05-14T08:50:40Z ListeriaBot 25319 Wikidata list updated [V2] 1312969 wikitext text/x-wiki Tá [[an Liotuáin]] roinnte ina '''deich gcontae''' ([[Liotuáinis]]: uatha ''apskritis'', iolra ''apskritys''), gach ceann ainmnithe as a phríomhchathair. Tá na contaetha roinnte ina [[Bardais na Liotuáine|60 bardas]] (uatha ''savivaldybė'', iolra ''savivaldybės''): 9 mbardas cathrach, 43 bhardas ceantair agus 8 mbardas. Tá gach bardas roinnte ina [[seanóireacht|seanóireachtaí]] (uatha ''seniūnija'', iolra ''seniūnijos''). Bunaíodh an córas seo sa bhliain 1994 agus leasaíodh go mion é sa bhliain 2000. Go dtí an bhliain 2010, bhí na contaetha faoi riar gobharnóirí contae (singular ''apskrities viršininkas'', plural ''apskrities viršininkai'') ceaptha ag an rialtas láir i [[Vilnius]]. Bhí sé mar phríomh-fhreagracht acu ná go ngéille na bardais do dhlíthe agus [[bunreacht na Liotuáine|bunreacht]] na Liotuáine. Moladh é nárbh ghá don Liotuáin 10 gcontae a bheith aici. Mar sin, ar an 1d Iúil 2010, cuireadh deireadh leis na rialacháin contae, ach coinníodh na contaetha féin le haghaidh feidhmeanna staidrimh.<ref name=Seimas2011 /> == Liosta agus léarscáil == {{Wikidata list | SPARQL = SELECT ?item ?itemLabel WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q273789. # Sampla de 'Contae den Liotuáin' FILTER NOT EXISTS { ?item wdt:P576 ?abolishedDate. } SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "ga,lt,en". } } ORDER BY ?itemLabel | columns = number:#, P94:Armas, label:Contae, P2046:Achar, P1082:Daonra, P242:Íomhá }} {| class='wikitable sortable' ! # ! Armas ! Contae ! Achar ! Daonra ! Íomhá |- | style='text-align:right'| 1 | [[Íomhá:LTA Alytaus apskritis COA.svg|center|128px]] | [[Contae Alytus]] | 5425 ciliméadar cearnach | 135367 | [[Íomhá:Alytus County in Lithuania.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 2 | [[Íomhá:LTU Kauno apskritis COA.svg|center|128px]] | [[Contae Kaunas]] | 8089 ciliméadar cearnach | 580333 | [[Íomhá:Kaunas County in Lithuania.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 3 | [[Íomhá:LTU Klaipėdos apskritis COA.svg|center|128px]] | [[Contae Klaipėda]] | 5209 ciliméadar cearnach | 336104 | [[Íomhá:Klaipeda County in Lithuania.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 4 | [[Íomhá:Marijampole County COA.png|center|128px]] | [[Contae Marijampolė]] | 4463 ciliméadar cearnach | 135891 | [[Íomhá:Marijampole County in Lithuania.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 5 | [[Íomhá:LTU Panevėžio apskritis COA.svg|center|128px]] | [[Contae Panevėžys]] | 7881 ciliméadar cearnach | 211652 | [[Íomhá:Panevezys County in Lithuania.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 6 | [[Íomhá:Taurage County COA.png|center|128px]] | [[Contae Tauragė]] | 4411 ciliméadar cearnach | 90652 | [[Íomhá:Taurage County in Lithuania.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 7 | [[Íomhá:Telsiai County COA.png|center|128px]] | [[Contae Telšiai]] | 4350 ciliméadar cearnach | 131431 | [[Íomhá:Telsiai County in Lithuania.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 8 | [[Íomhá:Utena County COA.png|center|128px]] | [[Contae Utena]] | 7201 ciliméadar cearnach | 125462 | [[Íomhá:Utena County in Lithuania.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 9 | [[Íomhá:LTU Vilniaus apskritis COA.svg|center|128px]] | [[Contae Vilnius]] | 9731 ciliméadar cearnach | 851346 | [[Íomhá:Vilnius County in Lithuania.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 10 | [[Íomhá:Siauliai County COA.png|center|128px]] | [[Contae Šiauliai]] | 8540 ciliméadar cearnach | 261764 | [[Íomhá:Siauliai County in Lithuania.svg|center|128px]] |- | style='text-align:right'| 11 | | ''[[:d:Q12647259|Akmenės apskritis]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 12 | | ''[[:d:Q130536648|Alytus County]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 13 | | ''[[:d:Q111979105|Alytaus-Merkinės apskritis]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 14 | | ''[[:d:Q12657477|Jocių apskritis]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 15 | | ''[[:d:Q16453825|Jonavos apskritis]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 16 | | ''[[:d:Q12657989|Joniškio apskritis]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 17 | | ''[[:d:Q16453882|Joniškėlio apskritis]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 18 | | ''[[:d:Q12659034|Jūžintų apskritis]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 19 | | ''[[:d:Q12660405|Kelmės apskritis]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 20 | | ''[[:d:Q12661870|Kuršėnų apskritis]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 21 | | ''[[:d:Q16457722|Bezirk Kėdainiai]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 22 | | ''[[:d:Q16458268|Lazdijų apskritis]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 23 | | ''[[:d:Q16464181|Mažeikių apskritis]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 24 | | ''[[:d:Q12665851|Molėtų apskritis]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 25 | | ''[[:d:Q16467965|Pabradės apskritis]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 26 | | ''[[:d:Q16468295|Pajūrio apskritis]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 27 | | ''[[:d:Q16468930|Pasvalio apskritis]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 28 | | ''[[:d:Q16469827|Plungės apskritis]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 29 | | ''[[:d:Q16470482|Radviliškio apskritis]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 30 | | ''[[:d:Q16471914|Saldutiškio apskritis]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 31 | | ''[[:d:Q12672582|Sedos apskritis]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 32 | | ''[[:d:Q16472520|Skaudvilės apskritis]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 33 | | ''[[:d:Q111980959|Tauragė County]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 34 | | ''[[:d:Q111980964|Trakų apskritis]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 35 | | ''[[:d:Q12676655|Varnių apskritis]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 36 | | ''[[:d:Q12676708|Varėnos apskritis]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 37 | | ''[[:d:Q16476252|Vilkijos apskritis]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 38 | | ''[[:d:Q111980991|Zarasų apskritis]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 39 | | ''[[:d:Q12679602|Šeduvos apskritis]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 40 | | ''[[:d:Q12679746|Šiaulėnų apskritis]]'' | | | |- | style='text-align:right'| 41 | | ''[[:d:Q12679801|Šilalės apskritis]]'' | | | |} {{Wikidata list end}} [[Íomhá:Municipalities in Lithuania.png]] {| |+ Bardais chathrach | 1 || [[Vilnius|Vilnius]] | 2 || [[Kaunas|Kaunas]] | 3 || [[Klaipėda|Klaipėda]] | 4 || [[Panevėžys|Panevėžys]] |- | 5 || [[Šiauliai|Šiauliai]] | 6 || [[Alytus|Alytus]] | 7 || [[Birštonas|Birštonas]] | 8 || [[Palanga|Palanga]] |- |+ Bardais | 9 || [[Visaginas|Visaginas]] | 10 || [[Neringa|Neringa]] |} == Tagairtí == {{reflist | refs = <ref name=Seimas2011>{{lua idirlín | teideal = Dėl apskričių viršininkų administracijų likvidavimo | url = http://www3.lrs.lt/pls/inter3/dokpaieska.showdoc_l?p_id=392936 | fostaitheoir = Seimas of the Republic of Lithuania | dátarochtana = 21d Lúnasa 2011 | archive-date = 12ú Nollaig 2019 | archive-url = https://web.archive.org/web/20191212095643/http://www3.lrs.lt/pls/inter3/dokpaieska.showdoc_l?p_id=392936 | url-status = live}}</ref> }} [[Catagóir:Contaetha sa Liotuáin| ]] fzgg68nrf9wgt03et0ta9il1mysdzia 2 121281 1312906 1311846 2026-05-13T17:03:17Z ListeriaBot 25319 Wikidata list updated [V2] 1312906 wikitext text/x-wiki == Forais / Institiúidí == : '' Féach [[Comhlachtaí an Aontais Eorpaigh agus Euratom]] {{Wikidata list | sparql = SELECT ?item ?itemLabel ?valueLabel WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q748720. OPTIONAL { ?item wdt:P488 ?p1 } OPTIONAL { ?item wdt:P1037 ?p2 } BIND(COALESCE(?p1, ?p2) AS ?value) SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "ga,en". } } ORDER BY (?itemLabel) | columns = number:#, P154:Lógó, label:Institiúid, P571:Bundáta, P159:Ceanncheathrú, P488:Ceannaire, P1342:Líon suíochán }} {| class='wikitable sortable' ! # ! Lógó ! Institiúid ! Bundáta ! Ceanncheathrú ! Ceannaire ! Líon suíochán |- | style='text-align:right'| 1 | [[Íomhá:Council of the EU and European Council.svg|center|128px]] | [[An Chomhairle Eorpach]] | data-sort-value="1974" | 1974-12-09 | ''[[:d:Q1375164|Europa building]]'' | [[António Costa]] | 27 |- | style='text-align:right'| 2 | [[Íomhá:Logo European Central Bank.svg|center|128px]] | [[Banc Ceannais Eorpach]] | data-sort-value="1998" | 1998-06-01 | [[Frankfurt]] | [[Christine Lagarde]] | |- | style='text-align:right'| 3 | [[Íomhá:Council of the EU and European Council.svg|center|128px]] | [[Comhairle an Aontais Eorpaigh]] | data-sort-value="1957" | 1957 | ''[[:d:Q1375164|Europa building]]'' | ''[[:d:Q115639092|Thérèse Blanchet]]'' | 27 |- | style='text-align:right'| 4 | [[Íomhá:Court of Justice of the European Union Logo SV.svg|center|128px]] | [[Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh|Cúirt Bhreithiúnais Eorpach]] | data-sort-value="1952" | 1952 | ''[[:d:Q20971786|Palais de la Cour de Justice]]'' | ''[[:d:Q917096|Koen Lenaerts]]'' | |- | style='text-align:right'| 5 | [[Íomhá:ECA-logo.svg|center|128px]] | [[Cúirt Iniúchóirí na hEorpa]] | data-sort-value="1977" | 1977-10-18 | [[Lucsamburg (cathair)|Lucsamburg]] | | |- | style='text-align:right'| 6 | [[Íomhá:European Parliament logo.svg|center|128px]] | [[Parlaimint na hEorpa]] | data-sort-value="1957" | 1957-03-25 | ''[[:d:Q2423937|Suíomh Pharlaimint na hEorpa i Strasbourg]]'' | [[Roberta Metsola|Roberta Metsola Tedesco Triccas]] | 720 |- | style='text-align:right'| 7 | [[Íomhá:European Commission.svg|center|128px]] | [[an Coimisiún Eorpach]] | data-sort-value="1958" | 1958-01-01 | ''[[:d:Q239|Cathair na Bruiséile]]'' | [[Ursula von der Leyen]] | 27 |} {{Wikidata list end}} == Gníomhaireachtaí == : Féach [[Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh]] ?bunDáta ?tírLabel ?lógó | columns = number:#, P154:Lógó, label:Gníomhaireacht, P17:Tír, P571:Bundáta {{Wikidata list | sparql = SELECT ?item ?itemLabel ?labelEn ?labelGa WHERE { ?item wdt:P31 wd:Q112827555. ?item rdfs:label ?labelEn filter (lang(?labelEn) = "en"). ?item rdfs:label ?labelGa filter (lang(?labelGa) = "ga"). #OPTIONAL { ?item wdt:P571 ?bunDáta. } #OPTIONAL { ?item wdt:P17 ?tír. } #OPTIONAL { ?item wdt:P154 ?lógó. } FILTER NOT EXISTS { ?item wdt:P576 ?abolishedDate. } #SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "ga,en". #} } ORDER BY (?itemLabel) | columns = ?labelEn:Agency, ?labelGa:Gníomhaireacht }} {| class='wikitable sortable' ! Agency ! Gníomhaireacht |- | European Institute for Gender Equality | Institiúid Eorpach um Chomhionannas Inscne |- | European Union Agency for Fundamental Rights | Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chearta Bunúsacha |- | European Chemicals Agency | Gníomhaireacht Eorpach Ceimiceán |- | European Food Safety Authority | An tÚdarás Eorpach um Shábháilteacht Bia |- | European Agency for Safety and Health at Work | Gníomhaireacht Eorpach um Shábháilteacht agus Sláinte ag an Obair |- | European Environment Agency | Gníomhaireacht Chomhshaoil Eorpach |- | European Centre for the Development of Professional Training | an Lárionad Eorpach um Fhorbairt na Gairmoiliúna |- | European Medicines Agency | Gníomhaireacht Leigheasra Eorpach |- | European Fisheries Control Agency | Gníomhaireacht Eorpach um Rialú ar Iascach |- | European Institute of Innovation and Technology | an Institiúid Eorpach um Nuálaíocht agus Teicneolaíocht |- | European Union Agency for Cybersecurity | Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chibearshlándáil |- | European Union Drugs Agency | Gníomhaireacht Drugaí an Aontais Eorpaigh |- | Europol | Europol |- | European Securities and Markets Authority | An tÚdarás Eorpach um Urrúis agus Margaí |- | European Banking Authority | An tÚdarás Baincéireachta Eorpach |- | European Union Intellectual Property Office | Oifig Maoine Intleachtúla an Aontais Eorpach |- | European Union Agency for Criminal Justice Cooperation | Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chomhar Ceartais Choiriúil |- | Translation Centre for the Bodies of the European Union | Ionad Aistriúcháin Chomhlachtaí an Aontais Eorpaigh |- | European Union Agency for Railways | Gníomhaireacht Iarnróid an Aontais Eorpaigh |- | European Training Foundation | an Foras Oiliúna na hEorpa |- | European Union Agency for the Cooperation of Energy Regulators | Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chomhar idir Rialálaithe Fuinnimh |- | European Centre for Disease Prevention and Control | An Lárionad Eorpach um Chosc agus Rialú Galar |- | European Maritime Safety Agency | Gníomhaireacht Eorpach um Shábháilteacht Mhuirí |- | European Labour Authority | An tÚdarás Eorpach Saothair |- | Agency for Support for BEREC | Gníomhaireacht Tacaíochta BEREC |- | Anti-Money Laundering Authority | An tÚdarás um Fhrithsciúradh Airgid |- | European Union Agency for Law Enforcement Training | Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Oiliúint i bhForfheidhmiú an Dlí |- | European Foundation for the Improvement of Living and Working Conditions | Foras Eorpach chun Dálaí Maireachtála agus Oibre a Fheabhsú |- | Community Plant Variety Office | Oifig an Chomhphobail maidir le Cineálacha Plandaí |- | European Insurance and Occupational Pensions Authority | An tÚdarás Eorpach um Árachas agus Pinsin Cheirde |- | European Union Agency for Asylum | Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Thearmann |- | European Union Agency for the Space Programme | Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um an gClár Spáis |- | European Union Agency for the Operational Management of Large-Scale IT Systems in the Area of Freedom, Security and Justice | Gníomhaireacht de chuid an Aontais Eorpaigh chun Bainistiú Oibríochtúil a dhéanamh ar Chórais Mhórscála TF sa Limistéar Saoirse, Slándála agus Ceartais |- | Single Resolution Board | Bord Réitigh Aonair |- | European Border and Coast Guard Agency | Gníomhaireacht Eorpach um an nGarda Teorann agus Cósta |} {{Wikidata list end}} 2o4127d1zqaer6s44dx6l8qvv1cro38 0 122741 1312851 1296386 2026-05-13T13:37:38Z Laighean09 68530 grammar 1312851 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}} Is '''RT''' (ar a dtugtaí '''Russia Today''' roimhe seo; {{lang-ru|Россия Сегодня}}, ''Rossija Segodnja'') cainéal teilifíse satailíte de chuid na [[An Rúis|Rúise]] é a chraoltar ar fud an domhain. Ba é RT an chéad cheann de chainéil na Rúise a bhí go hiomlán digiteach. Is cuid de líonra teilifíse é RT atá maoinithe ag an stát trí struchtúir stáit a bhaineann leis an ngníomhaireacht nuachta [[RIA Novosti]]. In 2014, i ndiaidh ionghabháil na Crimé ag an Rúis, cuireadh bac ar RT san [[An Úcráin|Úcráin]]. Ina dhiaidh sin, in 2020, cuireadh bac ar an gcainéal sa [[An Laitvia|Laitvia]] agus sa [[An Liotuáin|Liotuáin]]. I mí Feabhra 2022, chuir an [[An Ghearmáin|Ghearmáin]] cosc ar RT DE. Tar éis [[Ionradh na Rúise ar an Úcráin|ionradh na Rúise ar an Úcráin in 2022]], d’fhógair an [[An Pholainn|Pholainn]] agus ansin an [[An tAontas Eorpach|tAontas Eorpach]] go gcuirfí cosc oifigiúil ar RT ar fud chríoch an Aontais.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.politico.eu/article/ursula-von-der-leyen-announces-rt-sputnik-ban/|teideal=EU to ban Russia’s RT, Sputnik media outlets, von der Leyen says|dáta=27 Feabhra 2022|work=Politico|teanga=en|rochtain=26 Bealtaine 2024}}</ref> == Scaipeadh == [[File:Vladimir Putin - Visit to Russia Today television channel 2.jpg|mion|[[Vladimir Putin]] ar chuairt chuig RT]] Is cainéal é RT a chuireann nuacht agus cláracha reatha i láthair faoi chúrsaí sa Rúis agus thar lear, ó pheirspictíocht a bhaineann le léamh oifigiúil rialtas na Rúise ar imeachtaí idirnáisiúnta. De réir [[Margarita Simonyan]], príomheagarthóir RT, bunaíodh an cainéal leis an aidhm íomhá “níos cothroime” den Rúis a chur os comhair lucht féachana idirnáisiúnta, agus dúirt sí go mbeadh thart ar 70% den chlárú dírithe ar nuacht idirnáisiúnta.<ref name="RNannounce">{{Lua idirlín|url=https://sputniknews.com/russia/20050607/40484511.html|teideal=RIA Novosti launches a TV channel, Russia Today|work=RIA Novosti|dáta=7 Meitheamh 2005|teanga=en}}</ref> Sna [[2010idí]], luaigh roinnt foinsí go raibh RT i measc na gcainéal nuachta ba mhó lucht féachana ar [[YouTube]]. Faoi 2013, bhí níos mó ná billiún amharc bainte amach ag a chainéal YouTube, agus mhéadaigh an líon sin go dtí roinnt billiúin sna blianta ina dhiaidh sin. Tá sé tugtha le fios i dtuairiscí áirithe gur chuir físeáin a bhain le timpistí, imeachtaí tobanna agus tubaiste nádúrtha go mór le hinfheictheacht an chainéil ar líne. Roimh 2022, bhí RT ar fáil i roinnt tíortha Eorpacha ar ardáin chábla agus satailíte. Ó Mhárta 2022 ar aghaidh, cuireadh srian ar infhaighteacht RT agus na cuntais a bhain leis ar ardáin shóisialta i gcríocha an Aontais Eorpaigh, in éineacht leis an asraon nuachta Rúiseach [[Sputnik (gníomhaireacht nuachta)|Sputnik]]. {| class="wikitable sortable" |- ! Clár !! Láithreoir |- | Breaking the Set || Abby Martin |- | CrossTalk || Peter Lavelle |- | SophieCo || Sophie Shevardnadze |- | Keiser Report || Max Keiser |- | Larry King Now; Politicking || Larry King |- | Spotlight || Al Gurnov |- | Technology Update || Brandon Rice |- | Moscow Mules || Chay Bowes |- | The Big Picture || Thom Hartmann |- | The Truth Seeker || Daniel Bushnell |- | Why You Should Care || Tim Kirby |- | Worlds Apart || Oksana Boyko |- | Venture Capital || Katie Pilbeam |} == Maoiniú == [[File:Dmitry Medvedev took part in the launch of Russia Today Documentary.jpg|mion|[[Dmitry Medvedev]] ag ócáid a bhain le RT Documentary]] Bunaíodh RT in 2005 trí ANO TV-Novosti. De réir tuairiscí idirnáisiúnta éagsúla, tháinig maoiniú an líonra ó fhoinsí stáit na Rúise, lena n-áirítear cistí poiblí agus tacaíocht ó institiúidí airgeadais a bhí faoi thionchar an stáit. Tháinig méadú suntasach ar bhuiséad RT ó dheireadh na 2000idí ar aghaidh, cé go mbíonn éagsúlacht sna figiúirí a luaitear i bhfoinsí éagsúla. In 2017, cuireadh oibleagáid ar RT America clárú mar “ghníomhaire eachtrannach” sna [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stáit Aontaithe]] faoin Acht um Chlárú Gníomhairí Eachtrannacha (FARA), rud a éilíonn nochtadh áirithe maidir le maoiniú agus gníomhaíochtaí.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.npr.org/sections/thetwo-way/2017/11/14/564045159/rt-america-firm-registers-as-foreign-agent-in-u-s-russia-looks-to-retaliate|teideal=TV Company Linked To Russia's RT America Registers As Foreign Agent In U.S.|work=NPR|dáta=14 Samhain 2017|teanga=en}}</ref> == Conspóidí agus rialáil == Tharraing RT cáineadh agus scrúdú rialála i roinnt tíortha. I measc na n-ábhar imní a luadh bhí ceisteanna faoi neamhspleáchas eagarthóireachta agus faoi chlaonadh féideartha i gclúdach nuachta. Sa [[Ríocht Aontaithe]], rinne an rialtóir craoltóireachta [[Ofcom]] cinntí i ndáil le sárú rialacha neodrachta i gcás ábhar áirithe a craoladh ag RT.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.theguardian.com/media/2014/nov/10/russia-today-ofcom-sanctions-impartiality-ukraine-coverage|teideal=Russia Today threatened with Ofcom sanctions due to bias|work=The Guardian|dáta=10 Samhain 2014|teanga=en}}</ref> Tar éis imeachtaí 2022 san Úcráin, ghlac roinnt stát Eorpach agus institiúidí AE bearta i gcoinne dáileadh RT agus [[Sputnik (gníomhaireacht nuachta)|Sputnik]], bunaithe ar reachtaíocht agus ar mheasúnuithe slándála a bhain leis an gcomhthéacs idirnáisiúnta a bhí i réim ag an am. == Naisc sheachtracha == * {{Lua idirlín|url=https://rt.com/|teideal=Suíomh oifigiúil RT|teanga=ar, en, ru, es}} == Tagairtí == {{Reflist}} [[Catagóir:An Rúis]] [[Catagóir:Líonraí teilifíse na Rúise]] [[Catagóir:Cainéil nuachta teilifíse]] [[Catagóir:Teilifís]] sq8c4mw9ehibsj59r5b0fsy4imasqf2 2 124967 1312833 1312822 2026-05-13T12:05:17Z Marcas.oduinn 33120 1312833 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == # ''The Abbot of Drimnagh'' #* [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Mhoighmheadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]], ''[[Oenach indiu luid in rí]]'', [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]=[[Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]=[[Scéal Cholmáin mhic Dhuach agus Ghuaire mhic Colmáin]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]], [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]]=[[]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]], [[Proinsias Mac Cana]], [[Tomás Ó Floinn]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]] # [[Nad Crantail]] # [[Daniél ua Líahaiti]] #* [[Vernam Hull]] # [[Séamus Ó Caoimh]]=[[J. G. O'Keeffe]] == Scéal an Ab Dhroimeanaigh == <ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /> === Eagráin * ''Story of the Abbot of Druimenaig who was Changed into a Woman'' in [[Osborn Bergin|Bergin, Osborn]]; [[R. I. Best|Best, Richard Irvine]]: [[James O’Keeffe|O’Keeffe, James]]; {{cite book | first = Kuno | last = Meyer | authorlink = Kuno Meyer | title = Anecdota from Irish Manuscripts | location = Halle | publisher = Max Niemeyer | volume = 1 | year = 1907 | pages = 76-79}} === Aistriúcháin * ''The Case of the Abbot Of Drimnagh: A Medieval Irish Story of Sex-Change'' in {{cite book | first = Tadhg | last = Ó Síocháin | authorlink = Tadhg Ó Síocháin | url = https://www.ucc.ie/en/cscl/ | title = Cork Studies in Celtic Literature | location = Corcaigh | publisher = [[Choláiste na hOllscoile, Corcaigh]] | volume = 2 | year = 2017 | pages = 7-11}} == Naisc sheachtracha * ''[https://iso.ucc.ie/Abbot-drimnagh/Abbot-drimnagh-index.html The Abbot of Drimnagh]'' ar Irish Sagas Online (ISO) * ''[https://codecs.vanhamel.nl/Meyer_1907c5 Story of the abbot of Druimenaig, who was changed into a woman]'' ar CODECS * ''[https://celt.ucc.ie//published/G201029/ Story of the abbot of Druimenach, who was changed into a woman]'' ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Abbot-drimnagh/Abbot-drimnagh-index.html | teideal = ''The Abbot of Drimnagh'' | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Abbot-drimnagh/Abbot-drimnagh-sources.html | teideal = ''The Abbot of Drimnagh'' - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Teimpléad == <ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ j0ohrsixmx1up692znvtb5b9shewhls 1312835 1312833 2026-05-13T12:14:11Z Marcas.oduinn 33120 /* Scéal an Ab Dhroimeanaigh */ 1312835 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == # ''The Abbot of Drimnagh'' #* [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Mhoighmheadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]], ''[[Oenach indiu luid in rí]]'', [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]=[[Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]=[[Scéal Cholmáin mhic Dhuach agus Ghuaire mhic Colmáin]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]], [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]]=[[]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]], [[Proinsias Mac Cana]], [[Tomás Ó Floinn]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]] # [[Nad Crantail]] # [[Daniél ua Líahaiti]] #* [[Vernam Hull]] # [[Séamus Ó Caoimh]]=[[J. G. O'Keeffe]] == Scéal an Ab Dhroimeanaigh == <ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /> * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Leabhar Fhear Maí]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_E_29.html ISoS]) * [[Bodleian Library]], [[Rawlinson B 512]] === Eagráin * ''Story of the Abbot of Druimenaig who was Changed into a Woman'' in [[Osborn Bergin|Bergin, Osborn]]; [[R. I. Best|Best, Richard Irvine]]: [[James O’Keeffe|O’Keeffe, James]]; {{cite book | first = Kuno | last = Meyer | authorlink = Kuno Meyer | title = Anecdota from Irish Manuscripts | location = Halle | publisher = Max Niemeyer | volume = 1 | year = 1907 | pages = 76-79}} === Aistriúcháin * ''The Case of the Abbot Of Drimnagh: A Medieval Irish Story of Sex-Change'' in {{cite book | first = Tadhg | last = Ó Síocháin | authorlink = Tadhg Ó Síocháin | url = https://www.ucc.ie/en/cscl/ | title = Cork Studies in Celtic Literature | location = Corcaigh | publisher = [[Choláiste na hOllscoile, Corcaigh]] | volume = 2 | year = 2017 | pages = 7-11}} == Naisc sheachtracha * ''[https://iso.ucc.ie/Abbot-drimnagh/Abbot-drimnagh-index.html The Abbot of Drimnagh]'' ar Irish Sagas Online (ISO) * ''[https://codecs.vanhamel.nl/Meyer_1907c5 Story of the abbot of Druimenaig, who was changed into a woman]'' ar CODECS * ''[https://celt.ucc.ie//published/G201029/ Story of the abbot of Druimenach, who was changed into a woman]'' ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Abbot-drimnagh/Abbot-drimnagh-index.html | teideal = ''The Abbot of Drimnagh'' | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Abbot-drimnagh/Abbot-drimnagh-sources.html | teideal = ''The Abbot of Drimnagh'' - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Teimpléad == <ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ cwm89qiqfjn403sgkqyzor9whlqs3dx 1312903 1312835 2026-05-13T16:14:14Z Marcas.oduinn 33120 /* Scéal an Ab Dhroimeanaigh */ 1312903 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == # ''The Abbot of Drimnagh'' #* [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Mhoighmheadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]], ''[[Oenach indiu luid in rí]]'', [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]=[[Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]=[[Scéal Cholmáin mhic Dhuach agus Ghuaire mhic Colmáin]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]], [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]]=[[]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]], [[Proinsias Mac Cana]], [[Tomás Ó Floinn]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]] # [[Nad Crantail]] # [[Daniél ua Líahaiti]] #* [[Vernam Hull]] # [[Séamus Ó Caoimh]]=[[J. G. O'Keeffe]] == Scéal an Ab Dhroimeanaigh == Scéal MeánGhaeilge is ea '''Scéal an Ab Dhroimeanaigh'''.<ref name=iso /> Is scéal é maidir le hathrú gnéis agus glacadh dó. == Achoimre Bhí ógánach an tráth a bhí ina ab [[Droimeanach|Dhroimeanaigh]]. Ag am na Cásca, chuaigh sé suas cnoc agus thit a chodladh air. Nuair a dhúisigh sé arís, bhí sé/sí i riocht mná. Bhí sí trína chéile. Chuaigh sí i dtreo [[Cromghlinn|Chromghlinne]]. Tháinig gaiscíoch chuici, [[airchinneach]] Chromghlinne, a thit i ngrá léi. Luigh siad le chéile. Chuaigh siad go dtí a theachsa agus cuireadh fáilte chearta roimpi. D'fhan sí ann ar feadh seacht mbliana, agus rug sí mórsheisear cistine dó. == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /> * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Leabhar Fhear Maí]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_E_29.html ISoS]) * [[Bodleian Library]], [[Rawlinson B 512]] === Eagráin * ''Story of the Abbot of Druimenaig who was Changed into a Woman'' in [[Osborn Bergin|Bergin, Osborn]]; [[R. I. Best|Best, Richard Irvine]]: [[James O’Keeffe|O’Keeffe, James]]; {{cite book | first = Kuno | last = Meyer | authorlink = Kuno Meyer | title = Anecdota from Irish Manuscripts | location = Halle | publisher = Max Niemeyer | volume = 1 | year = 1907 | pages = 76-79}} === Aistriúcháin * ''The Case of the Abbot Of Drimnagh: A Medieval Irish Story of Sex-Change'' in {{cite book | first = Tadhg | last = Ó Síocháin | authorlink = Tadhg Ó Síocháin | url = https://www.ucc.ie/en/cscl/ | title = Cork Studies in Celtic Literature | location = Corcaigh | publisher = [[Choláiste na hOllscoile, Corcaigh]] | volume = 2 | year = 2017 | pages = 7-11}} == Naisc sheachtracha * ''[https://iso.ucc.ie/Abbot-drimnagh/Abbot-drimnagh-index.html The Abbot of Drimnagh]'' ar Irish Sagas Online (ISO) * ''[https://codecs.vanhamel.nl/Meyer_1907c5 Story of the abbot of Druimenaig, who was changed into a woman]'' ar CODECS * ''[https://celt.ucc.ie//published/G201029/ Story of the abbot of Druimenach, who was changed into a woman]'' ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Abbot-drimnagh/Abbot-drimnagh-index.html | teideal = ''The Abbot of Drimnagh'' | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Abbot-drimnagh/Abbot-drimnagh-sources.html | teideal = ''The Abbot of Drimnagh'' - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Teimpléad == <ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ sia17ysv5n8vmm2d217o6euo02w17nr 1312910 1312903 2026-05-13T17:38:51Z Marcas.oduinn 33120 /* Scéal an Ab Dhroimeanaigh */ 1312910 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == # ''The Abbot of Drimnagh'' #* [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Mhoighmheadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]], ''[[Oenach indiu luid in rí]]'', [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]=[[Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]=[[Scéal Cholmáin mhic Dhuach agus Ghuaire mhic Colmáin]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]], [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]]=[[]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]], [[Proinsias Mac Cana]], [[Tomás Ó Floinn]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]] # [[Nad Crantail]] # [[Daniél ua Líahaiti]] #* [[Vernam Hull]] # [[Séamus Ó Caoimh]]=[[J. G. O'Keeffe]] == Scéal an Ab Dhroimeanaigh == Scéal MeánGhaeilge is ea '''Scéal an Ab Dhroimeanaigh'''.<ref name=iso /> Is scéal é maidir le hathrú gnéis agus an glacadh dó. == Achoimre Bhí ógánach ann tráth a bhí ina ab [[Droimeanach|Dhroimeanaigh]]. Ag am na Cásca, chuaigh sé suas cnoc agus thit a chodladh air. Nuair a dhúisigh sé, bhí sé/sí i riocht mná. Bhí sí trína chéile. Chuaigh sí i dtreo [[Cromghlinn|Chromghlinne]]. Tháinig gaiscíoch chuici, [[airchinneach]] Chromghlinne, a thit i ngrá léi. Luigh siad le chéile. Chuaigh siad go dtí a theachsa agus cuireadh fáilte chearta roimpi. D'fhan sí ann ar feadh seacht mbliana, agus rug sí mórsheisear clainne dó. Lá Cásca eile, chuaigh siad uile ar ais go dtí an cnoc, áit a athraíodh a gnéas. Thit a chodladh uirthi, agus nuair a dhúisigh sí, bhí sí/sé ar ais i riocht fir. Ar dtús, níor chreid éinne é, ach sa deireadh, léiríodh fírinne a scéil. == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /> * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Leabhar Fhear Maí]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_E_29.html ISoS]) * [[Bodleian Library]], [[Rawlinson B 512]] === Eagráin * ''Story of the Abbot of Druimenaig who was Changed into a Woman'' in [[Osborn Bergin|Bergin, Osborn]]; [[R. I. Best|Best, Richard Irvine]]: [[James O’Keeffe|O’Keeffe, James]]; {{cite book | first = Kuno | last = Meyer | authorlink = Kuno Meyer | title = Anecdota from Irish Manuscripts | location = Halle | publisher = Max Niemeyer | volume = 1 | year = 1907 | pages = 76-79}} === Aistriúcháin * ''The Case of the Abbot Of Drimnagh: A Medieval Irish Story of Sex-Change'' in {{cite book | first = Tadhg | last = Ó Síocháin | authorlink = Tadhg Ó Síocháin | url = https://www.ucc.ie/en/cscl/ | title = Cork Studies in Celtic Literature | location = Corcaigh | publisher = [[Choláiste na hOllscoile, Corcaigh]] | volume = 2 | year = 2017 | pages = 7-11}} == Naisc sheachtracha * ''[https://iso.ucc.ie/Abbot-drimnagh/Abbot-drimnagh-index.html The Abbot of Drimnagh]'' ar Irish Sagas Online (ISO) * ''[https://codecs.vanhamel.nl/Meyer_1907c5 Story of the abbot of Druimenaig, who was changed into a woman]'' ar CODECS * ''[https://celt.ucc.ie//published/G201029/ Story of the abbot of Druimenach, who was changed into a woman]'' ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Abbot-drimnagh/Abbot-drimnagh-index.html | teideal = ''The Abbot of Drimnagh'' | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Abbot-drimnagh/Abbot-drimnagh-sources.html | teideal = ''The Abbot of Drimnagh'' - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Teimpléad == <ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 7cwtamq66o08znstohkrpxm982sa9oq 1312911 1312910 2026-05-13T17:39:50Z Marcas.oduinn 33120 1312911 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == # ''The Abbot of Drimnagh'' #* [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Mhoighmheadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]], ''[[Oenach indiu luid in rí]]'', [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]=[[Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]=[[Scéal Cholmáin mhic Dhuach agus Ghuaire mhic Colmáin]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]], [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]]=[[]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]], [[Proinsias Mac Cana]], [[Tomás Ó Floinn]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]] # [[Nad Crantail]] # [[Daniél ua Líahaiti]] #* [[Vernam Hull]] # [[Séamus Ó Caoimh]]=[[J. G. O'Keeffe]] == Teimpléad == <ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 1u3lz6e9m2bvq63fzb3vjk0fc4ougpv 1312912 1312911 2026-05-13T17:40:26Z Marcas.oduinn 33120 /* ISO */ 1312912 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == # ''[[The Abbot of Drimnagh]]''=[[]] #* [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Mhoighmheadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]], ''[[Oenach indiu luid in rí]]'', [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]=[[Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]=[[Scéal Cholmáin mhic Dhuach agus Ghuaire mhic Colmáin]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]], [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]]=[[]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]], [[Proinsias Mac Cana]], [[Tomás Ó Floinn]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]] # [[Nad Crantail]] # [[Daniél ua Líahaiti]] #* [[Vernam Hull]] # [[Séamus Ó Caoimh]]=[[J. G. O'Keeffe]] == Teimpléad == <ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 2169lff2mae6uicrk6jcle1hlnxldd5 1312914 1312912 2026-05-13T17:42:51Z Marcas.oduinn 33120 /* ISO */ 1312914 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == # ''[[The Abbot of Drimnagh]]''=[[]], [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Mhoighmheadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]], ''[[Oenach indiu luid in rí]]'', [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]=[[Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]=[[Scéal Cholmáin mhic Dhuach agus Ghuaire mhic Colmáin]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]], [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]]=[[]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]], [[Proinsias Mac Cana]], [[Tomás Ó Floinn]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]] # [[Nad Crantail]] # [[Daniél ua Líahaiti]] #* [[Vernam Hull]] # [[Séamus Ó Caoimh]]=[[J. G. O'Keeffe]] == Teimpléad == <ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ o8hh7legkgjtd8xctrosd7x9eg0j5e1 1312915 1312914 2026-05-13T17:43:10Z Marcas.oduinn 33120 /* ISO */ 1312915 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * ''[[The Abbot of Drimnagh]]''=[[]], [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Mhoighmheadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]], ''[[Oenach indiu luid in rí]]'', [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]=[[Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]=[[Scéal Cholmáin mhic Dhuach agus Ghuaire mhic Colmáin]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]], [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]]=[[]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]], [[Proinsias Mac Cana]], [[Tomás Ó Floinn]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]] # [[Nad Crantail]] # [[Daniél ua Líahaiti]] #* [[Vernam Hull]] # [[Séamus Ó Caoimh]]=[[J. G. O'Keeffe]] == Teimpléad == <ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ f3keqa5xegs3r6metcil3jh0c8e2sgu 1312923 1312915 2026-05-13T19:27:03Z Marcas.oduinn 33120 /* ISO */ 1312923 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * ''[[The Abbot of Drimnagh]]''=[[]], [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Mhoighmheadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]], ''[[Oenach indiu luid in rí]]'', [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]=[[Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]=[[Scéal Cholmáin mhic Dhuach agus Ghuaire mhic Colmáin]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]], [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]]=[[]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]], [[Proinsias Mac Cana]], [[Tomás Ó Floinn]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]] # [[Nad Crantail]] # [[Daniél ua Líahaiti]] #* [[Vernam Hull]] # [[Séamus Ó Caoimh]]=[[J. G. O'Keeffe]] == Nad Crantail == Sa mhórscéal de chuid [[an Rúraíocht|na Rúraíochta]], [[Táin Bó Cuailnge]], is gaiscíoch é '''Nath Crantail''' (Sean-Ghaeilge: '''Nad Crantail''') a théann i gcomhrac aonair in éadan {{h|Cú Chulainn}}, chun arm [[Medb|Maebha]] a mhoilliú ar a shlí chun [[an Ulaid]] a ionsú. [Medb]] sends for Nad Crantail to fight Cú Chulainn. He will only agree to fight if promised [[Medb]]'s daughter [[Findabair]], which [[Medb]] agrees to. [[Cú Chulainn]] is warned of his impending fight by Lugaid, but is unconcerned. '' [[Cú Chulainn]] is hunting birds when Nad Crantail comes to fight him wielding nine holly stakes. Nad Crantail throws all nine stakes at [[Cú Chulainn]], but [[Cú Chulainn]] manages to jump up onto the point of each stake. While the last of the nine stakes is being fired at [[Cú Chulainn]], the birds he is hunting fly away. He chases after the birds, but appeared to everyone else to be fleeing from the fight. When confronted with this, [[Cú Chulainn]] claims that Nad Crantail had not come to fight him with a real weapon, and he would not kill someone who was not armed. He issues a challenge for Nad Crantail to come fight him the next day. When Nad Crantail meets [[Cú Chulainn]] for that fight, he sees that [[Cú Chulainn]] is just a “beardless boy”<ref>Carson, C. (2007). The Táin. New York: Penguin Group.</ref> and refuses to fight him. In response to this, [[Cú Chulainn]] claims not to be himself, lures Nad Craintail away, and dons a fake beard made from blackberries. Now that [[Cú Chulainn]] has a beard Nad Crantail is willing to fight him. They agree on a fight consisting of spear throwing, where only upward dodging is allowed. Nad Crantail takes the first shoot, but [[Cú Chulainn]] jumps over it. Next, [[Cú Chulainn]] throws a spear that hits Nad Crantail in the head. After this, Nad Crantail requests to be allowed to tell his sons about his hidden treasure before [[Cú Chulainn]] finishes him off. [[Cú Chulainn]] agrees, and after Nad Crantail goes back to his camp to speak to his sons, he comes back to finish the fight. He throws his sword at [[Cú Chulainn]], which is dodged by jumping. [[Cú Chulainn]] then enters a torque state, landing on Nad Craintail’s shield before cutting off his head. [[Cú Chulainn]] further cuts up Nad Craintail’s body into four pieces before chanting a verse to mark the occasion. == Teimpléad == <ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 9z9b2mrfdikxtb8z7m0xu4w1rhj6vqu 1312926 1312923 2026-05-13T19:38:21Z Marcas.oduinn 33120 /* Nad Crantail */ 1312926 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * ''[[The Abbot of Drimnagh]]''=[[]], [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Mhoighmheadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]], ''[[Oenach indiu luid in rí]]'', [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]=[[Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]=[[Scéal Cholmáin mhic Dhuach agus Ghuaire mhic Colmáin]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]], [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]]=[[]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]], [[Proinsias Mac Cana]], [[Tomás Ó Floinn]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]] # [[Nad Crantail]] # [[Daniél ua Líahaiti]] #* [[Vernam Hull]] # [[Séamus Ó Caoimh]]=[[J. G. O'Keeffe]] == Nad Crantail == Sa mhórscéal de chuid [[an Rúraíocht|na Rúraíochta]], [[Táin Bó Cuailnge]], is gaiscíoch é '''Nath Crantail''' (Sean-Ghaeilge: '''Nad Crantail''') a théann i gcomhrac aonair in éadan {{h|Cú Chulainn}}, chun arm [[Medb|Maebha]] a mhoilliú ar a shlí chun [[an Ulaid]] a ionsú. '' Medb sends for Nad Crantail to fight Cú Chulainn. He will only agree to fight if promised [[Medb]]'s daughter [[Findabair]], which [[Medb]] agrees to. [[Cú Chulainn]] is warned of his impending fight by Lugaid, but is unconcerned. '' Cú Chulainn is hunting birds when Nad Crantail comes to fight him wielding nine holly stakes. Nath throws all nine stakes at Cú Chulainn, but he manages to jump up onto the point of each stake. In the meantime, the birds he is hunting fly away. He chases after the birds, but appears to everyone else to be fleeing from the fight. When confronted with this, Cú Chulainn claims that Nath Crantail had not come to fight him with a real weapon, and he would not kill someone who was not armed. He issues a challenge for Nath Crantail to come fight him the next day. '' When Nath Crantail meets Cú Chulainn for that fight, he sees that Cú Chulainn is just a “beardless boy”<ref>Carson, C. (2007). The Táin. New York: Penguin Group.</ref> and refuses to fight him. In response to this, Cú Chulainn claims not to be himself, lures Nath Craintail away, and dons a fake beard made from blackberries. Now that Cú Chulainn has a beard, Nath Crantail is willing to fight him. They agree on a fight consisting of spear throwing, where only upward dodging is allowed. Nad Crantail takes the first shoot, but Cú Chulainn jumps over it. Next, Cú Chulainn throws a spear that hits Nath Crantail in the head. After this, Nath Crantail requests to be allowed to tell his sons about his hidden treasure before Cú Chulainn finishes him off. Cú Chulainn agrees, and after Nath Crantail goes back to his camp to speak to his sons, he comes back to finish the fight. He throws his sword at Cú Chulainn, which is dodged by jumping. Cú Chulainn then enters a torque state, landing on Nad Craintail’s shield before cutting off his head. Cú Chulainn further cuts up Nath Craintail’s body into four pieces before chanting a verse to mark the occasion. == Tagairtí {{reflist | refs = }} [[Catagóir:An Rúraíocht]] == Teimpléad == <ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ iyiv7rhdwycrikr26eq0oais77u8b1i 1312927 1312926 2026-05-13T19:46:23Z Marcas.oduinn 33120 /* Nad Crantail */ 1312927 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * ''[[The Abbot of Drimnagh]]''=[[]], [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Mhoighmheadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]], ''[[Oenach indiu luid in rí]]'', [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]=[[Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]=[[Scéal Cholmáin mhic Dhuach agus Ghuaire mhic Colmáin]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]], [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]]=[[]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]], [[Proinsias Mac Cana]], [[Tomás Ó Floinn]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]] # [[Nad Crantail]] # [[Daniél ua Líahaiti]] #* [[Vernam Hull]] # [[Séamus Ó Caoimh]]=[[J. G. O'Keeffe]] == Nad Crantail == Sa mhórscéal de chuid [[an Rúraíocht|na Rúraíochta]], [[Táin Bó Cuailnge]], is gaiscíoch é '''Nath Crantail''' (Sean-Ghaeilge: '''Nad Crantail''') a théann i gcomhrac aonair in éadan {{h|Cú Chulainn}}, chun arm [[Medb|Méabha]] a mhoilliú ar a shlí chun an [[Ulaid]] a ionsú. '' Méabh sends for Nath Crantail to fight Cú Chulainn. He will only agree to fight if promised Medb's daughter [[Findabair]], which Medb agrees to. Cú Chulainn is warned of his impending fight by Lugaid, but is unconcerned. '' Cú Chulainn is hunting birds when Nath Crantail comes to fight him wielding nine holly stakes. Nath throws all nine stakes at Cú Chulainn, but he manages to jump up onto the point of each stake. In the meantime, the birds he is hunting fly away. He chases after the birds, but appears to everyone else to be fleeing from the fight. When confronted with this, Cú Chulainn claims that Nath Crantail had not come to fight him with a real weapon, and he would not kill someone who was not armed. He issues a challenge for Nath Crantail to come fight him the next day. '' When Nath Crantail meets Cú Chulainn for that fight, he sees that Cú Chulainn is just a “beardless boy”<ref>Carson, C. (2007). The Táin. New York: Penguin Group.</ref> and refuses to fight him. In response to this, Cú Chulainn claims not to be himself, lures Nath Craintail away, and dons a fake beard made from blackberries. Now that Cú Chulainn has a beard, Nath Crantail is willing to fight him. They agree on a fight consisting of spear throwing, where only upward dodging is allowed. Nath Crantail takes the first shoot, but Cú Chulainn jumps over it. Next, Cú Chulainn throws a spear that hits Nath Crantail in the head. After this, Nath Crantail requests to be allowed to tell his sons about his hidden treasure before Cú Chulainn finishes him off. Cú Chulainn agrees, and after Nath Crantail goes back to his camp to speak to his sons, he comes back to finish the fight. He throws his sword at Cú Chulainn, which is dodged by jumping. Cú Chulainn then enters a torque state, landing on Nad Craintail’s shield before cutting off his head. Cú Chulainn further cuts up Nath Craintail’s body into four pieces before chanting a verse to mark the occasion. == Tagairtí {{reflist | refs = }} [[Catagóir:An Rúraíocht]] == Teimpléad == <ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ h2qbjzwd2njwpy3l4sy5fub69gug9gf 1312928 1312927 2026-05-13T19:46:51Z Marcas.oduinn 33120 /* Nad Crantail */ 1312928 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * ''[[The Abbot of Drimnagh]]''=[[]], [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Mhoighmheadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]], ''[[Oenach indiu luid in rí]]'', [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]=[[Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]=[[Scéal Cholmáin mhic Dhuach agus Ghuaire mhic Colmáin]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]], [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]]=[[]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]], [[Proinsias Mac Cana]], [[Tomás Ó Floinn]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]] # [[Nad Crantail]] # [[Daniél ua Líahaiti]] #* [[Vernam Hull]] # [[Séamus Ó Caoimh]]=[[J. G. O'Keeffe]] == Nad Crantail == Sa mhórscéal de chuid [[an Rúraíocht|na Rúraíochta]], [[Táin Bó Cuailnge]], is gaiscíoch é '''Nath Crantail''' (Sean-Ghaeilge: '''Nad Crantail''') a théann i gcomhrac aonair in éadan {{h|Cú Chulainn}}, chun arm [[Medb|Méabha]] a mhoilliú ar a shlí chun an [[Ulaid]] a ionsú. '' Méabh sends for Nath Crantail to fight Cú Chulainn. He will only agree to fight if promised Medb's daughter [[Findabair]], which Medb agrees to. Cú Chulainn is warned of his impending fight by Lugaid, but is unconcerned. '' Cú Chulainn is hunting birds when Nath Crantail comes to fight him wielding nine holly stakes. Nath throws all nine stakes at Cú Chulainn, but he manages to jump up onto the point of each stake. In the meantime, the birds he is hunting fly away. He chases after the birds, but appears to everyone else to be fleeing from the fight. When confronted with this, Cú Chulainn claims that Nath Crantail had not come to fight him with a real weapon, and he would not kill someone who was not armed. He issues a challenge for Nath Crantail to come fight him the next day. '' When Nath Crantail meets Cú Chulainn for that fight, he sees that Cú Chulainn is just a “beardless boy”<ref>Carson, C. (2007). The Táin. New York: Penguin Group.</ref> and refuses to fight him. In response to this, Cú Chulainn claims not to be himself, lures Nath Craintail away, and dons a fake beard made from blackberries. Now that Cú Chulainn has a beard, Nath Crantail is willing to fight him. They agree on a fight consisting of spear throwing, where only upward dodging is allowed. Nath Crantail takes the first shoot, but Cú Chulainn jumps over it. Next, Cú Chulainn throws a spear that hits Nath Crantail in the head. After this, Nath Crantail requests to be allowed to tell his sons about his hidden treasure before Cú Chulainn finishes him off. Cú Chulainn agrees, and after Nath Crantail goes back to his camp to speak to his sons, he comes back to finish the fight. He throws his sword at Cú Chulainn, which is dodged by jumping. Cú Chulainn then enters a torque state, landing on Nath Craintail’s shield before cutting off his head. Cú Chulainn further cuts up Nath Craintail’s body into four pieces before chanting a verse to mark the occasion. == Tagairtí {{reflist | refs = }} [[Catagóir:An Rúraíocht]] == Teimpléad == <ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ nustbpc7ke12fu4av3bm73vg81xue77 1312929 1312928 2026-05-13T20:02:03Z Marcas.oduinn 33120 /* Nad Crantail */ 1312929 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * ''[[The Abbot of Drimnagh]]''=[[]], [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Mhoighmheadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]], ''[[Oenach indiu luid in rí]]'', [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]=[[Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]=[[Scéal Cholmáin mhic Dhuach agus Ghuaire mhic Colmáin]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]], [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]]=[[]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]], [[Proinsias Mac Cana]], [[Tomás Ó Floinn]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]] # [[Nad Crantail]] # [[Daniél ua Líahaiti]] #* [[Vernam Hull]] # [[Séamus Ó Caoimh]]=[[J. G. O'Keeffe]] == Nad Crantail == Sa mhórscéal de chuid [[an Rúraíocht|na Rúraíochta]], [[Táin Bó Cuailnge]], is gaiscíoch é '''Nath Crantail''' (Sean-Ghaeilge: '''Nad Crantail''') a théann i gcomhrac aonair in éadan {{h|Cú Chulainn}}, chun arm [[Medb|Méabha]] a mhoilliú ar a shlí chun an [[Ulaid]] a ionsú. '' Méabh sends for Nath Crantail to fight Cú Chulainn. He will only agree to fight if promised Medb's daughter [[Findabair]], which Medb agrees to. Cú Chulainn is warned of his impending fight by Lugaid, but is unconcerned. '' Cú Chulainn is hunting birds when Nath Crantail comes to fight him wielding nine holly stakes. Nath throws all nine stakes at Cú Chulainn, but he manages to jump up onto the point of each stake. In the meantime, the birds he is hunting fly away. He chases after the birds, but appears to everyone else to be fleeing from the fight. When confronted with this, Cú Chulainn claims that Nath Crantail had not come to fight him with a real weapon, and he would not kill someone who was not armed. He issues a challenge for Nath Crantail to come fight him the next day. '' When Nath Crantail meets Cú Chulainn for that fight, he sees that Cú Chulainn is just a “beardless boy”<ref>Carson, C. (2007). The Táin. New York: Penguin Group.</ref> and refuses to fight him. In response to this, Cú Chulainn claims not to be himself, lures Nath Craintail away, and dons a fake beard made from blackberries. Now that Cú Chulainn has a beard, Nath Crantail is willing to fight him. They agree on a fight consisting of spear throwing, where only upward dodging is allowed. Nath Crantail takes the first shoot, but Cú Chulainn jumps over it. Next, Cú Chulainn throws a spear that hits Nath Crantail in the head. After this, Nath Crantail requests to be allowed to tell his sons about his hidden treasure before Cú Chulainn finishes him off. Cú Chulainn agrees, and after Nath Crantail goes back to his camp to speak to his sons, he comes back to finish the fight. He throws his sword at Cú Chulainn, which is dodged by jumping. Cú Chulainn then enters a torque state, landing on Nath Craintail’s shield before cutting off his head. Cú Chulainn further cuts up Nath Craintail’s body into four pieces before chanting a verse to mark the occasion. == Tagairtí {{reflist | refs = }} [[Catagóir:An Rúraíocht]] == Daniél ua Líahaiti == '''Daniél ua Líahaiti''' (bás 863) was an [[muintir na hÉireann|Irish]] [[Ab]] and [[filid|file]]. Daniél was the [[Ab Leasa Mhóir]] and [[Corcaigh]] at the time of his death. The poem ''A ben, nennachta fort - na raid'' is ascribed to him. == Foinsí * ''[[Gormflaith ingen Flann Sinna|Gormfhlaith]], daughter of [[Flann Sinna]] and the lure of the sovereignty goddess'' in {{cite book | first = Máirín | last = Ní Dhonnchadha | authorlink = Máirín Ní Dhonnchadha | title = Seanchas: Studies in Early and Medieval Irish Archaeology, History and Literature in Honour of [[Francis John Byrne|Francis J. Byrne]] | location = Baile Átha Cliath | publisher = Four Courts Press | year = 1999 | pages = 225–237}}, {{ISBN|978-1-85182-489-2}}. == Tagairtí {{reflist | refs = }} {{DEFAULTSORT:Daniel Ua Liahaiti}} [[Catagóir:Irish-language writers]] {{síol-ie}} == Teimpléad == <ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ ick1667krcxsm8rah73k2nus3mxbz46 1312930 1312929 2026-05-13T20:04:11Z Marcas.oduinn 33120 /* Daniél ua Líahaiti */ 1312930 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * ''[[The Abbot of Drimnagh]]''=[[]], [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Mhoighmheadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]], ''[[Oenach indiu luid in rí]]'', [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]=[[Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]=[[Scéal Cholmáin mhic Dhuach agus Ghuaire mhic Colmáin]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]], [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]]=[[]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]], [[Proinsias Mac Cana]], [[Tomás Ó Floinn]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]] # [[Nad Crantail]] # [[Daniél ua Líahaiti]] #* [[Vernam Hull]] # [[Séamus Ó Caoimh]]=[[J. G. O'Keeffe]] == Nad Crantail == Sa mhórscéal de chuid [[an Rúraíocht|na Rúraíochta]], [[Táin Bó Cuailnge]], is gaiscíoch é '''Nath Crantail''' (Sean-Ghaeilge: '''Nad Crantail''') a théann i gcomhrac aonair in éadan {{h|Cú Chulainn}}, chun arm [[Medb|Méabha]] a mhoilliú ar a shlí chun an [[Ulaid]] a ionsú. '' Méabh sends for Nath Crantail to fight Cú Chulainn. He will only agree to fight if promised Medb's daughter [[Findabair]], which Medb agrees to. Cú Chulainn is warned of his impending fight by Lugaid, but is unconcerned. '' Cú Chulainn is hunting birds when Nath Crantail comes to fight him wielding nine holly stakes. Nath throws all nine stakes at Cú Chulainn, but he manages to jump up onto the point of each stake. In the meantime, the birds he is hunting fly away. He chases after the birds, but appears to everyone else to be fleeing from the fight. When confronted with this, Cú Chulainn claims that Nath Crantail had not come to fight him with a real weapon, and he would not kill someone who was not armed. He issues a challenge for Nath Crantail to come fight him the next day. '' When Nath Crantail meets Cú Chulainn for that fight, he sees that Cú Chulainn is just a “beardless boy”<ref>Carson, C. (2007). The Táin. New York: Penguin Group.</ref> and refuses to fight him. In response to this, Cú Chulainn claims not to be himself, lures Nath Craintail away, and dons a fake beard made from blackberries. Now that Cú Chulainn has a beard, Nath Crantail is willing to fight him. They agree on a fight consisting of spear throwing, where only upward dodging is allowed. Nath Crantail takes the first shoot, but Cú Chulainn jumps over it. Next, Cú Chulainn throws a spear that hits Nath Crantail in the head. After this, Nath Crantail requests to be allowed to tell his sons about his hidden treasure before Cú Chulainn finishes him off. Cú Chulainn agrees, and after Nath Crantail goes back to his camp to speak to his sons, he comes back to finish the fight. He throws his sword at Cú Chulainn, which is dodged by jumping. Cú Chulainn then enters a torque state, landing on Nath Craintail’s shield before cutting off his head. Cú Chulainn further cuts up Nath Craintail’s body into four pieces before chanting a verse to mark the occasion. == Tagairtí {{reflist | refs = }} [[Catagóir:An Rúraíocht]] == Daniél ua Líahaiti == '' '''Daniél ua Líahaiti''' (bás 863) was an [[muintir na hÉireann|Irish]] [[Ab]] and [[filid|file]]. '' Daniél was the [[Ab Leasa Mhóir]] and [[Corcaigh]] at the time of his death. The poem ''A ben, nennachta fort - na raid'' is ascribed to him. == Foinsí * ''[[Gormflaith ingen Flann Sinna|Gormfhlaith]], daughter of [[Flann Sinna]] and the lure of the sovereignty goddess'' in {{cite book | first = Máirín | last = Ní Dhonnchadha | authorlink = Máirín Ní Dhonnchadha | title = Seanchas: Studies in Early and Medieval Irish Archaeology, History and Literature in Honour of [[Francis John Byrne|Francis J. Byrne]] | location = Baile Átha Cliath | publisher = Four Courts Press | year = 1999 | pages = 225–237}}, {{ISBN|978-1-85182-489-2}}. == Tagairtí {{reflist | refs = }} {{DEFAULTSORT:Daniel Ua Liahaiti}} [[Catagóir:Irish-language writers]] {{síol-ie}} == Teimpléad == <ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 7g2osjmd7v3qb6m2rx1bu3qi1lu53xd 1312931 1312930 2026-05-13T20:04:48Z Marcas.oduinn 33120 /* Daniél ua Líahaiti */ 1312931 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * ''[[The Abbot of Drimnagh]]''=[[]], [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Mhoighmheadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]], ''[[Oenach indiu luid in rí]]'', [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]=[[Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]=[[Scéal Cholmáin mhic Dhuach agus Ghuaire mhic Colmáin]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]], [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]]=[[]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]], [[Proinsias Mac Cana]], [[Tomás Ó Floinn]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]] # [[Nad Crantail]] # [[Daniél ua Líahaiti]] #* [[Vernam Hull]] # [[Séamus Ó Caoimh]]=[[J. G. O'Keeffe]] == Nad Crantail == Sa mhórscéal de chuid [[an Rúraíocht|na Rúraíochta]], [[Táin Bó Cuailnge]], is gaiscíoch é '''Nath Crantail''' (Sean-Ghaeilge: '''Nad Crantail''') a théann i gcomhrac aonair in éadan {{h|Cú Chulainn}}, chun arm [[Medb|Méabha]] a mhoilliú ar a shlí chun an [[Ulaid]] a ionsú. '' Méabh sends for Nath Crantail to fight Cú Chulainn. He will only agree to fight if promised Medb's daughter [[Findabair]], which Medb agrees to. Cú Chulainn is warned of his impending fight by Lugaid, but is unconcerned. '' Cú Chulainn is hunting birds when Nath Crantail comes to fight him wielding nine holly stakes. Nath throws all nine stakes at Cú Chulainn, but he manages to jump up onto the point of each stake. In the meantime, the birds he is hunting fly away. He chases after the birds, but appears to everyone else to be fleeing from the fight. When confronted with this, Cú Chulainn claims that Nath Crantail had not come to fight him with a real weapon, and he would not kill someone who was not armed. He issues a challenge for Nath Crantail to come fight him the next day. '' When Nath Crantail meets Cú Chulainn for that fight, he sees that Cú Chulainn is just a “beardless boy”<ref>Carson, C. (2007). The Táin. New York: Penguin Group.</ref> and refuses to fight him. In response to this, Cú Chulainn claims not to be himself, lures Nath Craintail away, and dons a fake beard made from blackberries. Now that Cú Chulainn has a beard, Nath Crantail is willing to fight him. They agree on a fight consisting of spear throwing, where only upward dodging is allowed. Nath Crantail takes the first shoot, but Cú Chulainn jumps over it. Next, Cú Chulainn throws a spear that hits Nath Crantail in the head. After this, Nath Crantail requests to be allowed to tell his sons about his hidden treasure before Cú Chulainn finishes him off. Cú Chulainn agrees, and after Nath Crantail goes back to his camp to speak to his sons, he comes back to finish the fight. He throws his sword at Cú Chulainn, which is dodged by jumping. Cú Chulainn then enters a torque state, landing on Nath Craintail’s shield before cutting off his head. Cú Chulainn further cuts up Nath Craintail’s body into four pieces before chanting a verse to mark the occasion. == Tagairtí {{reflist | refs = }} [[Catagóir:An Rúraíocht]] == Daniél ua Líahaiti == '' '''Daniél ua Líahaiti''' (bás 863) was an [[muintir na hÉireann|Irish]] [[Ab]] and [[filid|file]]. '' Daniél was the [[Ab Leasa Mhóir]] and [[Corcaigh]] at the time of his death. The poem ''A ben, nennachta fort - na raid'' is ascribed to him. == Foinsí * ''[[Gormflaith ingen Flann Sinna|Gormfhlaith]], daughter of [[Flann Sinna]] and the lure of the sovereignty goddess'' in {{cite book | first = Máirín | last = Ní Dhonnchadha | authorlink = Máirín Ní Dhonnchadha | title = Seanchas: Studies in Early and Medieval Irish Archaeology, History and Literature in Honour of [[Francis John Byrne|Francis J. Byrne]] | location = Baile Átha Cliath | publisher = Four Courts Press | year = 1999 | pages = 225–237}}, {{ISBN|978-1-85182-489-2}}. == Tagairtí {{reflist | refs = }} {{DEFAULTSORT:Daniel Ua Liahaiti}} [[Catagóir:Gormfhlaith]] {{síol-ie}} == Teimpléad == <ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ o7ljpcdmvg01m6wyqd3vozg6m2gpa8f 1312942 1312931 2026-05-13T21:41:53Z Marcas.oduinn 33120 /* Daniél ua Líahaiti */ 1312942 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * ''[[The Abbot of Drimnagh]]''=[[]], [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Mhoighmheadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]], ''[[Oenach indiu luid in rí]]'', [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]=[[Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]=[[Scéal Cholmáin mhic Dhuach agus Ghuaire mhic Colmáin]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]], [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]]=[[]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]], [[Proinsias Mac Cana]], [[Tomás Ó Floinn]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]] # [[Nad Crantail]] # [[Daniél ua Líahaiti]] #* [[Vernam Hull]] # [[Séamus Ó Caoimh]]=[[J. G. O'Keeffe]] == Nad Crantail == Sa mhórscéal de chuid [[an Rúraíocht|na Rúraíochta]], [[Táin Bó Cuailnge]], is gaiscíoch é '''Nath Crantail''' (Sean-Ghaeilge: '''Nad Crantail''') a théann i gcomhrac aonair in éadan {{h|Cú Chulainn}}, chun arm [[Medb|Méabha]] a mhoilliú ar a shlí chun an [[Ulaid]] a ionsú. '' Méabh sends for Nath Crantail to fight Cú Chulainn. He will only agree to fight if promised Medb's daughter [[Findabair]], which Medb agrees to. Cú Chulainn is warned of his impending fight by Lugaid, but is unconcerned. '' Cú Chulainn is hunting birds when Nath Crantail comes to fight him wielding nine holly stakes. Nath throws all nine stakes at Cú Chulainn, but he manages to jump up onto the point of each stake. In the meantime, the birds he is hunting fly away. He chases after the birds, but appears to everyone else to be fleeing from the fight. When confronted with this, Cú Chulainn claims that Nath Crantail had not come to fight him with a real weapon, and he would not kill someone who was not armed. He issues a challenge for Nath Crantail to come fight him the next day. '' When Nath Crantail meets Cú Chulainn for that fight, he sees that Cú Chulainn is just a “beardless boy”<ref>Carson, C. (2007). The Táin. New York: Penguin Group.</ref> and refuses to fight him. In response to this, Cú Chulainn claims not to be himself, lures Nath Craintail away, and dons a fake beard made from blackberries. Now that Cú Chulainn has a beard, Nath Crantail is willing to fight him. They agree on a fight consisting of spear throwing, where only upward dodging is allowed. Nath Crantail takes the first shoot, but Cú Chulainn jumps over it. Next, Cú Chulainn throws a spear that hits Nath Crantail in the head. After this, Nath Crantail requests to be allowed to tell his sons about his hidden treasure before Cú Chulainn finishes him off. Cú Chulainn agrees, and after Nath Crantail goes back to his camp to speak to his sons, he comes back to finish the fight. He throws his sword at Cú Chulainn, which is dodged by jumping. Cú Chulainn then enters a torque state, landing on Nath Craintail’s shield before cutting off his head. Cú Chulainn further cuts up Nath Craintail’s body into four pieces before chanting a verse to mark the occasion. == Tagairtí {{reflist | refs = }} [[Catagóir:An Rúraíocht]] == Daniél ua Líahaiti == '' '''Daniél ua Líahaiti''' (bás 863) was an [[muintir na hÉireann|Irish]] [[Ab]] and [[filid|file]]. '' Daniél was the [[Ab Leasa Mhóir]] and [[Corcaigh]] at the time of his death. The poem ''A ben, nennachta fort - na raid'' is ascribed to him. == Foinsí * ''[[Gormflaith ingen Flann Sinna|Gormfhlaith]], daughter of [[Flann Sinna]] and the lure of the sovereignty goddess'' in {{cite book | first = Máirín | last = Ní Dhonnchadha | authorlink = Máirín Ní Dhonnchadha | title = Seanchas: Studies in Early and Medieval Irish Archaeology, History and Literature in Honour of [[Francis John Byrne|Francis J. Byrne]] | location = Baile Átha Cliath | publisher = Four Courts Press | year = 1999 | pages = 225–237}}, {{ISBN|978-1-85182-489-2}}. == Tagairtí {{reflist | refs = }} {{DEFAULTSORT:Daniel Ua Liahaiti}} [[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]] {{síol-ie}} == Teimpléad == <ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ juzedswoar6mhgz0atf00bx598949eu 1312943 1312942 2026-05-13T21:42:25Z Marcas.oduinn 33120 /* ISO */ 1312943 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * ''[[The Abbot of Drimnagh]]''=[[]], [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Mhoighmheadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]], ''[[Oenach indiu luid in rí]]'', [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]=[[Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]=[[Scéal Cholmáin mhic Dhuach agus Ghuaire mhic Colmáin]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]], [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]]=[[]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]], [[Proinsias Mac Cana]], [[Tomás Ó Floinn]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]] # [[Nad Crantail]] * [[Gormflaith ingen Flann Sinna]] # [[Daniél ua Líahaiti]] #* [[Vernam Hull]] # [[Séamus Ó Caoimh]]=[[J. G. O'Keeffe]] == Nad Crantail == Sa mhórscéal de chuid [[an Rúraíocht|na Rúraíochta]], [[Táin Bó Cuailnge]], is gaiscíoch é '''Nath Crantail''' (Sean-Ghaeilge: '''Nad Crantail''') a théann i gcomhrac aonair in éadan {{h|Cú Chulainn}}, chun arm [[Medb|Méabha]] a mhoilliú ar a shlí chun an [[Ulaid]] a ionsú. '' Méabh sends for Nath Crantail to fight Cú Chulainn. He will only agree to fight if promised Medb's daughter [[Findabair]], which Medb agrees to. Cú Chulainn is warned of his impending fight by Lugaid, but is unconcerned. '' Cú Chulainn is hunting birds when Nath Crantail comes to fight him wielding nine holly stakes. Nath throws all nine stakes at Cú Chulainn, but he manages to jump up onto the point of each stake. In the meantime, the birds he is hunting fly away. He chases after the birds, but appears to everyone else to be fleeing from the fight. When confronted with this, Cú Chulainn claims that Nath Crantail had not come to fight him with a real weapon, and he would not kill someone who was not armed. He issues a challenge for Nath Crantail to come fight him the next day. '' When Nath Crantail meets Cú Chulainn for that fight, he sees that Cú Chulainn is just a “beardless boy”<ref>Carson, C. (2007). The Táin. New York: Penguin Group.</ref> and refuses to fight him. In response to this, Cú Chulainn claims not to be himself, lures Nath Craintail away, and dons a fake beard made from blackberries. Now that Cú Chulainn has a beard, Nath Crantail is willing to fight him. They agree on a fight consisting of spear throwing, where only upward dodging is allowed. Nath Crantail takes the first shoot, but Cú Chulainn jumps over it. Next, Cú Chulainn throws a spear that hits Nath Crantail in the head. After this, Nath Crantail requests to be allowed to tell his sons about his hidden treasure before Cú Chulainn finishes him off. Cú Chulainn agrees, and after Nath Crantail goes back to his camp to speak to his sons, he comes back to finish the fight. He throws his sword at Cú Chulainn, which is dodged by jumping. Cú Chulainn then enters a torque state, landing on Nath Craintail’s shield before cutting off his head. Cú Chulainn further cuts up Nath Craintail’s body into four pieces before chanting a verse to mark the occasion. == Tagairtí {{reflist | refs = }} [[Catagóir:An Rúraíocht]] == Daniél ua Líahaiti == '' '''Daniél ua Líahaiti''' (bás 863) was an [[muintir na hÉireann|Irish]] [[Ab]] and [[filid|file]]. '' Daniél was the [[Ab Leasa Mhóir]] and [[Corcaigh]] at the time of his death. The poem ''A ben, nennachta fort - na raid'' is ascribed to him. == Foinsí * ''[[Gormflaith ingen Flann Sinna|Gormfhlaith]], daughter of [[Flann Sinna]] and the lure of the sovereignty goddess'' in {{cite book | first = Máirín | last = Ní Dhonnchadha | authorlink = Máirín Ní Dhonnchadha | title = Seanchas: Studies in Early and Medieval Irish Archaeology, History and Literature in Honour of [[Francis John Byrne|Francis J. Byrne]] | location = Baile Átha Cliath | publisher = Four Courts Press | year = 1999 | pages = 225–237}}, {{ISBN|978-1-85182-489-2}}. == Tagairtí {{reflist | refs = }} {{DEFAULTSORT:Daniel Ua Liahaiti}} [[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]] {{síol-ie}} == Teimpléad == <ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ dfjgu4b6sfs47fee74cz5f4lshbwqbd 1312944 1312943 2026-05-13T21:48:00Z Marcas.oduinn 33120 /* Daniél ua Líahaiti */ 1312944 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * ''[[The Abbot of Drimnagh]]''=[[]], [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Mhoighmheadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]], ''[[Oenach indiu luid in rí]]'', [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]=[[Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]=[[Scéal Cholmáin mhic Dhuach agus Ghuaire mhic Colmáin]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]], [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]]=[[]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]], [[Proinsias Mac Cana]], [[Tomás Ó Floinn]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]] # [[Nad Crantail]] * [[Gormflaith ingen Flann Sinna]] # [[Daniél ua Líahaiti]] #* [[Vernam Hull]] # [[Séamus Ó Caoimh]]=[[J. G. O'Keeffe]] == Nad Crantail == Sa mhórscéal de chuid [[an Rúraíocht|na Rúraíochta]], [[Táin Bó Cuailnge]], is gaiscíoch é '''Nath Crantail''' (Sean-Ghaeilge: '''Nad Crantail''') a théann i gcomhrac aonair in éadan {{h|Cú Chulainn}}, chun arm [[Medb|Méabha]] a mhoilliú ar a shlí chun an [[Ulaid]] a ionsú. '' Méabh sends for Nath Crantail to fight Cú Chulainn. He will only agree to fight if promised Medb's daughter [[Findabair]], which Medb agrees to. Cú Chulainn is warned of his impending fight by Lugaid, but is unconcerned. '' Cú Chulainn is hunting birds when Nath Crantail comes to fight him wielding nine holly stakes. Nath throws all nine stakes at Cú Chulainn, but he manages to jump up onto the point of each stake. In the meantime, the birds he is hunting fly away. He chases after the birds, but appears to everyone else to be fleeing from the fight. When confronted with this, Cú Chulainn claims that Nath Crantail had not come to fight him with a real weapon, and he would not kill someone who was not armed. He issues a challenge for Nath Crantail to come fight him the next day. '' When Nath Crantail meets Cú Chulainn for that fight, he sees that Cú Chulainn is just a “beardless boy”<ref>Carson, C. (2007). The Táin. New York: Penguin Group.</ref> and refuses to fight him. In response to this, Cú Chulainn claims not to be himself, lures Nath Craintail away, and dons a fake beard made from blackberries. Now that Cú Chulainn has a beard, Nath Crantail is willing to fight him. They agree on a fight consisting of spear throwing, where only upward dodging is allowed. Nath Crantail takes the first shoot, but Cú Chulainn jumps over it. Next, Cú Chulainn throws a spear that hits Nath Crantail in the head. After this, Nath Crantail requests to be allowed to tell his sons about his hidden treasure before Cú Chulainn finishes him off. Cú Chulainn agrees, and after Nath Crantail goes back to his camp to speak to his sons, he comes back to finish the fight. He throws his sword at Cú Chulainn, which is dodged by jumping. Cú Chulainn then enters a torque state, landing on Nath Craintail’s shield before cutting off his head. Cú Chulainn further cuts up Nath Craintail’s body into four pieces before chanting a verse to mark the occasion. == Tagairtí {{reflist | refs = }} [[Catagóir:An Rúraíocht]] == Daniél ua Líahaiti == '' '''Daniél ua Líahaiti''' (bás 863) was an [[muintir na hÉireann|Irish]] [[Ab]] and [[filid|file]]. '' Daniél was the [[Ab Leasa Mhóir]] and [[Corcaigh]] at the time of his death. The poem ''A ben, nennachta fort - na raid'' is ascribed to him. == Foinsí * ''[[Gormflaith ingen Flann Sinna|Gormfhlaith]], daughter of [[Flann Sinna]] and the lure of the sovereignty goddess'' in {{cite book | first = Máirín | last = Ní Dhonnchadha | authorlink = Máirín Ní Dhonnchadha | title = Seanchas: Studies in Early and Medieval Irish Archaeology, History and Literature in Honour of [[Francis John Byrne|Francis J. Byrne]] | location = Baile Átha Cliath | publisher = Four Courts Press | year = 1999 | pages = 225–237}}, {{ISBN|978-1-85182-489-2}}. == Tagairtí {{reflist | refs = }} {{DEFAULTSORT:Daniel Ua Liahaiti}} [[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]] {{síol-ie}} == Gormflaith ingen Flann Sinna == '''Gormflaith ingen Flann Sinna''' (c. 870–948) was an Irish [[Queen consort|Queen]] of [[Kingship of Tara|Tara]], [[Munster]], and [[Leinster]]. | name = Gormflaith ingen Flann Sinna | title = [[Kingship of Tara|Queen consort of Tara]]<br>[[Munster|Queen consort of Munster]]<br>[[Leinster|Queen consort of Leinster]] | birth_date = c. 870 | death_date = 948 | consort = yes | spouse = [[Cormac mac Cuilennáin]]<br>[[Cerball mac Muirecáin]]<br>[[Niall Glúndub]] | issue = [[Muirchertach mac Néill]] | house = [[Clann Cholmáin]] | father = [[Flann Sinna]] | mother = [[Gormlaith ingen Flann mac Conaing]] == Family background Gormflaith was the daughter of [[Flann Sinna]], [[High King of Ireland]] from 879 to 916. Her mother was [[Gormlaith ingen Flann mac Conaing]] of [[Brega]]. Her known siblings were: * [[Donnchad Donn]], her full sibling. * [[Óengus mac Flann Sinna]], died 915. * [[Máel Ruanaid mac Flann Sinna]], killed in 901 * [[Donnell mac Flann Sinna]], King of Mide 919–921. * [[Lígach ingen Flann Sinna]], died 923. * [[Conchobar mac Flann Sinna]], king of Mide 916–919. * [[Áed mac Flann Sinna]], blinded on Donnchad Donn's orders in 919. * [[Cerball mac Flann Sinna]] * [[Muirgel ingen Flann Sinna]], died 928. == Queen of Munster Gormflaith was notable for having been the successive [[queen consort]] of [[Munster]], [[Leinster]] and [[Kingship of Tara|Tara]]. Gormflaith was married first to King [[Cormac mac Cuilennáin]] of [[Munster]], who had taken vows of celibacy as a bishop. The marriage was not said to be consummated. MacShamhran (p.&nbsp;203) writes that "difficulties relating to this marriage leave it probable that it is a fiction – created when memory of Gormlaith became assimilated to the "[[sovereignty goddess]]" who had three husbands". However, recent work has criticised attempts to see influence from supernatural beliefs in the portrayals of Gormflaith.<ref>{{Cite journal |last=Mhaonaigh |first=Máire Ní |date=2002 |title=Tales of Three Gormlaiths in Medieval Irish Literature |url=https://www.jstor.org/stable/30008176 |journal=Ériu |volume=52 |pages=1–24 |issn=0332-0758}}</ref> == Queen of Leinster Cormac was killed at the battle of Bealach Mugna in 908 by an alliance of Flann Sinna of [[Kingship of Tara|Tara]] and [[Cerball mac Muirecáin]], King of [[Leinster]]. Flann afterwards married Gormflaith to Cerball,<ref>{{Cite book |last=Stafford |first=Pauline |url=https://books.google.com/books?id=2S7WbK-0x48C&dq=Gormflaith+Cerball&pg=PT348 |title=A Companion to the Early Middle Ages: Britain and Ireland c.500 – c.1100 |date=2013-03-26 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-118-49947-4 |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite book |last=Kennedy |first=Patrick |url=https://books.google.com/books?id=lvdLAAAAcAAJ&dq=Gormflaith+Cormac&pg=PA215 |title=The Bardic Stories of Ireland |date=1871 |publisher=M'Glashan and Gill |language=en}}</ref> who is alleged (according to a text in the ''[[Book of Leinster]]'') to have abused her so much that she was forced to return to her father at least once.<ref name=":0" /> == Political intrigue MacShamhran writes (p.&nbsp;203) ''"... the case for accepting as historical her marriage to Cerball is strengthened by a [[dindshenchas]] poem in the [[Book of Leinster]], which also presents a different view of their relationship, implying that she was involved in intrigue on his behalf. She is blamed for the deaths of Cellach Carmain, who was an Ui Muirdaig dynast, and his wife Aillenn – apparently rivals of her husband. This circumstance, along with the fact that Cerball had the support of Flann Sinna at Belach Mugna, fits well with a Clan Cholmain-Ui Faelain alliance in the years prior to that battle."'' Ó Cróinín (pp.&nbsp;219), citing the poem ''Cell Chorbbáin'' (composed shortly after 909), writes: ''"It states quite categorically that Gormlaith was responsible for the death of Cellach of Carmun and his wife Aillend – 'she laid them in the church ground' (''dos-fuc i talmain cilli'') and by these actions 'she wrought terrible deeds' (''do-ringni gnimu grana''). This is clearly referring to a double-murder, and equally clearly, it is implicit that Gormlaith – and, by extension, her husband Cerball? – were involved together in a conspiracy to remove the reigning king of Leinster (here named as ''Cellach Carmun'') and presumably replace him with Cerball."'' Ó Cróinín goes on to compare the data in the poem with that of ''Cóic ríg tríchat'' to show that ''"there is something wrong with the Ui Dunlainge succession at precisely this point. ... It looks very much as though the struggle for succession ... saw several of the Ui Muiredaig line eliminated in the first half of the ninth century, and their names were simply expunged from the record:"'' == Queen of Tara After Cerball's death in 909 Gormlaith married her stepbrother [[Niall Glúndub]],<ref>{{Cite book |last=Gollancz |first=Israel |url=https://books.google.com/books?id=ewAYAAAAYAAJ&dq=Gormflaith+niall&pg=PR51 |title=Hamlet in Iceland: Being the Icelandic Romantic Ambales Saga |date=1898 |publisher=Nutt |language=en}}</ref> who died in 919. By him she had [[Muirchertach mac Néill]], ancestor to the [[O'Neill dynasty]] of the north of Ireland. == After marriage The [[Annals of Clonmacnoise]] have her becoming poverty-stricken after the death of Niall, reduced to wandering from place to place as a poet to survive. This literary tradition, which appears over a century after her death, may be based upon a misreading of her obit in the [[Annals of Ulster]], which instead indicates she died in a [[convent]]. == Poems A number of poems of later date are ascribed to Gormflaith in [[Middle Irish]] sources, including laments for Cerball and Niall, but not for Cormac. L.M. McCraith, noting that "the charm of Gaelic verse depends for the most part on an elaborate system of repetition and alliteration, which no other language can reproduce", gives this translation of the poem "Gormlaith, the daughter of Flann, speaks to the Priest":<ref>{{Cite book |title=The Romance of Irish Heroines|last=McCraith|first=L.M.|publisher=Talbot Press|year=c. 1913 |pages=36–37}}</ref> <poem> "Monk, remove thy foot! Lift it from the grave of Nial. Too long dost thou heap earth On him with whom I fain would lie. Too long dost thou, Monk, there Heap earth on Noble Nial, Thou brown-haired friend, though gentle, Press not with thy sole the earth! Do not too firmly close the grave O Priest, whose office is so sad. Rise off the fair, the dark-knee’d Nial, Monk! Remove thy foot! O Mac Nial of finest gold 'Tis not my will that thou are bound [''i.e.'' in grave-clothes], Leave – Ah! leave his stone and grave. Monk! Remove thy foot! I am Gormley, regent queen. Daughter I of Flann the Bold! Stand not thou upon the grave. Monk! Remove thy foot!” </poem> == See also == * [[Gormflaith (Irish name)]] == Foinsí * ''Three weddings and a funeral: rewriting Irish political history in the tenth century'', [[Dáibhí Ó Cróinín]], pp.&nbsp;212–224; and ''Gormfhlaith, daughter of Flann Sinna and the lure of the sovereignty goddess'', [[Máirín Ní Dhonnchadha]], pp.&nbsp;225–237, in ''Seanchas: Studies in Early and Medieval Irish Archaeology, History and Literature in Honour of Francis J. Byrne'', Dublin: Four Courts, 1999. {{ISBN|978-1-85182-489-2}}. * ''Gormlaith (d. 948)'', p.&nbsp;203, Ailbhe MacShamrain, in ''Medieval Ireland: An Encyclopedia'', 2005. == Tagairtí {{reflist | refs = }} [[Catagóir:Gaeil]] == Teimpléad == <ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ g8r0xdsadwprqgks82rbuws3a6v19wd 1312945 1312944 2026-05-13T21:53:26Z Marcas.oduinn 33120 /* Gormflaith ingen Flann Sinna */ 1312945 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * ''[[The Abbot of Drimnagh]]''=[[]], [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Mhoighmheadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]], ''[[Oenach indiu luid in rí]]'', [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]=[[Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]=[[Scéal Cholmáin mhic Dhuach agus Ghuaire mhic Colmáin]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]], [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]]=[[]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]], [[Proinsias Mac Cana]], [[Tomás Ó Floinn]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]] # [[Nad Crantail]] * [[Gormflaith ingen Flann Sinna]] # [[Daniél ua Líahaiti]] #* [[Vernam Hull]] # [[Séamus Ó Caoimh]]=[[J. G. O'Keeffe]] == Nad Crantail == Sa mhórscéal de chuid [[an Rúraíocht|na Rúraíochta]], [[Táin Bó Cuailnge]], is gaiscíoch é '''Nath Crantail''' (Sean-Ghaeilge: '''Nad Crantail''') a théann i gcomhrac aonair in éadan {{h|Cú Chulainn}}, chun arm [[Medb|Méabha]] a mhoilliú ar a shlí chun an [[Ulaid]] a ionsú. '' Méabh sends for Nath Crantail to fight Cú Chulainn. He will only agree to fight if promised Medb's daughter [[Findabair]], which Medb agrees to. Cú Chulainn is warned of his impending fight by Lugaid, but is unconcerned. '' Cú Chulainn is hunting birds when Nath Crantail comes to fight him wielding nine holly stakes. Nath throws all nine stakes at Cú Chulainn, but he manages to jump up onto the point of each stake. In the meantime, the birds he is hunting fly away. He chases after the birds, but appears to everyone else to be fleeing from the fight. When confronted with this, Cú Chulainn claims that Nath Crantail had not come to fight him with a real weapon, and he would not kill someone who was not armed. He issues a challenge for Nath Crantail to come fight him the next day. '' When Nath Crantail meets Cú Chulainn for that fight, he sees that Cú Chulainn is just a “beardless boy”<ref>Carson, C. (2007). The Táin. New York: Penguin Group.</ref> and refuses to fight him. In response to this, Cú Chulainn claims not to be himself, lures Nath Craintail away, and dons a fake beard made from blackberries. Now that Cú Chulainn has a beard, Nath Crantail is willing to fight him. They agree on a fight consisting of spear throwing, where only upward dodging is allowed. Nath Crantail takes the first shoot, but Cú Chulainn jumps over it. Next, Cú Chulainn throws a spear that hits Nath Crantail in the head. After this, Nath Crantail requests to be allowed to tell his sons about his hidden treasure before Cú Chulainn finishes him off. Cú Chulainn agrees, and after Nath Crantail goes back to his camp to speak to his sons, he comes back to finish the fight. He throws his sword at Cú Chulainn, which is dodged by jumping. Cú Chulainn then enters a torque state, landing on Nath Craintail’s shield before cutting off his head. Cú Chulainn further cuts up Nath Craintail’s body into four pieces before chanting a verse to mark the occasion. == Tagairtí {{reflist | refs = }} [[Catagóir:An Rúraíocht]] == Daniél ua Líahaiti == '' '''Daniél ua Líahaiti''' (bás 863) was an [[muintir na hÉireann|Irish]] [[Ab]] and [[filid|file]]. '' Daniél was the [[Ab Leasa Mhóir]] and [[Corcaigh]] at the time of his death. The poem ''A ben, nennachta fort - na raid'' is ascribed to him. == Foinsí * ''[[Gormflaith ingen Flann Sinna|Gormfhlaith]], daughter of [[Flann Sinna]] and the lure of the sovereignty goddess'' in {{cite book | first = Máirín | last = Ní Dhonnchadha | authorlink = Máirín Ní Dhonnchadha | title = Seanchas: Studies in Early and Medieval Irish Archaeology, History and Literature in Honour of [[Francis John Byrne|Francis J. Byrne]] | location = Baile Átha Cliath | publisher = Four Courts Press | year = 1999 | pages = 225–237}}, {{ISBN|978-1-85182-489-2}}. == Tagairtí {{reflist | refs = }} {{DEFAULTSORT:Daniel Ua Liahaiti}} [[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]] {{síol-ie}} == Gormflaith ingen Flann Sinna == '''Gormflaith ingen Flann Sinna''' (c. 870–948) was an Irish [[Queen consort|Queen]] of [[Ríthe na Teamhrach]], [[Mumhain]] and [[Laighin]]. | birth_date = c. 870 | death_date = 948 | consort = yes | spouse = [[Cormac mac Cuilennáin]]<br>[[Cerball mac Muirecáin]]<br>[[Niall Glúndub]] | issue = [[Muirchertach mac Néill]] | house = [[Clann Cholmáin]] | father = [[Flann Sinna]] | mother = [[Gormlaith ingen Flann mac Conaing]] == Family background Gormflaith was the daughter of [[Flann Sinna]], [[ardrí na hÉireann]] from 879 to 916. Her mother was [[Gormlaith ingen Flann mac Conaing]] of [[Brega]]. Her known siblings were: * [[Donnchad Donn]], her full sibling. * [[Óengus mac Flann Sinna]], died 915. * [[Máel Ruanaid mac Flann Sinna]], killed in 901 * [[Donnell mac Flann Sinna]], King of Mide 919–921. * [[Lígach ingen Flann Sinna]], died 923. * [[Conchobar mac Flann Sinna]], king of Mide 916–919. * [[Áed mac Flann Sinna]], blinded on Donnchad Donn's orders in 919. * [[Cerball mac Flann Sinna]] * [[Muirgel ingen Flann Sinna]], died 928. == Queen of Munster Gormflaith was notable for having been the successive [[queen consort]] of [[Munster]], [[Leinster]] and [[Kingship of Tara|Tara]]. Gormflaith was married first to King [[Cormac mac Cuilennáin]] of [[Munster]], who had taken vows of celibacy as a bishop. The marriage was not said to be consummated. MacShamhran (p.&nbsp;203) writes that "difficulties relating to this marriage leave it probable that it is a fiction – created when memory of Gormlaith became assimilated to the "[[sovereignty goddess]]" who had three husbands". However, recent work has criticised attempts to see influence from supernatural beliefs in the portrayals of Gormflaith.<ref>{{Cite journal |last=Mhaonaigh |first=Máire Ní |date=2002 |title=Tales of Three Gormlaiths in Medieval Irish Literature |url=https://www.jstor.org/stable/30008176 |journal=Ériu |volume=52 |pages=1–24 |issn=0332-0758}}</ref> == Queen of Leinster Cormac was killed at the battle of Bealach Mugna in 908 by an alliance of Flann Sinna of [[Kingship of Tara|Tara]] and [[Cerball mac Muirecáin]], King of [[Leinster]]. Flann afterwards married Gormflaith to Cerball,<ref>{{Cite book |last=Stafford |first=Pauline |url=https://books.google.com/books?id=2S7WbK-0x48C&dq=Gormflaith+Cerball&pg=PT348 |title=A Companion to the Early Middle Ages: Britain and Ireland c.500 – c.1100 |date=2013-03-26 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-118-49947-4 |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite book |last=Kennedy |first=Patrick |url=https://books.google.com/books?id=lvdLAAAAcAAJ&dq=Gormflaith+Cormac&pg=PA215 |title=The Bardic Stories of Ireland |date=1871 |publisher=M'Glashan and Gill |language=en}}</ref> who is alleged (according to a text in the ''[[Book of Leinster]]'') to have abused her so much that she was forced to return to her father at least once.<ref name=":0" /> == Political intrigue MacShamhran writes (p.&nbsp;203) ''"... the case for accepting as historical her marriage to Cerball is strengthened by a [[dindshenchas]] poem in the [[Book of Leinster]], which also presents a different view of their relationship, implying that she was involved in intrigue on his behalf. She is blamed for the deaths of Cellach Carmain, who was an Ui Muirdaig dynast, and his wife Aillenn – apparently rivals of her husband. This circumstance, along with the fact that Cerball had the support of Flann Sinna at Belach Mugna, fits well with a Clan Cholmain-Ui Faelain alliance in the years prior to that battle."'' Ó Cróinín (pp.&nbsp;219), citing the poem ''Cell Chorbbáin'' (composed shortly after 909), writes: ''"It states quite categorically that Gormlaith was responsible for the death of Cellach of Carmun and his wife Aillend – 'she laid them in the church ground' (''dos-fuc i talmain cilli'') and by these actions 'she wrought terrible deeds' (''do-ringni gnimu grana''). This is clearly referring to a double-murder, and equally clearly, it is implicit that Gormlaith – and, by extension, her husband Cerball? – were involved together in a conspiracy to remove the reigning king of Leinster (here named as ''Cellach Carmun'') and presumably replace him with Cerball."'' Ó Cróinín goes on to compare the data in the poem with that of ''Cóic ríg tríchat'' to show that ''"there is something wrong with the Ui Dunlainge succession at precisely this point. ... It looks very much as though the struggle for succession ... saw several of the Ui Muiredaig line eliminated in the first half of the ninth century, and their names were simply expunged from the record:"'' == Queen of Tara After Cerball's death in 909 Gormlaith married her stepbrother [[Niall Glúndub]],<ref>{{Cite book |last=Gollancz |first=Israel |url=https://books.google.com/books?id=ewAYAAAAYAAJ&dq=Gormflaith+niall&pg=PR51 |title=Hamlet in Iceland: Being the Icelandic Romantic Ambales Saga |date=1898 |publisher=Nutt |language=en}}</ref> who died in 919. By him she had [[Muirchertach mac Néill]], ancestor to the [[O'Neill dynasty]] of the north of Ireland. == After marriage The [[Annals of Clonmacnoise]] have her becoming poverty-stricken after the death of Niall, reduced to wandering from place to place as a poet to survive. This literary tradition, which appears over a century after her death, may be based upon a misreading of her obit in the [[Annals of Ulster]], which instead indicates she died in a [[convent]]. == Poems A number of poems of later date are ascribed to Gormflaith in [[Middle Irish]] sources, including laments for Cerball and Niall, but not for Cormac. L.M. McCraith, noting that "the charm of Gaelic verse depends for the most part on an elaborate system of repetition and alliteration, which no other language can reproduce", gives this translation of the poem "Gormlaith, the daughter of Flann, speaks to the Priest":<ref>{{Cite book |title=The Romance of Irish Heroines|last=McCraith|first=L.M.|publisher=Talbot Press|year=c. 1913 |pages=36–37}}</ref> <poem> "Monk, remove thy foot! Lift it from the grave of Nial. Too long dost thou heap earth On him with whom I fain would lie. Too long dost thou, Monk, there Heap earth on Noble Nial, Thou brown-haired friend, though gentle, Press not with thy sole the earth! Do not too firmly close the grave O Priest, whose office is so sad. Rise off the fair, the dark-knee’d Nial, Monk! Remove thy foot! O Mac Nial of finest gold 'Tis not my will that thou are bound [''i.e.'' in grave-clothes], Leave – Ah! leave his stone and grave. Monk! Remove thy foot! I am Gormley, regent queen. Daughter I of Flann the Bold! Stand not thou upon the grave. Monk! Remove thy foot!” </poem> == See also == * [[Gormflaith (Irish name)]] == Foinsí * ''Three weddings and a funeral: rewriting Irish political history in the tenth century'', [[Dáibhí Ó Cróinín]], pp.&nbsp;212–224; and ''Gormfhlaith, daughter of Flann Sinna and the lure of the sovereignty goddess'', [[Máirín Ní Dhonnchadha]], pp.&nbsp;225–237, in ''Seanchas: Studies in Early and Medieval Irish Archaeology, History and Literature in Honour of Francis J. Byrne'', Dublin: Four Courts, 1999. {{ISBN|978-1-85182-489-2}}. * ''Gormlaith (d. 948)'', p.&nbsp;203, Ailbhe MacShamrain, in ''Medieval Ireland: An Encyclopedia'', 2005. == Tagairtí {{reflist | refs = }} [[Catagóir:Gaeil]] == Teimpléad == <ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ tss0sj9n0kx73rw4cs3zzu7kbxykopk 1312949 1312945 2026-05-13T22:23:51Z Marcas.oduinn 33120 /* ISO */ 1312949 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * ''[[The Abbot of Drimnagh]]''=[[]], [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Mhoighmheadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]], ''[[Oenach indiu luid in rí]]'', [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]=[[Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]=[[Scéal Cholmáin mhic Dhuach agus Ghuaire mhic Colmáin]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]], [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]]=[[]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]], [[Proinsias Mac Cana]], [[Tomás Ó Floinn]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]] # [[Nad Crantail]] * [[Gormflaith ingen Flann Sinna]] # [[Daniél ua Líahaiti]] #* [[Vernam Hull]] # [[Séamus Ó Caoimh]]=[[J. G. O'Keeffe]] # [[Máirín Ní Dhonnchadha]] == Nad Crantail == Sa mhórscéal de chuid [[an Rúraíocht|na Rúraíochta]], [[Táin Bó Cuailnge]], is gaiscíoch é '''Nath Crantail''' (Sean-Ghaeilge: '''Nad Crantail''') a théann i gcomhrac aonair in éadan {{h|Cú Chulainn}}, chun arm [[Medb|Méabha]] a mhoilliú ar a shlí chun an [[Ulaid]] a ionsú. '' Méabh sends for Nath Crantail to fight Cú Chulainn. He will only agree to fight if promised Medb's daughter [[Findabair]], which Medb agrees to. Cú Chulainn is warned of his impending fight by Lugaid, but is unconcerned. '' Cú Chulainn is hunting birds when Nath Crantail comes to fight him wielding nine holly stakes. Nath throws all nine stakes at Cú Chulainn, but he manages to jump up onto the point of each stake. In the meantime, the birds he is hunting fly away. He chases after the birds, but appears to everyone else to be fleeing from the fight. When confronted with this, Cú Chulainn claims that Nath Crantail had not come to fight him with a real weapon, and he would not kill someone who was not armed. He issues a challenge for Nath Crantail to come fight him the next day. '' When Nath Crantail meets Cú Chulainn for that fight, he sees that Cú Chulainn is just a “beardless boy”<ref>Carson, C. (2007). The Táin. New York: Penguin Group.</ref> and refuses to fight him. In response to this, Cú Chulainn claims not to be himself, lures Nath Craintail away, and dons a fake beard made from blackberries. Now that Cú Chulainn has a beard, Nath Crantail is willing to fight him. They agree on a fight consisting of spear throwing, where only upward dodging is allowed. Nath Crantail takes the first shoot, but Cú Chulainn jumps over it. Next, Cú Chulainn throws a spear that hits Nath Crantail in the head. After this, Nath Crantail requests to be allowed to tell his sons about his hidden treasure before Cú Chulainn finishes him off. Cú Chulainn agrees, and after Nath Crantail goes back to his camp to speak to his sons, he comes back to finish the fight. He throws his sword at Cú Chulainn, which is dodged by jumping. Cú Chulainn then enters a torque state, landing on Nath Craintail’s shield before cutting off his head. Cú Chulainn further cuts up Nath Craintail’s body into four pieces before chanting a verse to mark the occasion. == Tagairtí {{reflist | refs = }} [[Catagóir:An Rúraíocht]] == Daniél ua Líahaiti == '' '''Daniél ua Líahaiti''' (bás 863) was an [[muintir na hÉireann|Irish]] [[Ab]] and [[filid|file]]. '' Daniél was the [[Ab Leasa Mhóir]] and [[Corcaigh]] at the time of his death. The poem ''A ben, nennachta fort - na raid'' is ascribed to him. == Foinsí * ''[[Gormflaith ingen Flann Sinna|Gormfhlaith]], daughter of [[Flann Sinna]] and the lure of the sovereignty goddess'' in {{cite book | first = Máirín | last = Ní Dhonnchadha | authorlink = Máirín Ní Dhonnchadha | title = Seanchas: Studies in Early and Medieval Irish Archaeology, History and Literature in Honour of [[Francis John Byrne|Francis J. Byrne]] | location = Baile Átha Cliath | publisher = Four Courts Press | year = 1999 | pages = 225–237}}, {{ISBN|978-1-85182-489-2}}. == Tagairtí {{reflist | refs = }} {{DEFAULTSORT:Daniel Ua Liahaiti}} [[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]] {{síol-ie}} == Gormflaith ingen Flann Sinna == '''Gormflaith ingen Flann Sinna''' (c. 870–948) was an Irish [[Queen consort|Queen]] of [[Ríthe na Teamhrach]], [[Mumhain]] and [[Laighin]]. | birth_date = c. 870 | death_date = 948 | consort = yes | spouse = [[Cormac mac Cuilennáin]]<br>[[Cerball mac Muirecáin]]<br>[[Niall Glúndub]] | issue = [[Muirchertach mac Néill]] | house = [[Clann Cholmáin]] | father = [[Flann Sinna]] | mother = [[Gormlaith ingen Flann mac Conaing]] == Family background Gormflaith was the daughter of [[Flann Sinna]], [[ardrí na hÉireann]] from 879 to 916. Her mother was [[Gormlaith ingen Flann mac Conaing]] of [[Brega]]. Her known siblings were: * [[Donnchad Donn]], her full sibling. * [[Óengus mac Flann Sinna]], died 915. * [[Máel Ruanaid mac Flann Sinna]], killed in 901 * [[Donnell mac Flann Sinna]], King of Mide 919–921. * [[Lígach ingen Flann Sinna]], died 923. * [[Conchobar mac Flann Sinna]], king of Mide 916–919. * [[Áed mac Flann Sinna]], blinded on Donnchad Donn's orders in 919. * [[Cerball mac Flann Sinna]] * [[Muirgel ingen Flann Sinna]], died 928. == Queen of Munster Gormflaith was notable for having been the successive [[queen consort]] of [[Munster]], [[Leinster]] and [[Kingship of Tara|Tara]]. Gormflaith was married first to King [[Cormac mac Cuilennáin]] of [[Munster]], who had taken vows of celibacy as a bishop. The marriage was not said to be consummated. MacShamhran (p.&nbsp;203) writes that "difficulties relating to this marriage leave it probable that it is a fiction – created when memory of Gormlaith became assimilated to the "[[sovereignty goddess]]" who had three husbands". However, recent work has criticised attempts to see influence from supernatural beliefs in the portrayals of Gormflaith.<ref>{{Cite journal |last=Mhaonaigh |first=Máire Ní |date=2002 |title=Tales of Three Gormlaiths in Medieval Irish Literature |url=https://www.jstor.org/stable/30008176 |journal=Ériu |volume=52 |pages=1–24 |issn=0332-0758}}</ref> == Queen of Leinster Cormac was killed at the battle of Bealach Mugna in 908 by an alliance of Flann Sinna of [[Kingship of Tara|Tara]] and [[Cerball mac Muirecáin]], King of [[Leinster]]. Flann afterwards married Gormflaith to Cerball,<ref>{{Cite book |last=Stafford |first=Pauline |url=https://books.google.com/books?id=2S7WbK-0x48C&dq=Gormflaith+Cerball&pg=PT348 |title=A Companion to the Early Middle Ages: Britain and Ireland c.500 – c.1100 |date=2013-03-26 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-118-49947-4 |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite book |last=Kennedy |first=Patrick |url=https://books.google.com/books?id=lvdLAAAAcAAJ&dq=Gormflaith+Cormac&pg=PA215 |title=The Bardic Stories of Ireland |date=1871 |publisher=M'Glashan and Gill |language=en}}</ref> who is alleged (according to a text in the ''[[Book of Leinster]]'') to have abused her so much that she was forced to return to her father at least once.<ref name=":0" /> == Political intrigue MacShamhran writes (p.&nbsp;203) ''"... the case for accepting as historical her marriage to Cerball is strengthened by a [[dindshenchas]] poem in the [[Book of Leinster]], which also presents a different view of their relationship, implying that she was involved in intrigue on his behalf. She is blamed for the deaths of Cellach Carmain, who was an Ui Muirdaig dynast, and his wife Aillenn – apparently rivals of her husband. This circumstance, along with the fact that Cerball had the support of Flann Sinna at Belach Mugna, fits well with a Clan Cholmain-Ui Faelain alliance in the years prior to that battle."'' Ó Cróinín (pp.&nbsp;219), citing the poem ''Cell Chorbbáin'' (composed shortly after 909), writes: ''"It states quite categorically that Gormlaith was responsible for the death of Cellach of Carmun and his wife Aillend – 'she laid them in the church ground' (''dos-fuc i talmain cilli'') and by these actions 'she wrought terrible deeds' (''do-ringni gnimu grana''). This is clearly referring to a double-murder, and equally clearly, it is implicit that Gormlaith – and, by extension, her husband Cerball? – were involved together in a conspiracy to remove the reigning king of Leinster (here named as ''Cellach Carmun'') and presumably replace him with Cerball."'' Ó Cróinín goes on to compare the data in the poem with that of ''Cóic ríg tríchat'' to show that ''"there is something wrong with the Ui Dunlainge succession at precisely this point. ... It looks very much as though the struggle for succession ... saw several of the Ui Muiredaig line eliminated in the first half of the ninth century, and their names were simply expunged from the record:"'' == Queen of Tara After Cerball's death in 909 Gormlaith married her stepbrother [[Niall Glúndub]],<ref>{{Cite book |last=Gollancz |first=Israel |url=https://books.google.com/books?id=ewAYAAAAYAAJ&dq=Gormflaith+niall&pg=PR51 |title=Hamlet in Iceland: Being the Icelandic Romantic Ambales Saga |date=1898 |publisher=Nutt |language=en}}</ref> who died in 919. By him she had [[Muirchertach mac Néill]], ancestor to the [[O'Neill dynasty]] of the north of Ireland. == After marriage The [[Annals of Clonmacnoise]] have her becoming poverty-stricken after the death of Niall, reduced to wandering from place to place as a poet to survive. This literary tradition, which appears over a century after her death, may be based upon a misreading of her obit in the [[Annals of Ulster]], which instead indicates she died in a [[convent]]. == Poems A number of poems of later date are ascribed to Gormflaith in [[Middle Irish]] sources, including laments for Cerball and Niall, but not for Cormac. L.M. McCraith, noting that "the charm of Gaelic verse depends for the most part on an elaborate system of repetition and alliteration, which no other language can reproduce", gives this translation of the poem "Gormlaith, the daughter of Flann, speaks to the Priest":<ref>{{Cite book |title=The Romance of Irish Heroines|last=McCraith|first=L.M.|publisher=Talbot Press|year=c. 1913 |pages=36–37}}</ref> <poem> "Monk, remove thy foot! Lift it from the grave of Nial. Too long dost thou heap earth On him with whom I fain would lie. Too long dost thou, Monk, there Heap earth on Noble Nial, Thou brown-haired friend, though gentle, Press not with thy sole the earth! Do not too firmly close the grave O Priest, whose office is so sad. Rise off the fair, the dark-knee’d Nial, Monk! Remove thy foot! O Mac Nial of finest gold 'Tis not my will that thou are bound [''i.e.'' in grave-clothes], Leave – Ah! leave his stone and grave. Monk! Remove thy foot! I am Gormley, regent queen. Daughter I of Flann the Bold! Stand not thou upon the grave. Monk! Remove thy foot!” </poem> == See also == * [[Gormflaith (Irish name)]] == Foinsí * ''Three weddings and a funeral: rewriting Irish political history in the tenth century'', [[Dáibhí Ó Cróinín]], pp.&nbsp;212–224; and ''Gormfhlaith, daughter of Flann Sinna and the lure of the sovereignty goddess'', [[Máirín Ní Dhonnchadha]], pp.&nbsp;225–237, in ''Seanchas: Studies in Early and Medieval Irish Archaeology, History and Literature in Honour of Francis J. Byrne'', Dublin: Four Courts, 1999. {{ISBN|978-1-85182-489-2}}. * ''Gormlaith (d. 948)'', p.&nbsp;203, Ailbhe MacShamrain, in ''Medieval Ireland: An Encyclopedia'', 2005. == Tagairtí {{reflist | refs = }} [[Catagóir:Gaeil]] == Teimpléad == <ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ dwasivetj2z327g6zcql5akutylz0fn 1312950 1312949 2026-05-13T22:29:24Z Marcas.oduinn 33120 /* ISO */ 1312950 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * ''[[The Abbot of Drimnagh]]''=[[]], [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Mhoighmheadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]], ''[[Oenach indiu luid in rí]]'', [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]=[[Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]=[[Scéal Cholmáin mhic Dhuach agus Ghuaire mhic Colmáin]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]], [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]]=[[]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]], [[Proinsias Mac Cana]], [[Tomás Ó Floinn]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]] # [[Nad Crantail]] # [[Gormflaith ingen Flann Sinna]] # [[Daniél ua Líahaiti]] #* [[Vernam Hull]] # [[Séamus Ó Caoimh]]=[[J. G. O'Keeffe]] # [[Máirín Ní Dhonnchadha]] == Nad Crantail == Sa mhórscéal de chuid [[an Rúraíocht|na Rúraíochta]], [[Táin Bó Cuailnge]], is gaiscíoch é '''Nath Crantail''' (Sean-Ghaeilge: '''Nad Crantail''') a théann i gcomhrac aonair in éadan {{h|Cú Chulainn}}, chun arm [[Medb|Méabha]] a mhoilliú ar a shlí chun an [[Ulaid]] a ionsú. '' Méabh sends for Nath Crantail to fight Cú Chulainn. He will only agree to fight if promised Medb's daughter [[Findabair]], which Medb agrees to. Cú Chulainn is warned of his impending fight by Lugaid, but is unconcerned. '' Cú Chulainn is hunting birds when Nath Crantail comes to fight him wielding nine holly stakes. Nath throws all nine stakes at Cú Chulainn, but he manages to jump up onto the point of each stake. In the meantime, the birds he is hunting fly away. He chases after the birds, but appears to everyone else to be fleeing from the fight. When confronted with this, Cú Chulainn claims that Nath Crantail had not come to fight him with a real weapon, and he would not kill someone who was not armed. He issues a challenge for Nath Crantail to come fight him the next day. '' When Nath Crantail meets Cú Chulainn for that fight, he sees that Cú Chulainn is just a “beardless boy”<ref>Carson, C. (2007). The Táin. New York: Penguin Group.</ref> and refuses to fight him. In response to this, Cú Chulainn claims not to be himself, lures Nath Craintail away, and dons a fake beard made from blackberries. Now that Cú Chulainn has a beard, Nath Crantail is willing to fight him. They agree on a fight consisting of spear throwing, where only upward dodging is allowed. Nath Crantail takes the first shoot, but Cú Chulainn jumps over it. Next, Cú Chulainn throws a spear that hits Nath Crantail in the head. After this, Nath Crantail requests to be allowed to tell his sons about his hidden treasure before Cú Chulainn finishes him off. Cú Chulainn agrees, and after Nath Crantail goes back to his camp to speak to his sons, he comes back to finish the fight. He throws his sword at Cú Chulainn, which is dodged by jumping. Cú Chulainn then enters a torque state, landing on Nath Craintail’s shield before cutting off his head. Cú Chulainn further cuts up Nath Craintail’s body into four pieces before chanting a verse to mark the occasion. == Tagairtí {{reflist | refs = }} [[Catagóir:An Rúraíocht]] == Daniél ua Líahaiti == '' '''Daniél ua Líahaiti''' (bás 863) was an [[muintir na hÉireann|Irish]] [[Ab]] and [[filid|file]]. '' Daniél was the [[Ab Leasa Mhóir]] and [[Corcaigh]] at the time of his death. The poem ''A ben, nennachta fort - na raid'' is ascribed to him. == Foinsí * ''[[Gormflaith ingen Flann Sinna|Gormfhlaith]], daughter of [[Flann Sinna]] and the lure of the sovereignty goddess'' in {{cite book | first = Máirín | last = Ní Dhonnchadha | authorlink = Máirín Ní Dhonnchadha | title = Seanchas: Studies in Early and Medieval Irish Archaeology, History and Literature in Honour of [[Francis John Byrne|Francis J. Byrne]] | location = Baile Átha Cliath | publisher = Four Courts Press | year = 1999 | pages = 225–237}}, {{ISBN|978-1-85182-489-2}}. == Tagairtí {{reflist | refs = }} {{DEFAULTSORT:Daniel Ua Liahaiti}} [[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]] {{síol-ie}} == Gormflaith ingen Flann Sinna == '''Gormflaith ingen Flann Sinna''' (c. 870–948) was an Irish [[Queen consort|Queen]] of [[Ríthe na Teamhrach]], [[Mumhain]] and [[Laighin]]. | birth_date = c. 870 | death_date = 948 | consort = yes | spouse = [[Cormac mac Cuilennáin]]<br>[[Cerball mac Muirecáin]]<br>[[Niall Glúndub]] | issue = [[Muirchertach mac Néill]] | house = [[Clann Cholmáin]] | father = [[Flann Sinna]] | mother = [[Gormlaith ingen Flann mac Conaing]] == Family background Gormflaith was the daughter of [[Flann Sinna]], [[ardrí na hÉireann]] from 879 to 916. Her mother was [[Gormlaith ingen Flann mac Conaing]] of [[Brega]]. Her known siblings were: * [[Donnchad Donn]], her full sibling. * [[Óengus mac Flann Sinna]], died 915. * [[Máel Ruanaid mac Flann Sinna]], killed in 901 * [[Donnell mac Flann Sinna]], King of Mide 919–921. * [[Lígach ingen Flann Sinna]], died 923. * [[Conchobar mac Flann Sinna]], king of Mide 916–919. * [[Áed mac Flann Sinna]], blinded on Donnchad Donn's orders in 919. * [[Cerball mac Flann Sinna]] * [[Muirgel ingen Flann Sinna]], died 928. == Queen of Munster Gormflaith was notable for having been the successive [[queen consort]] of [[Munster]], [[Leinster]] and [[Kingship of Tara|Tara]]. Gormflaith was married first to King [[Cormac mac Cuilennáin]] of [[Munster]], who had taken vows of celibacy as a bishop. The marriage was not said to be consummated. MacShamhran (p.&nbsp;203) writes that "difficulties relating to this marriage leave it probable that it is a fiction – created when memory of Gormlaith became assimilated to the "[[sovereignty goddess]]" who had three husbands". However, recent work has criticised attempts to see influence from supernatural beliefs in the portrayals of Gormflaith.<ref>{{Cite journal |last=Mhaonaigh |first=Máire Ní |date=2002 |title=Tales of Three Gormlaiths in Medieval Irish Literature |url=https://www.jstor.org/stable/30008176 |journal=Ériu |volume=52 |pages=1–24 |issn=0332-0758}}</ref> == Queen of Leinster Cormac was killed at the battle of Bealach Mugna in 908 by an alliance of Flann Sinna of [[Kingship of Tara|Tara]] and [[Cerball mac Muirecáin]], King of [[Leinster]]. Flann afterwards married Gormflaith to Cerball,<ref>{{Cite book |last=Stafford |first=Pauline |url=https://books.google.com/books?id=2S7WbK-0x48C&dq=Gormflaith+Cerball&pg=PT348 |title=A Companion to the Early Middle Ages: Britain and Ireland c.500 – c.1100 |date=2013-03-26 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-118-49947-4 |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite book |last=Kennedy |first=Patrick |url=https://books.google.com/books?id=lvdLAAAAcAAJ&dq=Gormflaith+Cormac&pg=PA215 |title=The Bardic Stories of Ireland |date=1871 |publisher=M'Glashan and Gill |language=en}}</ref> who is alleged (according to a text in the ''[[Book of Leinster]]'') to have abused her so much that she was forced to return to her father at least once.<ref name=":0" /> == Political intrigue MacShamhran writes (p.&nbsp;203) ''"... the case for accepting as historical her marriage to Cerball is strengthened by a [[dindshenchas]] poem in the [[Book of Leinster]], which also presents a different view of their relationship, implying that she was involved in intrigue on his behalf. She is blamed for the deaths of Cellach Carmain, who was an Ui Muirdaig dynast, and his wife Aillenn – apparently rivals of her husband. This circumstance, along with the fact that Cerball had the support of Flann Sinna at Belach Mugna, fits well with a Clan Cholmain-Ui Faelain alliance in the years prior to that battle."'' Ó Cróinín (pp.&nbsp;219), citing the poem ''Cell Chorbbáin'' (composed shortly after 909), writes: ''"It states quite categorically that Gormlaith was responsible for the death of Cellach of Carmun and his wife Aillend – 'she laid them in the church ground' (''dos-fuc i talmain cilli'') and by these actions 'she wrought terrible deeds' (''do-ringni gnimu grana''). This is clearly referring to a double-murder, and equally clearly, it is implicit that Gormlaith – and, by extension, her husband Cerball? – were involved together in a conspiracy to remove the reigning king of Leinster (here named as ''Cellach Carmun'') and presumably replace him with Cerball."'' Ó Cróinín goes on to compare the data in the poem with that of ''Cóic ríg tríchat'' to show that ''"there is something wrong with the Ui Dunlainge succession at precisely this point. ... It looks very much as though the struggle for succession ... saw several of the Ui Muiredaig line eliminated in the first half of the ninth century, and their names were simply expunged from the record:"'' == Queen of Tara After Cerball's death in 909 Gormlaith married her stepbrother [[Niall Glúndub]],<ref>{{Cite book |last=Gollancz |first=Israel |url=https://books.google.com/books?id=ewAYAAAAYAAJ&dq=Gormflaith+niall&pg=PR51 |title=Hamlet in Iceland: Being the Icelandic Romantic Ambales Saga |date=1898 |publisher=Nutt |language=en}}</ref> who died in 919. By him she had [[Muirchertach mac Néill]], ancestor to the [[O'Neill dynasty]] of the north of Ireland. == After marriage The [[Annals of Clonmacnoise]] have her becoming poverty-stricken after the death of Niall, reduced to wandering from place to place as a poet to survive. This literary tradition, which appears over a century after her death, may be based upon a misreading of her obit in the [[Annals of Ulster]], which instead indicates she died in a [[convent]]. == Poems A number of poems of later date are ascribed to Gormflaith in [[Middle Irish]] sources, including laments for Cerball and Niall, but not for Cormac. L.M. McCraith, noting that "the charm of Gaelic verse depends for the most part on an elaborate system of repetition and alliteration, which no other language can reproduce", gives this translation of the poem "Gormlaith, the daughter of Flann, speaks to the Priest":<ref>{{Cite book |title=The Romance of Irish Heroines|last=McCraith|first=L.M.|publisher=Talbot Press|year=c. 1913 |pages=36–37}}</ref> <poem> "Monk, remove thy foot! Lift it from the grave of Nial. Too long dost thou heap earth On him with whom I fain would lie. Too long dost thou, Monk, there Heap earth on Noble Nial, Thou brown-haired friend, though gentle, Press not with thy sole the earth! Do not too firmly close the grave O Priest, whose office is so sad. Rise off the fair, the dark-knee’d Nial, Monk! Remove thy foot! O Mac Nial of finest gold 'Tis not my will that thou are bound [''i.e.'' in grave-clothes], Leave – Ah! leave his stone and grave. Monk! Remove thy foot! I am Gormley, regent queen. Daughter I of Flann the Bold! Stand not thou upon the grave. Monk! Remove thy foot!” </poem> == See also == * [[Gormflaith (Irish name)]] == Foinsí * ''Three weddings and a funeral: rewriting Irish political history in the tenth century'', [[Dáibhí Ó Cróinín]], pp.&nbsp;212–224; and ''Gormfhlaith, daughter of Flann Sinna and the lure of the sovereignty goddess'', [[Máirín Ní Dhonnchadha]], pp.&nbsp;225–237, in ''Seanchas: Studies in Early and Medieval Irish Archaeology, History and Literature in Honour of Francis J. Byrne'', Dublin: Four Courts, 1999. {{ISBN|978-1-85182-489-2}}. * ''Gormlaith (d. 948)'', p.&nbsp;203, Ailbhe MacShamrain, in ''Medieval Ireland: An Encyclopedia'', 2005. == Tagairtí {{reflist | refs = }} [[Catagóir:Gaeil]] == Teimpléad == <ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 4nxw0gvd4b91qjc2ef0ahwi6ykqq0f4 1312960 1312950 2026-05-14T07:22:23Z Marcas.oduinn 33120 1312960 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * ''[[The Abbot of Drimnagh]]''=[[]], [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Mhoighmheadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]], ''[[Oenach indiu luid in rí]]'', [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]=[[Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]=[[Scéal Cholmáin mhic Dhuach agus Ghuaire mhic Colmáin]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]], [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]]=[[]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]], [[Proinsias Mac Cana]], [[Tomás Ó Floinn]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]] # [[Nad Crantail]] # [[Gormflaith ingen Flann Sinna]] # [[Daniél ua Líahaiti]] #* [[Vernam Hull]] # [[Séamus Ó Caoimh]]=[[J. G. O'Keeffe]] # [[Máirín Ní Dhonnchadha]] == Nad Crantail == Sa mhórscéal de chuid [[an Rúraíocht|na Rúraíochta]], [[Táin Bó Cuailnge]], is gaiscíoch é '''Nath Crantail''' (Sean-Ghaeilge: '''Nad Crantail''') a théann i gcomhrac aonair in éadan {{h|Cú Chulainn}}, chun arm [[Medb|Méabha]] a mhoilliú ar a shlí chun an [[Ulaid]] a ionsú. '' Méabh sends for Nath Crantail to fight Cú Chulainn. He will only agree to fight if promised Medb's daughter [[Findabair]], which Medb agrees to. Cú Chulainn is warned of his impending fight by Lugaid, but is unconcerned. '' Cú Chulainn is hunting birds when Nath Crantail comes to fight him wielding nine holly stakes. Nath throws all nine stakes at Cú Chulainn, but he manages to jump up onto the point of each stake. In the meantime, the birds he is hunting fly away. He chases after the birds, but appears to everyone else to be fleeing from the fight. When confronted with this, Cú Chulainn claims that Nath Crantail had not come to fight him with a real weapon, and he would not kill someone who was not armed. He issues a challenge for Nath Crantail to come fight him the next day. '' When Nath Crantail meets Cú Chulainn for that fight, he sees that Cú Chulainn is just a “beardless boy”<ref>Carson, C. (2007). The Táin. New York: Penguin Group.</ref> and refuses to fight him. In response to this, Cú Chulainn claims not to be himself, lures Nath Craintail away, and dons a fake beard made from blackberries. Now that Cú Chulainn has a beard, Nath Crantail is willing to fight him. They agree on a fight consisting of spear throwing, where only upward dodging is allowed. Nath Crantail takes the first shoot, but Cú Chulainn jumps over it. Next, Cú Chulainn throws a spear that hits Nath Crantail in the head. After this, Nath Crantail requests to be allowed to tell his sons about his hidden treasure before Cú Chulainn finishes him off. Cú Chulainn agrees, and after Nath Crantail goes back to his camp to speak to his sons, he comes back to finish the fight. He throws his sword at Cú Chulainn, which is dodged by jumping. Cú Chulainn then enters a torque state, landing on Nath Craintail’s shield before cutting off his head. Cú Chulainn further cuts up Nath Craintail’s body into four pieces before chanting a verse to mark the occasion. == Tagairtí {{reflist | refs = }} [[Catagóir:An Rúraíocht]] == Daniél ua Líahaiti == [[Ab]] and [[filid|file]] [[muintir na hÉireann|Éireannach]] ba ea '''Daniél ua Líahaiti''' (bás 861).<ref name=iso /> Ag am a bháis, bhí Daniél ina [[Ab Leasa Mhóir]] agus [[Corcaigh]]. Luaitear é mar údar an dáin ''A ben, nennachta fort - na raid''. == Foinsí * [[Annála na gCeithre Máistrí]], ACM 861.3 [''sic'']: ''Dainiel ua Liaithide, abb Corcaighe & Lis Móir, do ghuin. * ''[[Gormflaith ingen Flann Sinna|Gormfhlaith]], daughter of [[Flann Sinna]] and the lure of the sovereignty goddess'' in {{cite book | first = Máirín | last = Ní Dhonnchadha | authorlink = Máirín Ní Dhonnchadha | title = Seanchas: Studies in Early and Medieval Irish Archaeology, History and Literature in Honour of [[Francis John Byrne|Francis J. Byrne]] | location = Baile Átha Cliath | publisher = Four Courts Press | year = 1999 | pages = 225–237}}, {{ISBN|978-1-85182-489-2}}. == Tagairtí {{reflist | refs = }} {{DEFAULTSORT:Daniel Ua Liahaiti}} [[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]] {{síol-ie}} == Gormflaith ingen Flann Sinna == '''Gormflaith ingen Flann Sinna''' (c. 870–948) was an Irish [[Queen consort|Queen]] of [[Ríthe na Teamhrach]], [[Mumhain]] and [[Laighin]]. | birth_date = c. 870 | death_date = 948 | consort = yes | spouse = [[Cormac mac Cuilennáin]]<br>[[Cerball mac Muirecáin]]<br>[[Niall Glúndub]] | issue = [[Muirchertach mac Néill]] | house = [[Clann Cholmáin]] | father = [[Flann Sinna]] | mother = [[Gormlaith ingen Flann mac Conaing]] == Family background Gormflaith was the daughter of [[Flann Sinna]], [[ardrí na hÉireann]] from 879 to 916. Her mother was [[Gormlaith ingen Flann mac Conaing]] of [[Brega]]. Her known siblings were: * [[Donnchad Donn]], her full sibling. * [[Óengus mac Flann Sinna]], died 915. * [[Máel Ruanaid mac Flann Sinna]], killed in 901 * [[Donnell mac Flann Sinna]], King of Mide 919–921. * [[Lígach ingen Flann Sinna]], died 923. * [[Conchobar mac Flann Sinna]], king of Mide 916–919. * [[Áed mac Flann Sinna]], blinded on Donnchad Donn's orders in 919. * [[Cerball mac Flann Sinna]] * [[Muirgel ingen Flann Sinna]], died 928. == Queen of Munster Gormflaith was notable for having been the successive [[queen consort]] of [[Munster]], [[Leinster]] and [[Kingship of Tara|Tara]]. Gormflaith was married first to King [[Cormac mac Cuilennáin]] of [[Munster]], who had taken vows of celibacy as a bishop. The marriage was not said to be consummated. MacShamhran (p.&nbsp;203) writes that "difficulties relating to this marriage leave it probable that it is a fiction – created when memory of Gormlaith became assimilated to the "[[sovereignty goddess]]" who had three husbands". However, recent work has criticised attempts to see influence from supernatural beliefs in the portrayals of Gormflaith.<ref>{{Cite journal |last=Mhaonaigh |first=Máire Ní |date=2002 |title=Tales of Three Gormlaiths in Medieval Irish Literature |url=https://www.jstor.org/stable/30008176 |journal=Ériu |volume=52 |pages=1–24 |issn=0332-0758}}</ref> == Queen of Leinster Cormac was killed at the battle of Bealach Mugna in 908 by an alliance of Flann Sinna of [[Kingship of Tara|Tara]] and [[Cerball mac Muirecáin]], King of [[Leinster]]. Flann afterwards married Gormflaith to Cerball,<ref>{{Cite book |last=Stafford |first=Pauline |url=https://books.google.com/books?id=2S7WbK-0x48C&dq=Gormflaith+Cerball&pg=PT348 |title=A Companion to the Early Middle Ages: Britain and Ireland c.500 – c.1100 |date=2013-03-26 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-118-49947-4 |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite book |last=Kennedy |first=Patrick |url=https://books.google.com/books?id=lvdLAAAAcAAJ&dq=Gormflaith+Cormac&pg=PA215 |title=The Bardic Stories of Ireland |date=1871 |publisher=M'Glashan and Gill |language=en}}</ref> who is alleged (according to a text in the ''[[Book of Leinster]]'') to have abused her so much that she was forced to return to her father at least once.<ref name=":0" /> == Political intrigue MacShamhran writes (p.&nbsp;203) ''"... the case for accepting as historical her marriage to Cerball is strengthened by a [[dindshenchas]] poem in the [[Book of Leinster]], which also presents a different view of their relationship, implying that she was involved in intrigue on his behalf. She is blamed for the deaths of Cellach Carmain, who was an Ui Muirdaig dynast, and his wife Aillenn – apparently rivals of her husband. This circumstance, along with the fact that Cerball had the support of Flann Sinna at Belach Mugna, fits well with a Clan Cholmain-Ui Faelain alliance in the years prior to that battle."'' Ó Cróinín (pp.&nbsp;219), citing the poem ''Cell Chorbbáin'' (composed shortly after 909), writes: ''"It states quite categorically that Gormlaith was responsible for the death of Cellach of Carmun and his wife Aillend – 'she laid them in the church ground' (''dos-fuc i talmain cilli'') and by these actions 'she wrought terrible deeds' (''do-ringni gnimu grana''). This is clearly referring to a double-murder, and equally clearly, it is implicit that Gormlaith – and, by extension, her husband Cerball? – were involved together in a conspiracy to remove the reigning king of Leinster (here named as ''Cellach Carmun'') and presumably replace him with Cerball."'' Ó Cróinín goes on to compare the data in the poem with that of ''Cóic ríg tríchat'' to show that ''"there is something wrong with the Ui Dunlainge succession at precisely this point. ... It looks very much as though the struggle for succession ... saw several of the Ui Muiredaig line eliminated in the first half of the ninth century, and their names were simply expunged from the record:"'' == Queen of Tara After Cerball's death in 909 Gormlaith married her stepbrother [[Niall Glúndub]],<ref>{{Cite book |last=Gollancz |first=Israel |url=https://books.google.com/books?id=ewAYAAAAYAAJ&dq=Gormflaith+niall&pg=PR51 |title=Hamlet in Iceland: Being the Icelandic Romantic Ambales Saga |date=1898 |publisher=Nutt |language=en}}</ref> who died in 919. By him she had [[Muirchertach mac Néill]], ancestor to the [[O'Neill dynasty]] of the north of Ireland. == After marriage The [[Annals of Clonmacnoise]] have her becoming poverty-stricken after the death of Niall, reduced to wandering from place to place as a poet to survive. This literary tradition, which appears over a century after her death, may be based upon a misreading of her obit in the [[Annals of Ulster]], which instead indicates she died in a [[convent]]. == Poems A number of poems of later date are ascribed to Gormflaith in [[Middle Irish]] sources, including laments for Cerball and Niall, but not for Cormac. L.M. McCraith, noting that "the charm of Gaelic verse depends for the most part on an elaborate system of repetition and alliteration, which no other language can reproduce", gives this translation of the poem "Gormlaith, the daughter of Flann, speaks to the Priest":<ref>{{Cite book |title=The Romance of Irish Heroines|last=McCraith|first=L.M.|publisher=Talbot Press|year=c. 1913 |pages=36–37}}</ref> <poem> "Monk, remove thy foot! Lift it from the grave of Nial. Too long dost thou heap earth On him with whom I fain would lie. Too long dost thou, Monk, there Heap earth on Noble Nial, Thou brown-haired friend, though gentle, Press not with thy sole the earth! Do not too firmly close the grave O Priest, whose office is so sad. Rise off the fair, the dark-knee’d Nial, Monk! Remove thy foot! O Mac Nial of finest gold 'Tis not my will that thou are bound [''i.e.'' in grave-clothes], Leave – Ah! leave his stone and grave. Monk! Remove thy foot! I am Gormley, regent queen. Daughter I of Flann the Bold! Stand not thou upon the grave. Monk! Remove thy foot!” </poem> == See also == * [[Gormflaith (Irish name)]] == Foinsí * ''Three weddings and a funeral: rewriting Irish political history in the tenth century'', [[Dáibhí Ó Cróinín]], pp.&nbsp;212–224; and ''Gormfhlaith, daughter of Flann Sinna and the lure of the sovereignty goddess'', [[Máirín Ní Dhonnchadha]], pp.&nbsp;225–237, in ''Seanchas: Studies in Early and Medieval Irish Archaeology, History and Literature in Honour of Francis J. Byrne'', Dublin: Four Courts, 1999. {{ISBN|978-1-85182-489-2}}. * ''Gormlaith (d. 948)'', p.&nbsp;203, Ailbhe MacShamrain, in ''Medieval Ireland: An Encyclopedia'', 2005. == Tagairtí {{reflist | refs = }} [[Catagóir:Gaeil]] == Teimpléad == <ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ q854zwee52e1lak3nam0s2v87oavya1 1312961 1312960 2026-05-14T07:22:41Z Marcas.oduinn 33120 1312961 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * ''[[The Abbot of Drimnagh]]''=[[]], [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Mhoighmheadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]], ''[[Oenach indiu luid in rí]]'', [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]=[[Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]=[[Scéal Cholmáin mhic Dhuach agus Ghuaire mhic Colmáin]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]], [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]]=[[]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]], [[Proinsias Mac Cana]], [[Tomás Ó Floinn]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]] # [[Nad Crantail]] # [[Gormflaith ingen Flann Sinna]] # [[Daniél ua Líahaiti]] #* [[Vernam Hull]] # [[Séamus Ó Caoimh]]=[[J. G. O'Keeffe]] # [[Máirín Ní Dhonnchadha]] == Nad Crantail == Sa mhórscéal de chuid [[an Rúraíocht|na Rúraíochta]], [[Táin Bó Cuailnge]], is gaiscíoch é '''Nath Crantail''' (Sean-Ghaeilge: '''Nad Crantail''') a théann i gcomhrac aonair in éadan {{h|Cú Chulainn}}, chun arm [[Medb|Méabha]] a mhoilliú ar a shlí chun an [[Ulaid]] a ionsú. '' Méabh sends for Nath Crantail to fight Cú Chulainn. He will only agree to fight if promised Medb's daughter [[Findabair]], which Medb agrees to. Cú Chulainn is warned of his impending fight by Lugaid, but is unconcerned. '' Cú Chulainn is hunting birds when Nath Crantail comes to fight him wielding nine holly stakes. Nath throws all nine stakes at Cú Chulainn, but he manages to jump up onto the point of each stake. In the meantime, the birds he is hunting fly away. He chases after the birds, but appears to everyone else to be fleeing from the fight. When confronted with this, Cú Chulainn claims that Nath Crantail had not come to fight him with a real weapon, and he would not kill someone who was not armed. He issues a challenge for Nath Crantail to come fight him the next day. '' When Nath Crantail meets Cú Chulainn for that fight, he sees that Cú Chulainn is just a “beardless boy”<ref>Carson, C. (2007). The Táin. New York: Penguin Group.</ref> and refuses to fight him. In response to this, Cú Chulainn claims not to be himself, lures Nath Craintail away, and dons a fake beard made from blackberries. Now that Cú Chulainn has a beard, Nath Crantail is willing to fight him. They agree on a fight consisting of spear throwing, where only upward dodging is allowed. Nath Crantail takes the first shoot, but Cú Chulainn jumps over it. Next, Cú Chulainn throws a spear that hits Nath Crantail in the head. After this, Nath Crantail requests to be allowed to tell his sons about his hidden treasure before Cú Chulainn finishes him off. Cú Chulainn agrees, and after Nath Crantail goes back to his camp to speak to his sons, he comes back to finish the fight. He throws his sword at Cú Chulainn, which is dodged by jumping. Cú Chulainn then enters a torque state, landing on Nath Craintail’s shield before cutting off his head. Cú Chulainn further cuts up Nath Craintail’s body into four pieces before chanting a verse to mark the occasion. == Tagairtí {{reflist | refs = }} [[Catagóir:An Rúraíocht]] == Daniél ua Líahaiti == [[Ab]] and [[filid|file]] [[muintir na hÉireann|Éireannach]] ba ea '''Daniél ua Líahaiti''' (bás 861).<ref name=iso /> Ag am a bháis, bhí Daniél ina [[Ab Leasa Mhóir]] agus [[Corcaigh]]. Luaitear é mar údar an dáin ''A ben, nennachta fort - na raid''. == Foinsí * [[Annála na gCeithre Máistrí]], ACM 861.3 [''sic'']: ''Dainiel ua Liaithide, abb Corcaighe & Lis Móir, do ghuin. * ''[[Gormflaith ingen Flann Sinna|Gormfhlaith]], daughter of [[Flann Sinna]] and the lure of the sovereignty goddess'' in {{cite book | first = Máirín | last = Ní Dhonnchadha | authorlink = Máirín Ní Dhonnchadha | title = Seanchas: Studies in Early and Medieval Irish Archaeology, History and Literature in Honour of [[Francis John Byrne|Francis J. Byrne]] | location = Baile Átha Cliath | publisher = Four Courts Press | year = 1999 | pages = 225–237}}, {{ISBN|978-1-85182-489-2}}. == Tagairtí {{reflist | refs = }} {{DEFAULTSORT:Daniel Ua Liahaiti}} [[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]] {{síol-ie}} == Gormflaith ingen Flann Sinna == '''Gormflaith ingen Flann Sinna''' (c. 870–948) was an Irish [[Queen consort|Queen]] of [[Ríthe na Teamhrach]], [[Mumhain]] and [[Laighin]]. | birth_date = c. 870 | death_date = 948 | consort = yes | spouse = [[Cormac mac Cuilennáin]]<br>[[Cerball mac Muirecáin]]<br>[[Niall Glúndub]] | issue = [[Muirchertach mac Néill]] | house = [[Clann Cholmáin]] | father = [[Flann Sinna]] | mother = [[Gormlaith ingen Flann mac Conaing]] == Family background Gormflaith was the daughter of [[Flann Sinna]], [[ardrí na hÉireann]] from 879 to 916. Her mother was [[Gormlaith ingen Flann mac Conaing]] of [[Brega]]. Her known siblings were: * [[Donnchad Donn]], her full sibling. * [[Óengus mac Flann Sinna]], died 915. * [[Máel Ruanaid mac Flann Sinna]], killed in 901 * [[Donnell mac Flann Sinna]], King of Mide 919–921. * [[Lígach ingen Flann Sinna]], died 923. * [[Conchobar mac Flann Sinna]], king of Mide 916–919. * [[Áed mac Flann Sinna]], blinded on Donnchad Donn's orders in 919. * [[Cerball mac Flann Sinna]] * [[Muirgel ingen Flann Sinna]], died 928. == Queen of Munster Gormflaith was notable for having been the successive [[queen consort]] of [[Munster]], [[Leinster]] and [[Kingship of Tara|Tara]]. Gormflaith was married first to King [[Cormac mac Cuilennáin]] of [[Munster]], who had taken vows of celibacy as a bishop. The marriage was not said to be consummated. MacShamhran (p.&nbsp;203) writes that "difficulties relating to this marriage leave it probable that it is a fiction – created when memory of Gormlaith became assimilated to the "[[sovereignty goddess]]" who had three husbands". However, recent work has criticised attempts to see influence from supernatural beliefs in the portrayals of Gormflaith.<ref>{{Cite journal |last=Mhaonaigh |first=Máire Ní |date=2002 |title=Tales of Three Gormlaiths in Medieval Irish Literature |url=https://www.jstor.org/stable/30008176 |journal=Ériu |volume=52 |pages=1–24 |issn=0332-0758}}</ref> == Queen of Leinster Cormac was killed at the battle of Bealach Mugna in 908 by an alliance of Flann Sinna of [[Kingship of Tara|Tara]] and [[Cerball mac Muirecáin]], King of [[Leinster]]. Flann afterwards married Gormflaith to Cerball,<ref>{{Cite book |last=Stafford |first=Pauline |url=https://books.google.com/books?id=2S7WbK-0x48C&dq=Gormflaith+Cerball&pg=PT348 |title=A Companion to the Early Middle Ages: Britain and Ireland c.500 – c.1100 |date=2013-03-26 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-118-49947-4 |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite book |last=Kennedy |first=Patrick |url=https://books.google.com/books?id=lvdLAAAAcAAJ&dq=Gormflaith+Cormac&pg=PA215 |title=The Bardic Stories of Ireland |date=1871 |publisher=M'Glashan and Gill |language=en}}</ref> who is alleged (according to a text in the ''[[Book of Leinster]]'') to have abused her so much that she was forced to return to her father at least once.<ref name=":0" /> == Political intrigue MacShamhran writes (p.&nbsp;203) ''"... the case for accepting as historical her marriage to Cerball is strengthened by a [[dindshenchas]] poem in the [[Book of Leinster]], which also presents a different view of their relationship, implying that she was involved in intrigue on his behalf. She is blamed for the deaths of Cellach Carmain, who was an Ui Muirdaig dynast, and his wife Aillenn – apparently rivals of her husband. This circumstance, along with the fact that Cerball had the support of Flann Sinna at Belach Mugna, fits well with a Clan Cholmain-Ui Faelain alliance in the years prior to that battle."'' Ó Cróinín (pp.&nbsp;219), citing the poem ''Cell Chorbbáin'' (composed shortly after 909), writes: ''"It states quite categorically that Gormlaith was responsible for the death of Cellach of Carmun and his wife Aillend – 'she laid them in the church ground' (''dos-fuc i talmain cilli'') and by these actions 'she wrought terrible deeds' (''do-ringni gnimu grana''). This is clearly referring to a double-murder, and equally clearly, it is implicit that Gormlaith – and, by extension, her husband Cerball? – were involved together in a conspiracy to remove the reigning king of Leinster (here named as ''Cellach Carmun'') and presumably replace him with Cerball."'' Ó Cróinín goes on to compare the data in the poem with that of ''Cóic ríg tríchat'' to show that ''"there is something wrong with the Ui Dunlainge succession at precisely this point. ... It looks very much as though the struggle for succession ... saw several of the Ui Muiredaig line eliminated in the first half of the ninth century, and their names were simply expunged from the record:"'' == Queen of Tara After Cerball's death in 909 Gormlaith married her stepbrother [[Niall Glúndub]],<ref>{{Cite book |last=Gollancz |first=Israel |url=https://books.google.com/books?id=ewAYAAAAYAAJ&dq=Gormflaith+niall&pg=PR51 |title=Hamlet in Iceland: Being the Icelandic Romantic Ambales Saga |date=1898 |publisher=Nutt |language=en}}</ref> who died in 919. By him she had [[Muirchertach mac Néill]], ancestor to the [[O'Neill dynasty]] of the north of Ireland. == After marriage The [[Annals of Clonmacnoise]] have her becoming poverty-stricken after the death of Niall, reduced to wandering from place to place as a poet to survive. This literary tradition, which appears over a century after her death, may be based upon a misreading of her obit in the [[Annals of Ulster]], which instead indicates she died in a [[convent]]. == Poems A number of poems of later date are ascribed to Gormflaith in [[Middle Irish]] sources, including laments for Cerball and Niall, but not for Cormac. L.M. McCraith, noting that "the charm of Gaelic verse depends for the most part on an elaborate system of repetition and alliteration, which no other language can reproduce", gives this translation of the poem "Gormlaith, the daughter of Flann, speaks to the Priest":<ref>{{Cite book |title=The Romance of Irish Heroines|last=McCraith|first=L.M.|publisher=Talbot Press|year=c. 1913 |pages=36–37}}</ref> <poem> "Monk, remove thy foot! Lift it from the grave of Nial. Too long dost thou heap earth On him with whom I fain would lie. Too long dost thou, Monk, there Heap earth on Noble Nial, Thou brown-haired friend, though gentle, Press not with thy sole the earth! Do not too firmly close the grave O Priest, whose office is so sad. Rise off the fair, the dark-knee’d Nial, Monk! Remove thy foot! O Mac Nial of finest gold 'Tis not my will that thou are bound [''i.e.'' in grave-clothes], Leave – Ah! leave his stone and grave. Monk! Remove thy foot! I am Gormley, regent queen. Daughter I of Flann the Bold! Stand not thou upon the grave. Monk! Remove thy foot!” </poem> == See also * [[Gormflaith (Irish name)]] == Foinsí * ''Three weddings and a funeral: rewriting Irish political history in the tenth century'', [[Dáibhí Ó Cróinín]], pp.&nbsp;212–224; and ''Gormfhlaith, daughter of Flann Sinna and the lure of the sovereignty goddess'', [[Máirín Ní Dhonnchadha]], pp.&nbsp;225–237, in ''Seanchas: Studies in Early and Medieval Irish Archaeology, History and Literature in Honour of Francis J. Byrne'', Dublin: Four Courts, 1999. {{ISBN|978-1-85182-489-2}}. * ''Gormlaith (d. 948)'', p.&nbsp;203, Ailbhe MacShamrain, in ''Medieval Ireland: An Encyclopedia'', 2005. == Tagairtí {{reflist | refs = }} [[Catagóir:Gaeil]] == Teimpléad == <ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ pcy6jg53qmfiwl2i8h8sl1d8io4zy20 1312962 1312961 2026-05-14T07:27:02Z Marcas.oduinn 33120 /* Daniél ua Líahaiti */ 1312962 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * ''[[The Abbot of Drimnagh]]''=[[]], [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Mhoighmheadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]], ''[[Oenach indiu luid in rí]]'', [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]=[[Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]=[[Scéal Cholmáin mhic Dhuach agus Ghuaire mhic Colmáin]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]], [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]]=[[]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]], [[Proinsias Mac Cana]], [[Tomás Ó Floinn]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]] # [[Nad Crantail]] # [[Gormflaith ingen Flann Sinna]] # [[Daniél ua Líahaiti]] #* [[Vernam Hull]] # [[Séamus Ó Caoimh]]=[[J. G. O'Keeffe]] # [[Máirín Ní Dhonnchadha]] == Nad Crantail == Sa mhórscéal de chuid [[an Rúraíocht|na Rúraíochta]], [[Táin Bó Cuailnge]], is gaiscíoch é '''Nath Crantail''' (Sean-Ghaeilge: '''Nad Crantail''') a théann i gcomhrac aonair in éadan {{h|Cú Chulainn}}, chun arm [[Medb|Méabha]] a mhoilliú ar a shlí chun an [[Ulaid]] a ionsú. '' Méabh sends for Nath Crantail to fight Cú Chulainn. He will only agree to fight if promised Medb's daughter [[Findabair]], which Medb agrees to. Cú Chulainn is warned of his impending fight by Lugaid, but is unconcerned. '' Cú Chulainn is hunting birds when Nath Crantail comes to fight him wielding nine holly stakes. Nath throws all nine stakes at Cú Chulainn, but he manages to jump up onto the point of each stake. In the meantime, the birds he is hunting fly away. He chases after the birds, but appears to everyone else to be fleeing from the fight. When confronted with this, Cú Chulainn claims that Nath Crantail had not come to fight him with a real weapon, and he would not kill someone who was not armed. He issues a challenge for Nath Crantail to come fight him the next day. '' When Nath Crantail meets Cú Chulainn for that fight, he sees that Cú Chulainn is just a “beardless boy”<ref>Carson, C. (2007). The Táin. New York: Penguin Group.</ref> and refuses to fight him. In response to this, Cú Chulainn claims not to be himself, lures Nath Craintail away, and dons a fake beard made from blackberries. Now that Cú Chulainn has a beard, Nath Crantail is willing to fight him. They agree on a fight consisting of spear throwing, where only upward dodging is allowed. Nath Crantail takes the first shoot, but Cú Chulainn jumps over it. Next, Cú Chulainn throws a spear that hits Nath Crantail in the head. After this, Nath Crantail requests to be allowed to tell his sons about his hidden treasure before Cú Chulainn finishes him off. Cú Chulainn agrees, and after Nath Crantail goes back to his camp to speak to his sons, he comes back to finish the fight. He throws his sword at Cú Chulainn, which is dodged by jumping. Cú Chulainn then enters a torque state, landing on Nath Craintail’s shield before cutting off his head. Cú Chulainn further cuts up Nath Craintail’s body into four pieces before chanting a verse to mark the occasion. == Tagairtí {{reflist | refs = }} [[Catagóir:An Rúraíocht]] == Daniél ua Líahaiti == [[Ab]] and [[filid|file]] [[muintir na hÉireann|Éireannach]] ba ea '''Daniél ua Líahaiti''' (bás 861).<ref name=iso /> Feictear é sa seanscéal [[Forbuis Droma Damhghaire]]. Ag am a bháis, bhí Daniél ina [[Ab Leasa Mhóir]] agus [[Corcaigh]]. Luaitear é mar údar an dáin ''A ben, nennachta fort - na raid''. == Foinsí * [[Annála na gCeithre Máistrí]], ACM 861.3 [''sic'']: ''Dainiel ua Liaithide, abb Corcaighe & Lis Móir, do ghuin. * ''[[Gormflaith ingen Flann Sinna|Gormfhlaith]], daughter of [[Flann Sinna]] and the lure of the sovereignty goddess'' in {{cite book | first = Máirín | last = Ní Dhonnchadha | authorlink = Máirín Ní Dhonnchadha | title = Seanchas: Studies in Early and Medieval Irish Archaeology, History and Literature in Honour of [[Francis John Byrne|Francis J. Byrne]] | location = Baile Átha Cliath | publisher = Four Courts Press | year = 1999 | pages = 225–237}}, {{ISBN|978-1-85182-489-2}}. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Forbuis-droma/Forbuis-droma-background.html | teideal = Forbuis Droma Damhghaire- Background | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 14-05-2026}}</ref> }} {{DEFAULTSORT:Daniel Ua Liahaiti}} [[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]] {{síol-ie}} == Gormflaith ingen Flann Sinna == '''Gormflaith ingen Flann Sinna''' (c. 870–948) was an Irish [[Queen consort|Queen]] of [[Ríthe na Teamhrach]], [[Mumhain]] and [[Laighin]]. | birth_date = c. 870 | death_date = 948 | consort = yes | spouse = [[Cormac mac Cuilennáin]]<br>[[Cerball mac Muirecáin]]<br>[[Niall Glúndub]] | issue = [[Muirchertach mac Néill]] | house = [[Clann Cholmáin]] | father = [[Flann Sinna]] | mother = [[Gormlaith ingen Flann mac Conaing]] == Family background Gormflaith was the daughter of [[Flann Sinna]], [[ardrí na hÉireann]] from 879 to 916. Her mother was [[Gormlaith ingen Flann mac Conaing]] of [[Brega]]. Her known siblings were: * [[Donnchad Donn]], her full sibling. * [[Óengus mac Flann Sinna]], died 915. * [[Máel Ruanaid mac Flann Sinna]], killed in 901 * [[Donnell mac Flann Sinna]], King of Mide 919–921. * [[Lígach ingen Flann Sinna]], died 923. * [[Conchobar mac Flann Sinna]], king of Mide 916–919. * [[Áed mac Flann Sinna]], blinded on Donnchad Donn's orders in 919. * [[Cerball mac Flann Sinna]] * [[Muirgel ingen Flann Sinna]], died 928. == Queen of Munster Gormflaith was notable for having been the successive [[queen consort]] of [[Munster]], [[Leinster]] and [[Kingship of Tara|Tara]]. Gormflaith was married first to King [[Cormac mac Cuilennáin]] of [[Munster]], who had taken vows of celibacy as a bishop. The marriage was not said to be consummated. MacShamhran (p.&nbsp;203) writes that "difficulties relating to this marriage leave it probable that it is a fiction – created when memory of Gormlaith became assimilated to the "[[sovereignty goddess]]" who had three husbands". However, recent work has criticised attempts to see influence from supernatural beliefs in the portrayals of Gormflaith.<ref>{{Cite journal |last=Mhaonaigh |first=Máire Ní |date=2002 |title=Tales of Three Gormlaiths in Medieval Irish Literature |url=https://www.jstor.org/stable/30008176 |journal=Ériu |volume=52 |pages=1–24 |issn=0332-0758}}</ref> == Queen of Leinster Cormac was killed at the battle of Bealach Mugna in 908 by an alliance of Flann Sinna of [[Kingship of Tara|Tara]] and [[Cerball mac Muirecáin]], King of [[Leinster]]. Flann afterwards married Gormflaith to Cerball,<ref>{{Cite book |last=Stafford |first=Pauline |url=https://books.google.com/books?id=2S7WbK-0x48C&dq=Gormflaith+Cerball&pg=PT348 |title=A Companion to the Early Middle Ages: Britain and Ireland c.500 – c.1100 |date=2013-03-26 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-118-49947-4 |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite book |last=Kennedy |first=Patrick |url=https://books.google.com/books?id=lvdLAAAAcAAJ&dq=Gormflaith+Cormac&pg=PA215 |title=The Bardic Stories of Ireland |date=1871 |publisher=M'Glashan and Gill |language=en}}</ref> who is alleged (according to a text in the ''[[Book of Leinster]]'') to have abused her so much that she was forced to return to her father at least once.<ref name=":0" /> == Political intrigue MacShamhran writes (p.&nbsp;203) ''"... the case for accepting as historical her marriage to Cerball is strengthened by a [[dindshenchas]] poem in the [[Book of Leinster]], which also presents a different view of their relationship, implying that she was involved in intrigue on his behalf. She is blamed for the deaths of Cellach Carmain, who was an Ui Muirdaig dynast, and his wife Aillenn – apparently rivals of her husband. This circumstance, along with the fact that Cerball had the support of Flann Sinna at Belach Mugna, fits well with a Clan Cholmain-Ui Faelain alliance in the years prior to that battle."'' Ó Cróinín (pp.&nbsp;219), citing the poem ''Cell Chorbbáin'' (composed shortly after 909), writes: ''"It states quite categorically that Gormlaith was responsible for the death of Cellach of Carmun and his wife Aillend – 'she laid them in the church ground' (''dos-fuc i talmain cilli'') and by these actions 'she wrought terrible deeds' (''do-ringni gnimu grana''). This is clearly referring to a double-murder, and equally clearly, it is implicit that Gormlaith – and, by extension, her husband Cerball? – were involved together in a conspiracy to remove the reigning king of Leinster (here named as ''Cellach Carmun'') and presumably replace him with Cerball."'' Ó Cróinín goes on to compare the data in the poem with that of ''Cóic ríg tríchat'' to show that ''"there is something wrong with the Ui Dunlainge succession at precisely this point. ... It looks very much as though the struggle for succession ... saw several of the Ui Muiredaig line eliminated in the first half of the ninth century, and their names were simply expunged from the record:"'' == Queen of Tara After Cerball's death in 909 Gormlaith married her stepbrother [[Niall Glúndub]],<ref>{{Cite book |last=Gollancz |first=Israel |url=https://books.google.com/books?id=ewAYAAAAYAAJ&dq=Gormflaith+niall&pg=PR51 |title=Hamlet in Iceland: Being the Icelandic Romantic Ambales Saga |date=1898 |publisher=Nutt |language=en}}</ref> who died in 919. By him she had [[Muirchertach mac Néill]], ancestor to the [[O'Neill dynasty]] of the north of Ireland. == After marriage The [[Annals of Clonmacnoise]] have her becoming poverty-stricken after the death of Niall, reduced to wandering from place to place as a poet to survive. This literary tradition, which appears over a century after her death, may be based upon a misreading of her obit in the [[Annals of Ulster]], which instead indicates she died in a [[convent]]. == Poems A number of poems of later date are ascribed to Gormflaith in [[Middle Irish]] sources, including laments for Cerball and Niall, but not for Cormac. L.M. McCraith, noting that "the charm of Gaelic verse depends for the most part on an elaborate system of repetition and alliteration, which no other language can reproduce", gives this translation of the poem "Gormlaith, the daughter of Flann, speaks to the Priest":<ref>{{Cite book |title=The Romance of Irish Heroines|last=McCraith|first=L.M.|publisher=Talbot Press|year=c. 1913 |pages=36–37}}</ref> <poem> "Monk, remove thy foot! Lift it from the grave of Nial. Too long dost thou heap earth On him with whom I fain would lie. Too long dost thou, Monk, there Heap earth on Noble Nial, Thou brown-haired friend, though gentle, Press not with thy sole the earth! Do not too firmly close the grave O Priest, whose office is so sad. Rise off the fair, the dark-knee’d Nial, Monk! Remove thy foot! O Mac Nial of finest gold 'Tis not my will that thou are bound [''i.e.'' in grave-clothes], Leave – Ah! leave his stone and grave. Monk! Remove thy foot! I am Gormley, regent queen. Daughter I of Flann the Bold! Stand not thou upon the grave. Monk! Remove thy foot!” </poem> == See also * [[Gormflaith (Irish name)]] == Foinsí * ''Three weddings and a funeral: rewriting Irish political history in the tenth century'', [[Dáibhí Ó Cróinín]], pp.&nbsp;212–224; and ''Gormfhlaith, daughter of Flann Sinna and the lure of the sovereignty goddess'', [[Máirín Ní Dhonnchadha]], pp.&nbsp;225–237, in ''Seanchas: Studies in Early and Medieval Irish Archaeology, History and Literature in Honour of Francis J. Byrne'', Dublin: Four Courts, 1999. {{ISBN|978-1-85182-489-2}}. * ''Gormlaith (d. 948)'', p.&nbsp;203, Ailbhe MacShamrain, in ''Medieval Ireland: An Encyclopedia'', 2005. == Tagairtí {{reflist | refs = }} [[Catagóir:Gaeil]] == Teimpléad == <ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ d5mzykd0ffpmo8e305wnhphnmhv2ksa 1312963 1312962 2026-05-14T08:18:06Z Marcas.oduinn 33120 1312963 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * ''[[The Abbot of Drimnagh]]''=[[]], [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Mhoighmheadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]], ''[[Oenach indiu luid in rí]]'', [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]=[[Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]=[[Scéal Cholmáin mhic Dhuach agus Ghuaire mhic Colmáin]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]], [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]]=[[]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]], [[Proinsias Mac Cana]], [[Tomás Ó Floinn]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]] # [[Nad Crantail]] # [[Gormflaith ingen Flann Sinna]] # [[Daniél ua Líahaiti]] #* [[Vernam Hull]] # [[Séamus Ó Caoimh]]=[[J. G. O'Keeffe]] # [[Máirín Ní Dhonnchadha]] == Nad Crantail == Sa mhórscéal de chuid [[an Rúraíocht|na Rúraíochta]], [[Táin Bó Cuailnge]], is gaiscíoch é '''Nath Crantail''' (Sean-Ghaeilge: '''Nad Crantail''') a théann i gcomhrac aonair in éadan {{h|Cú Chulainn}}, chun arm [[Medb|Méabha]] a mhoilliú ar a shlí chun an [[Ulaid]] a ionsú. '' Méabh sends for Nath Crantail to fight Cú Chulainn. He will only agree to fight if promised Medb's daughter [[Findabair]], which Medb agrees to. Cú Chulainn is warned of his impending fight by Lugaid, but is unconcerned. '' Cú Chulainn is hunting birds when Nath Crantail comes to fight him wielding nine holly stakes. Nath throws all nine stakes at Cú Chulainn, but he manages to jump up onto the point of each stake. In the meantime, the birds he is hunting fly away. He chases after the birds, but appears to everyone else to be fleeing from the fight. When confronted with this, Cú Chulainn claims that Nath Crantail had not come to fight him with a real weapon, and he would not kill someone who was not armed. He issues a challenge for Nath Crantail to come fight him the next day. '' When Nath Crantail meets Cú Chulainn for that fight, he sees that Cú Chulainn is just a “beardless boy”<ref>Carson, C. (2007). The Táin. New York: Penguin Group.</ref> and refuses to fight him. In response to this, Cú Chulainn claims not to be himself, lures Nath Craintail away, and dons a fake beard made from blackberries. Now that Cú Chulainn has a beard, Nath Crantail is willing to fight him. They agree on a fight consisting of spear throwing, where only upward dodging is allowed. Nath Crantail takes the first shoot, but Cú Chulainn jumps over it. Next, Cú Chulainn throws a spear that hits Nath Crantail in the head. After this, Nath Crantail requests to be allowed to tell his sons about his hidden treasure before Cú Chulainn finishes him off. Cú Chulainn agrees, and after Nath Crantail goes back to his camp to speak to his sons, he comes back to finish the fight. He throws his sword at Cú Chulainn, which is dodged by jumping. Cú Chulainn then enters a torque state, landing on Nath Craintail’s shield before cutting off his head. Cú Chulainn further cuts up Nath Craintail’s body into four pieces before chanting a verse to mark the occasion. == Tagairtí {{reflist | refs = }} [[Catagóir:An Rúraíocht]] == Daniél ua Líahaiti == [[Ab]] and [[filid|file]] [[muintir na hÉireann|Éireannach]] ba ea '''Daniél ua Líahaiti''' (bás 861).<ref name=isoBack /> Feictear ' 'Daniel fili'' sa seanscéal [[Forbuis Droma Damhghaire]].<ref name=isoText101 /> Ag am a bháis, bhí Daniél ina [[Ab Leasa Mhóir]] agus [[Corcaigh]]. Luaitear é mar údar an dáin ''A ben, nennachta fort - na raid''. == Foinsí * [[Annála na gCeithre Máistrí]], ACM 861.3 [''sic'']: ''Dainiel ua Liaithide, abb Corcaighe & Lis Móir, do ghuin. * ''[[Gormflaith ingen Flann Sinna|Gormfhlaith]], daughter of [[Flann Sinna]] and the lure of the sovereignty goddess'' in {{cite book | first = Máirín | last = Ní Dhonnchadha | authorlink = Máirín Ní Dhonnchadha | title = Seanchas: Studies in Early and Medieval Irish Archaeology, History and Literature in Honour of [[Francis John Byrne|Francis J. Byrne]] | location = Baile Átha Cliath | publisher = Four Courts Press | year = 1999 | pages = 225–237}}, {{ISBN|978-1-85182-489-2}}. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=isoBack>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Forbuis-droma/Forbuis-droma-background.html | teideal = Forbuis Droma Damhghaire - Background | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 14-05-2026}}</ref> <ref name=isoText101>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Forbuis-droma/Forbuis-droma-text.html#Section_101 | teideal = Forbuis Droma Damhghaire - Text §101 | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 14-05-2026}}</ref> }} {{DEFAULTSORT:Daniel Ua Liahaiti}} [[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]] {{síol-ie}} == Gormflaith ingen Flann Sinna == '''Gormflaith ingen Flann Sinna''' (c. 870–948) was an Irish [[Queen consort|Queen]] of [[Ríthe na Teamhrach]], [[Mumhain]] and [[Laighin]]. | birth_date = c. 870 | death_date = 948 | consort = yes | spouse = [[Cormac mac Cuilennáin]]<br>[[Cerball mac Muirecáin]]<br>[[Niall Glúndub]] | issue = [[Muirchertach mac Néill]] | house = [[Clann Cholmáin]] | father = [[Flann Sinna]] | mother = [[Gormlaith ingen Flann mac Conaing]] == Family background Gormflaith was the daughter of [[Flann Sinna]], [[ardrí na hÉireann]] from 879 to 916. Her mother was [[Gormlaith ingen Flann mac Conaing]] of [[Brega]]. Her known siblings were: * [[Donnchad Donn]], her full sibling. * [[Óengus mac Flann Sinna]], died 915. * [[Máel Ruanaid mac Flann Sinna]], killed in 901 * [[Donnell mac Flann Sinna]], King of Mide 919–921. * [[Lígach ingen Flann Sinna]], died 923. * [[Conchobar mac Flann Sinna]], king of Mide 916–919. * [[Áed mac Flann Sinna]], blinded on Donnchad Donn's orders in 919. * [[Cerball mac Flann Sinna]] * [[Muirgel ingen Flann Sinna]], died 928. == Queen of Munster Gormflaith was notable for having been the successive [[queen consort]] of [[Munster]], [[Leinster]] and [[Kingship of Tara|Tara]]. Gormflaith was married first to King [[Cormac mac Cuilennáin]] of [[Munster]], who had taken vows of celibacy as a bishop. The marriage was not said to be consummated. MacShamhran (p.&nbsp;203) writes that "difficulties relating to this marriage leave it probable that it is a fiction – created when memory of Gormlaith became assimilated to the "[[sovereignty goddess]]" who had three husbands". However, recent work has criticised attempts to see influence from supernatural beliefs in the portrayals of Gormflaith.<ref>{{Cite journal |last=Mhaonaigh |first=Máire Ní |date=2002 |title=Tales of Three Gormlaiths in Medieval Irish Literature |url=https://www.jstor.org/stable/30008176 |journal=Ériu |volume=52 |pages=1–24 |issn=0332-0758}}</ref> == Queen of Leinster Cormac was killed at the battle of Bealach Mugna in 908 by an alliance of Flann Sinna of [[Kingship of Tara|Tara]] and [[Cerball mac Muirecáin]], King of [[Leinster]]. Flann afterwards married Gormflaith to Cerball,<ref>{{Cite book |last=Stafford |first=Pauline |url=https://books.google.com/books?id=2S7WbK-0x48C&dq=Gormflaith+Cerball&pg=PT348 |title=A Companion to the Early Middle Ages: Britain and Ireland c.500 – c.1100 |date=2013-03-26 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-118-49947-4 |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite book |last=Kennedy |first=Patrick |url=https://books.google.com/books?id=lvdLAAAAcAAJ&dq=Gormflaith+Cormac&pg=PA215 |title=The Bardic Stories of Ireland |date=1871 |publisher=M'Glashan and Gill |language=en}}</ref> who is alleged (according to a text in the ''[[Book of Leinster]]'') to have abused her so much that she was forced to return to her father at least once.<ref name=":0" /> == Political intrigue MacShamhran writes (p.&nbsp;203) ''"... the case for accepting as historical her marriage to Cerball is strengthened by a [[dindshenchas]] poem in the [[Book of Leinster]], which also presents a different view of their relationship, implying that she was involved in intrigue on his behalf. She is blamed for the deaths of Cellach Carmain, who was an Ui Muirdaig dynast, and his wife Aillenn – apparently rivals of her husband. This circumstance, along with the fact that Cerball had the support of Flann Sinna at Belach Mugna, fits well with a Clan Cholmain-Ui Faelain alliance in the years prior to that battle."'' Ó Cróinín (pp.&nbsp;219), citing the poem ''Cell Chorbbáin'' (composed shortly after 909), writes: ''"It states quite categorically that Gormlaith was responsible for the death of Cellach of Carmun and his wife Aillend – 'she laid them in the church ground' (''dos-fuc i talmain cilli'') and by these actions 'she wrought terrible deeds' (''do-ringni gnimu grana''). This is clearly referring to a double-murder, and equally clearly, it is implicit that Gormlaith – and, by extension, her husband Cerball? – were involved together in a conspiracy to remove the reigning king of Leinster (here named as ''Cellach Carmun'') and presumably replace him with Cerball."'' Ó Cróinín goes on to compare the data in the poem with that of ''Cóic ríg tríchat'' to show that ''"there is something wrong with the Ui Dunlainge succession at precisely this point. ... It looks very much as though the struggle for succession ... saw several of the Ui Muiredaig line eliminated in the first half of the ninth century, and their names were simply expunged from the record:"'' == Queen of Tara After Cerball's death in 909 Gormlaith married her stepbrother [[Niall Glúndub]],<ref>{{Cite book |last=Gollancz |first=Israel |url=https://books.google.com/books?id=ewAYAAAAYAAJ&dq=Gormflaith+niall&pg=PR51 |title=Hamlet in Iceland: Being the Icelandic Romantic Ambales Saga |date=1898 |publisher=Nutt |language=en}}</ref> who died in 919. By him she had [[Muirchertach mac Néill]], ancestor to the [[O'Neill dynasty]] of the north of Ireland. == After marriage The [[Annals of Clonmacnoise]] have her becoming poverty-stricken after the death of Niall, reduced to wandering from place to place as a poet to survive. This literary tradition, which appears over a century after her death, may be based upon a misreading of her obit in the [[Annals of Ulster]], which instead indicates she died in a [[convent]]. == Poems A number of poems of later date are ascribed to Gormflaith in [[Middle Irish]] sources, including laments for Cerball and Niall, but not for Cormac. L.M. McCraith, noting that "the charm of Gaelic verse depends for the most part on an elaborate system of repetition and alliteration, which no other language can reproduce", gives this translation of the poem "Gormlaith, the daughter of Flann, speaks to the Priest":<ref>{{Cite book |title=The Romance of Irish Heroines|last=McCraith|first=L.M.|publisher=Talbot Press|year=c. 1913 |pages=36–37}}</ref> <poem> "Monk, remove thy foot! Lift it from the grave of Nial. Too long dost thou heap earth On him with whom I fain would lie. Too long dost thou, Monk, there Heap earth on Noble Nial, Thou brown-haired friend, though gentle, Press not with thy sole the earth! Do not too firmly close the grave O Priest, whose office is so sad. Rise off the fair, the dark-knee’d Nial, Monk! Remove thy foot! O Mac Nial of finest gold 'Tis not my will that thou are bound [''i.e.'' in grave-clothes], Leave – Ah! leave his stone and grave. Monk! Remove thy foot! I am Gormley, regent queen. Daughter I of Flann the Bold! Stand not thou upon the grave. Monk! Remove thy foot!” </poem> == See also * [[Gormflaith (Irish name)]] == Foinsí * ''Three weddings and a funeral: rewriting Irish political history in the tenth century'', [[Dáibhí Ó Cróinín]], pp.&nbsp;212–224; and ''Gormfhlaith, daughter of Flann Sinna and the lure of the sovereignty goddess'', [[Máirín Ní Dhonnchadha]], pp.&nbsp;225–237, in ''Seanchas: Studies in Early and Medieval Irish Archaeology, History and Literature in Honour of Francis J. Byrne'', Dublin: Four Courts, 1999. {{ISBN|978-1-85182-489-2}}. * ''Gormlaith (d. 948)'', p.&nbsp;203, Ailbhe MacShamrain, in ''Medieval Ireland: An Encyclopedia'', 2005. == Tagairtí {{reflist | refs = }} [[Catagóir:Gaeil]] == Teimpléad == <ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ 6g7p2dfnf65ntdhccegotm5ch4od5qd 1312971 1312963 2026-05-14T09:27:15Z Marcas.oduinn 33120 /* Daniél ua Líahaiti */ 1312971 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * ''[[The Abbot of Drimnagh]]''=[[]], [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Mhoighmheadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]], ''[[Oenach indiu luid in rí]]'', [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]=[[Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]=[[Scéal Cholmáin mhic Dhuach agus Ghuaire mhic Colmáin]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]], [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]]=[[]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]], [[Proinsias Mac Cana]], [[Tomás Ó Floinn]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]] # [[Nad Crantail]] # [[Gormflaith ingen Flann Sinna]] # [[Daniél ua Líahaiti]] #* [[Vernam Hull]] # [[Séamus Ó Caoimh]]=[[J. G. O'Keeffe]] # [[Máirín Ní Dhonnchadha]] == Nad Crantail == Sa mhórscéal de chuid [[an Rúraíocht|na Rúraíochta]], [[Táin Bó Cuailnge]], is gaiscíoch é '''Nath Crantail''' (Sean-Ghaeilge: '''Nad Crantail''') a théann i gcomhrac aonair in éadan {{h|Cú Chulainn}}, chun arm [[Medb|Méabha]] a mhoilliú ar a shlí chun an [[Ulaid]] a ionsú. '' Méabh sends for Nath Crantail to fight Cú Chulainn. He will only agree to fight if promised Medb's daughter [[Findabair]], which Medb agrees to. Cú Chulainn is warned of his impending fight by Lugaid, but is unconcerned. '' Cú Chulainn is hunting birds when Nath Crantail comes to fight him wielding nine holly stakes. Nath throws all nine stakes at Cú Chulainn, but he manages to jump up onto the point of each stake. In the meantime, the birds he is hunting fly away. He chases after the birds, but appears to everyone else to be fleeing from the fight. When confronted with this, Cú Chulainn claims that Nath Crantail had not come to fight him with a real weapon, and he would not kill someone who was not armed. He issues a challenge for Nath Crantail to come fight him the next day. '' When Nath Crantail meets Cú Chulainn for that fight, he sees that Cú Chulainn is just a “beardless boy”<ref>Carson, C. (2007). The Táin. New York: Penguin Group.</ref> and refuses to fight him. In response to this, Cú Chulainn claims not to be himself, lures Nath Craintail away, and dons a fake beard made from blackberries. Now that Cú Chulainn has a beard, Nath Crantail is willing to fight him. They agree on a fight consisting of spear throwing, where only upward dodging is allowed. Nath Crantail takes the first shoot, but Cú Chulainn jumps over it. Next, Cú Chulainn throws a spear that hits Nath Crantail in the head. After this, Nath Crantail requests to be allowed to tell his sons about his hidden treasure before Cú Chulainn finishes him off. Cú Chulainn agrees, and after Nath Crantail goes back to his camp to speak to his sons, he comes back to finish the fight. He throws his sword at Cú Chulainn, which is dodged by jumping. Cú Chulainn then enters a torque state, landing on Nath Craintail’s shield before cutting off his head. Cú Chulainn further cuts up Nath Craintail’s body into four pieces before chanting a verse to mark the occasion. == Tagairtí {{reflist | refs = }} [[Catagóir:An Rúraíocht]] == Daniél ua Líahaiti == [[Ab]] and [[filid|file]] [[muintir na hÉireann|Éireannach]] ba ea '''Daniél ua Líahaiti''' (bás 861).<ref name=isoBack /> Feictear ''Daniel fili'' sa seanscéal [[Forbuis Droma Damhghaire]]:<ref name=isoText101 /> : ''Soidhis Mogh Ruith da anail ain : ''an draidhechta dhib Ag am a bháis, bhí Daniél ina [[Ab Leasa Mhóir]] agus [[Corcaigh]]. Luaitear é mar údar an dáin ''A ben, nennachta fort - na raid''. == Foinsí * [[Annála na gCeithre Máistrí]], ACM 861.3 [''sic'']: ''Dainiel ua Liaithide, abb Corcaighe & Lis Móir, do ghuin. * ''[[Gormflaith ingen Flann Sinna|Gormfhlaith]], daughter of [[Flann Sinna]] and the lure of the sovereignty goddess'' in {{cite book | first = Máirín | last = Ní Dhonnchadha | authorlink = Máirín Ní Dhonnchadha | title = Seanchas: Studies in Early and Medieval Irish Archaeology, History and Literature in Honour of [[Francis John Byrne|Francis J. Byrne]] | location = Baile Átha Cliath | publisher = Four Courts Press | year = 1999 | pages = 225–237}}, {{ISBN|978-1-85182-489-2}}. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=isoBack>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Forbuis-droma/Forbuis-droma-background.html | teideal = Forbuis Droma Damhghaire - Background | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 14-05-2026}}</ref> <ref name=isoText101>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Forbuis-droma/Forbuis-droma-text.html#Section_101 | teideal = Forbuis Droma Damhghaire - Text §101 | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 14-05-2026}}</ref> }} {{DEFAULTSORT:Daniel Ua Liahaiti}} [[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]] {{síol-ie}} == Gormflaith ingen Flann Sinna == '''Gormflaith ingen Flann Sinna''' (c. 870–948) was an Irish [[Queen consort|Queen]] of [[Ríthe na Teamhrach]], [[Mumhain]] and [[Laighin]]. | birth_date = c. 870 | death_date = 948 | consort = yes | spouse = [[Cormac mac Cuilennáin]]<br>[[Cerball mac Muirecáin]]<br>[[Niall Glúndub]] | issue = [[Muirchertach mac Néill]] | house = [[Clann Cholmáin]] | father = [[Flann Sinna]] | mother = [[Gormlaith ingen Flann mac Conaing]] == Family background Gormflaith was the daughter of [[Flann Sinna]], [[ardrí na hÉireann]] from 879 to 916. Her mother was [[Gormlaith ingen Flann mac Conaing]] of [[Brega]]. Her known siblings were: * [[Donnchad Donn]], her full sibling. * [[Óengus mac Flann Sinna]], died 915. * [[Máel Ruanaid mac Flann Sinna]], killed in 901 * [[Donnell mac Flann Sinna]], King of Mide 919–921. * [[Lígach ingen Flann Sinna]], died 923. * [[Conchobar mac Flann Sinna]], king of Mide 916–919. * [[Áed mac Flann Sinna]], blinded on Donnchad Donn's orders in 919. * [[Cerball mac Flann Sinna]] * [[Muirgel ingen Flann Sinna]], died 928. == Queen of Munster Gormflaith was notable for having been the successive [[queen consort]] of [[Munster]], [[Leinster]] and [[Kingship of Tara|Tara]]. Gormflaith was married first to King [[Cormac mac Cuilennáin]] of [[Munster]], who had taken vows of celibacy as a bishop. The marriage was not said to be consummated. MacShamhran (p.&nbsp;203) writes that "difficulties relating to this marriage leave it probable that it is a fiction – created when memory of Gormlaith became assimilated to the "[[sovereignty goddess]]" who had three husbands". However, recent work has criticised attempts to see influence from supernatural beliefs in the portrayals of Gormflaith.<ref>{{Cite journal |last=Mhaonaigh |first=Máire Ní |date=2002 |title=Tales of Three Gormlaiths in Medieval Irish Literature |url=https://www.jstor.org/stable/30008176 |journal=Ériu |volume=52 |pages=1–24 |issn=0332-0758}}</ref> == Queen of Leinster Cormac was killed at the battle of Bealach Mugna in 908 by an alliance of Flann Sinna of [[Kingship of Tara|Tara]] and [[Cerball mac Muirecáin]], King of [[Leinster]]. Flann afterwards married Gormflaith to Cerball,<ref>{{Cite book |last=Stafford |first=Pauline |url=https://books.google.com/books?id=2S7WbK-0x48C&dq=Gormflaith+Cerball&pg=PT348 |title=A Companion to the Early Middle Ages: Britain and Ireland c.500 – c.1100 |date=2013-03-26 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-118-49947-4 |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite book |last=Kennedy |first=Patrick |url=https://books.google.com/books?id=lvdLAAAAcAAJ&dq=Gormflaith+Cormac&pg=PA215 |title=The Bardic Stories of Ireland |date=1871 |publisher=M'Glashan and Gill |language=en}}</ref> who is alleged (according to a text in the ''[[Book of Leinster]]'') to have abused her so much that she was forced to return to her father at least once.<ref name=":0" /> == Political intrigue MacShamhran writes (p.&nbsp;203) ''"... the case for accepting as historical her marriage to Cerball is strengthened by a [[dindshenchas]] poem in the [[Book of Leinster]], which also presents a different view of their relationship, implying that she was involved in intrigue on his behalf. She is blamed for the deaths of Cellach Carmain, who was an Ui Muirdaig dynast, and his wife Aillenn – apparently rivals of her husband. This circumstance, along with the fact that Cerball had the support of Flann Sinna at Belach Mugna, fits well with a Clan Cholmain-Ui Faelain alliance in the years prior to that battle."'' Ó Cróinín (pp.&nbsp;219), citing the poem ''Cell Chorbbáin'' (composed shortly after 909), writes: ''"It states quite categorically that Gormlaith was responsible for the death of Cellach of Carmun and his wife Aillend – 'she laid them in the church ground' (''dos-fuc i talmain cilli'') and by these actions 'she wrought terrible deeds' (''do-ringni gnimu grana''). This is clearly referring to a double-murder, and equally clearly, it is implicit that Gormlaith – and, by extension, her husband Cerball? – were involved together in a conspiracy to remove the reigning king of Leinster (here named as ''Cellach Carmun'') and presumably replace him with Cerball."'' Ó Cróinín goes on to compare the data in the poem with that of ''Cóic ríg tríchat'' to show that ''"there is something wrong with the Ui Dunlainge succession at precisely this point. ... It looks very much as though the struggle for succession ... saw several of the Ui Muiredaig line eliminated in the first half of the ninth century, and their names were simply expunged from the record:"'' == Queen of Tara After Cerball's death in 909 Gormlaith married her stepbrother [[Niall Glúndub]],<ref>{{Cite book |last=Gollancz |first=Israel |url=https://books.google.com/books?id=ewAYAAAAYAAJ&dq=Gormflaith+niall&pg=PR51 |title=Hamlet in Iceland: Being the Icelandic Romantic Ambales Saga |date=1898 |publisher=Nutt |language=en}}</ref> who died in 919. By him she had [[Muirchertach mac Néill]], ancestor to the [[O'Neill dynasty]] of the north of Ireland. == After marriage The [[Annals of Clonmacnoise]] have her becoming poverty-stricken after the death of Niall, reduced to wandering from place to place as a poet to survive. This literary tradition, which appears over a century after her death, may be based upon a misreading of her obit in the [[Annals of Ulster]], which instead indicates she died in a [[convent]]. == Poems A number of poems of later date are ascribed to Gormflaith in [[Middle Irish]] sources, including laments for Cerball and Niall, but not for Cormac. L.M. McCraith, noting that "the charm of Gaelic verse depends for the most part on an elaborate system of repetition and alliteration, which no other language can reproduce", gives this translation of the poem "Gormlaith, the daughter of Flann, speaks to the Priest":<ref>{{Cite book |title=The Romance of Irish Heroines|last=McCraith|first=L.M.|publisher=Talbot Press|year=c. 1913 |pages=36–37}}</ref> <poem> "Monk, remove thy foot! Lift it from the grave of Nial. Too long dost thou heap earth On him with whom I fain would lie. Too long dost thou, Monk, there Heap earth on Noble Nial, Thou brown-haired friend, though gentle, Press not with thy sole the earth! Do not too firmly close the grave O Priest, whose office is so sad. Rise off the fair, the dark-knee’d Nial, Monk! Remove thy foot! O Mac Nial of finest gold 'Tis not my will that thou are bound [''i.e.'' in grave-clothes], Leave – Ah! leave his stone and grave. Monk! Remove thy foot! I am Gormley, regent queen. Daughter I of Flann the Bold! Stand not thou upon the grave. Monk! Remove thy foot!” </poem> == See also * [[Gormflaith (Irish name)]] == Foinsí * ''Three weddings and a funeral: rewriting Irish political history in the tenth century'', [[Dáibhí Ó Cróinín]], pp.&nbsp;212–224; and ''Gormfhlaith, daughter of Flann Sinna and the lure of the sovereignty goddess'', [[Máirín Ní Dhonnchadha]], pp.&nbsp;225–237, in ''Seanchas: Studies in Early and Medieval Irish Archaeology, History and Literature in Honour of Francis J. Byrne'', Dublin: Four Courts, 1999. {{ISBN|978-1-85182-489-2}}. * ''Gormlaith (d. 948)'', p.&nbsp;203, Ailbhe MacShamrain, in ''Medieval Ireland: An Encyclopedia'', 2005. == Tagairtí {{reflist | refs = }} [[Catagóir:Gaeil]] == Teimpléad == <ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ e3xr3i048f1r4rtezis77z2k21ke0m4 1312973 1312971 2026-05-14T09:49:50Z Marcas.oduinn 33120 /* Daniél ua Líahaiti */ 1312973 wikitext text/x-wiki [ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&B#ISO|Scéalta A&B#ISO]] ] == Ceanntásc == == ISO == * ''[[The Abbot of Drimnagh]]''=[[]], [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]], [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Mhoighmheadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]], ''[[Oenach indiu luid in rí]]'', [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]=[[Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]=[[Scéal Cholmáin mhic Dhuach agus Ghuaire mhic Colmáin]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]], [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]]=[[]] * [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]], [[Proinsias Mac Cana]], [[Tomás Ó Floinn]] # [[Donn Bó]] # [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]] # [[Nad Crantail]] # [[Gormflaith ingen Flann Sinna]] # [[Daniél ua Líahaiti]] #* [[Vernam Hull]] # [[Séamus Ó Caoimh]]=[[J. G. O'Keeffe]] # [[Máirín Ní Dhonnchadha]] == Nad Crantail == Sa mhórscéal de chuid [[an Rúraíocht|na Rúraíochta]], [[Táin Bó Cuailnge]], is gaiscíoch é '''Nath Crantail''' (Sean-Ghaeilge: '''Nad Crantail''') a théann i gcomhrac aonair in éadan {{h|Cú Chulainn}}, chun arm [[Medb|Méabha]] a mhoilliú ar a shlí chun an [[Ulaid]] a ionsú. '' Méabh sends for Nath Crantail to fight Cú Chulainn. He will only agree to fight if promised Medb's daughter [[Findabair]], which Medb agrees to. Cú Chulainn is warned of his impending fight by Lugaid, but is unconcerned. '' Cú Chulainn is hunting birds when Nath Crantail comes to fight him wielding nine holly stakes. Nath throws all nine stakes at Cú Chulainn, but he manages to jump up onto the point of each stake. In the meantime, the birds he is hunting fly away. He chases after the birds, but appears to everyone else to be fleeing from the fight. When confronted with this, Cú Chulainn claims that Nath Crantail had not come to fight him with a real weapon, and he would not kill someone who was not armed. He issues a challenge for Nath Crantail to come fight him the next day. '' When Nath Crantail meets Cú Chulainn for that fight, he sees that Cú Chulainn is just a “beardless boy”<ref>Carson, C. (2007). The Táin. New York: Penguin Group.</ref> and refuses to fight him. In response to this, Cú Chulainn claims not to be himself, lures Nath Craintail away, and dons a fake beard made from blackberries. Now that Cú Chulainn has a beard, Nath Crantail is willing to fight him. They agree on a fight consisting of spear throwing, where only upward dodging is allowed. Nath Crantail takes the first shoot, but Cú Chulainn jumps over it. Next, Cú Chulainn throws a spear that hits Nath Crantail in the head. After this, Nath Crantail requests to be allowed to tell his sons about his hidden treasure before Cú Chulainn finishes him off. Cú Chulainn agrees, and after Nath Crantail goes back to his camp to speak to his sons, he comes back to finish the fight. He throws his sword at Cú Chulainn, which is dodged by jumping. Cú Chulainn then enters a torque state, landing on Nath Craintail’s shield before cutting off his head. Cú Chulainn further cuts up Nath Craintail’s body into four pieces before chanting a verse to mark the occasion. == Tagairtí {{reflist | refs = }} [[Catagóir:An Rúraíocht]] == Daniél ua Líahaiti == [[Ab]] and [[filid|file]] [[muintir na hÉireann|Éireannach]] ba ea '''Daniél ua Líahaiti''' (bás 861).<ref name=isoBack /> Feictear ''Daniel fili'' sa seanscéal [[Forbuis Droma Damhghaire]], air a deir sé:<ref name=isoText101 /> : ''Soidhis Mogh Ruith da anail ain : ''an draidhechta dhib Luaitear é mar údar an dáin ''A ben, nennachta fort - na raid''. Ag am a bháis, bhí Daniél ina [[Ab Leasa Mhóir]] agus [[Corcaigh]]. == Foinsí * [[Annála na gCeithre Máistrí]], ACM 861.3 [''sic'']: ''Dainiel ua Liaithide, abb Corcaighe & Lis Móir, do ghuin. * ''[[Gormflaith ingen Flann Sinna|Gormfhlaith]], daughter of [[Flann Sinna]] and the lure of the sovereignty goddess'' in {{cite book | first = Máirín | last = Ní Dhonnchadha | authorlink = Máirín Ní Dhonnchadha | title = Seanchas: Studies in Early and Medieval Irish Archaeology, History and Literature in Honour of [[Francis John Byrne|Francis J. Byrne]] | location = Baile Átha Cliath | publisher = Four Courts Press | year = 1999 | pages = 225–237}}, {{ISBN|978-1-85182-489-2}}. == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=isoBack>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Forbuis-droma/Forbuis-droma-background.html | teideal = Forbuis Droma Damhghaire - Background | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 14-05-2026}}</ref> <ref name=isoText101>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Forbuis-droma/Forbuis-droma-text.html#Section_101 | teideal = Forbuis Droma Damhghaire - Text §101 | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 14-05-2026}}</ref> }} {{DEFAULTSORT:Daniel Ua Liahaiti}} [[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]] {{síol-ie}} == Gormflaith ingen Flann Sinna == '''Gormflaith ingen Flann Sinna''' (c. 870–948) was an Irish [[Queen consort|Queen]] of [[Ríthe na Teamhrach]], [[Mumhain]] and [[Laighin]]. | birth_date = c. 870 | death_date = 948 | consort = yes | spouse = [[Cormac mac Cuilennáin]]<br>[[Cerball mac Muirecáin]]<br>[[Niall Glúndub]] | issue = [[Muirchertach mac Néill]] | house = [[Clann Cholmáin]] | father = [[Flann Sinna]] | mother = [[Gormlaith ingen Flann mac Conaing]] == Family background Gormflaith was the daughter of [[Flann Sinna]], [[ardrí na hÉireann]] from 879 to 916. Her mother was [[Gormlaith ingen Flann mac Conaing]] of [[Brega]]. Her known siblings were: * [[Donnchad Donn]], her full sibling. * [[Óengus mac Flann Sinna]], died 915. * [[Máel Ruanaid mac Flann Sinna]], killed in 901 * [[Donnell mac Flann Sinna]], King of Mide 919–921. * [[Lígach ingen Flann Sinna]], died 923. * [[Conchobar mac Flann Sinna]], king of Mide 916–919. * [[Áed mac Flann Sinna]], blinded on Donnchad Donn's orders in 919. * [[Cerball mac Flann Sinna]] * [[Muirgel ingen Flann Sinna]], died 928. == Queen of Munster Gormflaith was notable for having been the successive [[queen consort]] of [[Munster]], [[Leinster]] and [[Kingship of Tara|Tara]]. Gormflaith was married first to King [[Cormac mac Cuilennáin]] of [[Munster]], who had taken vows of celibacy as a bishop. The marriage was not said to be consummated. MacShamhran (p.&nbsp;203) writes that "difficulties relating to this marriage leave it probable that it is a fiction – created when memory of Gormlaith became assimilated to the "[[sovereignty goddess]]" who had three husbands". However, recent work has criticised attempts to see influence from supernatural beliefs in the portrayals of Gormflaith.<ref>{{Cite journal |last=Mhaonaigh |first=Máire Ní |date=2002 |title=Tales of Three Gormlaiths in Medieval Irish Literature |url=https://www.jstor.org/stable/30008176 |journal=Ériu |volume=52 |pages=1–24 |issn=0332-0758}}</ref> == Queen of Leinster Cormac was killed at the battle of Bealach Mugna in 908 by an alliance of Flann Sinna of [[Kingship of Tara|Tara]] and [[Cerball mac Muirecáin]], King of [[Leinster]]. Flann afterwards married Gormflaith to Cerball,<ref>{{Cite book |last=Stafford |first=Pauline |url=https://books.google.com/books?id=2S7WbK-0x48C&dq=Gormflaith+Cerball&pg=PT348 |title=A Companion to the Early Middle Ages: Britain and Ireland c.500 – c.1100 |date=2013-03-26 |publisher=John Wiley & Sons |isbn=978-1-118-49947-4 |language=en}}</ref><ref name=":0">{{Cite book |last=Kennedy |first=Patrick |url=https://books.google.com/books?id=lvdLAAAAcAAJ&dq=Gormflaith+Cormac&pg=PA215 |title=The Bardic Stories of Ireland |date=1871 |publisher=M'Glashan and Gill |language=en}}</ref> who is alleged (according to a text in the ''[[Book of Leinster]]'') to have abused her so much that she was forced to return to her father at least once.<ref name=":0" /> == Political intrigue MacShamhran writes (p.&nbsp;203) ''"... the case for accepting as historical her marriage to Cerball is strengthened by a [[dindshenchas]] poem in the [[Book of Leinster]], which also presents a different view of their relationship, implying that she was involved in intrigue on his behalf. She is blamed for the deaths of Cellach Carmain, who was an Ui Muirdaig dynast, and his wife Aillenn – apparently rivals of her husband. This circumstance, along with the fact that Cerball had the support of Flann Sinna at Belach Mugna, fits well with a Clan Cholmain-Ui Faelain alliance in the years prior to that battle."'' Ó Cróinín (pp.&nbsp;219), citing the poem ''Cell Chorbbáin'' (composed shortly after 909), writes: ''"It states quite categorically that Gormlaith was responsible for the death of Cellach of Carmun and his wife Aillend – 'she laid them in the church ground' (''dos-fuc i talmain cilli'') and by these actions 'she wrought terrible deeds' (''do-ringni gnimu grana''). This is clearly referring to a double-murder, and equally clearly, it is implicit that Gormlaith – and, by extension, her husband Cerball? – were involved together in a conspiracy to remove the reigning king of Leinster (here named as ''Cellach Carmun'') and presumably replace him with Cerball."'' Ó Cróinín goes on to compare the data in the poem with that of ''Cóic ríg tríchat'' to show that ''"there is something wrong with the Ui Dunlainge succession at precisely this point. ... It looks very much as though the struggle for succession ... saw several of the Ui Muiredaig line eliminated in the first half of the ninth century, and their names were simply expunged from the record:"'' == Queen of Tara After Cerball's death in 909 Gormlaith married her stepbrother [[Niall Glúndub]],<ref>{{Cite book |last=Gollancz |first=Israel |url=https://books.google.com/books?id=ewAYAAAAYAAJ&dq=Gormflaith+niall&pg=PR51 |title=Hamlet in Iceland: Being the Icelandic Romantic Ambales Saga |date=1898 |publisher=Nutt |language=en}}</ref> who died in 919. By him she had [[Muirchertach mac Néill]], ancestor to the [[O'Neill dynasty]] of the north of Ireland. == After marriage The [[Annals of Clonmacnoise]] have her becoming poverty-stricken after the death of Niall, reduced to wandering from place to place as a poet to survive. This literary tradition, which appears over a century after her death, may be based upon a misreading of her obit in the [[Annals of Ulster]], which instead indicates she died in a [[convent]]. == Poems A number of poems of later date are ascribed to Gormflaith in [[Middle Irish]] sources, including laments for Cerball and Niall, but not for Cormac. L.M. McCraith, noting that "the charm of Gaelic verse depends for the most part on an elaborate system of repetition and alliteration, which no other language can reproduce", gives this translation of the poem "Gormlaith, the daughter of Flann, speaks to the Priest":<ref>{{Cite book |title=The Romance of Irish Heroines|last=McCraith|first=L.M.|publisher=Talbot Press|year=c. 1913 |pages=36–37}}</ref> <poem> "Monk, remove thy foot! Lift it from the grave of Nial. Too long dost thou heap earth On him with whom I fain would lie. Too long dost thou, Monk, there Heap earth on Noble Nial, Thou brown-haired friend, though gentle, Press not with thy sole the earth! Do not too firmly close the grave O Priest, whose office is so sad. Rise off the fair, the dark-knee’d Nial, Monk! Remove thy foot! O Mac Nial of finest gold 'Tis not my will that thou are bound [''i.e.'' in grave-clothes], Leave – Ah! leave his stone and grave. Monk! Remove thy foot! I am Gormley, regent queen. Daughter I of Flann the Bold! Stand not thou upon the grave. Monk! Remove thy foot!” </poem> == See also * [[Gormflaith (Irish name)]] == Foinsí * ''Three weddings and a funeral: rewriting Irish political history in the tenth century'', [[Dáibhí Ó Cróinín]], pp.&nbsp;212–224; and ''Gormfhlaith, daughter of Flann Sinna and the lure of the sovereignty goddess'', [[Máirín Ní Dhonnchadha]], pp.&nbsp;225–237, in ''Seanchas: Studies in Early and Medieval Irish Archaeology, History and Literature in Honour of Francis J. Byrne'', Dublin: Four Courts, 1999. {{ISBN|978-1-85182-489-2}}. * ''Gormlaith (d. 948)'', p.&nbsp;203, Ailbhe MacShamrain, in ''Medieval Ireland: An Encyclopedia'', 2005. == Tagairtí {{reflist | refs = }} [[Catagóir:Gaeil]] == Teimpléad == <ref name=iso /> == Achoimre == Foinsí === Lámhscríbhinní Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /><ref name=msomit17 /> === Eagráin === Aistriúcháin == Naisc sheachtracha * [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO) * [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS == Tagairtí {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal = - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=msomit17>{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} [[Catagóir:]] == Buntásc == __NOINDEX__ __NOTOC__ e4ds7lzplb2szdhjtn5mrdttosg6i5s 0 126115 1312904 1312657 2026-05-13T16:20:10Z TVShowsFan2005 71551 1312904 wikitext text/x-wiki Is Clár teilifíse é SOS Crogalra a craoladh ar TG4. == Guthanna agus Criú == * Stiúideo dubáil: [[Telegael]] == Eipeasóidí (Neamhchríochnaithe) == # An dragain dóiteáin (2 Deireadh Fómhair 1998) # Thar an Scáthán (16 Deireadh Fómhair 1998) # Contúirt oibríochta (23 Deireadh Fómhair 1998) # Tá Col ceathrar Harry ar ais (13 Samhain 1998) [[Catagóir:Cartúin]] c467swtcmzqhhxaxp0tfri4n4blzvlm 1312920 1312904 2026-05-13T17:58:14Z TVShowsFan2005 71551 1312920 wikitext text/x-wiki Is Clár teilifíse é SOS Crogalra a craoladh ar TG4. == Guthanna agus Criú == * Stiúideo dubáil: [[Telegael]] == Eipeasóidí (Neamhchríochnaithe) == # An dragain dóiteáin (2 Deireadh Fómhair 1998) # Thar an Scáthán (16 Deireadh Fómhair 1998) # Contúirt oibríochta (23 Deireadh Fómhair 1998) # Níl SOS Crogalra ag freagairt a thuilleadh (11 Samhain 1998) # Tá Col ceathrar Harry ar ais (13 Samhain 1998) [[Catagóir:Cartúin]] gxcs5o5mym9l7alclgtzz0ixhkhhbnl 1312925 1312920 2026-05-13T19:36:57Z TVShowsFan2005 71551 1312925 wikitext text/x-wiki Is Clár teilifíse é SOS Crogalra a craoladh ar TG4. == Guthanna agus Criú == * Stiúideo dubáil: [[Telegael]] == Eipeasóidí (Neamhchríochnaithe) == # An dragain dóiteáin (2 Deireadh Fómhair 1998) # Thar an Scáthán (16 Deireadh Fómhair 1998) # Contúirt oibríochta (23 Deireadh Fómhair 1998) # Níl SOS Crogalra ag freagairt a thuilleadh (11 Samhain 1998) # Tá Col ceathrar Harry ar ais (13 Samhain 1998) # Muince Alberta Mhór (4 Nollaig 1998) [[Catagóir:Cartúin]] jbpgr34atcz4bwlaut38hvfkbsva7xo 1312938 1312925 2026-05-13T20:28:44Z TVShowsFan2005 71551 1312938 wikitext text/x-wiki Is Clár teilifíse é SOS Crogalra a craoladh ar TG4. == Guthanna agus Criú == * Stiúideo dubáil: [[Telegael]] == Eipeasóidí (Neamhchríochnaithe) == # An dragain dóiteáin (2 Deireadh Fómhair 1998) # Fiabhras óir (7 Deireadh Fómhair 1998) # Thar an Scáthán (16 Deireadh Fómhair 1998) # Contúirt oibríochta (23 Deireadh Fómhair 1998) # Níl SOS Crogalra ag freagairt a thuilleadh (11 Samhain 1998) # Tá Col ceathrar Harry ar ais (13 Samhain 1998) # Muince Alberta Mhór (4 Nollaig 1998) [[Catagóir:Cartúin]] cx3kddkufj677bx9mf9way54nsmz92j 0 126126 1312901 1312763 2026-05-13T15:53:04Z TVShowsFan2005 71551 1312901 wikitext text/x-wiki Is Clár teilifíse é Power Rangers Turbo a craoladh ar TG4. == Guthanna agus Criú == * [[Carmel Stephens]] * Stiúideo dubáil: [[Macalla Teoranta|Macalla]] == Eipeasóidí (Neamhchríochnaithe) == # Aistrigh go Turbo: Cuid a Dó (1 Deireadh Fómhair 1998) # A ghrá geal, rinne mé na Rangers a chrapadh: Cuid a Dó (15 Deireadh Fómhair 1998) # Rothar Tógtha do na Gormacha (22 Deireadh Fómhair 1998) # Tiomántán le Buachan (12 Samhain 1998) [[Catagóir:Cartúin]] mune9ftjr2a95zv415xlog24me6k8uu 1312919 1312901 2026-05-13T17:56:04Z TVShowsFan2005 71551 1312919 wikitext text/x-wiki Is Clár teilifíse é Power Rangers Turbo a craoladh ar TG4. == Guthanna agus Criú == * [[Carmel Stephens]] * Stiúideo dubáil: [[Macalla Teoranta|Macalla]] == Eipeasóidí (Neamhchríochnaithe) == # Aistrigh go Turbo: Cuid a Dó (1 Deireadh Fómhair 1998) # A ghrá geal, rinne mé na Rangers a chrapadh: Cuid a Dó (15 Deireadh Fómhair 1998) # Rothar Tógtha do na Gormacha (22 Deireadh Fómhair 1998) # Teachtaireacht na Mílaoise (10 Samhain 1998) # Tiomántán le Buachan (12 Samhain 1998) [[Catagóir:Cartúin]] fkzb5fcwj5agmk44fo84kv9ylpp9jnv 1312924 1312919 2026-05-13T19:35:55Z TVShowsFan2005 71551 1312924 wikitext text/x-wiki Is Clár teilifíse é Power Rangers Turbo a craoladh ar TG4. == Guthanna agus Criú == * [[Carmel Stephens]] * Stiúideo dubáil: [[Macalla Teoranta|Macalla]] == Eipeasóidí (Neamhchríochnaithe) == # Aistrigh go Turbo: Cuid a Dó (1 Deireadh Fómhair 1998) # A ghrá geal, rinne mé na Rangers a chrapadh: Cuid a Dó (15 Deireadh Fómhair 1998) # Rothar Tógtha do na Gormacha (22 Deireadh Fómhair 1998) # Teachtaireacht na Mílaoise (10 Samhain 1998) # Tiomántán le Buachan (12 Samhain 1998) # Tuí witchery (3 Nollaig 1998) [[Catagóir:Cartúin]] sljwwy9vhm61j5ns0vluor9qvazek4s 1312935 1312924 2026-05-13T20:27:18Z TVShowsFan2005 71551 1312935 wikitext text/x-wiki Is Clár teilifíse é Power Rangers Turbo a craoladh ar TG4. == Guthanna agus Criú == * [[Carmel Stephens]] * Stiúideo dubáil: [[Macalla Teoranta|Macalla]] == Eipeasóidí (Neamhchríochnaithe) == # Aistrigh go Turbo: Cuid a Dó (1 Deireadh Fómhair 1998) # Tarchur Dodhéanta (8 Deireadh Fómhair 1998) # A ghrá geal, rinne mé na Rangers a chrapadh: Cuid a Dó (15 Deireadh Fómhair 1998) # Rothar Tógtha do na Gormacha (22 Deireadh Fómhair 1998) # Teachtaireacht na Mílaoise (10 Samhain 1998) # Tiomántán le Buachan (12 Samhain 1998) # Tuí witchery (3 Nollaig 1998) [[Catagóir:Cartúin]] izz3ewpt0kc3omom89dx14fwjv0217i 0 126133 1312967 1312759 2026-05-14T08:28:11Z Eomurchadha 4240 1312967 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Violence image for coercive control.jpg|mion|220x220px|Smachtú comhéigneach<ref name=":1" />]] Is éard atá i gceist le '''féinmharú bréige''' ná nuair a ligeann marfóir air nó uirthi gur chuir an duine a mharaigh sé nó sí [[Féinmharú|lámh ina bás nó ina bhás féin]]. Tá sé chomhartha sóirt ann atá aitheanta ag saineolaithe ar ‘féinmharú bréige'. Seo iad: * An t-íobartach a bheith folláin. Maíodh gur féinmharú é. * Iarracht a bheith déanta ag an íobartach deireadh a chur le caidreamh. * Mí-úsáideoir foréigneach a bheith sa té a bhí freagrach. * Frítheadh an t-íobartach ina teach féin. * An té a bhí freagrach ‘a tháinig ar’ an íobartach.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/fuath-ban-i-measc-na-bpoilini-cliseadh-ar-katie-simpson-ina-beatha-agus-ina-bas/|teideal=Fuath ban i measc na bpóilíní – cliseadh ar Katie Simpson ina beatha agus ina bás|údar=Póilín Ní Chiaráin|dáta=10 Bealtaine 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-05-12}}</ref> [[Íomhá:Internalized Misogyny.png|mion|233x233px|[[Fuath ban]]]] == Dúnmharú Katie Simpson, 2020 == Fuair an seómharcach Katie Simpson - bliain is fiche d’aois, i mbarr a sláinte agus as contae Ard Mhacha - bás san ospidéal i nDoire i mí Lúnasa 2020, sé lá tar éis do Jonathan Creswell, traenálaí capall agus páirtnéir a deirféar a rá go ndearna sí iarracht í féin a mharú. Ba eisean a thuairisc gur tháinig sé ar Katie crochta ón staighre ag baile, tar éis di iarracht a dhéanamh í féin a mharú. Ach bhí tús curtha ag Katie le caidreamh nua ag an am, í ag iarraidh briseadh saor ó Creswell.<ref name=":0" /> Rinne Creswell grúmáil ar Katie ó bhí sí 10 mbliana d’aois agus í craiceáilte faoi chapaill. Bhí bulaíocht, ansmacht agus foréigean Creswell in aghaidh Katie feicthe ag daoine i measc lucht na gcapall ar feadh na blianta ach ní dhearna éinne aon rud; faitíos ar chuid acu. Nuair a d'éag Katie san ospidéal, ghlac na póilíní leis go raibh Creswell faoi bhrón. Ghlac an [[SPTÉ]] gan cheist lena leagan siúd den scéal agus ní dhearna siad scrúdú ceart ar an bhfianaise. Ba leis siúd seachas le máthair Katie a rinneadh cumarsáid sna laethanta a chaith Katie san ospidéal. Tar éis glaoch Creswell ar na seirbhísí éigeandála – lá an ionsaithe – thóg sé Katie, gan aithne gan urlabhra, i ngluaisteán ón teach i Leitir Seandomhnaigh ina raibh cónaí air féin, a pháirtnéir, a mbeirt pháistí agus Katie ag dul i dtreo an ospidéil in [[Allt Mhic Dhuibhleacháin]] i nDoire chun bualadh leis an otharcharr. Fiosraíodh Creswell in 2021, an bhliain dár gcionn. Cúisíodh é as dúnmharú agus éigniú Katie ach chuir sé lámh ina bhás féin in 2024, an lá tar éis an chéad éisteacht chúirte sa chás ina choinne. Ón uair a cúisíodh Creswell tháinig go leor finnéithe chuig na póilíní le faisnéis faoina iompar brúidiúil neamhdhleathach. Nocht an tuairisc go bhfuil 37 ar fad, idir pháistí agus daoine fásta a deir gur thug Creswell drochíde orthu. Chaith Creswell téarma i bpríosún as ionsaí ar bhean eile, seómharcach in 2010. Chaith se leathbhliain í bpríosún as ionsaí ar Abi Lyle, smachtú comhéigneach agus as í a choinneáil in aghaidh a tola. Ar an drochuair ní raibh Creswell cláraithe mar chiontóir gnéis.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.com/news/articles/cm2p1vj5l1do|teideal=Showjumper Katie Simpson's death exposed 'institutional misogyny' in PSNI|dáta=2026-05-05|language=en-GB|work=www.bbc.com|dátarochtana=2026-05-12}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/uk-news/2026/may/05/northern-ireland-police-handling-of-katie-simpson-case-reflected-institutional-misogyny|teideal=NI police handling of Katie Simpson case ‘reflected institutional misogyny’|údar=Rory Carroll, Rory Carroll Ireland correspondent|dáta=2026-05-05|language=en-GB|work=The Guardian|dátarochtana=2026-05-12}}</ref><ref name=":0" /> == Féach freisin == * Incitation au suicide,<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Incitation au suicide|url=https://fr.wikipedia.org/w/index.php?title=Incitation_au_suicide&oldid=235377638|journal=Wikipédia|date=2026-04-20|language=fr}}</ref> an coincheap céanna ar Wikipedia i bhFraincis; níl alt ann i mBéarla i láthair na huaire (in 2026) * Dowry death,<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Dowry death|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Dowry_death&oldid=1352304704|journal=Wikipedia|date=2026-05-03|language=en}}</ref> san India (alt Wikipedia) * [[Fuath ban]] * [[:Catagóir:Foréigean i gcoinne na mban in Éirinn|Foréigean i gcoinne na mban]] / [[Foréigean i gcoinne na mban in Éirinn]] * Smachtú comhéigneach nó ''Controlling behavior in relationships'' (i mBéarla)<ref name=":1">{{Luaigh foilseachán|title=Controlling behavior in relationships|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Controlling_behavior_in_relationships&oldid=1308150371|journal=Wikipedia|date=2025-08-27|language=en}}</ref> == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Féinmharú ban]] [[Catagóir:Féinmharú]] [[Catagóir:Dúnmharú]] [[Catagóir:Fuath ban]] [[Catagóir:Foréigean i gcoinne na mban]] i3d7vesq4ylaf521qyv8j5iriyw4ckd 1312968 1312967 2026-05-14T08:32:11Z Eomurchadha 4240 1312968 wikitext text/x-wiki [[Íomhá:Violence image for coercive control.jpg|mion|220x220px|Smachtú comhéigneach<ref name=":1" />]] Is éard atá i gceist le '''féinmharú bréige''' ná nuair a ligeann marfóir air nó uirthi gur chuir an duine a mharaigh sé nó sí [[Féinmharú|lámh ina bás nó ina bhás féin]]. Tá sé chomhartha sóirt ann atá aitheanta ag saineolaithe ar ‘féinmharú bréige'. Seo iad: * An t-íobartach a bheith folláin agus é maíte gur féinmharú atá i gceist. * Iarracht a bheith déanta ag an íobartach deireadh a chur le caidreamh. * Mí-úsáideoir foréigneach a bheith sa té atá freagrach. * Gur thángthas ar an íobartach ina teach/theach féin. * Gurbh é an té a bhí freagrach ‘a tháinig ar’ an íobartach.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/fuath-ban-i-measc-na-bpoilini-cliseadh-ar-katie-simpson-ina-beatha-agus-ina-bas/|teideal=Fuath ban i measc na bpóilíní – cliseadh ar Katie Simpson ina beatha agus ina bás|údar=Póilín Ní Chiaráin|dáta=10 Bealtaine 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-05-12}}</ref> [[Íomhá:Internalized Misogyny.png|mion|233x233px|[[Fuath ban]]]] == Dúnmharú Katie Simpson, 2020 == Fuair an seómharcach Katie Simpson, as contae Ard Mhacha - a bhí bliain is fiche d’aois agus i mbarr a sláinte - bás san ospidéal i nDoire i mí Lúnasa 2020, sé lá tar éis do Jonathan Creswell, traenálaí capall agus páirtnéir a deirféar a rá go ndearna sí iarracht í féin a mharú. Ba eisean a thuairiscigh gur tháinig sé ar Katie crochta ón staighre ag baile, tar éis di iarracht a dhéanamh í féin a mharú. Ach bhí tús curtha ag Katie le caidreamh nua ag an am, í ag iarraidh briseadh saor ó Creswell.<ref name=":0" /> Rinne Creswell grúmáil ar Katie ó bhí sí 10 mbliana d’aois agus í craiceáilte faoi chapaill. Bhí bulaíocht, ansmacht agus foréigean Creswell in aghaidh Katie feicthe ag daoine i measc lucht na gcapall ar feadh na blianta ach ní dhearna éinne aon rud; faitíos ar chuid acu. Nuair a d'éag Katie san ospidéal, ghlac na póilíní leis go raibh Creswell faoi bhrón. Ghlac an [[SPTÉ]] gan cheist lena leagan siúd den scéal agus ní dhearna siad scrúdú ceart ar an bhfianaise. Ba leis siúd seachas le máthair Katie a rinneadh cumarsáid sna laethanta a chaith Katie san ospidéal. Tar éis glaoch Creswell ar na seirbhísí éigeandála – lá an ionsaithe – thóg sé Katie, a bhí gan aithne gan urlabhra, i ngluaisteán ón teach i Leitir Seandomhnaigh ina raibh cónaí air féin, a pháirtnéir, a mbeirt pháistí agus Katie ag dul i dtreo an ospidéil in [[Allt Mhic Dhuibhleacháin]] i nDoire chun bualadh leis an otharcharr. Fiosraíodh Creswell in 2021, an bhliain dár gcionn. Cúisíodh é as dúnmharú agus éigniú Katie ach chuir sé lámh ina bhás féin in 2024, an lá tar éis an chéad éisteacht chúirte sa chás ina choinne. Ón uair a cúisíodh Creswell tháinig go leor finnéithe chuig na póilíní le faisnéis faoina iompar brúidiúil neamhdhleathach. Nocht an tuairisc go bhfuil 37 ar fad, idir pháistí agus daoine fásta a deir gur thug Creswell drochíde orthu. Chaith Creswell téarma i bpríosún as ionsaí ar bhean eile, seómharcach in 2010. Chaith sé leathbhliain í bpríosún as ionsaí ar Abi Lyle, smachtú comhéigneach agus as í a choinneáil in aghaidh a tola. Ar an drochuair ní raibh Creswell cláraithe mar chiontóir gnéis.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.com/news/articles/cm2p1vj5l1do|teideal=Showjumper Katie Simpson's death exposed 'institutional misogyny' in PSNI|dáta=2026-05-05|language=en-GB|work=www.bbc.com|dátarochtana=2026-05-12}}</ref><ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/uk-news/2026/may/05/northern-ireland-police-handling-of-katie-simpson-case-reflected-institutional-misogyny|teideal=NI police handling of Katie Simpson case ‘reflected institutional misogyny’|údar=Rory Carroll, Rory Carroll Ireland correspondent|dáta=2026-05-05|language=en-GB|work=The Guardian|dátarochtana=2026-05-12}}</ref><ref name=":0" /> == Féach freisin == * Incitation au suicide,<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Incitation au suicide|url=https://fr.wikipedia.org/w/index.php?title=Incitation_au_suicide&oldid=235377638|journal=Wikipédia|date=2026-04-20|language=fr}}</ref> an coincheap céanna ar Wikipedia i bhFraincis; níl alt ann i mBéarla i láthair na huaire (in 2026) * Dowry death,<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Dowry death|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Dowry_death&oldid=1352304704|journal=Wikipedia|date=2026-05-03|language=en}}</ref> san India (alt Wikipedia) * [[Fuath ban]] * [[:Catagóir:Foréigean i gcoinne na mban in Éirinn|Foréigean i gcoinne na mban]] / [[Foréigean i gcoinne na mban in Éirinn]] * Smachtú comhéigneach nó ''Controlling behavior in relationships'' (i mBéarla)<ref name=":1">{{Luaigh foilseachán|title=Controlling behavior in relationships|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Controlling_behavior_in_relationships&oldid=1308150371|journal=Wikipedia|date=2025-08-27|language=en}}</ref> == Tagairtí == {{reflist}} [[Catagóir:Féinmharú ban]] [[Catagóir:Féinmharú]] [[Catagóir:Dúnmharú]] [[Catagóir:Fuath ban]] [[Catagóir:Foréigean i gcoinne na mban]] 6jc5y9c8lyg22yowg2qsw88ce3n3358 0 126140 1312834 2026-05-13T12:07:04Z Spockyippee 67360 Leathanach cruthaithe le ' '''Winona Ryder''' Rugadh sí ó Winona County, Minnesota, [[USA]]. tá [[aisteoir]] í. go luath ina gairmréim bhi sí ag aisteoreacht a lán rol aisteach. [1] Thosaigh sí a bhí ag aisteoireacht i 1986 i scannan ''[[Lucas scannan|Lucas]]'' (1986). Bhí sí clúiteach tar eis an rol aisteoireachta i scannan ''[[Beetlejuice]]'' (1988), Bhí rol mór i scannan ''[[Heathers scannan|Heathers]]'' (1989), ''[[Edward Scissorhands]]'' (1990), ''Mermaids'' (1990), ag...' 1312834 wikitext text/x-wiki '''Winona Ryder''' Rugadh sí ó Winona County, Minnesota, [[USA]]. tá [[aisteoir]] í. go luath ina gairmréim bhi sí ag aisteoreacht a lán rol aisteach. [1] Thosaigh sí a bhí ag aisteoireacht i 1986 i scannan ''[[Lucas scannan|Lucas]]'' (1986). Bhí sí clúiteach tar eis an rol aisteoireachta i scannan ''[[Beetlejuice]]'' (1988), Bhí rol mór i scannan ''[[Heathers scannan|Heathers]]'' (1989), ''[[Edward Scissorhands]]'' (1990), ''Mermaids'' (1990), agus ''Bram Stoker's Dracula'' (1992) uirthí. bhuaigh sí dhá [[Oscars]] hainmniúcháin. an obair rinne sí ina dhiaidh sin, a shaothar as sin amach, ''The Age of Innocence'' (1993), Jo March i ''[[Little Women]]'' (1994), ''Reality Bites'' (1994), ''How to Make an American Quilt'' (1995), ''Alien Resurrection'' (1997), ''Celebrity'' (1998), ''[[Girl Interrupted scannan|Girl Interrupted]]'' (1999), agus ''Mr Deeds'' (2002). Ach i 2001, faigheann sí poiblíocht dhiúltach nuair ghabh na gardaí í do gadaíocht siopa. [2] thosaigh sí ag aisteoireacht arís i 2009 i rol an scannan ''[[Star Trek]]'' (2009) agus ''[[Black Swan]]'' (2010), When Love Is Not Enough (2010), agus The Dilemma (2011). Tá borradh i gairm tar eis an rol i [[Netflix]]'s ''[[Stranger Things]]'' (2016-2025).<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.dazeddigital.com/artsandculture/article/32452/1/your-guide-to-winona-ryder-one-of-the-coolest-people-ever|teideal=Your guide to Winona Ryder, one of the coolest people ever|údar=Dazed|dáta=2016-08-15|language=en|work=Dazed|dátarochtana=2026-05-13}}</ref> 23e8wn8759lryz8gacy09oyq773i6ku 0 126141 1312839 2026-05-13T12:19:52Z Marcas.oduinn 33120 Bhog Marcas.oduinn an leathanach [[Archinneach]] go [[Airchinneach]]: Misspelled title 1312839 wikitext text/x-wiki #athsheoladh [[Airchinneach]] 5uq4sgyhzhuby87tcql86nxyniaocud 0 126142 1312842 2026-05-13T12:24:46Z Spockyippee 67360 created the page 1312842 wikitext text/x-wiki <u><big>Garter Lane Arts Centre</big></u> Tá Garter Lane Arts Centre an ionad na Healaíona agus spás dramaiochta le Stiúideo ealaíne agus taispeántas ealaíne ar an straid o'chonaill, i bPort Lairge, Éire. Bhí an ionad oscailt i 1984 le Niall Tóibín ar straid 5 o'chonaill<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/archives/2019/0826/1070978-garter-lane-arts-centre/|teideal=Garter Lane Arts Centre|language=en|work=RTÉ Archives|dátarochtana=2026-05-13}}</ref>. Bhí sé an teach Seoirsiach, Bhí sé faoi úinéireacht le Samuel barker, bhí sé an mór Chumann na gCarad ceannaí.<ref>{{Lua idirlín|url=https://garterlane.ie/our-story/|teideal=Our Story - Garter Lane|dáta=2024-11-21|language=en-GB|dátarochtana=2026-05-13}}</ref> Leabharlann agus oifíg leas sóisialta a bhí san foirgneamh. <u><big>Stiúideo ealaíontóir</big></u> Foinse:<ref>{{Lua idirlín|url=https://garterlane.ie/studio-artists/|teideal=Studio Artists - Garter Lane|dáta=2024-11-26|language=en-GB|dátarochtana=2026-05-13}}</ref> amhail 2026 * Kathi Burke * Burke * Brendan Butler * Maddie Cahill-Byrne * Julie Cusack * Rachel Roberts * Sammy Kane * Denise McAuliffe * Aimee Roche * Cúan Cusack * Marcella Meagher * Sharon Fleming 2yx5t8zzvussh91kqmc8jxs0bt6pc4k 3 126143 1312886 2026-05-13T15:08:57Z Spockyippee 67360 /* nach tú? */ mír nua 1312886 wikitext text/x-wiki == nach tú? == hehee [[Úsáideoir:Spockyippee|Spockyippee]] ([[Plé úsáideora:Spockyippee|plé]]) 15:08, 13 Bealtaine 2026 (UTC) f0v9myiigqiezj18pkh5yr27iq7ivva 1312900 1312886 2026-05-13T15:41:39Z ~2026-28779-30 74156 /* nach tú? */ Freagra 1312900 wikitext text/x-wiki == nach tú? == hehee [[Úsáideoir:Spockyippee|Spockyippee]] ([[Plé úsáideora:Spockyippee|plé]]) 15:08, 13 Bealtaine 2026 (UTC) :Is mé [[Speisialta:Contributions/&#126;2026-28779-30|&#126;2026-28779-30]] ([[Plé úsáideora:&#126;2026-28779-30|talk]]) 15:41, 13 Bealtaine 2026 (UTC) 4p32foac99rp8v9m9an213fcs5jyw9z 0 126144 1312902 2026-05-13T16:02:43Z Ériugena 188 Created by translating the page "[[:en:Special:Redirect/revision/1349132180|Messor cephalotes]]" 1312902 wikitext text/x-wiki Is é '''''Messor cephalotes''''' an speiceas is mó a bhfuil aithne air de sheangán fómhair ar fud an domhain. Dúchasach d'Oirthear na hAfraice, agus faightear é san [[An Aetóip|Aetóip]], [[An Chéinia|sa Chéinia]], agus [[An Tansáin|sa Tansáin]] . Tá an speiceas seo aitheanta mar gheall ar a mhéid iontach agus a struchtúr casta sóisialta. == Cur síos == Tomhaiseann banríon an ''Messor cephalotes'' idir 22 agus 25 mm ar fhad, agus agus bíonn na hoibrithe idir 5 agus 19 mm. Léiríonn an speiceas polamorfacht, le trí shainaicme oibrí: beag, meánach, agus mór. Tá ceann na banríona dearg, tóracs dubh, agus bolg a bhfuil patrún dearg air. Bíonn na hoibrithe dearg den chuid is mó le bolg dubh. <ref name="qualityants">{{Cite web-en|url=https://qualityants.nl/en/ants/messor-cephalotes/|title=Messor cephalotes|work=QualityAnts|access-date=2025-06-18}}</ref> shuxc1i8dkzh5p3xcyq2kklgs64iqjs 1312972 1312902 2026-05-14T09:27:50Z Ériugena 188 1312972 wikitext text/x-wiki {{Teideal iodálach}} {{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}} Is é '''''Messor cephalotes''''' an speiceas is mó a bhfuil aithne air de sheangán fómhair ar fud an domhain. Dúchasach d'Oirthear na hAfraice, agus faightear é san [[An Aetóip|Aetóip]], [[An Chéinia|sa Chéinia]], agus [[An Tansáin|sa Tansáin]]. Tá an speiceas seo aitheanta mar gheall ar a mhéid iontach agus a struchtúr casta sóisialta. == Cur síos == Tomhaiseann banríon an ''Messor cephalotes'' idir 22 agus 25 mm ar fhad, agus agus bíonn na hoibrithe idir 5 agus 19 mm. Léiríonn an speiceas polamorfacht, le trí shainaicme oibrí: beag, meánach, agus mór. Tá ceann na banríona dearg, tóracs dubh, agus bolg a bhfuil patrún dearg air. Bíonn na hoibrithe dearg den chuid is mó le bolg dubh. <ref name="qualityants">{{Cite web-en|url=https://qualityants.nl/en/ants/messor-cephalotes/|title=Messor cephalotes|work=QualityAnts|access-date=2025-06-18}}</ref> Tógann ''Messor cephalotes'' neadacha trí tholláin agus seomraí a thochailt in ithir, agus is fearr leis limistéir the, ghrianmhara, oscailte. Mar bhailitheoir síl, stórálann sé síolta i seomraí faoi thalamh agus forlíonann sé a aiste bia le feithidí beaga cosúil le cuileoga torthaí, criogair, agus minphéisteanna. Teastaíonn íosmhéid siúcra uaidh.<ref name="antderground">{{Cite web |title=Messor cephalotes |url=https://www.antderground.com/en/product/messor-cephalotes/ |access-date=2025-06-18 |website=Antderground}}</ref> Is speiceas monagamach é (banríon amháin in aghaidh na coilíneachta) go hiomlán clúideach, agus ní gá bia don bhanríon bia le linn na céime bunaithe. Féadann coilíneachtaí fás go dtí roinnt mílte oibrí. Tá an speiceas creathadh-íogair agus is fearr a éiríonn leis i dtimpeallachtaí ciúine.<ref name="qualityants" /> ==Tagairtí== c54fe60amx6clc39f8wwlwvpxcqdsqc 0 126145 1312913 2026-05-13T17:42:15Z Marcas.oduinn 33120 Cruthaithe 1312913 wikitext text/x-wiki {{teideal iodálach}} Scéal MeánGhaeilge is ea '''Scéal an Ab Dhroimeanaigh'''.<ref name=iso /> Is scéal é maidir le hathrú gnéis agus an glacadh dó. == Achoimre == Bhí ógánach ann tráth a bhí ina ab [[Droimeanach|Dhroimeanaigh]]. Ag am na Cásca, chuaigh sé suas cnoc agus thit a chodladh air. Nuair a dhúisigh sé, bhí sé/sí i riocht mná. Bhí sí trína chéile. Chuaigh sí i dtreo [[Cromghlinn|Chromghlinne]]. Tháinig gaiscíoch chuici, [[airchinneach]] Chromghlinne, a thit i ngrá léi. Luigh siad le chéile. Chuaigh siad go dtí a theachsa agus cuireadh fáilte chearta roimpi. D'fhan sí ann ar feadh seacht mbliana, agus rug sí mórsheisear clainne dó. Lá Cásca eile, chuaigh siad uile ar ais go dtí an cnoc, áit a athraíodh a gnéas. Thit a chodladh uirthi, agus nuair a dhúisigh sí, bhí sí/sé ar ais i riocht fir. Ar dtús, níor chreid éinne é, ach sa deireadh, léiríodh fírinne a scéil. == Foinsí == === Lámhscríbhinní === Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:<ref name=isoSources /> * [[Acadamh Ríoga na hÉireann|ARÉ]], [[Leabhar Fhear Maí]] ([https://www.isos.dias.ie/ga/RIA/RIA_MS_23_E_29.html ISoS]) * [[Bodleian Library]], [[Rawlinson B 512]] === Eagráin === * ''Story of the Abbot of Druimenaig who was Changed into a Woman'' in [[Osborn Bergin|Bergin, Osborn]]; [[R. I. Best|Best, Richard Irvine]]: [[James O’Keeffe|O’Keeffe, James]]; {{cite book | first = Kuno | last = Meyer | authorlink = Kuno Meyer | title = Anecdota from Irish Manuscripts | location = Halle | publisher = Max Niemeyer | volume = 1 | year = 1907 | pages = 76-79}} === Aistriúcháin === * ''The Case of the Abbot Of Drimnagh: A Medieval Irish Story of Sex-Change'' in {{cite book | first = Tadhg | last = Ó Síocháin | authorlink = Tadhg Ó Síocháin | url = https://www.ucc.ie/en/cscl/ | title = Cork Studies in Celtic Literature | location = Corcaigh | publisher = [[Choláiste na hOllscoile, Corcaigh]] | volume = 2 | year = 2017 | pages = 7-11}} == Naisc sheachtracha == * ''[https://iso.ucc.ie/Abbot-drimnagh/Abbot-drimnagh-index.html The Abbot of Drimnagh]'' ar Irish Sagas Online (ISO) * ''[https://codecs.vanhamel.nl/Meyer_1907c5 Story of the abbot of Druimenaig, who was changed into a woman]'' ar CODECS * ''[https://celt.ucc.ie//published/G201029/ Story of the abbot of Druimenach, who was changed into a woman]'' ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] == Tagairtí == {{reflist | refs = <ref name=iso>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Abbot-drimnagh/Abbot-drimnagh-index.html | teideal = ''The Abbot of Drimnagh'' | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> <ref name=isoSources>{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Abbot-drimnagh/Abbot-drimnagh-sources.html | teideal = ''The Abbot of Drimnagh'' - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}</ref> }} sdtfph559w6tsc4ntvt7rws713126lz 0 126146 1312932 2026-05-13T20:17:56Z Spockyippee 67360 made the page 1312932 wikitext text/x-wiki Tá Spock an ficseanúil carachtar ó [[Star Trek]] - [[Star Trek: The Original Series|The Original Series]] (1966-69). Léirítear Spock ag [[Leonard Nimoy]]. is iad James T. Kirk, Spock, agus Leonard 'Bones' McCoy an príomhcharactar sa chlár teilifíse.<ref>Star Trek: The Original Series</ref> Ar an Enterprise, tá Spock An Cheád Oifigeach agus Oifigeach Eolaíochta. Tá Spock leath daoine agus leath Vulcan. Tá Vulcan an sórt eachtrán ina cruinne Star Trek. Is Vulcan é a athair, Sarek, agus is daoine é a mathair, Amanda Grayson. 0u7l789gyzki9s412bs9hsldkzzq2lg 0 126147 1312939 2026-05-13T20:36:20Z Spockyippee 67360 made page 1312939 wikitext text/x-wiki Grace Dell "Nichelle" Nichols, 28ú Nollaig 1932 - 30ú Iuíl 2022.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.cnn.com/2022/07/31/entertainment/nichelle-nichols-star-trek-dies|teideal=Nichelle Nichols, trailblazing ‘Star Trek’ actress, dies at 89|údar=Zoe Sottile,Chris Boyette,Todd Leopold|dáta=2022-07-31|language=en|work=CNN|dátarochtana=2026-05-13}}</ref> Bhí Nichelle an aisteoir [[Meiriceánach]], amhránaí, agus damhsóir. Tá an rol i [[Star Trek: The Original Series|Star Trek]] mar [[Nyota Uhura]] is mó. Chabhraigh sí an [[Gluaiseacht Meririceánach na hAfraice]] leis an rol ar an Star Trek. Rinne sí obair dheonach le [[NASA]] 1977-2015.<ref>{{Lua idirlín|url=http://grin.hq.nasa.gov/ABSTRACTS/GPN-2004-00017.html|teideal=GPN-2004-00017 - Nichelle Nichols, NASA Recruiter|work=grin.hq.nasa.gov|dátarochtana=2026-05-13}}</ref> <big>Star Trek</big> Bhí Nichols ar cheann de na chéad mhná Dubha a bhí le feiceáil i sraith mhór teilifíse. Spreag sí Whoopi Goldberg óg.<ref>{{Lua idirlín|url=http://transporting.to/CyberWoman/whoopi.html|teideal=A Woman's CyberSpace - Whoopi Goldberg|work=transporting.to|dátarochtana=2026-05-13}}</ref> 200q665h46ixij1fh3so785hysif241 0 126148 1312946 2026-05-13T22:20:34Z TGcoa 21229 Leathanach cruthaithe le '{{WD Bosca Sonraí Imeacht}} Thug Uachtarán na Stát Aontaithe [[Donald Trump]] '''Cuairt Stáit ar an tSín''' ón 12 go dtí an 14 Bealtaine 2026. == Féach freisin == == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:Dara téarma Donald Trump]] [[Catagóir:2026]] [[Catagóir:Stair na Síne]]' 1312946 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} Thug Uachtarán na Stát Aontaithe [[Donald Trump]] '''Cuairt Stáit ar an tSín''' ón 12 go dtí an 14 Bealtaine 2026. == Féach freisin == == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:Dara téarma Donald Trump]] [[Catagóir:2026]] [[Catagóir:Stair na Síne]] t61hmn3ebgtyrzc4wbjbmahic2fh077 1312947 1312946 2026-05-13T22:20:48Z TGcoa 21229 Bhog TGcoa an leathanach [[2026 Cuairt Stáit Trump chuig an tSín]] go [[Cuairt Stáit Donald Trump chuig an tSín 2026]] 1312946 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} Thug Uachtarán na Stát Aontaithe [[Donald Trump]] '''Cuairt Stáit ar an tSín''' ón 12 go dtí an 14 Bealtaine 2026. == Féach freisin == == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:Dara téarma Donald Trump]] [[Catagóir:2026]] [[Catagóir:Stair na Síne]] t61hmn3ebgtyrzc4wbjbmahic2fh077 1312951 1312947 2026-05-13T22:40:40Z TGcoa 21229 1312951 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} [[Íomhá:President Donald J. Trump departs Washington D.C. for a historic visit to China!.webm|clé|mion|391x391px|Físeán: Chroith Trump a lámh agus é ag imeacht]] [[Íomhá:President Trump Arrives in Beijing, China.webm|clé|mion|220x220px|Físeán: Fáilte is fiche - teacht na n-aíonna]] Thug Uachtarán na Stát Aontaithe [[Donald Trump]] '''Cuairt Stáit ar an tSín''' ón 12 go dtí an 14 Bealtaine 2026. Tháinig Trump go dtí Béising le haghaidh comhráite cinniúnacha idir é féin agus Uachtarán na Síne [[Xi Jinping]] faoi cheisteanna móra idirnáisiúnta. Cúrsaí trádála is mó is cás le Trump agus rún aige, a mhaígh sé, iarraidh ar Xi margadh na Síne a oscailt do ghnólachtaí Meiriceánacha. Bhí príomhfheidhmeannaigh cuid de na gnólachtaí a bhí ar intinn ag Trump tugtha aige in éindí leis go Béising – [[Elon Musk]] ina measc – le súil na Sínigh a mhealladh. I gceann cúrsaí trádála, phlé Trump agus Xi an [[Cogadh na hIaráine 2026|cogadh san Iaráin]]. Chuir Trump i luí gaidhte ar Xi teacht ar chomhaontú leis faoi dheireadh a chur leis an gcoimhlint. Phlé siad chomh maith na hairm a dhíolann na Stáit Aontaithe leis an [[An Téaváin|Téaváin]], an t-oileán a gcreideann an tSín gur léi é ó cheart ach a dtacaíonn na Meiriceánaigh leis an rialtas neamhspleách ann. == Féach freisin == * [[:Catagóir:Dara téarma Donald Trump|Dara téarma Donald Trump]] * [[Cogadh na hIaráine 2026]] == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:Dara téarma Donald Trump]] [[Catagóir:2026]] [[Catagóir:Stair na Síne]] qrd8qx4eoxby3crvkncil6zvlqwate2 1312952 1312951 2026-05-13T22:43:27Z TGcoa 21229 1312952 wikitext text/x-wiki {{WD Bosca Sonraí Imeacht}} [[Íomhá:President Donald J. Trump departs Washington D.C. for a historic visit to China!.webm|clé|mion|391x391px|Físeán: Chroith Trump a lámh agus é ag imeacht]] [[Íomhá:President Trump Arrives in Beijing, China.webm|clé|mion|220x220px|Físeán: Fáilte is fiche - teacht na n-aíonna]] Thug Uachtarán na Stát Aontaithe [[Donald Trump]] '''Cuairt Stáit ar an tSín''' ón 12 go dtí an 14 Bealtaine 2026. Tháinig Trump go dtí Béising le haghaidh comhráite cinniúnacha idir é féin agus Uachtarán na Síne [[Xi Jinping]] faoi cheisteanna móra idirnáisiúnta. Cúrsaí trádála is mó is cás le Trump agus rún aige, a mhaígh sé, iarraidh ar Xi margadh na Síne a oscailt do ghnólachtaí Meiriceánacha. Bhí príomhfheidhmeannaigh cuid de na gnólachtaí a bhí ar intinn ag Trump tugtha aige in éindí leis go Béising – [[Elon Musk]] ina measc – le súil na Sínigh a mhealladh. I gceann cúrsaí trádála, phlé Trump agus Xi an [[Cogadh na hIaráine 2026|cogadh san Iaráin]]. Chuir Trump i luí gaidhte ar Xi teacht ar chomhaontú leis faoi dheireadh a chur leis an gcoimhlint. Phlé siad chomh maith na hairm a dhíolann na Stáit Aontaithe leis an [[An Téaváin|Téaváin]], an t-oileán a gcreideann an tSín gur léi é ó cheart ach a dtacaíonn na Meiriceánaigh leis an rialtas neamhspleách ann.<ref>{{Luaigh foilseachán|title=Trump i mBéising faoi choinne cruinniú mullaigh le Xi|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0513/1573155-trump-i-mbeising-faoi-choinne-cruinniu-mullaigh-le-xi/|date=2026-05-13|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}</ref> == Féach freisin == * [[:Catagóir:Dara téarma Donald Trump|Dara téarma Donald Trump]] * [[Cogadh na hIaráine 2026]] == Tagairtí == {{reflist}}{{síol}} [[Catagóir:Dara téarma Donald Trump]] [[Catagóir:2026]] [[Catagóir:Stair na Síne]] 4qifbxam9q5a4orippi6jq7u2fw698m 0 126149 1312948 2026-05-13T22:20:48Z TGcoa 21229 Bhog TGcoa an leathanach [[2026 Cuairt Stáit Trump chuig an tSín]] go [[Cuairt Stáit Donald Trump chuig an tSín 2026]] 1312948 wikitext text/x-wiki #athsheoladh [[Cuairt Stáit Donald Trump chuig an tSín 2026]] ic0jjtfvz1suaizj8dhy16epwl5vzpa 0 126150 1312964 2026-05-14T08:20:53Z Eomurchadha 4240 Leathanach cruthaithe le 'Is amhránaí sean-nóis as Tuaisceart Bhaile Átha Cliath í '''Síofra Ní Mhóráin''' atá ag canadh amhráin ar an sean-nós ó bhí sí ina cailín óg. Tá aitheantas bainte amach aici trí dhuaiseanna a bhuachaint i gcomórtais éagsúla ar nós [[Fleadh Cheoil na hÉireann|Fhleadh Cheoil na hÉireann]], agus bonn cré-umha ag [[Oireachtas na Samhna]] i gcomórtas na mban fé 35 in 2025. [[catagóir:Amhránaithe sean-nóis]]' 1312964 wikitext text/x-wiki Is amhránaí sean-nóis as Tuaisceart Bhaile Átha Cliath í '''Síofra Ní Mhóráin''' atá ag canadh amhráin ar an sean-nós ó bhí sí ina cailín óg. Tá aitheantas bainte amach aici trí dhuaiseanna a bhuachaint i gcomórtais éagsúla ar nós [[Fleadh Cheoil na hÉireann|Fhleadh Cheoil na hÉireann]], agus bonn cré-umha ag [[Oireachtas na Samhna]] i gcomórtas na mban fé 35 in 2025. [[catagóir:Amhránaithe sean-nóis]] 815bhda94fc8qn5yhc81wjc33o1oaea 1312965 1312964 2026-05-14T08:22:02Z Eomurchadha 4240 1312965 wikitext text/x-wiki Is amhránaí sean-nóis as Tuaisceart Bhaile Átha Cliath í '''Síofra Ní Mhóráin''' atá ag canadh amhráin ar an sean-nós ó bhí sí ina cailín óg. Tá aitheantas bainte amach aici trí dhuaiseanna a bhuachaint i gcomórtais éagsúla ar nós [[Fleadh Cheoil na hÉireann|Fhleadh Cheoil na hÉireann]], agus bonn cré-umha ag [[Oireachtas na Samhna]] i gcomórtas na mban fé 35 in 2025. [[catagóir:Amhránaithe ar an sean-nós]] [[catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath]] 8a4pd2dg51mn2ec8ja0txa7qm67c5im 1312966 1312965 2026-05-14T08:22:33Z Eomurchadha 4240 1312966 wikitext text/x-wiki Is amhránaí sean-nóis as Tuaisceart Bhaile Átha Cliath í '''Síofra Ní Mhóráin''' atá ag canadh amhráin ar an sean-nós ó bhí sí ina cailín óg. Tá aitheantas bainte amach aici trí dhuaiseanna a bhuachaint i gcomórtais éagsúla ar nós [[Fleadh Cheoil na hÉireann|Fhleadh Cheoil na hÉireann]], agus bonn cré-umha ag [[Oireachtas na Samhna]] i gcomórtas na mban fé 35 in 2025. [[catagóir:Amhránaithe ar an Sean-Nós]] [[catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath]] gjmea38p56o218xmaf1cg1j2v9914gk