Vicipéid:Halla baile

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ga">
  <siteinfo>
    <sitename>Vicipéid</sitename>
    <dbname>gawiki</dbname>
    <base>https://ga.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%ADomhleathanach</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.2</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Meán</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Speisialta</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Plé</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Úsáideoir</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Plé úsáideora</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Vicipéid</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Plé Vicipéide</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Íomhá</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Plé íomhá</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Plé MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Teimpléad</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Plé teimpléid</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Cabhair</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Plé cabhrach</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Catagóir</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Plé catagóire</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Vicipéid:Halla baile</title>
    <ns>4</ns>
    <id>2217</id>
    <revision>
      <id>1313099</id>
      <parentid>1311914</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T10:58:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amy Uí Ríordáin</username>
        <id>57269</id>
      </contributor>
      <comment>/* Meabhrúchán: Cruinniú Pobail Dé Máirt 26 Bealtaine */ mír nua</comment>
      <origin>1313099</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="49716" sha1="hbac4uihsfqd1zkhvasalym093loz98" xml:space="preserve">{{aicearra|VP:HB|VP:BAILE|VP:HOME}}
{{Cartlainne}}

Is áit é an '''halla baile''' chun an Vicipéid a phlé is ceisteanna a chur.
Is áit é chun fadhbanna teicniúla, polaisaithe agus oibrithe an Vicipéid a phlé. Is féidir leat nithe eile a bhaineann leis an Vicipéid a lua anseo freisin.

__NEWSECTIONLINK__

== Ar Oscailt Anois: Ainmniúcháin do Ghradaim Vicipéideoirí na Bliana sa Ríocht Aontaithe 2025 ==

Tá ár gcomhgleacaithe sna RA ag iarradh ainmniúcháin do Ghradaim Vicípéideoirí na Bliana sa Ríocht Aontaithe 2025. 

Tá a bhfógra thíos, aistrithe ón [https://wikimedia.org.uk/2025/10/wikimedian-of-the-year-awards-call-for-nominations/ leagan Béarla]: 

Táimid ag lorg daoine aonair agus eagraíochtaí a ainmniú a bhí páirteach in iarrachtaí WMUK chun eolas oscailte a chur chun cinn i 2024/25. 

Is iad seo a leanas na catagóirí i mbliana:

* Vicípéideoirí na Bliana sa Ríocht Aontaithe (Duine Aonair)
* Comhpháirtíocht na Bliana (Eagraíocht)
* Vicípéideoirí atá ag Teacht Chun Cinn (Duine Aonair)

Cuireann WMUK fáilte roimh dhaoine agus comhpháirtíochtaí laistigh de phobal WMUK a ainmneofar do Ghradam chuir iontas mór orthu lena gcuid oibre eolais oscailte, i 2024/25. Táimid go háirithe ag tnúth le cloisteáil faoi dhaoine agus eagraíochtaí a sheachaid tionscadail a dhírigh ar ár dtéamaí straitéiseacha; Cothromas Eolais, Litearthacht Faisnéise, agus Aeráid agus Comhshaol.

Déanfaidh baill den Choiste Forbartha Pobail breithiúnas ar na hainmniúcháin agus fógrófar na buaiteoirí ag an gCeiliúradh Pobail Dé Sathairn an 15 Samhain 2025 (Sábháil an dáta, ba bhreá linn sibh a fheiceáil ann!).

Is féidir leat dhá ainmniúchán a chur isteach in aghaidh na catagóire. Úsáid an [https://docs.google.com/forms/d/e/1FAIpQLScVy7AmH0qRRZmQ-QHtYKKCBZY0O40JZN9MWl8Xu7-oqK1-fg/viewform Fhoirm Google seo] chun d’ainmniúcháin a chur isteach. Dúnann na hainmniúcháin ar an 22 Deireadh Fómhair.

Léigh faoi bhuaiteoirí na bliana seo caite [https://wikimedia.org.uk/2024/12/2024-uk-wikimedian-year-awards/ anseo].  [[Úsáideoir:OifigeachWMIE|OifigeachWMIE]] ([[Plé úsáideora:OifigeachWMIE|plé]]) 14:57, 9 Deireadh Fómhair 2025 (UTC)

== Tá Pobal Éireann Wikimedia ag earcú! ==

Haigh a chairde,

Dá mbeadh tú ag an gcruinniú pobail deireanach ta a fhios agat go bhfuil roinnt athruithe ar an bhfoireann againn ag Pobal Éireann Wikimedia agus anois táimid ag lorg Oifigeach Gaeilge! Is deis uathúil í seo chun tacú leis an nGaeilge sa spás digiteach 

Tuilleadh eolais agus sonraí iarratais: [https://wikimedia.ie/2025/10/17/oifigeach-gaeilge-irish-language-officer/?fbclid=IwY2xjawNfFdpleHRuA2FlbQIxMABicmlkETF1UkdHSWZIYnZHbVlTTXdiAR5q3n0VBwzwxYNE15qXVGjFOxrbkvItEYtt4OIXUgC01_4Q3r4I25f3T9Gwag_aem_ibWovoCfNe8BH6QCTZL81Q https://wikimedia.ie/2025/10/17/oifigeach-gaeilge-irish-language-officer/]

Cuir isteach d’iarratas chuig info@wikimedia.ie leis an líne ábhair “Iarratas - Oifigeach Gaeilge”, le do thoil.  [[Úsáideoir:OifigeachWMIE|OifigeachWMIE]] ([[Plé úsáideora:OifigeachWMIE|plé]]) 12:45, 17 Deireadh Fómhair 2025 (UTC)

:Dea-nuacht é sin! Ná déantar dearmad an folúntas a chlárú le [https://peig.ie/foluntais/ peig.ie] (agus le h[https://udaras.ie/oiliuint-fostaiocht/fostaiocht/ udaras.ie] más féidir) [[Úsáideoir:Taghdtaighde|Taghdtaighde]] ([[Plé úsáideora:Taghdtaighde|plé]]) 17:16, 18 Deireadh Fómhair 2025 (UTC)
::Cinnte! Tá orm é a dhéanamh inniu :) Táim ag tnúth leis, beidh beirt againn fostaithe le Gaeilge ar an bhfoireann go luath  [[Speisialta:Contributions/&amp;#126;2025-29132-17|&amp;#126;2025-29132-17]] ([[Plé úsáideora:&amp;#126;2025-29132-17|talk]]) 12:02, 20 Deireadh Fómhair 2025 (UTC)
:::Nach breá an chuma atá ar an bh[https://sceal.ie/Fol%C3%BAntas/oifigeach-gaeilge-le-pobal-eireann-wikimedia-wikimedia-community-ireland-on-mbaile/ fógra] ar shuíomh nua Scéal.ie. Ádh mór oraibh sa chuardach!
:::Dála an scéil, an ndeachaigh sibh i dteagmháil leis na meáin faoin bhfolúntas freisin? Foilsíodh scéalta faoin Vicipéid cheana ar [[Tuairisc.ie]] agus ní chuirfeadh sé lá iontais orm dá mbeadh suim ag meáin eile sa scéal seo freisin amhail ''[[Nós (iris)|NÓS]]'', ''[[An Páipéar (nuachtán)|An Páipéar]]'', ''[[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]]'', ''[[Scéal (nuachtán)|Scéal]]'', ''[[Meon Eile]]'' srl. Má bhíonn an t-am agaibh, níor mhiste freisin dul i dteagmháil le grúpaí pobail mar [[AerachAiteachGaelach|AAG]], [[Bánú (grúpa feachtais)|Bánú]], an [[Dream dearg|Dream Dearg]], na comharchumainn Gaeltachta, agus cumainn Gaelacha na n-ollscoileanna b'fhéidir [[Úsáideoir:Taghdtaighde|Taghdtaighde]] ([[Plé úsáideora:Taghdtaighde|plé]]) 19:14, 4 Samhain 2025 (UTC)
::::Haigh [[Úsáideoir:Taghdtaighde|Taghdtaighde]] - bhíos i dteaghmháil leo! Bhíos ag an Oireachtas an tseachtain seo chaite le h[[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] agus bhí seastán againn - an-chuid suim sa ról! Rinneas agallamh ann le Raidió na Life faoinár gcuid oibre le Vicipéid agus maidir leis an bpost chomh maith. Dúirt an Páipéar go bhfuil siad sásta fógra a chur i gcló freisin, agus dúirt Tuairisc go bhfuil siad sásta rud a scríobh chomh maith! 
::::Sheolas an fógra chuig AAG (táim i mo bhall leo freisin agus ar an gcoiste) agus chuig CnaG, Foras na Gaeilge, RíRá, Raidió na Life, etc. Tá níos mó ná 25 iontrál faighte anois!  [[Úsáideoir:OifigeachWMIE|OifigeachWMIE]] ([[Plé úsáideora:OifigeachWMIE|plé]]) 10:26, 7 Samhain 2025 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function1&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Please help pick a name for the new Abstract Wikipedia wiki project. This project will be a wiki that will enable users to combine functions from [[:f:|Wikifunctions]] and data from Wikidata in order to generate natural language sentences in any supported languages. These sentences can then be used by any Wikipedia (or elsewhere).

There will be two rounds of voting, each followed by legal review of candidates, with votes beginning on 20 October and 17 November 2025. Our goal is to have a final project name selected on mid-December 2025. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function1&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 11:42, 20 Deireadh Fómhair 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29432175 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Seeking volunteers to join several of the movement’s committees&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
Each year, typically from October through December, several of the movement’s committees seek new volunteers. 

Read more about the committees on their Meta-wiki pages:
* [[m:Special:MyLanguage/Affiliations Committee|Affiliations Committee (AffCom)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Ombuds commission|Ombuds commission (OC)]]
* [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Community Resilience and Sustainability/Trust and Safety/Case Review Committee|Case Review Committee (CRC)]]

Applications for the committees open on October 30, 2025. Applications for the Affiliations Committee, Ombuds commission and the Case Review Committee close on December 11, 2025. Learn how to apply by [[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Legal/Committee appointments|visiting the appointment page on Meta-wiki]]. Post to the talk page or email cst[[File:At sign.svg|16x16px|link=|(_AT_)]]wikimedia.org with any questions you may have.

For the Committee Support team,
&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

-[[m:User:MKaur (WMF)| MKaur (WMF)]] 14:12, 30 Deireadh Fómhair 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:MKaur (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29517125 --&gt;
:I (Éamonn Ó Gribín) would like to volunteer to join several of the movement’s Affiliations Committee (AffCom)![[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 13:36, 7 Samhain 2025 (UTC)
::Éamonn, a char, ta ort an teimpléad a líonadh - ta na sonraí ar fáil anseo: https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Foundation/Legal/Committee_appointments [[Úsáideoir:OifigeachWMIE|OifigeachWMIE]] ([[Plé úsáideora:OifigeachWMIE|plé]]) 16:32, 18 Samhain 2025 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Reminder: Help us decide the name of the new Abstract Wikipedia project&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;function2&quot;/&gt;
{{int:Hello}}. Reminder: Please help to choose name for the new Abstract Wikipedia wiki project. The finalist vote starts today. The finalists for the name are: &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;Abstract Wikipedia, Multilingual Wikipedia, Wikiabstracts, Wikigenerator, Proto-Wiki&lt;/span&gt;. If you would like to participate, then '''[[m:Special:MyLanguage/Abstract Wikipedia/Abstract Wikipedia naming contest|please learn more and vote now]]''' at meta-wiki.
{{Int:Feedback-thanks-title}}
&lt;section end=&quot;function2&quot;/&gt;
&lt;/div&gt;

-- [[User:Sannita (WMF)|User:Sannita (WMF)]] ([[User talk:Sannita (WMF)|talk]]) 14:22, 20 Samhain 2025 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Sannita (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29583860 --&gt;

== Vicí Eolaíochta 2025 &amp; Ár gCéad Cruinniú Eile (Pobal Éireann Wikimedia) ==

'''📸 Wiki Science | Vicí Eolaíochta 2025 - Meabhrúchán!'''

Níl ach 10 lá fágtha chun d'íomhánna eolaíochta a chur isteach ar chomórtas grianghrafadóireachta WikiScience 2025!

'''📅 Spriocdháta:''' 30 Samhain

Tá fáilte roimh gach ábhar eolaíochta - ón réalteolaíocht go micreascóip, ó dhúlra na hÉireann go micribhitheolaíocht. 

[[commons:Commons:Wiki_Science_2025_in_Ireland|Faigh tuilleadh eolais anseo!]] 

-

'''💬 Cruinniú Pobail - Dé Máirt 25 Samhain @ 6:00 i.n.''' 

Mar is gnáth, beidh ár gcruinniú míosúil pobail ar siúl ar líne Dé Máirt seo chugainn - an Mháirt dheireanach den mhí. 

Bígí linn chun plé a dhéanamh ar:

* Pleananna ag teacht Athbhliain

* Nuacht ón bpobal


'''Chomh maith, bí cinnte go bhfuil tú cláraithe [[mail:wikimediaie|ar an liosta seoltaí!]]''' [[Úsáideoir:OifigeachWMIE|OifigeachWMIE]] ([[Plé úsáideora:OifigeachWMIE|plé]]) 10:45, 21 Samhain 2025 (UTC)

== Athbhliain faoi mhaise daoibh + Lá Breithe Sona do Wikipedia  ==

A chairde, 

Bhí tús an-ghnóthach againn do 2026 anseo ag Pobal Éireann Wikimedia, le hathruithe foirne agus go leor pleanála idir lámha. Bhogas go post nua mar Bhainisteoir Pobail agus cuirimid fáilte roimh ár nOifigeach Gaeilge nua, Lára. 

[[Plé úsáideora:Lára Nuinseann|Cuirigí fáilte roimh Lára ar a leathanach phlé anseo.]] 

Táimid ag tnúth go mór leis an obair atá amach romhainn chun tacú leis an bPobal Vicipéide. 

Táimid gnóthach freisin ag ullmhú d'fheachtais spreagúla sna seachtainí amach romhainn, lena n-áirítear Is Breá le Vici Béaloideas (Wiki Loves Folklore) (Feabhra–Márta) agus Seachtain na Gaeilge (1–17 Márta). Beidh tuilleadh nuashonruithe againn go luath, agus '''''ná déanaigí dearmad ar ár gcruinniú pobail ag deireadh na míosa ar an Máirt 27 Eanáir @ 18:00 ar líne.''''' 

'''&lt;u&gt;Lá Breithe: Wikipedia @ 25&lt;/u&gt;''' 

Beidh Vicipéid 25 bliain d'aois an Déardaoin seo (amárach), 15 Eanáir. Tá ceiliúradh fíorúil saor in aisce á reáchtáil ag an bhFondúireacht Wikimedia chun an sprioc thábhactach a cheiliúradh, atá bainte amach ag oibrithe deonacha.

📅 '''Cathain:''' Déardaoin 15 Eanáir 2026

🌍 '''Cá háit:''' Ar líne (saor in aisce)

🔗 '''Cláraigh:''' https://meta.wikimedia.org/wiki/Event:Wikipedia_25_Virtual_Celebration

Go raibh maith agaibh as a bheith mar chuid den phobal seo.

Le gach dea-ghuí,

Amy [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 17:26, 14 Eanáir 2026 (UTC)

== Thank You for Last Year – Join Wiki Loves Ramadan 2026 ==

Dear Wikimedia communities,

We hope you are doing well, and we wish you a happy New Year.

''Last year, we captured light. This year, we’ll capture legacy.''

In 2025, communities around the world shared the glow of Ramadan nights and the warmth of collective iftars. In 2026, ''Wiki Loves Ramadan'' is expanding, bringing more stories, more cultures, and deeper global connections across Wikimedia projects.

We invite you to explore the ''Wiki Loves Ramadan 2026'' [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026|Meta page]] to learn how you can participate and [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan 2026/Participating communities|sign up]] your community.

📷 ''Photo campaign on '' [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan 2026|Wikimedia Commons]]

If you have questions about the project, please refer to the FAQs:  
* [[m:Special:MyLanguage/Wiki Loves Ramadan/FAQ/|Meta-Wiki]]
* [[c:Special:MyLanguage/Commons:Wiki Loves Ramadan/FAQ|Wikimedia Commons]]

''Early registration for updates is now open via the '''[[m:Special:RegisterForEvent/2710|Event page]]'''''

''Stay connected and receive updates:''  
* [https://t.me/WikiLovesRamadan Telegram channel]  
* [https://lists.wikimedia.org/postorius/lists/wikilovesramadan.lists.wikimedia.org/ Mailing list]

We look forward to collaborating with you and your community.


'''The Wiki Loves Ramadan 2026 Organizing Team''' 19:45, 16 Eanáir 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29879549 --&gt;

== Feminism and Folklore 2026 starts soon ==

&lt;div style=&quot;border:8px maroon ridge;padding:6px;&quot;&gt;

[[File:Feminism and Folklore 2026 logo.svg|centre|550px|frameless]]
::&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

;Invitation to Organize Feminism and Folklore 2026 

Dear Wiki Community,

We are pleased to invite Wikimedia communities, affiliates, and independent contributors to organize the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026]]''' writing competition on your local Wikipedia.

The international campaign will run from '''1 February to 31 March 2026''' and aims to improve coverage of feminism, women’s histories, gender-related topics, and folk culture across Wikipedia projects.

;About the Campaign 
'''Feminism and Folklore''' is a global writing initiative that complements the '''[[:c:Commons:Wiki Loves Folklore 2026|Wiki Loves Folklore]]''' photography competition. While Wiki Loves Folklore focuses on visual documentation, this writing campaign addresses the '''gender gap on Wikipedia''' by improving encyclopedic content related to folk culture and marginalized voices.

;What Can Participants Write About? 
Communities can contribute by creating, expanding, or translating articles related to:

* Folk festivals, rituals, and celebrations  
* Folk dances, music, and traditional performances  
* Women and queer figures in folklore  
* Women in mythology and oral traditions  
* Women warriors, witches, and witch-hunting narratives  
* Fairy tales, folk stories, and legends  
* Folk games, sports, and cultural practices  

Participants may work from curated article lists or generate new article suggestions using campaign tools.

;How to Sign Up as an Organizer 
Organizers are requested to complete the following steps to register their community:

# Create a local project page on your wiki [[:m:Feminism and Folklore/Sample|(see sample)]] 
# Set up the campaign using the '''CampWiz''' tool  
# Prepare a local article list and clearly mention:
#* Campaign timeline  
#* Local and international prizes  
# Request a site notice from local administrators [[:mr:Template:SN-FNF|(see sample)]]  
# Add your local project page and CampWiz link to the '''[[:m:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta project page]]'''

;Campaign Tools

The Wiki Loves Folklore Tech Team has introduced tools to support organizers and participants:

* '''Article List Generator by Topic''' – Helps identify articles available on English Wikipedia but missing in your local language Wikipedia. The tool allows customized filters and provides downloadable article lists in CSV and wikitable formats.
* '''CampWiz''' – Enables communities to manage writing campaigns effectively, including jury-based evaluation. This will be the third year CampWiz is officially used for Feminism and Folklore.

Both tools are now available for use in the campaign.  '''[https://tools.wikilovesfolklore.org/ Click here to access the tools]'''

;Learn More &amp; Get Support
For detailed information about rules, timelines, and prizes, please visit the  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 project page]]'''.

If you have any questions or need assistance, feel free to reach out via:
* '''[[:m:Talk:Feminism and Folklore 2026/Project Page|Meta talk page]]'''
* Email us using details on the contact page.

;Join Us 
We look forward to your collaboration and coordination in making Feminism and Folklore 2026 a meaningful and impactful campaign for closing gender gaps and enriching folk culture content on Wikipedia.

Thank you and best wishes,
  
'''[[:m:Feminism and Folklore 2026|Feminism and Folklore 2026 International Team]]'''

----

''Stay connected:''  
[[File:B&amp;W Facebook icon.png|link=https://www.facebook.com/feminismandfolklore/|30x30px]]&amp;nbsp;
[[File:B&amp;W Twitter icon.png|link=https://twitter.com/wikifolklore|30x30px]]
&lt;/div&gt;&lt;/div&gt;

== Invitation to Host Wiki Loves Folklore 2026 in Your Country ==
&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;

&lt;div style=&quot;text-align: center; width: 100%;&quot;&gt;''{{int:please-translate}}''&lt;/div&gt;

[[File:Wiki Loves Folklore Logo.svg|right|150px|frameless]]
Hello everyone,

We are delighted to invite Wikimedia affiliates, user groups, and community organizations worldwide to participate in '''Wiki Loves Folklore 2026''', an international initiative dedicated to documenting and celebrating folk culture across the globe.

;About Wiki Loves Folklore 

'''Wiki Loves Folklore''' is an annual international photography competition hosted on Wikimedia Commons. The campaign runs from '''1 February to 31 March 2026''' and encourages photographers, cultural enthusiasts, and community members to contribute photographs that highlight:
* Folk traditions and rituals  
* Cultural festivals and celebrations  
* Traditional attire and crafts 
* Performing arts, music, and dance  
* Everyday practices rooted in folk heritage  

Through this campaign, we aim to preserve and promote diverse folk cultures and make them freely accessible to the world.

[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026|Project page on Wikimedia Commons]] 

; Host a Local Edition 

As we celebrate the '''eight edition''' of Wiki Loves Folklore, we warmly invite communities to organize a local edition in their country or region. Hosting a local campaign is a great opportunity to:
* Increase visibility of your region’s folk culture  
* Engage new contributors in your community  
* Enrich Wikimedia Commons with high-quality cultural content  

'''[[:c:Commons:Wiki_Loves_Folklore_2026/Organize|Sign up to organize]]:'''  

If your team prefers to organize the competition in ''either February or March only'', please feel free to let us know.

If you are unable to organize, we encourage you to share this opportunity with other interested groups or organizations in your region.

;Get in Touch 
If you have any questions, need support, or would like to explore collaboration opportunities, please feel free to contact us via:

* The project Talk pages  
* Email: '''support@wikilovesfolklore.org'''

We are also happy to connect via an online meeting if your team would like to discuss planning or coordination in more detail.

Warm regards,  

'''The Wiki Loves Folklore International Team'''
&lt;/div&gt;
[[Úsáideoir:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Plé úsáideora:MediaWiki message delivery|plé]]) 13:21, 18 Eanáir 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Tiven2240@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery/Wikipedia&amp;oldid=29228188 --&gt;

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Annual review of the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
I am writing to you to let you know the annual review period for the Universal Code of Conduct and Enforcement Guidelines is open now. You can make suggestions for changes through 9 February 2026. This is the first step of several to be taken for the annual review. [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Annual review/2026|Read more information and find a conversation to join on the UCoC page on Meta]].

The [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee|Universal Code of Conduct Coordinating Committee]] (U4C) is a global group dedicated to providing an equitable and consistent implementation of the UCoC. This annual review was planned and implemented by the U4C. For more information and the responsibilities of the U4C, [[m:Special:MyLanguage/Universal Code of Conduct/Coordinating Committee/Charter|you may review the U4C Charter]].

Please share this information with other members in your community wherever else might be appropriate.

-- In cooperation with the U4C, [[m:User:Keegan (WMF)|Keegan (WMF)]] ([[m:User talk:Keegan (WMF)|talk]])&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

21:01, 19 Eanáir 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:Keegan (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=29905753 --&gt;

== Meabhrúchán: Cruinniú Pobail - Dé Máirt 27 Eanáir ==

'''A chairde,'''

'''Meabhrúchán gasta go mbeidh ár gcéad chruinniú pobail don bhliain ar siúl Dé Máirt seo chugainn, an 27 Eanáir ag 18:00 UTC.'''

'''Nasc Google Meet:''' https://meet.google.com/mnw-pubq-xyc 

Beidh fáilte roimh chách, idir eagarthóirí nua agus eagarthóirí le taithí. Is deis iontach é seo chun bualadh le baill eile an phobail, ceisteanna a chur, agus páirt a ghlacadh i bpleanáil na bliana amach romhainn. 

Má tá ábhar ar bith ba mhaith leat a phlé, cuir in iúl dom roimh ré! 

Táimid ag súil go mór le sibh a fheiceáil ann!

Le meas, 

Amy (Bainisteoir Pobail, Pobal Éireann Wikimedia) [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 11:47, 20 Eanáir 2026 (UTC)

== &lt;span lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;Migration to Parsoid&lt;/span&gt; ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
&lt;section begin=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;em&gt;[[m:Special:MyLanguage/Wikimedia Foundation/Product and Technology/Parsoid Read Views/Read View Announcement|Read this in another language]]&lt;/em&gt;

Hello everyone! I am glad to inform you that as the next step in the [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification|Parser Unification]] project, Parsoid will soon be turned on as the default article renderer on your wiki. We are gradually increasing the number of wikis using Parsoid, with the intention of making it the default wikitext parser for MediaWiki's next long-term support release. This will make our wikis more reliable and consistent for editors, readers, and tools to use, as well as making the development of future wikitext features easier.

If this disrupts your workflow, don’t worry! You can still opt out through a user preference or turn Parsoid off on the current page using the Tools submenu, as described in the [[mw:Special:MyLanguage/Help:Extension:ParserMigration|Extension:ParserMigration]] documentation.

There is [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Confidence Framework|more information about our roll-out strategy]] available, including the testing done before we turn on Parsoid for a new wiki.

To report bugs and issues, please look at our [[mw:Special:MyLanguage/Parsoid/Parser Unification/Known Issues|known issues]] documentation and if you found a new bug please create a phab ticket and tag the [[phab:project/view/5846|Content Transform Team in Phabricator]].
&lt;section end=&quot;announcement-content&quot; /&gt;
&lt;/div&gt;

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;[[mw:User:ABreault (WMF)|Content Transform Team]]&lt;/bdi&gt; 21:59, 23 Eanáir 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:ABreault (WMF)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Wikimedia_Foundation/Product_and_Technology/Parsoid_Read_Views/2026-01-26_Wikipedias&amp;oldid=29972868 --&gt;

== IMPORTANT: Admin activity review ==

Hello. A policy regarding the removal of &quot;advanced rights&quot; (administrator, bureaucrat, interface administrator, etc.) was adopted by [[:m:Requests for comment/Activity levels of advanced administrative rights holders|global community consensus]] in 2013. According to this policy, the [[:m:stewards|stewards]] are reviewing administrators' activity on all Wikimedia Foundation wikis with no inactivity policy. To the best of our knowledge, your wiki does not have a formal process for removing &quot;advanced rights&quot; from inactive accounts. This means that the stewards will take care of this according to the [[:m:Admin activity review|admin activity review]].

We have determined that the following users meet the inactivity criteria (no edits and no logged actions for more than 2 years):
# [[User:Evertype]] (administrator)

These users will receive a notification soon, asking them to start a community discussion if they want to retain some or all of their rights. If the users do not respond, then their advanced rights will be removed by the stewards.

However, if you as a community would like to create your own activity review process superseding the global one, want to make another decision about these inactive rights holders, or already have a policy that we missed, then please notify the [[:m:Stewards' noticeboard|stewards on Meta-Wiki]] so that we know not to proceed with the rights review on your wiki. Thanks, [[Úsáideoir:EPIC|EPIC]] ([[Plé úsáideora:EPIC|plé]]) 17:39, 14 Feabhra 2026 (UTC)

== Meabhrúchán: Cruinniú Pobail - Dé Máirt 24 Feabhra ==

A chairde,

Meabhrúchán gasta go mbeidh ár gcéad chruinniú pobail eile ar siúl ar líne '''Dé Máirt seo chugainn, an 24 Feabhra ag 18:00 UTC'''.

Nasc Google Meet: https://meet.google.com/mnw-pubq-xyc 

Beidh fáilte roimh chách, idir eagarthóirí nua agus eagarthóirí le taithí. Is deis iontach é seo chun bualadh le baill eile an phobail, ceisteanna a chur, agus páirt a ghlacadh i bpleanáil na bliana amach romhainn. Tá nuacht againn maidir le himeachtaí Sheachtain na Gaeilge agus nuasonraithe. 

Má tá ábhar ar bith ba mhaith leat a phlé, cuir in iúl dom roimh ré.

Táimid ag súil go mór le sibh a fheiceáil ann!

Le meas, 

Amy 

Bainisteoir Pobail, 

Pobal Éireann Wikimedia [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 08:45, 19 Feabhra 2026 (UTC)

== Meabhrúchán: Cruinniú Pobail - Dé Máirt 24 Feabhra ==

A chairde,

Meabhrúchán gasta go mbeidh ár gcéad chruinniú pobail eile ar siúl '''Dé Máirt seo chugainn, an 24 Feabhra ag 18:00 UTC'''.

Nasc Google Meet: https://meet.google.com/mnw-pubq-xyc 

Beidh fáilte roimh chách, idir eagarthóirí nua agus eagarthóirí le taithí. Is deis iontach é seo chun bualadh le baill eile an phobail, ceisteanna a chur, agus páirt a ghlacadh i bpleanáil na bliana amach romhainn. Tá nuacht againn maidir le himeachtaí Sheachtain na Gaeilge agus nuasonraithe eile. 

Má tá ábhar ar bith ba mhaith leat a phlé, cuir in iúl dom roimh ré.

Táimid ag súil go mór le sibh a fheiceáil ann!

Le meas, 

Amy 

Bainisteoir Pobail, 

Pobal Éireann Wikimedia [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 18:54, 19 Feabhra 2026 (UTC)

:Amy, a chara,
:Cathain a bheidh ár gcéad chruinniú pobail eile ar siúl?̴̴ [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 14:26, 22 Márta 2026 (UTC)

== Céiliúradh na mBan 2026 — Togra Nua! ==

A chairde, Mar chuid de [[metawiki:Wikimedia_Community_Ireland/Seachtain_na_Gaeilge#Campaigns|Seachtain na Gaeilge 2026 ag Pobal Éireann Wikimedia]] agus Mí Staire na mBan, tá tionscadal nua á sheoladh againn: &lt;nowiki&gt;'''
[[Vicipéid:Céiliúradh_na_mBan_2026|Céiliúradh na mBan 2026]]'''


&lt;/nowiki&gt; 

Is é an sprioc atá againn ná ailt a chruthú agus a fheabhsú faoi mhná Éireannacha, go háirithe mná atá ag cur na Gaeilge chun cinn ar líne agus sna meáin. 

Tá deais eagraithe agamsa, agus liosta ann de: 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; 'Mná Dearga' mná nach bhfuil ailt acu fós 

&lt;nowiki&gt;*&lt;/nowiki&gt; 'Ailt le Feabhsú' ailt atá ann cheana ach a dteastaíonn obair uathu Is féidir libh bhur n-ainm a chur in aice le duine ar mhaith libh obair uirthi  

👉 [[Vicipéid:Céiliúradh na mBan 2026]]

Beidh [https://www.eventbrite.ie/e/bi-an-t-eolas-ceardlann-vicipeide-wikipedia-workshop-tickets-1982968870271 ceardlann ar siúl againn i gCorcaigh ar an 7ú Márta freisin] - saor in aisce le lón san áireamh. 

Tuilleadh eolais ar an leathanach tionscadail. 

Ar scáth a chéile a thagann na mná! 

💚  [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 09:57, 2 Márta 2026 (UTC)

== Requesting help with translating templates ==

Hello,&lt;/br&gt;
I have only recently joined the Irish language version of Wikipedia, and there are many templates missing here that I regularly use on the English language version. I think these should also be accessible here. I've tried reading up on how to copy over templates to another language version, but I'm still not sure how to do it properly. The following templates are the most important to me for now:
{{div col}}
*[[:en:Template:Au]]
*[[:en:Template:Speciesbox]]
&lt;!--*[[:en:Template:Cn]]--&gt;
*[[:en:Template:Automatic taxobox]]
*[[:en:Template:Unreferenced section]]
*[[:en:Template:Unreferenced]]
*[[:en:Template:More citations needed]]
*[[:en:Template:More footnotes needed]]
*[[:en:Template:More citations needed section]]
&lt;!--*[[:en:Template:collapsible list]]--&gt;
*[[:en:Template:Multiple issues]]
&lt;!--*[[:en:Template:Multiple image]]--&gt;
*[[:en:Template:CSS image crop]]
*[[:en:Template:Biota infobox]]
{{div col end}}
Can anyone here help me with this issue?&lt;/br&gt;
Greetings,&lt;/br&gt;[[Úsáideoir:Conan Wolff|Conan Wolff]] ([[Plé úsáideora:Conan Wolff|plé]]) 21:37, 15 Márta 2026 (UTC)

:Hi Conan. I'm pretty busy, but I'll try chip away at them in the coming days / weeks - [[Úsáideoir:Alison|&lt;span style=&quot;color:#FF823D;font-family: comic sans ms&quot;&gt;'''A&lt;font color= &quot;#FF7C0A&quot;&gt;l&lt;font color= &quot;#FFB550&quot;&gt;is&lt;/font&gt;o&lt;/font&gt;n'''&lt;/span&gt;]] &lt;sup&gt;[[Plé_úsáideora:Alison|plé]]&lt;/sup&gt; 21:48, 15 Márta 2026 (UTC)
::Hello @[[Úsáideoir:Alison|Alison]],&lt;/br&gt;
::that would be great, thank you!&lt;/br&gt;
::Greetings,&lt;/br&gt;[[Úsáideoir:Conan Wolff|Conan Wolff]] ([[Plé úsáideora:Conan Wolff|plé]]) 21:53, 15 Márta 2026 (UTC)

== Double spaces and punctuation/references; links ==

Hi, I don’t usually use Vicipéid but, in the sample of articles I have glanced through, I noticed a number of issues I believe can be easily addressed (assuming that bot edits are allowed here and that there is is an editor able to set one up).

* There are so many strings of spaces after and before punctuation in articles e.g. &quot;Ba í banríon na Réalta.   Bhí cumhachtaí dochreidte aici .        Dúradh gur bhean is cumhachtaí riamh í&quot;.
** Single spacing is definitely the norm nowadays and most of these strings of spaces are well over three characters long. I’d appreciate if someone would like to work on resolving this (if there is no one here who could facilitate this, I could try find someone on another wiki project who’d be willing to help).
** I think it should fairly straightforward for someone with bot knowledge to set one up so that it tidies all this up and would run continuously to maintain it. It would possibly involve automating a site wide search and replace of any string of space characters (starting with the longest) to a single character?

* An extremely similar issue is citations. There seems to be a lot of inconsistency in the formatting of citations some are before the punctuation others are after and they are often buffered by random strings of spaces
** This gives articles a messy appearance and I think citations after punctuation is the norm so a bot could potentially address this too?, though I am not sure on how it would best be carried out.

* Also, are there any standards for how mutations and inflection is handled in relation to links? e.g. I see a mix of n[[Dlí]]the and [[Dlí|nDlíthe]].
** Templates from (en) Wiktionary could probably be adapted to avoid clutter in the wikieditor:
*** e.g. for eclipsis (instead of &lt;nowiki&gt;[[link|xlink]])
{{u|link}} &gt;&lt;/nowiki&gt; [[link|xlink]], i.e. (instead of&lt;nowiki&gt; [[Contae Chiarraí|gContae Chiarraí]])
{{u|Condae Chiarraí}} &lt;/nowiki&gt; &gt; [[Contae Chiarraí|gContae Chiarraí]].
*** e.g. for lenition (instead of &lt;nowiki&gt;[[link|lxink]])
{{s|link}} &gt;&lt;/nowiki&gt; [[link|lxink]], i.e. (instead of&lt;nowiki&gt; [[Contae Chiarraí|Chontae Chiarraí]])
{{s|Condae Chiarraí}} &lt;/nowiki&gt; &gt; [[Contae Chiarraí|Chontae Chiarraí]].
** I’m using &lt;nowiki&gt;
{{u|FOO}}&lt;/nowiki&gt; for '''U'''rú and &lt;nowiki&gt;
{{s|FOO}}&lt;/nowiki&gt; '''S'''éimhiú. Obviously this would only work for inflected forms that simply involve adding an ending to the base spelling but I think it could still be a useful thing.
* Lastly the home page has several broken links or links to blank pages or pages that are very old and unhelpful for such a prominent position on the site, maybe someone could evaluate them?
[[Úsáideoir:Saighneánach|Saighneánach]] ([[Plé úsáideora:Saighneánach|plé]]) 03:42, 17 Márta 2026 (UTC)

:Hello @[[Úsáideoir:Saighneánach|Saighneánach]],&lt;/br&gt;
:I also noticed unnecessary spaces in articles, such as in the [[Special:Permalink/1189460|Rosaceae]] article. Given the small number of active editors on the Irish Wikipedia, I think it would be very handy to have a bot fix these smaller issues. However, I don't know how that would work technically.&lt;/br&gt;
:I think an Vicipéid would benefit greatly from expanding its technical possibilities and making more use of things like maintenance bots and further useful templates/ maintenance tags, as seen on the English Wikipedia. I believe this could make maintenance easier and improve the overall quality of the articles.&lt;/br&gt;
:Greetings, [[Úsáideoir:Conan Wolff|Conan Wolff]] ([[Plé úsáideora:Conan Wolff|plé]]) 10:51, 21 Márta 2026 (UTC)
::@[[Úsáideoir:Conan Wolff|Conan Wolff]] @[[Úsáideoir:Saighneánach|Saighneánach]]
::There are bots running on Vicipéid which are correcting some issues, but thank you for highlighting the above additional ones.
::We have a community meeting on 31st March (details in the next post below on the Halla Baile) and it would be great to have you there to dicsuss the above.
::@[[Úsáideoir:Saighneánach|Saighneánach]] could you please let us know which links are broken ro going to blank pages on the Príomhleathanach?
::Le dea-ghuí
::[[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 09:04, 24 Márta 2026 (UTC)Amy Uí Ríordáin
:::Hello @[[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]],&lt;/br&gt;
:::thanks for the invitation to the community meeting. I think I will join in, but I hope it would be fine if I speak English, since my Irish is quite limited and slow.&lt;/br&gt;
:::Greetings,&lt;/br&gt;[[Úsáideoir:Conan Wolff|Conan Wolff]] ([[Plé úsáideora:Conan Wolff|plé]]) 22:09, 25 Márta 2026 (UTC)
::::Haigh @[[Úsáideoir:Conan Wolff|Conan Wolff]]
::::The Community meetings with Wikimedia Community Ireland are done through English as the community is a mix of Irish speakers with varying levels and non Irish speakers 
::::We talk about both the Vicipéid work and also wider Wikimedia work in English and Irish focused on Irish culture, history and heritage, as well as Open Knowledge in Ireland. 
::::You can find our more on our [https://wikimedia.ie/ website] and also on [[metawiki:Wikimedia_Community_Ireland|our Meta Wiki Page]] (which has links to the previous meeting notes) 
::::Tá fáilte romhat, you're very welcome!  [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 09:53, 26 Márta 2026 (UTC)
::Bainisteoir Pobail
::[[metawiki:Wikimedia_Community_Ireland/ga|Pobal Éíreann Wikimedia]] [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 09:04, 24 Márta 2026 (UTC)

== Meabhrúchán: Cruinniú Pobail - Dé Máirt, 31 Márta ag 18:00 UTC. ==

A chairde,

Meabhrúchán gasta go mbeidh ár gcéad chruinniú pobail don bhliain ar siúl '''Dé Máirt seo chugainn, an 31 Márta ag 18:00 UTC'''.

Nasc Google Meet: https://meet.google.com/mnw-pubq-xyc 

Beidh fáilte roimh chách, idir eagarthóirí nua agus eagarthóirí le taithí. Is deis iontach é seo chun bualadh le baill eile an phobail, ceisteanna a chur, agus páirt a ghlacadh i bpleanáil na bliana amach romhainn. 

Má tá ábhar ar bith ba mhaith leat a phlé, cuir in iúl dom roimh ré.

Táimid ag súil go mór le sibh a fheiceáil ann!

Le meas, 

Amy 

Bainisteoir Pobail, 

Pobal Éireann Wikimedia [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 18:51, 23 Márta 2026 (UTC)
: Beidh mé ann! - [[Úsáideoir:Alison|&lt;span style=&quot;color:#FF823D;font-family: comic sans ms&quot;&gt;'''A&lt;font color= &quot;#FF7C0A&quot;&gt;l&lt;font color= &quot;#FFB550&quot;&gt;is&lt;/font&gt;o&lt;/font&gt;n'''&lt;/span&gt;]] &lt;sup&gt;[[Plé_úsáideora:Alison|plé]]&lt;/sup&gt; 09:09, 24 Márta 2026 (UTC)
::Yéééé - ag tnuth le tú a fheiceáil! [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 09:20, 24 Márta 2026 (UTC)
:::D.V&gt; beidh mé ann! ̃ [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 15:26, 24 Márta 2026 (UTC)
::::Iontach!  [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 09:54, 26 Márta 2026 (UTC)

== Deployment of Legal and Safety Contacts Link in the Footer of Your Wiki ==

[Please help translate this message into your language]

Hello community, the Wikimedia Foundation has provided a [[foundation:Special:MyLanguage/Legal:Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contact_Information|single legal and safety contact page]], to be linked in the footer of your wiki, to ensure access to accurate legal information. This is a regulatory requirement. We have already rolled out links to English, German, Italian, Spanish and other wikis and we will deploy to your wiki soon. [[metawiki:Special:MyLanguage/Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|Please read more on the project page]] and leave any comments in this thread or on the [[metawiki:Talk:Wikimedia_Foundation_Legal_and_Safety_Contacts_FAQ|talk page]]. Additionally, I would like to translate this text: &quot;'''Legal &amp; safety contacts'''&quot;. The context is that I want to use it to [https://translatewiki.net/w/i.php?title=Special%3ATranslate&amp;showMessage=wikimedia-legal-safety-contacts&amp;group=ext-wikimediamessages&amp;language=ga&amp;filter=&amp;optional=1&amp;action=translate translate a string on translatewiki.net] to help localise a link which will appear in the footer of the Czech Wikipedia later. Your support will be appreciated. Thank you in advance. – [[Úsáideoir:STei (WMF)|STei (WMF)]] ([[Plé úsáideora:STei (WMF)|plé]]) 18:38, 26 Márta 2026 (UTC)

:{{Déanta}} - [[Úsáideoir:Alison|&lt;span style=&quot;color:#FF823D;font-family: comic sans ms&quot;&gt;'''A&lt;font color= &quot;#FF7C0A&quot;&gt;l&lt;font color= &quot;#FFB550&quot;&gt;is&lt;/font&gt;o&lt;/font&gt;n'''&lt;/span&gt;]] &lt;sup&gt;[[Plé_úsáideora:Alison|plé]]&lt;/sup&gt; 16:16, 27 Márta 2026 (UTC)

== Join the sixth Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia! ==

&lt;div lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot;&gt;
[[File:Ukraine’s Cultural Diplomacy Month on Wikipedia 2026.png|right|250px|thumb|link=https://meta.wikimedia.org/wiki/Ukraine%27s_Cultural_Diplomacy_Month_2026|Join our campaign!]]
{{int:please-translate}}

Dear Wikipedians!

[[:m:Special:MyLanguage/Wikimedia Ukraine|Wikimedia Ukraine]], in cooperation with the [[:en:Ministry of Foreign Affairs of Ukraine|MFA of Ukraine]] and [[:en:Ukrainian Institute|Ukrainian Institute]], has launched the sixth edition of writing challenge &quot;'''[[:m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Ukraine's Cultural Diplomacy Month]]'''&quot;, which lasts from '''1st April''' until '''30th April 2026'''.

The initiative aims to promote knowledge about Ukrainian culture abroad by creating and improving Wikipedia articles in multiple languages. This year marks the sixth edition of the campaign, which will focus on contemporary culture, making today’s artistic voices and practices more visible to international audiences.

🧩'''How to participate?'''

Choose an article from the suggested list → Write an article in your language, or improve an existing one according to the rules → Add your contribution to the contest page and calculate your points → Win prizes and receive a certificate of participation → Become a promoter of truthful knowledge about Ukraine.

🧩'''[[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|Check our main page for more information]]'''.

'''If you are interested in coordinating long-term community engagement for the campaign and becoming a local ambassador, we would love to hear from you! Please let us know your interest.'''

If not, then we encourage you to translate the [[m:Special:MyLanguage/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|landing page of the contest]] and [https://meta.wikimedia.org/wiki/Special:MessageGroupStats?group=Centralnotice-tgroup-UCDM2026banner&amp;messages=&amp;language=en&amp;x=D banner] into your own language.

Also, we set up a [[:m:CentralNotice/Request/Ukraine's Cultural Diplomacy Month 2026|banner]] to notify users of the possibility to participate in this challenge! 

[[:m:User:OlesiaLukaniuk (WMUA)|OlesiaLukaniuk (WMUA)]] ([[:m:User talk:OlesiaLukaniuk (WMUA)|talk]]) 04:35, 1 April 2026 (UTC)
&lt;/div&gt;
&lt;!-- Message sent by User:OlesiaLukaniuk (WMUA)@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=User:OlesiaLukaniuk_(WMUA)/list_of_wikis&amp;oldid=28552112 --&gt;

== Action Required: Update templates/modules for electoral maps (Migrating from P1846 to P14226) ==

Hello everyone,

This is a notice regarding an ongoing data migration on Wikidata that may affect your election-related templates and Lua modules (such as &lt;code&gt;Module:Itemgroup/list&lt;/code&gt;).

'''The Change:'''&lt;br /&gt;
Currently, many templates pull electoral maps from Wikidata using the property [[:d:Property:P1846|P1846]], combined with the qualifier [[:d:Property:P180|P180]]: [[:d:Q19571328|Q19571328]]. 

We are migrating this data (across roughly 4,000 items) to a newly created, dedicated property: '''[[:d:Property:P14226|P14226]]'''.

'''What You Need To Do:'''&lt;br /&gt;
To ensure your templates and infoboxes do not break or lose their maps, please update your local code to fetch data from [[:d:Property:P14226|P14226]] instead of the old [[:d:Property:P1846|P1846]] + [[:d:Property:P180|P180]] structure. A [[m:Wikidata/Property Migration: P1846 to P14226/List|list of pages]] was generated using Wikimedia Global Search.

'''Deadline:'''&lt;br /&gt;
We are temporarily retaining the old data on [[:d:Property:P1846|P1846]] to allow for a smooth transition. However, to complete the data cleanup on Wikidata, the old [[:d:Property:P1846|P1846]] statements will be removed after '''May 1, 2026'''. Please update your modules and templates before this date to prevent any disruption to your wiki's election articles.

Let us know if you have any questions or need assistance with the query logic. Thank you for your help! [[User:ZI Jony|ZI Jony]] using [[Úsáideoir:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Plé úsáideora:MediaWiki message delivery|plé]]) 17:11, 3 Aibreán 2026 (UTC)
&lt;!-- Message sent by User:ZI Jony@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Non-Technical_Village_Pumps_distribution_list&amp;oldid=29941252 --&gt;

== Meabhrúchán | Reminder : Cruinniú Pobail Dé Máirt 28 Aibreán | Community Meeting Tuesday 28 April ==

A chairde,

Meabhrúchán gasta - beidh ár gCruinniú Pobail ar siúl Dé Máirt seo chugainn, an 28 Aibreán ag 18:00 UTC, ar líne.

Just a quick reminder that our Community Meeting is taking place next Tuesday, 28 April at 18:00 UTC, online.

Beidh muid ag roinnt nuashonruithe agus ag eagrú na míonna amach romhainn le chéile.

We'll be sharing updates and organising the months ahead together.

-

'''Conas páirt a ghlacadh | How to join'''

Beidh an cruinniú ar Google Meet. [[metawiki:Wikimedia_Community_Ireland|Cliceáil anseo chun na sonraí a fháíl.]] 

Is féidir leat nótaí cruinnithe 2026 go dtí seo a léamh anseo: 

https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Community_Ireland/Meeting_minutes_2026#Next_meeting%3A_28_April_2026

Mura bhfuil d'ainm le feiceáil ar ár leathanach Meta fós, cuir leis é! 

https://meta.wikimedia.org/wiki/Wikimedia_Community_Ireland

Tá fáilte roimh chách - idir bhaill nua agus sheanbhaill! Táimid ag tnúth le sibh a fheiceáil! We look forward to seeing you!

Le meas, 

Amy 

Bainisteoir Pobail | Community Manager

Pobal Éireann Wikimedia | Wikimedia Community Ireland [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 10:41, 20 Aibreán 2026 (UTC)

:Tá an cruinniú anocht, 28 Aibreán, curtha ar ceal ar an drochuair. Beidh an chéad chruinniú eile ar siúl Dé Máirt, 26 Bealtaine ag 18:00 UTC+1, ar líne. Beidh an Nuachtlitir amach níos déanaí an tseachtain seo.
:Unfortunately, tonight's meeting, 28 April, is cancelled. The next meeting will take place on Tuesday, 26 May at 18:00 UTC+1, online. The Newsletter will be out later this week. [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 15:03, 28 Aibreán 2026 (UTC)

== Request for comment (global AI policy) ==

&lt;bdi lang=&quot;en&quot; dir=&quot;ltr&quot; class=&quot;mw-content-ltr&quot;&gt;
Apologies for writing in English. {{int:Please-translate}}
A [[:m:Requests for comment/Artificial intelligence policy|request for comment]] is currently being held to decide on a global AI policy. {{int:Feedback-thanks-title}}
[[Úsáideoir:MediaWiki message delivery|MediaWiki message delivery]] ([[Plé úsáideora:MediaWiki message delivery|plé]]) 00:57, 26 Aibreán 2026 (UTC)
&lt;/bdi&gt;
&lt;!-- Message sent by User:Codename Noreste@metawiki using the list at https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=Distribution_list/Global_message_delivery&amp;oldid=30424282 --&gt;

== Is Breá le Vicí an Domhan 2026: Cuireadh chun páirt a ghlacadh ==

Ag cruinniú mhí an Mhárta de chuid Pobal Éireann Wikimedia, mhol @[[Úsáideoir:Conan Wolff|Conan Wolff]] díriú ar '''luibheolaíocht''' mar ábhar le feabhsú ar Vicipéid na Gaeilge agus ag an am bhíomar ag eagrú le linn ‘’Is Breá le Vicí an Domhan 2026’’ - ag tabhairt chun suntais an bhearna mhór atá ar Vicipéid i gcomhair ailt faoi phlandaí dúchasacha agus ionracha na hÉireann.

'''Buíochas le Conan as an moladh sin.'''

Mar thoradh air sin, tá [[Vicipéid:Is Breá le Vicí an Domhan 2026]] cruthaithe agam: togra eagarthóireachta atá dírithe ar an mbearna seo a líonadh i rith thréimhse an chomórtais grianghrafadóireachta (1 Bealtaine - 30 Meitheamh 2026).

Tá dhá bhealach ann le bheith páirteach:

* '''Bearna a aithint''':más eol duit speiceas planda nó gnáthóg nach bhfuil alt air fós ar Vicipéid, cuir leis an liosta ar leathanach an tionscadail anseo: [[Vicipéid:Is Breá le Vicí an Domhan 2026]]

* '''Bearna a líonadh''': cruthaigh alt nua nó feabhsaigh ceann atá ann cheana. Ní gá a bheith i d'eagarthóir taithíoch.

Tá liostaí tosaithe de speicis le cruthú agus le feabhsú ar an leathanach tionscadail cheana féin, mar aon le hacmhainní úsáideacha.

Chun léargas a fháil ar obair eile na foirne le déanaí, féach ar [https://wikimedia.ie/2026/04/30/nuachtlitir-aibrean-2026-athbhreithniu-ar-aibrean/ Nuachtlitir Aibreán 2026] de chuid Pobal Éireann Wikimedia 

[[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 17:41, 6 Bealtaine 2026 (UTC)

== Meabhrúchán: Cruinniú Pobail Dé Máirt 26 Bealtaine ==

A chairde,

Tá ár gCruinniú Pobail míosúil ar siúl Dé Máirt, 26 Bealtaine ag 6:00in (UTC+1), ar líne ar Google Meet.

Nasc físghlaoch: https://meet.google.com/mnw-pubq-xyc

Tuilleadh eolais: 

as Gaeilge: https://wikimedia.ie/2026/05/15/cruinniu-pobail-bealtaine-2026/

i mBéarla: https://wikimedia.ie/2026/05/15/community-meeting-may-2026/

Tá fáilte roimh chách! 

[[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 10:58, 15 Bealtaine 2026 (UTC)</text>
      <sha1>hbac4uihsfqd1zkhvasalym093loz98</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Mark Latham</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2474</id>
    <revision>
      <id>1312993</id>
      <parentid>1043953</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T14:50:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí</comment>
      <origin>1312993</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="675" sha1="a3df94grqmtfmhv1gavacvs3k5vkv0l" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Is polaiteoir [[an Astráil|Astrálach]] é '''Mark William Latham''', ([[28 Feabhra]] [[1961]] a rugadh é). Ba é ceannaire an fhreasúra ó [[3 Mí na Nollag]] [[2003]] go dtí [[Eanáir]] [[2005]].

== Tagairtí ==
[[Íomhá:Ac.marklatham.jpg|mion|clé|Mark Latham]]

{{Reflist}}

{{Síol-au}}
{{Síol-beath}}
{{Síol-scríbhneoir}}

{{DEFAULTSORT:Latham, Mark}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1961]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Iriseoirí]]
[[Catagóir:Méaraí]]
[[Catagóir:New South Wales]]
[[Catagóir:Polaiteoirí na hAstráile]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Astrálacha]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí polaitiúla]]</text>
      <sha1>a3df94grqmtfmhv1gavacvs3k5vkv0l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Giorrúcháin agus acrainmneacha</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2644</id>
    <revision>
      <id>1312979</id>
      <parentid>1308364</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T13:31:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ériugena</username>
        <id>188</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1312979</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="10623" sha1="6c8t6xaxpphkbb4tlhuxblczelwi0ad" xml:space="preserve">[[Íomhá: ÚCIM.jpg |thumb|350px|Sampla de chomhartha dátheangach in Éirinn, le brí na n-acrainmneacha atá in úsáid air. ''An t'''Ú'''darás um '''C'''hosaint '''I'''ascaigh '''M'''hara'' - '''''S'''ea '''F'''isheries '''P'''rotection '''A'''uthority'']]
[[Íomhá: Taifeadadh_TCI_24_Uair_an_Chloig_i_bhFeidhm.png |thumb|350px|Sampla de chomhartha a bhaineann úsáid as an acrainm '''TCI''']]
Tá dhá chineál giorrúcháin ann, [[Inisealachas|inisealachais]] agus [[Acrainm|acrainmneacha]]. San inisealachas, tugtar na céad litreacha de mhíreanna i dtéarmaí ilfhoclacha agus fuaimnítear iad litir ar litir, .i. AE, BSL, CIÉ, RTÉ, RnaG srl. I gcás acrainmneacha tugtar na chéad litreacha se mhíreanna i dtéarmaí ilfhoclacha, ach fuaimnítear iad mar fhocal iontu féin siolla ar shiolla, .i. SEIF, CATT,SAM srl.
''Ní áirítear aonais SI ar nós m (méadar), km (ciliméadar), mg (milleagram) mar ghiorrúcháin ach mar shiombailí, mar ní athraíonn siad ó theanga go teamga, ní bhíonn aon iolra acu, agus ní scríobhtar lánstadanna leo taobh amuigh den ghnáthphoncaíocht.''&lt;ref&gt;'''Ar dtéarmaí féin''' le Fidelma Ní Ghallchobhair. lth 224. ISBN 979-1-907494-40-6,[[Cois Life]]. https://coislife.ie/product/ar-dtearmai-fein/ {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210121232424/https://coislife.ie/product/ar-dtearmai-fein/|date=2021-01-21}}&lt;/ref&gt;
Tá roinnt de na giorrúcháin agus na hacrainmneacha seo coitianta sa [[Gaeilge|Ghaeilge]]. Do na giorrúcháin do ghutháin phóca agus líonraí sóisialta, féach [[Teanga SMS]].

* '''AAT''' - [[Aonad Amharcthaispeána]]
* '''CO''' - An Chomhairle Oidhreachta
* '''ADN''' - [[Aigéad dí-ocsairibeanúicléasach]] 
* '''ADO''' - [[Ard-Dioplóma san Oideachas]] 
* '''AE''' - [[An tAontas Eorpach]]
* '''AIGCF''' - [[Aontas Idirnáisiúnta na Glan-Cheimice agus na Ceimice Feidhmí]]
* '''APÉ''' - [[Arm Phoblacht na hÉireann (APÉ)|Arm Phoblacht na hÉireann ]]
* '''APF''' - [[Aonad Práinnfhreagartha]]
* '''APSS''' - [[An tAontas Sóivéadach|Aontas na bPoblachtaí Sóivéadacha Sóisialacha]]
* '''ARN'''-[[Aigéad ribeanúicléasach]]
* '''ASB''' -[[An tAonad Speisialta Bleachtaireachta]]
* '''ATÓÉ'''- [[Airmheán Traenála Óglaigh na hÉireann]] 
* '''''B.'''''- ''Baile'' (Giorrúcháin na Gaeilge ar chomharthaíocht Stáit)
* '''BÁC''' - [[Baile Átha Cliath]]
* '''bain.''' - baininscneach
* '''BFS''' - [[An Bord um Fhaisnéis do Shaoránaigh]] 
* '''BIM''' - [[Bord Iascaigh Mhara]]
* '''Blá Cliath''' - [[Baile Átha Cliath]]
* '''BOL''' - [[Bord Oideachais agus Leabharlainne]]
* '''BOO''' - [[Bord Oideachais agus Oiliúna]]
* '''''Br.''''' - ''Bóthar'' (Giorrúcháin na Gaeilge ar chomharthaíocht Stáit)
* '''BRIS''' - [[An Bhrasaíl, An Rúis, India, An tSín]]
* '''BTB''' - Béarla mar theanga bhreise
* '''CAD'''- An Coimisiún um Athchóiriú an Dlí
* '''''Cais.''''' - ''Caisleán'' (Giorrúcháin Ghaeilge ar chomharthaíocht Stáit)
* '''CAI''' - [[Ceantar Abhantraí an Iarthair]] 
* '''CAO''' - [[Ceantar Abhantraí an Oirdheiscirt]] 
* '''CATT''' - [[an Chomhairle Aireachta Thuaidh/Theas]]
*'''CBAE''' - [[Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh]] 
* '''CCanna'''- [[CCanna|Ceisteanna coitianta]] 
* '''CCÉ''' - [[Coimisiún Craolacháin na hÉireann]]
* '''CCSM'''- [[Comhairle Curaclaim, Scrúdúcháin agus Measúnaithe]]
* '''CCD''' - [[Ciste na gCuntas Díomhaoin]]
* '''CD''' - [[Dlúthdhiosca|Cruadhiosca]]
* '''CIA''' - [[Córas Idirnáisiúnta na nAonad]].''(ón Fhraincis: Le Système International d'Unités)''
* '''CIAS''' - [[Ceantar Idirnáisiúnta Abhantraí na Sionainne▼]]
* '''CIÉ''' - [[Córas Iompair Éireann]]
* '''CIR''' - [[An Coiste Iniúchóireachta agus Riosca]]
* '''CLG'''-[[Chumann Lúthchleas Gael]] 
* '''CnaG'''-[[Conradh na Gaeilge]] 
* '''CNC'''- [[An Chreatlach Náisiúnta Cáilíochtaí]]
* '''CNCM''' - [[An Chomhairle Náisiúnta Curaclaim agus Measúnachta]]
* '''CNG''' -[[Cáilíocht Náisiúnta Gairmoideachais]]
* '''COO''' - [[An Chigireacht Oideachais agus Oiliúna]]
* '''CPV''' - [[Clóiríd pholaivinile]]
* '''CR''' - [[ Comh-Ré]]
* '''CRÉ''' - [[Cumann Rugbaí na hÉireann]]
* '''CRR''' - [[Cuimhne Randamrochtana]]. 
* '''csb''' - [[codanna sa bhilliún]]
* '''CSL''' - [[Córais Séarachais ar an Láthair ]]
* '''csm''' - [[ codanna sa mhilliún ]]
* '''CSS''' - [[Coimisiún na Scrúduithe Stáit]] 
* '''DBSM'''- [[Dlúthbhrathadóir Solanóidigh Muón]]
* '''DLADTI'''-[[Daoine Leispiacha, Aeracha, Déghnéasacha, Trasinscneacha agus Idirghnéasacha]]
* '''DD''' - [[Dochtúir Diadhachta]]
* '''DD''' - [[Dlúthdhiosca]]
* '''DP''' - [[Próiseáil sonraí]]
* '''dp''' - [[Difríocht poitéinsil]]
* '''DPC''' - [[Défheinil pholaclóirínithe]]
* '''''Dr.''''' - ''Droichead'' (Giorrúcháin na Gaeilge ar chomharthaíocht Stáit)
* '''DSA''' -[[Dé-óid sholas-astaíoch]] 
* '''e–''' - [[Leictreon]]
* '''ÉBO''' -[[Éileamh bithcheimiceach ar ocsaigin]]
* '''ÉCO''' -[[ Éileamh ceimiceach ar ocsaigin]]
* '''EINFA–''' -[[Eagraíocht Idirnáisiúnta um Nuafhocail a Aontú|An Eagraíocht Idirnáisiúnta um Nuafhocail a Aontú ]] 
* '''ENR–''' - [[Eagraíocht Neamhrialtasach]]
*'''EOECNA''' [[UNESCO|Eagraíocht Oideachais, Eolaíochta agus Chultúir na Náisiún Aontaithe nó UNESCO sa Bhéarla]]
* '''ESB''' - [[Einceifi leapaite Spúinseach Bhólachta (“galar na mbo buile” sa ghnáthchaint]]
* '''ETIM''' - [[Eolaíocht, Teicneolaíocht, Innealtóireacht agus Matamaitic]]
* '''ETS''' - [[Eolaíocht, teicneolaíocht, agus an tsochaí]]
* '''FÁS''' - [[Forás Áiseanna Sothair]]
* '''f/ch''' - faoi chomaoin
* '''FF''' - [[Fianna Fáil]]
* '''FG''' - [[Fine Gael]]
* '''fir.''' - firinscneach
* '''FL''' - Feithicil leictreach
* '''FNÉSP'''- [[Foireann Náisiúnta Éigeandála Sláinte Poiblí]] 
* '''FnG.''' - [[Foras na Gaeilge]]
* '''f.sh.''' - faoi seach
* '''FSS''' -  [[Feidhmeannacht na Seirbhíse Sláinte]]
* '''FTÉOE''' -Fóram Thuaisceart Éireann um Oideachas Eolaíochta
* '''GAS''' - [[Gluaisne armónach shimplí]]
* '''GBRÁ''' [[An Ghníomhaireacht Bainistíochta Rialtais Áitiúil]]
* '''GCC''' - [[An Ghníomhaireacht um Chaomhnú Comhshaoil]] 
* '''GFSF''' -[[Gníomhaireacht Forbartha Scileanna Foghlama]]
* '''GFT''' -[[Gníomhaireacht Forbartha Tionscail]]
* '''GMA''' - [[Gréasán Matamaitice Ardchéime]]
* '''gml''' - gabh mo leithscéal
* '''GBRÁ''' - [[An Ghníomhaireacht Bainistíochta Rialtais Áitiúil]]
* '''GNBS''' - [[Gníomhaireacht Náisiúnta um Bainistíocht Sócmhainní]]
* '''grma''' - go raibh maith agat
* '''.i.''' - eadhon (nó eadhón; téarma liteartha ar bhrí leis &quot;is é sin&quot;)
* '''IDAACS''' - Iarratais Duine ar a C(h)uid Sonraí
* '''IDE''' - Infheistíocht dhíreach eachtrach
* '''IIE''' - Infheistíocht indíreach eachtrach
* '''IFD''' -[[Innéacs Forbartha Daonna]]
* '''INSB''' - An tIonad Náisiúnta le Sonraí Bithéagsúlachta
* '''INTS''' -[[Institiúid Náisiúnta um Thaighe ar Shláinte]]
* '''IIE''' -[[Infheistíocht Indíreach Eachtrach]]
* '''LADT'''-[[LADT|Leispiach, Aerach, Déghnéasach agus Trasinscneach]] 
* '''LGG''' -[[ Leann Gealbhuí Gaelach]]
* '''LGI''' -[[Leann Gealbhuí Indiach]]
* '''LO''' - [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)]]
* '''LOI''' - [[An LárOifig Iontrála]]
* '''lch/lgh''' - leathanach/leathanaigh
* '''m''' - [[Méadar]]
* '''''Main.''''' - ''Mainistir'' (Giorrúcháin na Gaeilge ar chomharthaíocht Stáit)
* '''m.sh.''' - mar shampla
* '''OCS''' - [[Oifigeach Cosanta Sonraí]]
* '''OLB''' - [[Oll-luach Breisithe]]
* '''OTI''' - [[Olltáirgeacht Intíre]]
* '''OTM''' - [[Ollscoil Teicneolaíochta na Mumhan]]
* '''OTN''' - [[Olltáirgeacht náisiúnta]]
* '''p''' - [[Prótón]]
* '''PAC''' - [[Prótacal Aistrithe Comhad]] 
* '''PACB''' - [[Prótacal Aistrithe Comhad Beagbhríoch]]
* '''POT''' -  Príomh-Oifigeach Teicneolaíochta
* '''PRT/PI''' - [[Prótacal Rialaithe Tarchurtha/Prótacal Idirlín]]
* '''RAP'''- [[An Roinn Airgeadais agus Pearsanra]]
* '''RCAC''' - [[An Roinn Comhshaoil, Aeráide agus Cumarsáide]] 
* '''RCh''' - [[Roimh Chríost]] nó '''BC'''
* '''RCR''' - [[Roimh Chomh-Ré]] nó '''BC'''
* '''RGCS''' -[[Rialachán Ginearálta maidir le Cosaint Sonraí]]
* '''RFF''' - [[Roinn Fostaíochta agus Foghlama]]
* '''RFTI'''- [[An Roinn Fiontar, Trádála agus Infheistíochta]]
* '''ROS''' -[[An Roinn Oideachais agus Scileanna]]
* '''RSLSSP'''-[[An Roinn Sláinte, Leasa Shóisialaigh &amp; Seirbhísí Poiblí]]
* '''RTFT'''-[[An Roinn Talmhaíochta agus Forbartha Tuaithe]]
* '''SAM''' - [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]]
* '''SCS''' -[[Sláinte agus Cúram Sóisialta]]
* '''SEIF''' -[[Siondróm Easpa Imdhíonachta Faighte]]
* '''SF''' - [[Sinn Féin]]
* '''SFA'''-[[Sciathán Fiannóglaigh an Airm]]
* '''SOLAS''' [[Seirbhís Oideachais Leanúnaigh agus Scileanna (SOLAS)]]
* '''SPG'''-[[Scéim Pobal Gaeilge]]
* '''SPG''' -[[Soláthar Poiblí Glas]]
* '''srl''' - agus araile, ar bhrí leis ná, agus mar sin ar aghaidh/mar sin de
* '''TBC''' -[[teocht agus brú caighdeánach]]
* '''TCI''' -[[teilifís ciorcaid iata]]
* '''TCP''' -[[Trealamh cosanta pearsanta]]
* '''TÉ''' -[[Tuaisceart Éireann]]
* '''TFC''' -[[Teicneolaíocht Faisnéise agus Cumarsáide]]
* '''TGM''' -[[ Teastas Ginearálta an Mheánoideachais]]
* '''TGO''' - [[Teastas Ginearálta san Oideachas]]
* '''TD''' - [[Teachta Dála]]
* '''TFC''' - [[Teicneolaíocht faisnéise agus cumarsáide]]
* '''ÚAO''' - An tÚdarás um Ard-Oideachas 
* '''ÚCIM''' - [[An tÚdarás um Chosaint Iascaigh Mhara]]
* '''ÚFCS''' - [[An tÚdarás um Fhaisnéis agus Cáilíocht Sláinte]]
* '''UFIÉ ''' - [[Údarás Fuinnimh Inmharthana na hÉireann]]
* '''ÚOS''' - [[An tÚdarás Oideachais &amp; Scileanna]]
* '''ÚUÉ''' -  [[Údarás Uchtála na hÉireann]]
* '''Νν''' - [[Neoidríonó]]

==Féach freisin==

* [[Teanga SMS]]

==Naisc sheachtracha==
*[https://publications.europa.eu/code/ga/ga-4100500.htm Giorrúcháin, coimriúcháin, acrainmneacha agus siombailí Oifig na bhFoilseachán. An Treoir Stíle. IV. Foilseacháin as Gaeilge. 10. Rialacha an tí le haghaidh téacs a ullmhú]

*[https://soundcloud.com/raidio-f/giorruchain-na-gaeilge-ian-malcolm-le-scott-de-buitleir Labhraíonn Ian Malcolm le Scott de Buitléir faoi ghiorrúcháin na Gaeilge agus bealaigh éagsúla ina bhfuil an teanga ag athrú de bharr na teicneolaíochta.]  
*[https://github.com/kscanne/gaelspell/blob/master/giorr.in  Gaelspell:Liosta de chinn choitianta eile anseo] 
==Tagairtí ==
{{Reflist}}
[[Catagóir:Teangeolaíocht]]
[[Catagóir:Liostaí|Giorrúchán agus acrainmneacha]]
[[Catagóir:Acrainmneacha]]</text>
      <sha1>6c8t6xaxpphkbb4tlhuxblczelwi0ad</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Foinse</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4017</id>
    <revision>
      <id>1313076</id>
      <parentid>1302831</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T22:18:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Foinse curtha leis</comment>
      <origin>1313076</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14776" sha1="8k1jugkhtgpwmcfeoegxhkncr8okdjg" xml:space="preserve">{{Teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Nuachtán
|image=[[Íomhá:FoinseCludach.jpg|220px]]
|seguit_per=''[[Seachtain (nuachtán)|Seachtain]]''
}}
{{Le haghaidh|túsphointe abhainn|Foinse (abhainn)}}

[[Nuachtán]] [[An Ghaeilge|Gaeilge]] ba ea '''''[[Foinse]]'''''. Bhí sé ar fáil i gcló idir 1996 agus 2013 (agus cuid de i bhfoirm [[Digiteach|dhigiteach]] sna blianta deireanacha). Nuachtán táblóideach, ba é an t-ábhar a bhí le fáil in ''Foinse'' ná nuacht náisiúnta agus idirnáisiúnta, scéalta Gaeilge agus [[An Ghaeltacht|Gaeltachta]], [[Spórt|spóirt]], [[Taisteal|taistil]], [[gnó]] agus [[Oideachas|oideachais]] agus [[Cultúr|cultúir]]. 

== Stair ==

=== ''Foinse'' neamhspleách (1996–2009) ===
Tús &quot;ré órga na cumarsáide Gaeilge&quot; a thug [[Breandán Delap]] ar 1996 ní ba dhéanaí, an uair ar tháinig TG4 ar an aer agus a fhoilsíodh an chéad eagrán de ''Foinse'' faoina cheannas.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=[[Breandán Delap]]|url=http://www.beo.ie/alt-go-leor-le-baint-amach-go-foill-ag-na-meain-ghaeil.aspx|title=Go leor le baint amach go fóill ag na meáin Ghaeilge|journal=[[Beo!]]|issue=67|year=2006|month=Samhain}}&lt;/ref&gt; Shíl an t-iriseoir [[Máiréad Ní Chinnéide]] gur thug sé &quot;gairmiúlacht isteach in iriseoireacht na Gaeilge nach raibh ann roimhe&quot;. B'é an nuachtán Gaeilge &quot;is fearr dá bhfaca mise,&quot; a deir sí, tráth a bhí sé neamhspleách.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt; Thug an [[léachtóir]] le hiriseoireacht [[Íte Ní Chionnaith]] &quot;sárnuachtán&quot; air.&lt;ref name=&quot;:7&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=[[Íte Ní Chionnaith]]|url=https://issuu.com/cnag/docs/feasta_2013_m_rta_le_cl_dach|journal=[[Feasta]]|volume=66|issue=3|year=2013|month=Márta|title=Deireadh curtha le nuachtán Gaeilge eile|pages=lgh 11–13}}&lt;/ref&gt;  Chuaigh pobal na Gaeilge i dtaithí ar plé agus anailís a fháil ann ó leithéidí [[Cathal Mac Coille|Chathal Mhic Choille]] agus [[Póilín Ní Chiaráin|Phóilín]] agus [[Áine Ní Chiaráin]], iriseoirí &quot;téagartha&quot; a bhain cáil amach don nuachtán.&lt;ref&gt;[[Regina Uí Chollatáin|Uí Chollatáin]] (2011), lch 150.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

Bhíodh an nuachtán á fhoilsiú ar an [[An Cheathrú Rua|gCeathrú Rua]] i g[[Conamara]] agus chlóbhuailtí é san [[An Uaimh|Uaimh]] ar dtús (agus níos déanaí i d[[Trá Lí]], Co. [[Ciarraí]]). Bhí 30 fostaí ann ar an 13 D.F. 1996 nuair a foilsíodh é don chéad uair. Ní mó ná sásta a bhí [[Conradh na Gaeilge]] leis an nuachtán nua toisc nár foilsíodh alt ón iar-uachtarán [[Proinsias Mac Aonghusa]] ag cáineadh an aire oideachais as diúltú an [[Gaeloideachas (scolaíocht)|Gaeloideachas]] a mhaoiniú.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/fisean-cothrom-an-lae-seo-25-bliain-o-shin-bhi-speis-a-cur-i-nuachtan-nua-gaeilge-agus-abhairin-aighnis-a-chothu-aige-freisi/|teideal=FÍSEÁN: Cothrom an lae seo 25 bliain ó shin, bhí spéis á cur i nuachtán nua Gaeilge agus ábhairín aighnis á chothú aige freisin|údar=Cartlann RTÉ|dáta=2021-10-11|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2024-05-02}}&lt;/ref&gt;

Theastaigh ón úinéir [[Pádraig Ó Céidigh]] &quot;gur nuachtán a bheadh ann, agus go dtarlódh sé gur trí mheán na Gaeilge a bheadh na scéalta á gcur i gcló. Ní haon nuachtán cúise a bhí uainn.&quot; Chuireadar rompu &quot;múnla nua&quot; a chruthú d'iriseoireacht na Gaeilge, go háirithe ó thaobh na teicneolaíochta de. Bhí siad ar cheann de na chéad chomhlachtaí nuachta a d’úsáid an t-idirlíon. Is i bh''Foinse'' a briseadh scéal faoi shos comhraic ó Thuaidh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/cuimhni-ar-an-gcead-eagran-de-foinse-fiche-cuig-bliain-nios-deanai/|teideal=Cuimhní ar an gcéad eagrán de ‘Foinse’ fiche a cúig bliain níos déanaí|údar=[[Maitiú Ó Coimín]]|dáta=2021-10-14|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2025-07-15}}&lt;/ref&gt; 

Dúirt an t-eagarthóir gur chuidigh iomaíocht ó iriseoirí Gaeilge eile le lucht ''Foinse'' bheith cíocrach &quot;scéalta maithe a aimsiú agus caighdeán an fhoilseacháin a fheabhsú.&quot;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=[[Breandán Delap]]|url=http://www.beo.ie/alt-margadh-deacair-na-bhfoilseachan-gaeilge.aspx|title=Margadh deacair na bhfoilseachán Gaeilge|journal=[[Beo!]]|issue=90|year=2008|month=Deireadh Fómhair}}&lt;/ref&gt;

Is maidin Dé Sathairn a bhíodh sean-''Fhoinse'' ar fáil, rud a bhí feiliúnach tríd is tríd dar le Delap. Lig sé don nuachtán &quot;nuacht reatha na seachtaine a chuimsiú agus blaiseadh a thabhairt ar céard a bhí romhainn&quot;.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|url=http://www.beo.ie/alt-cen-cineal-nuachtain-ata-de-dhith-ar-phobal-na-gae.aspx|title=Cén Cinéal Nuachtáin atá de Dhíth ar Phobal na Gaeilge?|journal=[[Beo!]]|issue=101|year=2009|month=Meán Fómhair}}&lt;/ref&gt;

==== ''Ar Son na Cúise'' ====
Bhíodh an leathanach fonóideach ''Ar Son na Cúise'' ann mar chuid den nuachtán. Obair foirne a bhí ann a thaitin leis an léitheoirí agus &quot;léirigh go raibh pobal na Gaeilge in ann gáire a dhéanamh faoi féin.&quot;&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;[[Regina Uí Chollatáin|Uí Chollatáin]] (2011), lgh 112–113.&lt;/ref&gt;

==== Cruachás airgeadais ====
Tharraing an t-úinéir [[Pádraig Ó Céidigh]] siar as an nuachtán sa bhliain 2009 de dheasca laghdú ar theacht isteach. Níor leor an tairiscint a bhí á thabhairt ag an bhForas lena dhéanamh brabúsach arís dar leis.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Foinse newspaper to close over funding|url=https://www.rte.ie/news/2009/0625/118867-foinse/|date=2009-06-25|language=Béarla|author=[[Nuacht RTÉ]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; An [[Géarchéim airgeadais 2007-2008|géarchéim eacnamaíochta]] a bhí faoi deara sin dar le [[Donncha Ó hÉallaithe]], agus cliseadh i margadh na fógraíochta a ghabh leis.&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|url=http://www.beo.ie/alt-an-nuachtan-gaeilge-ina-phraiseach-ag-an-bhforas.aspx|title=An Nuachtán Gaeilge ina Phraiseach ag an bhForas|journal=[[Beo!]]|issue=153|month=Eanáir|year=2014|author=[[Donncha Ó hÉallaithe]]}}&lt;/ref&gt; Bhí laghdú suntasach tar éis teacht ar an díolachán freisin áfach.&lt;ref&gt;[[Regina Uí Chollatáin|Uí Chollatáin]] (2011), lch 18.&lt;/ref&gt; D'fhógair Ó Céidigh nach raibh sé féin agus [[Foras na Gaeilge]] ar aon intinn faoi choinníollacha conartha nua.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Foinse newspaper to close over funding|url=https://www.rte.ie/news/2009/0625/118867-foinse/|date=2009-06-25|language=Béarla|author=[[Nuacht RTÉ]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[[BBC]], {{Cite news|url=http://news.bbc.co.uk/2/hi/uk_news/northern_ireland/8120355.stm|teideal=Irish language paper closes|dáta=2009-06-26|language=en-GB|dátarochtana=2024-05-02}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=[[Bridget Bhreathnach]]|url=https://web.archive.org/web/20090705235140/http://www.foinse.ie/baile.php|title=Deireadh le foilsiú Foinse|journal=[[Foinse]]}}&lt;/ref&gt;

&lt;blockquote&gt;
“Nuair a fógraíodh an conradh nua i mí Mhárta na bliana seo rinne Foinse iarratas le go bhféadfaí 160,000 cóip a dháileadh sa tseachtain in áit timpeall 5,000. Níor ghlac an Foras leis an bplean gnó seo agus thairg siad conradh ceithre bliana do Foinse bunaithe ar an struchtúr dáileacháin a bhí ann go dtí sin. Ní raibh Foinse ábalta riachtanais an chonartha nua a chomhlíonadh&quot;.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://accounts.google.com/v3/signin/identifier?continue=https%3A%2F%2Fwww.blogger.com%2Fblogin.g%3FblogspotURL%3Dhttp%3A%2F%2Fandrumamornuacht.blogspot.com%2F2009%2F06%2Fraiteas-o-moinear-teoranta.html%26type%3Dblog%26zx%3Dwsb6j2jsu66m&amp;hl=en-US&amp;ifkv=AVQVeyyxqyuHt21wYOpa9fqCoXGX8P-b2_AiP39UHpLDYSqN80mi_9ZF5dPve2hiR9OWYaC_KRxKIQ&amp;passive=true&amp;service=blogger&amp;flowName=WebLiteSignIn&amp;flowEntry=ServiceLogin&amp;dsh=S-1660526546%3A1698181489745766|teideal=Blogger|údar=andrumamornuacht.blogspot.com|work=accounts.google.com|dátarochtana=2023-10-24}}&lt;/ref&gt;
&lt;/blockquote&gt;Mhaigh Ó hÉallaithe nár theip ar ''Fhoinse'' [[Brabús|brabach]] a dhéanamh &quot;ach a mhalairt.&quot;&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt; Dúirt Ní Chinnéide gur &quot;cailleadh an t-eolas agus an taithí a bhí ag an fhoireann&quot; nuair a tháinig an deireadh tobann leis.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

=== ''Foinse'' nua (2009–2013) ===
Tosaíodh á fhoilsiú arís sa bhliain 2009 agus gan baint ag Foras na Gaeilge le cúrsaí dáileacháin feasta.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.foinse.ie/english-irish-language-newspaper-news-ireland/about-foinseie-irish-language-newspaper|teideal=About Us|údar=[[Emer Ní Chéidigh]]|dáta=27 Aibreán 2012|language=en|work=[[Foinse]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20140410181620/http://www.foinse.ie/english-irish-language-newspaper-news-ireland/about-foinseie-irish-language-newspaper|archivedate=10 Aibreán 2014}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.gaelport.com/nuacht/Deireadh-re-do-Foinse/|teideal=Deireadh ré don nuachtán Foinse|dáta=10 Meán Fómhair 2013|work=[[Gaelport]]|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150620003419/http://www.gaelport.com/nuacht/Deireadh-re-do-Foinse/|archivedate=20 Meitheamh 2015|dátarochtana=11 Meán Fómhair 2013}}&lt;/ref&gt; Bhí sí á scaipeadh in éineacht leis an ''[[Irish Independent]]'' agus de réir tuairiscí bhíodh méadú mór sna léitheoirí gach seachtain ar an gCéadaoin toisc ''Foinse'' a bheith ann.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.foinse.ie/|teideal=Baile|dáta=2013-09-06|work=[[Foinse]]|dátarochtana=2024-05-02|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130906145924/http://www.foinse.ie/|archivedate=2013-09-06}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Sa bhliain 2011 bhí 40% den díolachán i gceantair Ghaeltachta.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;[[Regina Uí Chollatáin|Uí Chollatáin]] (2011), lgh 57–59.&lt;/ref&gt; 

Ghabh athrú treo agus athrú béime leis an socrú nua. Bhí colúnaithe éadroma ar nós [[Dáithí Ó Sé|Dhaithí Uí Shé]] agus [[Hector Ó hEochagáin|Hector Uí Eochagáin]] faoi bhráid na léitheoirí seachas &quot;iriseoirí fadbhunaithe agus téagartha&quot;.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=[[Breandán Delap]]|url=http://www.beo.ie/alt-na-nuachtain-nua.aspx|title=Na Nuachtáin Nua|journal=[[Beo!]]|issue=104|year=2009|month=Nollaig}}&lt;/ref&gt; Leagan amach &quot;tarraingteach&quot; a bhí air agus bhíodh comórtais &quot;spreagúla&quot; agus meascán ábhar ann, é dírithe cuid mhór ar scoláirí meánscoile agus ar fhoghlaimeoirí.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;  Níor thaitin an treo nua le gach léitheoir.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|url=http://www.beo.ie/alt-amharcann-balor-ar-an-nollaig.aspx|title=Amharcann Balor ar an Nollaig|journal=[[Beo!]]|issue=104|year=2009|month=Nollaig}}&lt;/ref&gt;

B'í ''Foinse'' an t-aon nuachtán i nGaeilge dá raibh á chur i gcló ó tháinig deireadh le ''[[Lá Nua]]'' sa bhliain 2008,&lt;ref group=&quot;nóta&quot;&gt;Féach áfach an suíomh nuachta ''[[Nuacht24]]''.&lt;/ref&gt; agus ní raibh sé ag fáil maoiniú ar bith ón stát ná ó eagraíocht Ghaeilge ar bith.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=[[Breandán Delap]]|url=http://www.beo.ie/alt-an-bhfuil-pobal-leitheoireachta-gaeilge-ann.aspx|title=An bhFuil Pobal Léitheoireachta Gaeilge Ann?|journal=[[Beo!]]|issue=150|year=2013|month=Deireadh Fómhair}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=[[Bridget Breathnach]]|url=https://web.archive.org/web/20081028223537/http://www.foinse.ie/baile.php|title=Deireadh an lae sroichte ag Lá Nua ach cúiseanna bróid acu|journal=[[Foinse]]}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt; Shaothraigh ''Foinse'' brabach &quot;don dá nuachtán trí cur le líon na léitheoirí agus ioncam breise [[Fógraíocht|fógraíochta]] a ghnóthú dá réir.&quot;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Bhíodh &quot;obair iontach&quot; á dhéanamh ag ''Foinse'' nua, ag cinntiú go mbíodh rochtain ag líon mór teaghlaigh ar nuachtán Gaeilge nach mbíodh roimhe.&lt;ref name=&quot;:7&quot; /&gt; D'éirigh léi &quot;spriocphobal agus bearna ar leith dá chuid féin&quot; a aimsiú.&lt;ref&gt;[[Regina Uí Chollatáin|Uí Chollatáin]] (2011), lch 17.&lt;/ref&gt;

==== Deireadh ====
I Mí Meán Fómhair 2013 d'fhógair an foilsitheoir [[Móinéar Teo.]] ar na meáin shóisialta nach mbeadh fáil ar an leagan clóbhuailte i ndiaidh na míosa sin.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.foinse.ie/nuacht/nuacht-is-deanai/6715-leagan-cloite-foinse|teideal=Leagan clóite Foinse|údar=[[Úna Ní Eidhin]]|dáta=6 Meán Fómhair 2013|work=www.foinse.ie|dátarochtana=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:6&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Dúradh, áfach, go leanfadh ''Foinse'' uirthi ag soláthar ábhair ar líne, rud nár tharla.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/culture/tuarascail/goan-wonders-what-kenny-s-linguistic-legacy-will-be-1.1957881|teideal=Goan wonders what Kenny’s linguistic ‘legacy’ will be|language=en|work=[[The Irish Times]]|dátarochtana=2022-12-09}}&lt;/ref&gt;

B'fhada ón ré órga thuasluaite a bhí an staid nua. Mar sin féin, &quot;ní críoch ach athfhás&quot; a bhí ann dar le [[Breandán Delap]] nó in imeacht coicíse fógraíodh bunú ''[[Seachtain (nuachtán)|Sheachtain]]'', a bheadh ar aon mhúnla le ''Foinse'', a bheag nó a mhór.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://sluggerotoole.com/2013/09/26/shock-horror-independent-publishes-its-own-irish-language-news-supplement/|teideal=Shock horror! Independent publishes its own Irish language news supplement|údar=Conchubhar|dáta=2013-09-26|language=en|work=[[Slugger O'Toole]]|dátarochtana=2025-07-15}}&lt;/ref&gt; Seoladh ''[[Tuairisc.ie]]'' bliain ina dhiaidh sin, ar [[9 Deireadh Fómhair]] [[2014]].&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== Féach freisin ==
* [[Seachtain (nuachtán)|''Seachtain'']]
* ''[[Scéal (nuachtán)|Scéal]]''
* [[An Páipéar (nuachtán)|''An Páipéar'']]
* ''[[Tuairisc.ie|Tuairisc]]''
* [[Lá Nua|''Lá'']] (nuachtán laethúil lonnaithe i mBéal Feirste)

== Naisc sheachtracha ==
* [https://web.archive.org/web/20171115022636/http://www.foinse.ie/index.php Suíomh gréasáin (Internet Archive)]

==Foinsí==
* [[Regina Uí Chollatáin|Chollatáin, Dr Regina Uí]] (18 Aibreán 2011). [https://web.archive.org/web/20140401053959/http://www.forasnagaeilge.ie/dynamic/publications/TuarascailEarnailnaMeanGhaeilge.pdf ''&quot;Tuarascáil ar straitéis úr maidir le Foras na Gaeilge i leith earnáil na meán Gaeilge clóite agus ar líne: Athláithriú agus athshealbhú teanga&quot;''].

== Léitheoireacht bhreise ==
* [[Maitiú Ó Coimín|Coimín, Maitiú Ó]] (14 DF 2021). [https://tuairisc.ie/cuimhni-ar-an-gcead-eagran-de-foinse-fiche-cuig-bliain-nios-deanai/ &quot;Cuimhní ar an gcéad eagrán de ‘Foinse’ fiche a cúig bliain níos déanaí&quot;]. ''[[Tuairisc.ie]]''.

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

==Nótaí==
{{Reflist|group=&quot;nóta&quot;}}

{{Nuachtáin in Éirinn}}
{{Nuachtáin i bPoblacht na hÉireann}}
{{síol-nuachtán}}

[[Catagóir:Nuachtáin in Éirinn]]
[[Catagóir:Nuachtáin na Gaeilge]]
[[Catagóir:Nuachtáin]]
[[Catagóir:Seachtanáin]]
[[Catagóir:Trá Lí]]
[[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 1996]]
[[Catagóir:Bunaithe sna 1990í]]</text>
      <sha1>8k1jugkhtgpwmcfeoegxhkncr8okdjg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>15 Bealtaine</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4533</id>
    <revision>
      <id>1313093</id>
      <parentid>1266207</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T09:52:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Conradder</username>
        <id>34685</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tarluithe eile */</comment>
      <origin>1313093</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4232" sha1="do6czs2fahio9ues2g0idz4jjaqrtf6" xml:space="preserve">{{Bealtaine}}
Is é an '''15 Bealtaine''' an 135ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 136ú lá i mbliain bhisigh. Tá 230 lá fágtha sa bhliain.

== Féilte ==
* [[Paragua]] - Lá na Saoirse
* Lá Fhéile [[Naomh_Damhnait|Damhnait]]

== Daoine a rugadh ar an lá seo ==
* [[1567]] — [[Claudio Monteverdi]], cumadóir ceoil (b.[[1643]])
* [[1645]] — [[George Jeffreys, 1ú Barún Jeffreys]], breitheamh Breatnach (b. [[1689]])
* [[1724]] — [[Pápa Innocentius XIII]] (r. [[1655]])
* [[1773]] — [[Klemens Wenzel von Metternich]], taidhleoir Ostarach (b. [[1859]])
* [[1856]] — [[L. Frank Baum]], scríbhneoir Meiriceánach (b. [[1919]])
* [[1866]] — [[Walter L. Cole]], polaiteoir Éireannach (b. [[1943]])
* [[1867]] — [[Eoin Mac Néill]], scoláire Gaelach agus náisiúnaí (b.[[1945]])
* [[1871]] — [[Mysterious Billy Smith]], dornálaí Ceanadach (b. [[1937]])
* [[1907]] — [[John Galvin]], polaiteoir Éireannach (b. [[1963]])
* [[1909]] — [[James Mason]], aisteoir Sasanach (b. [[1984]])
* [[1913]] — [[Bernard Commons]], polaiteoir Éireannach (b. [[1965]])
* [[1937]] — [[Madeleine Albright]], taidhleoir Meiriceánach (b. [[2022]])
* [[1940]] — [[Proinsias de Rossa|Proinsias De Rossa]], polaiteoir Éireannach
* [[1951]] — [[Frank Wilczek]], fisiceoir
* [[1952]] — [[Chazz Palminteri]], aisteoir Meiriceánach
* [[1953]] — [[Mike Oldfield]], ceoltóir
* [[1963]] — [[Maurice Blocker]], dornálaí Meiriceánach
* [[1966]] — [[Orla Guerin]], iriseoir Éireannach
* [[1967]] — [[Orlando Zapata]], gníomhaí Cúbach (b. [[2010]])
* [[1969]] — [[Paudie Coffey]], polaiteoir Éireannach
* [[1970]] — [[Ben Wallace]], polaiteoir Briotanach
* [[1981]] — [[Patrice Evra]], imreoir sacair
* [[1982]] — [[Layal Abboud]], popamhránaí Liobánach
* [[1987]] — [[Andy Murray]],  imreoir leadóige Albanach
* [[1987]] — [[Leonardo Mayer]], imreoir leadóige Airgintíneach
* [[1998]] — [[Mohammed El-Kurd]], file agus gníomhaí Palaistíneach
* [[2000]] — [[Dayana Yastremska]], imreoir leadóige Úcránach
* [[2002]] — [[Hala Al Turk]], amhránaí popcheoil as Bairéin

== Daoine a fuair bás ar an lá seo ==
* [[884]] — [[Pápa Marinus I]] (r. [[830]])
* [[1847]] — [[Dónall Ó Conaill]], 71, tírghráthóir, polaiteoir (r.[[1775]])
* [[1886]] — [[Emily Dickinson]], 55, file (r.[[1830]])
* [[1935]] — [[Kazimir Malevich|Kazimir Severinovich Malevich]], péintéir Úcránach (r. [[1879]])
* [[1948]] — [[Edward J. Flanagan]], sagart Éireannach (r. [[1886]])
* [[1959]] — [[Liam de Róiste]], polaiteoir, dialannaí, agus scoláire Éireannach (r. [[1882]])
* [[1977]] — [[Michael Lydon]], polaiteoir Éireannach (r. [[1907]])
* [[1978]] — [[Robert Menzies]], polaiteoir Astrálach agus 12ú Príomh-Aire na hAstráile (r. [[1894]])
* [[2003]] — [[June Carter Cash]], 73, bean chéile [[Johnny Cash]] (r.[[1929]])
* [[2008]] — [[Tommy Burns]], imreoir agus bainisteoir sacair Albanach (r.[[1956]])
* [[2009]] — [[Bud Tingwell]], aisteoir Astrálach (r [[1923]])
* [[2018]] — [[Jlloyd Samuel]], imreoir sacair as Oileán na Tríonóide agus Tobága (r. [[1981]])
* [[2018]] — [[Tom Murphy]], drámadóir Éireannach (r [[1935]])
* [[2020]] — [[Fred Willard]], aisteoir agus fuirseoir Meiriceánach (r. [[1939]])

== Tarluithe eile ==
* [[1567]] - Tugadh [[Anne Boleyn]] chun trialach maidir le tréas, adhaltranas agus ciorrú coil. Daoradh chun báis í
* [[1905]] - Bunaíodh [[Las Vegas, Nevada]]
* [[1940]] - [[Dara Cogadh Domhanda]]: géill trúpaí Ísiltíreacha don [[An Ghearmáin Naitsíoch|Ghearmáin Naitsíoch]], mar sin, bhí siad faoi smacht forghabhála ar feadh cúig bliana 
* [[1940]] - D'oscail  Richard agus Maurice McDonald an chéad bhialann [[McDonald's]]
* [[1988]] - [[Cogadh na hAfganastáine (1979-1989)|Cogadh na hAfganastáine ]]: Thosaigh [[An tAontas Sóivéadach|Aontas na Sóivéide]] ag tarraingt a gcuid trúpaí amach as [[an Afganastáin]]
* [[2008]] - Dhlisteanaigh [[California]] [[pósadh comhghnéis]]
* [[2024]] - Gortaíodh [[Robert Fico]] (Priomh-Aire [[An tSlóvaic|na Slóvaice]]) i lámhach i mbaile Handlová.

[[Catagóir:Dátaí|0515]]
[[Catagóir:Míonna|Bealtaine, 15]]</text>
      <sha1>do6czs2fahio9ues2g0idz4jjaqrtf6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1313094</id>
      <parentid>1313093</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T09:54:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Conradder</username>
        <id>34685</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>/* Tarluithe eile */</comment>
      <origin>1313094</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4225" sha1="nmce8nurn7tugdgriacjm74dqip0r91" xml:space="preserve">{{Bealtaine}}
Is é an '''15 Bealtaine''' an 135ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 136ú lá i mbliain bhisigh. Tá 230 lá fágtha sa bhliain.

== Féilte ==
* [[Paragua]] - Lá na Saoirse
* Lá Fhéile [[Naomh_Damhnait|Damhnait]]

== Daoine a rugadh ar an lá seo ==
* [[1567]] — [[Claudio Monteverdi]], cumadóir ceoil (b.[[1643]])
* [[1645]] — [[George Jeffreys, 1ú Barún Jeffreys]], breitheamh Breatnach (b. [[1689]])
* [[1724]] — [[Pápa Innocentius XIII]] (r. [[1655]])
* [[1773]] — [[Klemens Wenzel von Metternich]], taidhleoir Ostarach (b. [[1859]])
* [[1856]] — [[L. Frank Baum]], scríbhneoir Meiriceánach (b. [[1919]])
* [[1866]] — [[Walter L. Cole]], polaiteoir Éireannach (b. [[1943]])
* [[1867]] — [[Eoin Mac Néill]], scoláire Gaelach agus náisiúnaí (b.[[1945]])
* [[1871]] — [[Mysterious Billy Smith]], dornálaí Ceanadach (b. [[1937]])
* [[1907]] — [[John Galvin]], polaiteoir Éireannach (b. [[1963]])
* [[1909]] — [[James Mason]], aisteoir Sasanach (b. [[1984]])
* [[1913]] — [[Bernard Commons]], polaiteoir Éireannach (b. [[1965]])
* [[1937]] — [[Madeleine Albright]], taidhleoir Meiriceánach (b. [[2022]])
* [[1940]] — [[Proinsias de Rossa|Proinsias De Rossa]], polaiteoir Éireannach
* [[1951]] — [[Frank Wilczek]], fisiceoir
* [[1952]] — [[Chazz Palminteri]], aisteoir Meiriceánach
* [[1953]] — [[Mike Oldfield]], ceoltóir
* [[1963]] — [[Maurice Blocker]], dornálaí Meiriceánach
* [[1966]] — [[Orla Guerin]], iriseoir Éireannach
* [[1967]] — [[Orlando Zapata]], gníomhaí Cúbach (b. [[2010]])
* [[1969]] — [[Paudie Coffey]], polaiteoir Éireannach
* [[1970]] — [[Ben Wallace]], polaiteoir Briotanach
* [[1981]] — [[Patrice Evra]], imreoir sacair
* [[1982]] — [[Layal Abboud]], popamhránaí Liobánach
* [[1987]] — [[Andy Murray]],  imreoir leadóige Albanach
* [[1987]] — [[Leonardo Mayer]], imreoir leadóige Airgintíneach
* [[1998]] — [[Mohammed El-Kurd]], file agus gníomhaí Palaistíneach
* [[2000]] — [[Dayana Yastremska]], imreoir leadóige Úcránach
* [[2002]] — [[Hala Al Turk]], amhránaí popcheoil as Bairéin

== Daoine a fuair bás ar an lá seo ==
* [[884]] — [[Pápa Marinus I]] (r. [[830]])
* [[1847]] — [[Dónall Ó Conaill]], 71, tírghráthóir, polaiteoir (r.[[1775]])
* [[1886]] — [[Emily Dickinson]], 55, file (r.[[1830]])
* [[1935]] — [[Kazimir Malevich|Kazimir Severinovich Malevich]], péintéir Úcránach (r. [[1879]])
* [[1948]] — [[Edward J. Flanagan]], sagart Éireannach (r. [[1886]])
* [[1959]] — [[Liam de Róiste]], polaiteoir, dialannaí, agus scoláire Éireannach (r. [[1882]])
* [[1977]] — [[Michael Lydon]], polaiteoir Éireannach (r. [[1907]])
* [[1978]] — [[Robert Menzies]], polaiteoir Astrálach agus 12ú Príomh-Aire na hAstráile (r. [[1894]])
* [[2003]] — [[June Carter Cash]], 73, bean chéile [[Johnny Cash]] (r.[[1929]])
* [[2008]] — [[Tommy Burns]], imreoir agus bainisteoir sacair Albanach (r.[[1956]])
* [[2009]] — [[Bud Tingwell]], aisteoir Astrálach (r [[1923]])
* [[2018]] — [[Jlloyd Samuel]], imreoir sacair as Oileán na Tríonóide agus Tobága (r. [[1981]])
* [[2018]] — [[Tom Murphy]], drámadóir Éireannach (r [[1935]])
* [[2020]] — [[Fred Willard]], aisteoir agus fuirseoir Meiriceánach (r. [[1939]])

== Tarluithe eile ==
* [[1567]] - Tugadh [[Anne Boleyn]] chun trialach as tréas, adhaltranas agus ciorrú coil. Daoradh chun báis í
* [[1905]] - Bunaíodh [[Las Vegas, Nevada]]
* [[1940]] - [[Dara Cogadh Domhanda]]: géill trúpaí Ísiltíreacha don [[An Ghearmáin Naitsíoch|Ghearmáin Naitsíoch]], mar sin, bhí siad faoi smacht forghabhála ar feadh cúig bliana 
* [[1940]] - D'oscail  Richard agus Maurice McDonald an chéad bhialann [[McDonald's]]
* [[1988]] - [[Cogadh na hAfganastáine (1979-1989)|Cogadh na hAfganastáine ]]: Thosaigh [[An tAontas Sóivéadach|Aontas na Sóivéide]] ag tarraingt a gcuid trúpaí amach as [[an Afganastáin]]
* [[2008]] - Dhlisteanaigh [[California]] [[pósadh comhghnéis]]
* [[2024]] - Gortaíodh [[Robert Fico]] (Priomh-Aire [[An tSlóvaic|na Slóvaice]]) i lámhach i mbaile Handlová.

[[Catagóir:Dátaí|0515]]
[[Catagóir:Míonna|Bealtaine, 15]]</text>
      <sha1>nmce8nurn7tugdgriacjm74dqip0r91</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Quincy Adams</title>
    <ns>0</ns>
    <id>5374</id>
    <revision>
      <id>1313032</id>
      <parentid>1311754</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T16:25:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóir:Gníomhaithe Meiriceánacha um chearta an duine</comment>
      <origin>1313032</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1092" sha1="ml7m9alhyee17umpdd11c2b5cxhuku3" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Ba é '''John Quincy Adams''' ([[11 Iúil]], [[1767]] - [[23 Feabhra]], [[1848]]) 6ú [[uachtarán na Stát Aontaithe|uachtarán Stáit Aontaithe Mheiriceá]]. Bhí sé i bhfeidhmeannas ón [[4 Márta]] [[1825]] go dtí an [[4 Márta]] [[1829]]. Bhí Adams an t-aon Uachtarán na Stát Aontaithe a d'fhreastail sa Chomhdháil tar éis a théarma. Bhí a athair, [[John Adams]], ina uachtarán Stáit Aontaithe Mheiriceá idir 1797 agus 1801. 

{{UachtaráinSAM}}

{{Síol-beath-us}}
{{DEFAULTSORT:Adams, John Quincy}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1767]]
[[Catagóir:Básanna i 1848]]
[[Catagóir:Alumni Ollscoil Harvard]]
[[Catagóir:Daoine as Massachusetts]]
[[Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hEorpa]]
[[Catagóir:Dlíodóirí Mheiriceá]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Gníomhaithe Meiriceánacha um chearta an duine]]
[[Catagóir:Liobrálachas clasaiceach]]
[[Catagóir:Náisiúnaithe]]
[[Catagóir:Protastúnaigh]]
[[Catagóir:Seanadóirí na Stát Aontaithe]]
[[Catagóir:Státrúnaithe Mheiriceá]]
[[Catagóir:Uachtaráin na Stát Aontaithe]]</text>
      <sha1>ml7m9alhyee17umpdd11c2b5cxhuku3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Kurt Cobain</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6382</id>
    <revision>
      <id>1313003</id>
      <parentid>1280288</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T15:31:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí</comment>
      <origin>1313003</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27303" sha1="9tbjtn7u6c3y9mht9hgs11e7q30w0ke" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Cumadóir amhrán|Cumadóir]] agus [[ceoltóir]] Meiriceánach a bhí i '''Kurt Donald Cobain''' ([[20 Feabhra]] [[1967]] - timpeall [[5 Aibreán]] [[1994]]), agus é ina príomhamhránaí agus [[giotár|giotáraí]] leis an racbhanna [[Nirvana]]. Nuair a thosaigh an grúpa ag baint an-cháil amach ag tús na [[1990idí]], b'é Cobain a bhí sa spotsolas mar chumadóir agus ceannaire an [[Racbhanna|bhanna]]. Mar thoradh, féachtar air mar laoch mór do ghlúin óg nua, glúin a bhí tuirseach leis an saghas [[Rac-cheol|rac-cheoil]] éadomhain a bhí gnáthúil ag an am. Leis an albam [[Nevermind]], bhris [[grúinse]] amach as [[Seattle]], agus hathraíodh domhain an rac-cheoil go tobann. Sa lá atá inniu, labhraítear fós faoin tionscal ceoil &quot;réamh-Nirvana&quot; agus &quot;iar-Nirvana&quot;.

Sna laethanta seo, bhí Nirvana ar an ngrúpa ba mhó ar domhan, agus ba cheart do Chobain a bheith sách sásta leis féin. Os a choinne sin, caitheadh isteach sa phríomhshruth go tobann é leis a cháil nua, agus ní raibh sé ar a chompord leis riamh. 

Fear umhal agus ciúin a bhí ann, ach bhí an-bhrú curtha air thar oíche le clú nach raibh á lorg aige riamh. Thosaigh daoine sna meáin ag tabhairt &quot;urlabhraí na glúine&quot; air, ach dhiúltaigh Cobain an smaoineamh seo go borb. Bhí trom-imní air chomh maith i gcónaí, mar cheap sé go raibh sé ag brath na n-idéalaí [[punc-rac]] a bhí aige agus a ghrúpa, nuair a thosaigh siad ag fás agus ag éirí ró-rathúil. Agus ó thaobh a shaol pearsanta de, bhíodh sé i gcónaí ag streachailt le fadhbanna éagsúla, gruaim agus mí-úsáid [[drugaí]] na cinn ba mheasa dóibh.

== Tús a shaoil ==
[[Íomhá:Aberdeen, WA - Grays Harbor Community Hospital - East Campus.jpg|mion|Rugadh Cobain i Aberdeen, WA - ospidéal Grays Harbor  ]]
Rugadh agus tógadh Kurt Donald Cobain in Aberdeen, baile beag sa stát [[Washington]] in iarthuaisceart na [[SAM|Stát Aontaithe]]. Clann beag shona a bhí ann, leis a thuismitheoirí agus a dheirfiúr níos óige Kimberly. De bhunadh [[Éire]]annach agus [[An Fhrainc|Francach]] é a athair Donald Leland Cobain, a bhí ag obair mar mheicneoir [[gluaisteán|gluaisteáin]], agus de bhunadh Éireannach, [[An Ghearmáin|Gearmánach]] agus [[Sasana]]ch í a mháthair Wendy Elizabeth Fradenburg a bhí ina freastalaí. 

Bhí a fhios ag Kurt le linn a shaoil féin go raibh fuil Éireannach aige, ach ní raibh na sonraí ró-shoiléir ag an am seo. Tháinig sé chun solais níos déanaí go bhfuil baint díreach acu leis an dtír - as [[Contae Thír Eoghain]] do mhuintir Chobain, nó &quot;Cobane&quot; mar a litríodh é ansin agus mar a litrítear é fós ann inniu. D'fhág sinsir Kurt an baile beag Inishatieve gar do [[Pomeroy]] sa bhliain 1875, chun aghaidh a thabhairt ar [[Ceanada|Cheanada]], ag teacht anuas go Washington ní ba dhéanaí. Gréasaithe bróg a bhí iontu.
[[Íomhá:Cobain 1981.png|mion|1981]]
Tuismitheoirí den lucht oibre ab ea Don agus Wendy, ach bhí roinnt cheoil sa theaghlach freisin. Bhí banna ceoil darbh ainm ''The Beachcombers'' ag Chuck Fradenburg (uncail Kurt), sheinn a Aintín Mari Earle an giotár i ngrúpaí éagsúla timpeall Chontae Grays Harbor, agus bhí gairmréim ag a sean-uncail Delbert mar theanóir Éireannach, agus é le feiceáil sa scannáin ''King of Jazz'' (1930).  

Cuimhnítear ar Kurt mar ghasúr sona, bríomhar agus deá-chróioch. hAithníodh go raibh bua na h-ealaíne agus é óg fós. De réir tuairiscí, bhí cuma an stiúideo ealaíne ar a sheomra leapa, áit ina tharraingíodh sé na carachtair ab ansa leis ó scannáin agus cartúin ar nós ''Aquaman'', the ''Creature from the Black Lagoon'', agus carachtair [[Disney]] amhail [[Donald Duck]], [[Mickey Mouse]] agus [[Pluto (Disney)|Pluto]]. Fuair sé spreagadh ina chuid iarrachtaí ealaíne óna sheanmháthair Iris Cobain, a bhí ina h-ealaíontóir gairmiúil féin. 
De réir a chéile, thosaigh Kurt ag cur sa cheol chomh maith. Dar leis a Aintín Mari, thosaigh sé ag canadh agus é dhá bhliain d'aois fós. Ag aois a ceathair, thosaigh sé ag canadh agus ag seinm an [[pianó|phianó]], agus é ag scríobh amhráin faoi thuruas chuig an pháirc áitiúil. D'éisteadh le bannaí ar nós [[The Ramones]], agus deireadh sé amhráin amhail &quot;''Motorcyle Song''&quot; le h[[Arlo Guthrie]], &quot;''Hey Jude''&quot; le [[The Beatles]], &quot;''Seasons in the Sun''&quot; le Terry Jacks, agus an t-amhrán téama ó chlár teilifíse [[The Monkees]].

Bhí droch-chasadh sa scéal, áfach, nuair a fuair a thuistí colscaradh agus Kurt ocht mbliana d'aois. Mhaígh sé níos déanaí go raibh tionchar uafásach ag an eachtra seo air, mar bhuachaill óg, agus ina shaol ar fad ó shin i leith. Thit dian-bhrón air go tobann, agus d'éirigh sé i bhfad níos ciúine agus níos feargaí as seo amach. Déarfadh sé níos déanaí go raibh náire air, agus bhí faitíos air aghaidh a thabhairt ar an scoil agus a chairde.

I gceann tamaill, thosaigh a thuistí ag dul amach le daoine eile tar éis an colscaradh. Phós Don arís, cé gur thug sé gealltanas do Khurt nach ndéanfadh sé amhlaidh, agus fuair sé leas-mháthair nua darbh ainm Jenny Westeby Cobain, bean le beirt chlainne cheana. Réitigh siad go maith le chéile ar dtús, agus Kurt ag fáil an aire mháthartha a bhí ag teastáil go géar uaidh. D'athraigh cúrsaí sa bhliain 1979, áfach, nuair a saolaíodh mac nua ag Don agus Jenny, Chad Cobain - níor aithnigh Kurt iad mar a &quot;fhíor-theaghlach&quot;, agus ní raibh an méid ama céanna agus a thuistí dó. D'fhéach Kurt an casadh seo le gráin agus fearg. Thosaigh a mháthair Wendy ag dul amach le fear a bhí foréigeanach léi, ach bhí ar Khurt an foréigean teaghlaigh a fheiceáil go rialta, le Wendy ag dul san ospidéal uair amháin le lámh brise. In ainneoin sin, níor chuir Wendy an dlí ar an bhfear, agus d'fhan an bheirt le chéile. Chuir an mhéid seo leis le dochar intinne agus mothúcháin Khurt.

Lean pearsantacht Khurt ag athrú, sa mhéid is go raibh sé drochbhéasach le daoine fásta, agus thosaigh sé ag déanamh drochbhulaíochta ar bhuachaill eile ón scoil. Ar deireadh thiar, thóg a athair agus Westeby chuig teiripeoir é, agus an réiteach a tháinig as ná go raibh clann amháin ag teastáil uaidh. Rinne an dá thaobh den chlann a seacht ndícheall Don agus Wendy a chuir ar ais le chéile, ach theip orthu. Ar an [[28 Meitheamh]] [[1979]], bhronn Wendy cúram iomláin ar Dhon, agus í dubhthuirseach lena dhroch-iompar. Bhí an scéal céanna ag a athair gan mhoill, agus seoladh Kurt chun chónaí le gach saghas cairde agus clainne tríd na blianta. 

Agus é ina chónaí le muintir a chara Jesse Reed, iad ina gCríostaithe athbhreithe, d'éirigh Kurt chun a bheith ina Chríostaí cráifeach agus téadh sé chuig aifreann go minic. Níos déanaí, áfach, shéan sé an [[Críostaíocht|Chríostaíocht]] go huile is go hiomlán, agus é ag caitheamh anuas uirthi go rialta. Cumadh an t-amhrán &quot;''Lithium''&quot; faoin tionchar a bhí ag a sheal le muintir Reed air. Bhí an creideamh mar pháirt lárnach ina shaol agus a smaointí fós, agus bhain sé úsáid as íomháineachas Chríostaíochta ina chuid oibre agus choimeád sé suim mhór i [[fealsúnacht]] an Jaineachais agus an [[Búdachas|Bhúdachas]]. Tógadh ainm an grúpa, Nirvana, ón choincheap Búdaíoch, rud a chuir sé síos air mar &quot;saoirse ó phian, ón fhulaingt agus an domhan lasmuigh&quot;, smaoineamh atá cosúil le h-eitic agus idé-eolaíocht an [[Punc-rac|phunc-rac]] . D'fhéachfadh Kurt air féin mar Bhúdaí agus mar Jaineach ag amanta éagsúla le linn a shaoil, tar éis dó cláir faisnéise a fheiceáil ar an dá ábhar.
[[Íomhá:Nirvana around 1992.jpg|mion|Kurt Cobain agus  Krist Novoselic (ar chlé), 1992 MTV Video Music Awards.]]
Cé nach raibh suim ar bith sa spórt, cláraíodh mar bhall de foireann ghreamadóireachta na scoile, faoi iachall a athar. Ní raibh sé gan chumas, ach bhí dímheas ceart ag Kurt air de bharr an mhagaidh a fuair sé óna chomráidí agus an bainisteoir. Sa deireadh, thosaigh sé ag cailliúint d'aon turas, chun chur as a athair. Rinne sé an cleas céanna le daorchluiche chomh maith. Bhí spéis ní ba mhó san ealaíon, agus bhíodh sé ag tarraingt go minic i rith cheachtanna scoile, nithe bainteach le h-anatamaíocht an duine san áireamh. Nuair a tugadh tasc scoile dó scigphictiúr a dhéanamh, rinne sé ceann de [[Michael Jackson]]. Dúirt an mhúinteoir ealaíne nach raibh a leithéid oiriúnach chun a bheith ar thaispeáint i halla an scoile, tharraing Kurt pictiúr mí-phlamásach nua d'uachtarán an lae [[Ronald Reagan]].

D´éirigh Kurt cairdiúil le duine aerach ar scoil, agus h-imríodh bulaíocht air uaireanta ag daltaí homafóbacha dá bharr. In agallamh leis an iris ''The Advocate'' sa bhliain 1993, mhaígh sé go raibh sé &quot;aerach i meon&quot; and &quot;d'fhéadfadh sé a bheith déghnéasach.&quot; Dúirt sé freisin gur scríobhadh sé &quot;God is Gay&quot; le péint spraeála ar na pickup trucks ar fud Aberdeen. Le fírinne, léiríonn tuairiscí na bpóilíní in Aberdeen gur frása eile a bhí ann nuair a gabhadh é - &quot;Ain't got no how watchamacallit&quot;. Ina dhialann pearsanta féin, scríobh sé &quot;Níl duine aerach mé, ach ba mhian liom a bheith amhlaidh, chun fearg a chur ar na homafóbaí&quot;.

De réir tuairiscí óna chomhscoláirí agus daoine muinteartha, an chéad cheolchoirm a d'fhreastail sé air ná Sammy Hagar agus Quarterflash ag an Seattle Center Coliseum sa bhliain 1983. Dar leis an bhfear féin, áfach, b'é ceann de chuid the Melvins, agus scríobh sé faoin eachtra seo go forleathan ina dhialann. Mar dhéagóir le cónaí air i Montesano, tháinig Kurt ar éalú agus faoiseamh éigin i i gcúrsaí [[punc-rac]]  a bhí ag fás as cuimse in Iarthuaisceart an [[An tAigéan Ciúin|Aigéin Chiúin]], agus thosaigh sé ag dul go dtí seónna punc sa bhaile. Sa deireadh, ba aoi rialta é ag seomra cleachtaidh na gceoltóirí the Melvins, iadsan féin as Montesano.

Bhog Kurt ar ais go dtí teach a mháthar in Aberdeen, agus d'éirigh sé as Aberdeen High School nuair a bhí sé tugtha faoi deara dó nach raibh obair go leor déanta aige chun chéim a bhaint amach. Thug a mháthair rogha ós a chomhair - faigh fostaíocht nó imigh. Seachtain ní ba dhéanaí, tháinig Kurt abhaile chun teacht ar a chuid éadaí agus gach rud eile curtha i mboscaí. Díbeartha ón áit, d'fhan Kurt go minic i dtithe a gcairde, agus uaireanta eile sleamhnaigh sé isteach in íoslach a mháthar, i ngan fhios di. Agus é gan dídean, mhaígh Kurt sé gur chaith sé sealanna ina chónaí faoi droichead thar an abhainn Wishkah sa bhaile, rud a spreag an t-amhrán &quot;Something in the Way&quot; ón albam ''[[Nevermind]]''. Dhearbhaigh dordghiotáraí [[Krist Novoselic]] nár féidir le héinne a bheith ag cur faoi anseo, de bharr na taoidí ag teacht isteach agus amach, agus tá an chuma ar an scéal nach raibh Kurt ach ag cur le dráma an scéil.

Ag deireadh na bliana 1986, agus don chéad uair riamh, bhog Kurt isteach ina árasán féin agus fuair sé post in ionad saoirse Polainéiseach fiche míle ó thuaidh ó Aberdeen chun íoc as cíos. Le linn an ama seo, bhíodh sé ag taisteal go minic chuig Olympia, Washington chun freastal air rac-choirmeacha. In Olympia dó, bhuail sé le cailín darbh ainm Tracy Marander agus thosaigh sé caidreamh léi. De réir tuairiscí, is ise ábhar an amhráin &quot;''About a Girl''&quot;, agus tá sí luaite mar ghrianghrafadóir ar an albam ''[[Bleach]]''.

Tar éis dó scaradh ó Marander, thosaigh Kurt ag dul amach le Tobi Vail, punc aithnidiúil eile a bhí ag canadh sa bhanna Bikini Kill. Bhí Kurt an-tógtha léi, agus d'admhaigh sé gur chuir sé amach le h-imní ós rud é go raibh sé chomh splanctha sin ina diaidh. Spreag an mhéid seo na focail &quot;Love you so much it makes me sick,&quot; a chan sé san amhrán &quot;''Aneurysm''&quot;. In ainneoin go raibh Kurt lán i ngrá le Vail, thosaigh a gcaidreamh ag laghdú de réir a chéile. Duine réasúnta sean-aimseartha a bhí in Kurt, agus bhí comhluadar beagán máthartha ag teastáil uaidh, rud a chur gráin ar Vail, a bhí i gcónaí ag iarraidh dul i ngleic leis an sean-nós gnéaschlaonta seo sa chomphobal frithchultúrtha punc ina raibh siad. Chaitheadar an bheirt an chuid ba mhó dá n-am le chéile ag pléigh cúrsaí [[polaitíocht]]a agus fealsúnachta. Ba mhór an tionchar a bhí ag a chaidreamh le Vail ar Khurt, agus bhí sí ina h-ábhar de liricí éagsúla anseo is ansiúd ar an gcéirnín ''Nevermind''. Uair amháin agus iad ag déanamh scagaidh ar ábhair ar nós an ainrialachais agus an [[Punc-rac|phunc-rac]]  leis á gcara Kathleen Hanna in árasán Khurt, scríobh sí na focail &quot;Kurt Smells Like Teen Spirit&quot; ar an mballa. Díbholaíoch is ea Teen Spirt, an ceann a bhí á chaitheamh ag Vail, agus níor thug Kurt an mhéid seo faoi deara. Bhain Kurt ciall réabhlóideach as na focail, agus b'as sin a fuair sé an spreagadh do teideal an amhráin &quot;''Smells Like Teen Spirit''&quot;.[[Íomhá:NirvanaNevermindalbumcover.jpg|thumb|''[[Nevermind]]'', an t-albam a chuir ainm Chobain i mbéal an phobail.]]
== Nirvana ==
{{main|Nirvana}}
Mar bhronntanas breithlá ina 14ú bliain, thug uncail Kurt rogha dó idir [[rothar]] agus [[giotár]], agus thóg sé an giotár. Chuir sé tús lena chuid iarrachtaí ag casadh amhrán ar nós &quot;''Louie Louie''&quot; agus &quot;''My Best Friend's Girl''&quot; le [[The Cars]], agus ansin thosaigh sé ag cumadh a rianta féin. Ar an drochuair, ní raibh mórán daoine eile sa bhaile chun seinm in éineacht leis. Bhuail sé le [[Krist Novoselic]] ag áit chleachtaidh na Melvins, duine eile a bhí gafa go mór leis an b[[punc-rac]]. Bhí sciamhlann ag máthair Khrist, agus b'ann a thagaidís chun cleachtadh le chéile sa tseomra thuas staighre. Roinnt bhlianta ina dhiaidh sin, rinne Kurt iarracht Khrist a mhealladh isteach i mbanna nua leis, ag tabhairt cóip den téip ''Fecal Matter'' dó. Ní raibh Krist ró-tógtha leis an gceol nó an smaoineamh sa chéad dul síos, ach ghéill sé sa deireadh agus bhí tús curtha le Nirvana.

Agus iad amach ar an mbóthar, d'éirigh frustrachas in Kurt go minic de bharr lucht féachana beaga agus deacrachtaí iarrachtaí an bhanna a coimeád suas. Sna blianta tosaigh, ní raibh [[Foireann drumaí|drumadóir]] rialta sa bhanna. Sa deireadh, roghnaíodh Chad Channing agus b'eisean a bhí ar a gcéad ceirnín [[Bleach]], eisithe ar Sub Pop Records sa bhliain 1989. Ní raibh ceachtar acu lánsásta le cumas Channing riamh le fírinne, agus bhí siad i gcónaí ag caitheamh súil ar dhaoine eile. Chonaic siad [[Dave Grohl]] ag seó de chuid a bhanna [[Scream (banna)|Scream]] agus chuaigh seisean go mór i gcion orthu, agus glacadh mar bhall Nirvana é. Ba le Grohl a thaifead siad a gcéadligean ar mhórlipéad sa bhliain 1991 - Nevermind - agus an chlú ba mhó a bhí acu.
[[Íomhá:Ablaze-Nirvana-comic-detail.jpg|mion|Ralph Horsley,Iml 10  Ablaze!, Leeds, UK, 1993]]
Leis an iomrá nua seo, thosaigh Kurt ag imní go raibh sé ag teacht salach ar fhréamhacha &quot;faoi-thalamh&quot; an ghrúpa. Shíl sé go raibh na meáin ag déanamh géarleanúint air, ag cur a chás féin i gcomparáid le Frances Farmer. Bhí sé míshásta fosta le cuid de lucht leanta Nirvana - iad siúd a chuir suim sa cheol ach nár thug aitheantas do thuairimí polaitiúila nó sóisialta an bhanna, nó a bhí ag baint ciall míchruinn astu. Bhí Kurt glan i gcoinne an ghnéasclantais agus na homafóibe, agus bhí sé an-bhródúil ón thaispeánta ag ócáidí amhail No-on-Nine in Oregon sa bhliain 1992.

Bhí sé ina thacadóir díograiseach den ghluaiseacht &quot;ar son rogha&quot; chomh maith, agus bhí baint aige le ''Rock for Choice'' ó nuair a chuir an banna L7 tús leis an bhfeachtas. Fuair sé bagairtí bháis dá bharr ó gníomhaithe fhrith-ghinmhilleadh, duine amháin á rá go scaoilfí é chomh luath is a sheas sé amach ar an stáitse. Sna nótaí laistigh den cheirnín ''Incesticide'', dhearbhaigh Kurt: &quot;más fuath le héinne daoibh daoine aeracha, daoine de dhath éagsúil, nó mná, déanaigí gar amháin dúinn ,le bhur dtoil - lig dúinn! Ná tagaigí chuig ár seónna agus ná ceannaígí ár gceirníní.&quot;

== Pósadh agus breith a iníne ==
[[Íomhá:Courtney Love Public Assembly Crop.png|clé|mion|Courtney Love, 2014]]
Ar an [[12 Eanáir]] [[1990]], bhuail Kurt le [[Courtney Love]] ag an gclub oíche Satyricon, áit i mbíodh bannaí malartacha ag seinm go minic. Bhí sise ina h-amhránaí sa bhanna [[Hole]], grúpa a bhí ag déanamh dul chun cinn suntasach nuair a bhí Nirvana ina bhanna beag fós. Chuir Love suim mhór in Kurt ar an toirt, ach bhí seisean seachantach ar dtús báire. Go luath sa chaidreamh, rinne sé neamhaird d'iarrachtaí Love dul amach leis, mar ní raibh sé cinnte go raibh caidreamh ag teastáil uaidh. Níor mhair a iompar ach roinnt mhíonna, áfach, bhí sé i ngrá léi chomh mór sin.

Bhí aithne ag Kurt ar Love cheana, agus í feicthe sa scannán ''Straight to Hell'' sa bhliain 1987. Dar leis an iriseoir Sasanach Everett True, a bhí ina dlúthchara leis an bheirt, gur cuireadh iad in aithne le chéile go hoifigiúil ag ceolchoirm de chuid [[L7]] agus [[Butthole Surfers]] i [[Los Angeles]] i mí na Bealtaine 1991. Sna seachtainí ina dhiaidh sin, d'fhoghlaim Love ó Dave Grohl gur iomaí rud a bhí i gcoitianta ag isean agus Kurt, agus chuaigh sí sa tóir air. I bhfómhar na bliana 1991, bhíodh an bheirt le chéile go minic, b'é úsáid drugaí a rinne dlúthlanúin díobh.

=== Pósadh ===
[[Íomhá:Saturday Night Live logo.jpg|mion]]
Timpeall an ama a chas Nirvana ar an gclár [[Saturday Night Live]], fuair Love amach go raibh sí ag iompar clainne le leanbh Khurt. Ar an 24 Feabhra 1992, roinnt laethanta tar éis dheireadh chamchuairt Nirvana san Aigéan Ciúin, phós Kurt agus Love le chéile ar Trá Waikiki 
[[Haváí]]. Sa tsearmanas, bhí Love gléasta i ngúna sróil agus lása de chuid Frances Farmer, agus chaith Kurt pitseámaí uaine, ós rud é go raibh sé &quot;ró-leisciúil chun &quot;tux&quot; (casóg dinnéir) a chuir air&quot;. Bhí Grohl agus a bhean i láthair ag an bpósadh, ach ní raibh Novoselic ann de bharr achrainn. Bhí athrú dearfach an-mhór i sonas Khurt ag an bpointe seo, agus d'adhmhaigh sé in agallamh leis an iris Sassy go raibh sé chomh tógtha le Love nach raibh pioc suime aige sa bhanna.

=== Frances Bean Cobain ===
[[Íomhá:Frances Bean Cobain Jan 2015.jpg|mion|Frances Bean Cobain, 2015]]
Ar an 18 Lúnasa, saolaíodh iníon Khurt, Frances Bean Cobain.

In alt san iris [[Vanity Fair]] sa bhliain 1992, bhí sé admhaithe ag Love go raibh [[hearóin]] á úsáid aici agus í ag iompar clainne, ach i ngan fhios di. Dhearbhaigh Love go raibh tagairtí míchruinn tógtha ag an iris, ach bá mhór an chonspóid a cruthaíodh. Bhí caidreamh na beirte ina ábhar spéise do na meáin cheana, chuir foilsiú an ailt le borradh as cuimse sa mhéid iriseoirí a bhí sa tóir orthu, ag iarraidh fáil amach an raibh Frances andúlaithe le drugaí ag a breith. Mar gheall air na líomhaintí seo, chuir an &quot;Los Angeles County Department of Children's Services&quot; an [[dlí]] orthu, agus iad á mhaíomh gur tuismitheoirí neamh-infheidhme a bhí iontu. D'ordaigh an breitheamh Frances Bean Cobain, dhá sheachtain d'aois, a thógáil amach ó chúram Khurt agus Love, agus seoladh an leanbh chun chónaí le deirfiúr Love ar feadh roinnt sheachtainí. Sa deireadh, bhain an bheirt coimeád Frances amach arís, tar éis dóibh geallúint a thabhairt go nglacfaidís le tástáil fuail agus cuairteanna rialta ón oibrí sóisialta.

Bhí caint agus eachtraí na beirte sna nuachtáin i gcónaí, Love ach go háirithe, agus í á chur i gcomparáid le [[Yoko Ono]] agus [[Nancy Spungen]]. Anuas ar sin, bhí ráflaí sna meáin go raibh siad ag úsáid drugaí le chéile, agus go raibh droch-thionchar ag Love ar shláinte agus cheol Chobain.

== Fadhbanna sláinte ==
[[Íomhá:Ritalin-SR-20mg-1000x1000.jpg|mion|Ritalin SR 20 mg, nó meitilfeanadáit]]
Bhí saol Cobain lán le fadhbanna fisiciúla agus intinne, agus ní raibh oiread is lá amháin ina shaol nach raibh sé ar saghas leighis amháin nó eile. Bhí sé hipirghníomhach mar pháiste, agus an réiteach a bhí ag a mháthair ná an druga [[Ritalin]] dó. Ón lá sin go dtí nóiméad a bháis, bhí andúil ag Kurt i ndruga amháin nó druga eile. Ar an lámh eile, tá sé fíor go raibh fadhbanna macánta aige freisin - gruaim, taomanna scaoill, broincíteas, agus dian-phian ina bholg (''scolóis'' a thug a dhochtúirí air ní ba dhéanaí). Dhearbhaigh Cobain Kurt gur thosaigh sé ag tógáil drugaí, amhail [[hearóin]], chun an phian seo a smachtú, ach tá sé fíor freisin go raibh sé ag úsáid drugaí ar feadh tamall roimhe seo. Agus Nirvana ag fás go tapaigh sa bhliain [[1991]], bhí andúil hearóin Chobain ag fás ag an ráta céanna. Rinne sé tréaniarracht an fhadhb seo a choimeád faoi rún, mar bhí a fhios aige go raibh Novoselic, Grohl agus bainisteoireacht an bhanna míshásta leis. Go rómhinic, áfach, bhí sé soiléir go raibh sé faoi thionchar an dhruga, nó ag fulaingt agus é i mbun iarrachta éirí as. Bhí cúpla ródháileog aige, agus bhí an t-ádh dearg air nár mharaigh sé é féin de thaisme ní ba luaithe.

== Bás ==

Sa bhliain [[1994]], chuaigh Nirvana amach ar chamchuairt chuig na [[An Eoraip|hEorpa]]. Bhí tús maith acu, ach tar éis thaispeántas ag Terminal Eins i [[München]] ar an 1 Márta, diagnóisíodh Kurt le [[broincíteas]] agus [[laraingíteas]] trom agus cuireadh an turas ar cheal dá bharr. D'éitil sé chuig [[an Róimh]] an lá ina dhiaidh sin chun chóir leighis a fháil, agus thaistil Love chuig an chathair chun a bheith in éineacht leis ar an 3 Márta. An maidin dár gcionn, dhúisigh Love chun teacht ar Khurt agus é gan aithne gan urleabhra sa seomra leapa, agus ródháileog den drug Rohypnol agus seaimpéin ab ea chúis leis. Bhí lánfhios ag Kurt faoin dochar a ndéantar nuair a mheasctar a leithéid le chéile. Seoladh chuig an ospidéal é, agus chaith sé an chuid eile den lá gan mheabhair. Tar éis cúig lá caite san ospidéal, ligeadh Kurt amach agus d'fhill an bheirt ar Seattle. Eisíodh ráiteas ó champa Nirvana a mhaígh nach raibh ann ach drochthimpiste mí-ámharach le h-alcól agus leigheas éigin, ach nochtadh ní ba dhéanaí gur fíoriarracht féinmharuithe a bhí ann. Cuireadh críoch oifigiúil leis an dturas láithreach. 

Ar ais i Seattle dó, rinne cairde agus clann Chobain tréan-iarrachtaí cur ina luí air cabhair gairmiúil a lorg. D'eagraigh Love &quot;idirghabháil&quot; ar an 25 Márta, le deichniúr de ceoltóirí eile, daoine ón chomhlacht ceoil agus dlúthchara leis Dylan Carlson. Ní mó ná sásta a bhí Kurt ar dtús, agus é ag caitheamh anuas go fíochmhar ar gach duine a bhí ann, sular theith sé go dtí a sheomra leapa thuas staighre agus chuir sé an doras faoi ghlas. Ag deireadh an lae, ghlac sé go drogallach lena n-achmhainí &quot;díthocsainiú&quot; a dhéanamh, thaistil sé go dtí an ''Exodus Recovery Center'' i [[Los Angeles]] chun a shláinte agus a shaol a chur ina gceart. Shroich sé an áit ar an [[30 Márta]]. Ní insíodh rud ar bith do bhaill foirne an ionaid faoi ghruaim Khurt, nó faoi na hiarrachtaí a bhí déanta aige lámh a chur ina bhás féin cheana. Nuair a chuaigh cairde chuige ar chuairt, ní fhaca éinne comharthaí go raibh gruaim éigin air nó go raibh féinmharú ar intinn aige. Chaith sé a chuid ama ag caint le comhairleoirí an ionaid faoina fhadhbanna pearsanta agus le drugaí, agus bhain sé sult mór as a bheith ag spraoi lena iníon Frances a bhí ann mar chuairteoir chomh maith, don uair dheireanach mar a tharla sé. An oíche dár gcionn, sheas Kurt amach chun toitín a chaitheamh, ach dhreap sé thar an gclaí a bhí sé dtroigh ar airde chun éalú as an ionad. #
[[Íomhá:KurtCobainHouse.jpg|mion|171 Lake Washington Blvd East Seattle]]
Bhí sé díreach ráite aige an lá roimhe sin, mar mhagadh, gur rud amaideach a bheadh ann chun a leithéid a dhéanamh. Thaistil sé le tacsaí chuig Aerfort Los Angeles agus d'eitil sé ar ais go Seattle, in aon turas le [[Duff McKagan]] ón bhanna [[Guns N' Roses]] a bhí ina shuí in aice leis. Cé go raibh teannas cheana idir Nivana agus Guns N' Roses agus bhí gráin pearsanta ag Kurt ar amhránaí [[Axl Rose]], dúirt McKagan go raibh Kurt sásta é a fheiceáil. Ní ba dhéanaí, áfach, dhearbhaigh McKagan go raibh fhios aige go raibh ag cur as dó. Idir an 2 Aibreán agus an 3 Aibreán, chonacthas Kurt in áiteanna éagsúla timpeall Seattle, ach ní raibh éinne dá chairde nó dá chlann ar an eolas faoin áit ina raibh sé. Ní fhacthas arís é go dtí an 4 Aibreán. Ar an 3 Aibreán, chuaigh Love i dteagmháil le h-imscrúdaitheoir príobháideach darbh ainm Tom Grant, agus d'iarr sise air Kurt a lorg. Ar an 7 Aibreán, agus ráflaí ar fud na háite faoi bhriseadh suas an ghrúpa, tharraing Nirvana amach as an bhféile siúd ''Lollapalooza''.
Ar an 8 Aibreán 1994, fritheadh corp Khurt ina theachsa ar bhruach Loch Washington, nuair a tháinig leictreoir ann chun córas slándála a chur isteach. Taobh amuigh de chuid bheag d'fhuil ag síleadh amach as a chluas, dhearbhaigh an leictreoir nár fhaca sé aon chomharthaí de dochar, agus cheap sé go raibh Kurt ina [[Codladh|chodladh]] sular thug sé gunna faoi deara, agus é dírithe ar smig Khurt. Fuarthas nóta féinmharaithe ann, scríofa chuig cara samhailteach a óige &quot;Boddah&quot;. Fritheadh ardleibhéil de [[hearóin]] agus rian beag de Valium. Bhí corp Kurt ina luí ann leis na laethanta, agus mheas an cróinéir ina thuairisc gurb é 5 Aibreán 1994 an lá a d'éag sé.

Bhí bigil phoiblí ar an 10 Aibreán i bpáirc ag an Seattle Center, agus meastar gur fhreastail timpeall seacht míle duine air. Seinneadh teachtairí ó Krist Novoselic agus Courtney Love, taifeadta roimh ré ag an bheirt. Léigh Love píosaí de nóta féinmharaithe Khurt, agus í ag caoineadh agus ag tabhairt maslaí dó an t-am ar fad. Ag deireadh na bigil, thóg Love amach roinnt d'éadaí Khurt do na daoine siúd a bhí ann fós. Dúirt Dave Grohl go raibh nuacht a bháis &quot;ar an rud is measa a tharla i mo shaol riamh. Cuimhním an ládar gcionn gur dhúisigh mé agus bhí mo chroí briste go raibh sé imithe&quot;. Dúirt sé gur chreid sé riamh gur gheobhadh Kurt bás ag aois óg, agus é ag rá &quot;uaireanta, ní féidir leat duine a thabhairt slán ó iadsan féin&quot;.

== Féach freisin ==

* [[Nirvana]]

[[Íomhá:Oldies - Kurt Cobain signature.jpg|mion]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{DEFAULTSORT:Cobain, Kurt}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1967]]
[[Catagóir:Básanna i 1994]]
[[Catagóir:Amhránaithe Béarla]]
[[Catagóir:Amhránaithe is scríbhneoirí Meiriceánach]]
[[Catagóir:Daoine a chuir lámh ina mbás féin]]
[[Catagóir:Daoine as Washington (stát)]]
[[Catagóir:Ealaíontóirí Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Giotáraithe Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Gníomhaithe cearta daonna]]
[[Catagóir:Gníomhaithe Mheiriceá]]
[[Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann]]
[[Catagóir:Rac-cheoltóirí Meiriceánacha]]</text>
      <sha1>9tbjtn7u6c3y9mht9hgs11e7q30w0ke</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1313025</id>
      <parentid>1313003</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T16:22:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí</comment>
      <origin>1313025</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27286" sha1="3r55iq50swsh6lh86w90iqs6ttlal20" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Cumadóir amhrán|Cumadóir]] agus [[ceoltóir]] Meiriceánach a bhí i '''Kurt Donald Cobain''' ([[20 Feabhra]] [[1967]] - timpeall [[5 Aibreán]] [[1994]]), agus é ina príomhamhránaí agus [[giotár|giotáraí]] leis an racbhanna [[Nirvana]]. Nuair a thosaigh an grúpa ag baint an-cháil amach ag tús na [[1990idí]], b'é Cobain a bhí sa spotsolas mar chumadóir agus ceannaire an [[Racbhanna|bhanna]]. Mar thoradh, féachtar air mar laoch mór do ghlúin óg nua, glúin a bhí tuirseach leis an saghas [[Rac-cheol|rac-cheoil]] éadomhain a bhí gnáthúil ag an am. Leis an albam [[Nevermind]], bhris [[grúinse]] amach as [[Seattle]], agus hathraíodh domhain an rac-cheoil go tobann. Sa lá atá inniu, labhraítear fós faoin tionscal ceoil &quot;réamh-Nirvana&quot; agus &quot;iar-Nirvana&quot;.

Sna laethanta seo, bhí Nirvana ar an ngrúpa ba mhó ar domhan, agus ba cheart do Chobain a bheith sách sásta leis féin. Os a choinne sin, caitheadh isteach sa phríomhshruth go tobann é leis a cháil nua, agus ní raibh sé ar a chompord leis riamh. 

Fear umhal agus ciúin a bhí ann, ach bhí an-bhrú curtha air thar oíche le clú nach raibh á lorg aige riamh. Thosaigh daoine sna meáin ag tabhairt &quot;urlabhraí na glúine&quot; air, ach dhiúltaigh Cobain an smaoineamh seo go borb. Bhí trom-imní air chomh maith i gcónaí, mar cheap sé go raibh sé ag brath na n-idéalaí [[punc-rac]] a bhí aige agus a ghrúpa, nuair a thosaigh siad ag fás agus ag éirí ró-rathúil. Agus ó thaobh a shaol pearsanta de, bhíodh sé i gcónaí ag streachailt le fadhbanna éagsúla, gruaim agus mí-úsáid [[drugaí]] na cinn ba mheasa dóibh.

== Tús a shaoil ==
[[Íomhá:Aberdeen, WA - Grays Harbor Community Hospital - East Campus.jpg|mion|Rugadh Cobain i Aberdeen, WA - ospidéal Grays Harbor  ]]
Rugadh agus tógadh Kurt Donald Cobain in Aberdeen, baile beag sa stát [[Washington]] in iarthuaisceart na [[SAM|Stát Aontaithe]]. Clann beag shona a bhí ann, leis a thuismitheoirí agus a dheirfiúr níos óige Kimberly. De bhunadh [[Éire]]annach agus [[An Fhrainc|Francach]] é a athair Donald Leland Cobain, a bhí ag obair mar mheicneoir [[gluaisteán|gluaisteáin]], agus de bhunadh Éireannach, [[An Ghearmáin|Gearmánach]] agus [[Sasana]]ch í a mháthair Wendy Elizabeth Fradenburg a bhí ina freastalaí. 

Bhí a fhios ag Kurt le linn a shaoil féin go raibh fuil Éireannach aige, ach ní raibh na sonraí ró-shoiléir ag an am seo. Tháinig sé chun solais níos déanaí go bhfuil baint díreach acu leis an dtír - as [[Contae Thír Eoghain]] do mhuintir Chobain, nó &quot;Cobane&quot; mar a litríodh é ansin agus mar a litrítear é fós ann inniu. D'fhág sinsir Kurt an baile beag Inishatieve gar do [[Pomeroy]] sa bhliain 1875, chun aghaidh a thabhairt ar [[Ceanada|Cheanada]], ag teacht anuas go Washington ní ba dhéanaí. Gréasaithe bróg a bhí iontu.
[[Íomhá:Cobain 1981.png|mion|1981]]
Tuismitheoirí den lucht oibre ab ea Don agus Wendy, ach bhí roinnt cheoil sa theaghlach freisin. Bhí banna ceoil darbh ainm ''The Beachcombers'' ag Chuck Fradenburg (uncail Kurt), sheinn a Aintín Mari Earle an giotár i ngrúpaí éagsúla timpeall Chontae Grays Harbor, agus bhí gairmréim ag a sean-uncail Delbert mar theanóir Éireannach, agus é le feiceáil sa scannáin ''King of Jazz'' (1930).  

Cuimhnítear ar Kurt mar ghasúr sona, bríomhar agus deá-chróioch. hAithníodh go raibh bua na h-ealaíne agus é óg fós. De réir tuairiscí, bhí cuma an stiúideo ealaíne ar a sheomra leapa, áit ina tharraingíodh sé na carachtair ab ansa leis ó scannáin agus cartúin ar nós ''Aquaman'', the ''Creature from the Black Lagoon'', agus carachtair [[Disney]] amhail [[Donald Duck]], [[Mickey Mouse]] agus [[Pluto (Disney)|Pluto]]. Fuair sé spreagadh ina chuid iarrachtaí ealaíne óna sheanmháthair Iris Cobain, a bhí ina h-ealaíontóir gairmiúil féin. 
De réir a chéile, thosaigh Kurt ag cur sa cheol chomh maith. Dar leis a Aintín Mari, thosaigh sé ag canadh agus é dhá bhliain d'aois fós. Ag aois a ceathair, thosaigh sé ag canadh agus ag seinm an [[pianó|phianó]], agus é ag scríobh amhráin faoi thuruas chuig an pháirc áitiúil. D'éisteadh le bannaí ar nós [[The Ramones]], agus deireadh sé amhráin amhail &quot;''Motorcyle Song''&quot; le h[[Arlo Guthrie]], &quot;''Hey Jude''&quot; le [[The Beatles]], &quot;''Seasons in the Sun''&quot; le Terry Jacks, agus an t-amhrán téama ó chlár teilifíse [[The Monkees]].

Bhí droch-chasadh sa scéal, áfach, nuair a fuair a thuistí colscaradh agus Kurt ocht mbliana d'aois. Mhaígh sé níos déanaí go raibh tionchar uafásach ag an eachtra seo air, mar bhuachaill óg, agus ina shaol ar fad ó shin i leith. Thit dian-bhrón air go tobann, agus d'éirigh sé i bhfad níos ciúine agus níos feargaí as seo amach. Déarfadh sé níos déanaí go raibh náire air, agus bhí faitíos air aghaidh a thabhairt ar an scoil agus a chairde.

I gceann tamaill, thosaigh a thuistí ag dul amach le daoine eile tar éis an colscaradh. Phós Don arís, cé gur thug sé gealltanas do Khurt nach ndéanfadh sé amhlaidh, agus fuair sé leas-mháthair nua darbh ainm Jenny Westeby Cobain, bean le beirt chlainne cheana. Réitigh siad go maith le chéile ar dtús, agus Kurt ag fáil an aire mháthartha a bhí ag teastáil go géar uaidh. D'athraigh cúrsaí sa bhliain 1979, áfach, nuair a saolaíodh mac nua ag Don agus Jenny, Chad Cobain - níor aithnigh Kurt iad mar a &quot;fhíor-theaghlach&quot;, agus ní raibh an méid ama céanna agus a thuistí dó. D'fhéach Kurt an casadh seo le gráin agus fearg. Thosaigh a mháthair Wendy ag dul amach le fear a bhí foréigeanach léi, ach bhí ar Khurt an foréigean teaghlaigh a fheiceáil go rialta, le Wendy ag dul san ospidéal uair amháin le lámh brise. In ainneoin sin, níor chuir Wendy an dlí ar an bhfear, agus d'fhan an bheirt le chéile. Chuir an mhéid seo leis le dochar intinne agus mothúcháin Khurt.

Lean pearsantacht Khurt ag athrú, sa mhéid is go raibh sé drochbhéasach le daoine fásta, agus thosaigh sé ag déanamh drochbhulaíochta ar bhuachaill eile ón scoil. Ar deireadh thiar, thóg a athair agus Westeby chuig teiripeoir é, agus an réiteach a tháinig as ná go raibh clann amháin ag teastáil uaidh. Rinne an dá thaobh den chlann a seacht ndícheall Don agus Wendy a chuir ar ais le chéile, ach theip orthu. Ar an [[28 Meitheamh]] [[1979]], bhronn Wendy cúram iomláin ar Dhon, agus í dubhthuirseach lena dhroch-iompar. Bhí an scéal céanna ag a athair gan mhoill, agus seoladh Kurt chun chónaí le gach saghas cairde agus clainne tríd na blianta. 

Agus é ina chónaí le muintir a chara Jesse Reed, iad ina gCríostaithe athbhreithe, d'éirigh Kurt chun a bheith ina Chríostaí cráifeach agus téadh sé chuig aifreann go minic. Níos déanaí, áfach, shéan sé an [[Críostaíocht|Chríostaíocht]] go huile is go hiomlán, agus é ag caitheamh anuas uirthi go rialta. Cumadh an t-amhrán &quot;''Lithium''&quot; faoin tionchar a bhí ag a sheal le muintir Reed air. Bhí an creideamh mar pháirt lárnach ina shaol agus a smaointí fós, agus bhain sé úsáid as íomháineachas Chríostaíochta ina chuid oibre agus choimeád sé suim mhór i [[fealsúnacht]] an Jaineachais agus an [[Búdachas|Bhúdachas]]. Tógadh ainm an grúpa, Nirvana, ón choincheap Búdaíoch, rud a chuir sé síos air mar &quot;saoirse ó phian, ón fhulaingt agus an domhan lasmuigh&quot;, smaoineamh atá cosúil le h-eitic agus idé-eolaíocht an [[Punc-rac|phunc-rac]] . D'fhéachfadh Kurt air féin mar Bhúdaí agus mar Jaineach ag amanta éagsúla le linn a shaoil, tar éis dó cláir faisnéise a fheiceáil ar an dá ábhar.
[[Íomhá:Nirvana around 1992.jpg|mion|Kurt Cobain agus  Krist Novoselic (ar chlé), 1992 MTV Video Music Awards.]]
Cé nach raibh suim ar bith sa spórt, cláraíodh mar bhall de foireann ghreamadóireachta na scoile, faoi iachall a athar. Ní raibh sé gan chumas, ach bhí dímheas ceart ag Kurt air de bharr an mhagaidh a fuair sé óna chomráidí agus an bainisteoir. Sa deireadh, thosaigh sé ag cailliúint d'aon turas, chun chur as a athair. Rinne sé an cleas céanna le daorchluiche chomh maith. Bhí spéis ní ba mhó san ealaíon, agus bhíodh sé ag tarraingt go minic i rith cheachtanna scoile, nithe bainteach le h-anatamaíocht an duine san áireamh. Nuair a tugadh tasc scoile dó scigphictiúr a dhéanamh, rinne sé ceann de [[Michael Jackson]]. Dúirt an mhúinteoir ealaíne nach raibh a leithéid oiriúnach chun a bheith ar thaispeáint i halla an scoile, tharraing Kurt pictiúr mí-phlamásach nua d'uachtarán an lae [[Ronald Reagan]].

D´éirigh Kurt cairdiúil le duine aerach ar scoil, agus h-imríodh bulaíocht air uaireanta ag daltaí homafóbacha dá bharr. In agallamh leis an iris ''The Advocate'' sa bhliain 1993, mhaígh sé go raibh sé &quot;aerach i meon&quot; and &quot;d'fhéadfadh sé a bheith déghnéasach.&quot; Dúirt sé freisin gur scríobhadh sé &quot;God is Gay&quot; le péint spraeála ar na pickup trucks ar fud Aberdeen. Le fírinne, léiríonn tuairiscí na bpóilíní in Aberdeen gur frása eile a bhí ann nuair a gabhadh é - &quot;Ain't got no how watchamacallit&quot;. Ina dhialann pearsanta féin, scríobh sé &quot;Níl duine aerach mé, ach ba mhian liom a bheith amhlaidh, chun fearg a chur ar na homafóbaí&quot;.

De réir tuairiscí óna chomhscoláirí agus daoine muinteartha, an chéad cheolchoirm a d'fhreastail sé air ná Sammy Hagar agus Quarterflash ag an Seattle Center Coliseum sa bhliain 1983. Dar leis an bhfear féin, áfach, b'é ceann de chuid the Melvins, agus scríobh sé faoin eachtra seo go forleathan ina dhialann. Mar dhéagóir le cónaí air i Montesano, tháinig Kurt ar éalú agus faoiseamh éigin i i gcúrsaí [[punc-rac]]  a bhí ag fás as cuimse in Iarthuaisceart an [[An tAigéan Ciúin|Aigéin Chiúin]], agus thosaigh sé ag dul go dtí seónna punc sa bhaile. Sa deireadh, ba aoi rialta é ag seomra cleachtaidh na gceoltóirí the Melvins, iadsan féin as Montesano.

Bhog Kurt ar ais go dtí teach a mháthar in Aberdeen, agus d'éirigh sé as Aberdeen High School nuair a bhí sé tugtha faoi deara dó nach raibh obair go leor déanta aige chun chéim a bhaint amach. Thug a mháthair rogha ós a chomhair - faigh fostaíocht nó imigh. Seachtain ní ba dhéanaí, tháinig Kurt abhaile chun teacht ar a chuid éadaí agus gach rud eile curtha i mboscaí. Díbeartha ón áit, d'fhan Kurt go minic i dtithe a gcairde, agus uaireanta eile sleamhnaigh sé isteach in íoslach a mháthar, i ngan fhios di. Agus é gan dídean, mhaígh Kurt sé gur chaith sé sealanna ina chónaí faoi droichead thar an abhainn Wishkah sa bhaile, rud a spreag an t-amhrán &quot;Something in the Way&quot; ón albam ''[[Nevermind]]''. Dhearbhaigh dordghiotáraí [[Krist Novoselic]] nár féidir le héinne a bheith ag cur faoi anseo, de bharr na taoidí ag teacht isteach agus amach, agus tá an chuma ar an scéal nach raibh Kurt ach ag cur le dráma an scéil.

Ag deireadh na bliana 1986, agus don chéad uair riamh, bhog Kurt isteach ina árasán féin agus fuair sé post in ionad saoirse Polainéiseach fiche míle ó thuaidh ó Aberdeen chun íoc as cíos. Le linn an ama seo, bhíodh sé ag taisteal go minic chuig Olympia, Washington chun freastal air rac-choirmeacha. In Olympia dó, bhuail sé le cailín darbh ainm Tracy Marander agus thosaigh sé caidreamh léi. De réir tuairiscí, is ise ábhar an amhráin &quot;''About a Girl''&quot;, agus tá sí luaite mar ghrianghrafadóir ar an albam ''[[Bleach]]''.

Tar éis dó scaradh ó Marander, thosaigh Kurt ag dul amach le Tobi Vail, punc aithnidiúil eile a bhí ag canadh sa bhanna Bikini Kill. Bhí Kurt an-tógtha léi, agus d'admhaigh sé gur chuir sé amach le h-imní ós rud é go raibh sé chomh splanctha sin ina diaidh. Spreag an mhéid seo na focail &quot;Love you so much it makes me sick,&quot; a chan sé san amhrán &quot;''Aneurysm''&quot;. In ainneoin go raibh Kurt lán i ngrá le Vail, thosaigh a gcaidreamh ag laghdú de réir a chéile. Duine réasúnta sean-aimseartha a bhí in Kurt, agus bhí comhluadar beagán máthartha ag teastáil uaidh, rud a chur gráin ar Vail, a bhí i gcónaí ag iarraidh dul i ngleic leis an sean-nós gnéaschlaonta seo sa chomphobal frithchultúrtha punc ina raibh siad. Chaitheadar an bheirt an chuid ba mhó dá n-am le chéile ag pléigh cúrsaí [[polaitíocht]]a agus fealsúnachta. Ba mhór an tionchar a bhí ag a chaidreamh le Vail ar Khurt, agus bhí sí ina h-ábhar de liricí éagsúla anseo is ansiúd ar an gcéirnín ''Nevermind''. Uair amháin agus iad ag déanamh scagaidh ar ábhair ar nós an ainrialachais agus an [[Punc-rac|phunc-rac]]  leis á gcara Kathleen Hanna in árasán Khurt, scríobh sí na focail &quot;Kurt Smells Like Teen Spirit&quot; ar an mballa. Díbholaíoch is ea Teen Spirt, an ceann a bhí á chaitheamh ag Vail, agus níor thug Kurt an mhéid seo faoi deara. Bhain Kurt ciall réabhlóideach as na focail, agus b'as sin a fuair sé an spreagadh do teideal an amhráin &quot;''Smells Like Teen Spirit''&quot;.[[Íomhá:NirvanaNevermindalbumcover.jpg|thumb|''[[Nevermind]]'', an t-albam a chuir ainm Chobain i mbéal an phobail.]]
== Nirvana ==
{{main|Nirvana}}
Mar bhronntanas breithlá ina 14ú bliain, thug uncail Kurt rogha dó idir [[rothar]] agus [[giotár]], agus thóg sé an giotár. Chuir sé tús lena chuid iarrachtaí ag casadh amhrán ar nós &quot;''Louie Louie''&quot; agus &quot;''My Best Friend's Girl''&quot; le [[The Cars]], agus ansin thosaigh sé ag cumadh a rianta féin. Ar an drochuair, ní raibh mórán daoine eile sa bhaile chun seinm in éineacht leis. Bhuail sé le [[Krist Novoselic]] ag áit chleachtaidh na Melvins, duine eile a bhí gafa go mór leis an b[[punc-rac]]. Bhí sciamhlann ag máthair Khrist, agus b'ann a thagaidís chun cleachtadh le chéile sa tseomra thuas staighre. Roinnt bhlianta ina dhiaidh sin, rinne Kurt iarracht Khrist a mhealladh isteach i mbanna nua leis, ag tabhairt cóip den téip ''Fecal Matter'' dó. Ní raibh Krist ró-tógtha leis an gceol nó an smaoineamh sa chéad dul síos, ach ghéill sé sa deireadh agus bhí tús curtha le Nirvana.

Agus iad amach ar an mbóthar, d'éirigh frustrachas in Kurt go minic de bharr lucht féachana beaga agus deacrachtaí iarrachtaí an bhanna a coimeád suas. Sna blianta tosaigh, ní raibh [[Foireann drumaí|drumadóir]] rialta sa bhanna. Sa deireadh, roghnaíodh Chad Channing agus b'eisean a bhí ar a gcéad ceirnín [[Bleach]], eisithe ar Sub Pop Records sa bhliain 1989. Ní raibh ceachtar acu lánsásta le cumas Channing riamh le fírinne, agus bhí siad i gcónaí ag caitheamh súil ar dhaoine eile. Chonaic siad [[Dave Grohl]] ag seó de chuid a bhanna [[Scream (banna)|Scream]] agus chuaigh seisean go mór i gcion orthu, agus glacadh mar bhall Nirvana é. Ba le Grohl a thaifead siad a gcéadligean ar mhórlipéad sa bhliain 1991 - Nevermind - agus an chlú ba mhó a bhí acu.
[[Íomhá:Ablaze-Nirvana-comic-detail.jpg|mion|Ralph Horsley,Iml 10  Ablaze!, Leeds, UK, 1993]]
Leis an iomrá nua seo, thosaigh Kurt ag imní go raibh sé ag teacht salach ar fhréamhacha &quot;faoi-thalamh&quot; an ghrúpa. Shíl sé go raibh na meáin ag déanamh géarleanúint air, ag cur a chás féin i gcomparáid le Frances Farmer. Bhí sé míshásta fosta le cuid de lucht leanta Nirvana - iad siúd a chuir suim sa cheol ach nár thug aitheantas do thuairimí polaitiúila nó sóisialta an bhanna, nó a bhí ag baint ciall míchruinn astu. Bhí Kurt glan i gcoinne an ghnéasclantais agus na homafóibe, agus bhí sé an-bhródúil ón thaispeánta ag ócáidí amhail No-on-Nine in Oregon sa bhliain 1992.

Bhí sé ina thacadóir díograiseach den ghluaiseacht &quot;ar son rogha&quot; chomh maith, agus bhí baint aige le ''Rock for Choice'' ó nuair a chuir an banna L7 tús leis an bhfeachtas. Fuair sé bagairtí bháis dá bharr ó gníomhaithe fhrith-ghinmhilleadh, duine amháin á rá go scaoilfí é chomh luath is a sheas sé amach ar an stáitse. Sna nótaí laistigh den cheirnín ''Incesticide'', dhearbhaigh Kurt: &quot;más fuath le héinne daoibh daoine aeracha, daoine de dhath éagsúil, nó mná, déanaigí gar amháin dúinn ,le bhur dtoil - lig dúinn! Ná tagaigí chuig ár seónna agus ná ceannaígí ár gceirníní.&quot;

== Pósadh agus breith a iníne ==
[[Íomhá:Courtney Love Public Assembly Crop.png|clé|mion|Courtney Love, 2014]]
Ar an [[12 Eanáir]] [[1990]], bhuail Kurt le [[Courtney Love]] ag an gclub oíche Satyricon, áit i mbíodh bannaí malartacha ag seinm go minic. Bhí sise ina h-amhránaí sa bhanna [[Hole]], grúpa a bhí ag déanamh dul chun cinn suntasach nuair a bhí Nirvana ina bhanna beag fós. Chuir Love suim mhór in Kurt ar an toirt, ach bhí seisean seachantach ar dtús báire. Go luath sa chaidreamh, rinne sé neamhaird d'iarrachtaí Love dul amach leis, mar ní raibh sé cinnte go raibh caidreamh ag teastáil uaidh. Níor mhair a iompar ach roinnt mhíonna, áfach, bhí sé i ngrá léi chomh mór sin.

Bhí aithne ag Kurt ar Love cheana, agus í feicthe sa scannán ''Straight to Hell'' sa bhliain 1987. Dar leis an iriseoir Sasanach Everett True, a bhí ina dlúthchara leis an bheirt, gur cuireadh iad in aithne le chéile go hoifigiúil ag ceolchoirm de chuid [[L7]] agus [[Butthole Surfers]] i [[Los Angeles]] i mí na Bealtaine 1991. Sna seachtainí ina dhiaidh sin, d'fhoghlaim Love ó Dave Grohl gur iomaí rud a bhí i gcoitianta ag isean agus Kurt, agus chuaigh sí sa tóir air. I bhfómhar na bliana 1991, bhíodh an bheirt le chéile go minic, b'é úsáid drugaí a rinne dlúthlanúin díobh.

=== Pósadh ===
[[Íomhá:Saturday Night Live logo.jpg|mion]]
Timpeall an ama a chas Nirvana ar an gclár [[Saturday Night Live]], fuair Love amach go raibh sí ag iompar clainne le leanbh Khurt. Ar an 24 Feabhra 1992, roinnt laethanta tar éis dheireadh chamchuairt Nirvana san Aigéan Ciúin, phós Kurt agus Love le chéile ar Trá Waikiki 
[[Haváí]]. Sa tsearmanas, bhí Love gléasta i ngúna sróil agus lása de chuid Frances Farmer, agus chaith Kurt pitseámaí uaine, ós rud é go raibh sé &quot;ró-leisciúil chun &quot;tux&quot; (casóg dinnéir) a chuir air&quot;. Bhí Grohl agus a bhean i láthair ag an bpósadh, ach ní raibh Novoselic ann de bharr achrainn. Bhí athrú dearfach an-mhór i sonas Khurt ag an bpointe seo, agus d'adhmhaigh sé in agallamh leis an iris Sassy go raibh sé chomh tógtha le Love nach raibh pioc suime aige sa bhanna.

=== Frances Bean Cobain ===
[[Íomhá:Frances Bean Cobain Jan 2015.jpg|mion|Frances Bean Cobain, 2015]]
Ar an 18 Lúnasa, saolaíodh iníon Khurt, Frances Bean Cobain.

In alt san iris [[Vanity Fair]] sa bhliain 1992, bhí sé admhaithe ag Love go raibh [[hearóin]] á úsáid aici agus í ag iompar clainne, ach i ngan fhios di. Dhearbhaigh Love go raibh tagairtí míchruinn tógtha ag an iris, ach bá mhór an chonspóid a cruthaíodh. Bhí caidreamh na beirte ina ábhar spéise do na meáin cheana, chuir foilsiú an ailt le borradh as cuimse sa mhéid iriseoirí a bhí sa tóir orthu, ag iarraidh fáil amach an raibh Frances andúlaithe le drugaí ag a breith. Mar gheall air na líomhaintí seo, chuir an &quot;Los Angeles County Department of Children's Services&quot; an [[dlí]] orthu, agus iad á mhaíomh gur tuismitheoirí neamh-infheidhme a bhí iontu. D'ordaigh an breitheamh Frances Bean Cobain, dhá sheachtain d'aois, a thógáil amach ó chúram Khurt agus Love, agus seoladh an leanbh chun chónaí le deirfiúr Love ar feadh roinnt sheachtainí. Sa deireadh, bhain an bheirt coimeád Frances amach arís, tar éis dóibh geallúint a thabhairt go nglacfaidís le tástáil fuail agus cuairteanna rialta ón oibrí sóisialta.

Bhí caint agus eachtraí na beirte sna nuachtáin i gcónaí, Love ach go háirithe, agus í á chur i gcomparáid le [[Yoko Ono]] agus [[Nancy Spungen]]. Anuas ar sin, bhí ráflaí sna meáin go raibh siad ag úsáid drugaí le chéile, agus go raibh droch-thionchar ag Love ar shláinte agus cheol Chobain.

== Fadhbanna sláinte ==
[[Íomhá:Ritalin-SR-20mg-1000x1000.jpg|mion|Ritalin SR 20 mg, nó meitilfeanadáit]]
Bhí saol Cobain lán le fadhbanna fisiciúla agus intinne, agus ní raibh oiread is lá amháin ina shaol nach raibh sé ar saghas leighis amháin nó eile. Bhí sé hipirghníomhach mar pháiste, agus an réiteach a bhí ag a mháthair ná an druga [[Ritalin]] dó. Ón lá sin go dtí nóiméad a bháis, bhí andúil ag Kurt i ndruga amháin nó druga eile. Ar an lámh eile, tá sé fíor go raibh fadhbanna macánta aige freisin - gruaim, taomanna scaoill, broincíteas, agus dian-phian ina bholg (''scolóis'' a thug a dhochtúirí air ní ba dhéanaí). Dhearbhaigh Cobain Kurt gur thosaigh sé ag tógáil drugaí, amhail [[hearóin]], chun an phian seo a smachtú, ach tá sé fíor freisin go raibh sé ag úsáid drugaí ar feadh tamall roimhe seo. Agus Nirvana ag fás go tapaigh sa bhliain [[1991]], bhí andúil hearóin Chobain ag fás ag an ráta céanna. Rinne sé tréaniarracht an fhadhb seo a choimeád faoi rún, mar bhí a fhios aige go raibh Novoselic, Grohl agus bainisteoireacht an bhanna míshásta leis. Go rómhinic, áfach, bhí sé soiléir go raibh sé faoi thionchar an dhruga, nó ag fulaingt agus é i mbun iarrachta éirí as. Bhí cúpla ródháileog aige, agus bhí an t-ádh dearg air nár mharaigh sé é féin de thaisme ní ba luaithe.

== Bás ==

Sa bhliain [[1994]], chuaigh Nirvana amach ar chamchuairt chuig na [[An Eoraip|hEorpa]]. Bhí tús maith acu, ach tar éis thaispeántas ag Terminal Eins i [[München]] ar an 1 Márta, diagnóisíodh Kurt le [[broincíteas]] agus [[laraingíteas]] trom agus cuireadh an turas ar cheal dá bharr. D'éitil sé chuig [[an Róimh]] an lá ina dhiaidh sin chun chóir leighis a fháil, agus thaistil Love chuig an chathair chun a bheith in éineacht leis ar an 3 Márta. An maidin dár gcionn, dhúisigh Love chun teacht ar Khurt agus é gan aithne gan urleabhra sa seomra leapa, agus ródháileog den drug Rohypnol agus seaimpéin ab ea chúis leis. Bhí lánfhios ag Kurt faoin dochar a ndéantar nuair a mheasctar a leithéid le chéile. Seoladh chuig an ospidéal é, agus chaith sé an chuid eile den lá gan mheabhair. Tar éis cúig lá caite san ospidéal, ligeadh Kurt amach agus d'fhill an bheirt ar Seattle. Eisíodh ráiteas ó champa Nirvana a mhaígh nach raibh ann ach drochthimpiste mí-ámharach le h-alcól agus leigheas éigin, ach nochtadh ní ba dhéanaí gur fíoriarracht féinmharuithe a bhí ann. Cuireadh críoch oifigiúil leis an dturas láithreach. 

Ar ais i Seattle dó, rinne cairde agus clann Chobain tréan-iarrachtaí cur ina luí air cabhair gairmiúil a lorg. D'eagraigh Love &quot;idirghabháil&quot; ar an 25 Márta, le deichniúr de ceoltóirí eile, daoine ón chomhlacht ceoil agus dlúthchara leis Dylan Carlson. Ní mó ná sásta a bhí Kurt ar dtús, agus é ag caitheamh anuas go fíochmhar ar gach duine a bhí ann, sular theith sé go dtí a sheomra leapa thuas staighre agus chuir sé an doras faoi ghlas. Ag deireadh an lae, ghlac sé go drogallach lena n-achmhainí &quot;díthocsainiú&quot; a dhéanamh, thaistil sé go dtí an ''Exodus Recovery Center'' i [[Los Angeles]] chun a shláinte agus a shaol a chur ina gceart. Shroich sé an áit ar an [[30 Márta]]. Ní insíodh rud ar bith do bhaill foirne an ionaid faoi ghruaim Khurt, nó faoi na hiarrachtaí a bhí déanta aige lámh a chur ina bhás féin cheana. Nuair a chuaigh cairde chuige ar chuairt, ní fhaca éinne comharthaí go raibh gruaim éigin air nó go raibh féinmharú ar intinn aige. Chaith sé a chuid ama ag caint le comhairleoirí an ionaid faoina fhadhbanna pearsanta agus le drugaí, agus bhain sé sult mór as a bheith ag spraoi lena iníon Frances a bhí ann mar chuairteoir chomh maith, don uair dheireanach mar a tharla sé. An oíche dár gcionn, sheas Kurt amach chun toitín a chaitheamh, ach dhreap sé thar an gclaí a bhí sé dtroigh ar airde chun éalú as an ionad. #
[[Íomhá:KurtCobainHouse.jpg|mion|171 Lake Washington Blvd East Seattle]]
Bhí sé díreach ráite aige an lá roimhe sin, mar mhagadh, gur rud amaideach a bheadh ann chun a leithéid a dhéanamh. Thaistil sé le tacsaí chuig Aerfort Los Angeles agus d'eitil sé ar ais go Seattle, in aon turas le [[Duff McKagan]] ón bhanna [[Guns N' Roses]] a bhí ina shuí in aice leis. Cé go raibh teannas cheana idir Nivana agus Guns N' Roses agus bhí gráin pearsanta ag Kurt ar amhránaí [[Axl Rose]], dúirt McKagan go raibh Kurt sásta é a fheiceáil. Ní ba dhéanaí, áfach, dhearbhaigh McKagan go raibh fhios aige go raibh ag cur as dó. Idir an 2 Aibreán agus an 3 Aibreán, chonacthas Kurt in áiteanna éagsúla timpeall Seattle, ach ní raibh éinne dá chairde nó dá chlann ar an eolas faoin áit ina raibh sé. Ní fhacthas arís é go dtí an 4 Aibreán. Ar an 3 Aibreán, chuaigh Love i dteagmháil le h-imscrúdaitheoir príobháideach darbh ainm Tom Grant, agus d'iarr sise air Kurt a lorg. Ar an 7 Aibreán, agus ráflaí ar fud na háite faoi bhriseadh suas an ghrúpa, tharraing Nirvana amach as an bhféile siúd ''Lollapalooza''.
Ar an 8 Aibreán 1994, fritheadh corp Khurt ina theachsa ar bhruach Loch Washington, nuair a tháinig leictreoir ann chun córas slándála a chur isteach. Taobh amuigh de chuid bheag d'fhuil ag síleadh amach as a chluas, dhearbhaigh an leictreoir nár fhaca sé aon chomharthaí de dochar, agus cheap sé go raibh Kurt ina [[Codladh|chodladh]] sular thug sé gunna faoi deara, agus é dírithe ar smig Khurt. Fuarthas nóta féinmharaithe ann, scríofa chuig cara samhailteach a óige &quot;Boddah&quot;. Fritheadh ardleibhéil de [[hearóin]] agus rian beag de Valium. Bhí corp Kurt ina luí ann leis na laethanta, agus mheas an cróinéir ina thuairisc gurb é 5 Aibreán 1994 an lá a d'éag sé.

Bhí bigil phoiblí ar an 10 Aibreán i bpáirc ag an Seattle Center, agus meastar gur fhreastail timpeall seacht míle duine air. Seinneadh teachtairí ó Krist Novoselic agus Courtney Love, taifeadta roimh ré ag an bheirt. Léigh Love píosaí de nóta féinmharaithe Khurt, agus í ag caoineadh agus ag tabhairt maslaí dó an t-am ar fad. Ag deireadh na bigil, thóg Love amach roinnt d'éadaí Khurt do na daoine siúd a bhí ann fós. Dúirt Dave Grohl go raibh nuacht a bháis &quot;ar an rud is measa a tharla i mo shaol riamh. Cuimhním an ládar gcionn gur dhúisigh mé agus bhí mo chroí briste go raibh sé imithe&quot;. Dúirt sé gur chreid sé riamh gur gheobhadh Kurt bás ag aois óg, agus é ag rá &quot;uaireanta, ní féidir leat duine a thabhairt slán ó iadsan féin&quot;.

== Féach freisin ==

* [[Nirvana]]

[[Íomhá:Oldies - Kurt Cobain signature.jpg|mion]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{DEFAULTSORT:Cobain, Kurt}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1967]]
[[Catagóir:Básanna i 1994]]
[[Catagóir:Amhránaithe Béarla]]
[[Catagóir:Amhránaithe is scríbhneoirí Meiriceánach]]
[[Catagóir:Daoine a chuir lámh ina mbás féin]]
[[Catagóir:Daoine as Washington (stát)]]
[[Catagóir:Ealaíontóirí Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Giotáraithe Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Gníomhaithe Meiriceánacha um chearta an duine]]
[[Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann]]
[[Catagóir:Rac-cheoltóirí Meiriceánacha]]</text>
      <sha1>3r55iq50swsh6lh86w90iqs6ttlal20</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>An Araibis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>6662</id>
    <revision>
      <id>1313011</id>
      <parentid>1218047</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T16:01:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1313011</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53579" sha1="kgt08l3nx07vm73hwwch8idhs97ec3u" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Teanga}}

Is [[Teangacha Seimíteacha|teanga Sheimíteach]] í [[An Araibis|an Araibis]] atá ar an séú teanga is mó cainteoirí ar domhan. Is í an teanga a labhraíonn an líon is mó cainteoirí dúchais de na Teangacha Seimíteacha í. Sa domhan Arabach is mó a labhraítear í agus is as an bpobal Arabach a ainmníodh í. Áitítear uaireanta gur teangacha éagsúla Arabacha atá i gceist seachas aon teanga amháin.
[[Íomhá:Arabic language.jpg|clé|mion|Callagrafaíocht na hAraibise|221x221px]]

== Na Teangacha Seimíteacha ==
[[Teangacha Seimíteacha|Teanga Sheimíteach]] í an Araibis, rud a fhágann go bhfuil an dúrud gaolta aici i measc teangacha ársa tábhachtacha [[an Meán-Oirthear|an Mheánoirthir]]. Is iad na teangacha Seimíteacha ná: an [[Acáidis]]. Tá an Acáidis ar ceann de na teangacha is sine a bhfuil eolas againn orthu. Sa Mheasapótaim—in [[An Iaráic|Iaráic]] an lae inniu—a labhraítí í, ach níorbh í féin an teanga is sine a bhí á saothrú ansin. Is amhlaidh gur tháinig sí i leaba na [[Súiméiris]]e, an tseanteanga Mheasapótamach nach raibh aon teanga eile gaolmhar léi, go bhfios dúinn. B'í aibítir na litreach [[dingchruthach]]—&quot;cuneiform&quot; mar a thugann lucht labhartha an Bhéarla uirthi—a d'úsáidtí leis na teangacha seo, eadar [[Acáidis]] agus [[Suiméiris]], a bhreacadh síos—nó a ghreanadh síos, le bheith beacht.

Faoin mbliain 2000 roimh bhreith Chríost a thosaigh an Acáidis ag titim as a chéile, agus gach canúint ag dul a bealach féin. B'iad an [[Aisiris]] agus an Nua-Bháibileoinis an dá chanúint ba thábhachtaí acu seo, ach má bhí féin, chuaigh an chéad cheann acu in éag faoin am a rugadh Críost. Ní léir go fóill cad é an gaol a bhí acu seo le dhá sheanteanga eile ar baisteadh Éablaítis agus Úgairitis orthu. Tá scríbhinní sa chéad teanga le fáil i dTeill Máirdít (Ebla) faoi thrí scór ciliméadar ó dheas d'Aileapó, agus iarsmaí an dara ceann faighte amach ag lucht na seandálaíochta i Rais Seamra (Ugarit) láimh le Lataicia.

Tá muid níos eolaí ar chinniúint na dteangacha Seimíteacha Iar-Thuaisceartacha, mar atá, an [[An Aramais|Aramais]] agus an [[An Eabhrais|Eabhrais]] thar aon cheann eile. Dealraíonn sé go dtéann na teangacha seo siar go dtí an Amóirítis, teanga nach bhfuil mórán fágtha di thar na hainmneacha pearsanta i gcartlanna Acáideacha. Bhí an Aramais an-difriúil leis [[an Eabhrais]] cheana nuair a breacadh an dá theanga síos an chéad uair riamh, ach tá aon dlúthghaol amháin, ar a laghad, ag an Eabhrais—[[an Fhéinícis]]. Cuid de na canúintí Féiníceacha, tá siad cosúil leis an Eabhrais agus nach féidir a rá cé acu den dá theanga seo atá i gceist dáiríribh.

Ó thaobh an chultúir de, is í an Eabhrais an ceann is tábhachtaí de na teangacha seo. Baineann Eabhrais an Bhíobla leis na blianta 1200-200 roimh bhreith Chríost, ach tá an teanga bheo ar fáil ina lán cáipéisí ó na blianta ina dhiaidh sin freisin - go háirithe sa [[Talmúd]]. Bailiúchán de litríocht saíochta, fealsúnachta agus teagaisc is ea an Talmud. Chuaigh an Eabhrais in éag mar theanga labhartha faoin am a rugadh Críost, agus an Aramais á leitheadú mar a bheadh loscadh sléibhe ann. Ar ndóighe, níor éirigh lucht léinn an Ghiúdachais riamh as a seanteanga a shaothrú sna scríbhinní; agus san fhichiú haois thosaigh na [[Siónachas|Siónaigh]] ag labhairt Eabhrais lena gclann leis an teanga a athbheochan mar ghnáthurlabhra phobail.
[[Íomhá:Flag of the Arabic language.svg|mion|Bratach amháin usáidtear don Araibis|220x220px]]
Maidir leis an Aramais, tá sí ar fáil i bhfoirm scríofa ón mílaois dheireanach roimh bhreith Chríost ar aghaidh. Nuair a d'éirigh sí ina gnáth-theanga ar fud an Mheánoirthir, scoilt sí ina dhá leath, an ceann iartharach—Aramais na Palaistíne, an Nabaitéis agus an Phailmíris—agus an ceann oirthearach, as ar fáisceadh na canúintí Nua-Aramaise a mhaireann inniu féin i mbéal dreamanna beaga de Chríostaithe anseo is ansiúd ar fud an Mheán Oirthir.

Na teangacha atá fágtha anois, is iad na gaolta is dlúithe dá bhfuil ag an Araibis—sin le rá, teangacha Seimíteacha an Iar-Dheiscirt. Is é sin, más fíor gurb iad na gaolta is dlúithe iad. Nó níl lucht an tsaineolais ar aon fhocal go fóill faoin gcineál muintearais nó baint atá ag na teangacha Seimíteacha le chéile.

Maidir le teangacha Seimíteacha an Iar-Dheiscirt, mar a thugtar orthu go traidisiúnta, is iad an Araibis Thuaidh, an Araibis Theas, agus an Amáiris iad. Is gá a chuimhneamh gurb ionann an &quot;Araibis&quot; mar a thuigimid inniu é agus an Araibis Thuaidh. Teanga is ea an Araibis Theas nach bhfuil róchosúil leis an Araibis Thuaidh ná intuigthe ag cainteoirí na teanga eile. D'fhág an teanga seo a lorg ar an gcineál Araibis Thuaidh a labhraítear san [[An Ómáin|Ómáin]] agus san [[An Éiméin|Éiméin]]. Thairis sin, ámh, maireann canúintí de chuid na hAraibise Theas in áiteanna iargúlta go fóill, ar nós Oileán Soqotra. Ní gnách na canúintí seo a chur ar pár, áfach. Deacair is uile mar atá an teanga acu, is í an Araibis Thuaidh a bhíonn á saothrú ag lucht a labhartha, an chuid acu a bhfuil scríobh nó léamh aon teanga acu.

Nuair a chuaigh daoine de lucht labhartha na hAraibise Theas a chónaí san [[An Aetóip|Aetóip]] fadó, chuir siad tús le forbairt na Sean-Amairise (ná tóg in ainriocht na hAramaise í, ní hionann an dá theanga!) nó an teanga [[Ge'ez]], a úsáidtear i gcónaí mar theanga naofa in Eaglais na nOrtadocsach Cóipteach san Aetóip. Thairis sin, saothraítear an Nua-Amairis mar theanga scríofa inniu, in éineacht le cúpla canúint nó teanga eile a d'eascair ón tsean-Amairis fosta. Is í an Tigrinis an ceann is tábhachtaí acu seo, nó is í teanga oifigiúil na h[[An Éaraitré|Éaraitré]] í.

Cuid de na saineolaithe, áfach, — an scoláire [[Iosrael]]ach [[Roibeard Hetzron]] thar aon duine eile—tá siad inbharúla nach bhfuil ag an [[Araibis Thuaidh]] ach lúb bheag ghaoil leis an Araibis Theas agus na [[teangacha Amaracha]] san [[Aetóip]]. Síleann an scoil seo go bhfuil an Araibis sa ghrúpa céanna leis an Eabhrais agus an Aramais.

== Trí Theanga Ghaolmhara in Aon Chorcán le Chéile ==
[[Íomhá:Arabic speaking world.svg|mion|Stádas na hArabaise i dtíortha éagsúla. Tá dath uaithne ar na tíortha ina bhfuil an Araibis amháin oifigiúil, dath gorm dorcha ar na tíortha ina bhfuil an Araibis oifigiúil in éineacht le teanga(cha) eile ach á labhairt ag an móramh, dath gorm éadrom ar na tíortha ina bhfuil an teanga oifigiúil agus í á labhairt ag mionlach nó ina bhfuil ról cultúrtha aici.|220x220px]] 
Cibé faoi sin, tá lucht an tsaineolais féin ag dul in éadóchas ag iarraidh crann ceart ginealais a líniú do na teangacha Seimíteacha. Nó tá na teangacha seo i ndiaidh an-lorg a fhágáil ar a chéile.

Mar shampla, cuid mhór den Aramais atá ar caomhnú, is Aramais le scríbhneoirí Giúdacha í a bhí go mór faoi thionchar na hEabhraise. Ansin, is í an bharúil atá ag na scoláirí taobh amuigh den domhan Ioslamach go bhfuil Araibis [[an Córán|an Chóráin]] breac le hiasachtaí Aramaise, toisc go bhfuil baint ag an gCórán féin le traidisiún na gCríostaithe is na n[[Giúdachas|Giúdach]]. B'í an Aramais [[francbhéarla]] (lingua franca) an traidisiúin seo sa Mheán-Oirthear, agus na téarmaí ab fhearr le fáil inti chun cur síos a thabhairt ar na coincheapa reiligiúnach (is gá a phointeáil amach nach bhfuil na scoláirí Ioslamacha róshásta leis an teoiric seo, nó níl sé ag teacht go rómhaith leis an ráiteas sa Chórán a deir gur ''Córán Araibise a rinne Muid'' [=Dia] ''de, i gcruth is go dtuigfeadh sibh é'').

Thairis sin, nuair a shocraigh na sluaite móra de Ghiúdaigh síos i dtíortha Ioslamacha le teacht slán ó na géarleanúintí barbartha a bhí ar cois ag na Críostaithe, is léir gur fhág sin faoi thionchar na hAraibise iad, agus iad ag forbairt na hEabhraise mar theanga léannta. Agus arís, an cineál Aramaise a labhraítear sa Mheán-Oirthear inniu, tá sí á saothrú ag daoiní a bhfuil cónaí orthu i dtíortha Arabacha, daoine a chaithfeas Araibis a tharraingt orthu agus iad ag caint le lucht údaráis an stáit. Fágann an Araibis a lorg ar chaint bheo na hAramaise inniu, mar sin, agus an dá theanga chomh dlúth sin i dteagmháil le chéile. An tSean-Aramais a chleachtaíodh lucht léinn an Ghiúdachais i gcuid de na scríbhinní naofa Giúdacha, is léir gur &quot;Aramais Ghiúdach&quot; atá ann, Aramais a cuireadh in oiriúint do riachtanaisí téarmaíochta an Ghiúdachais—agus an Eabhrais ag soláthar na téarmaíochta, nó múnlaí a húsáide, ar a laghad.

Is é an tátal is féidir a bhaint as an méid seo nach bhfuil fáil ar Araibis ar bith ach an Araibis ar imir an Eabhrais agus an Aramais a dtionchar uirthi. Is é an cineál Eabhrais a chleachtaítear inniu an Eabhrais ar imir an Aramais agus an Araibis a dtionchar uirthi. An Aramais atá ann, forbraíodh faoi thionchar an dá theanga eile í fosta. Mar sin, ní féidir le haon duine a thuilleadh aon bhreithiúnas róchruinn a thabhairt ar an dóigh a raibh na teangacha seo gaolmhar le chéile sular tháinig siad i síor-dhlúth-theagmháil le chéile.
[[Íomhá:WiktionaryAr.svg|mion|Lógo Vicífhoclóir Araibis|267x267px]]

== Fréamhacha na hAraibise ==

Cibé faoin ngaol atá ag an Araibis leis na teangacha Seimíteacha eile, tá muid sách eolach ar an Araibis féin. Rinneadh an chéad trácht ar na hArabaigh riamh in annalacha na hAisíre ocht gcéad go leith de bhlianta roimh bhreith Chríost. Rinne an Rí Salmanassar a Trí tagairt don chath a chuir sé ar ghinearál arbh ainm dó ''Gindibu'', agus é ina thaoiseach ar an treibh úd ''Arbi''. Is féidir, áfach, nach raibh de chiall leis an fhocal áirithe seo ar dtús ach &quot;fánaí&quot;, duine den lucht fáin a bhí ag dul thart timpeall ar fud Leithinis na hAraibe. Fánaithe ab ea na hArabaigh ceart go leor, go dtí gur cumadh cineál nua diallaite a chuir ar a gcumas marcaíocht cheart a dhéanamh, in áit na seansrathrach nach dtiocfadh ach earraí a luchtú uirthi. Chuir an diallait an-luas leis an bhfánaíocht, i gcruth is gur tháinig treibheacha éagsúla le chéile, rud a chuidigh leo focail is foirmeacha a ghlacadh isteach ó chanúintí eile agus cineál caighdeán nó comh-chanúint a chruthú ina measc féin. Deirtear gur ''beidiúnaíodh'' cultúr agus teanga na nArabach, agus as an mbeidiúnú seo a fáisceadh an Araibis mar theanga chlasaiceach nó réamhchlasaiceach.

Tá focail agus ainmneacha Araibise le fáil in áiteanna éagsúla roimh lá Mhuhamad in inscríbhinní—cuid acu, tá siad scríofa le litreacha na hAraibise Theas; an chuid eile acu, Aramais atá iontu, diomaite de na hainmneacha pearsanta a bhaineann leis an Araibis.
[[Íomhá:WP countries and versions Arabia.pdf|mion|220x220px]]
B'é an Córán a chuir bun leis an litríocht Araibise agus le caighdeán na hAraibise Clasaicí. Ar chúiseanna na diagachta féin, is gnách a shíleadh go raibh an Fáidh dall ar scríbhneoireacht is aibítir ar bith. Ar a laghad, bhí páirt thábhachtach ag an ghlanmheabhraíocht i bhforbairt an Chóráin. I ndiaidh bhás Mhuhamad, áfach, tháinig an-deifir ar lucht a leanúna a chuid aislingí a chur i míotar, agus mar sin, bhreac siad síos an Córán agus chuir siad in eagar é mar leabhar ceart. An aibítir a bhí in úsáid ag na hArabaigh san am sin, ba leagan iodálaí den aibítir Fhéiníceach í, agus cuid de na litreacha ag éirí chomh cosúil le chéile is nach raibh san fhocal scríofa go bunúsach ach seort crann taca don ghlanmheabhraíocht. Ó bhí páirt iontach lárnach ag an gCórán ins an reiligiún—nó is é foirceadal Ioslam gurb é focal Dé gan truailliú é—theastaigh ceartlitriú níos cruinne ó na Moslamaigh, agus faitíos orthu go gcuirfeadh an drochscríbhneoireacht briathar Dé as a riocht. Mar sin, cuireadh poncanna breise le litreacha áirithe chun fuaimeanna éagsúla a choinneáil scartha ó chéile. Dealraíonn sé gurb ó aibítir Shíreach na hAramaise a fuarthas na poncanna seo.

Ina dhiaidh sin féin, níor ghnách na gutaí a scríobh amach ar aon dóigh ar leith. B'é an gramadóir Abú 'l-Asbhad al Du'áilí a chuir an chéad sonrú i dtábhacht na ngutaí i gcaighdeánú na hAraibise sa tseachtú haois, ach b'é al-Hailíl ibn Achmad sa chéad aois eile a chum na comharthaí a sheasann do na gutaí i scríbhneoireacht Araibise an lae inniu.
[[Íomhá:Arabic Varieties Map.svg|mion|220x220px|Canúintí]]

== Caighdeánú na hAraibise ==

An chéad ghramadóir Araibise, al-Siobabhaithí, ní Arabach a bhí ann ach Peirseach a chaithfeadh an teanga a fhoghlaim mar theanga iasachta. Deirtear, fiú, nár bhain an fear bocht líofacht rómhaith amach sa teanga labhartha riamh. Mar sin féin, chruthaigh sé modheolaíocht dhian gramadóireachta a raibh an-tionchar aici ar na glúnta de thaighdeoirí teangeolaíochta ina dhiaidh. Bhaineadh sé úsáid as analach loighciúil mar phríomhghléas gramadóireachta, agus tá sé incheaptha gur éirigh leis foirmeacha nó cleachtais ghramadaí a athbheochan sa teanga scríofa nach raibh ach a n-iarsmaí le fáil sa ghnáthchaint.

Bhí an teanga féin á teannadh is á streachailt go mór ag athruithe na sochaí Arabaí a tháinig ar lorg Ioslam, agus na hArabaigh ag cur catha ar lucht an &quot;éigreidimh&quot; sna tíortha ina dtimpeall. Nó de réir mar a bhí siad ag teacht i seilbh tailte nua a bhí go minic níos saibhre nó níos airde ó thaobh an chultúir de ná saol fáin na mBeidiúnach, b'éigean dóibh focail úra a ligean isteach, agus iad ag fáil aithne ar chleachtais is aireagáin nár casadh orthu roimhe seo. Ní raibh an t-athrú seo ag taitneamh le lucht an ghlanteangachais, áfach, agus iad barúlach nár chóir teanga naofa an Chóráin a chur as a riocht le truailliú iasachta, ó b'é briathar Dé é.
[[Íomhá:Quranic-arabic-corpus.png|mion|253x253px]]
Ní raibh teanga an Chóráin féin glan ar iasachtaí, muis. Rinneadh tagairt cheana féin don dóigh ar fhág Aramais Shíreach na gCríostaithe a sliocht ar Araibis an Chóráin. Thairis sin, is léir go ndearnadh trácht éigin sa Chórán féin ar ábhair nó ar rudaí a raibh baint acu le saol sofaisticiúil na Peirse, agus lipéid Pheirsise á n-úsáid ag na hArabaigh féin ar na rudaí seo. Nó, tar éis an tsaoil, ní raibh aon chaill ar na hArabaigh riamh ag trádáil le hearraí só, ar nós na túise is na síoda, na ndathanna is na gcumhrán, agus tháinig na focail i mbéal na nArabach chomh túisce is a chuala siad iomrá ar na rudaí a raibh na focail seo ag seasamh dóibh.

Sna tíortha iasachta ba thúisce a d'fhorghabh siad, fuair na hArabaigh rompu cultúr saibhir an Heilléineachais. Ba mhór an spreagadh do na hArabaigh é léann a fhoghlaim agus Araibis a chur ar shaothair eolaíochta na scoláirí Heilléineachais. Nuair nach raibh meas an mhadra ag an Iarthar ar smaointeoirí ná ar thaighdeoirí an Heilléineachais, rinne na hArabaigh a gcuid féin dá n-obair siúd. Ansin, tháinig borradh mór i saothrú téarmaíochta an léinn is na heolaíochta san Araibis, ó bhí téarmaí nua ag teastáil leis an teanga a chur in oiriúint do na smaointí úra a bhí le cur i bhfoclaibh inti.
[[Íomhá:شرح ألفية ابن مالك.jpg|mion|Alfiya ( ألفية ابن مالك‎) le Malik isa 13ú haois (Mullah Qasim Effendi Al-Mufti)|220x220px]]

== Gramadach na hAraibise ==

Mar is dual do theanga Sheimíteach, tá gramadach na hAraibise bunaithe ar thamhain trí chonsan. Is féidir, ansin, an dúrud d'fhocail éagsúla a fhréamhú as an trí chonsan sin ach tú a bheith eolach ar an dóigh a gcuirtear na gutaí eatarthu leis an gciall a mhodhnú mar is cóir. Sin é an fáth féin gur fearr leis na hArabaigh córas litrithe a úsáid nach n-úsáideann litreacha ach amháin leis na consain a chur in iúl. Is iad na consain is mó a iompraíonn an chiall, agus mar sin, tá sé áisiúil litriú a úsáid a chuireann ar do chumas an tamhan a aithint leis an chéad spléachadh súile.

== Tionchar na dTeangacha Eile ==

Is léir go raibh an Córán an-tábhachtach mar fhoinse is mar dhíol aithrise i bhforbairt na stíle liteartha, ach thairis sin, bhí na luathghramadóirí is na haistritheoirí go mór i dtuilleamaí iarsmaí na filíochta réamh-Ioslamaí agus iad ag iarraidh a fháil amach cad é ba dea-Araibis ann. Bhí taoisigh Arabacha go minic i muinín scríobhaithe Síreacha nó Peirseacha, agus is féidir go raibh tionchar éigin ag a stíl siúd ar stíl na hAraibise.

Scéal ar leith é an tionchar a bhí ag an Ghréigis ar fhorbairt na hAraibise liteartha. Na chéad iarrachtaí a tugadh ar shaothair fhealsúnachta a aistriú ón Ghréigis, b'uafásach an raiméis ab ea iad, nó bhí lorg na bunteanga chomh láidir orthu nach dtiocfadh le haon Arabach bun ná barr a dhéanamh díofa. De réir a chéile, áfach, fuair na hArabaigh blas ar obair an aistritheora. Thar aon duine eile, b'é Hunaighea ibn Íosthác, a mhair sa naoú haois, ardmháistir na ceirde, nó bhí stíl an-dúchasach ins achan líne dá dtigeadh óna phean—nó sin é an dearcadh traidisiúnta. I ndiaidh an iomláin, tá lucht an tsaineolais den bharúil inniu go bhfuil aithne éigin Gréigise ar an úsáid chasta dheacair a bhaineanns mo dhuine as na rangabhálacha—úsáid nach bhfuil ag teacht le comhréir na hAraibise is glaine, is nádúrtha. Mar sin, is féidir glacadh leis go raibh tionchar ínteacht ag an Ghréigis ar an dóigh ar fhorbair stíl na heolaíochta, agus an dúrud de leabhartha Gréigise a haistríodh go hAraibis.

== An Mheán-Araibis: an litríocht is na canúintí ==

=== An [[Débhéascna]] ===

Caithfidh muid cuimhne a choinneáil air nár rugadh an duine go fóill a chleachtfadh caighdeán clasaiceach na hAraibise ina ghnáthchaint. Is é sin, tá an staid ar a dtugtar ''débhéascna'' i bhfeidhm ar fud dhomhan na hAraibise. Is é is brí le débheascna ná go bhfuil réimsí áirithe an tsaoil chultúrtha—an litríocht, cuir i gcás—ag baint úsáide as ''leagan ard'' na teanga, agus an gnáthshaol ag roghnú an ''leagain ísil''. Ní hionann seo agus an ghnáth-dhifríocht idir teanga na ndaoine galánta agus teanga na cosmhuintire. Nuair atá an débheascna i gceist, ní rithfeadh leis na daoine uaisle féin an leagan ard a úsáid ina ngnáth-chumarsáid laethúil. Thairis sin, tá an leagan ard chomh difriúil leis an ngnáthchaint agus nach dtiocfadh le haon duine é a labhairt go spontáineach. Is amhlaidh gur socraíodh caighdeán na hAraibise sa séú agus sa seachtú haois—roimh chaighdeánú na sean-Ghaeilge féin. Mar sin, ní aibhéil a rá gur dhá theanga an-éagsúla iad an Araibis chaighdeánta agus gach ceann de na canúintí labhartha. 

Bhí dímheas ag na hArabaigh riamh ar an té nach gcloífeadh leis an gcaighdeán ina chuid scríbhinní, ó tháinig an caighdeán anuas ó Dhia féin leis an gCórán Beannaithe. Ina dhiaidh sin féin, tá teacht ar go leor litríochta nach bhfuil ag cloí leis an gcaighdeán. &quot;Meán-Araibis&quot; a thugann na saineolaithe ar an gcineál teanga atá ann. Is é is Meán-Araibis ann ná Araibis atá truaillithe ag an gcanúint labhartha, nó Araibis atá curtha ó mhaith ag an bh[[forcheartú]]. Is é an rud atá i gceist le forcheartú ná iarrachtaí ró-dhíocasacha an scríbhneora neamhchleachtaigh foirmeacha na gnáthchainte a sheachaint, ionas go mbreacann sé síos foirmeacha bacacha nach bhfuil le fáil sa chanúint ná sa teanga chaighdeánta.

=== Meán-Araibis na nGiúdach ===

Ba nós leis na Giúdaigh riamh a n-aibítir féin a chur i bhfeidhm ar gach teanga dá labhróidís - mar seo a cruthaíodh an [[An Ghiúdais|Ghiúdais]], an cineál Meán-Ghearmáinise a chleachtaíodh Giúdaigh Oirthear na hEorpa roimh [[uileloscadh]] [[Adolf Hitler|Hitler]]. D'imir siad an cleas céanna ar an Araibis. Tá an chuid is mó de na téacsanna Giúdacha Araibise sách cóngarach don chaighdeán Chlasaiceach. Dealraíonn sé, ar a laghad, nár thug na scríbhneoirí Giúdacha aon iarracht riamh ar eilimintí gnáthchainte a ligean isteach sa teanga scríofa d'aon ogham. San am chéanna, tá cuid mhór Eabhraise, idir fhocail agus abairtí iomlána measctha tríd an Araibis a scríobhadh siad.

=== Meán-Araibis na gCríostaithe ===

Níl an Araibis Ghiúdach róchosúil le Meán-Araibis na gCríostaithe. Na scéalta naomhsheanchais, na haistriúcháin Bhíogúla agus an litríocht reiligiúnach eile a chumadh Críostaithe na dtíortha Arabacha le haghaidh a n-úsáide pearsanta féin, bíonn siad breac le truailliú ón ngnáthchaint, agus is minic nach mbacann na haistritheoirí le cur in aghaidh an tionchair ó na bunleaganacha Gréigise. Ón taobh eile de, níl forcheartú le haithint ar na scríbhinní seo. Nuair a bhí scríbhneoir Críostaí dall ar chleachtais chearta an chaighdeáin nó idir dhá chomhairle, roghnaíodh sé riamh an leagan a bhí sa ghnáthchaint.

=== Canúnachas i litríocht na hAraibise inniu ===

Maidir le príomhshruth an tsaoil Araibise, is dual do gach scríbhneoir i gcónaí canúnachas a sheachaint i scríbhinní. Tá glacadh le hamharclannaíocht sa ghnáthchaint ceart go leor, gan aon trácht a dhéanamh ar na sraithscéalta teilifíse. An chuid is mó den litríocht, áfach, tá sí glan ar an gcanúnachas inniu féin. Bíonn na scríbhneoirí ag cur an mhíle strus orthu féin ag foghlaim rialacha an chaighdeáin le bheith in ann aithris a dhéanamh ar na seanmháistrí. Ar ndóigh, cuireann Ioslam an-bhéim ar chomh tábhachtach is atá sé teanga an leabhair bheannaithe a choinneáil beo, mar chuid den urraim atá dlíte do Dhia ón Moslamach chráifeach. Thairis sin, tá lucht an náisiúnachais shaolta sách naimhdeach i dtaobh an chanúnachais chomh maith, nó is é a mbarúil-san go gcaithfidh na hArabaigh uile cur le chéile agus comhar a dhéanamh i ndiúnas ar fhorlámhas an Iarthair. Mar sin féin, tá litríocht scríofa i gcanúintí na Liobáine, rud a bhaineann leis an chlaonadh úd nach nglacann leis gur tír Arabach í an Liobáin féin, agus bhí gluaiseacht filíochta canúnaí ann le linn thréimhse Nasir san Éigipt, mar a raibh roinnt filí ag iarraidh litríocht de chuid na ngnáthdhaoine a chothú mar chuid de thionscnamh an tSóisialachais Araibigh. Sa lá atá inniu ann, uaireanta úsáidtear an chanúint le ráitis phearsaí na n-úrscéalta a chur in iúl fosta, ar maithe leis an réadúlachas.

== Canúintí na hAraibise ==

Roinntear canúintí na hAraibise ina gcúig phríomhghrúpa: canúintí na Leathinise Arabaí; canúintí na Measapotaime (na h[[An Iaráic|Iaráice]]); canúintí na Siria stairiúla, .i. an chuid is mó den tSiria, den Liobáin, den Iordán agus de Phalaistín an lae inniu; canúintí na h[[An Éigipt|Éigipte]]; agus na canúintí a labhraítear i dtíortha Thuaisceart na hAfraice siar ón Éigipt—''al-Maghreb'' a bheir lucht na hAraibise ar na tíortha seo. Bíonn difríochtaí sóisialta agus áitiúla le cluineadh laistigh de na canúintí réigiúnacha, agus go hiondúil bíonn stádas sóisialta níos airde ag baint le canúintí na gcathrach ná mar a bhíonn le canúintí na tuaithe. Thar aon rud eile, bíonn canúintí na m[[Beidiúnach]] (fánaithe na bhfásach) sách difriúil leis an gcineál Araibise a chluinfeá ó mhuintir na gcathrach sna bólaí céanna (na canúintí cónaitheacha nó na ''sedentary dialects'' mar a deir an Béarlóir). Go háirithe, bíonn na canúintí Beidiúnacha níos seanársa, agus iad ag caomhnú tréithre a chuaigh in éag i gcaint na gcathrach. Tá teacht ar chathracha i ndomhan na hAraibise fosta ina bhfuil canúint Bheidiúnach á labhairt, ach bíonn míniú stairiúil ann ar a leithéid seo. Am éigin fadó tháinig sluaite móra ón tuath—nó ón bhfásach—timpeall na háite le cur fúthu ansin, i gcruth is go bhfuair a gcuid cainte lámh in uachtar ar Araibis thraidisiúnta an bhaile mhóir. Cleachtaíonn na Beidiúnaigh filíocht bhéil na sean-Arabach i gcónaí, rud a chuidigh leo an blas ársa a choinneáil beo ar a dteanga.

=== An Mháltais agus Araibis na Cipre ===

Cás ar leith iad na canúintí a labhraítear i [[Málta]] agus sa [[An Chipir|Chipir]].

Nuair a d'fhorghabh na Normannaigh Málta, chuaigh an Araibis Chlasaiceach i léig san oileán, agus na Moslamaigh a bhí ina gcónaí ansin, murar maraíodh iad, cuireadh d'fhiachaibh orthu iompú chun Críostaíochta. Ós rud é gurbh ionann an Araibis Chlasaiceach agus Araibis an Chóráin, ní fhéadfá í a shaothrú mar theanga chultúrtha a thuilleadh, agus tú ag iarraidh gothaí an dea-Chríostaí a chur ort féin. Déanta na fírinne, is iomaí Máltach nach n-admhaíonn sa lá atá inniu ann gur canúint Araibise atá á labhairt aige: is fearr leis a áitiú air féin gur sean-[[Féinícis|Fhéinícis]]—teanga Sheimíteach atá níos cosúla leis an Eabhrais ná an Araibis, mar a chonaic muid thuas—a bhí ag a shinsir ar tús, agus nach raibh ag an Araibis ach tionchar láidir ar an teanga seo. Ní ghéilleann lucht na teangeolaíochta don chineál seo cainte, áfach. Is léir go raibh Féinícis ag muintir an oileáin ó thús, agus gur chuidigh an teanga ghaolmhar seo leo a gcuid féin a dhéanamh den Araibis nuair a tháinig orthu—ach sin a raibh ann.

Ní raibh sa [[An Mháltais|Mháltais]] go ceann i bhfad ach canúint labhartha, agus í á forbairt ina treo féin beag beann ar dhomhan mór na hAraibise. Fuair sí na mílte focal ar iasacht ón [[An Iodáilis|Iodáilis]], agus nuair a tháinig [[An Ríocht Aontaithe|na Sasanaigh]] i seilbh an oileáin, thosaigh na focail Bhéarla ag sileadh isteach.

Maidir le hAraibis na Cipre, tá sí ar tí dul in éag ar fad, faraor géar. Ní raibh sí á labhairt riamh ach in aon sráidbhaile amháin, Kormakiti, agus nuair a d'ionsaigh na Turcaigh an Chipir le tuaisceart an oileáin a ghabháil sa bhliain 1974, scaipeadh an chuid ba mhó de bhunadh an tsráidbhaile ar fud na leithe Gréagaí den oileán, agus iad ar a dteitheadh ó na Turcaigh.

Canúint chónaitheach ón tSír í Araibis Khormakiti go bunúsach. Ar a laghad, sin iad an cineál canúintí is cosúla léi. Inniu, áfach, tá sí breac le hiasachtaí [[An Ghréigis|Gréigise]], agus is ar éigean a bheifeá ag súil lena mhalairt. Nó is teanga í nach mbreactar síos de ghnáth. Má scríobhtar an-chorruair í, is dócha gurb iad na litreacha Gréigise a chuirtear i bhfeidhm uirthi, nó is í an Ghréigis a úsáideann muintir Khormakiti mar theanga liteartha shibhialta.

== Litríocht na hAraibise ==

=== Litríocht Chlasaiceach na hAraibise ===

Maidir le litríocht na hAraibise, is léir go gcaithfear an litríocht Chlasaiceach a aithint thar an litríocht nua-aoiseach. Is é an Córán an téacs is sine, ar ndóigh, siúd is gur chuir lucht na gramadóireachta díolamaí seanlitríochta agus filíochta de chuid an phobail i dtoll le chéile mar phatrún stíle agus mar ábhar staidéir. Bhain an fhilíocht seo le béaloideas na Sean-Arabach ón tréimhse réamh-Ioslamach, ach is iomaí athrú agus beart cinsireachta a chuir lucht tiomsaithe na mbailiúchán seo i bhfeidhm ar an bhfilíocht le smál na Págántachta (nó an &quot;Aineolais&quot;, ''al-jahiliyya'', mar a deir an Araibis) a ghlanadh díobh.

Siúd is nár ghnách do na filí réamh-Ioslamacha a gcuid saothar a bhreacadh síos, bhíodh na Sean-Arabaigh riamh meabhrach ar ainm an fhile a chum dán áirithe, díreach cosúil le bunadh na Gaeltachta fadó. Mar sin, ní cheadódh reacaire réamh-Ioslamach dó féin leasuithe a dhéanamh ar dhánta le filí eile. Bhí na reacairí ina bprintisigh ag seanmháistrí filíochta, ag déanamh staidéir ar shaothar an mháistir agus á reic le lucht éisteachta, le súil is go bhféadfaidís gradam an mháistir a bhaint amach le dánta dá gcuid féin faoi dheoidh.

An chuid den fhilíocht seo atá ar fáil inniu, b'iad fir léinn na hochtú haoise a chuir ar pár an chéad uair í ó bhéal na ndaoine. Ar ndóigh, d'fhág blianta fada na béalaithrise a sliocht ar na dánta. Is dócha go raibh traidisiún na reacaireachta réamh-Ioslamaí ag meath cheana féin nuair a chuaigh na bailitheoirí i mbun pinn, agus gan dabht bhí na reacairí féin ag déanamh cinsireacht ar na blúiríní deireanacha Págántachta a bhí le haithint ar na dánta seo.

Tá amhras curtha sna díolamaí filíochta réamh-Ioslamaí ag fear chomh clúiteach le Taha Husain—duine de na daoine is mó tábhachta i stair intleachtúil na hAraibise is na hÉigipte lenár linn—agus é inbharúla nach bhfuil iontu ach cumadóireacht bhrionnaithe de chuid na mbailitheoirí féin. Ach níl an chuid is mó de na taighdeoirí sna tíortha Arabacha ná san Iarthar inniu ar aon tuairim le mo dhuine.

==== Qasida ====

Is é an ''qasida'' an ghné liteartha is tábhachtaí i bhfilíocht réamh-Ioslamach na nArabach. Tá an rím chéanna ag dul ó thús go deireadh an dáin, nó ní bhíonn ceathrúna i ndánta traidisiúnta Araibise. Bíonn na véarsaí féin sách fada. Is é an ''nasib'' is tús don ''qasida'': cuimhní cinn ar iar-ghrá geal an fhile atá ann. Ina dhiaidh sin tugtar cur síos ar an turas agus ar an gcamall a iompraíonn an file ar shiúl óna ghrá geal, go dtí go mbaintear amach an tríú cuid den ''qasida'': ansin, cuireann an file síos ar an bhfíorchuspóir atá leis an dán. B'fhéidir go bhfuil an file ag déanamh leithscéil, ag moladh a urraí nó ag saighdeadh a mhuintire chun cogaidh; ach is é an rud is aistí le léitheoir an lae inniu go gcaithfidh an chéad dá chuid—an chuid anghrách agus an cur síos ar an turas camaill—a bheith ann beag beann ar cad é is ábhar don chuid dheireanach. Ar ndóighe, bhí na filí ab fhearr in ann mórshaothair ealaíne iontu féin a dhéanamh de na codanna coinbhinsiúnta seo. Ón taoibh eile de, nuair a bhí na filí ag súil le pá fhlúirseach airgid óna n-urraithe, ní bhacfaidís mórán leis an gcuid anghrách ná leis an turas camaill, agus iad ag baint gach fad is gach fairsinge as an tríú cuid, ag moladh fear íoctha an dáin.

==== An Córán ====

Is féidir dearcadh ar an gCórán mar shaothar litríochta. Tá an-fhiúntas filíochta ag baint leis na súraí deireanacha den leabhar, ach go háirithe. Ós rud é gur leabhar naofa atá ann, mar Chórán, ní raibh de chroí sna filí riamh aithris ródhíreach a dhéanamh air mar phatrún stíle. Mar sin, an cineál prós ríme atá sa Chórán, níl mórán de le fáil sa chuid eile de litríocht na hAraibise.

==== Forbairt na Filíochta in Ioslam ====

Bhí an fhilíocht sách mall ag athrú i ndiaidh theacht Ioslam féin. Dealraíonn sé gur fhan an-sracadh i móitífeanna a bhí bun os cionn le hoidim agus le foirceadal an chreidimh úir i bhfad i ndiaidh a bhunaithe, beag beann ar an dímheas a bhí ar na filí—&quot;an aicme sin ar shlí Ifrinn&quot;—ag na fir naofa. Thairis sin, cuid de na treibheacha a chuaigh i gcomhghuaillíocht le Muhamad ar tús, níor thuig siad ach de réir a chéile cad é a bhí i gceist leis an reiligiún nua: shíl siad i dtús báire nach raibh ann ach conradh polaitiúil.

Nuair a ghabh na saighdiúirí Arabacha an Pheirs, an tseanríocht ardsibhialta, tháinig an-tionchar ón taobh sin ar litríocht agus ar fhilíocht na nArabach. Ar ndóigh, nuair a bhí Arabaigh ag cur fúthu sna cathracha, ag socrú síos le só na Peirse is ag éirí as seansuáilcí Spartacha an Bheidiúnachais, tháinig gá acu le filíocht nua nach mbeadh chomh mór sin i dtuilleamaí na gcamall le haghaidh meafair, samhlaoidí agus ábhar filíochta. Agus nuair a thosaigh an seicteachas Ioslamach ag teacht ar an bhfód leis an gCaraideachas nó leis an luath-Shítheachas, chrom fir a raibh féith na filíochta iontu ar dhánta bolscaireachta a chumadh le mairtírigh na seicte a mhóradh.

Ba chuid d'oidhreacht fhileata na nArabach na dánta scigiúla freisin. Tháinig an-bhorradh faoin gcineál sin filíochta i dtréimhse na Cailifeachta Umaigheadaí, i ndeireadh na seachtú haoise agus sa chéad leath den ochtú haois. Faisiún mór a bhí i gceist leis na dánta scigireachta sa tSír agus san Iaráic i réimeas Chlann Umaighea, agus an file Críostaí Al Achtal chun tosaigh i g''cogadh na bhfilí'', nuair a bhí na filí ag caitheamh anuas ar a chéile i ndán i ndiaidh dán. Leis an bhfírinne a dhéanamh, dealraíonn sé nach raibh i gceist le cuid mhór den bhriatharchath seo ach mireog fhaisiúnta. Bhí an-mheas ag Al Achtal ar fhilíocht chuid mhaith de na filí Ioslamacha a raibh sé ag iomaíocht leofa ag cumadh goineoga maslacha i bhfoirm fhileata.

Ós rud é gur Críostaí a bhí in Al Achtal, ní raibh aon chúl air fíon a ól, agus bhí sé ar dhuine de na filí ba mhó a scríobh dánta fíona fosta. Bhí an-traidisiún ag na dánta fíona i bhfilíocht na hAraibise, agus bhí sé an-fhadálach ag dul in éag, siúd is nach raibh moladh an fhíona is na meisce ag réiteach go rómhaith le riailbhéas Ioslam. B'é Abú Nubhás, a fuair bás sa bhliain 814, an file fíona ab aithnidiúla, nó sin é an cineál clú atá air, ar a laghad. Laoch béaloidis atá ann, mar Abú Nubhás, agus na mílte scéilíní á n-insint faoi. Is é an t-aon rud amháin ar féidir linn a bheith cinnte faoi i dtaobh mo dhuine ná nach bhfuil sa chuid is mó de na scéilíní seo ach cumadóireacht.

Ar ndóigh, scríobhadh na seanfhilí Arabacha dánta grá chomh maith le duine. Nuair a bhí clann Úmáighea i seilbh na cailifeachta, bhí dhá phríomhghné á saothrú ag lucht scríofa na ndánta grá. Fir uaisle diomhaoine ba mhó a chumadh iad sna cathracha, agus iad go mór faoi thionchar na sofaisticiúlachta nó fiú an drabhláis a bhí ag teacht isteach ón bPeirs shean-ardchultúrtha. B'é Ómár ibn Aibí Raibíá an file ba thábhachtaí acu seo. Fuair Ómár bás dosaen nó cúpla dosaen de bhlianta i ndiaidh thús na hochtú haoise. Súgradh éadromchroích agus grá faoi cheilt is gnáthábhar don chineál seo dánta grá: tá blas áirithe craicinn agus collaíochta orthu, ach ní dánta gáirsiúla iad.

Shaothraíodh na filí Beidiúnacha gné eile de dhánta grá, mar atá, traigéidí nó triantáin ghráidh. Amhráin a bhí sna dánta seo, agus thug siad go leor inspioráide do lucht scríofa próis fosta. B'iad Majnún agus Laidheala lánúin chlasaiceach na filíochta seo, cosúil le Triostán agus Iosóld san Artúraíocht. Bhí Majnún dúnta i ngrá le Laidheala ó tháinig an chéad chuimhne aige, ach nuair a pósadh an cailín ar fhear eile, chaill Majnún a mheabhair, agus fágadh ag fánaíocht san fhásach é, ag cumadh amhráin dá rúnsearc agus ag déanamh a chomhrá leis na hainmhithe aingiallta. Go leor de na dánta grá a thugann cur síos ar an scéal seo, deirtear gurbh é Majnún féin a chum iad, ach ar ndóigh, níl i gceist leis sin ach maisiú rómánsúil. Creideann lucht an tsaineolais gur pearsana finscéalacha amháin iad Majnún agus Laidheala agus baint acu leis an mbéaloideas réamh-Ioslamach. Mar sin, is dócha gur béaloideas atá sa chuid mhór de na hamhráin Bheidiúnacha seo fá dtaobh de ghrá leatrom Mhajnún, ach amháin nár cuireadh ar pár roimh lá na nÚmaigheadach iad.

Is gá cuimhne a choinneáil air nach raibh cuid de na dánta seo intuigthe ach cnámha an scéil a bheith ar eolas agat cheana féin. Ní aithneofá cad é a bhí faoi chaibidil i go leor dánta ach na scéalta béil uile a bheith cluinte agat ó na seanchaithe a bhí á n-insint cois tine.

De réir a chéile, meascadh an dá ghné trí chéile, i gcruth is gur fáisceadh dán grá de chineál úr astu—filíocht atá níos cosúla leis na hamhráin a chluinfeá ó thrúbadóirí na hEorpa sna meánaoiseanna. Déanta na fírinne, creidtear go raibh tionchar éigin ag filíocht na nArabach ar an trúbadóireacht san Eoraip.

Nuair a tháinig Clann Abbáis—nó na hAbásaidigh—i seilbh na cailifeachta, bhí malairt cuma ar an bhfilíocht ghrá cheana. Bhí filíocht gháirsiúil á saothrú ag filí áirithe, ach is léir nach raibh aon ghlacadh oscailte ag an saol mór lena leithéid i sochaí Ioslam. B'í an fhilíocht [[homaighnéasachas|homaighnéasach]] a tháinig chun tosaigh i dtréimhse na nAbásaideach. B'iad coinbhinsiúin agus comhghnása na filíochta Peirsí ba bhunsiocair leis seo; ach i mbreis ar an tionchar sin, dá n-úsáidfeá fíorainm mná i ndán anghrách, is féidir go sílfeadh athair cailín éigin ar comhainm le cailín an dáin, — go sílfeadh sé gur ag maslú a iníne-sean nó ag cur mígheanmnaíocht ina leith-se a bheifeá. Mar sin, bhí sé ní ba sábháilte cloí leis an ngrá homaighnéasach mar ghnás liteartha, beag beann ar an chineál craicinn ab fhearr leis an bhfile ina shaol phríobháideach féin. Dealraíonn sé, áfach, go raibh Abú Nubhás, máistir an chineál seo filíochta, — go raibh sé féin ina fhéileacán dháiríre.

Cuid den fhilíocht ghrá a scríobhadh i dtús ré na nAbásaideach, ní fíordhánta grá a bhí iontu ach dánta diaga misticiúla a bhí ag tabhairt cur síos ar an tsirtheoireacht reiligiúnach, ar an dóigh a raibh an Moslamach fíréanta ag iarraidh a bhealach a dhéanamh a fhad le Dia. Fuair go leor filí misticiúla an oiread sin múnlaí is gnása ar iasacht ó na dánta grá is go gcaithfidh tú saineolas éigin a tharraingt ort leis an gciall reiligiúnda a bhaint as an sórt seo filíochta (mar sin féin, tá an chiall sin ann, bhíodh an tAyatollah Khomeiní féin—an fear céanna a theilg Salman Rushdie chun báis—ag scríobh filíocht faoi &quot;aoibhneas an fhíona sa tábhairne&quot;, nach n-aithneofá aon tseach-chiall dhiaganta uirthi—go dtí go gcluinfeá cé a chum an dán...).

Fán am seo, i dtús na naoú haoise, a thosaigh na náisiúin neamh-Arabacha sa Chailifeacht ag éileamh a gcirt i saol an chultúir. &quot;Siúbachas&quot; nó ''shu'ubiyya'' a thugtar ar an ngluaiseacht seo, agus b'iad na Peirsigh a bhí chun tosaigh i measc lucht an tSiúbachais, mar ba dual dóibh. Sean-náisiún ardchultúrtha is ea na Peirsigh, ar ndóighe, agus siúd is go raibh siad ina ngéillsinigh ag na hArabaigh Mhuslamacha anois, níorbh ionann é is a rá gur lig siad a seanchultúr (ná a dteanga, nach bhfuil gaol ar bith aici leis an Araibis) i ndearmad i ndiaidh dóibh iompú i leith Ioslam. B'é Abú Nubhás, a ndearna muid trácht air cheana féin, an file ba mhó a d'eascair as ithir an tSiúbachais. Chuir a chuid scigaithrise deireadh leis an mBeidiúnachas i bhfilíocht na hAraibise. Bhí samhlaoidí nua ag déanamh a mbealaigh isteach—samhlaoidí a bheadh bunaithe ar shaol shofaisticiúil na gcathrach ina raibh cónaí ar shliocht na bhforghabhálaithe Arabacha anois. Ar ndóighe, ó b'as an bPeirs a tháinig an só sofaisticiúil i saol Ioslam, ba léir go raibh tionchar na Peirsise ar an bhfilíocht agus ar an stíl Arabach ag teacht in éineacht le hathrú an chultúir ábhartha.

==== Badi´ ====

An stíl a tháinig ar an saol anois, is féidir í a chur i gcomparáid leis an mBarócachas—''badi´'' an téarma Araibise. Filíocht ardealaíonta is ea an fhilíocht ''badi´'', agus í ag éirí cineál féintagarthach go géar gasta, ag cur níos mó béime ar an maisiúlacht agus ar na tagairtí liteartha: chaithfeadh gach aon fhile a léiriú go raibh sé eolach ar an traidisiún agus ar shaothar na bhfilí a tháinig roimhe féin. Bhí na filí á dtuirsiú féin leis na mílte meafar, pearsanuithe, paradacsaí agus cleasanna eile, agus na dánta ag éirí doléite ar fad. D'fhéadfá a rá gur chuir an file gairmiúil ardléannta ruaigeadh ar an éigeas tíre agus ar an bhfile pobail.

Baineann an fhilíocht ''badi´'' leis an naoú haois. Bhodhraigh sí cluasa na héisteoirí faoi dheoidh, agus d'fhill na filí nua ar an bhfilíocht &quot;nádúrtha&quot;, nuachlasaiceach i ndeireadh na haoise céanna. Mar sin féin, níor ligeadh an fhilíocht ''badi´'' i ndearmad go hiomlán. Tréimhse taighde, turgnaimh agus tástála ab ea tréimhse na ndánta ''badi´'', tréimhse a mhúin go leor cleasanna úra do na filí—ach iad a úsáid go spárálach cúramach.

==== Prós na hAraibise - adab agus maqama ====

Maidir le prós na hAraibise, ní raibh sé leath chomh forbartha leis an bhfilíocht chlasaiceach. Díolamaí de scéilíní magaidh ó bhéal an phobail ab ea na chéad leabhair phróis sa teanga, nó rudaí a dtugtar ''adab'' orthu: is é an cineál leabhar atá ann ná bolg soláthair, nó lón léitheoireachta don dalta óg atá ag tógáil léinn ar scoil. Is geall le téacsleabhair scoile iad na díolamaí ''adab'' go minic. Is iomaí téacsleabhar focleolaíochta nach furasta a aithint thar dhíolaim ''adab''. B'as na díolamaí ''adab'' a d'fhás na ciclipéidí Araibise, sa deichiú haois ach go h-áithrid.

Faoin mbliain 1000 a tháinig an ''maqama'' i gcrann, agus b'as an bPeirs a fuarthas an chéad spreagadh chun an chineál seo scríbhneoireachta a chleachtadh, ní nach ionadh. Scéal magúil is ea ''maqama'' agus é suite i saol na mbocht is na nocht sa chathair, nó i saol na n-oilithreach amuigh sna tíortha cúil. Bíonn na scéalta seo ag cur síos ar chleasanna na ndoilfeoirí agus ar reitric na reacairí i bpanc aonaigh, agus iad ag cur dallamullóg ar dhaoine macánta beag beann ar an dlí.

De réir mar a chuaigh an cultúr Arabach féin i léig, nó in abar ar a laghad, chaill an litríocht a seansracadh chomh maith. Níor tháinig fuinneamh úr inti roimh athbheochan na naoú haoise déag—''al nahda''.

=== Litríocht Nua-aoiseach na hAraibise ===

San Éigipt a thosaigh an athbheochan chultúrtha, nuair a tháinig Muhamad Ailí i gcumhacht ansin i dtús na naoú haoise déag. Fear neamhspleách éirimiúil a bhí ann a rialaíodh a thír gan a chloigeann a bhuaireamh le cibé ordú a gheobhadh sé ó Shabhdán na Tuirce, siúd is go raibh sé ina ghéillsineach dó siúd, go foirmiúil. Theastaigh ó Mhuhamad a thír a fhorbairt agus a thabhairt i gcrann, agus an t-oideachas ar ceann de na clocha ba mhó ar a phaidrín—siúd is gurbh é an t-arm a phríomhchúram. B'fhéidir go raibh eagla air roimh ionsaí ón Tuirc. Bhunaigh sé clólann le saothair chlasaiceacha Araibise a athfhoilsiú, agus chuir sé tús leis an chéad nuachtán sa teanga. Chuir sé freisin dornán mac léinn ag foghlaim teangacha an Iarthair i bPáras, agus nuair a tháinig siad ar ais, chrom siad ar litríocht agus smaointeachas na hEorpa a aistriú go hAraibis.

==== Tús na Litríochta Nua-Aoisí: Na hÚrscéalaithe Críostaí ón Liobáin ====

Lárionad eile ab ea [[Beirut]] sa [[an Liobáin|Liobáin]]. Ós rud é go bhfuil an creideamh Críostaí sách coitianta i measc mhuintir dhúchasach na tíre sin, bhí intleachtóirí na Liobáine ní b'oscailte do thionchar an Iarthair ná an chuid eile de na hArabaigh. Scríbhneoirí Críostaí ón Liobáin a chuir tús le traidisiún na húrscéalaíochta Araibise, mar sin.

B'é Júirjí (nó Seoirse) Zaigheadán an chéad duine acu seo. Ar nós go leor intleachtóirí eile, d'aistrigh sé ón Liobáin go dtí an Éigipt chun leas a bhaint as an meon agus as an atmaisféar caoinfhulangach a bhí cruthaithe thall ansin ag athbheochan Mhuhamad Ailí (is gá a chuimhneamh nach daoine comhaimseartha a bhí iontu; nó rugadh Zaigheadán sa bhliain 1861, agus Ailí trí bliana déag ag iompar na bhfód cheana féin). Scríobhadh Zaigheadán úrscéalta stairiúla. Siúd is nach bhfuil mórán fiúntais iontu do léitheoirí an lae inniu, agus an dóigh ar chum sé iad go géar gasta ceann i ndiaidh a chéile gan mórán marana a dhéanamh ar an tslacht ná ar an tsnoiteacht liteartha, bhí an-ghal orthu ag lucht comhaimsire an údair. Thug Zaigheadán spreagadh do scoil iomlán úrscéalaithe.

Sna Stáit Aontaithe a chuaigh scríbhneoirí na scoile seo i mbun pinn an chéad uair, áit a raibh siad ar imirce le teacht slán ar shrianta polaitíochta a dtíre féin. Críostaithe ón Liobáin ab ea iad, nó an chuid ba mhó acu, cosúil le Zaigheadán. B'iad Kahlil Gibran (Jiobrán Chailíl Jiobrán) agus Mícheál Naimy (nó Míocha'éil Nú'aidheamá) an bheirt ba thábhachtaí de na scríbhneoirí seo. Scríobhadh Gibran as Béarla agus as Araibis, agus é ag cardáil téamaí Críostaí nó ábhair mhisticiúla reiligiúnda ar bhealach a tharraing súil na mílte léitheoirí Iartharacha ar a chuid saothar—ar a chuid saothair Bhéarla thar aon rud eile, ar ndóigh. Fuair Gibran bás sa bhliain 1931, agus tháinig scaipeadh ar an scoil scríbhneoirí ansin; ach cibé scéal é, bhí an-tionchar acu ar an saol liteartha ins na tíortha Arabacha féin.

==== Filí an Nua-Chlasaiceachais ====

Faoin am céanna, bhí filí an nua-Chlasaiceachais ar nós Ahmad Seabhaqaí ón Éigipt agus an tIarácach Ma'ruf al Rúsaifí ag filleadh siar go bun ar thraidisiún na seanfhilíochta. Náisiúnaí Arabach ab ea Seabhaqaí, ach b'fhearr le Rúsaifí éagóir na sochaí a lochtú ina chuid scríbhinní. Ina dhiaidh sin, tháinig an nua-aoiseachas féin isteach, nuair a bhunaigh Ahmad Zaicí Abú Seaidí Cumann Apolló san Éigipt sna tríochaidí.

==== Adonis ====

Is é Ailí Ahmad Sa'íd—&quot;[[Adonis (file)|Adonis]]&quot;—an file is mó le rá dá bhfuil ag cumadh dánta as Araibis inniu. Tarraingíonn sé ar thobar an t[[Súfachas|Súfachais]], nó misteachas agus rúndiamhróireach reiligiúnda Ioslam, ach níl a leithéid róthipiciúil ag na filí Araibise lenár linn. An náisiúnachas agus an Marxachas a bhíonn ag saighdeadh an chuid is mó de na filí tábhachtacha Araibise, agus iad go mór faoi thionchar na bhfilí Iartharacha.

==== Taha Husain ====

Maidir le forbairt an úrscéil sna tíortha Arabacha féin, i ndiaidh Zaigheadán agus Gibran, caithfidh muid Taha Husain a lua roimh aon duine eile. Fuair Taha Husain bás sa bhliain 1973 i ndiaidh cion fir, nó cion cúpla fear, a dhéanamh ag tabhairt chultúr a thíre i gcrann: is féidir a mhaíomh nárbh é an prós cruthaitheach an chuid ba mhó de shaothar a shaoil. Mar sin féin, níl aon chaill ar a chuid saothar liteartha. Scríobh sé úrscéal dírbheathaisnéisiúil agus díolaim ghearrscéalta a bhí bunaithe ar shaol an Fháidhe, Muhamad.

==== Naguib Mahfouz ====
[[Íomhá:Necip Mahfuz.jpg|mion|[[Naguib Mahfouz]]|318x318px]]
Ar ndóighe, ní mór tagairt a dhéanamh do [[Naguib Mahfouz]] (Najíb Mahfúz) a bhain amach [[Duais Nobel na Litríochta]] sa bhliain [[1988]]. Rugadh an scríbhneoir bisiúil seo sa bhliain 1911. Ar dtús, scríobh sé cúpla [[úrscéal stairiúil]], ach ansin chrom sé ar na scéalta móra a chumadh a thabhaigh a chlú dó: cur síos réadúil coscarthach atá iontu ar shaol na mbocht i gCaireo. Sna seascaidí a chuaigh sé a scríobh leabhair nua-aimseartha faoi chruachás phearsanta an duine aonair, úrscéalta a raibh blas an nua-aoiseachais Iartharaigh go mór orthu.

==== Emil Habibi ====

Scríbhneoir tábhachtach eile ab ea Emil Habibi a fuair bás sa bhliain 1996. Palaistíneach a bhí ann a ghlac le saoránacht Iosrael, rud a d'fhág go raibh meas an tréigtheora is an fhealltóra ag cuid mhór dá mhuintir féin air. Is cosúil go raibh sé inbharúla gurbh fhearr do na Palaistínigh fanacht ar a dtír dhúchais, agus d'iarr sé go scriofaí ar a thuama na focail &quot;A d'fhan i Haifa&quot;. Cibé scéal é, chaith Habibi fiche bliain ina Fheisire i bparlaimint Iosrael, ''knesset'', agus é ina bhall de Pháirtí Chumannach Iosrael, arbh é an t-aon pháirtí amháin a thug ionadaíocht do na Palaistínigh a fágadh laistigh de theorainneacha Iosrael agus a throid ar son a gcearta. Is é an t-úrscéal faoin &quot;duarcán dea-dhóchasach&quot; úd Sa'íd Abú al Nahs ba mhó a thabhaigh clú agus cáil do Habibi. Úrscéal greanntraigéideach faoi ghéarchéim Phalaistínigh Iosrael atá ann. ''The Pess-Optimist'' a thug an t-aistritheoir Béarla ar an leabhar, - ''Na hEachtraí Aisteacha Maidir le Ceal Sa'íd Abú al Nahs, An Duarcán Dea-dhóchasach'' an teideal Araibise. Focal nuachumtha é &quot;mutashá'il&quot; an teidil araibise, meascán de &quot;mutashámil&quot; le brí &quot;duarcán&quot; agus &quot;mutafá'il&quot; le brí &quot;dea-dhóchasach&quot;; ciallaíonn an réamhainm araibise Sa`íd &quot;áthasach&quot; agus Abú al-Nahs &quot;athair an mhí-áidh&quot;. Léiríonn an scéal cruachás an Phalaistínigh atá ina eachtrannach ina thír féin tar éis bhunú stát Iosrael.

==== Litríocht na mBan ====

Ar ndóighe, siúd is go gcreideann cuid mhaith de bhunadh na hEorpa nach bhfuil sna mná Arabacha ach sclábhaithe baile ag caitheamh braillíní, tá mná ag scríobh leabhar as Araibis le fada. Níor tháinig na hArabaigh glan ar mhúscailt mhór na mban sa naoú haois déag. B'í Bharda al Ghiázaijí an chéad scríbhneoir mná i stair na nua-litríochta Araibise. D'fhoilsigh sí díolaim dánta sna míle ocht gcéad seascaidí. Fuair mná na Liobáine spreagadh ón dóigh a raibh fir dá gcomhdhúchas, ar nós Gibran, ag cur sracadh nua i litríocht na hAraibise.

B'í Maigh Zígheád a bhí ina príomhcheangal idir Kahlil Gibran agus na mná liteartha sa Liobáin, nó bhí sise agus Gibran ag seoladh litreacha chuig a chéile ar feadh i bhfad. Tháinig sraith iomlán de leabhartha beathaisnéise ó pheann Zígheád, agus í ag tabhairt cuntas ar shaol na gceannródaithe a chuir bun le gluaiseacht na mban sna tíortha Arabacha.

Is iad Emily Nasrallah, Ghada al Samman agus Laidheala al Ba'albaicí na banúdair is tábhachtaí dá maireann i mBeirut inniu. Saolaíodh an triúr acu thart ar an mbliain 1940, agus iad ag iarraidh mná na Liobáine a shaigheadadh chun troda ar son a gcúise.

Mar is eol dúinn, tá gluaiseacht na mban an-láidir san Éigipt fosta, agus cáil idirnáisiúnta bainte amach ag an scríbhneoir feimíneach udaí Nabhal al Sa'dabhaí thar aon bhean Arabach eile sna tíortha Iartharacha féin.

==== Cruachás na Litríochta ====

Siúd is go bhfuil an Araibis ar a seanléim aríst mar theanga liteartha chultúrtha inniu, is iomaí fadhb a chuireann cúl ar na scríbhneoirí Araibise ina gcuid oibre. Ar ndóigh, tíortha tearcfhorbartha iad na tíortha Arabacha, agus iad go mór faoi shlabhraí na héagóra agus na holagarcachta. Siúd is go saothraíonn cuid mhór de na tíortha seo an-airgead ar an artola, ní bhíonn mórán den éadáil sin ar fáil do na sluaite bochta. An Sóisialachas a bhí ag gealladh nua-aoisiú agus athbheochan an tsaoil Arabaigh, lá, faoi bhrat na saoltachta, tá sé ag trá is ag tréigean le roinnt mhaith blianta anuas, agus an fuaimintiúlachas biogóideach ag teacht ina leaba. Ní dream iad lucht seo an ghlan-Ioslamachais a bheadh ró-fhabhrach don litríocht shaolta, ar ndóigh.

Is toradh don chruachás é fosta ná go bhfuil na daoine in anás scolaíochta, agus iad dall ar an teanga scríofa. Ní maolú ar an bhfadhb seo ach an oiread go bhfuil an teanga scríofa bunaithe ar chaighdeán a raibh blas na seanársaíochta air le linn an Fháidhe féin. Thairis sin, ní bhíonn lucht rialtais na dtíortha Arabacha róchlaonta chun daonlathais ná ródhoirte do na scríbhneoirí a bhíonn ag fáil locht ar an tsochaí agus ag déanamh a ngearáin faoin éagóir agus faoin leatrom a fheiceann siad ina dtimpeall. Mar sin, is iomaí leabhar a cuireadh faoi chois agus a coinníodh le láimh láidir ó na léitheoirí; agus is iomaí scríbhneoir a chaith téarma fada i dtóin phríosúin.
[[Íomhá:Avicenna Portrait on Silver Vase - Museum at BuAli Sina (Avicenna) Mausoleum - Hamadan - Western Iran (7423560860).jpg|mion|293x293px|Ibn Sina]]

== Gaeilge ==
Sa 14ú haois, aistríodh  téacs ó lia mór Peirsise, [[Ibn Sina]] (Avicenna), go Gaeilge.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/books/2019/mar/07/surprise-as-unknown-irish-translation-of-ibn-sina-discovered-in-spine-of-book|teideal=Surprise as unknown Irish translation of Ibn Sīna discovered in spine of book|údar=Alison Flood|dáta=2019-03-07|language=en-GB|work=The Guardian|dátarochtana=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;  Scríobhadh an téacs san Araibis.  Aistríodh go leor eile go Gaeilge ag an am.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/lyricfm/clips/21557873/|teideal=Culture File: The Ibn Sina Fragment|dáta=2019-05-20|language=en|work=RTE Radio|dátarochtana=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;

== Príomhfhoinsí ==

* PALVA, Heikki agus Irmeli Perho (Eag.): ''Islamilainen kulttuuri''. Otava, Heilsincí 1988

* VERSTEEGH, Kees: ''The Arabic Language''. Edinburgh University Press, Dún Eideann 1997

==Tagairtí==
{{reflist}}

== Naisc sheachtracha==

* [http://arabworld.nitle.org/texts.php?module_id=1&amp;reading_id=17&amp;sequence=1 NITLE Arab World Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060927144855/http://arabworld.nitle.org/texts.php?module_id=1&amp;reading_id=17&amp;sequence=1 |date=2006-09-27 }} - Sliocht as leabhar Versteegh ar an Idirlíon

{{Teangacha oifigiúla na NA}}
{{DEFAULTSORT:Araibis, An}}

[[Catagóir:An Araibis]]
[[Catagóir:Teangacha na hAfraice]]
[[Catagóir:Teangacha na hÁise]]
[[Catagóir:Teangacha Seimíteacha]]
[[Catagóir:Teangacha Afra-Áisice]]
[[Catagóir:Teangacha oifigiúla na Náisiún Aontaithe]]</text>
      <sha1>kgt08l3nx07vm73hwwch8idhs97ec3u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1313016</id>
      <parentid>1313011</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T16:08:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>/* An Mheán-Araibis: an litríocht is na canúintí */</comment>
      <origin>1313016</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="53525" sha1="65kdp6cl22bvy0wz33cp5d9jrizxvm6" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Teanga}}

Is [[Teangacha Seimíteacha|teanga Sheimíteach]] í [[An Araibis|an Araibis]] atá ar an séú teanga is mó cainteoirí ar domhan. Is í an teanga a labhraíonn an líon is mó cainteoirí dúchais de na Teangacha Seimíteacha í. Sa domhan Arabach is mó a labhraítear í agus is as an bpobal Arabach a ainmníodh í. Áitítear uaireanta gur teangacha éagsúla Arabacha atá i gceist seachas aon teanga amháin.
[[Íomhá:Arabic language.jpg|clé|mion|Callagrafaíocht na hAraibise|221x221px]]
[[Íomhá:WiktionaryAr.svg|clé|mion|Lógo Vicífhoclóir Araibis|267x267px]]
[[Íomhá:WP countries and versions Arabia.pdf|clé|mion|220x220px]]
[[Íomhá:Arabic Varieties Map.svg|clé|mion|220x220px|Canúintí]]

== Na Teangacha Seimíteacha ==
[[Teangacha Seimíteacha|Teanga Sheimíteach]] í an Araibis, rud a fhágann go bhfuil an dúrud gaolta aici i measc teangacha ársa tábhachtacha [[an Meán-Oirthear|an Mheánoirthir]]. Is iad na teangacha Seimíteacha ná: an [[Acáidis]]. Tá an Acáidis ar ceann de na teangacha is sine a bhfuil eolas againn orthu. Sa Mheasapótaim—in [[An Iaráic|Iaráic]] an lae inniu—a labhraítí í, ach níorbh í féin an teanga is sine a bhí á saothrú ansin. Is amhlaidh gur tháinig sí i leaba na [[Súiméiris]]e, an tseanteanga Mheasapótamach nach raibh aon teanga eile gaolmhar léi, go bhfios dúinn. B'í aibítir na litreach [[dingchruthach]]—&quot;cuneiform&quot; mar a thugann lucht labhartha an Bhéarla uirthi—a d'úsáidtí leis na teangacha seo, eadar [[Acáidis]] agus [[Suiméiris]], a bhreacadh síos—nó a ghreanadh síos, le bheith beacht.

Faoin mbliain 2000 roimh bhreith Chríost a thosaigh an Acáidis ag titim as a chéile, agus gach canúint ag dul a bealach féin. B'iad an [[Aisiris]] agus an Nua-Bháibileoinis an dá chanúint ba thábhachtaí acu seo, ach má bhí féin, chuaigh an chéad cheann acu in éag faoin am a rugadh Críost. Ní léir go fóill cad é an gaol a bhí acu seo le dhá sheanteanga eile ar baisteadh Éablaítis agus Úgairitis orthu. Tá scríbhinní sa chéad teanga le fáil i dTeill Máirdít (Ebla) faoi thrí scór ciliméadar ó dheas d'Aileapó, agus iarsmaí an dara ceann faighte amach ag lucht na seandálaíochta i Rais Seamra (Ugarit) láimh le Lataicia.

Tá muid níos eolaí ar chinniúint na dteangacha Seimíteacha Iar-Thuaisceartacha, mar atá, an [[An Aramais|Aramais]] agus an [[An Eabhrais|Eabhrais]] thar aon cheann eile. Dealraíonn sé go dtéann na teangacha seo siar go dtí an Amóirítis, teanga nach bhfuil mórán fágtha di thar na hainmneacha pearsanta i gcartlanna Acáideacha. Bhí an Aramais an-difriúil leis [[an Eabhrais]] cheana nuair a breacadh an dá theanga síos an chéad uair riamh, ach tá aon dlúthghaol amháin, ar a laghad, ag an Eabhrais—[[an Fhéinícis]]. Cuid de na canúintí Féiníceacha, tá siad cosúil leis an Eabhrais agus nach féidir a rá cé acu den dá theanga seo atá i gceist dáiríribh.

Ó thaobh an chultúir de, is í an Eabhrais an ceann is tábhachtaí de na teangacha seo. Baineann Eabhrais an Bhíobla leis na blianta 1200-200 roimh bhreith Chríost, ach tá an teanga bheo ar fáil ina lán cáipéisí ó na blianta ina dhiaidh sin freisin - go háirithe sa [[Talmúd]]. Bailiúchán de litríocht saíochta, fealsúnachta agus teagaisc is ea an Talmud. Chuaigh an Eabhrais in éag mar theanga labhartha faoin am a rugadh Críost, agus an Aramais á leitheadú mar a bheadh loscadh sléibhe ann. Ar ndóighe, níor éirigh lucht léinn an Ghiúdachais riamh as a seanteanga a shaothrú sna scríbhinní; agus san fhichiú haois thosaigh na [[Siónachas|Siónaigh]] ag labhairt Eabhrais lena gclann leis an teanga a athbheochan mar ghnáthurlabhra phobail.
[[Íomhá:Flag of the Arabic language.svg|mion|Bratach amháin usáidtear don Araibis|220x220px]]
Maidir leis an Aramais, tá sí ar fáil i bhfoirm scríofa ón mílaois dheireanach roimh bhreith Chríost ar aghaidh. Nuair a d'éirigh sí ina gnáth-theanga ar fud an Mheánoirthir, scoilt sí ina dhá leath, an ceann iartharach—Aramais na Palaistíne, an Nabaitéis agus an Phailmíris—agus an ceann oirthearach, as ar fáisceadh na canúintí Nua-Aramaise a mhaireann inniu féin i mbéal dreamanna beaga de Chríostaithe anseo is ansiúd ar fud an Mheán Oirthir.

Na teangacha atá fágtha anois, is iad na gaolta is dlúithe dá bhfuil ag an Araibis—sin le rá, teangacha Seimíteacha an Iar-Dheiscirt. Is é sin, más fíor gurb iad na gaolta is dlúithe iad. Nó níl lucht an tsaineolais ar aon fhocal go fóill faoin gcineál muintearais nó baint atá ag na teangacha Seimíteacha le chéile.

Maidir le teangacha Seimíteacha an Iar-Dheiscirt, mar a thugtar orthu go traidisiúnta, is iad an Araibis Thuaidh, an Araibis Theas, agus an Amáiris iad. Is gá a chuimhneamh gurb ionann an &quot;Araibis&quot; mar a thuigimid inniu é agus an Araibis Thuaidh. Teanga is ea an Araibis Theas nach bhfuil róchosúil leis an Araibis Thuaidh ná intuigthe ag cainteoirí na teanga eile. D'fhág an teanga seo a lorg ar an gcineál Araibis Thuaidh a labhraítear san [[An Ómáin|Ómáin]] agus san [[An Éiméin|Éiméin]]. Thairis sin, ámh, maireann canúintí de chuid na hAraibise Theas in áiteanna iargúlta go fóill, ar nós Oileán Soqotra. Ní gnách na canúintí seo a chur ar pár, áfach. Deacair is uile mar atá an teanga acu, is í an Araibis Thuaidh a bhíonn á saothrú ag lucht a labhartha, an chuid acu a bhfuil scríobh nó léamh aon teanga acu.

Nuair a chuaigh daoine de lucht labhartha na hAraibise Theas a chónaí san [[An Aetóip|Aetóip]] fadó, chuir siad tús le forbairt na Sean-Amairise (ná tóg in ainriocht na hAramaise í, ní hionann an dá theanga!) nó an teanga [[Ge'ez]], a úsáidtear i gcónaí mar theanga naofa in Eaglais na nOrtadocsach Cóipteach san Aetóip. Thairis sin, saothraítear an Nua-Amairis mar theanga scríofa inniu, in éineacht le cúpla canúint nó teanga eile a d'eascair ón tsean-Amairis fosta. Is í an Tigrinis an ceann is tábhachtaí acu seo, nó is í teanga oifigiúil na h[[An Éaraitré|Éaraitré]] í.

Cuid de na saineolaithe, áfach, — an scoláire [[Iosrael]]ach [[Roibeard Hetzron]] thar aon duine eile—tá siad inbharúla nach bhfuil ag an [[Araibis Thuaidh]] ach lúb bheag ghaoil leis an Araibis Theas agus na [[teangacha Amaracha]] san [[Aetóip]]. Síleann an scoil seo go bhfuil an Araibis sa ghrúpa céanna leis an Eabhrais agus an Aramais.

[[Íomhá:Arabic speaking world.svg|mion|Stádas na hArabaise i dtíortha éagsúla. Tá dath uaithne ar na tíortha ina bhfuil an Araibis amháin oifigiúil, dath gorm dorcha ar na tíortha ina bhfuil an Araibis oifigiúil in éineacht le teanga(cha) eile ach á labhairt ag an móramh, dath gorm éadrom ar na tíortha ina bhfuil an teanga oifigiúil agus í á labhairt ag mionlach nó ina bhfuil ról cultúrtha aici.|220x220px]] 

== Trí Theanga Ghaolmhara in Aon Chorcán le Chéile ==
Cibé faoi sin, tá lucht an tsaineolais féin ag dul in éadóchas ag iarraidh crann ceart ginealais a líniú do na teangacha Seimíteacha. Nó tá na teangacha seo i ndiaidh an-lorg a fhágáil ar a chéile.

Mar shampla, cuid mhór den Aramais atá ar caomhnú, is Aramais le scríbhneoirí Giúdacha í a bhí go mór faoi thionchar na hEabhraise. Ansin, is í an bharúil atá ag na scoláirí taobh amuigh den domhan Ioslamach go bhfuil Araibis [[an Córán|an Chóráin]] breac le hiasachtaí Aramaise, toisc go bhfuil baint ag an gCórán féin le traidisiún na gCríostaithe is na n[[Giúdachas|Giúdach]]. B'í an Aramais [[francbhéarla]] (lingua franca) an traidisiúin seo sa Mheán-Oirthear, agus na téarmaí ab fhearr le fáil inti chun cur síos a thabhairt ar na coincheapa reiligiúnach (is gá a phointeáil amach nach bhfuil na scoláirí Ioslamacha róshásta leis an teoiric seo, nó níl sé ag teacht go rómhaith leis an ráiteas sa Chórán a deir gur ''Córán Araibise a rinne Muid'' [=Dia] ''de, i gcruth is go dtuigfeadh sibh é'').

Thairis sin, nuair a shocraigh na sluaite móra de Ghiúdaigh síos i dtíortha Ioslamacha le teacht slán ó na géarleanúintí barbartha a bhí ar cois ag na Críostaithe, is léir gur fhág sin faoi thionchar na hAraibise iad, agus iad ag forbairt na hEabhraise mar theanga léannta. Agus arís, an cineál Aramaise a labhraítear sa Mheán-Oirthear inniu, tá sí á saothrú ag daoiní a bhfuil cónaí orthu i dtíortha Arabacha, daoine a chaithfeas Araibis a tharraingt orthu agus iad ag caint le lucht údaráis an stáit. Fágann an Araibis a lorg ar chaint bheo na hAramaise inniu, mar sin, agus an dá theanga chomh dlúth sin i dteagmháil le chéile. An tSean-Aramais a chleachtaíodh lucht léinn an Ghiúdachais i gcuid de na scríbhinní naofa Giúdacha, is léir gur &quot;Aramais Ghiúdach&quot; atá ann, Aramais a cuireadh in oiriúint do riachtanaisí téarmaíochta an Ghiúdachais—agus an Eabhrais ag soláthar na téarmaíochta, nó múnlaí a húsáide, ar a laghad.

Is é an tátal is féidir a bhaint as an méid seo nach bhfuil fáil ar Araibis ar bith ach an Araibis ar imir an Eabhrais agus an Aramais a dtionchar uirthi. Is é an cineál Eabhrais a chleachtaítear inniu an Eabhrais ar imir an Aramais agus an Araibis a dtionchar uirthi. An Aramais atá ann, forbraíodh faoi thionchar an dá theanga eile í fosta. Mar sin, ní féidir le haon duine a thuilleadh aon bhreithiúnas róchruinn a thabhairt ar an dóigh a raibh na teangacha seo gaolmhar le chéile sular tháinig siad i síor-dhlúth-theagmháil le chéile.

== Fréamhacha na hAraibise ==

Cibé faoin ngaol atá ag an Araibis leis na teangacha Seimíteacha eile, tá muid sách eolach ar an Araibis féin. Rinneadh an chéad trácht ar na hArabaigh riamh in annalacha na hAisíre ocht gcéad go leith de bhlianta roimh bhreith Chríost. Rinne an Rí Salmanassar a Trí tagairt don chath a chuir sé ar ghinearál arbh ainm dó ''Gindibu'', agus é ina thaoiseach ar an treibh úd ''Arbi''. Is féidir, áfach, nach raibh de chiall leis an fhocal áirithe seo ar dtús ach &quot;fánaí&quot;, duine den lucht fáin a bhí ag dul thart timpeall ar fud Leithinis na hAraibe. Fánaithe ab ea na hArabaigh ceart go leor, go dtí gur cumadh cineál nua diallaite a chuir ar a gcumas marcaíocht cheart a dhéanamh, in áit na seansrathrach nach dtiocfadh ach earraí a luchtú uirthi. Chuir an diallait an-luas leis an bhfánaíocht, i gcruth is gur tháinig treibheacha éagsúla le chéile, rud a chuidigh leo focail is foirmeacha a ghlacadh isteach ó chanúintí eile agus cineál caighdeán nó comh-chanúint a chruthú ina measc féin. Deirtear gur ''beidiúnaíodh'' cultúr agus teanga na nArabach, agus as an mbeidiúnú seo a fáisceadh an Araibis mar theanga chlasaiceach nó réamhchlasaiceach.

Tá focail agus ainmneacha Araibise le fáil in áiteanna éagsúla roimh lá Mhuhamad in inscríbhinní—cuid acu, tá siad scríofa le litreacha na hAraibise Theas; an chuid eile acu, Aramais atá iontu, diomaite de na hainmneacha pearsanta a bhaineann leis an Araibis.

B'é an Córán a chuir bun leis an litríocht Araibise agus le caighdeán na hAraibise Clasaicí. Ar chúiseanna na diagachta féin, is gnách a shíleadh go raibh an Fáidh dall ar scríbhneoireacht is aibítir ar bith. Ar a laghad, bhí páirt thábhachtach ag an ghlanmheabhraíocht i bhforbairt an Chóráin. I ndiaidh bhás Mhuhamad, áfach, tháinig an-deifir ar lucht a leanúna a chuid aislingí a chur i míotar, agus mar sin, bhreac siad síos an Córán agus chuir siad in eagar é mar leabhar ceart. An aibítir a bhí in úsáid ag na hArabaigh san am sin, ba leagan iodálaí den aibítir Fhéiníceach í, agus cuid de na litreacha ag éirí chomh cosúil le chéile is nach raibh san fhocal scríofa go bunúsach ach seort crann taca don ghlanmheabhraíocht. Ó bhí páirt iontach lárnach ag an gCórán ins an reiligiún—nó is é foirceadal Ioslam gurb é focal Dé gan truailliú é—theastaigh ceartlitriú níos cruinne ó na Moslamaigh, agus faitíos orthu go gcuirfeadh an drochscríbhneoireacht briathar Dé as a riocht. Mar sin, cuireadh poncanna breise le litreacha áirithe chun fuaimeanna éagsúla a choinneáil scartha ó chéile. Dealraíonn sé gurb ó aibítir Shíreach na hAramaise a fuarthas na poncanna seo.

Ina dhiaidh sin féin, níor ghnách na gutaí a scríobh amach ar aon dóigh ar leith. B'é an gramadóir Abú 'l-Asbhad al Du'áilí a chuir an chéad sonrú i dtábhacht na ngutaí i gcaighdeánú na hAraibise sa tseachtú haois, ach b'é al-Hailíl ibn Achmad sa chéad aois eile a chum na comharthaí a sheasann do na gutaí i scríbhneoireacht Araibise an lae inniu.

== Caighdeánú na hAraibise ==

An chéad ghramadóir Araibise, al-Siobabhaithí, ní Arabach a bhí ann ach Peirseach a chaithfeadh an teanga a fhoghlaim mar theanga iasachta. Deirtear, fiú, nár bhain an fear bocht líofacht rómhaith amach sa teanga labhartha riamh. Mar sin féin, chruthaigh sé modheolaíocht dhian gramadóireachta a raibh an-tionchar aici ar na glúnta de thaighdeoirí teangeolaíochta ina dhiaidh. Bhaineadh sé úsáid as analach loighciúil mar phríomhghléas gramadóireachta, agus tá sé incheaptha gur éirigh leis foirmeacha nó cleachtais ghramadaí a athbheochan sa teanga scríofa nach raibh ach a n-iarsmaí le fáil sa ghnáthchaint.

Bhí an teanga féin á teannadh is á streachailt go mór ag athruithe na sochaí Arabaí a tháinig ar lorg Ioslam, agus na hArabaigh ag cur catha ar lucht an &quot;éigreidimh&quot; sna tíortha ina dtimpeall. Nó de réir mar a bhí siad ag teacht i seilbh tailte nua a bhí go minic níos saibhre nó níos airde ó thaobh an chultúir de ná saol fáin na mBeidiúnach, b'éigean dóibh focail úra a ligean isteach, agus iad ag fáil aithne ar chleachtais is aireagáin nár casadh orthu roimhe seo. Ní raibh an t-athrú seo ag taitneamh le lucht an ghlanteangachais, áfach, agus iad barúlach nár chóir teanga naofa an Chóráin a chur as a riocht le truailliú iasachta, ó b'é briathar Dé é.

Ní raibh teanga an Chóráin féin glan ar iasachtaí, muis. Rinneadh tagairt cheana féin don dóigh ar fhág Aramais Shíreach na gCríostaithe a sliocht ar Araibis an Chóráin. Thairis sin, is léir go ndearnadh trácht éigin sa Chórán féin ar ábhair nó ar rudaí a raibh baint acu le saol sofaisticiúil na Peirse, agus lipéid Pheirsise á n-úsáid ag na hArabaigh féin ar na rudaí seo. Nó, tar éis an tsaoil, ní raibh aon chaill ar na hArabaigh riamh ag trádáil le hearraí só, ar nós na túise is na síoda, na ndathanna is na gcumhrán, agus tháinig na focail i mbéal na nArabach chomh túisce is a chuala siad iomrá ar na rudaí a raibh na focail seo ag seasamh dóibh.

Sna tíortha iasachta ba thúisce a d'fhorghabh siad, fuair na hArabaigh rompu cultúr saibhir an Heilléineachais. Ba mhór an spreagadh do na hArabaigh é léann a fhoghlaim agus Araibis a chur ar shaothair eolaíochta na scoláirí Heilléineachais. Nuair nach raibh meas an mhadra ag an Iarthar ar smaointeoirí ná ar thaighdeoirí an Heilléineachais, rinne na hArabaigh a gcuid féin dá n-obair siúd. Ansin, tháinig borradh mór i saothrú téarmaíochta an léinn is na heolaíochta san Araibis, ó bhí téarmaí nua ag teastáil leis an teanga a chur in oiriúint do na smaointí úra a bhí le cur i bhfoclaibh inti.
== Gramadach na hAraibise ==

Mar is dual do theanga Sheimíteach, tá gramadach na hAraibise bunaithe ar thamhain trí chonsan. Is féidir, ansin, an dúrud d'fhocail éagsúla a fhréamhú as an trí chonsan sin ach tú a bheith eolach ar an dóigh a gcuirtear na gutaí eatarthu leis an gciall a mhodhnú mar is cóir. Sin é an fáth féin gur fearr leis na hArabaigh córas litrithe a úsáid nach n-úsáideann litreacha ach amháin leis na consain a chur in iúl. Is iad na consain is mó a iompraíonn an chiall, agus mar sin, tá sé áisiúil litriú a úsáid a chuireann ar do chumas an tamhan a aithint leis an chéad spléachadh súile.[[Íomhá:Quranic-arabic-corpus.png|mion|253x253px]]

== Tionchar na dTeangacha Eile ==

Is léir go raibh an Córán an-tábhachtach mar fhoinse is mar dhíol aithrise i bhforbairt na stíle liteartha, ach thairis sin, bhí na luathghramadóirí is na haistritheoirí go mór i dtuilleamaí iarsmaí na filíochta réamh-Ioslamaí agus iad ag iarraidh a fháil amach cad é ba dea-Araibis ann. Bhí taoisigh Arabacha go minic i muinín scríobhaithe Síreacha nó Peirseacha, agus is féidir go raibh tionchar éigin ag a stíl siúd ar stíl na hAraibise.

Scéal ar leith é an tionchar a bhí ag an Ghréigis ar fhorbairt na hAraibise liteartha. Na chéad iarrachtaí a tugadh ar shaothair fhealsúnachta a aistriú ón Ghréigis, b'uafásach an raiméis ab ea iad, nó bhí lorg na bunteanga chomh láidir orthu nach dtiocfadh le haon Arabach bun ná barr a dhéanamh díofa. De réir a chéile, áfach, fuair na hArabaigh blas ar obair an aistritheora. Thar aon duine eile, b'é Hunaighea ibn Íosthác, a mhair sa naoú haois, ardmháistir na ceirde, nó bhí stíl an-dúchasach ins achan líne dá dtigeadh óna phean—nó sin é an dearcadh traidisiúnta. I ndiaidh an iomláin, tá lucht an tsaineolais den bharúil inniu go bhfuil aithne éigin Gréigise ar an úsáid chasta dheacair a bhaineanns mo dhuine as na rangabhálacha—úsáid nach bhfuil ag teacht le comhréir na hAraibise is glaine, is nádúrtha. Mar sin, is féidir glacadh leis go raibh tionchar ínteacht ag an Ghréigis ar an dóigh ar fhorbair stíl na heolaíochta, agus an dúrud de leabhartha Gréigise a haistríodh go hAraibis.

== An Mheán-Araibis: an litríocht is na canúintí ==
'''An [[Débhéascna]]'''

Caithfidh muid cuimhne a choinneáil air nár rugadh an duine go fóill a chleachtfadh caighdeán clasaiceach na hAraibise ina ghnáthchaint. Is é sin, tá an staid ar a dtugtar ''débhéascna'' i bhfeidhm ar fud dhomhan na hAraibise. Is é is brí le débheascna ná go bhfuil réimsí áirithe an tsaoil chultúrtha—an litríocht, cuir i gcás—ag baint úsáide as ''leagan ard'' na teanga, agus an gnáthshaol ag roghnú an ''leagain ísil''. Ní hionann seo agus an ghnáth-dhifríocht idir teanga na ndaoine galánta agus teanga na cosmhuintire. Nuair atá an débheascna i gceist, ní rithfeadh leis na daoine uaisle féin an leagan ard a úsáid ina ngnáth-chumarsáid laethúil. Thairis sin, tá an leagan ard chomh difriúil leis an ngnáthchaint agus nach dtiocfadh le haon duine é a labhairt go spontáineach. Is amhlaidh gur socraíodh caighdeán na hAraibise sa séú agus sa seachtú haois—roimh chaighdeánú na sean-Ghaeilge féin. Mar sin, ní aibhéil a rá gur dhá theanga an-éagsúla iad an Araibis chaighdeánta agus gach ceann de na canúintí labhartha. 

Bhí dímheas ag na hArabaigh riamh ar an té nach gcloífeadh leis an gcaighdeán ina chuid scríbhinní, ó tháinig an caighdeán anuas ó Dhia féin leis an gCórán Beannaithe. Ina dhiaidh sin féin, tá teacht ar go leor litríochta nach bhfuil ag cloí leis an gcaighdeán. &quot;Meán-Araibis&quot; a thugann na saineolaithe ar an gcineál teanga atá ann. Is é is Meán-Araibis ann ná Araibis atá truaillithe ag an gcanúint labhartha, nó Araibis atá curtha ó mhaith ag an bh[[forcheartú]]. Is é an rud atá i gceist le forcheartú ná iarrachtaí ró-dhíocasacha an scríbhneora neamhchleachtaigh foirmeacha na gnáthchainte a sheachaint, ionas go mbreacann sé síos foirmeacha bacacha nach bhfuil le fáil sa chanúint ná sa teanga chaighdeánta.

'''Meán-Araibis na nGiúdach'''

Ba nós leis na Giúdaigh riamh a n-aibítir féin a chur i bhfeidhm ar gach teanga dá labhróidís - mar seo a cruthaíodh an [[An Ghiúdais|Ghiúdais]], an cineál Meán-Ghearmáinise a chleachtaíodh Giúdaigh Oirthear na hEorpa roimh [[uileloscadh]] [[Adolf Hitler|Hitler]]. D'imir siad an cleas céanna ar an Araibis. Tá an chuid is mó de na téacsanna Giúdacha Araibise sách cóngarach don chaighdeán Chlasaiceach. Dealraíonn sé, ar a laghad, nár thug na scríbhneoirí Giúdacha aon iarracht riamh ar eilimintí gnáthchainte a ligean isteach sa teanga scríofa d'aon ogham. San am chéanna, tá cuid mhór Eabhraise, idir fhocail agus abairtí iomlána measctha tríd an Araibis a scríobhadh siad.

'''Meán-Araibis na gCríostaithe'''

Níl an Araibis Ghiúdach róchosúil le Meán-Araibis na gCríostaithe. Na scéalta naomhsheanchais, na haistriúcháin Bhíogúla agus an litríocht reiligiúnach eile a chumadh Críostaithe na dtíortha Arabacha le haghaidh a n-úsáide pearsanta féin, bíonn siad breac le truailliú ón ngnáthchaint, agus is minic nach mbacann na haistritheoirí le cur in aghaidh an tionchair ó na bunleaganacha Gréigise. Ón taobh eile de, níl forcheartú le haithint ar na scríbhinní seo. Nuair a bhí scríbhneoir Críostaí dall ar chleachtais chearta an chaighdeáin nó idir dhá chomhairle, roghnaíodh sé riamh an leagan a bhí sa ghnáthchaint.

'''Canúnachas i litríocht na hAraibise inniu'''

Maidir le príomhshruth an tsaoil Araibise, is dual do gach scríbhneoir i gcónaí canúnachas a sheachaint i scríbhinní. Tá glacadh le hamharclannaíocht sa ghnáthchaint ceart go leor, gan aon trácht a dhéanamh ar na sraithscéalta teilifíse. An chuid is mó den litríocht, áfach, tá sí glan ar an gcanúnachas inniu féin. Bíonn na scríbhneoirí ag cur an mhíle strus orthu féin ag foghlaim rialacha an chaighdeáin le bheith in ann aithris a dhéanamh ar na seanmháistrí. Ar ndóigh, cuireann Ioslam an-bhéim ar chomh tábhachtach is atá sé teanga an leabhair bheannaithe a choinneáil beo, mar chuid den urraim atá dlíte do Dhia ón Moslamach chráifeach. Thairis sin, tá lucht an náisiúnachais shaolta sách naimhdeach i dtaobh an chanúnachais chomh maith, nó is é a mbarúil-san go gcaithfidh na hArabaigh uile cur le chéile agus comhar a dhéanamh i ndiúnas ar fhorlámhas an Iarthair. Mar sin féin, tá litríocht scríofa i gcanúintí na Liobáine, rud a bhaineann leis an chlaonadh úd nach nglacann leis gur tír Arabach í an Liobáin féin, agus bhí gluaiseacht filíochta canúnaí ann le linn thréimhse Nasir san Éigipt, mar a raibh roinnt filí ag iarraidh litríocht de chuid na ngnáthdhaoine a chothú mar chuid de thionscnamh an tSóisialachais Araibigh. Sa lá atá inniu ann, uaireanta úsáidtear an chanúint le ráitis phearsaí na n-úrscéalta a chur in iúl fosta, ar maithe leis an réadúlachas.[[Íomhá:شرح ألفية ابن مالك.jpg|mion|Alfiya ( ألفية ابن مالك‎) le Malik isa 13ú haois (Mullah Qasim Effendi Al-Mufti)|220x220px]]

== Canúintí na hAraibise ==

Roinntear canúintí na hAraibise ina gcúig phríomhghrúpa: canúintí na Leathinise Arabaí; canúintí na Measapotaime (na h[[An Iaráic|Iaráice]]); canúintí na Siria stairiúla, .i. an chuid is mó den tSiria, den Liobáin, den Iordán agus de Phalaistín an lae inniu; canúintí na h[[An Éigipt|Éigipte]]; agus na canúintí a labhraítear i dtíortha Thuaisceart na hAfraice siar ón Éigipt—''al-Maghreb'' a bheir lucht na hAraibise ar na tíortha seo. Bíonn difríochtaí sóisialta agus áitiúla le cluineadh laistigh de na canúintí réigiúnacha, agus go hiondúil bíonn stádas sóisialta níos airde ag baint le canúintí na gcathrach ná mar a bhíonn le canúintí na tuaithe. Thar aon rud eile, bíonn canúintí na m[[Beidiúnach]] (fánaithe na bhfásach) sách difriúil leis an gcineál Araibise a chluinfeá ó mhuintir na gcathrach sna bólaí céanna (na canúintí cónaitheacha nó na ''sedentary dialects'' mar a deir an Béarlóir). Go háirithe, bíonn na canúintí Beidiúnacha níos seanársa, agus iad ag caomhnú tréithre a chuaigh in éag i gcaint na gcathrach. Tá teacht ar chathracha i ndomhan na hAraibise fosta ina bhfuil canúint Bheidiúnach á labhairt, ach bíonn míniú stairiúil ann ar a leithéid seo. Am éigin fadó tháinig sluaite móra ón tuath—nó ón bhfásach—timpeall na háite le cur fúthu ansin, i gcruth is go bhfuair a gcuid cainte lámh in uachtar ar Araibis thraidisiúnta an bhaile mhóir. Cleachtaíonn na Beidiúnaigh filíocht bhéil na sean-Arabach i gcónaí, rud a chuidigh leo an blas ársa a choinneáil beo ar a dteanga.

'''An Mháltais agus Araibis na Cipre'''

Cás ar leith iad na canúintí a labhraítear i [[Málta]] agus sa [[An Chipir|Chipir]].

Nuair a d'fhorghabh na Normannaigh Málta, chuaigh an Araibis Chlasaiceach i léig san oileán, agus na Moslamaigh a bhí ina gcónaí ansin, murar maraíodh iad, cuireadh d'fhiachaibh orthu iompú chun Críostaíochta. Ós rud é gurbh ionann an Araibis Chlasaiceach agus Araibis an Chóráin, ní fhéadfá í a shaothrú mar theanga chultúrtha a thuilleadh, agus tú ag iarraidh gothaí an dea-Chríostaí a chur ort féin. Déanta na fírinne, is iomaí Máltach nach n-admhaíonn sa lá atá inniu ann gur canúint Araibise atá á labhairt aige: is fearr leis a áitiú air féin gur sean-[[Féinícis|Fhéinícis]]—teanga Sheimíteach atá níos cosúla leis an Eabhrais ná an Araibis, mar a chonaic muid thuas—a bhí ag a shinsir ar tús, agus nach raibh ag an Araibis ach tionchar láidir ar an teanga seo. Ní ghéilleann lucht na teangeolaíochta don chineál seo cainte, áfach. Is léir go raibh Féinícis ag muintir an oileáin ó thús, agus gur chuidigh an teanga ghaolmhar seo leo a gcuid féin a dhéanamh den Araibis nuair a tháinig orthu—ach sin a raibh ann.

Ní raibh sa [[An Mháltais|Mháltais]] go ceann i bhfad ach canúint labhartha, agus í á forbairt ina treo féin beag beann ar dhomhan mór na hAraibise. Fuair sí na mílte focal ar iasacht ón [[An Iodáilis|Iodáilis]], agus nuair a tháinig [[An Ríocht Aontaithe|na Sasanaigh]] i seilbh an oileáin, thosaigh na focail Bhéarla ag sileadh isteach.

Maidir le hAraibis na Cipre, tá sí ar tí dul in éag ar fad, faraor géar. Ní raibh sí á labhairt riamh ach in aon sráidbhaile amháin, Kormakiti, agus nuair a d'ionsaigh na Turcaigh an Chipir le tuaisceart an oileáin a ghabháil sa bhliain 1974, scaipeadh an chuid ba mhó de bhunadh an tsráidbhaile ar fud na leithe Gréagaí den oileán, agus iad ar a dteitheadh ó na Turcaigh.

Canúint chónaitheach ón tSír í Araibis Khormakiti go bunúsach. Ar a laghad, sin iad an cineál canúintí is cosúla léi. Inniu, áfach, tá sí breac le hiasachtaí [[An Ghréigis|Gréigise]], agus is ar éigean a bheifeá ag súil lena mhalairt. Nó is teanga í nach mbreactar síos de ghnáth. Má scríobhtar an-chorruair í, is dócha gurb iad na litreacha Gréigise a chuirtear i bhfeidhm uirthi, nó is í an Ghréigis a úsáideann muintir Khormakiti mar theanga liteartha shibhialta.

== Litríocht na hAraibise ==
'''Litríocht Chlasaiceach na hAraibise'''

Maidir le litríocht na hAraibise, is léir go gcaithfear an litríocht Chlasaiceach a aithint thar an litríocht nua-aoiseach. Is é an Córán an téacs is sine, ar ndóigh, siúd is gur chuir lucht na gramadóireachta díolamaí seanlitríochta agus filíochta de chuid an phobail i dtoll le chéile mar phatrún stíle agus mar ábhar staidéir. Bhain an fhilíocht seo le béaloideas na Sean-Arabach ón tréimhse réamh-Ioslamach, ach is iomaí athrú agus beart cinsireachta a chuir lucht tiomsaithe na mbailiúchán seo i bhfeidhm ar an bhfilíocht le smál na Págántachta (nó an &quot;Aineolais&quot;, ''al-jahiliyya'', mar a deir an Araibis) a ghlanadh díobh.

Siúd is nár ghnách do na filí réamh-Ioslamacha a gcuid saothar a bhreacadh síos, bhíodh na Sean-Arabaigh riamh meabhrach ar ainm an fhile a chum dán áirithe, díreach cosúil le bunadh na Gaeltachta fadó. Mar sin, ní cheadódh reacaire réamh-Ioslamach dó féin leasuithe a dhéanamh ar dhánta le filí eile. Bhí na reacairí ina bprintisigh ag seanmháistrí filíochta, ag déanamh staidéir ar shaothar an mháistir agus á reic le lucht éisteachta, le súil is go bhféadfaidís gradam an mháistir a bhaint amach le dánta dá gcuid féin faoi dheoidh.

An chuid den fhilíocht seo atá ar fáil inniu, b'iad fir léinn na hochtú haoise a chuir ar pár an chéad uair í ó bhéal na ndaoine. Ar ndóigh, d'fhág blianta fada na béalaithrise a sliocht ar na dánta. Is dócha go raibh traidisiún na reacaireachta réamh-Ioslamaí ag meath cheana féin nuair a chuaigh na bailitheoirí i mbun pinn, agus gan dabht bhí na reacairí féin ag déanamh cinsireacht ar na blúiríní deireanacha Págántachta a bhí le haithint ar na dánta seo.

Tá amhras curtha sna díolamaí filíochta réamh-Ioslamaí ag fear chomh clúiteach le Taha Husain—duine de na daoine is mó tábhachta i stair intleachtúil na hAraibise is na hÉigipte lenár linn—agus é inbharúla nach bhfuil iontu ach cumadóireacht bhrionnaithe de chuid na mbailitheoirí féin. Ach níl an chuid is mó de na taighdeoirí sna tíortha Arabacha ná san Iarthar inniu ar aon tuairim le mo dhuine.

'''Qasida'''

Is é an ''qasida'' an ghné liteartha is tábhachtaí i bhfilíocht réamh-Ioslamach na nArabach. Tá an rím chéanna ag dul ó thús go deireadh an dáin, nó ní bhíonn ceathrúna i ndánta traidisiúnta Araibise. Bíonn na véarsaí féin sách fada. Is é an ''nasib'' is tús don ''qasida'': cuimhní cinn ar iar-ghrá geal an fhile atá ann. Ina dhiaidh sin tugtar cur síos ar an turas agus ar an gcamall a iompraíonn an file ar shiúl óna ghrá geal, go dtí go mbaintear amach an tríú cuid den ''qasida'': ansin, cuireann an file síos ar an bhfíorchuspóir atá leis an dán. B'fhéidir go bhfuil an file ag déanamh leithscéil, ag moladh a urraí nó ag saighdeadh a mhuintire chun cogaidh; ach is é an rud is aistí le léitheoir an lae inniu go gcaithfidh an chéad dá chuid—an chuid anghrách agus an cur síos ar an turas camaill—a bheith ann beag beann ar cad é is ábhar don chuid dheireanach. Ar ndóighe, bhí na filí ab fhearr in ann mórshaothair ealaíne iontu féin a dhéanamh de na codanna coinbhinsiúnta seo. Ón taoibh eile de, nuair a bhí na filí ag súil le pá fhlúirseach airgid óna n-urraithe, ní bhacfaidís mórán leis an gcuid anghrách ná leis an turas camaill, agus iad ag baint gach fad is gach fairsinge as an tríú cuid, ag moladh fear íoctha an dáin.

'''An Córán'''

Is féidir dearcadh ar an gCórán mar shaothar litríochta. Tá an-fhiúntas filíochta ag baint leis na súraí deireanacha den leabhar, ach go háirithe. Ós rud é gur leabhar naofa atá ann, mar Chórán, ní raibh de chroí sna filí riamh aithris ródhíreach a dhéanamh air mar phatrún stíle. Mar sin, an cineál prós ríme atá sa Chórán, níl mórán de le fáil sa chuid eile de litríocht na hAraibise.

'''Forbairt na Filíochta in Ioslam'''

Bhí an fhilíocht sách mall ag athrú i ndiaidh theacht Ioslam féin. Dealraíonn sé gur fhan an-sracadh i móitífeanna a bhí bun os cionn le hoidim agus le foirceadal an chreidimh úir i bhfad i ndiaidh a bhunaithe, beag beann ar an dímheas a bhí ar na filí—&quot;an aicme sin ar shlí Ifrinn&quot;—ag na fir naofa. Thairis sin, cuid de na treibheacha a chuaigh i gcomhghuaillíocht le Muhamad ar tús, níor thuig siad ach de réir a chéile cad é a bhí i gceist leis an reiligiún nua: shíl siad i dtús báire nach raibh ann ach conradh polaitiúil.

Nuair a ghabh na saighdiúirí Arabacha an Pheirs, an tseanríocht ardsibhialta, tháinig an-tionchar ón taobh sin ar litríocht agus ar fhilíocht na nArabach. Ar ndóigh, nuair a bhí Arabaigh ag cur fúthu sna cathracha, ag socrú síos le só na Peirse is ag éirí as seansuáilcí Spartacha an Bheidiúnachais, tháinig gá acu le filíocht nua nach mbeadh chomh mór sin i dtuilleamaí na gcamall le haghaidh meafair, samhlaoidí agus ábhar filíochta. Agus nuair a thosaigh an seicteachas Ioslamach ag teacht ar an bhfód leis an gCaraideachas nó leis an luath-Shítheachas, chrom fir a raibh féith na filíochta iontu ar dhánta bolscaireachta a chumadh le mairtírigh na seicte a mhóradh.

Ba chuid d'oidhreacht fhileata na nArabach na dánta scigiúla freisin. Tháinig an-bhorradh faoin gcineál sin filíochta i dtréimhse na Cailifeachta Umaigheadaí, i ndeireadh na seachtú haoise agus sa chéad leath den ochtú haois. Faisiún mór a bhí i gceist leis na dánta scigireachta sa tSír agus san Iaráic i réimeas Chlann Umaighea, agus an file Críostaí Al Achtal chun tosaigh i g''cogadh na bhfilí'', nuair a bhí na filí ag caitheamh anuas ar a chéile i ndán i ndiaidh dán. Leis an bhfírinne a dhéanamh, dealraíonn sé nach raibh i gceist le cuid mhór den bhriatharchath seo ach mireog fhaisiúnta. Bhí an-mheas ag Al Achtal ar fhilíocht chuid mhaith de na filí Ioslamacha a raibh sé ag iomaíocht leofa ag cumadh goineoga maslacha i bhfoirm fhileata.

Ós rud é gur Críostaí a bhí in Al Achtal, ní raibh aon chúl air fíon a ól, agus bhí sé ar dhuine de na filí ba mhó a scríobh dánta fíona fosta. Bhí an-traidisiún ag na dánta fíona i bhfilíocht na hAraibise, agus bhí sé an-fhadálach ag dul in éag, siúd is nach raibh moladh an fhíona is na meisce ag réiteach go rómhaith le riailbhéas Ioslam. B'é Abú Nubhás, a fuair bás sa bhliain 814, an file fíona ab aithnidiúla, nó sin é an cineál clú atá air, ar a laghad. Laoch béaloidis atá ann, mar Abú Nubhás, agus na mílte scéilíní á n-insint faoi. Is é an t-aon rud amháin ar féidir linn a bheith cinnte faoi i dtaobh mo dhuine ná nach bhfuil sa chuid is mó de na scéilíní seo ach cumadóireacht.

Ar ndóigh, scríobhadh na seanfhilí Arabacha dánta grá chomh maith le duine. Nuair a bhí clann Úmáighea i seilbh na cailifeachta, bhí dhá phríomhghné á saothrú ag lucht scríofa na ndánta grá. Fir uaisle diomhaoine ba mhó a chumadh iad sna cathracha, agus iad go mór faoi thionchar na sofaisticiúlachta nó fiú an drabhláis a bhí ag teacht isteach ón bPeirs shean-ardchultúrtha. B'é Ómár ibn Aibí Raibíá an file ba thábhachtaí acu seo. Fuair Ómár bás dosaen nó cúpla dosaen de bhlianta i ndiaidh thús na hochtú haoise. Súgradh éadromchroích agus grá faoi cheilt is gnáthábhar don chineál seo dánta grá: tá blas áirithe craicinn agus collaíochta orthu, ach ní dánta gáirsiúla iad.

Shaothraíodh na filí Beidiúnacha gné eile de dhánta grá, mar atá, traigéidí nó triantáin ghráidh. Amhráin a bhí sna dánta seo, agus thug siad go leor inspioráide do lucht scríofa próis fosta. B'iad Majnún agus Laidheala lánúin chlasaiceach na filíochta seo, cosúil le Triostán agus Iosóld san Artúraíocht. Bhí Majnún dúnta i ngrá le Laidheala ó tháinig an chéad chuimhne aige, ach nuair a pósadh an cailín ar fhear eile, chaill Majnún a mheabhair, agus fágadh ag fánaíocht san fhásach é, ag cumadh amhráin dá rúnsearc agus ag déanamh a chomhrá leis na hainmhithe aingiallta. Go leor de na dánta grá a thugann cur síos ar an scéal seo, deirtear gurbh é Majnún féin a chum iad, ach ar ndóigh, níl i gceist leis sin ach maisiú rómánsúil. Creideann lucht an tsaineolais gur pearsana finscéalacha amháin iad Majnún agus Laidheala agus baint acu leis an mbéaloideas réamh-Ioslamach. Mar sin, is dócha gur béaloideas atá sa chuid mhór de na hamhráin Bheidiúnacha seo fá dtaobh de ghrá leatrom Mhajnún, ach amháin nár cuireadh ar pár roimh lá na nÚmaigheadach iad.

Is gá cuimhne a choinneáil air nach raibh cuid de na dánta seo intuigthe ach cnámha an scéil a bheith ar eolas agat cheana féin. Ní aithneofá cad é a bhí faoi chaibidil i go leor dánta ach na scéalta béil uile a bheith cluinte agat ó na seanchaithe a bhí á n-insint cois tine.

De réir a chéile, meascadh an dá ghné trí chéile, i gcruth is gur fáisceadh dán grá de chineál úr astu—filíocht atá níos cosúla leis na hamhráin a chluinfeá ó thrúbadóirí na hEorpa sna meánaoiseanna. Déanta na fírinne, creidtear go raibh tionchar éigin ag filíocht na nArabach ar an trúbadóireacht san Eoraip.

Nuair a tháinig Clann Abbáis—nó na hAbásaidigh—i seilbh na cailifeachta, bhí malairt cuma ar an bhfilíocht ghrá cheana. Bhí filíocht gháirsiúil á saothrú ag filí áirithe, ach is léir nach raibh aon ghlacadh oscailte ag an saol mór lena leithéid i sochaí Ioslam. B'í an fhilíocht [[homaighnéasachas|homaighnéasach]] a tháinig chun tosaigh i dtréimhse na nAbásaideach. B'iad coinbhinsiúin agus comhghnása na filíochta Peirsí ba bhunsiocair leis seo; ach i mbreis ar an tionchar sin, dá n-úsáidfeá fíorainm mná i ndán anghrách, is féidir go sílfeadh athair cailín éigin ar comhainm le cailín an dáin, — go sílfeadh sé gur ag maslú a iníne-sean nó ag cur mígheanmnaíocht ina leith-se a bheifeá. Mar sin, bhí sé ní ba sábháilte cloí leis an ngrá homaighnéasach mar ghnás liteartha, beag beann ar an chineál craicinn ab fhearr leis an bhfile ina shaol phríobháideach féin. Dealraíonn sé, áfach, go raibh Abú Nubhás, máistir an chineál seo filíochta, — go raibh sé féin ina fhéileacán dháiríre.

Cuid den fhilíocht ghrá a scríobhadh i dtús ré na nAbásaideach, ní fíordhánta grá a bhí iontu ach dánta diaga misticiúla a bhí ag tabhairt cur síos ar an tsirtheoireacht reiligiúnach, ar an dóigh a raibh an Moslamach fíréanta ag iarraidh a bhealach a dhéanamh a fhad le Dia. Fuair go leor filí misticiúla an oiread sin múnlaí is gnása ar iasacht ó na dánta grá is go gcaithfidh tú saineolas éigin a tharraingt ort leis an gciall reiligiúnda a bhaint as an sórt seo filíochta (mar sin féin, tá an chiall sin ann, bhíodh an tAyatollah Khomeiní féin—an fear céanna a theilg Salman Rushdie chun báis—ag scríobh filíocht faoi &quot;aoibhneas an fhíona sa tábhairne&quot;, nach n-aithneofá aon tseach-chiall dhiaganta uirthi—go dtí go gcluinfeá cé a chum an dán...).

Fán am seo, i dtús na naoú haoise, a thosaigh na náisiúin neamh-Arabacha sa Chailifeacht ag éileamh a gcirt i saol an chultúir. &quot;Siúbachas&quot; nó ''shu'ubiyya'' a thugtar ar an ngluaiseacht seo, agus b'iad na Peirsigh a bhí chun tosaigh i measc lucht an tSiúbachais, mar ba dual dóibh. Sean-náisiún ardchultúrtha is ea na Peirsigh, ar ndóighe, agus siúd is go raibh siad ina ngéillsinigh ag na hArabaigh Mhuslamacha anois, níorbh ionann é is a rá gur lig siad a seanchultúr (ná a dteanga, nach bhfuil gaol ar bith aici leis an Araibis) i ndearmad i ndiaidh dóibh iompú i leith Ioslam. B'é Abú Nubhás, a ndearna muid trácht air cheana féin, an file ba mhó a d'eascair as ithir an tSiúbachais. Chuir a chuid scigaithrise deireadh leis an mBeidiúnachas i bhfilíocht na hAraibise. Bhí samhlaoidí nua ag déanamh a mbealaigh isteach—samhlaoidí a bheadh bunaithe ar shaol shofaisticiúil na gcathrach ina raibh cónaí ar shliocht na bhforghabhálaithe Arabacha anois. Ar ndóighe, ó b'as an bPeirs a tháinig an só sofaisticiúil i saol Ioslam, ba léir go raibh tionchar na Peirsise ar an bhfilíocht agus ar an stíl Arabach ag teacht in éineacht le hathrú an chultúir ábhartha.

'''Badi´'''

An stíl a tháinig ar an saol anois, is féidir í a chur i gcomparáid leis an mBarócachas—''badi´'' an téarma Araibise. Filíocht ardealaíonta is ea an fhilíocht ''badi´'', agus í ag éirí cineál féintagarthach go géar gasta, ag cur níos mó béime ar an maisiúlacht agus ar na tagairtí liteartha: chaithfeadh gach aon fhile a léiriú go raibh sé eolach ar an traidisiún agus ar shaothar na bhfilí a tháinig roimhe féin. Bhí na filí á dtuirsiú féin leis na mílte meafar, pearsanuithe, paradacsaí agus cleasanna eile, agus na dánta ag éirí doléite ar fad. D'fhéadfá a rá gur chuir an file gairmiúil ardléannta ruaigeadh ar an éigeas tíre agus ar an bhfile pobail.

Baineann an fhilíocht ''badi´'' leis an naoú haois. Bhodhraigh sí cluasa na héisteoirí faoi dheoidh, agus d'fhill na filí nua ar an bhfilíocht &quot;nádúrtha&quot;, nuachlasaiceach i ndeireadh na haoise céanna. Mar sin féin, níor ligeadh an fhilíocht ''badi´'' i ndearmad go hiomlán. Tréimhse taighde, turgnaimh agus tástála ab ea tréimhse na ndánta ''badi´'', tréimhse a mhúin go leor cleasanna úra do na filí—ach iad a úsáid go spárálach cúramach.

'''Prós na hAraibise - adab agus maqama'''

Maidir le prós na hAraibise, ní raibh sé leath chomh forbartha leis an bhfilíocht chlasaiceach. Díolamaí de scéilíní magaidh ó bhéal an phobail ab ea na chéad leabhair phróis sa teanga, nó rudaí a dtugtar ''adab'' orthu: is é an cineál leabhar atá ann ná bolg soláthair, nó lón léitheoireachta don dalta óg atá ag tógáil léinn ar scoil. Is geall le téacsleabhair scoile iad na díolamaí ''adab'' go minic. Is iomaí téacsleabhar focleolaíochta nach furasta a aithint thar dhíolaim ''adab''. B'as na díolamaí ''adab'' a d'fhás na ciclipéidí Araibise, sa deichiú haois ach go h-áithrid.

Faoin mbliain 1000 a tháinig an ''maqama'' i gcrann, agus b'as an bPeirs a fuarthas an chéad spreagadh chun an chineál seo scríbhneoireachta a chleachtadh, ní nach ionadh. Scéal magúil is ea ''maqama'' agus é suite i saol na mbocht is na nocht sa chathair, nó i saol na n-oilithreach amuigh sna tíortha cúil. Bíonn na scéalta seo ag cur síos ar chleasanna na ndoilfeoirí agus ar reitric na reacairí i bpanc aonaigh, agus iad ag cur dallamullóg ar dhaoine macánta beag beann ar an dlí.

De réir mar a chuaigh an cultúr Arabach féin i léig, nó in abar ar a laghad, chaill an litríocht a seansracadh chomh maith. Níor tháinig fuinneamh úr inti roimh athbheochan na naoú haoise déag—''al nahda''.

'''Litríocht Nua-aoiseach na hAraibise'''

San Éigipt a thosaigh an athbheochan chultúrtha, nuair a tháinig Muhamad Ailí i gcumhacht ansin i dtús na naoú haoise déag. Fear neamhspleách éirimiúil a bhí ann a rialaíodh a thír gan a chloigeann a bhuaireamh le cibé ordú a gheobhadh sé ó Shabhdán na Tuirce, siúd is go raibh sé ina ghéillsineach dó siúd, go foirmiúil. Theastaigh ó Mhuhamad a thír a fhorbairt agus a thabhairt i gcrann, agus an t-oideachas ar ceann de na clocha ba mhó ar a phaidrín—siúd is gurbh é an t-arm a phríomhchúram. B'fhéidir go raibh eagla air roimh ionsaí ón Tuirc. Bhunaigh sé clólann le saothair chlasaiceacha Araibise a athfhoilsiú, agus chuir sé tús leis an chéad nuachtán sa teanga. Chuir sé freisin dornán mac léinn ag foghlaim teangacha an Iarthair i bPáras, agus nuair a tháinig siad ar ais, chrom siad ar litríocht agus smaointeachas na hEorpa a aistriú go hAraibis.

'''Tús na Litríochta Nua-Aoisí: Na hÚrscéalaithe Críostaí ón Liobáin'''

Lárionad eile ab ea [[Beirut]] sa [[an Liobáin|Liobáin]]. Ós rud é go bhfuil an creideamh Críostaí sách coitianta i measc mhuintir dhúchasach na tíre sin, bhí intleachtóirí na Liobáine ní b'oscailte do thionchar an Iarthair ná an chuid eile de na hArabaigh. Scríbhneoirí Críostaí ón Liobáin a chuir tús le traidisiún na húrscéalaíochta Araibise, mar sin.

B'é Júirjí (nó Seoirse) Zaigheadán an chéad duine acu seo. Ar nós go leor intleachtóirí eile, d'aistrigh sé ón Liobáin go dtí an Éigipt chun leas a bhaint as an meon agus as an atmaisféar caoinfhulangach a bhí cruthaithe thall ansin ag athbheochan Mhuhamad Ailí (is gá a chuimhneamh nach daoine comhaimseartha a bhí iontu; nó rugadh Zaigheadán sa bhliain 1861, agus Ailí trí bliana déag ag iompar na bhfód cheana féin). Scríobhadh Zaigheadán úrscéalta stairiúla. Siúd is nach bhfuil mórán fiúntais iontu do léitheoirí an lae inniu, agus an dóigh ar chum sé iad go géar gasta ceann i ndiaidh a chéile gan mórán marana a dhéanamh ar an tslacht ná ar an tsnoiteacht liteartha, bhí an-ghal orthu ag lucht comhaimsire an údair. Thug Zaigheadán spreagadh do scoil iomlán úrscéalaithe.

Sna Stáit Aontaithe a chuaigh scríbhneoirí na scoile seo i mbun pinn an chéad uair, áit a raibh siad ar imirce le teacht slán ar shrianta polaitíochta a dtíre féin. Críostaithe ón Liobáin ab ea iad, nó an chuid ba mhó acu, cosúil le Zaigheadán. B'iad Kahlil Gibran (Jiobrán Chailíl Jiobrán) agus Mícheál Naimy (nó Míocha'éil Nú'aidheamá) an bheirt ba thábhachtaí de na scríbhneoirí seo. Scríobhadh Gibran as Béarla agus as Araibis, agus é ag cardáil téamaí Críostaí nó ábhair mhisticiúla reiligiúnda ar bhealach a tharraing súil na mílte léitheoirí Iartharacha ar a chuid saothar—ar a chuid saothair Bhéarla thar aon rud eile, ar ndóigh. Fuair Gibran bás sa bhliain 1931, agus tháinig scaipeadh ar an scoil scríbhneoirí ansin; ach cibé scéal é, bhí an-tionchar acu ar an saol liteartha ins na tíortha Arabacha féin.

'''Filí an Nua-Chlasaiceachais'''

Faoin am céanna, bhí filí an nua-Chlasaiceachais ar nós Ahmad Seabhaqaí ón Éigipt agus an tIarácach Ma'ruf al Rúsaifí ag filleadh siar go bun ar thraidisiún na seanfhilíochta. Náisiúnaí Arabach ab ea Seabhaqaí, ach b'fhearr le Rúsaifí éagóir na sochaí a lochtú ina chuid scríbhinní. Ina dhiaidh sin, tháinig an nua-aoiseachas féin isteach, nuair a bhunaigh Ahmad Zaicí Abú Seaidí Cumann Apolló san Éigipt sna tríochaidí.

'''Adonis'''

Is é Ailí Ahmad Sa'íd—&quot;[[Adonis (file)|Adonis]]&quot;—an file is mó le rá dá bhfuil ag cumadh dánta as Araibis inniu. Tarraingíonn sé ar thobar an t[[Súfachas|Súfachais]], nó misteachas agus rúndiamhróireach reiligiúnda Ioslam, ach níl a leithéid róthipiciúil ag na filí Araibise lenár linn. An náisiúnachas agus an Marxachas a bhíonn ag saighdeadh an chuid is mó de na filí tábhachtacha Araibise, agus iad go mór faoi thionchar na bhfilí Iartharacha.

'''Taha Husain'''

Maidir le forbairt an úrscéil sna tíortha Arabacha féin, i ndiaidh Zaigheadán agus Gibran, caithfidh muid Taha Husain a lua roimh aon duine eile. Fuair Taha Husain bás sa bhliain 1973 i ndiaidh cion fir, nó cion cúpla fear, a dhéanamh ag tabhairt chultúr a thíre i gcrann: is féidir a mhaíomh nárbh é an prós cruthaitheach an chuid ba mhó de shaothar a shaoil. Mar sin féin, níl aon chaill ar a chuid saothar liteartha. Scríobh sé úrscéal dírbheathaisnéisiúil agus díolaim ghearrscéalta a bhí bunaithe ar shaol an Fháidhe, Muhamad.

'''Naguib Mahfouz'''[[Íomhá:Necip Mahfuz.jpg|mion|[[Naguib Mahfouz]]|318x318px]]
Ar ndóighe, ní mór tagairt a dhéanamh do [[Naguib Mahfouz]] (Najíb Mahfúz) a bhain amach [[Duais Nobel na Litríochta]] sa bhliain [[1988]]. Rugadh an scríbhneoir bisiúil seo sa bhliain 1911. Ar dtús, scríobh sé cúpla [[úrscéal stairiúil]], ach ansin chrom sé ar na scéalta móra a chumadh a thabhaigh a chlú dó: cur síos réadúil coscarthach atá iontu ar shaol na mbocht i gCaireo. Sna seascaidí a chuaigh sé a scríobh leabhair nua-aimseartha faoi chruachás phearsanta an duine aonair, úrscéalta a raibh blas an nua-aoiseachais Iartharaigh go mór orthu.

'''Emil Habibi'''

Scríbhneoir tábhachtach eile ab ea Emil Habibi a fuair bás sa bhliain 1996. Palaistíneach a bhí ann a ghlac le saoránacht Iosrael, rud a d'fhág go raibh meas an tréigtheora is an fhealltóra ag cuid mhór dá mhuintir féin air. Is cosúil go raibh sé inbharúla gurbh fhearr do na Palaistínigh fanacht ar a dtír dhúchais, agus d'iarr sé go scriofaí ar a thuama na focail &quot;A d'fhan i Haifa&quot;. Cibé scéal é, chaith Habibi fiche bliain ina Fheisire i bparlaimint Iosrael, ''knesset'', agus é ina bhall de Pháirtí Chumannach Iosrael, arbh é an t-aon pháirtí amháin a thug ionadaíocht do na Palaistínigh a fágadh laistigh de theorainneacha Iosrael agus a throid ar son a gcearta. Is é an t-úrscéal faoin &quot;duarcán dea-dhóchasach&quot; úd Sa'íd Abú al Nahs ba mhó a thabhaigh clú agus cáil do Habibi. Úrscéal greanntraigéideach faoi ghéarchéim Phalaistínigh Iosrael atá ann. ''The Pess-Optimist'' a thug an t-aistritheoir Béarla ar an leabhar, - ''Na hEachtraí Aisteacha Maidir le Ceal Sa'íd Abú al Nahs, An Duarcán Dea-dhóchasach'' an teideal Araibise. Focal nuachumtha é &quot;mutashá'il&quot; an teidil araibise, meascán de &quot;mutashámil&quot; le brí &quot;duarcán&quot; agus &quot;mutafá'il&quot; le brí &quot;dea-dhóchasach&quot;; ciallaíonn an réamhainm araibise Sa`íd &quot;áthasach&quot; agus Abú al-Nahs &quot;athair an mhí-áidh&quot;. Léiríonn an scéal cruachás an Phalaistínigh atá ina eachtrannach ina thír féin tar éis bhunú stát Iosrael.

'''Litríocht na mBan'''

Ar ndóighe, siúd is go gcreideann cuid mhaith de bhunadh na hEorpa nach bhfuil sna mná Arabacha ach sclábhaithe baile ag caitheamh braillíní, tá mná ag scríobh leabhar as Araibis le fada. Níor tháinig na hArabaigh glan ar mhúscailt mhór na mban sa naoú haois déag. B'í Bharda al Ghiázaijí an chéad scríbhneoir mná i stair na nua-litríochta Araibise. D'fhoilsigh sí díolaim dánta sna míle ocht gcéad seascaidí. Fuair mná na Liobáine spreagadh ón dóigh a raibh fir dá gcomhdhúchas, ar nós Gibran, ag cur sracadh nua i litríocht na hAraibise.

B'í Maigh Zígheád a bhí ina príomhcheangal idir Kahlil Gibran agus na mná liteartha sa Liobáin, nó bhí sise agus Gibran ag seoladh litreacha chuig a chéile ar feadh i bhfad. Tháinig sraith iomlán de leabhartha beathaisnéise ó pheann Zígheád, agus í ag tabhairt cuntas ar shaol na gceannródaithe a chuir bun le gluaiseacht na mban sna tíortha Arabacha.

Is iad Emily Nasrallah, Ghada al Samman agus Laidheala al Ba'albaicí na banúdair is tábhachtaí dá maireann i mBeirut inniu. Saolaíodh an triúr acu thart ar an mbliain 1940, agus iad ag iarraidh mná na Liobáine a shaigheadadh chun troda ar son a gcúise.

Mar is eol dúinn, tá gluaiseacht na mban an-láidir san Éigipt fosta, agus cáil idirnáisiúnta bainte amach ag an scríbhneoir feimíneach udaí Nabhal al Sa'dabhaí thar aon bhean Arabach eile sna tíortha Iartharacha féin.

'''Cruachás na Litríochta'''

Siúd is go bhfuil an Araibis ar a seanléim aríst mar theanga liteartha chultúrtha inniu, is iomaí fadhb a chuireann cúl ar na scríbhneoirí Araibise ina gcuid oibre. Ar ndóigh, tíortha tearcfhorbartha iad na tíortha Arabacha, agus iad go mór faoi shlabhraí na héagóra agus na holagarcachta. Siúd is go saothraíonn cuid mhór de na tíortha seo an-airgead ar an artola, ní bhíonn mórán den éadáil sin ar fáil do na sluaite bochta. An Sóisialachas a bhí ag gealladh nua-aoisiú agus athbheochan an tsaoil Arabaigh, lá, faoi bhrat na saoltachta, tá sé ag trá is ag tréigean le roinnt mhaith blianta anuas, agus an fuaimintiúlachas biogóideach ag teacht ina leaba. Ní dream iad lucht seo an ghlan-Ioslamachais a bheadh ró-fhabhrach don litríocht shaolta, ar ndóigh.

Is toradh don chruachás é fosta ná go bhfuil na daoine in anás scolaíochta, agus iad dall ar an teanga scríofa. Ní maolú ar an bhfadhb seo ach an oiread go bhfuil an teanga scríofa bunaithe ar chaighdeán a raibh blas na seanársaíochta air le linn an Fháidhe féin. Thairis sin, ní bhíonn lucht rialtais na dtíortha Arabacha róchlaonta chun daonlathais ná ródhoirte do na scríbhneoirí a bhíonn ag fáil locht ar an tsochaí agus ag déanamh a ngearáin faoin éagóir agus faoin leatrom a fheiceann siad ina dtimpeall. Mar sin, is iomaí leabhar a cuireadh faoi chois agus a coinníodh le láimh láidir ó na léitheoirí; agus is iomaí scríbhneoir a chaith téarma fada i dtóin phríosúin.
[[Íomhá:Avicenna Portrait on Silver Vase - Museum at BuAli Sina (Avicenna) Mausoleum - Hamadan - Western Iran (7423560860).jpg|mion|293x293px|Ibn Sina]]

== Gaeilge ==
Sa 14ú haois, aistríodh  téacs ó lia mór Peirsise, [[Ibn Sina]] (Avicenna), go Gaeilge.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/books/2019/mar/07/surprise-as-unknown-irish-translation-of-ibn-sina-discovered-in-spine-of-book|teideal=Surprise as unknown Irish translation of Ibn Sīna discovered in spine of book|údar=Alison Flood|dáta=2019-03-07|language=en-GB|work=The Guardian|dátarochtana=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;  Scríobhadh an téacs san Araibis.  Aistríodh go leor eile go Gaeilge ag an am.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/lyricfm/clips/21557873/|teideal=Culture File: The Ibn Sina Fragment|dáta=2019-05-20|language=en|work=RTE Radio|dátarochtana=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;

== Príomhfhoinsí ==

* PALVA, Heikki agus Irmeli Perho (Eag.): ''Islamilainen kulttuuri''. Otava, Heilsincí 1988

* VERSTEEGH, Kees: ''The Arabic Language''. Edinburgh University Press, Dún Eideann 1997

==Tagairtí==
{{reflist}}

== Naisc sheachtracha==

* [http://arabworld.nitle.org/texts.php?module_id=1&amp;reading_id=17&amp;sequence=1 NITLE Arab World Project] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060927144855/http://arabworld.nitle.org/texts.php?module_id=1&amp;reading_id=17&amp;sequence=1 |date=2006-09-27 }} - Sliocht as leabhar Versteegh ar an Idirlíon

{{Teangacha oifigiúla na NA}}
{{DEFAULTSORT:Araibis, An}}

[[Catagóir:An Araibis]]
[[Catagóir:Teangacha na hAfraice]]
[[Catagóir:Teangacha na hÁise]]
[[Catagóir:Teangacha Seimíteacha]]
[[Catagóir:Teangacha Afra-Áisice]]
[[Catagóir:Teangacha oifigiúla na Náisiún Aontaithe]]</text>
      <sha1>65kdp6cl22bvy0wz33cp5d9jrizxvm6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Martin Luther King</title>
    <ns>0</ns>
    <id>8004</id>
    <revision>
      <id>1313009</id>
      <parentid>1308430</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T15:54:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí</comment>
      <origin>1313009</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="11775" sha1="qhjx2e4dxelmdzu2wmwba27m13c0ldh" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Gníomhaí [[Polaitíocht|polaitiúil]] as [[Atlanta, Georgia|Atlanta]], [[Georgia (stát S.A.M.)|Georgia]], [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] ab ea '''Martin Luther King, Jr.''' ([[15 Eanáir]] [[1929]] – [[4 Aibreán]] [[1968]]). Ba cheannaire an-tábhachtach é King i rith Ghluaiseacht [[Cearta daonna|Chearta Sibhialta]] Mheiriceá sna [[1950í]] agus sna [[1960í]]. Tá cáil air de bharr a chuid oibre ar son [[Cearta daonna|chearta daonna]] na nGormach i Stáit Aontaithe Mheiriceá.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.forasnagaeilge.ie/wp-content/uploads/2015/11/18-Martin-Luther-King-FT-R5.pptx|teideal=MLK|údar=forasnagaeilge.ie}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.nicurriculum.org.uk/docs/inclusion_and_sen/beatha_le_bua/series_6/Martin_Luther_King.pdf|teideal=Beatha le Bua|údar=NI Curriculum|dáta=2015-06-22|work=web.archive.org|dátarochtana=2023-04-03|archivedate=2015-06-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150622175427/http://www.nicurriculum.org.uk/docs/inclusion_and_sen/beatha_le_bua/series_6/Martin_Luther_King.pdf}}&lt;/ref&gt; 

== Muintir agus cúlra ==
Rugadh King in Atlanta, [[Georgia]] don Oirmhinneach Martin Luther King Sinsearach agus Alberta Williams King. Bhain sé céim amach i [[Socheolaíocht]] (Baitsiléir Ealaíon) ag Coláiste Morehouse sa bhliain [[1948]]. Bhí an tUachtarán Benjamin Mays, ceannaire de chuid ghluaiseacht na gcearta sibhialta, ina [[duine|dhuine]] de [[Múinteoir|mhúinteoirí]] King in Morehouse. Bhain sé céim eile amach i gCliarscoil Diagachta Crozer (Baitsiléir sa Diagacht) sa bhliain [[1951]]. 

Sa bhliain [[1955]] fuair sé [[céim dochtúireachta]] (Ph.D.) sa Diagacht Chórasach ó [[Ollscoil Bhostúin]]. Nuair a bhí sé ar an Ollscoil léigh sé faoi [[Mahatma Gandhi]] agus bhí sé an-tógtha lena chuid smaointe faoi fneachtasaíocht [[Síocháin|shíochánta]].

Phós King Coretta Scott ar [[18 Meitheamh]], [[1953]]. Rinne athair King searmanas na bainise i d[[teach]] thuismitheoirí Scott i Marion, [[Alabama]].

Bhí ceathrar clainne ag King agus Scott:
* Yolanda Denise ([[17 Samhain]], [[1955]], Montgomery, Alabama)
* Martin Luther III ([[23 Deireadh Fómhair]], [[1957]], Montgomery, Alabama)
* Dexter Scott ([[30 Eanáir]], [[1961]], Atlanta, Georgia)
* Bernice Albertine ([[28 Márta]], [[1963]], Atlanta, Georgia)
[[Íomhá:Martin Luther King, Jr. Montgomery arrest 1958.jpg|clé|mion|Montgomery 1958:  gabhadh MLK as bheith ag síománaíocht, creid nó ná creid                        |220x220px]]
Dála a n-athar, bhí gach duine acu mar cheannairí de chuid ghluaiseacht na gcearta sibhialta. Tá tuairimí difriúla acu, áfach, ar cheisteanna éagsúla.

Cailleadh bean King, Coretta Scott, ar [[30 Eanáir]], [[2006]].[[Íomhá:Martin Luther King Jr NYWTS 4.jpg|thumb|left|Seoladh a leabhair &quot;Why We Can't Wait&quot;, 1964|297x297px]]

==Polaitíocht==
[[Íomhá:Martin Luther King - March on Washington.jpg|clé|mion|&quot;[[:en:I_Have_a_Dream|I Have a Dream]]&quot; 28 Lúnasa 1963.]]
* Ar an [[1 Nollaig]] [[1955]], dhiúltaigh [[Rosa Parks]] dul go cúl an bhus agus suíochán a thabhairt d’fhear den chine geal. Gabhadh í agus fuarthas ciontach as mí-iompar í, in aghaidh an [[dlí]] áitiúil. An [[oíche]] dár gcionn, chruinnigh caoga taoisigh den chine gorm le chéile chun an eachtra a phlé, agus labhair [[sagart]] anaithnid, den ainm Martin Luther King leo. Shocraigh siad baghcat a eagrú in aghaidh an chórais bus i Montgomery.  Spreag an agóid seo an mionlach go mór agus thosaigh an troid in aghaidh an chiníochais sna Stáit Aontaithe i ndáiríre. Cuireadh Martin Luther King sa phríosún&lt;ref&gt;Sa sliocht seo, tá Martin Luther King ag tabhairt freagra orthu siúd a dúirt gur chóir go mbeadh daoine gorma foighdeach agus iad ag feitheamh le cearta sibhialta. &quot;Ach nuair atá dronga ainbhéasacha feicthe agat ag crochadh do mháthar agus d’athar dá ndeoin féin agus ag báthadh do dheirfiúracha agus do dheartháireacha le  taghd; nuair atá póilíní lán amach d’fhuath agus de ghráin feicthe agat ag eascainí, ag ciceáil agus fiú ag marú do dheartháireacha agus do dheirfiúracha gorma; nuair atá tromlach mór do chomhbhráithre Gorma, fiche milliún díobh, feicthe agat ag plúchadh i gcás múchta an bhochtanais i lár an rachmais agus an ghustail; nuair a dhéantar ciapadh ort i gcaitheamh an lae agus go bhfuil tú cráite i gcaitheamh na hoíche gur Gormach tú, ag maireachtáil de shíor ar bharr méireanna an dá chos...sin é an uair a thuigfidh tú gur deacair linn feitheamh go foighdeach. (Martin Luther King, litir as Príosún Birmingham, Aibreán 1963) SCRÚDÚ ARDTEISTIMÉIREACHTA: STAIR - GNÁTHLEIBHÉAL -PÁIPÉAR SCRÚDAITHE SAMPLACH&lt;nowiki/&gt;https://www.examinations.ie/exam/LCHistorySampleOL_LM_IV.pdf {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20171114103131/https://www.examinations.ie/exam/LCHistorySampleOL_LM_IV.pdf |date=2017-11-14 }}&lt;/ref&gt; ar feadh 381 lá agus fad a bhí sé istigh sa phríosún fuair daoine dubha cead suí cibé áit a bhí siad ag iarradh ar an mbus&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cogg.ie/teastas-soisearach/ossp/notai/coincheap-2-ceart-agus-freagrachta/nelson-mandela-agus-martin-luther-king/|teideal=Nelson Mandela agus Martin Luther King {{!}} COGG|language=ga-GA|dátarochtana=2021-03-21|archivedate=2021-04-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210418083533/https://www.cogg.ie/teastas-soisearach/ossp/notai/coincheap-2-ceart-agus-freagrachta/nelson-mandela-agus-martin-luther-king/}}&lt;/ref&gt;.
* [[Íomhá:The March (1964 film).webm|clé|mion|Scannán [[:Íomhá:The March (1964 film).webm|The March]] ]]Ar an [[28 Lúnasa]] [[1963]], thug Martin Luther King a óráid cáiliúil &quot;''I Have A Dream''&quot; in [[Washington, D.C.]]
{{Main|I Have a Dream, óráid de chuid Martin Luther King (1963)}}
*[[7 Márta]] [[1965]]: buaileadh go fíochmhar dream a bhí ag agóidíocht ar mhaithe le ceart vótála do dhaoine dubha, ag  droichead Edmund Pettus ar U.S. Route 80, idir Selma agus Montgomery. ‘Domhnach na Fola’ a tugadh ar an eachtra.
* Ar an [[21 Márta]] [[1965]], chuir Martin Luther King tús le mórshiúl agóide eile ó Selma go [[Montgomery, Alabama|Montgomery]], [[Alabama]];  87 km in iomlán ar U.S. Route 80; ar an 25 Márta, shroich an lucht agóide  [[Montgomery, Alabama|Montgomery]] agus bhí 25,000 duine ann, a tháinig as áiteacha ar fud na tíre.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Selma to Montgomery marches|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Selma_to_Montgomery_marches&amp;oldid=1012204433|journal=Wikipedia|date=2021-03-15|language=en}}&lt;/ref&gt; 
*[[6 Lúnasa]] [[1965]]: Shínigh an tUachtarán [[Lyndon B. Johnson|Lyndon Johnson]] an tAcht um Chearta Vótála.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ag-cuimhniu-ar-acht-cinniunach-cearta-sibhialta-i-meiricea-agus-saol-martin-luther-king/|teideal=Ag cuimhniú ar Acht cinniúnach cearta sibhialta i Meiriceá – agus saol Martin Luther King|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-04-03}}&lt;/ref&gt;
* [[Íomhá:Martin Luther King Jr. addresses a crowd from the steps of the Lincoln Memorial (cropped).jpg|clé|mion|[[28 Lúnasa]] [[1963]]]]Sa bhliain 1967, scríobh sé &quot;Christmas Sermon on Peace&quot;.&lt;ref&gt;''A Christmas Sermon on Peace'' (24 Nollaig 1967, CBC): &quot;Sula mbíonn do bhricfeasta ite ar maidin agat, tá tú faoi chomaoin ag breis is leath an domhain. Sin mar atá an domhan againne leagtha amach.  Ní bheidh síocháin ar domhan againn go dtí go n-athnímid an fhíric bhunúsach seo.&quot; http://www.ecoflourish.com/Primers/education/Christmas_Sermon.html {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180111220150/http://ecoflourish.com/Primers/education/Christmas_Sermon.html|date=2018-01-11}} aistrithe ag examinations.ie&lt;/ref&gt;
*[[Íomhá:Martin Luther King, Jr. and Lyndon Johnson 2.jpg|mion|Lyndon Johnson agus MLK|clé]]Ar an [[28 Márta]] [[1968]], chuaigh Martin Luther King go dtí [[Memphis, Tennessee]] don léirsiú “Is Fear Mé” (bhí plaiceaird á n-iompar ag na léirsitheoirí, &quot;I am a man&quot;). Bhí drochrudaí á dtuar do King faoi áfach.  Ní raibh an ''Southern Christian Leadership Conference'' sásta nuair a d'fhill King chuig Memphis&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://features.apmreports.org/arw/king/c1.html|teideal=King's Last March {{!}} King's Last March {{!}} APM Reports|work=features.apmreports.org|dátarochtana=2021-03-21}}&lt;/ref&gt;. Bhí eagla orthu go dtiocfadh foréigean as an agóid seo. Agus nuair a d'imigh an lucht máirseála leo níos déanaí, ionsaíodh iad gan taise gan trócaire. Caitheadh daoine a fuarthas i mbun creachta (mharaigh na póilíní buachaill 16 bliain le [[Gunnaigh|gunna]] gráin.
[[Íomhá:James Earl Ray-F.B.I. wanted poster-.jpg|mion|clé]]

==Feallmharú==
Feallmharaíodh King ar an [[4 Aibreán]], [[1968]] i [[Memphis, Tennessee|Memphis]], [[Tennessee]]. Bhris círéibeacha amach tar éis feallmharú Martin Luther King.

D'admhaigh [[James Earl Ray]] go raibh sé ciontach. Bhí tuairimí [[Ciníochas|ciníocha]] ag Ray, (ba mhionchoirpeach é). Ar an [[10 Márta]] [[1969]], gearradh téarma príosúin 99 bliain ar Ray as King a fheallmharú.

== Oidhreacht ==
In imeacht na mblianta, tá scéalta agus conspóidí eile tagtha amach faoi shaol Martin Luther King&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ag-cuimhniu-ar-acht-cinniunach-cearta-sibhialta-i-meiricea-agus-saol-martin-luther-king/|teideal=Ag cuimhniú ar Acht cinniúnach cearta sibhialta i Meiriceá – agus saol Martin Luther King|údar=Máirtín Ó Catháin|dáta=2015|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2021-03-21}}&lt;/ref&gt; – idir scéalta faoi radaireacht i measc ban agus a chlaonta polaitiúla. Ach níl aon amhras faoi thábhacht a bheartaíochta ar son cearta sibhialta sna Stáit Aontaithe ná níl aon amhras faoin athrú chun feabhais a chur sé ar stair na tíre sin.

==Onóracha==
* Bhuaigh King  [[Duais Nobel na Síochána]] sa bhliain 1964. 
* Bonn Uachtaránach na Saoirse (1977, iarbháis)
* Bhronn An t[[Uachtarán na Stát Aontaithe|Uachtarán]] [[James E. Carter|Jimmy Carter]] ''Bonn [[Uachtarán]]ach na Saoirse'' air sa bhliain [[1977]].
* Bonn Óir na Comhdhála (2004, iarbháis) 

*Ceiliúrtar [[Lá]] Martin Luther King timpeall an [[15 Eanáir]] (a bhreithlá) gach bliain i SAM.
[[Íomhá:Human progress never rolls in on wheels of inevitability. Martin Luther King, 1929-1968 -en.svg|clé|mion]]

== Féach freisin ==

* [[I Have a Dream, óráid de chuid Martin Luther King (1963)]]

== Leabharliosta ==
* ''Stride toward freedom; the Montgomery story'' (1958)
* ''The Measure of a Man'' (1959)
* ''Strength to Love'' (1963)
* ''Why We Can't Wait'' (1964)
* 'Where do we go from here: Chaos or community?'' (1967)''
* ''The Trumpet of Conscience'' (1968)
* ''A Testament of Hope : The Essential Writings and Speeches of Martin Luther King, Jr.'' (1986)
* ''The Autobiography of Martin Luther King, Jr.'' (1998), ed. Clayborne Carson

==Tagairtí==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:King, Martin Luther}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1929]]
[[Catagóir:Básanna i 1968]]
[[Catagóir:Atlanta]]
[[Catagóir:Baistigh]]
[[Catagóir:Buaiteoirí Dhuais Nobel na Síochána]]
[[Catagóir:Cléir]]
[[Catagóir:Daoine a feallmharaíodh]]
[[Catagóir:Diagairí na Críostaíochta]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Gníomhaithe cearta daonna Meiriceánacha Afracacha]]
[[Catagóir:Gníomhaithe in aghaidh an bhochtanais]]
[[Catagóir:Gníomhaithe Meiriceánacha Afracacha]]
[[Catagóir:Gníomhaithe na heite chlé]]
[[Catagóir:Mairtírigh]]
[[Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann]]
[[Catagóir:Naoimh]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí neamhfhicsin]]
[[Catagóir:Síochánaithe]]
[[Catagóir:Sóisialaithe]]</text>
      <sha1>qhjx2e4dxelmdzu2wmwba27m13c0ldh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>An Pheirsis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9368</id>
    <revision>
      <id>1313006</id>
      <parentid>1303884</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T15:47:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1313006</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6745" sha1="0nf5bh94t3wf10ou0y55cygrrp6hjg6" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Teanga}}

Is í '''An''' '''Pheirsis''', nó '''An Fhairsis''' (Farsi) an ceann is tábhachtaí de na [[teangacha Iaránacha]], a bhaineann leis an gcrann ginealais Ind-Eorpach. Teanga oifigiúil is ea an Pheirsis san [[An Iaráin|Iaráin]], áit a dtugtar ''fársí'' uirthi, agus san [[An Afganastáin|Afganastáin]], áit a dtugtar ''darí'' uirthi. I dtréimhse na h[[An Impireacht Mhogalach|Impireachta Mogalaí]], bhí an Pheirsis ina teanga oifigiúil san India féin, agus fanann cuid mhaith daoine á foghlaim mar theanga iasachta san India agus sa Phacastáin sa lá atá inniu ann. Tá teangacha nua-aimseartha na dtíortha seo breac le hiasachtaí Peirsise freisin.

Inniu, tá an Pheirsis ó dhúchas ag 90 mhilliún duine,&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Persian language|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Persian_language&amp;oldid=1342963986|journal=Wikipedia|date=2026-03-11|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://plc.sas.upenn.edu/persian|teideal=Persian {{!}} Penn Language Center|work=plc.sas.upenn.edu|dátarochtana=2026-03-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.britannica.com/topic/Persian-language|teideal=Persian-language|údar=britannica.com|dátarochtana=2026}}&lt;/ref&gt; agus 40 milliún eile in ann í a labhairt mar theanga choimhthíoch. Cé gurb í an [[An Phaistis|Phaistis]] an teanga náisiúnta san Afganastáin, is í an Pheirsis is mó a labhraítear ansin mar [[Francbhéarla|fhrancbhéarla]] i gcumarsáid idir na treibheacha éagsúla, agus tá an Pheirsis níos tábhachtaí mar theanga liteartha agus chultúrtha, ós rud é nach bhfuil mórán saothrú ná caighdeánú déanta ar an bPaistis. 

[[Íomhá:Persian alphabet.gif|clé|mion|220x220px|Aibítir]]
[[Íomhá:UCB Old Persian.png|clé|mion|220x220px|An tSean-Pheirsis]]
[[Íomhá:Map of Persian speakers.png|clé|mion|220x220px|cainteoirí ar fud an domhain]]
[[Íomhá:Middle Persian (Pahlavi) Manuscript - Matenadaran Museum Yerevan.jpg|clé|mion|220x220px|An Mheán-Pheirsis:  Lámhscríbhinn san iarsmalann Matenadaran ]]
[[Íomhá:The Soviet Union 1971 CPA 3997 stamp (Hafez).png|clé|mion|303x303px|An file Hafez, stampa comórtha, [[An tAontas Sóivéadach|APSS]], 1971 ]]
[[Íomhá:Sadeq-Hedayat.jpg|clé|mion|274x274px|an t-úrscéalaí Sadeq Hedayat (1903-1951),  in 1928/29]]

== Stair na Peirsise ==

Téann stair na Peirsise siar a fhad leis an tséú haois roimh bhreith Chríost. Is í an inscríbhinn Peirsise is sine dá bhfuil ann ná an ceann ar thángthas air i mBehistun in aice le Kermanshah in Iarthar na [[An Iaráin|hIaráine]], agus baint aige leis an Rí Darius a hAon, a bhí beo sna blianta 522-486 RC. Bhaintí úsáid as na litreacha dingchruthacha leis an tSean-Pheirsis a scríobh, agus bhí gramadach na [[teanga (cumarsáid)|teanga]] i bhfad ní ba chasta ná inniu. Nó bhí ocht dtuiseal agus trí inscne (bain-inscne, firinscne agus inscne neodrach) sa teanga san am - níl a dhath fágtha de na catagóirí gramadúla seo i bPeirsis an lae inniu.

=== An Mheán-Pheirsis ===
Níor tosaíodh ag scríobh Meán-Pheirsise ach sa [[3ú haois|tríú haois AD]], cé gur léir go raibh sí á labhairt i bhfad roimhe sin. Dealraíonn sé gur thosaigh an tSean-Pheirsis ag claochlú go Meán-Pheirsis sé chéad bliain roimhe sin. Is í an difríocht is suntasaí eatarthu ná go raibh na tuisil agus na hinscní gramadúla imithe sa Mheán-Pheirsis. D'fhéadfá a rá go raibh an Mheán-Pheirsis sách cosúil leis an Nua-Pheirsis ó thaobh na gramadaí de, ach ní raibh na hIaránaigh iompaithe chun an [[An tIoslam|Ioslaim]] go fóill, agus mar sin, ní raibh an stór focal breac le hiasachtaí [[An Araibis|Araibise]], mar atá sé inniu. Tá saineolaithe áirithe den tuairim freisin nach raibh an Nua-Pheirsis bunaithe ar na canúintí céanna agus an Mheán-Pheirsis.

=== An Nua-Pheirsis ===
Sa tseachtú haois AD, d'fhorghabh na hArabaigh an Iaráin, agus tháinig deireadh le saothrú na Meán-Pheirsise mar theanga liteartha. De réir a chéile, áfach, d'fhás an Nua-Pheirsis anuas mar chaighdeán nua. Sa naoú haois AD, bhí sí á saothrú mar theanga ardchultúrtha cheana féin, agus i rith na gcéadta bliain chuaigh sí in úsáid ón [[An Tuirc|Tuirc]] go dtí an [[An India|India]] mar theanga [[litríocht]]a agus [[filíocht]]a. Na [[Sasana]]igh féin, agus iad ag forghabháil na hIndia, bhí siad sásta i dtús báire úsáid a bhaint as an bPeirsis mar theanga oifigiúil riaracháin. 

Inniu féin glactar leis go bhfuil an Pheirsis ar ceann de na teangacha is mó cultúir agus litríochta i sibhialtacht Ioslam. Scríbhneoirí tábhachtacha nua-aimseartha iad an [[úrscéal|t-úrscéalaí]] [[Sadeq Hedayat]] (1903-1951), an file mná [[Forough Farokhzad]] (1935-1967), an file [[Sohrab Sepehri]] (1928-1980), mar shampla.

== Gaeilge ==
Tá dáimh mór idir an Fhairsis agus an Ghaeilge agus meas mór sa dá chultúr ar an bhfilíocht.

Sa 15ú haois, aistríodh  téacs ó lia mór Peirsise, [[Ibn Sina]], go Gaeilge.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/lyricfm/clips/21557873/|teideal=Culture File: The Ibn Sina Fragment|dáta=2019-05-20|language=en|work=RTE Radio|dátarochtana=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/books/2019/mar/07/surprise-as-unknown-irish-translation-of-ibn-sina-discovered-in-spine-of-book|teideal=Surprise as unknown Irish translation of Ibn Sīna discovered in spine of book|údar=Alison Flood|dáta=2019-03-07|language=en-GB|work=The Guardian|dátarochtana=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;

Sa bhliain 2025, d’fhoilsigh Éabhlóid ''Mo Chroí Gránúill'', cnuasach filíochta Gaeilge-Fairsise. Bhí an cnuasach filíochta le file as an Iaráin, [[Mohsen Hosseinkhani]], aistrithe go Gaeilge ag [[Róise Ní Bhaoill]] (ó leaganacha Béarla a chuir aistritheoir ón Iaráin, Tahereh Forsat Safaei, ar fáil).  Tá filíocht chogaidh agus dánta grá le fáil sa leabhar, agus bhí Hosseinkhani ag iarraidh go mbeadh an dá ghné sin le feiceáil taobh le taobh.   Tá pobal measartha mór Fairsise in Éirinn, agus síleann sí go gcuireann sé sin le tábhacht an leabhair.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|teideal=Tá nasc níos láidre idir an Ghaeilge agus an Fhairsis ná mar a shílfeá ar dtús|url=https://tuairisc.ie/ta-nasc-nios-laidre-idir-an-ghaeilge-agus-an-fhairsis-na-mar-a-cheapfa-ar-dtus/|work=Tuairisc.ie|dáta=14 Bealtaine 2026|dátarochtana=2026-05-14|language=ga-IE|údar=Bridget Bhreathnach}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==
*[[Balúitsis]]
*[[An Phaistis]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Pheirsis, An}}
[[Catagóir:An Fhairsis| ]]
[[Catagóir:Teangacha Iaránacha]]
[[Catagóir:Teangacha na hÁise]]
[[Catagóir:An Iaráin]]
[[Catagóir:Stair na hIaráine]]</text>
      <sha1>0nf5bh94t3wf10ou0y55cygrrp6hjg6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1313022</id>
      <parentid>1313006</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T16:18:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>/* Gaeilge */</comment>
      <origin>1313022</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6136" sha1="rtfaejqvya5rg07iqxi0yygo4obx9vy" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Teanga}}

Is í '''An''' '''Pheirsis''', nó '''An Fhairsis''' (Farsi) an ceann is tábhachtaí de na [[teangacha Iaránacha]], a bhaineann leis an gcrann ginealais Ind-Eorpach. Teanga oifigiúil is ea an Pheirsis san [[An Iaráin|Iaráin]], áit a dtugtar ''fársí'' uirthi, agus san [[An Afganastáin|Afganastáin]], áit a dtugtar ''darí'' uirthi. I dtréimhse na h[[An Impireacht Mhogalach|Impireachta Mogalaí]], bhí an Pheirsis ina teanga oifigiúil san India féin, agus fanann cuid mhaith daoine á foghlaim mar theanga iasachta san India agus sa Phacastáin sa lá atá inniu ann. Tá teangacha nua-aimseartha na dtíortha seo breac le hiasachtaí Peirsise freisin.

Inniu, tá an Pheirsis ó dhúchas ag 90 mhilliún duine,&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Persian language|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Persian_language&amp;oldid=1342963986|journal=Wikipedia|date=2026-03-11|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://plc.sas.upenn.edu/persian|teideal=Persian {{!}} Penn Language Center|work=plc.sas.upenn.edu|dátarochtana=2026-03-12}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.britannica.com/topic/Persian-language|teideal=Persian-language|údar=britannica.com|dátarochtana=2026}}&lt;/ref&gt; agus 40 milliún eile in ann í a labhairt mar theanga choimhthíoch. Cé gurb í an [[An Phaistis|Phaistis]] an teanga náisiúnta san Afganastáin, is í an Pheirsis is mó a labhraítear ansin mar [[Francbhéarla|fhrancbhéarla]] i gcumarsáid idir na treibheacha éagsúla, agus tá an Pheirsis níos tábhachtaí mar theanga liteartha agus chultúrtha, ós rud é nach bhfuil mórán saothrú ná caighdeánú déanta ar an bPaistis. 

[[Íomhá:Persian alphabet.gif|clé|mion|220x220px|Aibítir]]
[[Íomhá:UCB Old Persian.png|clé|mion|220x220px|An tSean-Pheirsis]]
[[Íomhá:Map of Persian speakers.png|clé|mion|220x220px|cainteoirí ar fud an domhain]]
[[Íomhá:Middle Persian (Pahlavi) Manuscript - Matenadaran Museum Yerevan.jpg|clé|mion|220x220px|An Mheán-Pheirsis:  Lámhscríbhinn san iarsmalann Matenadaran ]]
[[Íomhá:The Soviet Union 1971 CPA 3997 stamp (Hafez).png|clé|mion|303x303px|An file Hafez, stampa comórtha, [[An tAontas Sóivéadach|APSS]], 1971 ]]
[[Íomhá:Sadeq-Hedayat.jpg|clé|mion|274x274px|an t-úrscéalaí Sadeq Hedayat (1903-1951),  in 1928/29]]

== Stair na Peirsise ==

Téann stair na Peirsise siar a fhad leis an tséú haois roimh bhreith Chríost. Is í an inscríbhinn Peirsise is sine dá bhfuil ann ná an ceann ar thángthas air i mBehistun in aice le Kermanshah in Iarthar na [[An Iaráin|hIaráine]], agus baint aige leis an Rí Darius a hAon, a bhí beo sna blianta 522-486 RC. Bhaintí úsáid as na litreacha dingchruthacha leis an tSean-Pheirsis a scríobh, agus bhí gramadach na [[teanga (cumarsáid)|teanga]] i bhfad ní ba chasta ná inniu. Nó bhí ocht dtuiseal agus trí inscne (bain-inscne, firinscne agus inscne neodrach) sa teanga san am - níl a dhath fágtha de na catagóirí gramadúla seo i bPeirsis an lae inniu.

=== An Mheán-Pheirsis ===
Níor tosaíodh ag scríobh Meán-Pheirsise ach sa [[3ú haois|tríú haois AD]], cé gur léir go raibh sí á labhairt i bhfad roimhe sin. Dealraíonn sé gur thosaigh an tSean-Pheirsis ag claochlú go Meán-Pheirsis sé chéad bliain roimhe sin. Is í an difríocht is suntasaí eatarthu ná go raibh na tuisil agus na hinscní gramadúla imithe sa Mheán-Pheirsis. D'fhéadfá a rá go raibh an Mheán-Pheirsis sách cosúil leis an Nua-Pheirsis ó thaobh na gramadaí de, ach ní raibh na hIaránaigh iompaithe chun an [[An tIoslam|Ioslaim]] go fóill, agus mar sin, ní raibh an stór focal breac le hiasachtaí [[An Araibis|Araibise]], mar atá sé inniu. Tá saineolaithe áirithe den tuairim freisin nach raibh an Nua-Pheirsis bunaithe ar na canúintí céanna agus an Mheán-Pheirsis.

=== An Nua-Pheirsis ===
Sa tseachtú haois AD, d'fhorghabh na hArabaigh an Iaráin, agus tháinig deireadh le saothrú na Meán-Pheirsise mar theanga liteartha. De réir a chéile, áfach, d'fhás an Nua-Pheirsis anuas mar chaighdeán nua. Sa naoú haois AD, bhí sí á saothrú mar theanga ardchultúrtha cheana féin, agus i rith na gcéadta bliain chuaigh sí in úsáid ón [[An Tuirc|Tuirc]] go dtí an [[An India|India]] mar theanga [[litríocht]]a agus [[filíocht]]a. Na [[Sasana]]igh féin, agus iad ag forghabháil na hIndia, bhí siad sásta i dtús báire úsáid a bhaint as an bPeirsis mar theanga oifigiúil riaracháin. 

Inniu féin glactar leis go bhfuil an Pheirsis ar ceann de na teangacha is mó cultúir agus litríochta i sibhialtacht Ioslam. Scríbhneoirí tábhachtacha nua-aimseartha iad an [[úrscéal|t-úrscéalaí]] [[Sadeq Hedayat]] (1903-1951), an file mná [[Forough Farokhzad]] (1935-1967), an file [[Sohrab Sepehri]] (1928-1980), mar shampla.

== Gaeilge ==
Tá dáimh mór idir an Fhairsis agus an Ghaeilge agus meas mór sa dá chultúr ar an bhfilíocht.

Sa bhliain 2025, d’fhoilsigh Éabhlóid ''Mo Chroí Gránúill'', cnuasach filíochta Gaeilge-Fairsise. Bhí an cnuasach filíochta le file as an Iaráin, [[Mohsen Hosseinkhani]], aistrithe go Gaeilge ag [[Róise Ní Bhaoill]] (ó leaganacha Béarla a chuir aistritheoir ón Iaráin, Tahereh Forsat Safaei, ar fáil).  Tá filíocht chogaidh agus dánta grá le fáil sa leabhar, agus bhí Hosseinkhani ag iarraidh go mbeadh an dá ghné sin le feiceáil taobh le taobh.   Tá pobal measartha mór Fairsise in Éirinn, agus síleann sí go gcuireann sé sin le tábhacht an leabhair.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|teideal=Tá nasc níos láidre idir an Ghaeilge agus an Fhairsis ná mar a shílfeá ar dtús|url=https://tuairisc.ie/ta-nasc-nios-laidre-idir-an-ghaeilge-agus-an-fhairsis-na-mar-a-cheapfa-ar-dtus/|work=Tuairisc.ie|dáta=14 Bealtaine 2026|dátarochtana=2026-05-14|language=ga-IE|údar=Bridget Bhreathnach}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==
*[[Balúitsis]]
*[[An Phaistis]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Pheirsis, An}}
[[Catagóir:An Fhairsis| ]]
[[Catagóir:Teangacha Iaránacha]]
[[Catagóir:Teangacha na hÁise]]
[[Catagóir:An Iaráin]]
[[Catagóir:Stair na hIaráine]]</text>
      <sha1>rtfaejqvya5rg07iqxi0yygo4obx9vy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Neil Armstrong</title>
    <ns>0</ns>
    <id>9990</id>
    <revision>
      <id>1313005</id>
      <parentid>1276232</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T15:35:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí</comment>
      <origin>1313005</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3786" sha1="fouk27fr6p6vt4zztvztjaf8g63uqqu" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Ba [[spásaire]] [[Meiriceá]]nach é '''Neil Alden Armstrong''', an chéad [[duine]] riamh a shiúil ar [[dromchla|dhromchla]] na [[An Ghealach|Gealaí]] (a rugadh ar an [[5 Lúnasa]] [[1930]] é i Wapakoneta, [[Ohio]] sna [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stáit Aontaithe]], agus cailleadh ar [[25 Lúnasa]] [[2012]] é.) 

== Gairm ==
Chuaigh sé go dtí an [[spás]] don chéad uair ar bhord an [[Spásárthach|spásárthaigh]] Gemini 8 sa bhliain 1966.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tairseachcogg.ie/Container/Documents/An_Tuirlingt_ar_an_nGealach_1969_20250609120933957.pdf|teideal=An tuirlingt ar an ngealach 1969|údar=tairseachcogg.ie|dátarochtana=2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ceim-mhor-eile-chun-cinn-ag-teastail-on-gcine-daonna-50-bliain-o-leagadh-cos-ar-an-ngealach/|teideal=Céim mhór eile chun cinn ag teastáil ón gcine daonna 50 bliain ó leagadh cos ar an ngealach|údar=Cathal Mac Coille|dáta=13 Iúil 2019|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-08-09}}&lt;/ref&gt; 

B'í an tuirlingt ar an nGealach a thabhaigh clú domhanda do Neil Armstrong, ní nach ionadh. Bhí sé i gceannas ar an misean spás [[Apollo 11]] a rinne tuirlingt i Muir na Sáimhe ar an [[20 Iúil]], [[1969]]. 

Níor thuirling an spásárthach Apollo é féin ar an ngealach – spásárthach níos lú ar a dtugtar módúl gealaí a rinne amhlaidh. Bhí gá leis an módúl a scaradh ón bpríomhárthach sular thuirling sé. Bhí an t-ádh ar Armstrong gur thuirling éirigh leis – nuair a thuirling sé, ní raibh ach 30 soicind de bhreosla fágtha. D’féach 600 milliúin duine ó fud fad na cruinne a d’fhéach ar an tuirlingt.

Is iad na chéad fhocail a dúirt Neil Armstrong agus é ag siúl ar dhromchla na gealaí:

“One small step for man, one giant leap for mankind”.

Tá cliú agus cáil ar an ráiteas corraitheach seo. Cé gurb é Armstrong an chéad duine a shiúil ar an ngealach, ba é a chomhspásaire, [[Buzz Aldrin]], an chéad duine a d’imigh ag an [[leithreas]] ann, agus úsáid á bhaint aige as feadán speisialta ina chulaith spáis.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/documents/learn/2021/02/ga-worksheet-5-6-tues02feb-geography.pdf|teideal=An Ghrianchóras|údar=rte.ie|dáta=2021|dátarochtana=2025}}&lt;/ref&gt;

Chaith Armstrong agus Aldrin dhá [[uair]] an [[clog|chloig]] go leith ar dhromchla na Gealaí ag déanamh taiscéalaíochta. Bhailigh siad 21.5kg d’ábhar gealaí le tabhairt abhaile. Le linn an ama seo, d'fhan an tríú spásaire, [[Michael Collins (spásaire)|Michael Collins]] ag [[fithis]]iú na gealaí sa Mhodúl Ceannasaíochta le linn chuairt na beirte eile ar ár [[Satailít (spásárthach)|satailít]].

Chun an domhan a bhaint amach arís, bhí ar an módúl córas teilgthe a úsáid chun iad féin a chur sa spás arís agus nascadh leis an bpríomhárthach.

B'é Apollo 11 an misean deireanach spáis a raibh Armstrong páirteach ann. Ina dhiaidh sin, thréig sé an [[NASA]] agus chuaigh sé ag múineadh [[innealtóireacht]]a in [[Ollscoil]] [[Cincinnati, Ohio]].

== Féach freisin ==

* [[Clár Apollo]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Armstrong, Neil}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1930]]
[[Catagóir:Básanna in 2012]]
[[Catagóir:Acadóirí]]
[[Catagóir:Básanna tionóisceacha]]
[[Catagóir:Clár Apollo]]
[[Catagóir:Daoine as Ohio]]
[[Catagóir:Daoine de bhunadh na hAlban]]
[[Catagóir:Eitleoirí Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Innealtóirí Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Lucht gnó na Stát Aontaithe]]
[[Catagóir:Mairnéalaigh]]
[[Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann]]
[[Catagóir:Pearsanra míleata Meiriceánach]]
[[Catagóir:Spásairí Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Taiscéalaithe Meiriceánacha]]</text>
      <sha1>fouk27fr6p6vt4zztvztjaf8g63uqqu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Charlton Heston</title>
    <ns>0</ns>
    <id>16337</id>
    <revision>
      <id>1313019</id>
      <parentid>1108643</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T16:15:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí'</comment>
      <origin>1313019</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8645" sha1="0oc37ii63h9ujdga4puvryc6ncvwj5t" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}} 
B'aisteoir agus gníomhaí polaitíochta [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]] é '''Charlton Heston''' (rugadh '''John Charles Carter''' [[4 Deireadh Fómhair]] [[1924]] – [[5 Aibreán]] [[2008]]). Bhain a chuid aisteoireachta go mór le Ré Órga [[Hollywood]], agus bhí páirteanna aige i mbeagnach 100 scannán thar thréimhse 60 bliain.  Bhuaigh sé [[Gradaim an Acadaimh]] don aisteoir is fearr as a pháirt sa scannán ''Ben-Hur''.

Sna 1950idí agus 1960idí, bhí sé ar dhuine den dornán aisteoirí Hollywood a labhair go hoscailte i gcoinne an [[Ciníochas|chiníochais]] agus thacaigh sé le gluaiseacht na gceart sibhialta. D’fhág Heston an [[Páirtí Daonlathach (Stáit Aontaithe)|Páirtí Daonlathach]] sa bhliain 1987 agus chuaigh sé isteach sa b[[Páirtí Poblachtach (Stáit Aontaithe)|Páirtí Poblachtach]]. Bhunaigh sé coiste gníomhaíochta coimeádach agus thacaigh sé leis an Uachtarán [[Ronald Reagan]]. Bhí Heston ina uachtarán ar an National Rifle Association (NRA) cúig huaire, ó 1998 go 2003. Tar éis gur fhógair sé go raibh [[galar Alzheimer]] air in 2002, d'éirigh sé as uachtaránacht an NRA.

== Scannáin ==

{{columns-list|colwidth=35em|
* ''[[Peer Gynt]]'' (1941) (scannán mic léinn)
* ''[[Dark City (scannán 1950)|Dark City]]'' (1950)
* ''[[Introducing Charlton Heston]]'' (1950)
* ''[[Julius Caesar (scannán 1950)|Julius Caesar]]'' (1950)
* ''[[Ruby Gentry]]'' (1952)
* ''[[The Greatest Show on Earth]]'' (1952)
* ''[[The Savage]]'' (1952)
* ''[[Arrowhead]] (1953)
* ''[[Bad for Each Other]]'' (1953)
* ''[[Pony Express]]'' (1953)
* ''[[The President's Lady (scannán)|The President's Lady]]'' (1953)
* ''[[Three Lives]]'' (1953)
* ''[[Secret of the Incas]]'' (1954)
* ''[[The Naked Jungle]]'' (1954)
* ''[[Lucy Gallant]]'' (1955)
* ''[[The Far Horizons]]'' (1955)
* ''[[The Private War of Major Benson]]'' (1955)
* ''[[The Ten Commandments (scannán 1956)|The Ten Commandments]]'' (1956)
* ''[[Three Violent People]]'' (1957)
* ''[[The Big Country]]'' (1958)
* ''[[The Buccaneer (scannán 1958)|The Buccaneer]]'' (1958)
* ''[[Touch of Evil]]'' (1958)
* ''[[Ben-Hur (scannán 1959)|Ben-Hur]]'' (1959)
* ''[[The Wreck of the Mary Deare]]'' (1959)
* ''[[El Cid (scannán)|El Cid]]'' (1961)
* ''[[The Fugitive Eye]]'' (1961) (arna chur i láthair ag [[Fred Astaire]])&lt;ref name=fugitive&gt;[http://www.imdb.com/title/tt0507742/ IMDB - Alcoa Premier: The Fugitive Eye (1961) accessdate= 2008-02-06]&lt;/ref&gt;
* ''[[The Pigeon That Took Rome]]'' (1962)
* ''[[55 Days at Peking]]'' (1963)
* ''[[Diamond Head (scannán)|Diamond Head]]'' (1963)
* ''[[The Five Cities of June]]'' (1963)
* ''[[Major Dundee]]'' (1965)
* ''[[The Agony and the Ecstasy (scannán)|The Agony and the Ecstasy]]'' (1965)
* ''[[The Greatest Story Ever Told]]'' (1965)
* ''[[The War Lord]]'' (1965)
* ''[[The Egyptologists]]'' (1965)
* ''[[Khartoum (scannán)|Khartoum]]'' (1966)
* ''[[Think Twentieth]]'' (1967)
* ''[[Maugli (scannán)|Maugli]]'' (1967) (scéalaí sa leagan Béarla)
* ''[[All About People]]'' (1967)
* ''[[The American Film: 1966 White House Festival of the Arts]]'' (1967)
* ''[[While I Run This Race]]'' (1967)
* ''[[Counterpoint]]'' (1968)
* ''[[Planet of the Apes (scannán 1968)|Planet of the Apes]]'' (1968)
* ''[[Rowan &amp; Martin at the Movies]]'' (1968)
* ''[[Will Penny]]'' (1968)
* ''[[The Movie Experience: A Matter of Choice]]'' (1968)
* ''[[Number One (scannán 1969)|Number One]]'' (1969)
* ''[[The Heart of Variety]]'' (1969)
* ''[[Rod Laver's Wimbledon]]'' (1969)
* ''[[Beneath the Planet of the Apes]]'' (1970)
* ''[[Julius Caesar (scannán 1970)|Julius Caesar]]'' (1970)
* ''[[The Hawaiians (scannán)|The Hawaiians]]'' (1970)
* ''[[The Festival Game]]'' (1970)
* ''[[King: A Filmed Record... Montgomery to Memphis]]'' (1970) 
* ''[[The Last Man Alive]]'' (1971)
* ''[[The Omega Man]]'' (1971)
* ''[[Antony and Cleopatra (scannán 1972)|Antony and Cleopatra]]'' (1972)
* ''[[Skyjacked (scannán 1972)|Skyjacked]]'' (1972)
* ''[[The Call of the Wild]]'' (1972)
* ''[[Our Active Earth]]'' (1972)
* ''[[A Look at the World of Soylent Green]]'' (1973)
* ''[[Soylent Green]]'' (1973)
* ''[[The Three Musketeers (scannán 1973)|The Three Musketeers]]'' (1973)
* ''[[Lincoln's Gettysburg Address]]'' (1973)
* ''[[Airport 1975]]'' (1974)
* ''[[Earthquake (scannán)|Earthquake]]'' (1974)
* ''[[The Four Musketeers (scannán)|The Four Musketeers]]'' (1974)
* ''[[The Fun of Your Life]]'' (1975)
* ''[[Midway (scannán)|Midway]]'' (1976)
* ''[[The Last Hard Men (scannán)|The Last Hard Men]]'' (1976)
* ''[[They Were There]]'' (1976)
* ''[[Two-Minute Warning]]'' (1976)
* ''[[America at the Movies]]'' (1976)
* ''[[Crossed Swords]]'' (1977)
* ''[[Gray Lady Down]]'' (1978)
* ''[[The Awakening (scannán)|The Awakening]]'' (1980)
* ''[[The Mountain Men]]'' (1980)&lt;ref name=mountain&gt;[http://www.imdb.com/title/tt0081187/ IMDB The Mountain Men (1980) - accessdate= 2008-02-05]&lt;/ref&gt;
* ''[[Mother Lode]]'' (1982)
* ''[[Chiefs]]'' (1983) (mion-sraith)
* ''[[The Fantasy Film Worlds of George Pal]]'' (1985)
* ''[[Directed by William Wyler]]'' (1986)
* ''[[Proud Men]]'' (1987)
* ''[[Call from Space]]'' (1989) (guth)
* ''[[Almost an Angel]]'' (1990)
* ''[[Solar Crisis (scannan)|Solar Crisis]]'' (1990)
* ''[[Treasure Island (scannán 1990)|Treasure Island]]'' (1990)
* ''[[Genghis Khan]]'' (1992) (neamhchríochnaithe)
* ''[[A Thousand Heroes]]'' (1992) (TV)
* ''[[Tombstone (scannán)|Tombstone]]'' (1993)
* ''[[Wayne's World 2]]'' (1993)
* ''[[SeaQuest DSV]]'' (1993) (TV)
* ''[[True Lies]]'' (1994)
* ''[[A Century of Cinema]]'' (1994) 
* ''[[In the Mouth of Madness]]'' (1995)
* ''[[Friends]]'' (1995) (Aoi, ina Chló Féin)
* ''[[The Avenging Angel]]'' (1995) (TV)
* ''[[Alaska (scannán)|Alaska]]'' (1996)
* ''[[Hamlet (scannán 1996)|Hamlet]]'' (1996) (1 Player)
* ''[[Ben Johnson: Third Cowboy on the Right]]'' (1996) 
* ''[[The Dark Mist]]'' (1996)
* ''[[Off the Menu: The Last Days of Chasen's]]'' (1997) 
* ''[[Alaska: Spirit of the Wild]]'' (1997)
* ''[[Hercules (scannán 1997)|Hercules]]'' (1997)
* ''[[Armageddon (scannán)|Armageddon]]'' (1998)
* ''[[Any Given Sunday]]'' (1999)
* ''[[Gideon (scannán)|Gideon]]'' (1999)
* ''[[Planet of the Apes (scannán 2001)|Planet of the Apes]]'' (2001)
* ''[[The Order (scannán 2001)|The Order]]'' (2001)
* ''[[Town &amp; Country (scannán)|Town &amp; Country]]'' (2001)
* ''[[Last Party 2000]]'' (2001) 
* ''[[Cats &amp; Dogs]]'' (2001) (guth)
* ''[[My Father, Rua Alguem 5555]]'' (2003)
}}

== Leabhair ==

* ''The Actor's Life'' (ISBN 0-671-83016-3)
* ''In the Arena: An Autobiography'' (ISBN 1-57297-267-X)
* ''The Courage to be Free'' (ISBN 978-0-9703688-0-5)
* ''Beijing Diary'' (ISBN 0-671-68706-9)
* ''To Be a Man: Letters to My Grandson'' (ISBN 0-7432-1311-4)
* ''Charlton Heston Presents the Bible'' (ISBN 1-57719-270-2)
* ''Charlton Heston's Hollywood: 50 Years in American Film'' with Jean-Pierre Isbouts (ISBN 1-57719-357-1)

== Athfhriotail chlúiteacha ==
* “Love cannot drown truth.” (''The Ten Commandments'', 1956)
* “A policeman's job is only easy in a police state.” (''Touch of Evil'', 1958) 
* “Take your stinking paws off me, you damn dirty ape!” (''Planet of the Apes'', 1968)
* “Soylent Green is people!!” (''Soylent Green'', 1973)

== Tagairtí ==

{{reflist}}

== Naisc Sheachtracha ==

* [http://edition.cnn.com/2008/SHOWBIZ/04/06/heston.dead.ap/index.html Cuntas ar a shaol agus ar a bhás ó CNN] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080408030509/http://edition.cnn.com/2008/SHOWBIZ/04/06/heston.dead.ap/index.html |date=2008-04-08 }}

{{DEFAULTSORT:Heston, Charlton}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1924]]
[[Catagóir:Básanna in 2008]]
[[Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha as California]]
[[Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda]]
[[Catagóir:Básanna de bharr galair]]
[[Catagóir:Buaiteoirí ghradam 'Aisteoir is Fearr' (Oscars)]]
[[Catagóir:Buaiteoirí gradaim Golden Globe]]
[[Catagóir:Daoine as Illinois]]
[[Catagóir:Daoine de bhunadh na hAlban]]
[[Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hEorpa]]
[[Catagóir:Daonlathaigh na Stát Aontaithe]]
[[Catagóir:Dírbheathaisnéisithe]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Gníomhaithe cearta daonna Meiriceánacha Afracacha]]
[[Catagóir:Gníomhaithe Mheiriceá]]
[[Catagóir:Gníomhaithe polaitiúla]]
[[Catagóir:Poblachtánaigh na Stát Aontaithe]]
[[Catagóir:Protastúnaigh]]
[[Catagóir:Saighdiúirí Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí as California]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí neamhfhicsin]]
[[Catagóir:Stiúrthóirí scannán Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Stiúrthóirí teilifíse Meiriceánacha]]</text>
      <sha1>0oc37ii63h9ujdga4puvryc6ncvwj5t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Denzel Washington</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26869</id>
    <revision>
      <id>1313013</id>
      <parentid>1293949</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T16:02:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí</comment>
      <origin>1313013</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1386" sha1="kr0ceoplt9nnddhfc2iek8t66261905" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Íomhá:Denzel Washington cropped.jpg|deas|clé|150px|mion|Denzel Washington]]
Is aisteoir, scríbhneoir scripte, stiúrthóir agus léiritheoir scannán as [[SAM|Meiriceá]] é '''Denzel Hayes Washington, Jr.''' (rugadh é ar an 28 lá de Mhí na Nollag, 1954). D'éirigh leis moladh a fháil ó na léirmheastóirí dá chuid oibre san scannáin ó na 1990idí i leith, ina measc an tslí ar ghlac sé róil ag déanamh aithrise ar fhíorphearsana, leithéidí Steve Biko, [[Malcolm X]], Rubin Carter, Melvin B. Tolson, Frank Lucas agus Herman Boone. Bronnadh trí dhuais Golden Globe ar Washington as a chuid oibre. Is díol suntais é gurb é an dara fear de bhunadh gorm na hAfraice i Meiriceá a bhuaigh [[Gradaim an Acadaimh|Duais an Acadaimh]] don aisteoir is fearr, duais a bronnadh air i ngeall ar a ról sa scannán ''Training Day'' (2001).

{{Síol-aisteoir}}
{{Síol-beath-us}}
{{Síol-creid}}

{{DEFAULTSORT:Washington, Denzel}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1954]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Aisteoirí as Nua-Eabhrac]]
[[Catagóir:Buaiteoirí ghradam 'Aisteoir is Fearr' (Oscars)]]
[[Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe]]
[[Catagóir:Cincísigh]]
[[Catagóir:Cispheileadóirí Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Cléir]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Stiúrthóirí scannán Meiriceánacha]]</text>
      <sha1>kr0ceoplt9nnddhfc2iek8t66261905</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Arthur Calwell</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29387</id>
    <revision>
      <id>1312986</id>
      <parentid>1299227</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T14:24:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí</comment>
      <origin>1312986</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9266" sha1="g4mrfi1v8n8b5b1kphtpre4yasap970" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Bhí '''Arthur Augustus Calwell''' ([[28 Lúnasa]] [[1896]] – [[8 Iúil]] [[1973]]) ina pholaiteoir [[An Astráil|Astrálach]] agus ina [[Gaeilgeoir|Ghaeilgeoir]]. Ba bhall de Theach na bhFeisirí san [[An Astráil|Astráil]] é ón mbliain 1947 go dtí an bhliain 1972, ba é an tAire Inimirce i rialtas [[Ben Chifley]] é ón mbliain 1945 go dtí 1949, agus ceannaire Pháirtí an Lucht Oibre san Astráil ón mbliain 1960 go dtí an bhliain 1967. Rinne sé iarracht chun an Astráil a athchumadh go buan agus go deo trí [[Inimirce|inimircigh]] a thabhairt isteach ó [[Tír|thíortha]] éagsúla na hEorpa tar éis an [[Dara Cogadh Domhanda]]. 
 
== An chéad chuid dá shaol ==
Ba de shliocht [[Éireannach]] é Calwell, agus rugadh i [[Melbourne]] é. Ba de shliocht Gael-Mheiriceánach í a mháthair. Bhí a athair ina [[Póilíní|phóilín]], agus bhí Calwell agus a athair ina mbaill aitheanta den phobal Éireannach i Melbourne. Bhain siad araon leis an gClub Ceilteach. Ba [[Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Chaitliceach]] diaga é Calwell agus scoláire éirimiúil, agus chuaigh sé isteach i bPáirtí an Lucht Oibre ina óige dó. (Bhí mórán Caitliceach sa pháirtí ag an am.) Ní raibh d'acmhainn aige dul ar an [[ollscoil]], agus chuaigh sé isteach mar chléireach i Státseirbhis [[Victoria (An Astráil)|Victoria]], agus é ag obair sa Roinn [[Talmhaíocht|Talmhaíochta]] agus sa Chiste. Ba é Uachtarán an ''Australian Public Sector Association'' ([[ceardchumann]] na státseirbhíseach) é idir na blianta 1927 agus 1931.

== Cúrsaí polaitíochta ==
Toghadh Calwell mar Uachtarán Pháirtí an Lucht Oibre Victoria sa bhliain 1931 agus mar bhall de Theach Feidearálach na bhFeisirí do Rannóg Melbourne sa bhliain 1940. Ba é an tAire Eolais i [[rialtas]] [[John Curtin]] é ar feadh an [[An Dara Cogadh Domhanda|chogaidh]], agus chuir sé an chinsireacht i bhfeidhm chomh dian sin gur chuir sé colg ar a lán iriseoirí. [[Íomhá:Old Parliament House Canberra NS.jpg|left|thumb|An tsean-Pharlaimint Fheidearálach mar a bhí sí le linn Calwell|alt=|177x177px]]Sa bhliain 1945 rinneadh Aire Saorántachta agus [[Inimirce]] de i rialtas Ben Chifley, rud a chuir ar a chumas na sluaite inimirceach a thabhairt isteach. Ba mhór an cúnamh dó chuige an bhaint a bhí aige leis na [[Ceardchumann|ceardchumainn]]. Bhain sé leas as an abairt &quot;Breis daoine nó bás&quot; (''Populate or perish''), rud a chuir i gcuimhne d'Astrálaigh go raibh siad tar éis cogadh dian a chur díobh agus gurbh éigean acmhainní na tíre a mhéadú. I Mí Iúil 1947 chuir sé a lámh le comhaontú le hEagraíocht Teifeach na Náisiún Aontaithe (United Nations Refugee Organisation) chun daoine easáitithe a ghlacadh ón Eoraip. 
[[Íomhá:Arthur Calwell 1933.jpg|clé|mion|247x247px|1933]]
Cé go raibh fáilte ag Calwell roimh Eorpaigh, bhí doicheall air roimh inimircigh ón Áise, doicheall a bhí forleathan ag an am agus a cuireadh in iúl tríd an &quot;White Australia Policy&quot;. Rinne sé mórán teifeach ón [[An tSín|tSín]], ón [[An Ind-Sín|Ind-Sín]] agus ón [[An Mhalaeis|Malae]] a dhíbirt, go fiú daoine a phós Astrálaigh agus a bhí ag tógáil clainne. Dealraíonn sé nach le drochrún a rinne sé é seo ach mar bheartas poiblí,&lt;ref&gt;‘I reject, in conscience, the idea that Australia should or ever can become a multi-racial society and survive.’ Calwell, ''Be Just and Fear Not'', lch 117&lt;/ref&gt; agus nach raibh drogall air caidreamh a chur ar dhaoine ón Áise i gcúrsaí sóisialta.
[[Íomhá:Arthur Calwell 1940.jpg|clé|mion|263x263px|1940]]

== Freasúra ==
Cuireadh Calwell as oifig nuair a tháinig an Páirtí Liobrálach i réim sa bhliain 1949 faoi cheannas [[Robert Menzies]], polaiteoir séimh oilte. Ba ghearr gur thosaigh achrann. Sna daichidí bhí an Eaglais Chaitliceach ag spreagadh ceardchumannaigh Chaitliceacha chun dul i ngleic le Cumannaigh sna ceardchumainn. Thugtaí “Grúpaí Tionsclaíocha” (''Industrial Groups'') ar na heagraíochtaí a bhí i mbun an chomhraic. Thacaigh Calwell leis na “Groupers” ach tháinig athrú ar dhearcadh an pháirtí nuair a rinneadh ceannaire den [[H. V. Evatt|Dr H.V. Evatt]], fear meabhrach taghdach. Shíl Evatt go raibh na Grúpaí ag neartú baicle Chaitliceach sa pháirtí, agus bhí Calwell mór le mórán ceannairí de chuid na nGrúpaí, rud a d’fhág Evatt san amhras an raibh Calwell, a thánaiste, dílis dó. Caidreamh corrrach a bhí eatarthu as sin amach, agus bheartaigh Evatt clár oibre an pháirtí roimh thoghchán feidearálach na bliana 1954 gan dul i gcomhairle le Calwell. Bhuaigh na Liobrálaigh ar Pháirtí an Lucht Oibre le breis shuarach, rud nár mhaolaigh an faltanas.

D’fheann Evatt na Grúpaí go poiblí agus d’éiligh go ndíbreofaí iad, rud a tharla ag comhdháil speisialta sa bhliain 1955. Fágadh Calwell i gcruachás, ach faoi dheireadh chuaigh sé leis an bpáirtí. Chaill sé a lán cairde dá bharr agus [[Daniel Mannix]], Ardeaspag Melbourne, san áireamh, agus diúltaíodh Caomaoineach dó ina shéipéal paróiste ar feadh tamaill. Dá dhílse a bhí sé don pháirtí ní raibh sé ar aon intinn leis an eite chlé, agus b’fhada é in achrann leis an bpáirtí i Stát Victoria.

== Ceannaire an pháirtí ==
[[Íomhá:Arthur Calwell, Australia's Minister for Immigration, welcoming 100 000th British migrant, Isobel Saxelby, 1949.jpg|clé|mion|227x227px|Chuir Calwell fáile roimh Isobel Saxelby sa bhliain 1949, an 100,000 inimirceach as R-A]]
Nuair a d’éirigh Evatt as oifig sa bhliain 1960 tháinig Calwell ina ionad agus [[Gough Whitlam]] mar thánaiste aige. Ní raibh ann ach nár bhuaigh Calwell ar Menzies i dtoghchán feidearálach na bliana 1961, ach bhí Menzies in ann tairbhe a bhaint as easaontas i bPáirtí an Lucht Oibre i dtaobh gnóthaí eachtracha agus cúnamh stáit do scoileanna Caitliceacha. Bhí Calwell i gcoinne na cabhrach sin agus i gcoinne saighdiúirí Astrálacha a bheith ag troid i gCónascadh na Malae, áit a raibh ceannairc Chumannach. Chuir sé in aghaidh bunáiteanna Meiriceánacha san Astráil freisin. Rug Menzies an chraobh leis arís sa bhliain 1963, ach dhiúltaigh Calwell éirí as.

Chuir Calwell go tréan in aghaidh saighdiúirí a chur chun [[Cogadh Vítneam]] agus an choinscríofa, ach ar an drochuair bhí cuid mhaith den phobal i bhfabhar an chogaidh. Chuaigh Menzies ar scor sa bhliain 1966, ach buadh ar Pháirtí an Lucht Oibre go dona an bhliain chéanna i dtoghchán ar thug [[Harold Holt]], oidhre Menzies, Vítneam i gceist.

D’éirigh Calwell as sa bhliain 1967, agus ní roimh am é, dar lena lán. Bhí sé garbh agus seanfhaiseanta le hais Whitlam, céimí síodúil ollscoile a raibh máistreacht aige ar na meáin. Is minic a lochtaigh Calwell an fear eile, go háirithe toisc go raibh a fhios aige go raibh Whitlam chun Beartas na hAstráile Báine a chaitheamh i dtraipisí.

== Ar scor ==
[[Íomhá:Arthur Calwell 1966.jpg|clé|mion|248x248px|1966]]
D’éirigh Calwell as an bpolaitíocht sa bhliain 1972 tar éis a bheith sa Pharlaimint le dhá bhliain is tríocha. Bhí spéis aige riamh sa pheil dhúchasach (rud ar mór an tábhacht a bhí leis san Astráil), agus é dílis ó chroí d’fhoireann Melbourne Thuaidh - bhí sé ar an gcéad duine a raibh ballraíocht saoil aige. Rinneadh ridire Pápach de freisin de bharr a ndearna sé ar son na hEaglaise.

== Fear ilchultúrtha ==
D’ainneoin na dúthrachta a chaith Calwell le Beartas na hAstráile Báine, bhí sé mór lena lán daoine de chuid an phobail Shínigh i Melbourne, pobal seanbhunaithe. Is amhlaidh gur chuir sé de dhua air féin [[An tSínis|Sínis]] a fhoghlaim chun go mbeadh sé in ann comhrá a dhéanamh sa teanga.

Rud eile de, bhí [[An Ghaeilge|Gaeilge]] aige féin agus ag [[Sibéal Ní Mhearáin]], a bhean chéile agus iriseoir oilte.&lt;ref&gt;Noone 2012, lch 116&lt;/ref&gt; D’fhoghlaim sé an teanga in Melbourne i ranganna [[Conradh na Gaeilge|Chonradh na Gaeilge]] sna fichidí.
  
Bhí fonn air freisin cothrom na Féinne a dhéanamh leis na [[Bundúchasaigh na hAstráile|Bundúchasaigh]]. Scríobh sé fúthu go raibh sé de dhualgas ar Astrálaigh bhána cúiteamh a dhéanamh leo.&lt;ref&gt;’If any people are homeless in Australia today, it is the Aboriginals, They are the only non-European descended people to whom we owe any debt. Some day, I hope, we will do justice to them.’ Calwell, ''Be Just and Fear Not'', lch 116&lt;/ref&gt;

== Leabhair ==

* Arthur Calwell, ''Labor's Role In Modern Society'' (1963) 

* Arthur Calwell, ''Be Just And Fear Not'' (1972) 

* Colm Kiernan, ''Calwell'' (1978) 

* Arthur Calwell, ''I Stand by a White Australia'' (1949)

* Val Noone, ''Hidden Ireland in Victoria'', Ballarat Heritage Services 2012

== Tagairtí ==
{{reflist}}

== Naisc sheachtracha ==

* [[An Ghaeilge san Astráil]]

{{DEFAULTSORT:Calwell, Arthur}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1896]]
[[Catagóir:Básanna i 1973]]
[[Catagóir:Airí rialtais]]
[[Catagóir:Caitlicigh]]
[[Catagóir:Daoine de bhunadh na hÉireann]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Polaiteoirí Astrálacha an 20ú haois]]
[[Catagóir:Ré Victeoiriach]]
[[Catagóir:Ridirí]]
[[Catagóir:Sóisialaithe]]
[[Catagóir:Victoria (stát)]]</text>
      <sha1>g4mrfi1v8n8b5b1kphtpre4yasap970</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312987</id>
      <parentid>1312986</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T14:25:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóir:Gaeilgeoirí</comment>
      <origin>1312987</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9293" sha1="dx9301rveyzzeqgb8zsmvnzhgr2z89g" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Bhí '''Arthur Augustus Calwell''' ([[28 Lúnasa]] [[1896]] – [[8 Iúil]] [[1973]]) ina pholaiteoir [[An Astráil|Astrálach]] agus ina [[Gaeilgeoir|Ghaeilgeoir]]. Ba bhall de Theach na bhFeisirí san [[An Astráil|Astráil]] é ón mbliain 1947 go dtí an bhliain 1972, ba é an tAire Inimirce i rialtas [[Ben Chifley]] é ón mbliain 1945 go dtí 1949, agus ceannaire Pháirtí an Lucht Oibre san Astráil ón mbliain 1960 go dtí an bhliain 1967. Rinne sé iarracht chun an Astráil a athchumadh go buan agus go deo trí [[Inimirce|inimircigh]] a thabhairt isteach ó [[Tír|thíortha]] éagsúla na hEorpa tar éis an [[Dara Cogadh Domhanda]]. 
 
== An chéad chuid dá shaol ==
Ba de shliocht [[Éireannach]] é Calwell, agus rugadh i [[Melbourne]] é. Ba de shliocht Gael-Mheiriceánach í a mháthair. Bhí a athair ina [[Póilíní|phóilín]], agus bhí Calwell agus a athair ina mbaill aitheanta den phobal Éireannach i Melbourne. Bhain siad araon leis an gClub Ceilteach. Ba [[Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Chaitliceach]] diaga é Calwell agus scoláire éirimiúil, agus chuaigh sé isteach i bPáirtí an Lucht Oibre ina óige dó. (Bhí mórán Caitliceach sa pháirtí ag an am.) Ní raibh d'acmhainn aige dul ar an [[ollscoil]], agus chuaigh sé isteach mar chléireach i Státseirbhis [[Victoria (An Astráil)|Victoria]], agus é ag obair sa Roinn [[Talmhaíocht|Talmhaíochta]] agus sa Chiste. Ba é Uachtarán an ''Australian Public Sector Association'' ([[ceardchumann]] na státseirbhíseach) é idir na blianta 1927 agus 1931.

== Cúrsaí polaitíochta ==
Toghadh Calwell mar Uachtarán Pháirtí an Lucht Oibre Victoria sa bhliain 1931 agus mar bhall de Theach Feidearálach na bhFeisirí do Rannóg Melbourne sa bhliain 1940. Ba é an tAire Eolais i [[rialtas]] [[John Curtin]] é ar feadh an [[An Dara Cogadh Domhanda|chogaidh]], agus chuir sé an chinsireacht i bhfeidhm chomh dian sin gur chuir sé colg ar a lán iriseoirí. [[Íomhá:Old Parliament House Canberra NS.jpg|left|thumb|An tsean-Pharlaimint Fheidearálach mar a bhí sí le linn Calwell|alt=|177x177px]]Sa bhliain 1945 rinneadh Aire Saorántachta agus [[Inimirce]] de i rialtas Ben Chifley, rud a chuir ar a chumas na sluaite inimirceach a thabhairt isteach. Ba mhór an cúnamh dó chuige an bhaint a bhí aige leis na [[Ceardchumann|ceardchumainn]]. Bhain sé leas as an abairt &quot;Breis daoine nó bás&quot; (''Populate or perish''), rud a chuir i gcuimhne d'Astrálaigh go raibh siad tar éis cogadh dian a chur díobh agus gurbh éigean acmhainní na tíre a mhéadú. I Mí Iúil 1947 chuir sé a lámh le comhaontú le hEagraíocht Teifeach na Náisiún Aontaithe (United Nations Refugee Organisation) chun daoine easáitithe a ghlacadh ón Eoraip. 
[[Íomhá:Arthur Calwell 1933.jpg|clé|mion|247x247px|1933]]
Cé go raibh fáilte ag Calwell roimh Eorpaigh, bhí doicheall air roimh inimircigh ón Áise, doicheall a bhí forleathan ag an am agus a cuireadh in iúl tríd an &quot;White Australia Policy&quot;. Rinne sé mórán teifeach ón [[An tSín|tSín]], ón [[An Ind-Sín|Ind-Sín]] agus ón [[An Mhalaeis|Malae]] a dhíbirt, go fiú daoine a phós Astrálaigh agus a bhí ag tógáil clainne. Dealraíonn sé nach le drochrún a rinne sé é seo ach mar bheartas poiblí,&lt;ref&gt;‘I reject, in conscience, the idea that Australia should or ever can become a multi-racial society and survive.’ Calwell, ''Be Just and Fear Not'', lch 117&lt;/ref&gt; agus nach raibh drogall air caidreamh a chur ar dhaoine ón Áise i gcúrsaí sóisialta.
[[Íomhá:Arthur Calwell 1940.jpg|clé|mion|263x263px|1940]]

== Freasúra ==
Cuireadh Calwell as oifig nuair a tháinig an Páirtí Liobrálach i réim sa bhliain 1949 faoi cheannas [[Robert Menzies]], polaiteoir séimh oilte. Ba ghearr gur thosaigh achrann. Sna daichidí bhí an Eaglais Chaitliceach ag spreagadh ceardchumannaigh Chaitliceacha chun dul i ngleic le Cumannaigh sna ceardchumainn. Thugtaí “Grúpaí Tionsclaíocha” (''Industrial Groups'') ar na heagraíochtaí a bhí i mbun an chomhraic. Thacaigh Calwell leis na “Groupers” ach tháinig athrú ar dhearcadh an pháirtí nuair a rinneadh ceannaire den [[H. V. Evatt|Dr H.V. Evatt]], fear meabhrach taghdach. Shíl Evatt go raibh na Grúpaí ag neartú baicle Chaitliceach sa pháirtí, agus bhí Calwell mór le mórán ceannairí de chuid na nGrúpaí, rud a d’fhág Evatt san amhras an raibh Calwell, a thánaiste, dílis dó. Caidreamh corrrach a bhí eatarthu as sin amach, agus bheartaigh Evatt clár oibre an pháirtí roimh thoghchán feidearálach na bliana 1954 gan dul i gcomhairle le Calwell. Bhuaigh na Liobrálaigh ar Pháirtí an Lucht Oibre le breis shuarach, rud nár mhaolaigh an faltanas.

D’fheann Evatt na Grúpaí go poiblí agus d’éiligh go ndíbreofaí iad, rud a tharla ag comhdháil speisialta sa bhliain 1955. Fágadh Calwell i gcruachás, ach faoi dheireadh chuaigh sé leis an bpáirtí. Chaill sé a lán cairde dá bharr agus [[Daniel Mannix]], Ardeaspag Melbourne, san áireamh, agus diúltaíodh Caomaoineach dó ina shéipéal paróiste ar feadh tamaill. Dá dhílse a bhí sé don pháirtí ní raibh sé ar aon intinn leis an eite chlé, agus b’fhada é in achrann leis an bpáirtí i Stát Victoria.

== Ceannaire an pháirtí ==
[[Íomhá:Arthur Calwell, Australia's Minister for Immigration, welcoming 100 000th British migrant, Isobel Saxelby, 1949.jpg|clé|mion|227x227px|Chuir Calwell fáile roimh Isobel Saxelby sa bhliain 1949, an 100,000 inimirceach as R-A]]
Nuair a d’éirigh Evatt as oifig sa bhliain 1960 tháinig Calwell ina ionad agus [[Gough Whitlam]] mar thánaiste aige. Ní raibh ann ach nár bhuaigh Calwell ar Menzies i dtoghchán feidearálach na bliana 1961, ach bhí Menzies in ann tairbhe a bhaint as easaontas i bPáirtí an Lucht Oibre i dtaobh gnóthaí eachtracha agus cúnamh stáit do scoileanna Caitliceacha. Bhí Calwell i gcoinne na cabhrach sin agus i gcoinne saighdiúirí Astrálacha a bheith ag troid i gCónascadh na Malae, áit a raibh ceannairc Chumannach. Chuir sé in aghaidh bunáiteanna Meiriceánacha san Astráil freisin. Rug Menzies an chraobh leis arís sa bhliain 1963, ach dhiúltaigh Calwell éirí as.

Chuir Calwell go tréan in aghaidh saighdiúirí a chur chun [[Cogadh Vítneam]] agus an choinscríofa, ach ar an drochuair bhí cuid mhaith den phobal i bhfabhar an chogaidh. Chuaigh Menzies ar scor sa bhliain 1966, ach buadh ar Pháirtí an Lucht Oibre go dona an bhliain chéanna i dtoghchán ar thug [[Harold Holt]], oidhre Menzies, Vítneam i gceist.

D’éirigh Calwell as sa bhliain 1967, agus ní roimh am é, dar lena lán. Bhí sé garbh agus seanfhaiseanta le hais Whitlam, céimí síodúil ollscoile a raibh máistreacht aige ar na meáin. Is minic a lochtaigh Calwell an fear eile, go háirithe toisc go raibh a fhios aige go raibh Whitlam chun Beartas na hAstráile Báine a chaitheamh i dtraipisí.

== Ar scor ==
[[Íomhá:Arthur Calwell 1966.jpg|clé|mion|248x248px|1966]]
D’éirigh Calwell as an bpolaitíocht sa bhliain 1972 tar éis a bheith sa Pharlaimint le dhá bhliain is tríocha. Bhí spéis aige riamh sa pheil dhúchasach (rud ar mór an tábhacht a bhí leis san Astráil), agus é dílis ó chroí d’fhoireann Melbourne Thuaidh - bhí sé ar an gcéad duine a raibh ballraíocht saoil aige. Rinneadh ridire Pápach de freisin de bharr a ndearna sé ar son na hEaglaise.

== Fear ilchultúrtha ==
D’ainneoin na dúthrachta a chaith Calwell le Beartas na hAstráile Báine, bhí sé mór lena lán daoine de chuid an phobail Shínigh i Melbourne, pobal seanbhunaithe. Is amhlaidh gur chuir sé de dhua air féin [[An tSínis|Sínis]] a fhoghlaim chun go mbeadh sé in ann comhrá a dhéanamh sa teanga.

Rud eile de, bhí [[An Ghaeilge|Gaeilge]] aige féin agus ag [[Sibéal Ní Mhearáin]], a bhean chéile agus iriseoir oilte.&lt;ref&gt;Noone 2012, lch 116&lt;/ref&gt; D’fhoghlaim sé an teanga in Melbourne i ranganna [[Conradh na Gaeilge|Chonradh na Gaeilge]] sna fichidí.
  
Bhí fonn air freisin cothrom na Féinne a dhéanamh leis na [[Bundúchasaigh na hAstráile|Bundúchasaigh]]. Scríobh sé fúthu go raibh sé de dhualgas ar Astrálaigh bhána cúiteamh a dhéanamh leo.&lt;ref&gt;’If any people are homeless in Australia today, it is the Aboriginals, They are the only non-European descended people to whom we owe any debt. Some day, I hope, we will do justice to them.’ Calwell, ''Be Just and Fear Not'', lch 116&lt;/ref&gt;

== Leabhair ==

* Arthur Calwell, ''Labor's Role In Modern Society'' (1963) 

* Arthur Calwell, ''Be Just And Fear Not'' (1972) 

* Colm Kiernan, ''Calwell'' (1978) 

* Arthur Calwell, ''I Stand by a White Australia'' (1949)

* Val Noone, ''Hidden Ireland in Victoria'', Ballarat Heritage Services 2012

== Tagairtí ==
{{reflist}}

== Naisc sheachtracha ==

* [[An Ghaeilge san Astráil]]

{{DEFAULTSORT:Calwell, Arthur}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1896]]
[[Catagóir:Básanna i 1973]]
[[Catagóir:Airí rialtais]]
[[Catagóir:Caitlicigh]]
[[Catagóir:Daoine de bhunadh na hÉireann]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Gaeilgeoirí]]
[[Catagóir:Polaiteoirí Astrálacha an 20ú haois]]
[[Catagóir:Ré Victeoiriach]]
[[Catagóir:Ridirí]]
[[Catagóir:Sóisialaithe]]
[[Catagóir:Victoria (stát)]]</text>
      <sha1>dx9301rveyzzeqgb8zsmvnzhgr2z89g</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>H. V. Evatt</title>
    <ns>0</ns>
    <id>29439</id>
    <revision>
      <id>1312989</id>
      <parentid>1292623</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T14:38:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí</comment>
      <origin>1312989</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7985" sha1="kdrzpps49fwr56wpbubkkr34j5o0f50" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

[[An Astráil|B’Astrálach]] é '''Herbert Vere Evatt''' ([[30 Aibreán]] [[1894]] - [[2 Samhain]] [[1965]]) agus é ina fhear dlí, ina pholaiteoir agus ina scríbhneoir. Ba é Uachtarán Thionól Mór na Náisiún Aontaithe é sna blianta 1948-49 agus chuidigh sé le Fógra Uilíoch na gCearta Daonna (1948) a scríobh. Ba é ceann Pháirtí Lucht Oibre na hAstráile (''Australian Labor Party'' – ALP) é idir na blianta 1952 agus 1960, agus ceannaire an Fhreasúra dá bharr. Tugadh &quot;Bert Evatt&quot; nó &quot;Doc Evatt&quot; air.
[[Íomhá:H. V. Evatt in 1925.jpg|left|thumb|Evatt sa bhliain 1925]]
== Óige agus oideachas ==
De shliocht Briotanach agus Éireannach é Evatt, agus rugadh é i Maitland i [[New South Wales]].
D’fhreastail sé ar Fort Street High School (scoil a bhfuil iomrá léi) i Sydney agus fuair scoláireachtaí ó Ollscoil [[Sydney]], áit ar bhain sé amach céimeanna fealsúnachta agus dlí. Ba é Uachtarán Aontas na hOllscoile é sa bhliain 1916.

== Cúrsaí a shaoil ==
Maraíodh beirt dearthár leis sa Chéad Chogadh Domhanda, ach ní raibh Evatt in ann liostáil toisc an radharc a bheith go dona aige. Tháinig clú air mar dhlíodóir tionsclaíoch i Sydney agus é ag obair do cheardchumainn de ghnáth: rinneadh abhcóide de chuid an Rí de. 

Chuaigh sé le polaitíocht agus sa bhliain 1925 toghadh é mar bhall de Thionól Reachtais New South Wales le haghaidh Balmain i Sydney. Bhí sé ann go dtí an bhliain 1930, nuair a cheap rialtas James Scullin (ALP) mar ghiúistís de chuid Ard-Chúirt na hAstráile é, an giúistís ab óige a ceapadh riamh ann. Shíl a lán gur bhreitheamh éirimiúil treallúsach é, cé gur shíl daoine éigin go bhféadfadh sé a bheith claonta uaireanta.&lt;ref&gt;Owen Dixon, Dialann, 29 Aibreán 1937, ''Owen Dixon, Páipéir Phearsanta'', mar a luaitear ''Australian Woolen Mills Ltd v F.S. Walton &amp; Co. Ltd'' (1937) 58 CLR 641.&lt;/ref&gt;

Sa bhliain 1934 rialaigh Evatt nárbh fhéidir leis an rialtas (ar cheann coimeádach é ag an am) [[Egon Kisch]], iriseoir cáiliúil Cumannach, a choinneáil amach, toisc go raibh locht ar an ordú.&lt;ref&gt;Kisch, Egon (1937), ''Australian Landfall'', London, Secker &amp; Warburg. John Fisher agus Irene agus Kevin Fitzgerald a d’aistrigh.&lt;/ref&gt;

Tháinig Robert Menzies, Ard-Aighne rialtas coimeádach [[Joseph Lyons]], os comhair na cúirte ó am go ham, agus é féin agus Evatt ag argóint go borb le chéile i dtaobh ceisteanna dlí, rud a chuir tús le naimhdeas fada eatarthu. 

[[Íomhá:ChifleyEvatt.jpg|thumb|left|200px|Evatt (ar thaobh na láimhe clé) agus [[Ben Chifley]] (sa lár) le [[Clement Attlee]] (ar thaobh na láimhe deise) ag Comhdháil Cheannairí an Tiarnais agus na Breataine i [[Londain]] sa bhliain 1946]]

Sa bhliain 1940 d’éirigh Evatt as an Ard-Chúirt agus toghadh é mar Fheisire feidearálach do shuíochán Barton i Sydney. Tháinig an ALP i gcumhacht faoi threoir John Curtin sa bhliain 1941, agus rinneadh Ard-Aighne agus Aire Gnóthaí Seachtracha de. 

Bhí Evatt páirteach i gcomhairlí taidhleoireachta na gComhghuaillithe i rith an Dara Cogadh Domhanda, agus is mór an lámh a bhí aige i mbunú na Náisiún Aontaithe. Ba é Uachtarán Thionól Mhór na Náisiún Aontaithe é sna blianta 1948-49 agus bhí lámh aige freisin i ndréachtadh Fhógra Uilíoch na gCearta Daonna (1948). Ba é an chéad chathaoirleach de Choimisiún Fuinnimh Adamhaigh na hAstráile é. Tar éis thoghchán na bliana 1946 ba é leascheannaire Pháirtí an Lucht Oibre é. 
 
=== Ceannaire an Fhreasúra ===
Sa bhliain 1949 chloígh páirtí nua Robert Menzies, an Páirtí Liobrálach, an tALP, agus cailleadh [[Ben Chifley]] sa bhliain 1951 – dhá rud a rinne ceannaire an Fhreasúra d’Evatt. D’éirigh leis milleadh faoin iarracht a rinne an rialtas ar Pháirtí Cumannach na hAstráile a chosc trí reifreann, ach theip air i dtoghchán feidearálach na bliana 1954. Cháin sé na [[Grúpaí Tionsclaíocha]], baicle fhrith-Chumannach faoi anáil Chaitliceach, faoin díomua, agus shíl sé freisin gur bhain Menzies tairbhe as an tseirbhís rúnda chun áitiú ar thaidhleoir Sóivéadach éalú agus míchlú a tharraingt ar Evatt féin mar spiaire.

Nuair a d’ionsaigh Evatt na Grúpaí go poiblí scoilt a pháirtí, agus bhunaigh na heasaontóirí páirtí nua dar theideal Páirtí Daonlathach an Lucht Oibre (''Democratic Labor Party'' – DLP), a thug a chuid vótaí dara tosaíochta (''preference votes '') do na Liobrálaigh. Chuidigh seo leis an ALP a chloí sna blianta 1954 agus 1958, cé gur thairg Evatt éirí as dá bhfillfeadh an DLP abhaile – tairiscint gan toradh.

=== Breitheamh de chuid Chúirt Uachtarach NSW ===
Sa bhliain 1960 cheap rialtas an ALP in NSW Evatt mar Príomh-Ghiúistís na Cúirte Íochtaraí in NSW. Thug seo deis dó cúl a thabhairt le cúrsaí polaitíochta, ach níor tharraing sé aon chlú mór air féin sa phost, agus tá sé ráite gur chomhscríobh sé a chuid breitheanna le giúistís eile.&lt;ref&gt;T Hughes QC, [https://web.archive.org/web/20060820163806/http://www.nswbar.asn.au/Professional/Publications/BarNews/documents/BarNews_Winter06.pdf Article, 'Bar News'' (Winter 2006)], p 59&lt;/ref&gt; 

Sa bhliain 1962 d’fhulaing Evatt cliseadh néarach agus d’éirigh as a phost. Cailleadh é i gCanberra, an phríomhchathair fheidearálach, i Mí na Samhna 1965. Deirtear go raibh sé á iompar féin níos aistí faoin am sin, agus gur artaraiscléaróis ba chúis leis.&lt;ref&gt;Gerard Henderson, [http://www.theage.com.au/news/Gerard-Henderson/Labor-in-denial-about-Evatt-its-flawed-hero/2005/04/11/1113071908879.html ‘Labor in denial about Evatt, its flawed hero’] ''The Age'', 12 Aibreán 2005&lt;/ref&gt;

== A chuid leabhar ==
Scríobh sé a lán leabhar ar cheisteanna difriúla, agus tá suim fós sa chuntas a thug sé ar an “Rum Rebellion” (ceannairc cháiliúil oifigeach i gcoilíneacht New South Wales), cé nach n-aontaíonn gach duine lena chuid tuairimí.&lt;ref&gt;Michael Duffy, [http://www.smh.com.au/news/opinion/proof-of-historys-rum-deal/2006/01/27/1138319443948.html ‘Proof of history's rum deal’] ''Sydney Morning Herald'', 28 Eanáir 2006&lt;/ref&gt;
Ag seo liosta dá chuid leabhar:
* H. V. Evatt, ''Australian Labour Leader: The Story Of W.A. Holman and the Labour Movement'', 1954
* H. V. Evatt, ''The King and His Dominion Governors,'' 1936
* H. V. Evatt, ''The Royal Prerogative'', 1930 (tráchtas LLD)
* H. V. Evatt, ''Rum Rebellion: A Study of the Overthrow of Governor Bligh by John Macarthur and the New South Wales Corps'', 1943

== Tagairtí ==
{{reflist}}

== Leabhair ==
* Buckley, Ken et al. (1994), ''Doc Evatt'', Cheshire, Melbourne 
* Crockett, Peter (1993), ''Evatt: A Life'', Oxford University Press, Melbourne
* Dalziel, Allan (1967), ''Evatt. The Enigma'', Lansdowne Press, Melbourne
* Makin, Norman (1961), ''Federal Labour Leaders'', Union Printing, Sydney, New South Wales, lgh 140-145.
* Renouf, Alan (1983), ''Let Justice Be Done: The Foreign Policy of Dr H.V. Evatt'', University of Queensland Press, St Lucia (Queensland)
* Tennant, Kylie (1970), ''Evatt. Politics and Justice'', Angus and Robertson, Sydney

== Naisc Sheachtracha ==
* [http://www.lib.flinders.edu.au/resources/collection/special/evatt/index.html Evatt Collection] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100627032755/http://www.lib.flinders.edu.au/resources/collection/special/evatt/index.html |date=2010-06-27 }}

{{DEFAULTSORT:Evatt, Herbert}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1894]]
[[Catagóir:Básanna i 1965]]
[[Catagóir:Abhcóidí agus pléadálaithe]]
[[Catagóir:Airí rialtais]]
[[Catagóir:Breithiúna Astrálacha]]
[[Catagóir:Daoine de bhunadh na hÉireann]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Náisiúin Aontaithe]]
[[Catagóir:New South Wales]]
[[Catagóir:Polaiteoirí Astrálacha an 20ú haois]]
[[Catagóir:Protastúnaigh]]
[[Catagóir:Ré Victeoiriach]]
[[Catagóir:Ridirí]]
[[Catagóir:Sóisialaithe]]
[[Catagóir:Taidhleoirí]]</text>
      <sha1>kdrzpps49fwr56wpbubkkr34j5o0f50</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Quentin Bryce</title>
    <ns>0</ns>
    <id>30634</id>
    <revision>
      <id>1312984</id>
      <parentid>1027713</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T14:20:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí</comment>
      <origin>1312984</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="779" sha1="jze2p56bhjeic0f0jo3at1fvoe6h19y" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Is í '''Quentin Bryce''' Ard-ghobharnóir na hAstráile. Is í ionadaí bhanríon (nó rí) na Ríochta Aontaithe í.

Rugadh ar an [[23 Nollaig]] [[1942]] í in [[Brisbane]]. 

Bhí sí ina Gobharnóir ar [[Queensland]] ó 2005 go 2008. Ceapadh mar an 25ú Ard-ghobharnóir na hAstráile í sa bhliain 2008. Is í Bryce an chéad bhean riamh a roghnaíodh don phost.&lt;ref&gt;http://beo.ie/alt-ard-ghobharnoir-mna-ceaptha-san-astrail.aspx&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{Síol-au}}
{{Síol-beath}}

{{DEFAULTSORT:Bryce,Quentin}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1942]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Dlíodóirí]]
[[Catagóir:Mná sa pholaitíocht]]
[[Catagóir:Polaiteoirí na hAstráile]]
[[Catagóir:Ridirí]]
[[Catagóir:Tír na Banríona]]</text>
      <sha1>jze2p56bhjeic0f0jo3at1fvoe6h19y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312985</id>
      <parentid>1312984</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T14:21:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí</comment>
      <origin>1312985</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="832" sha1="8motabp8w5jhtman9bou2ypfk4cvowl" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Is í '''Quentin Bryce''' Ard-ghobharnóir na hAstráile. Is í ionadaí bhanríon (nó rí) na Ríochta Aontaithe í.

Rugadh ar an [[23 Nollaig]] [[1942]] í in [[Brisbane]]. 

Bhí sí ina Gobharnóir ar [[Queensland]] ó 2005 go 2008. Ceapadh mar an 25ú Ard-ghobharnóir na hAstráile í sa bhliain 2008. Is í Bryce an chéad bhean riamh a roghnaíodh don phost.&lt;ref&gt;http://beo.ie/alt-ard-ghobharnoir-mna-ceaptha-san-astrail.aspx&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{Síol-au}}
{{Síol-beath}}

{{DEFAULTSORT:Bryce,Quentin}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1942]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Acadóirí]]
[[Catagóir:Dlíodóirí]]
[[Catagóir:Gasógaíocht]]
[[Catagóir:Mná sa pholaitíocht]]
[[Catagóir:Polaiteoirí na hAstráile]]
[[Catagóir:Ridirí]]
[[Catagóir:Tír na Banríona]]</text>
      <sha1>8motabp8w5jhtman9bou2ypfk4cvowl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Elizabeth Taylor</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31167</id>
    <revision>
      <id>1313027</id>
      <parentid>1312489</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T16:23:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóir:Gníomhaithe Meiriceánacha um chearta an duine</comment>
      <origin>1313027</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1567" sha1="shofx0p6muplc7osvp2uk6luz07hwra" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

[[Aisteoir]] [[Sasana]]ch í '''Elizabeth Taylor''' ([[27 Feabhra]] [[1932]] — [[23 Márta]] [[2011]]). 

==Saol==
Ar an [[15 Márta]] 1964, phós [[Richard Burton]] agus Elizabeth Taylor a chéile .. don chéad uair.

[[Íomhá:Elizabeth Taylor in Cleopatra 2.jpg|thumb|left|upright|Mar ''Cleopatra'' sa bhliain 1963]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{commons|Elizabeth Taylor}}

{{Síol-aisteoir}}
{{Síol-beath-en}}
{{Síol-beath-us}}
{{Síol-gnó}}
{{Síol-scríbhneoir}}

{{DEFAULTSORT:Taylor, Elizabeth}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1932]]
[[Catagóir:Básanna in 2011]]
[[Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha as California]]
[[Catagóir:Bailitheoirí ealaíne]]
[[Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Ban-aisteoirí Sasanacha]]
[[Catagóir:Buaiteoirí ghradam 'Ban-aisteoir is Fearr' (Oscars)]]
[[Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe]]
[[Catagóir:Daoine as Londain]]
[[Catagóir:Daoine as Los Angeles, California]]
[[Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hEorpa]]
[[Catagóir:Dírbheathaisnéisithe]]
[[Catagóir:Giúdaigh Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Giúdaigh Shasanacha]]
[[Catagóir:Gníomhaithe Meiriceánacha um chearta an duine]]
[[Catagóir:Lucht gnó na Stát Aontaithe]]
[[Catagóir:Lucht gnó Shasana]]
[[Catagóir:Mná gnó]]
[[Catagóir:Poblachtánaigh na Stát Aontaithe]]
[[Catagóir:Ridirí]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Giúdacha]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Sasanacha]]
[[Catagóir:Síónaigh]]</text>
      <sha1>shofx0p6muplc7osvp2uk6luz07hwra</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Alfred Deakin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>31745</id>
    <revision>
      <id>1313000</id>
      <parentid>1312875</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T15:00:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí</comment>
      <origin>1313000</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3341" sha1="4mqbj5wfyaivtzi82joeudmf1cz0703" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Ba [[Polaitíocht|pholaiteoir]] é '''Alfred Deakin''' ([[3 Lúnasa]] [[1856]]  i [[Victoria (An Astráil)|stát Victoria]] - [[7 Deireadh Fómhair]] [[1919]]), ar [[Duine|dhuine]] de na polaiteoirí ba mhó a bhí taobh thiar de Chónascadh na hAstráile.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/UCDSchoolofLaw/posts/2667864506571190|teideal=Alfred Deakin (1856-1919)|údar=Scoil Dlí, COBAC|dáta=|language=ga|work=www.facebook.com|dátarochtana=2020-08-04}}&lt;/ref&gt;. Féachtar air mar &quot;athair an náisiúin&quot;. B'eisean an dara [[Príomh-Aire]] ar [[an Astráil]].  

== Saol ==
D'oibrigh Deakin mar [[Múinteoir|mhúinteoir]] agus [[Oideachas|oide]] príobháideach chun soláthar dó féin fad a bhí sé ag gabháil don [[dlí]] san [[oíche]] in [[Ollscoil]] [[Melbourne]]. 

Tar éis gur glaodh chun Bharra Victoria air sa bhliain 1877, níor éirigh go maith leis mar [[Abhcóide|dhlíodóir]] ar dtús. Chuaigh sé i muinín na h[[iriseoireacht]]&lt;nowiki/&gt;a agus na [[Polaitíocht|polaitíochta]] ina áit, cé gur fhill sé ar an mBarra ar feadh roinnt blianta sna [[1890idí]].
[[Íomhá:Alfred Deakin 01.jpg|clé|mion|1905]]

=== Aturnae Ginearálta ===
Bhí sé ina Aturnae Ginearálta ar Victoria faoi dhó. Sna 1890í bhí sé ar thús cadhnaíochta na státairí a bhí ag moladh Chónascadh na hAstráile. 

Ag deireadh na ndeich mbliana sin ghlac sé páirt in idirbheartaíocht thábhachtach as ar tháinig teorainn ar achomhairc os comhair na Ríchomhairle in aghaidh chinntí Ard-Chúirt na hAstráile. Mar sin féin, bhí an-tionchar aige ar fhorbairt an dlí san Astráil. 
[[Íomhá:'Alfred Deakin' on the front cover of 'The King and his Navy &amp; Army', 1903.jpg|clé|mion]]
Tar éis do Chomhlathas na hAstráile teacht ann sa bhliain 1901, ceapadh Deakin ina chéad Ard-Aighne air (1901-1903). Bhí páirt ríthábhachtach aige ag déanamh cinnte de gur achtaíodh an reachtaíocht a chuir Ard-Chúirt na hAstráile ar bun, an rud a bhain sé amach sa pholaitíocht arbh é ba mhó ba chúis mórtais dó. 

=== Príomh-Aire ===
Bhí Deakin ina Phríomh-Aire ar an Astráil trí huaire (1903-1904, 1905-1908 agus 1909-10). 

Sa bhliain 1906, ritheadh reacht chun líon [[Breitheamh|breithiúna]] na hArd-Chúirte a mhéadú ó thriúr go cúigear (an líon a mhol sé sa bhliain 1902 ach níor éirigh leis). 

Thapaigh Deakin an deis leis na [[Breitheamh|breithiúna]] A.B. Ó hUiginn agus Isaac Isaacs a chur ar an gCúirt, poist a chóiméad siad go dtí 1929 agus 1930 faoi seach.

=== Bás ===
Tháinig [[hipirtheannas]] air agus ansin [[néaraistéine]] agus [[Néaltrú|néaltrú soithíoch]] b'fhéidir.

== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{Príomh-Airí na hAstráile}}

{{Síol-au}}
{{Síol-beath}}
{{Síol-dlí}}
{{Síol-scríbhneoir}}

{{DEFAULTSORT:Deakin, Alfred}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1856]]
[[Catagóir:Básanna i 1919]]
[[Catagóir:Abhcóidí agus pléadálaithe]]
[[Catagóir:Daoine de bhunadh na hEorpa]]
[[Catagóir:Drámadóirí]]
[[Catagóir:Filí Astrálacha]]
[[Catagóir:Filí Béarla]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Liobrálachas]]
[[Catagóir:Polaiteoirí Astrálacha an 20ú haois]]
[[Catagóir:Príomh-Airí na hAstráile]]
[[Catagóir:Ré Victeoiriach]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Astrálacha]]
[[Catagóir:Sufragóirí]]
[[Catagóir:Victoria (stát)]]</text>
      <sha1>4mqbj5wfyaivtzi82joeudmf1cz0703</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Oileán na Deascabhála</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34212</id>
    <revision>
      <id>1312978</id>
      <parentid>1257971</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T13:01:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1312978</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2523" sha1="qeogs2v49sy2bmrupaxpn2iglu4s9v3" xml:space="preserve">{{WD Bosca Tíreolaíocht Fhisiceach}}
Is oileán iargulta bolcánach san [[Atlantach]] Theas sna teochreasa é '''Oileán na Deascabhála'''.&lt;ref name='Tearma'&gt;{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Oile%E1n%20na%20Deascabh%E1la/|title=“Oileán na Deascabhála” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2024-05-01}}&lt;/ref&gt; Cuid den chríoch Bhriotanach [[San Héilin, Oileán na Deascabhála agus Tristan da Cunha]] atá ann. Cónaíonn gobharnóir na críche i Jamestown, i [[San Héilin]].

Tá an t-oileán suite 1,600 ciliméadar amach ó chósta na h[[Afraic]]e agus 2,250 ciliméadar ó chósta [[Meiriceá Theas|Mheiriceá Theas]]. Tá 88 ciliméadar cearnach d'achar ann.

[[Íomhá:Green Mountain3.JPG|mion|clé|Radharc ar an oileán i dtreo an deiscirt ó bharr Sliabh Green]]
Ceaptar go bhfaca loingseoir ón b[[an Phortaingéil|Portaingéil]] an t-oileán den chéad uair sa bhliain [[1501]] ach, má chonaic, níl aon taifead air sin le fáil anois. Ar Fhéile na Deascabhála sa bhliain [[1503]], tháinig loingseoir Portaingéalach eile, Alfonso de Albuquerque, ar an oileán. D'ainmnigh sé as an bhféile é.

Tá daoine ag maireachtáil ar Oileán na Deascabhála ón bhliain [[1815]] i leith, an bhliain ar cuireadh garastún Briotanach isteach ann, é sin i ndiaidh [[Napoléon Bonaparte]] a chur i ngéibhinn ar San Héilin.

Cé nach bhfuil daonra dúchasach ná buanseasmhach inniu ann, bíonn isteach is amach le míle duine ina gcónaí ar Oileán na Deascabhála. Is as an oileán San Héilin a bhformhór, agus as [[an Ríocht Aontaithe]] agus as [[na Stáit Aontaithe]] cuid eile díobh. Oibríonn an chuid is mó díobh le fórsaí míleata na Ríochta Aontaithe. Oibríonn daoine eile le seirbhísí teileachumarsáide agus eagraíochtaí spáis mar [[NASA]], nó ag soláthar seirbhísí sóisialta agus riaracháin. Tá scoil ar an oileán do pháistí suas le 16 bliana d'aois.

== Tagairtí ==
{{reflist}}

== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.ascension-island.gov.ac/ Rialtas Oileán na Deascabhála] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120716062943/http://www.conservation-ascension-island.gov.ac/ |date=2012-07-16 }}
* [http://www.the-islander.org.ac/ ''The Islander'', litir nuachta an oileáin] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081201000611/http://www.the-islander.org.ac/ |date=2008-12-01 }}


{{síol}}

[[Catagóir:Oileáin na Ríochta Aontaithe]]</text>
      <sha1>qeogs2v49sy2bmrupaxpn2iglu4s9v3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Seán Ó Seachnasaigh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34442</id>
    <revision>
      <id>1312995</id>
      <parentid>1273304</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T14:55:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí</comment>
      <origin>1312995</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5518" sha1="8gxnm6ii6ydbvheoki1d4w0miie9jiq" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Polaiteoir treallúsach Gael-Astrálach in [[Victoria]] na hAstráile sa 19ú haois ba ea an Ridire '''Seán Ó Seachnasaigh''' (1818-1883) ([[Béarla]]: ''John O'Shanassy''). Mac le Seán Ó Seachnasaigh, suirbhéir, agus le Máiréad (née Dwyer) ba ea é, agus rugadh é i mBaile na hAbha in aice le [[Dúrlas Éile]], [[Contae Thiobraid Árann]]. Cailleadh a athair sa bhliain 1831, rud a chuir deireadh lena chuid oideachais, agus cuireadh é ina phrintíseach le fear a bhí ina éadaitheoir agus ina cheannaí biotáille. Tháinig rath air san Astráil agus é faoi anáil Dhónail Uí Chonaill i gcúrsaí polaitíochta. Ar nós an Chonallaigh, bhí rún aige leasú srianta a chur i bhfeidhm agus an radachas a sheachaint. D’fhág sé a rian go soiléir ar shaol a linne, agus tá fianaise ann go raibh suim aige sa Ghaeilge.

== Polaiteoir Astrálach ==
Sa bhliain 1839 phós sé Máiréad Mac Domhnaill ó Dhúrlas Éile agus thug siad a n-aghaidh ar an Astráil. D’oscail siad siopa éadaigh in [[Melbourne]] agus toghadh an Seachnasach mar bhall de Chomhairle Melbourne sa bhliain 1846, rud a chuir tús lena shaol polaitiúil. Sa bhliain 1851 toghadh é mar bhall de Theach Uachtarach na Parlaiminte, agus thug sé le taispeáint go raibh baint aige leis an liobrálachas. Mhol sé go dtabharfaí cearta polaitiúla do na mianadóirí a tháinig thar tír isteach ina mílte de bharr an ruathair óir a bhí ar siúl i gcaogaidí an 19ú haois, agus bhí sé chun srian a chur le cumhacht lucht na dtailte móra. Rinneadh céad aire Victoria de sa bhliain 1857 agus arís sa bhliain 1858. Fuair sé an post céanna arís sa bhliain 1861 agus é éirí níos coimeádaí i gcónaí. Mar sin féin, rith a rialtas Acht a ligfeadh tailte stáit (''Crown lands'') a sholáthar d’fheirmeoirí beaga, cé nár éirigh go rómhaith leis, agus tugadh cúrsaí pá agus ardú céime sa státseirbhís chun rialtachta. Bhí a rialtas ar son maoiniú a thabhairt do scoileanna aon aicme (agus scoileanna Caitliceacha san áireamh) ach theip ar an Seachnasaigh é seo a chur i gcrích. 

Ba é cheannaire an Fhreasúra é ina dhiaidh sin agus éifeacht leis, ach níor bhain sé post an chéad aire amach arís. Thug sé a óráid mhór dheireanach sa bhliain 1882 agus é á rá gur chóir do na hÉireannaigh iad féin a iompar mar Astrálaigh sa tír nua. Theip air suíochán a fháil sa bhliain 1883. 

Cailleadh é ar 5 Bealtaine 1883. Mhair a bhean chéile (a cailleadh ar 13 Iúil 1887), beirt mhac agus triúr iníon ina dhiaidh. Fuair mac eile bás roimhe.

== Maoin, onóracha agus leas an phobail ==
Bhí an Seachnasach ar bhunaitheoirí Chumann Naomh Pádraig, agus bhí sé ar a dhícheall ag iarraidh cúnamh rialtais do scoileanna Caitliceacha. Bhí sé ar iontaobhaithe na Leabharlainne Poiblí chomh maith. Bhí rath air i gcúrsaí gnó agus lámh aige i gcumainn tógála agus sa Bhanc Coilíneach. Is iomaí réimse grásaeireachta a bhí aige ar feadh na mblianta agus d’éirigh sé an-saibhir. 

Chuaigh sé thar lear sa bhliain 1866 agus rinne an Pápa Pius IX Ridire d’Ord Naomh Gréagóir de de bharr a raibh déanta aige ar son oideachas Caitliceach. Sa bhliain 1867 bhí an Rúnaí Stáit i láthair ag fleá a bhí ann le hurraim don Seachnasach i Londain. Bronnadh ridireacht air tamall ina dhiaidh sin.

== Lámhscríbhinn ==
Bhí dúil sna leabhair ag an Seachnasach, cé gur fhág an díobháil oiliúna a rian air. Bhí bailiúchán leabhar aige agus thug Matthew, mac leis, é seo do Leabharlann Phoiblí Melbourne sa bhliain 1888. Bhí lámhscríbhinn Ghaeilge ann ar mheascra dánta de chuid an 17ú haois, an 18ú haois agus na fiannaíochta í, agus atá le fail i Leabharlann Stáit Victoria anois. B’fhéidir gur tháinig sí i seilbh an tSeachnasaigh ó leabharlann mhór Edward Hayes, leabharbhách Éireannach, a díoladh in Melbourne sa bhliain 1864 agus a raibh roinnt lámhscríbhinní Gaeilge inti.&lt;ref&gt;https://www.isos.dias.ie/ga/AUS3/AUS_MS_RARES_091_C76.html An Astráil - Leabharlann Stáit Victoria: MS RARES 091 C76.&lt;/ref&gt; 

Is dócha go raibh Gaeilge ag an Seachnasach agus é á thógáil i ndeisceart Thiobraid Árann sa chéad chuid den 19ú haois.&lt;ref&gt;Tá figiúirí comparáideacha le fáil in [[Garret Fitzgerald|Fitzgerald, Garret]], ‘Estimates for baronies of minimal level of Irish-speaking amongst successive decennial cohorts, 117-1781 to 1861-1871,’ Volume 84, ''Proceedings of the Royal Irish Academy'', 1984.&lt;/ref&gt; Níl a fhios, áfach, an raibh léamh na teanga aige.

== Tagairtí ==
{{reflist}}

== Féach freisin ==
* [http://adb.anu.edu.au/biography/oshanassy-sir-john-4347] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120325123749/http://adb.anu.edu.au/biography/oshanassy-sir-john-4347 |date=2012-03-25 }} Ingham, S.M., ‘O'Shanassy, Sir John (1818–1883)’, Australian Dictionary of Biography
* Serle, Geoffrey: ''The Golden Age: a history of the colony of Victoria, 1851-1861''. Melbourne: Melbourne University Press 1963

== Naisc ==

* [[An Ghaeilge san Astráil]]

{{DEFAULTSORT:Ó Seachnasaigh, Seán}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1818]]
[[Catagóir:Básanna i 1883]]
[[Catagóir:19ú haois in Éirinn]]
[[Catagóir:Baincéirí]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Thiobraid Árann]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Inimircigh]]
[[Catagóir:Lucht gnó na hÉireann]]
[[Catagóir:Polaiteoirí na hAstráile]]
[[Catagóir:Ridirí]]
[[Catagóir:Ré Victeoiriach]]
[[Catagóir:Victoria (stát)]]</text>
      <sha1>8gxnm6ii6ydbvheoki1d4w0miie9jiq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312999</id>
      <parentid>1312995</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T14:58:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <origin>1312999</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5513" sha1="aria21d3nfc4hxhusf1my55f0ow6yxr" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Polaiteoir treallúsach Gael-Astrálach in [[Victoria]] na hAstráile sa 19ú haois ba ea an Ridire '''Seán Ó Seachnasaigh''' (1818-1883) ({{lang-en|John O'Shanassy}}). Mac le Seán Ó Seachnasaigh, suirbhéir, agus le Máiréad (née Dwyer) ba ea é, agus rugadh é i mBaile na hAbha in aice le [[Dúrlas Éile]], [[Contae Thiobraid Árann]]. Cailleadh a athair sa bhliain 1831, rud a chuir deireadh lena chuid oideachais, agus cuireadh é ina phrintíseach le fear a bhí ina éadaitheoir agus ina cheannaí biotáille. Tháinig rath air san Astráil agus é faoi anáil Dhónail Uí Chonaill i gcúrsaí polaitíochta. Ar nós an Chonallaigh, bhí rún aige leasú srianta a chur i bhfeidhm agus an radachas a sheachaint. D’fhág sé a rian go soiléir ar shaol a linne, agus tá fianaise ann go raibh suim aige sa Ghaeilge.

== Polaiteoir Astrálach ==
Sa bhliain 1839 phós sé Máiréad Mac Domhnaill ó Dhúrlas Éile agus thug siad a n-aghaidh ar an Astráil. D’oscail siad siopa éadaigh in [[Melbourne]] agus toghadh an Seachnasach mar bhall de Chomhairle Melbourne sa bhliain 1846, rud a chuir tús lena shaol polaitiúil. Sa bhliain 1851 toghadh é mar bhall de Theach Uachtarach na Parlaiminte, agus thug sé le taispeáint go raibh baint aige leis an liobrálachas. Mhol sé go dtabharfaí cearta polaitiúla do na mianadóirí a tháinig thar tír isteach ina mílte de bharr an ruathair óir a bhí ar siúl i gcaogaidí an 19ú haois, agus bhí sé chun srian a chur le cumhacht lucht na dtailte móra. Rinneadh céad aire Victoria de sa bhliain 1857 agus arís sa bhliain 1858. Fuair sé an post céanna arís sa bhliain 1861 agus é éirí níos coimeádaí i gcónaí. Mar sin féin, rith a rialtas Acht a ligfeadh tailte stáit (''Crown lands'') a sholáthar d’fheirmeoirí beaga, cé nár éirigh go rómhaith leis, agus tugadh cúrsaí pá agus ardú céime sa státseirbhís chun rialtachta. Bhí a rialtas ar son maoiniú a thabhairt do scoileanna aon aicme (agus scoileanna Caitliceacha san áireamh) ach theip ar an Seachnasaigh é seo a chur i gcrích. 

Ba é cheannaire an Fhreasúra é ina dhiaidh sin agus éifeacht leis, ach níor bhain sé post an chéad aire amach arís. Thug sé a óráid mhór dheireanach sa bhliain 1882 agus é á rá gur chóir do na hÉireannaigh iad féin a iompar mar Astrálaigh sa tír nua. Theip air suíochán a fháil sa bhliain 1883. 

Cailleadh é ar 5 Bealtaine 1883. Mhair a bhean chéile (a cailleadh ar 13 Iúil 1887), beirt mhac agus triúr iníon ina dhiaidh. Fuair mac eile bás roimhe.

== Maoin, onóracha agus leas an phobail ==
Bhí an Seachnasach ar bhunaitheoirí Chumann Naomh Pádraig, agus bhí sé ar a dhícheall ag iarraidh cúnamh rialtais do scoileanna Caitliceacha. Bhí sé ar iontaobhaithe na Leabharlainne Poiblí chomh maith. Bhí rath air i gcúrsaí gnó agus lámh aige i gcumainn tógála agus sa Bhanc Coilíneach. Is iomaí réimse grásaeireachta a bhí aige ar feadh na mblianta agus d’éirigh sé an-saibhir. 

Chuaigh sé thar lear sa bhliain 1866 agus rinne an Pápa Pius IX Ridire d’Ord Naomh Gréagóir de de bharr a raibh déanta aige ar son oideachas Caitliceach. Sa bhliain 1867 bhí an Rúnaí Stáit i láthair ag fleá a bhí ann le hurraim don Seachnasach i Londain. Bronnadh ridireacht air tamall ina dhiaidh sin.

== Lámhscríbhinn ==
Bhí dúil sna leabhair ag an Seachnasach, cé gur fhág an díobháil oiliúna a rian air. Bhí bailiúchán leabhar aige agus thug Matthew, mac leis, é seo do Leabharlann Phoiblí Melbourne sa bhliain 1888. Bhí lámhscríbhinn Ghaeilge ann ar mheascra dánta de chuid an 17ú haois, an 18ú haois agus na fiannaíochta í, agus atá le fail i Leabharlann Stáit Victoria anois. B’fhéidir gur tháinig sí i seilbh an tSeachnasaigh ó leabharlann mhór Edward Hayes, leabharbhách Éireannach, a díoladh in Melbourne sa bhliain 1864 agus a raibh roinnt lámhscríbhinní Gaeilge inti.&lt;ref&gt;https://www.isos.dias.ie/ga/AUS3/AUS_MS_RARES_091_C76.html An Astráil - Leabharlann Stáit Victoria: MS RARES 091 C76.&lt;/ref&gt; 

Is dócha go raibh Gaeilge ag an Seachnasach agus é á thógáil i ndeisceart Thiobraid Árann sa chéad chuid den 19ú haois.&lt;ref&gt;Tá figiúirí comparáideacha le fáil in [[Garret Fitzgerald|Fitzgerald, Garret]], ‘Estimates for baronies of minimal level of Irish-speaking amongst successive decennial cohorts, 117-1781 to 1861-1871,’ Volume 84, ''Proceedings of the Royal Irish Academy'', 1984.&lt;/ref&gt; Níl a fhios, áfach, an raibh léamh na teanga aige.

== Tagairtí ==
{{reflist}}

== Féach freisin ==
* [http://adb.anu.edu.au/biography/oshanassy-sir-john-4347] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120325123749/http://adb.anu.edu.au/biography/oshanassy-sir-john-4347 |date=2012-03-25 }} Ingham, S.M., ‘O'Shanassy, Sir John (1818–1883)’, Australian Dictionary of Biography
* Serle, Geoffrey: ''The Golden Age: a history of the colony of Victoria, 1851-1861''. Melbourne: Melbourne University Press 1963

== Naisc ==

* [[An Ghaeilge san Astráil]]

{{DEFAULTSORT:Ó Seachnasaigh, Seán}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1818]]
[[Catagóir:Básanna i 1883]]
[[Catagóir:19ú haois in Éirinn]]
[[Catagóir:Baincéirí]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Thiobraid Árann]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Inimircigh]]
[[Catagóir:Lucht gnó na hÉireann]]
[[Catagóir:Polaiteoirí na hAstráile]]
[[Catagóir:Ridirí]]
[[Catagóir:Ré Victeoiriach]]
[[Catagóir:Victoria (stát)]]</text>
      <sha1>aria21d3nfc4hxhusf1my55f0ow6yxr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>George Clooney</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35064</id>
    <revision>
      <id>1313035</id>
      <parentid>1279720</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T16:27:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóir:Gníomhaithe Meiriceánacha um chearta an duine</comment>
      <origin>1313035</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1067" sha1="s75az1r3mcsa4hze4i1akyyn03r2mq2" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is [[aisteoir]] [[Gael-Mheiriceánaigh|Gael-Mheiriceánach]] é '''George Timothy Clooney''', a rugadh ar an [[6 Bealtaine]] [[1961]].

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Síol-aisteoir}}
{{Síol-scríbhneoir}}
{{Síol-beath-us}}

{{DEFAULTSORT:Clooney, George}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1961]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr i gCoiméide nó Ceoldráma sna gradaim Golden Globe]]
[[Catagóir:Buaiteoirí gradam Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe]]
[[Catagóir:Buaiteoirí gradam sna gradaim Academy]]
[[Catagóir:Caitlicigh]]
[[Catagóir:Daonlathaigh na Stát Aontaithe]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Gníomhaithe Meiriceánacha um chearta an duine]]
[[Catagóir:Léiritheoirí Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Léiritheoirí scannán]]
[[Catagóir:Lucht gnó na Stát Aontaithe]]
[[Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí scannáin Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Stiúrthóirí scannán Meiriceánacha]]</text>
      <sha1>s75az1r3mcsa4hze4i1akyyn03r2mq2</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Aispeist</title>
    <ns>0</ns>
    <id>44538</id>
    <revision>
      <id>1313078</id>
      <parentid>1237836</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T22:19:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1313078</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5735" sha1="9d7419bp83cz3qicejgd2k411vg74cs" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Mianra‎}}

{| class=&quot;infobox&quot; width=250
|----- align=center bgcolor=&quot;#998899&quot;
!colspan=2 align=center | Aispeist
|----- align=center
!colspan=2|[[Íomhá:Asbestos with muscovite.jpg|250px|Aispeist]]
|-----
|Catagóir ||[[Mianra]]
|-----
|[[Ceimic]]||Dé-ocsaíd shilice SiO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;
|-----
| [[Dath]] || Glas, dearg, buí, bán, liath, gorm
|-----
| [[Líne (mianreolaíocht)]] || [[Bán]]
|-----
| [[Criostalghnás]] || [[Tríogánach]]
|-----
| Briseadh|| Snáithíneach
|-----
| [[Scála cruais Mohs|Scála Mohs]] || 2.5–6.0
|-----
| [[Athraonadh solais]]|| 1.53–1.72 
|-----
| [[Dé-athraontas]]|| 0.008
|-----
| [[Easrán ]]|| 0,013
|----- align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#9966ff&quot;
|}

Is éard is '''aispeist''' ann ná ainm a thugtar ar raon [[Mianra|mianraí]] snáithíneacha as an ngrúpa nathairíneach is an grúpa amfabólach. Is féidir na snáithíní a scaradh amach is a [[Fíodóireacht|fhí]] ina n-éadach nó a fheiltiú ina leatháin. [[Inslitheoir]] maith teirmeach is leictreach, nach ndónn, atá frithsheasmhach i gcoinne ionsaí cheimicigh.  

Is iad na cineálacha a úsáidtear sa déantúsaíocht ná crisilít (aispeist bhán) ar ábhar nathairíneach í, agus croicidilít (aispeist ghorm) ar amfaból í. Baintear feidhm as amaisít (aispeist dhonn) freisin.  

Cuireann gach cineál aispeiste tús le [[Aispeastóis|haispeastóis]], agus is [[Carcainigin|carcanaiginí]] iad croicidilít is amaisít, is b'fhéidir crisilít. Mar sin, tá bac nó páirtbhac ar a n-úsáid i gcuid mhaith tíortha. 

==Stair==
Tá fianaise ann go raibh an aispeist á húsáid 4,500 bliain ó shin, ar a laghad, nó bhíodh muintir an réigiúin timpeall ar Loch Juojärvi in Oirthear na Fionlainne ag cur sracadh ina gcuid earraí potaireachta leis an mianra aispeiste ar a dtugtar antaifillít. Is dócha gurbh é an Gréagach Theophrastus an chéad duine a luaigh an aispeist sa saothar a bhreac sé síos faoi chlocha timpeall na bliana 300 r.Ch., cé nach bhfuiltear ar aon fhocal faoi gurbh í an aispeist a bhí i gceist aige. Sa dá chineál Gréigise - Nua-Ghréigis agus Sean-Ghréigis - is é an focal a thagraíonn don aispeist ná ''amiantos'' (&quot;glan&quot;, &quot;neamhshalaithe&quot;), focal a chuaigh in úsáid san Fhraincis mar ''amiante'' agus sa Spáinnis agus sa Phortaingéilis mar ''amianto''. Is é is aonchiall leis an bhfocal Gréigise úd ''asvestos/ἀσβεστος'' nó ''asvestis/ασβέστης'' ná aol.

Is féidir an téarma úd aispeist nó ''asbestos'' a rianú siar go dtí an lámhscríbhinn úd ''Naturalis Historia'' nó Stair an Dúlra a tháinig ó pheann Phlinias Mór sa chéad aois A.D. Ba é an téarma a bhí aige ná ''asbestinon'', &quot;an rud domhúchta&quot;. Is minic a deirtear gurbh é Plinias Mór nó a nia, Plinias Óg, an chéad duine a d'aithin an dochar atá san aispeist do shláinte an duine dhaonna, ní féidir a leithéid de thagairt a aithint i saothar aon duine den dá Phlinias.

Scríobh Atanás i gCathair Alastair, an Éigipt, timpeall ar 318 AD ná: &quot;Is dual don tine dó a dhéanamh. Cuir i gcás ansin, go bhfuil damhna ann atá cosúil le haispeist na hIndia, mar a deirtear - damhna nach eagal dó dul trí thine, agus é in ann éagumas na tine a nochtadh, ós rud é nach bhfuil sé féin indóite. Aon duine atá in amhras faoi seo, níl uaidh ach é féin a chumhdach san ábhar atá i gceist agus baint don tine ansin.&quot;

Ba nós le Peirsigh shaibhre ceirt éadaigh a chur trí thine le hí a ghlanadh. Mar shampla, deir an scríbhneoir al-Tabari, a mhair sa naoú-deichiú haois, go raibh naipcín (منديل‎ an focal Peirsise) ag an rí Khosrow II Parviz (ag rialú sna blianta 590-628), rí de theaghlach na Sasánach a ghlanadh sé sa tine. Creidtear go raibh éadach den chineál seo déanta as aispeist a tháinig thar shléibhte Hindu Kush. Deir al-Biruni, fear léinn Peirseach a dtugtar &quot;athair an léinn Indiaigh&quot; air, ina leabhar ''Na Néamhainn'' go dtugtaí ''shostakeh'' (شستكه‎) ar gach éadach a bhí déanta as ''āzarshost'' (آذرشست‎), is é sin aispeist. Chreid Peirsigh áirithe gur fionnadh ainmhí a bhí san aispeist: thug siad ''samandar'' (سمندر) ar an ainmhí seo, agus iad ag déanamh go maireadh sé sa tine agus go bhfaigheadh sé bás dá dtiocfadh sé i dteagmháil leis an uisce. Tá an focal sin ''samandar'' cosúil go maith le &quot;salamandar&quot;, agus is dócha gur ar an scéal seo a bunaíodh an seanchreideamh go raibh an salamandar in ann dul trí thine gan ghránú.&lt;ref name=&quot;FreamhanEolais&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Aispeist|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=28}}&lt;/ref&gt;

== Sláinte ==
Níl aon dochar láithreach in aispeist má tá sí iata go dlúth san ábhar ar cuireadh ann í ar an gcéad dul síos.  Mar sin féin, má scaoiltear amach as an ábhar sin í agus má théann sí isteach sna scamhóga is féidir léi an-dochar a dhéanamh do shláinte duine.

In Éirinn, ní úsáidtear aispeist in ábhar tógála níos mó ach tá sí fós i bhfoirgnimh a tógadh roimh na 1990idí.  In 2026, rinneadh damáiste millteanach do seanmhonarcha i g[[cathair Phort Láirge]]  agus fuarthas ábhar aispeiste i gcuid den smionagar ón dóiteán. &lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ábhar aispeiste faighte i smionagar dóiteáin i bPort Láirge|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0514/1573297-abhar-aispeiste-faighte-i-smiongar-doiteain-i-bport-lairge/|date=2026-05-14|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Fréamh an Eolais}}
[[Catagóir:Mianraí]]
[[Catagóir:Snáithíní]]
[[Catagóir:Tocsaineolaíocht]]
[[Catagóir:Carcanaiginí]]</text>
      <sha1>9d7419bp83cz3qicejgd2k411vg74cs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1313080</id>
      <parentid>1313078</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T22:24:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1313080</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5762" sha1="7ou285lj4qrxxdrtqo6a894v0eolr51" xml:space="preserve">{| class=&quot;infobox&quot; width=250
|----- align=center bgcolor=&quot;#998899&quot;
!colspan=2 align=center | Aispeist
|----- align=center
!colspan=2|[[Íomhá:Asbestos with muscovite.jpg|250px|Aispeist]]
|-----
|Catagóir ||[[Mianra]]
|-----
|[[Ceimic]]||Dé-ocsaíd shilice SiO&lt;sub&gt;2&lt;/sub&gt;
|-----
| [[Dath]] || Glas, dearg, buí, bán, liath, gorm
|-----
| [[Líne (mianreolaíocht)]] || [[Bán]]
|-----
| [[Criostalghnás]] || [[Tríogánach]]
|-----
| Briseadh|| Snáithíneach
|-----
| [[Scála cruais Mohs|Scála Mohs]] || 2.5–6.0
|-----
| [[Athraonadh solais]]|| 1.53–1.72 
|-----
| [[Dé-athraontas]]|| 0.008
|-----
| [[Easrán ]]|| 0,013
|----- align=&quot;center&quot; bgcolor=&quot;#9966ff&quot;
|}

Is éard is '''aispeist''' ann ná ainm a thugtar ar raon [[Mianra|mianraí]] snáithíneacha as an ngrúpa nathairíneach is an grúpa amfabólach. Is féidir na snáithíní a scaradh amach is a [[Fíodóireacht|fhí]] ina n-éadach nó a fheiltiú ina leatháin. [[Inslitheoir]] maith teirmeach is leictreach, nach ndónn, atá frithsheasmhach i gcoinne ionsaí cheimicigh.  

Is iad na cineálacha a úsáidtear sa déantúsaíocht ná crisilít (aispeist bhán) ar ábhar nathairíneach í, agus croicidilít (aispeist ghorm) ar amfaból í. Baintear feidhm as amaisít (aispeist dhonn) freisin.  

Cuireann gach cineál aispeiste tús le [[Aispeastóis|haispeastóis]], agus is [[Carcainigin|carcanaiginí]] iad croicidilít is amaisít, is b'fhéidir crisilít. Mar sin, tá bac nó páirtbhac ar a n-úsáid i gcuid mhaith tíortha. 
[[Íomhá:Mesothelioma.webm|clé|mion|220x220px|Físeán (i mBéarla)]]

== Stair ==
Tá fianaise ann go raibh an aispeist á húsáid 4,500 bliain ó shin, ar a laghad, nó bhíodh muintir an réigiúin timpeall ar Loch Juojärvi in Oirthear na Fionlainne ag cur sracadh ina gcuid earraí potaireachta leis an mianra aispeiste ar a dtugtar antaifillít. 

Is dócha gurbh é an Gréagach Theophrastus an chéad duine a luaigh an aispeist sa saothar a bhreac sé síos faoi chlocha timpeall na bliana 300 r.Ch., cé nach bhfuiltear ar aon fhocal faoi gurbh í an aispeist a bhí i gceist aige. Sa dá chineál Gréigise - Nua-Ghréigis agus Sean-Ghréigis - is é an focal a thagraíonn don aispeist ná ''amiantos'' (&quot;glan&quot;, &quot;neamhshalaithe&quot;), focal a chuaigh in úsáid san Fhraincis mar ''amiante'' agus sa Spáinnis agus sa Phortaingéilis mar ''amianto''. Is é is aonchiall leis an bhfocal Gréigise úd ''asvestos/ἀσβεστος'' nó ''asvestis/ασβέστης'' ná aol.

Is féidir an téarma úd aispeist nó ''asbestos'' a rianú siar go dtí an lámhscríbhinn úd ''Naturalis Historia'' nó Stair an Dúlra a tháinig ó pheann Phlinias Mór sa chéad aois A.D. Ba é an téarma a bhí aige ná ''asbestinon'', &quot;an rud domhúchta&quot;. Is minic a deirtear gurbh é Plinias Mór nó a nia, Plinias Óg, an chéad duine a d'aithin an dochar atá san aispeist do shláinte an duine dhaonna, ní féidir a leithéid de thagairt a aithint i saothar aon duine den dá Phlinias.

Scríobh Atanás i g[[Cathair Alastair]], an Éigipt, timpeall ar 318 AD ná: &quot;Is dual don tine dó a dhéanamh. Cuir i gcás ansin, go bhfuil damhna ann atá cosúil le haispeist na hIndia, mar a deirtear - damhna nach eagal dó dul trí thine, agus é in ann éagumas na tine a nochtadh, ós rud é nach bhfuil sé féin indóite. Aon duine atá in amhras faoi seo, níl uaidh ach é féin a chumhdach san ábhar atá i gceist agus baint don tine ansin.&quot;

Ba nós le Peirsigh shaibhre ceirt éadaigh a chur trí thine le hí a ghlanadh. Mar shampla, deir an scríbhneoir al-Tabari, a mhair sa naoú-deichiú haois, go raibh naipcín (منديل‎ an focal Peirsise) ag an rí Khosrow II Parviz (ag rialú sna blianta 590-628), rí de theaghlach na Sasánach a ghlanadh sé sa tine. Creidtear go raibh éadach den chineál seo déanta as aispeist a tháinig thar shléibhte Hindu Kush. Deir al-Biruni, fear léinn Peirseach a dtugtar &quot;athair an léinn Indiaigh&quot; air, ina leabhar ''Na Néamhainn'' go dtugtaí ''shostakeh'' (شستكه‎) ar gach éadach a bhí déanta as ''āzarshost'' (آذرشست‎), is é sin aispeist. 

Chreid Peirsigh áirithe gur fionnadh ainmhí a bhí san aispeist: thug siad ''samandar'' (سمندر) ar an ainmhí seo, agus iad ag déanamh go maireadh sé sa tine agus go bhfaigheadh sé bás dá dtiocfadh sé i dteagmháil leis an uisce. Tá an focal sin ''samandar'' cosúil go maith le &quot;salamandar&quot;, agus is dócha gur ar an scéal seo a bunaíodh an seanchreideamh go raibh an salamandar in ann dul trí thine gan ghránú.&lt;ref name=&quot;FreamhanEolais&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Aispeist|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=28}}&lt;/ref&gt;

== Sláinte ==
Níl aon dochar láithreach in aispeist má tá sí iata go dlúth san ábhar ar cuireadh ann í ar an gcéad dul síos.  Mar sin féin, má scaoiltear amach as an ábhar sin í agus má théann sí isteach sna scamhóga is féidir léi an-dochar a dhéanamh do shláinte duine.

In Éirinn, ní úsáidtear aispeist in ábhar tógála níos mó ach tá sí fós i bhfoirgnimh a tógadh roimh na 1990idí.  In 2026, rinneadh damáiste millteanach do seanmhonarcha i g[[cathair Phort Láirge]]  agus fuarthas ábhar aispeiste i gcuid den smionagar ón dóiteán. &lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ábhar aispeiste faighte i smionagar dóiteáin i bPort Láirge|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0514/1573297-abhar-aispeiste-faighte-i-smiongar-doiteain-i-bport-lairge/|date=2026-05-14|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
[[Catagóir:Mianraí]]
[[Catagóir:Snáithíní]]
[[Catagóir:Tocsaineolaíocht]]
[[Catagóir:Carcanaiginí]]</text>
      <sha1>7ou285lj4qrxxdrtqo6a894v0eolr51</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Hafez</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45281</id>
    <revision>
      <id>1313007</id>
      <parentid>1294997</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T15:47:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1313007</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6268" sha1="qapad64o1c3ijs2f5v45825rqxix68l" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
File Iaránach ba ea '''Khwāja Shamsu d-Dīn Muhammad Hāfez-e Shīrāzī''' ({{lang-fa|خواجه شمس دین محمد حافظ شیرازی}}), nó '''Hāfez''' mar is fearr aithne air (c. 1325 - c. 1390).&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/251392/Hafez|teideal=Hafez {{!}} biography - Persian author|language=en|work=Encyclopedia Britannica|dátarochtana=2026-05-14}}&lt;/ref&gt; Níl mórán eolais againn ar a shaol,&lt;ref&gt;[[#reflhp|Lit. Hist. Persia]] III, pp. 271-73&lt;/ref&gt; ach bhí tionchar ollmhór ag a shaothar ar litríocht, ar cheol, ar ealaíon agus ar challagrafaíocht lucht labhartha na [[Peirsis]]e.&lt;ref&gt;Yarshater. &lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.amaana.org/sultweb/msmhafiz.htm Hafiz and the Place of Iranian Culture in the World] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220609215724/http://www.amaana.org/sultweb/msmhafiz.htm |date=2022-06-09 }} by [[Aga Khan III]], November 9, 1936 London.&lt;/ref&gt; Tá clú agus cáil air ar fud an domhain, go mór mhór i gcríocha na Peirsise, s[[an Iaráin]], s[[an Afganastáin]] agus sa [[an Táidsíceastáin|Táidsíceastáin]]. 

== Saothar ==
Is iomaí finscéal a insítear faoi. Is iad téamaí an ghrá, an chreidimh agus an fhimíneachais is mó a fheictear i ndánta Hafiz.

Tá filíocht Hafez fós lárnach sa saol san Iaráin inniu. Bíonn cóip den fhile i mbeagnach gach teach san Iaráin. Ag ceiliúradh [[Nowruz]], an bhliain úr Pheirseach, léann teaghlaigh filíocht dá chéile. Fiú le linn [[COVID-19|Covid]], bhí an rialtas ag úsáid dánta ársa chun daoine a spreagadh le fanacht sa bhaile agus mascanna a chaitheamh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ta-nasc-nios-laidre-idir-an-ghaeilge-agus-an-fhairsis-na-mar-a-cheapfa-ar-dtus/|teideal=Tá nasc níos láidre idir an Ghaeilge agus an Fhairsis ná mar a shílfeá ar dtús|údar=Bridget Bhreathnach|dáta=14 Bealtaine 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Rumi]]
* [[An Pheirsis|An Fhairsis]]

== Íomhánna ==
&lt;gallery&gt;
Íomhá:Divan von Hafiz.jpg|Divan (bailiúchán dánta), 1585.
Íomhá:Thr muze art islam 17.jpg|Divan in iarsmalann náisiúnta na hIaráine
Íomhá:Anselm Feuerbach Hafis vor der Schenke.jpg|''Hafis vor der Schenke'', Anselm Feuerbach, 1852
Íomhá:West-östlicher Divan (Goethe) - 26 - p.341.jpg|Johann Wolfgang von Goethe / leathanach teidil an West-Östlicher Divan / 1819 / Stuttgart / Staatsbibliothek Preußischer Kulturbesitz, Beirlin
Íomhá:Hafez 880714 095.jpg|[[Tuama Hafez]] i Shiraz.
&lt;/gallery&gt;

== Nótaí ==
{{Reflist|2}}

== Foinsí ==
* [[Peter Avery]], ''The Collected Lyrics of Hafiz of Shiraz'', 603 p. (Archetype, Cambridge, UK, 2007). ISBN 1-901383-09-1 &lt;br /&gt;Translated from ''Divān-e Hāfez'', Vol. 1, ''The Lyrics (Ghazals)'', edited by [[Parviz Natel-Khanlari]] ([[Tehran]], [[Iran]], 1362 [[Persian calendar|AH]]/1983-4).
* Parvin Loloi, ''Hafiz, Master of Persian Poetry: A Critical Bibliography - English Translations Since the Eighteenth Century'' (2004. I.B. Tauris)
* E.G. Browne. ''Literary History of Persia''. (Four volumes, 2,256 pages, and twenty-five years in the writing). Reprint 1998. ISBN 0-7007-0406-X
* [[Will Durant]], ''The Reformation''. New York: Simon and Schuster, 1957
* Erkinov A. “Manuscripts of the works by classical Persian authors (Hāfiz, Jāmī, Bīdil): Quantitative Analysis of 17th-19th c. Central Asian Copies”. ''Iran: Questions et connaissances. Actes du IVe Congrès Européen des études iraniennes organisé par la Societas Iranologica Europaea'', Paris, 6-10 Septembre 1999. vol. II: Périodes médiévale et moderne. [Cahiers de Studia Iranica. 26], M.Szuppe (ed.). Association pour l`avancement des études iraniennes-Peeters Press. Paris-Leiden, 2002, pp.&amp;nbsp;213–228.
* Hafez. ''The Green Sea of Heaven: Fifty ghazals from the Diwan of Hafiz.'' Trans. Elizabeth T. Gray, Jr. White Cloud Press, 1995 ISBN 1-883991-06-4
* Hafez. ''The Angels Knocking on the Tavern Door: Thirty Poems of Hafez.'' Trans. Robert Bly and Leonard Lewisohn. HarperCollins, 2008, p.&amp;nbsp;69. ISBN 978-0-06-113883-6
* Hafiz, ''Divan-i-Hafiz'', translated by Henry Wiberforce-Clarke, Ibex Publishers, Inc., 2007. ISBN 0-936347-80-5
* {{Cite web | last = Khorramshahi | first = Bahaʾ-al-Din | year = 2002 | teideal = Hafez II: Life and Times | url=http://www.iranicaonline.org/articles/hafez-ii |encyclopedia=Encyclopædia Iranica | accessdate = 25 July 2010}}
* {{Cite web | last = Yarshater | first = Ehsan | year = 2002 | teideal = Hafez I: An Overview | url=http://www.iranicaonline.org/articles/hafez-i |publisher=Encyclopædia Iranica | accessdate = 25 July 2010}}
* Jan Rypka, ''History of Iranian Literature''. Reidel Publishing Company. 1968. ISBN 90-277-0143-1

== Naisc ==
* [http://mastaneh.ir/fehrest-ghazal''Hafez Divan''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140423161321/http://mastaneh.ir/fehrest-ghazal |date=2014-04-23 }}
* [http://www.mshams.ir/wp-content/uploads/2010/08/divan.html Fall-e Hafez] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140316161336/http://www.mshams.ir/wp-content/uploads/2010/08/divan.html |date=2014-03-16 }}
* [http://itunes.apple.com/us/app/falehafez.me/id671500861 Fale Hafez iPhone App]
* [http://www.RadioHafez.com''Cláir raidió'] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20160904030605/http://www.radiohafez.com/ |date=2016-09-04 }}
* [http://www.angelfire.com/rnb/bashiri/Poets/Hafiz.html Hafiz, Shams al-Din Muhammad] leis an Ollamh Iraj Bashiri, [[University of Minnesota]]
* [http://www.iranica.com/articles/v11f5/v11f5004.html Hafez san ''[[Encyclopædia Iranica]]''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20050201034830/http://www.iranica.com/articles/v11f5/v11f5004.html |date=2005-02-01 }} ([[Columbia University]]).
* [http://ifile.it/5pxha04 Divan-e-Hafez] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120425230513/http://ifile.it/5pxha04 |date=2012-04-25 }}
* [https://www.dailymotion.com/video/xfyfe7_ullmann-drunken-betrunken-from-the-songbook-of-hafis_creation]
* [http://www.facebook.com/ThePoetHafez?sk=app_4949752878 Leathanach Facebook]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1325]]
[[Catagóir:Básanna i 1390]]
[[Catagóir:Filí de chuid na Peirse]]</text>
      <sha1>qapad64o1c3ijs2f5v45825rqxix68l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Carcanaigin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45749</id>
    <revision>
      <id>1313073</id>
      <parentid>1200365</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T22:12:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1313073</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2889" sha1="obr9gupjw8aaj7lt3d56upun78qytx3" xml:space="preserve">[[Íomhá:GHS-pictogram-silhouette.svg|deas|200px|thumb|carcanaigin]]
Aon ábhar a chuireann tús le h[[ailse]] is ea '''carcanaigin'''.&lt;ref name='FGB'&gt;{{Cite web-en|url=https://www.teanglann.ie/ga/fgb/carcanaigin|title=Foclóir Gaeilge-Béarla (Ó Dónaill): carcanaigin|editor=[[Niall Ó Dónaill]], eag.|year=1977|publisher=[[An Gúm]]|location=[[Baile Átha Cliath]]|isbn=978-1857910384|access-date=2024-02-20|language=ga|work=Teanglann.ie}}&lt;/ref&gt; Tá an-chuid [[carcanaigin]]í ar eolas, ina measc [[caitheamh tobac]], [[Toit|deatach]] [[Tionscal|tionsclaíoch]], [[X-ghathanna|X-radaíocht]], [[gámaradaíocht]], [[radaíocht ultraivialait]], agus an-chuid ábhair datha, mar shampla [[aispeist]].

Meastar go bhfuil an-chuid díobh sceite sa [[Comhshaol|chomhshaol]] ag daoine le cúpla céad bliain. Mar shamplaí, tá fo-iarsmaí dóite guail is ola, [[caitheamh tobac]], agus fiú ceimiceáin shaorga a chuirtear le bianna, atá ciontach a bheag nó a mhór i dtosú ailsí. 

Is féidir leis na radaíochtaí inianaíocha go léir — [[gámaradaíocht]], X-radaíocht, [[radaíocht ultraivialait]] — tús a chur le hailsí freisin ach duine nó [[ainmhí]] dáileog mór go leor a fháil. Ciallaíonn dáileog, a bheag nó a mhór, iolrú na déine leis an bhfad ama a lonraíonn an radaíocht an ball den cholainn. 

Tagann [[radaíocht]] ultraivialait chugainn ón [[An Ghrian|nGrian]], agus tugann an [[ciseal ózóin]] oiread cosanta dúinn uaithi. Ní thosaíonn an ailse díreach i ndiaidh na dáileoige ach bíonn moill eatarthu i gcónaí, suas leis na blianta.

Sa bhliain 2023, thug staidéar de chuid Imperial College London rabhadh go bhféadfadh gnáth-bhianna próiseáilte (mar shampla, arán, gránach, liamhás, brioscáin, uachtar reoite srl) an baol ailse a mhéadú.&lt;ref name=&quot;FreamhanEolais&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Carcainigin|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=117}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://extrag.ie/2023/02/05/nuacht/rabhadh-ailse-faoi-sliced-pan/|teideal=Rabhadh ailse nua faoi ‘sliced pan’ agus ‘ice cream’|dáta=2023-02-05|language=en-GB|dátarochtana=2023-02-07}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ultra-processed food consumption, cancer risk and cancer mortality: a large-scale prospective analysis within the UK Biobank|url=https://www.thelancet.com/journals/eclinm/article/PIIS2589-5370(23)00017-2/fulltext|journal=eClinicalMedicine|date=2023-01-31|issn=2589-5370|volume=0|issue=0|doi=10.1016/j.eclinm.2023.101840|language=English|author=Kiara Chang, Marc J. Gunter, Fernanda Rauber, Renata B. Levy, Inge Huybrechts, Nathalie Kliemann, Christopher Millett, Eszter P. Vamos}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==
* [[Ailse]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{Fréamh an Eolais}}
[[Catagóir:Ailse]]
[[Catagóir:Carcanaiginí]]</text>
      <sha1>obr9gupjw8aaj7lt3d56upun78qytx3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Camille Pissarro</title>
    <ns>0</ns>
    <id>50803</id>
    <revision>
      <id>1313082</id>
      <parentid>1223986</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T23:18:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Surajr7</username>
        <id>63334</id>
      </contributor>
      <origin>1313082</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4970" sha1="ixbze0c7j0zgvcwdf45imea0va11fro" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Ealaíontóir]] [[Impriseanachas|impriseanaíoch]] [[An Fhrainc|Francach]] a rugadh i St Thomas sna h[[Na hIndiacha Thiar|Indiacha Thiar]] ab ea '''Camille Pissarro''' ([[10 Iúil]] [[1830]] – [[13 Samhain]] [[1903]]). Ceannasaí ar na h[[Impriseanachas|impriseanaithe]] ó thús, an t-aon duine ar léiríodh saothar leis ag gach ceann de 8 léiriú an ghrúpa i [[Páras|bPáras]] ([[1874]]–[[1886]]).&lt;ref name=&quot;FreamhanEolais&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Camille Pissarro|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=521}}&lt;/ref&gt;

==A óige==
Rugadh agus tógadh Pissarro ar St. Thomas sna h[[Na hIndiacha Thiar|Indiacha Thiar]] na [[An Danmhairg|Danmhairg]]&lt;nowiki/&gt;e ([[Oileáin Mheiriceánacha na Maighdean]] inniu). Bhí [[Náisiún|náisiúntacht]] Fhrancach agus [[An Danmhairg|Dhanmhargach]] aige.

Bhí siopa crua-earraí ag a thuismitheoirí. [[An Phortaingéil|Portaingéalach]], a rugadh in [[Bordeaux]] na Fraince, ab ea a athair agus  [[Giúdachas|Giúdach]] ab ea a mháthair. Dhiúltaigh an t[[sionagóg]] áitiúil a b[[pósadh]] a aithint ar feadh seacht mbliana mar ba chleamhnaithe de nia agus d'aintín iad. Bhí ar a gcuid páistí, Camille san áireamh, freastal ar scoil do pháistí gorma (níos déanaí, nuair a d'éag athair Pissarro, d'fhág sé a hacmhainn le huacht do dhá phobal ar an [[oileán]]: leath don phobal [[An Giúdachas|Giúdach]] agus leath don phobal [[Protastúnach]]). 

D'imigh Camille Pissaro go dtí an Fhrainc sa bhliain 1842, agus é 12 bhliain d'aois chun dul ar [[scoil]] in Passy, in aice le Páras.    

== Saothar ==
Ghlac Pissaro leis na prionsabail ghinearálta a bhain leis an Impriseanachas. Ba iad [[Claude Monet]], [[Pierre-Auguste Renoir]] agus Camille Pissaro na healaíontóirí a bhí mar cheartlár na gluaiseachta &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-taispeantas-na-nimpriseanaithe-i-sciathan-nua-ghai.aspx|teideal=Taispeántas na nImpriseanaithe i sciathán nua Ghailearaí Náisiúnta na hÉireann|údar=Ciara Nic Gabhann|dáta=2002|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2020-11-13}}&lt;/ref&gt; Ach ag an am céanna d’fhorbair Pissaro a stíl phearsanta féin.  
[[Íomhá:Camille Pissarro 039.jpg|clé|mion|féinphortráid, 1896]]

[[Íomhá:Camille Pissarro - Orchard with Flowering Trees, Spring, Pontoise.JPG|mion|270px|''Úllord agus na crainn faoi bhláth, an tEarrach, Pontoise'']]

== Bás agus oidhreacht ==
Bhí a chuid [[An tsúil|súl]] lag i rith a bhlianta deireanacha, agus chuir solas na [[An Ghrian|gréine]] isteach air. Bhí air fanacht taobh istigh agus é ag péinteáil.

[[Seipsis]] ba thrúig bháis dó ar [[13 Samhain]] [[1903]] agus in aois 73 bliain dó.

== Gailearaí ==
&lt;gallery heights=&quot;180&quot; widths=&quot;180&quot;&gt;
Íomhá:Camille Pissarro - Still Life - Google Art Project.jpg|''Nature morte'', &lt;small&gt;1867,&lt;br /&gt;Toledo, Musée d'art de Toledo.&lt;/small&gt;
Íomhá:Camille Pissarro 018.jpg|''Châtaignier à Louveciennes'', &lt;small&gt;vers 1870,&lt;br /&gt;[[Paris]], [[musée d'Orsay]].&lt;/small&gt;
Íomhá:Bemberg Fondation Toulouse - Bois de châtaigniers en hiver, Louveciennes - Camille Pissarro 1872.jpg|''Bois de châtaigniers en hiver, Louveciennes'', &lt;small&gt;c. 1872, Fondation Bemberg.&lt;/small&gt;
Íomhá:Camille Pissarro 012.jpg|''Entrée du village de Voisins'', &lt;small&gt;1872,&lt;br /&gt; [[Paris]], [[musée d'Orsay]].&lt;/small&gt;
Íomhá:Camille Pissarro Pontoise 1874.jpg|''Paysanne poussant une brouette'', &lt;small&gt;1874&lt;br /&gt;(Maison Rondest, Pontoise). [[Stockholm]], Nationalmuseum.&lt;/small&gt;
Íomhá:Camille Pissarro 011.jpg|''Toits rouges, coin d'un village, hiver'', &lt;small&gt;1877&lt;br /&gt;(Côte de Saint-Denis, Pontoise). [[Paris]], [[musée d'Orsay]].&lt;/small&gt;
Íomhá:Camille Pissarro - Dans le jardin des Mathurins, Pontoise - 503.jpg|''Le Jardin à Pontoise'', &lt;small&gt;1877, &lt;br /&gt;collection particulière.&lt;/small&gt;
Íomhá:Camille Pissarro - La récolte, Pontoise (1881) 648.jpg|''La Récolte, Pontoise'', &lt;small&gt;1880, &lt;br /&gt;collection particulière.&lt;/small&gt;
Íomhá:Camille Pissarro - The Harvest.jpg|''La Moisson'', &lt;small&gt;1882,&lt;br /&gt;[[Tokyo]], musée d'art Bridgestone.&lt;/small&gt;
Íomhá:Bemberg Fondation Toulouse - Portrait de Felix en jupe - Camille Pissarro 1883 Inv.2079.jpg|''Félix en jupe'' &lt;small&gt;1883&lt;br /&gt;Fondation Bemberg, [[Toulouse]].&lt;/small&gt;
Íomhá:Bergère rentrant des moutons.jpg|''Bergère rentrant des moutons'', &lt;small&gt;1886,&lt;br /&gt;Norman (Oklahoma)&lt;/small&gt;
Íomhá:Camille Pissarro - Boulevard Montmartre, Spring - Google Art Project.jpg|''Boulevard Montmartre, printemps'', &lt;small&gt;1897,&lt;br /&gt;Jerusalem,  Iarsmalann Israël.&lt;/small&gt;
Íomhá:Camille Pissarro 036.jpg|''Rouen, rue de l'Épicerie'', &lt;small&gt;1898,&lt;br /&gt;Norman (Oklahoma)&lt;/small&gt;
&lt;/gallery&gt;


== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Fréamh an Eolais}}
{{DEFAULTSORT:Pissarro, Camille}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1830]]
[[Catagóir:Básanna i 1903]]
[[Catagóir:Péintéirí Francacha]]</text>
      <sha1>ixbze0c7j0zgvcwdf45imea0va11fro</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rem Koolhaas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>54152</id>
    <revision>
      <id>1313037</id>
      <parentid>1276201</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T17:08:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1313037</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6649" sha1="mq76tz39ao7kvisex8o7gcbg6lsbyxj" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Is [[Ailtireacht|ailtire]] as [[an Ísiltír]] é '''Rem Koolhaas''' ([[IPA]] : '''ˈrɛm ˈkɔːlhɑːs''', ainm iomlán: Remment Lucas Koolhaas, [[Rotterdam]], [[17 Deireadh Fómhair]] [[1944]]).  

==Beatha==
Bhí a sheanathair ina ailtire agus bhí a athair ina scríbhneoir.&lt;ref&gt;[http://www.historici.nl/Onderzoek/Projecten/BWN/lemmata/bwn5/koolhaas Historici]&lt;/ref&gt; Nuair a bhí sé ocht mbliana d'aois, fuair a athair cuireadh clár cultúrtha a eagrú san [[An Indinéis|Indinéis]], mar gur ghníomhaí ar son shaoirse na tíre sin é.  Chaith an teaghlach trí bliana in [[Iacárta]] agus chuaigh an turas sin i gcion go mór ar Rem óg.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.newstatesman.com/culture/art-and-design/2012/05/ns-interview-rem-koolhaas-architect |teideal=New Statesman |dátarochtana=2013-12-27 |archivedate=2013-05-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130513124941/http://www.newstatesman.com/culture/art-and-design/2012/05/ns-interview-rem-koolhaas-architect }}&lt;/ref&gt; Ar ais san Ísiltír, bhí sé ina iriseoir leis an nuachtán ''De Haagse Post'',&lt;ref&gt;[http://www.hpdetijd.nl/ HP]&lt;/ref&gt;, agus scríobh sé scripteanna scannáin chomh maith.

==Ailtireacht==
D'fhreastail Koolhaas ar scoil ailtireachta ''Architectural Association School of Architecture''&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.aaschool.ac.uk/ |teideal=AASA |dátarochtana=2013-12-27 |archivedate=2023-03-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20230327050237/https://www.aaschool.ac.uk/ }}&lt;/ref&gt; sa bhliain [[1968]], nuair a bhí sé 24 bliain d'aois, agus ansin ar [[Ollscoil Cornell]],&lt;ref&gt;[http://www.cornell.edu/ Cornell]&lt;/ref&gt; in [[Ithaca, New York]] i [[1972]], áit a raibh sé faoi stiúradh [[Mathias Ungers]]. Ina theannta sin, chaith sé tamall ina mhac léinn san ''Institute for Architecture and Urban Studies''&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://institute-ny.org/ |teideal=Institute for Architecture and Urban Studies |dátarochtana=2013-12-27 |archivedate=2013-12-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131230231509/http://institute-ny.org/ }}&lt;/ref&gt; i [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]] freisin. Bhunaigh Koolhaas OMA (''Office for Metropolitan Architecture'') in éineacht le hElia Zenghelis, Zoe Zenghelis agus a bhean Madelon Vriesendorp.&lt;ref&gt;[http://www.oma.nl/ OMA]&lt;/ref&gt; Sa bhliain [[1978]] scríobh sé an leabhar ''Delirious New York''&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.newstatesman.com/culture/art-and-design/2012/05/ns-interview-rem-koolhaas-architect |teideal=New Statesman |dátarochtana=2013-12-27 |archivedate=2013-05-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130513124941/http://www.newstatesman.com/culture/art-and-design/2012/05/ns-interview-rem-koolhaas-architect }}&lt;/ref&gt; inar leag sé amach a idé-eolaíocht i dtaobh na hailtireachta. D'fhoilsigh sé ''S,M,L,XL'' i [[1995]] i gcomhpháirt le Bruce Mau, Jennifer Sigler agus Hans Werlemann. Leabhar thar a bheith fada atá ann (1376 leathanach) i stíl nua-aoiseach, a d'athraigh foilsiú i réimse na hailtireachta go mór.

==Foirgnimh agus Tionscadail==

*Euralille agus Grand Palais, [[Lille]], [[1988]]
*Nederlands Dans Theater, [[An Háig]], 1988
*Villa dall’Ava,&lt;ref&gt;[http://whatwedoissecret.alabonfire.com/2007/01/villa-dallava/ What we do is secret]{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt; [[Saint-Cloud]], [[1991]]
*Nexus Housing, [[Fukuoka]], 1991
*Kunsthal, Rotterdam, [[1993]]
*Educatorium, [[Utrecht]], 1993 – [[1997]]
*Maison Lemoine&lt;ref&gt;[http://storiesofhouses.blogspot.com/#111875876221998436 Stories of houses]&lt;/ref&gt; [[Bordeaux]], [[1998]]
*Second Stage Theatre, [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]], [[1999]]
*Guggenheim Hermitage Museum, [[Las Vegas, Nevada]], [[1980]], [[2002]]
*McCormick Tribune Campus Center, Illinois Institute of Technology, [[Chicago]], 1997 – [[2003]]
*Nederlands Ambassade, [[Beirlín]], 2003
*Prada Stores: Eabhraig Nuadh, 2003, [[Los Angeles]], [[2004]]
*Seattle Central Library, [[Seattle]], 2004
*Lárionad na bPáistí, Leeum, Samsung Museum of Art, [[Seoul]], 2004&lt;ref&gt;[http://www.cnngo.com/seoul/play/seouls-best-museums-060516 CNNGO]&lt;/ref&gt;
*Casa da Música, [[Porto]], [[2001]] – [[2005]]
*Serpentine Gallery Pavilion, [[Londain]], [[2006]]
*Shenzhen Stock Exchange, [[Shenzhen]], 2006
*Centro de Congresos de Córdoba, [[Córdoba]]
*Seoul National University Museum of Art, Seoul, 2003 – 2005 &lt;ref&gt;[http://www.snumoa.org/ Snumoa]&lt;/ref&gt;
*Dee and Charles Wyly Theatre, [[Dallas, Texas]], 2004 – [[2009]]
*Milstein Hall, Ollscoil Cornell, [[Ithaca, New York]], 2006 –2009&lt;ref&gt;[http://milsteinhall.cornell.edu/ Milsteinhall]&lt;/ref&gt;
*Príomhoifigí CCTV, [[Béising]], 2004–2009
*Riga Port City, [[Riga]], 2009
*23 East 22nd Street, Nua-Eabhrac, [[2008]] –[[2010]]&lt;ref&gt;[http://www.dezeen.com/2008/09/15/23-east-22nd-street-by-oma/ Deezen]&lt;/ref&gt;
*Bryghusprojektet, [[Cóbanhávan]], 2008-2010&lt;ref&gt;[http://www.bryghusprojektet.dk/ Bryghusprojektet]&lt;/ref&gt;
*Torre Bicentenario, [[Cathair Mheicsiceo]],  [[2007]],&lt;ref&gt;[http://torrebicentenario.com/ Torre Bicentenario]&lt;/ref&gt;
*New Court, St. Swithin's Lane, Londain, 2010
*De Rotterdam, Rotterdam, [[2009]] – [[2013]]
*Taipei Performing Arts Centre, [[Taipei]], [[2012]] – [[2015]]
*Marina Abramović Community Centre Obod Cetinje - MACCOC, [[Cetinje]], [[2012]] - ?

==Duaiseanna==
*Pritzker Prize ([[2000]])&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.pritzkerprize.cn/ |teideal=Pritzker Prize |dátarochtana=2013-12-27 |archivedate=2013-05-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130524230409/http://www.pritzkerprize.cn/ }}&lt;/ref&gt;
*Chevalier de Légion d'honneur ([[2001]])&lt;ref&gt;[http://www.legiondhonneur.fr/ Légion d'honneur]&lt;/ref&gt;
*Praemium Imperiale ([[2003]])&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.praemiumimperiale.org/ja |teideal=Praemium Imperiale |dátarochtana=2013-12-27 |archivedate=2014-01-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20140104105935/http://www.praemiumimperiale.org/ja }}&lt;/ref&gt;
*Royal Gold Medal ([[2004]])
*Doctor honoris causa san Katholieke Universiteit Leuven ([[2007]])&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.kuleuven.be/kuleuven/ |teideal=Katholieke Universiteit Leuven |dátarochtana=2013-12-27 |archivedate=2014-10-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141007223205/http://www.kuleuven.be/kuleuven/ }}&lt;/ref&gt;
*Leone d’Oro della Biennale di Architettura di Venezia ([[2010]])&lt;ref&gt;[http://www.labiennale.org/it La Biennale]&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Naisc sheachtracha ==

{{DEFAULTSORT:Koolhaas, Rem}}
[[Catagóir:Ailtirí]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1947]]
[[Catagóir:Daoine beo]]</text>
      <sha1>mq76tz39ao7kvisex8o7gcbg6lsbyxj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fothoghchán Ceatharlach–Cill Chainnigh, 2015</title>
    <ns>0</ns>
    <id>61780</id>
    <revision>
      <id>1313040</id>
      <parentid>1235247</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T18:16:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SraithPictiúr</username>
        <id>46632</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1313040</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3213" sha1="m5oug9qkxydcjbrh0dpjlxhxhc1sb92" xml:space="preserve">Tharla fothoghchán ar siúl dáilcheantar sa '''[[Ceatharlach–Cill Chainnigh (Dáilcheantar)|Ceatharlach–Cill Chainnigh]]''' ar an 22 Bealtaine, 2015. Bhuaigh [[Bobby Aylward]] an suíochán atá ann. Tá sé ina bhall d'[[Fianna Fáil|Fhianna Fáil]].

==Iarrthóirí==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:95%; line-height:16px;&quot; width=&quot;100%&quot;
|-
! align=center colspan=13|Fothoghchán 2015: Ceatharlach–Cill Chainnigh
|-
! align=center colspan=2| Páirtí !! Iarrthóir !! Scair !! Comhair 1 !! Comhair 2 !! Comhair 3 !! Comhair 4 !! Comhair 5 !! Comhair 6 !! Comhair 7 !! Comhair 8 !! Comhair 9
|-
| style=&quot;background-color: #66BB66&quot; | || [[Fianna Fáil]] || '''[[Bobby Aylward]]'''&lt;ref&gt;https://www.newstalk.com/Fianna-Fil-selects-Bobby-Aylward-as-CarlowKilkenny-byelection-candidate&lt;/ref&gt; || 27.8 || 18,572 || 18,713 || 18,845 || 19,233 || 19,480 || 19,898 || 20,950 || 22,826 || 26,529
|-
| style=&quot;background-color: #6699FF&quot; | || [[Fine Gael]] || David Fitzgerald&lt;ref&gt;https://www.newstalk.com/John-Bryan-IFA-Fine-Gael-nomination-Carlow-Kilkenny-by-election&lt;/ref&gt; || 20.6 || 13,744  || 13,826 || 13,895 || 14,174 || 14,289 || 15,058 || 16,612 || 18,875 || 21,632
|-
| style=&quot;background-color: #008800&quot; | || [[Sinn Féin]] || Kathleen Funchion || 16.2 || 10,806 || 11,006  || 11,501 || 11,974 || 13,113 || 13,879 || 14,632 || 16,437 || 
|-
| style=&quot;background-color: #FFA500&quot; | || [[Renua Éireann]] || [[Patrick McKee]]&lt;ref&gt;http://kclr96fm.com/kilkenny-fianna-fail-councillor-unveiled-as-renua-candidate-for-by-election&lt;/ref&gt; || 9.5 || 6,365  || 6,530 || 6,736 || 7,225 || 7,678 || 8,532 || 9,269 ||  || 
|-
| style=&quot;background-color: #CC0000&quot; | || [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Páirtí an Lucht Oibre]] || Willie Quinn || 7 || 4,673 || 4,803 || 4,853 || 4,954 || 5,252 || 5,775 ||  ||  || 
|-
| style=&quot;background-color: #99CC33&quot; | || [[Comhaontas Glas]] || Malcolm Noonan || 5.3 || 3,549 || 3,651 || 3,836 || 4,257 || 4,528 ||  ||  ||  || 
|-
| style=&quot;background-color: #660000&quot; | || [[Comhghuaillíocht an Phobail roimh Bhrabús|Comhghuaillíocht an Phobail&lt;br&gt;roimh Bhrabús]] || Adrienne Wallace || 3.6 || 2,377 || 2,644 || 3,256 || 3,640 ||  ||  ||  ||  || 
|-
| style=&quot;background-color: #DDDDDD&quot; | || Neamhspleách || Breda Gardner || 4.2 || 2,792 || 3,016 || 3,226 ||  ||  ||  ||  ||  || 
|-
| style=&quot;background-color: #FFFF00&quot; | || [[Comhaontas Frith-Ghéire]] || [[Conor MacLiam]] || 3.3 || 2,194 || 2,296 ||  ||  ||  ||  ||  ||  || 
|-
| style=&quot;background-color: #DDDDDD&quot; | || Aitheantais Éireann || Peter O Loughlin || 1.4 || 930 ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  || 
|-
| style=&quot;background-color: #DDDDDD&quot; | || Neamhspleách || [[Daithí Holohan]] || 0.6 || 374 ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  || 
|-
| style=&quot;background-color: #DDDDDD&quot; | || Neamhspleách || Noel G. Walsh || 0.4 || 243 ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  || 
|-
| style=&quot;background-color: #DDDDDD&quot; | || Neamhspleách || [[Elizabeth Hourihane]] || 0.3 || 215 ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  || 
|-
| align=left colspan=13|'''Toghthóirí:''' 105,449  '''Millte:''' 2,066 (3.0%)  '''Cuóta:''' 33,418  '''Vótóirí:''' 68,900 (65.3%)
|}

== Tagairtí ==
{{reflist}}

[[Catagóir:Fothoghcháin i bPoblacht na hÉireann]]</text>
      <sha1>m5oug9qkxydcjbrh0dpjlxhxhc1sb92</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1313041</id>
      <parentid>1313040</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T18:16:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SraithPictiúr</username>
        <id>46632</id>
      </contributor>
      <origin>1313041</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3205" sha1="mmhqzbwbxi73n1uqc9rse1cwtiq1rct" xml:space="preserve">Tharla fothoghchán i ndáilcheantar '''[[Ceatharlach–Cill Chainnigh (Dáilcheantar)|Cheatharlach–Cill Chainnigh]]''' ar an 22 Bealtaine, 2015. Bhuaigh [[Bobby Aylward]] an suíochán atá ann. Tá sé ina bhall d'[[Fianna Fáil|Fhianna Fáil]].

==Iarrthóirí==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center; font-size:95%; line-height:16px;&quot; width=&quot;100%&quot;
|-
! align=center colspan=13|Fothoghchán 2015: Ceatharlach–Cill Chainnigh
|-
! align=center colspan=2| Páirtí !! Iarrthóir !! Scair !! Comhair 1 !! Comhair 2 !! Comhair 3 !! Comhair 4 !! Comhair 5 !! Comhair 6 !! Comhair 7 !! Comhair 8 !! Comhair 9
|-
| style=&quot;background-color: #66BB66&quot; | || [[Fianna Fáil]] || '''[[Bobby Aylward]]'''&lt;ref&gt;https://www.newstalk.com/Fianna-Fil-selects-Bobby-Aylward-as-CarlowKilkenny-byelection-candidate&lt;/ref&gt; || 27.8 || 18,572 || 18,713 || 18,845 || 19,233 || 19,480 || 19,898 || 20,950 || 22,826 || 26,529
|-
| style=&quot;background-color: #6699FF&quot; | || [[Fine Gael]] || David Fitzgerald&lt;ref&gt;https://www.newstalk.com/John-Bryan-IFA-Fine-Gael-nomination-Carlow-Kilkenny-by-election&lt;/ref&gt; || 20.6 || 13,744  || 13,826 || 13,895 || 14,174 || 14,289 || 15,058 || 16,612 || 18,875 || 21,632
|-
| style=&quot;background-color: #008800&quot; | || [[Sinn Féin]] || Kathleen Funchion || 16.2 || 10,806 || 11,006  || 11,501 || 11,974 || 13,113 || 13,879 || 14,632 || 16,437 || 
|-
| style=&quot;background-color: #FFA500&quot; | || [[Renua Éireann]] || [[Patrick McKee]]&lt;ref&gt;http://kclr96fm.com/kilkenny-fianna-fail-councillor-unveiled-as-renua-candidate-for-by-election&lt;/ref&gt; || 9.5 || 6,365  || 6,530 || 6,736 || 7,225 || 7,678 || 8,532 || 9,269 ||  || 
|-
| style=&quot;background-color: #CC0000&quot; | || [[Páirtí an Lucht Oibre (Éire)|Páirtí an Lucht Oibre]] || Willie Quinn || 7 || 4,673 || 4,803 || 4,853 || 4,954 || 5,252 || 5,775 ||  ||  || 
|-
| style=&quot;background-color: #99CC33&quot; | || [[Comhaontas Glas]] || Malcolm Noonan || 5.3 || 3,549 || 3,651 || 3,836 || 4,257 || 4,528 ||  ||  ||  || 
|-
| style=&quot;background-color: #660000&quot; | || [[Comhghuaillíocht an Phobail roimh Bhrabús|Comhghuaillíocht an Phobail&lt;br&gt;roimh Bhrabús]] || Adrienne Wallace || 3.6 || 2,377 || 2,644 || 3,256 || 3,640 ||  ||  ||  ||  || 
|-
| style=&quot;background-color: #DDDDDD&quot; | || Neamhspleách || Breda Gardner || 4.2 || 2,792 || 3,016 || 3,226 ||  ||  ||  ||  ||  || 
|-
| style=&quot;background-color: #FFFF00&quot; | || [[Comhaontas Frith-Ghéire]] || [[Conor MacLiam]] || 3.3 || 2,194 || 2,296 ||  ||  ||  ||  ||  ||  || 
|-
| style=&quot;background-color: #DDDDDD&quot; | || Aitheantais Éireann || Peter O Loughlin || 1.4 || 930 ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  || 
|-
| style=&quot;background-color: #DDDDDD&quot; | || Neamhspleách || [[Daithí Holohan]] || 0.6 || 374 ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  || 
|-
| style=&quot;background-color: #DDDDDD&quot; | || Neamhspleách || Noel G. Walsh || 0.4 || 243 ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  || 
|-
| style=&quot;background-color: #DDDDDD&quot; | || Neamhspleách || [[Elizabeth Hourihane]] || 0.3 || 215 ||  ||  ||  ||  ||  ||  ||  || 
|-
| align=left colspan=13|'''Toghthóirí:''' 105,449  '''Millte:''' 2,066 (3.0%)  '''Cuóta:''' 33,418  '''Vótóirí:''' 68,900 (65.3%)
|}

== Tagairtí ==
{{reflist}}

[[Catagóir:Fothoghcháin i bPoblacht na hÉireann]]</text>
      <sha1>mmhqzbwbxi73n1uqc9rse1cwtiq1rct</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Rumi</title>
    <ns>0</ns>
    <id>65899</id>
    <revision>
      <id>1313071</id>
      <parentid>1289570</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T22:06:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1313071</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5886" sha1="ix5ekl32jr53iceavb9ml6rzvpestip" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine|nacionalitat=[[Iran]]}}
[[File:Mevlana Statue, Buca.jpg|thumb|Rumi, dealbh ollmhór i mBuca, An Tuirc|clé|299x299px]]

Tá clú agus cáil ar fud an domhain ar '''Rumi''', nó '''Jalāl ad-Dīn Muhammad Rūmī''' ([[30 Meán Fómhair]] [[1207]] - [[17 Nollaig]] [[1273]])  mar [[File|fhile]] agus mar [[Diagaire|dhiagaire]] de chuid [[An tIoslam|Ioslam]]. Bhí Rumi (mar a thugtar air go hiondúil) i measc na bhfilí is tábhachtaí i stair litríochta de chuid na Peirse ([[an Iaráin]] inniu). '''Bhí Rumi ar dhuine de na filí ba mhó san Iaráin agus ar fud an domhain.''' Ba [[Fealsamh|fhealsamh]] agus mhisteach [[An Súfaíochas|Súfaíoch]] é chomh maith. D'fhág Rumi a rian ar dhaoine a sháraíonn na teorainneacha idir [[Creideamh|reiligiúin]] agus [[Cultúr|cultúir]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/UCDSchoolofLaw/posts/3922082651149363|teideal=Rumi|údar=Scoil Dlí, COBÁ¢|dáta=|language=ga|work=www.facebook.com|dátarochtana=2020-12-17}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Jalal al-Din Rumi, Showing His Love for His Young Disciple Hussam al-Din Chelebi.jpg|clé|mion|Jalal al-Din Rumi, agus a chara óg, Hussam al-Din Chelebi|396x396px]]
Tugtar an t-ainm &quot;Mevlana&quot; (&quot;Máistir&quot;) ar Rumi freisin. 

== Saol ==
Rugadh Rumi sa bhliain 1207 i mBalkh, Khorasan, ar a dtugtar [[an Afganastáin]] sa lá atá inniu ann. 
[[Íomhá:Bowl of Reflections, early 13th century (cropped).jpg|clé|mion|&quot;Bowl of Reflections&quot;le filíocht Rumi....  13ú haois a deirtear ǃ|220x220px]]
Bhí an-mheas ar Rumi mar scoláire ar an [[dlí Ioslamach]] (de chuid na gluaiseachta Hanafi, atá i measc na gceithre traidisiún [[dlí]] atá ag na [[Sunnaíoch|Sunnaígh]]), mar a bhí a athair Bahā ud-Dīn Walad (timpeall 1150-1231) roimhe.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.theguardian.com/books/2005/nov/05/featuresreviews.guardianreview26|teideal=William Dalrymple: What goes round... Rumi|údar=rud ar tharraing William Dalrymple aird air agus é ag scríobh sa Guardian sa bhliain 2005|dáta=2005-11-05|language=en|work=the Guardian|dátarochtana=2020-12-17}}&lt;/ref&gt;  

Bhuail Rumi leis an misteach Shams-e Tabrizi sa bhliain 1244, an toisc chinntitheach ina shaol iomlán. dúirt Shams le Rumi go raibh duine ar bith a bheith ábalta labhairt go díreach le Dia.

Bhí Rumi ansin i gceannas ar [[Madrasa]]&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Madrasa|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Madrasa&amp;oldid=993304078|journal=Wikipedia|date=2020-12-09|language=en}}&lt;/ref&gt; i [[Konya]]&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Konya|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Konya&amp;oldid=994186374|journal=Wikipedia|date=2020-12-14|language=en}}&lt;/ref&gt; (sa [[An Tuirc|Tuirc]] inniu). Bhí sé ina shaineolaí ar an Sharia ([[dlí Ioslamach]]). 

Chreid Rumi go paiseanta i dtaca le húsáid an [[Ceol|cheoil]], [[Filíocht|filíochta]] agus [[damhsa]], mar cosán chun teacht go Dia. Ní dócha gur cheap Rumi féin gur tháinig na gnéithe éagsúla dá shaol salach ar a chéile; ina ionad sin, is é an chiall a bhainfeadh sé astu ná go raibh gnéithe éagsúla de chreideamh an ghrá i gceist.[[Íomhá:Shams ud-Din Tabriz 1502-1504 BNF Paris.jpg|clé|mion|348x348px]]

=== Tionchar ===
D'éag Rumi sa bhliain 1273 (6 Jumada al-Thani, 672AH)  i Konya (sa Tuirc faoi láthair), Tá tuama Rumi suite i Konya.

I ndiaidh a bháis, chuir a lucht leanúna an tOrd Mevlevi ar bun (tugtar na &quot;Deirbhísigh Ghuairneánacha&quot; orthu go coitianta.

== Rumi as Gaeilge ==
D'fhoilsigh Gabriel Rosenstock &quot;Guthanna Beannaithe an Domhain&quot;  Iml  1, 2, agus a 3, Cnuasach filíochta ó cheithre hairde na cruinne, Rumi ina measc.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://issuu.com/gabrielrosenstock/docs/guthanna_beannaithe_3_body|teideal=Guthanna beannaithe 3|údar=Gabriel Rosenstock|dáta=2012|language=ga|work=Issuu|dátarochtana=2020-12-17}}{{Dead link|date=Meitheamh 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.coisceim.ie/guthannabeannaithe.html|teideal=Guthanna Beannaithe an Domhain Gabriel Rosenstock|work=www.coisceim.ie|dátarochtana=2020-12-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.litriocht.com/táirge/guthanna-beannaithe-an-domhain-imleabhar-3/|teideal=Guthanna Beannaithe an Domhain Imleabhar 3|dáta=2012-05-29|language=en-GB|work=Litríocht|dátarochtana=2020-12-17}}&lt;/ref&gt;

Tá suim ar leith ag [[Gearóid Mac Lochlainn]] i Rumi.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-gearoid-mac-lochlainn.aspx|teideal=Gearóid Mac Lochlainn|údar=Róisín Armstrong|dáta=|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2020-12-17}}&lt;/ref&gt; Sa bhliain 2006 bhí sé ag ullmhú aistriúchán ar fhilíocht an fhile Dervish,  a gcluineann Gearóid a macallaí i Meánoirthear an lae inniu. Tá ceangal ag filíocht Ghearóid le saothar Rumi. Tá an spioradáltacht, an ceol agus an damhsa, fite fuaite i bhfilíocht na beirte.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cic.ie/books/published-books/criss-cross-mo-chara-leabhair-cloite|teideal=Criss-Cross Mo Chara {{!}} CIC|work=www.cic.ie|dátarochtana=2020-12-17|archivedate=2020-12-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201209173051/https://www.cic.ie/books/published-books/criss-cross-mo-chara-leabhair-cloite}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Súfaíochas]]
* [[Al-Ghazali]]
* [[Hafez]] agus [[Avicenna]]

==Tagairtí==
{{Refbegin}}
# Prof. Dr. ErkanTurkmen, ''The Essence of Rumi's Masnevi, Including his life and works''. ISBN 975-95630-0-2. Revised and corrected edition: October 2004. Eris Booksellers, Hamidiye Mah. Abdulezelpasa Cad. No. 3/A. Selcuklu. Konya, Turkiye.
{{Refend}}
{{Reflist}}

[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1207]]
[[Catagóir:Básanna i 1273]]
[[Catagóir:Súfaíochas]]
[[Catagóir:Filí de chuid na Peirse]]
[[Catagóir:Mistigh]]
[[Catagóir:Dlíodóirí de chuid Ioslam]]
[[Catagóir:Diagairí Moslamacha]]
[[Catagóir:Daoine Turcacha de réir slí bheatha]]</text>
      <sha1>ix5ekl32jr53iceavb9ml6rzvpestip</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1313072</id>
      <parentid>1313071</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T22:07:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>/* Tagairtí */</comment>
      <origin>1313072</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5867" sha1="98tdnj21qmnhfv8cjdzgmnst7sws43w" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine|nacionalitat=[[Iran]]}}
[[File:Mevlana Statue, Buca.jpg|thumb|Rumi, dealbh ollmhór i mBuca, An Tuirc|clé|299x299px]]

Tá clú agus cáil ar fud an domhain ar '''Rumi''', nó '''Jalāl ad-Dīn Muhammad Rūmī''' ([[30 Meán Fómhair]] [[1207]] - [[17 Nollaig]] [[1273]])  mar [[File|fhile]] agus mar [[Diagaire|dhiagaire]] de chuid [[An tIoslam|Ioslam]]. Bhí Rumi (mar a thugtar air go hiondúil) i measc na bhfilí is tábhachtaí i stair litríochta de chuid na Peirse ([[an Iaráin]] inniu). '''Bhí Rumi ar dhuine de na filí ba mhó san Iaráin agus ar fud an domhain.''' Ba [[Fealsamh|fhealsamh]] agus mhisteach [[An Súfaíochas|Súfaíoch]] é chomh maith. D'fhág Rumi a rian ar dhaoine a sháraíonn na teorainneacha idir [[Creideamh|reiligiúin]] agus [[Cultúr|cultúir]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/UCDSchoolofLaw/posts/3922082651149363|teideal=Rumi|údar=Scoil Dlí, COBÁ¢|dáta=|language=ga|work=www.facebook.com|dátarochtana=2020-12-17}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Jalal al-Din Rumi, Showing His Love for His Young Disciple Hussam al-Din Chelebi.jpg|clé|mion|Jalal al-Din Rumi, agus a chara óg, Hussam al-Din Chelebi|396x396px]]
Tugtar an t-ainm &quot;Mevlana&quot; (&quot;Máistir&quot;) ar Rumi freisin. 

== Saol ==
Rugadh Rumi sa bhliain 1207 i mBalkh, Khorasan, ar a dtugtar [[an Afganastáin]] sa lá atá inniu ann. 
[[Íomhá:Bowl of Reflections, early 13th century (cropped).jpg|clé|mion|&quot;Bowl of Reflections&quot;le filíocht Rumi....  13ú haois a deirtear ǃ|220x220px]]
Bhí an-mheas ar Rumi mar scoláire ar an [[dlí Ioslamach]] (de chuid na gluaiseachta Hanafi, atá i measc na gceithre traidisiún [[dlí]] atá ag na [[Sunnaíoch|Sunnaígh]]), mar a bhí a athair Bahā ud-Dīn Walad (timpeall 1150-1231) roimhe.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.theguardian.com/books/2005/nov/05/featuresreviews.guardianreview26|teideal=William Dalrymple: What goes round... Rumi|údar=rud ar tharraing William Dalrymple aird air agus é ag scríobh sa Guardian sa bhliain 2005|dáta=2005-11-05|language=en|work=the Guardian|dátarochtana=2020-12-17}}&lt;/ref&gt;  

Bhuail Rumi leis an misteach Shams-e Tabrizi sa bhliain 1244, an toisc chinntitheach ina shaol iomlán. dúirt Shams le Rumi go raibh duine ar bith a bheith ábalta labhairt go díreach le Dia.

Bhí Rumi ansin i gceannas ar [[Madrasa]]&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Madrasa|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Madrasa&amp;oldid=993304078|journal=Wikipedia|date=2020-12-09|language=en}}&lt;/ref&gt; i [[Konya]]&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Konya|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Konya&amp;oldid=994186374|journal=Wikipedia|date=2020-12-14|language=en}}&lt;/ref&gt; (sa [[An Tuirc|Tuirc]] inniu). Bhí sé ina shaineolaí ar an Sharia ([[dlí Ioslamach]]). 

Chreid Rumi go paiseanta i dtaca le húsáid an [[Ceol|cheoil]], [[Filíocht|filíochta]] agus [[damhsa]], mar cosán chun teacht go Dia. Ní dócha gur cheap Rumi féin gur tháinig na gnéithe éagsúla dá shaol salach ar a chéile; ina ionad sin, is é an chiall a bhainfeadh sé astu ná go raibh gnéithe éagsúla de chreideamh an ghrá i gceist.[[Íomhá:Shams ud-Din Tabriz 1502-1504 BNF Paris.jpg|clé|mion|348x348px]]

=== Tionchar ===
D'éag Rumi sa bhliain 1273 (6 Jumada al-Thani, 672AH)  i Konya (sa Tuirc faoi láthair), Tá tuama Rumi suite i Konya.

I ndiaidh a bháis, chuir a lucht leanúna an tOrd Mevlevi ar bun (tugtar na &quot;Deirbhísigh Ghuairneánacha&quot; orthu go coitianta.

== Rumi as Gaeilge ==
D'fhoilsigh Gabriel Rosenstock &quot;Guthanna Beannaithe an Domhain&quot;  Iml  1, 2, agus a 3, Cnuasach filíochta ó cheithre hairde na cruinne, Rumi ina measc.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://issuu.com/gabrielrosenstock/docs/guthanna_beannaithe_3_body|teideal=Guthanna beannaithe 3|údar=Gabriel Rosenstock|dáta=2012|language=ga|work=Issuu|dátarochtana=2020-12-17}}{{Dead link|date=Meitheamh 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.coisceim.ie/guthannabeannaithe.html|teideal=Guthanna Beannaithe an Domhain Gabriel Rosenstock|work=www.coisceim.ie|dátarochtana=2020-12-17}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.litriocht.com/táirge/guthanna-beannaithe-an-domhain-imleabhar-3/|teideal=Guthanna Beannaithe an Domhain Imleabhar 3|dáta=2012-05-29|language=en-GB|work=Litríocht|dátarochtana=2020-12-17}}&lt;/ref&gt;

Tá suim ar leith ag [[Gearóid Mac Lochlainn]] i Rumi.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-gearoid-mac-lochlainn.aspx|teideal=Gearóid Mac Lochlainn|údar=Róisín Armstrong|dáta=|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2020-12-17}}&lt;/ref&gt; Sa bhliain 2006 bhí sé ag ullmhú aistriúchán ar fhilíocht an fhile Dervish,  a gcluineann Gearóid a macallaí i Meánoirthear an lae inniu. Tá ceangal ag filíocht Ghearóid le saothar Rumi. Tá an spioradáltacht, an ceol agus an damhsa, fite fuaite i bhfilíocht na beirte.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cic.ie/books/published-books/criss-cross-mo-chara-leabhair-cloite|teideal=Criss-Cross Mo Chara {{!}} CIC|work=www.cic.ie|dátarochtana=2020-12-17|archivedate=2020-12-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20201209173051/https://www.cic.ie/books/published-books/criss-cross-mo-chara-leabhair-cloite}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Súfaíochas]]
* [[Al-Ghazali]]
* [[Hafez]] agus [[Avicenna]]

==Tagairtí==
{{Refbegin}}
# Prof. Dr. ErkanTurkmen, ''The Essence of Rumi's Masnevi, Including his life and works''. ISBN 975-95630-0-2. Revised and corrected edition: October 2004. Eris Booksellers, Hamidiye Mah. Abdulezelpasa Cad. No. 3/A. Selcuklu. Konya, Turkiye.
{{Refend}}
{{Reflist}}

[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1207]]
[[Catagóir:Básanna i 1273]]
[[Catagóir:Súfaíochas]]
[[Catagóir:Filí de chuid na Peirse]]
[[Catagóir:Mistigh]]
[[Catagóir:Dlíodóirí de chuid Ioslam]]
[[Catagóir:Diagairí Moslamacha]]
[[Catagóir:Daoine as an Tuirc]]</text>
      <sha1>98tdnj21qmnhfv8cjdzgmnst7sws43w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Jane Fonda</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66715</id>
    <revision>
      <id>1313031</id>
      <parentid>1298507</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T16:25:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóir:Gníomhaithe Meiriceánacha um chearta an duine</comment>
      <origin>1313031</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="849" sha1="t9awtipm5vt8w3behboouoclgnxzn90" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is ban-[[aisteoir]] [[SAM|Meiriceánach]] í '''Jayne Seymour Fonda''', a rugadh ar an [[21 Nollaig]] [[1937]].

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Síol-aisteoir}}
{{Síol-beath-us}}

{{DEFAULTSORT:Fonda,Jane}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1937]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Aisteoirí as Nua-Eabhrac]]
[[Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Buaiteoirí ghradam 'Ban-aisteoir is Fearr' (Oscars)]]
[[Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe]]
[[Catagóir:Críostaithe]]
[[Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hIodáile]]
[[Catagóir:Daonlathaigh na Stát Aontaithe]]
[[Catagóir:Feiminigh]]
[[Catagóir:Gníomhaithe Meiriceánacha um chearta an duine]]
[[Catagóir:Gníomhaithe timpeallachta]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí as Cathair Nua-Eabhrac]]</text>
      <sha1>t9awtipm5vt8w3behboouoclgnxzn90</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Charlize Theron</title>
    <ns>0</ns>
    <id>66766</id>
    <revision>
      <id>1313029</id>
      <parentid>1300304</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T16:24:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóir:Gníomhaithe Meiriceánacha um chearta an duine</comment>
      <origin>1313029</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="877" sha1="fg90vnvihnwzmhnsa28qxuwe3fijow7" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Is [[aisteoir]] [[An Afraic Theas|Ón Afraic Theas]] í '''Charlize Theron''', a rugadh ar an [[7 Lúnasa]] [[1975]].

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Féach freisin ==

== Naisc sheachtracha ==

{{Síol-aisteoir}}
{{Síol-af}}
{{Síol-beath-us}}

{{DEFAULTSORT:Theron, Charlize}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1975]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Aisteoirí ón Afraic Theas]]
[[Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Buaiteoirí ghradam 'Ban-aisteoir is Fearr' (Oscars)]]
[[Catagóir:Buaiteoirí gradam Ban-Aisteoir is Fearr i nDráma sna gradaim Golden Globe]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Gníomhaithe Meiriceánacha um chearta an duine]]
[[Catagóir:Inimirce go dtí na Stáit Aontaithe]]
[[Catagóir:Inimircigh]]
[[Catagóir:Léiritheoirí Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Léiritheoirí scannán]]
[[Catagóir:Mainicíní]]</text>
      <sha1>fg90vnvihnwzmhnsa28qxuwe3fijow7</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>George Takei</title>
    <ns>0</ns>
    <id>68587</id>
    <revision>
      <id>1313026</id>
      <parentid>1308250</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T16:23:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóir:Gníomhaithe Meiriceánacha um chearta an duine</comment>
      <origin>1313026</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="788" sha1="nx334z26xj21d90f6t9tgl9x5lyssb9" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Is [[fuirseoir]] [[SAM|Meiriceánach]]  é '''Hosato Takei''', a rugadh sa bhliain [[1937]].  Tháinig sé sa tríú háit ar an ochtú sraith ''I'm a Celebrity...Get Me Out of Here!'' sa bhliain 2008.

{{Síol-aisteoir}}
{{Síol-beath-us}}
{{Síol-scríbhneoir}}

{{DEFAULTSORT:Takei, George}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1937]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Aisteoirí LADT Mheiriceá]]
[[Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha as California]]
[[Catagóir:Daoine as Los Angeles, California]]
[[Catagóir:Daoine de bhunadh na hÁise]]
[[Catagóir:Daonlathaigh na Stát Aontaithe]]
[[Catagóir:Fir aeracha]]
[[Catagóir:Fuirseoirí Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Gníomhaithe Meiriceánacha um chearta an duine]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí as California]]</text>
      <sha1>nx334z26xj21d90f6t9tgl9x5lyssb9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>César Chávez</title>
    <ns>0</ns>
    <id>69729</id>
    <revision>
      <id>1313034</id>
      <parentid>1309389</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T16:27:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóir:Gníomhaithe Meiriceánacha um chearta an duine</comment>
      <origin>1313034</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1348" sha1="n70iuwixajkf4xo6a3bfi2eyou0adto" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Gníomhaí [[Polaitíocht|polaitiúil]] Easpáinneach as [[Arizona]], [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]], ab ea '''Cesar Chavez''' ([[31 Márta]], [[1927]] – [[23 Aibreán]], [[1993]]). Ba cheannaire an-tábhachtach é Chavez i rith ghluaiseacht [[Cearta daonna|chearta sibhialta]] Mheiriceá sna [[1950í]] agus sna [[1960í]]. 

Bhí Chavez i mbun feachtais ar mhaithe le cearta oibrithe [[Feirm|feirme]] i g[[California]].&lt;ref&gt;http://tuairisc.ie/dorothy-day-tiocfaidh-a-la/&lt;/ref&gt; Bhunaigh sé, le Dolores Huerta, an ''National Farm Workers Association'' (níos déanaí an ''United Farm Workers union'', UFW) sa bhliain [[1962]]. 

Ar an 31 Márta gach bliain, ceiliúrtar ''Lá César Chávez'' i Stáit Aontaithe Mheiriceá. 

[[Íomhá:Cesar chavez visita a colegio cesar chavez.jpg|mion|César Chávez sa bhliain 1974|clé]]

==Tagairtí==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Chávez, César}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1927]]
[[Catagóir:Básanna i 1993]]
[[Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda]]
[[Catagóir:Caitlicigh]]
[[Catagóir:Ceardchumannaithe na Stát Aontaithe]]
[[Catagóir:Contae Yuma, Arizona]]
[[Catagóir:Daoine de shliocht Easpáinneach agus Latino]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Gníomhaithe Meiriceánacha um chearta an duine]]
[[Catagóir:Mairnéalaigh]]
[[Catagóir:Pearsanra míleata Meiriceánach]]</text>
      <sha1>n70iuwixajkf4xo6a3bfi2eyou0adto</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Samuel Adams</title>
    <ns>0</ns>
    <id>83208</id>
    <revision>
      <id>1313033</id>
      <parentid>1293680</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T16:26:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí</comment>
      <origin>1313033</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1387" sha1="9qcv5f2s13556jec9glwq7bvykxbh48" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Áirítear '''Samuel Adams''' ([[27 Meán Fómhair]] (16 Meán Fómhair sa tseanstíl) [[1722]] – [[2 Deireadh Fómhair]] [[1803]] i measc Aithreacha Bunaithe na [[Stáit Aontaithe|Stát Aontaithe]]. Ba pholaiteoir in [[Massachusetts]] é. Bhí sé orthu siúd a spreag na 13 coilíneacht Briotanacha le h[[Cogadh Réabhlóideach Mheiriceá|éirí amach]] sa bhliain 1776. Is duine d'ailtirí an phoblachtánachais Mheiriceánaigh é.

==A luathshaol==
Rugadh Samuel Adams ar an 27ú Meán Fómhair i m[[Bostún, Massachusetts|Bostún]] do Samuel Adams agus Mary Fifield Adams. Daoine cráifeacha ab ea iad agus lámh acu sa [[polaitíocht|pholaitíocht]]. Rinne Adams staidéar i g[[Ollscoil Harvard|Coláiste Harvard]]. Níor éirigh rómhaith leis i gcúrsaí gnó agus chuaigh sé leis an bpolaitíocht.

{{Síol-beath-us}}

{{DEFAULTSORT:Adams, Samuel}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1722]]
[[Catagóir:Básanna i 1803]]
[[Catagóir:Alumni Ollscoil Harvard]]
[[Catagóir:Daoine as Bostún]]
[[Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hEorpa]]
[[Catagóir:Fealsúna Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Fealsúnacht polaitíochta]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Gníomhaithe Meiriceánacha um chearta an duine]]
[[Catagóir:Gobharnóirí na Stát Aontaithe]]
[[Catagóir:Liobrálachas clasaiceach]]
[[Catagóir:Protastúnaigh]]
[[Catagóir:Réabhlóidithe]]</text>
      <sha1>9qcv5f2s13556jec9glwq7bvykxbh48</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gaelchultúr</title>
    <ns>0</ns>
    <id>83605</id>
    <revision>
      <id>1313077</id>
      <parentid>1223829</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T22:18:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>Beagán curtha leis</comment>
      <origin>1313077</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2455" sha1="qw7mmnpgybu0bup0n9af9h0ojcw7717" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}

Bunaíodh '''Gaelchultúr''' sa bhliain 2004 agus é mar aidhm aige [[an Ghaeilge]] agus an cultúr Gaelach, idir cheol, amhránaíocht agus damhsa, a chur chun cinn i m[[Baile Átha Cliath]] agus ar fud na tíre.

Chuir Gaelchultúr tús le ranganna Gaeilge don phobal i gcoitinne in earrach na bliana 2005, agus ó shin i leith tá méadú mór tagtha ar líon na bhfoghlaimeoirí agus ar an réimse cúrsaí teanga atá á thairiscint againn.

Ag deireadh na bliana 2011, bhain Gaelchultúr stádas amach mar sholáthróir dámhachtainí ó [[Comhairle na nDámhachtainí Breisoideachais agus Oiliúna|Chomhairle na nDámhachtainí Ardoideachais agus Oiliúna]] (CDAOO nó FETAC).

Cuireadh tús leis an gcéad sainchúrsa creidiúnaithe don earnáil phoiblí, Teastas sa Ghaeilge Ghairmiúil, i mí Dheireadh Fómhair 2012 agus tá an cúrsa sin ar fáil anois ag leibhéil 3–6 den [[An Creat Náisiúnta Cáilíochtaí|Chreat Náisiúnta Cáilíochtaí]].

I samhradh na bliana 2013, bhronn [[Dearbhú Cáilíochta agus Cáilíochtaí Éireann]] (DCCÉ) stádas mar choláiste tríú leibhéal ar Ghaelchultúr. Lena chois sin, tugadh cead dóibh 'Dioplóma Iarchéime san Aistriúchán' a chur ar fáil, ag leibhéal 9 den Chreat Náisiúnta Cáilíochtaí.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=http://www.foinse.ie/nuacht/nuacht-is-deanai/6502-stadas-mar-cholaiste-triu-leibheal-bainte-amach-ag-gaelchultur|teideal=Stádas mar choláiste tríú leibhéal bainte amach ag Gaelchultúr|údar=[[Úna Ní Eidhin]]|dáta=17 Iúil 2013|work=[[Foinse]]|dátarochtana=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;

Bhí tús curtha, mar sin, le Coláiste na hÉireann, an chéad institiúid tríú leibhéal lán-Ghaeilge.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;&lt;ref&gt;http://www.gaelchultur.com/ga/newsletters/newsletterarticle.aspx?id=326&lt;/ref&gt;

Ceapadh Bord Rialachais ar Choláiste na hÉireann: an [[Fionnbarra Ó Brolcháin|Dr Fionnbarra Ó Brolcháin]], an té a chuir tús le Fiontar in [[Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath|OCBÁC]]; an [[Bríona Nic Dhiarmada|Dr Bríona Nic Dhiarmada]], Ollamh le Scannánaíocht, Teilifís agus Drámaíocht in [[Ollscoil Notre Dame]]; agus an [[Liam Dolan|Dr Liam Dolan]], Ollamh le Luibheolaíocht in [[Ollscoil Oxford]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Naisc sheachtracha ==
*[https://www.gaelchultur.com Suíomh oifigiúil Ghaelchultúir, arna rochtain ar 9 Bealtaine 2018]

==Tagairtí==
{{reflist}}
[[Catagóir:Oideachas na Gaeilge]]</text>
      <sha1>qw7mmnpgybu0bup0n9af9h0ojcw7717</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Avicenna</title>
    <ns>0</ns>
    <id>83767</id>
    <revision>
      <id>1313021</id>
      <parentid>1269278</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T16:17:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1313021</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3579" sha1="cr2hcet4r6uv2qdzj93n5y6y88st298" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine|nacionalitat=[[Iaráin]]}}

[[Fealsúnacht|Fealsamh]] agus [[Dochtúir leighis|fear leighis]] [[Peirsigh|Peirseach]] den g[[An tIoslam|creideamh Moslamach]] ab ea '''Abu 'Ali al-Husayn Ibn Abd Allah Ibn Sina''', nó '''Ibn Sīnā''', nó '''Avicenna''' mar a thugtar air i [[An Laidin|Laidin]] agus i bhformhór [[Teangacha na hEorpa|theangacha na hEorpa]]. Rugadh é gar do [[Búkhara|Bhúkhara]], i bproibhinse [[Chorasán Mór|Chorasáin Mhóir]] (réigiún atá suite in [[An Úisbéiceastáin|Úisbéiceastáin]] an lae inniubh), ar an 7ú lá de Lúnasa sa bhliain [[980]] agus fuair sé bás, i gcathair [[Hamadán]] (cathair atá suite in [[An Iaráin|Iaráin]] an lae inniubh), le linn Mhí an Mheithimh sa bhliain [[1037]]. 
[[Íomhá:Мавзолей Авиценны 1.JPG|clé|mion|220x220px|másailéam Avicenna'','' ]]
[[Íomhá:Canons of medicine.JPG|clé|mion|220x220px|1484, aistrithe go Laidin]]

== Saothar ==
Cé gur scríobh sé i b[[An Pheirsis|Peirsis]] leis, is in [[An Araibis|Araibis]] a scríobh Avicenna mórchuid dá shaothar, saothair a bhaineann le réimsí éagsúla an eolais - an [[réalteolaíocht]], an [[ailceimic]], agus an [[Síceolaíocht|aigneolaíocht]], ina measc. Tugadh lucht leanúna Avicenna &quot;Seich al-Ra'íos&quot; ([[An Ghaeilge|Gaeilge]]: 'Prionsa na Saoithe') air lena linn.

Scríobh Aviceanna 450 saothar, agus tá thart ar 240 desna saothair sin againn go fóill - 150 saothar a bhaineann leis an bhfealsúnacht, 40 saothar a bhaineann le cúrsaí leighis, agus saothair éagsúla a bhaineann leis an d[[tíreolaíocht]], leis an n[[diagacht]], leis an bh[[fisic]], chomh maith le saothair [[Filíocht|fhilíochta]]. Is iad na saothair is tábhachtaí de chuid Avicenna ná an [[Ciclipéid|chiclipéid]] a scríobh sé fé chúrsaí leighis, ''[[Riail na Liachta (Avicenna)|Riail na Liachta]]'' (Araibis: كتب ا لقا نون في ا لطب ['Ciotáb al Cánún fi al-Tib']), agus an chiclipéid fhealsúnachta a scríobh sé chun anam an duine a leigheas ar a ainbhios, ''[[Leabhar an Leighis (Avicenna)|Leabhar an Leighis]]'' (Araibis: کتاب الشفاء ['Ciotáb al-Sifeá']).

Sa lá atá inniu ann, agus cé nach féidir ach le staraithe amháin leas a bhaint as na leabhair a scríobh Avicenna fé chúrsaí leighis, tá tábhacht ar leith leis na saothair fhealsúnachta dá chuid. Saothair is ea iad a bhfuil tionchair dhá thraidisiún fealsúnachta le feiscint iontu, traidisiún an [[An tOirthear|Oirthir]] agus traidisiún an [[An tIarthar|Iarthair]]. Tá oidhreacht Avicenna fós beo in Ioslam na hIaráine. San Iarthar, tá Aviceanna agus a chuid saothar fós ina n-ábhair mhachnaimh d'fhealsúna.

== Gaeilge ==
Sa 14ú haois, aistríodh  téacs ó Avicenna go Gaeilge.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/books/2019/mar/07/surprise-as-unknown-irish-translation-of-ibn-sina-discovered-in-spine-of-book|teideal=Surprise as unknown Irish translation of Ibn Sīna discovered in spine of book|údar=Alison Flood|dáta=2019-03-07|language=en-GB|work=The Guardian|dátarochtana=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;  Scríobhadh an téacs san Araibis.  Aistríodh go leor eile go Gaeilge ag an am.

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

[[Catagóir:Fealsúna Peirseacha]]
[[Catagóir:Daoine ón Úisbéiceastáin]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 980]]
[[Catagóir:Básanna i 1037]]
[[Catagóir:Fealsúnacht na Meánaoise]]
[[Catagóir:Ailceimiceoirí]]
[[Catagóir:Ciclipéidithe]]
[[Catagóir:Lianna]]
[[Catagóir:Réalteolaithe]]
[[Catagóir:Síceolaithe]]
[[Catagóir:Filí]]
[[Catagóir:Fisiceoirí]]</text>
      <sha1>cr2hcet4r6uv2qdzj93n5y6y88st298</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1313066</id>
      <parentid>1313021</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T21:55:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1313066</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3722" sha1="mt3kmvpkub0ohrqgjmoxtvdk4ny2pq6" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine|nacionalitat=[[Iaráin]]}}

[[Fealsúnacht|Fealsamh]] agus [[Dochtúir leighis|fear leighis]] [[Peirsigh|Peirseach]] den g[[An tIoslam|creideamh Moslamach]] ab ea '''Abu 'Ali al-Husayn Ibn Abd Allah Ibn Sina''', nó '''Ibn Sīnā''', nó '''Avicenna''' mar a thugtar air i [[An Laidin|Laidin]] agus i bhformhór [[Teangacha na hEorpa|theangacha na hEorpa]]. Rugadh é gar do [[Búkhara|Bhúkhara]], i bproibhinse [[Chorasán Mór|Chorasáin Mhóir]] (réigiún atá suite in [[An Úisbéiceastáin|Úisbéiceastáin]] an lae inniubh), ar an 7ú lá de Lúnasa sa bhliain [[980]] agus fuair sé bás, i gcathair [[Hamadán]] (cathair atá suite in [[An Iaráin|Iaráin]] an lae inniubh), le linn Mhí an Mheithimh sa bhliain [[1037]]. 
[[Íomhá:Skulls of Avicenna.jpg|clé|mion|220x220px|thángthas ar bhlaosc Avicenna.  nuair a tógadh másailéam  nua sna 1950idí]]
[[Íomhá:Мавзолей Авиценны 1.JPG|clé|mion|220x220px|másailéam Avicenna'','' ]]
[[Íomhá:Canons of medicine.JPG|clé|mion|220x220px|Avicenna aistrithe go Laidin, 1484]]

== Saothar ==
Cé gur scríobh sé i b[[An Pheirsis|Peirsis]] leis, is in [[An Araibis|Araibis]] a scríobh Avicenna mórchuid dá shaothar, saothair a bhaineann le réimsí éagsúla an eolais - an [[réalteolaíocht]], an [[ailceimic]], agus an [[Síceolaíocht|aigneolaíocht]], ina measc. Tugadh lucht leanúna Avicenna &quot;Seich al-Ra'íos&quot; ([[An Ghaeilge|Gaeilge]]: 'Prionsa na Saoithe') air lena linn.

Scríobh Aviceanna 450 saothar, agus tá thart ar 240 desna saothair sin againn go fóill - 150 saothar a bhaineann leis an bhfealsúnacht, 40 saothar a bhaineann le cúrsaí leighis, agus saothair éagsúla a bhaineann leis an d[[tíreolaíocht]], leis an n[[diagacht]], leis an bh[[fisic]], chomh maith le saothair [[Filíocht|fhilíochta]]. Is iad na saothair is tábhachtaí de chuid Avicenna ná an [[Ciclipéid|chiclipéid]] a scríobh sé fé chúrsaí leighis, ''[[Riail na Liachta (Avicenna)|Riail na Liachta]]'' (Araibis: كتب ا لقا نون في ا لطب ['Ciotáb al Cánún fi al-Tib']), agus an chiclipéid fhealsúnachta a scríobh sé chun anam an duine a leigheas ar a ainbhios, ''[[Leabhar an Leighis (Avicenna)|Leabhar an Leighis]]'' (Araibis: کتاب الشفاء ['Ciotáb al-Sifeá']).

Sa lá atá inniu ann, agus cé nach féidir ach le staraithe amháin leas a bhaint as na leabhair a scríobh Avicenna fé chúrsaí leighis, tá tábhacht ar leith leis na saothair fhealsúnachta dá chuid. Saothair is ea iad a bhfuil tionchair dhá thraidisiún fealsúnachta le feiscint iontu, traidisiún an [[An tOirthear|Oirthir]] agus traidisiún an [[An tIarthar|Iarthair]]. Tá oidhreacht Avicenna fós beo in Ioslam na hIaráine. San Iarthar, tá Aviceanna agus a chuid saothar fós ina n-ábhair mhachnaimh d'fhealsúna.

== Gaeilge ==
Sa 14ú haois, aistríodh  téacs ó Avicenna go Gaeilge.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/books/2019/mar/07/surprise-as-unknown-irish-translation-of-ibn-sina-discovered-in-spine-of-book|teideal=Surprise as unknown Irish translation of Ibn Sīna discovered in spine of book|údar=Alison Flood|dáta=2019-03-07|language=en-GB|work=The Guardian|dátarochtana=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;  Scríobhadh an téacs san Araibis.  Aistríodh go leor eile go Gaeilge ag an am.

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

[[Catagóir:Fealsúna Peirseacha]]
[[Catagóir:Daoine ón Úisbéiceastáin]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 980]]
[[Catagóir:Básanna i 1037]]
[[Catagóir:Fealsúnacht na Meánaoise]]
[[Catagóir:Ailceimiceoirí]]
[[Catagóir:Ciclipéidithe]]
[[Catagóir:Lianna]]
[[Catagóir:Réalteolaithe]]
[[Catagóir:Síceolaithe]]
[[Catagóir:Filí]]
[[Catagóir:Fisiceoirí]]</text>
      <sha1>mt3kmvpkub0ohrqgjmoxtvdk4ny2pq6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1313069</id>
      <parentid>1313066</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T22:02:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1313069</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3761" sha1="62kbo3c3rr0yalw5gbqtk20e97qi3ok" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine|nacionalitat=[[Iaráin]]}}

[[Fealsúnacht|Fealsamh]] agus [[Dochtúir leighis|fear leighis]] [[Peirsigh|Peirseach]] den g[[An tIoslam|creideamh Moslamach]] ab ea '''Abu 'Ali al-Husayn Ibn Abd Allah Ibn Sina''', nó '''Ibn Sīnā''', nó '''Avicenna''' mar a thugtar air i [[An Laidin|Laidin]] agus i bhformhór [[Teangacha na hEorpa|theangacha na hEorpa]]. Rugadh é gar do [[Búkhara|Bhúkhara]], i bproibhinse [[Chorasán Mór|Chorasáin Mhóir]] (réigiún atá suite in [[An Úisbéiceastáin|Úisbéiceastáin]] an lae inniubh), ar an 7ú lá de Lúnasa sa bhliain [[980]] agus fuair sé bás, i gcathair [[Hamadán]] (cathair atá suite in [[An Iaráin|Iaráin]] an lae inniubh), le linn Mhí an Mheithimh sa bhliain [[1037]]. 
[[Íomhá:Skulls of Avicenna.jpg|clé|mion|220x220px|thángthas ar bhlaosc Avicenna.  nuair a tógadh másailéam  nua sna 1950idí]]
[[Íomhá:Мавзолей Авиценны 1.JPG|clé|mion|220x220px|másailéam Avicenna'','' ]]
[[Íomhá:Canons of medicine.JPG|clé|mion|220x220px|Avicenna aistrithe go Laidin, 1484]]

== Saothar ==
Cé gur scríobh sé i b[[An Pheirsis|Peirsis]] leis, is in [[An Araibis|Araibis]] a scríobh Avicenna mórchuid dá shaothar, saothair a bhaineann le réimsí éagsúla an eolais - an [[réalteolaíocht]], an [[ailceimic]], agus an [[Síceolaíocht|aigneolaíocht]], ina measc. Tugadh lucht leanúna Avicenna &quot;Seich al-Ra'íos&quot; ([[An Ghaeilge|Gaeilge]]: 'Prionsa na Saoithe') air lena linn.

Scríobh Aviceanna 450 saothar, agus tá thart ar 240 desna saothair sin againn go fóill - 150 saothar a bhaineann leis an bhfealsúnacht, 40 saothar a bhaineann le cúrsaí leighis, agus saothair éagsúla a bhaineann leis an d[[tíreolaíocht]], leis an n[[diagacht]], leis an bh[[fisic]], chomh maith le saothair [[Filíocht|fhilíochta]]. Is iad na saothair is tábhachtaí de chuid Avicenna ná an [[Ciclipéid|chiclipéid]] a scríobh sé fé chúrsaí leighis, ''[[Riail na Liachta (Avicenna)|Riail na Liachta]]'' (Araibis: كتب ا لقا نون في ا لطب ['Ciotáb al Cánún fi al-Tib']), agus an chiclipéid fhealsúnachta a scríobh sé chun anam an duine a leigheas ar a ainbhios, ''[[Leabhar an Leighis (Avicenna)|Leabhar an Leighis]]'' (Araibis: کتاب الشفاء ['Ciotáb al-Sifeá']).

Sa lá atá inniu ann, agus cé nach féidir ach le staraithe amháin leas a bhaint as na leabhair a scríobh Avicenna fé chúrsaí leighis, tá tábhacht ar leith leis na saothair fhealsúnachta dá chuid. Saothair is ea iad a bhfuil tionchair dhá thraidisiún fealsúnachta le feiscint iontu, traidisiún an [[An tOirthear|Oirthir]] agus traidisiún an [[An tIarthar|Iarthair]]. Tá oidhreacht Avicenna fós beo in Ioslam na hIaráine. San Iarthar, tá Aviceanna agus a chuid saothar fós ina n-ábhair mhachnaimh d'fhealsúna.

== Gaeilge ==
Sa 14ú haois, aistríodh  téacs ó Avicenna go Gaeilge.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/books/2019/mar/07/surprise-as-unknown-irish-translation-of-ibn-sina-discovered-in-spine-of-book|teideal=Surprise as unknown Irish translation of Ibn Sīna discovered in spine of book|údar=Alison Flood|dáta=2019-03-07|language=en-GB|work=The Guardian|dátarochtana=2026-05-14}}&lt;/ref&gt;  Scríobhadh an téacs san Araibis.  Aistríodh go leor eile go Gaeilge ag an am.

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

[[Catagóir:Fealsúna Peirseacha]]
[[Catagóir:Daoine ón Úisbéiceastáin]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 980]]
[[Catagóir:Básanna i 1037]]
[[Catagóir:Fealsúnacht na Meánaoise]]
[[Catagóir:Ailceimiceoirí]]
[[Catagóir:Ciclipéidithe]]
[[Catagóir:Lianna]]
[[Catagóir:Réalteolaithe]]
[[Catagóir:Síceolaithe]]
[[Catagóir:Filí]]
[[Catagóir:Fisiceoirí]]
[[Catagóir:Filí de chuid na Peirse]]</text>
      <sha1>62kbo3c3rr0yalw5gbqtk20e97qi3ok</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Davy Crockett</title>
    <ns>0</ns>
    <id>84763</id>
    <revision>
      <id>1313036</id>
      <parentid>1211492</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T16:33:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí</comment>
      <origin>1313036</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1725" sha1="423jqzu0sfx5qzxwysyi4ft3ne89yjl" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Íomhá:David_Crockett.jpg|thumb|Davy Crockett|clé]]
Laoch pobail, [[saighdiúir]] agus [[Polaitíocht|polaiteoir]] [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]] ab ea '''David &quot;Davy&quot; Crockett'''. Rugadh é i Limestone, [[Tennessee]] ar an [[17 Lúnasa]] [[1786]] agus fuair sé bás ar an [[6 Márta]] [[1836]]. 

Rinne an t-arm [[Meicsiceo|Meicsiceach]], faoi Antonio López de Santa Anna, [[léigear]] ar an [[Misean Alamo|Alamo]] agus ar [[6 Márta]] [[1836]],&lt;ref&gt;Aodhán Ó Raghailligh., An tUltach 84 (3), lch 23.&lt;/ref&gt; rinneadh slad ar na “Texians” a bhí ann, Davy Crockett ina measc. Chuir an t-ionsaí uafás ar mhuintir na háite ag an am agus d'éirigh Crockett ina laoch pobail. Cloíodh an t-arm  [[Meicsiceo|Meicsiceach]] i gCath San Jacinto ar an [[21 Aibreán]] [[1836]].  
[[Íomhá:Davy Crockett2 1967 Issue-5c.jpg|clé|mion|Davy Crockett á chomóradh ar stampa Meiriceánach ón mbliain 1967]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{Rialú údaráis}}

{{Síol-beath-us}}

{{DEFAULTSORT:Crockett, Davy}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1786]]
[[Catagóir:Básanna i 1836]]
[[Catagóir:An tIarthar Fiáin]]
[[Catagóir:Cogadh 1812]]
[[Catagóir:Cogadh Creek]]
[[Catagóir:Daoine as Texas]]
[[Catagóir:Daoine de bhunadh na hAlban]]
[[Catagóir:Dírbheathaisnéisithe]]
[[Catagóir:Gníomhaithe Mheiriceá]]
[[Catagóir:Gníomhaithe polaitiúla]]
[[Catagóir:Liobrálachas clasaiceach]]
[[Catagóir:Máisiúin]]
[[Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann]]
[[Catagóir:Polaiteoirí na Stát Aontaithe]]
[[Catagóir:Preispitéirigh]]
[[Catagóir:Réabhlóidithe]]
[[Catagóir:Saighdiúirí Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Tennessee]]</text>
      <sha1>423jqzu0sfx5qzxwysyi4ft3ne89yjl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Margaret Hamilton (ban-aisteoir)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>87827</id>
    <revision>
      <id>1313010</id>
      <parentid>1065775</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T15:58:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí</comment>
      <origin>1313010</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="514" sha1="erp1s5iuxzctiyeyf32m96slkit25rr" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Ba bhan-aisteoir Meiriceánach í '''Margaret Brainard Hamilton''' (9 Nollaig 1902 – 16 Bealtaine 1985).

{{Síol-aisteoir}}
{{Síol-beath-us}}

{{DEFAULTSORT:Hamilton, Margaret}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1902]]
[[Catagóir:Básanna i 1985]]
[[Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Daoine as Ohio]]
[[Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hEorpa]]
[[Catagóir:Gníomhaithe cearta ainmhithe]]
[[Catagóir:Gníomhaithe Mheiriceá]]
[[Catagóir:Múinteoirí]]</text>
      <sha1>erp1s5iuxzctiyeyf32m96slkit25rr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Van Heflin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>88008</id>
    <revision>
      <id>1313015</id>
      <parentid>1068260</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T16:06:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí</comment>
      <origin>1313015</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="566" sha1="0cox1zfxc4degfjiwgwyocabt7kmon3" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

B'aisteoir [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]] é '''Emmett Evan &quot;Van&quot; Heflin Jr.''' (13 Nollaig 1908 – 21 Iúil 1971).

{{Síol-aisteoir}}
{{Síol-beath-us}}

{{DEFAULTSORT:Heflin, Van}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1908]]
[[Catagóir:Básanna i 1971]]
[[Catagóir:Aisteoirí Meiriceánacha]]
[[Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda]]
[[Catagóir:Buaiteoirí gradam sna gradaim Academy]]
[[Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hEorpa]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Oklahoma]]
[[Catagóir:Saighdiúirí Meiriceánacha]]</text>
      <sha1>0cox1zfxc4degfjiwgwyocabt7kmon3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Léaráid datha is méide réaltraí</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94521</id>
    <revision>
      <id>1313028</id>
      <parentid>971835</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T16:24:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Elliottjk</username>
        <id>74136</id>
      </contributor>
      <comment>/* growthexperiments-addlink-summary-summary:3|0|0 */</comment>
      <origin>1313028</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4182" sha1="haujhznx7j4mp92le7o1udlpg46hden" xml:space="preserve">[[Image:Galaxy color-magnitude diagram.jpg|thumb|300 px|Samhail den léaráid datha is méide réaltraí le trí chineál: seicheamh dearg, scamall gorm agus gleann glas.]]
Taispeánann '''léaráid datha is méide réaltraí''' an gaol idir dearbhmhéid (tomhas lonrachta) agus mais réaltraí. Bhain Eric Bell et al. feidhm as an suirbhé COMBO-17 chun tuairisc thosaigh a thabhairt in 2003 ar thrí réimse na léaráide seo,&lt;ref&gt;Bell, Eric F. et al. ''Nearly 5000 Distant Early‐Type Galaxies in COMBO‐17: A Red Sequence and Its Evolution since z=1'', The Astrophysical Journal, 608:752–767, 2004 June 20. [http://adsabs.harvard.edu/abs/2004ApJ...608..752B]&lt;/ref&gt; tuairisc a léirigh dáileadh démhódúil na réaltraí dearga agus gorma mar atá sé le fáil in anailís na sonraí i Suirbhé Digiteach Spéire Sloan&lt;ref&gt;Strateva, I., et al. ''Color Separation of Galaxy Types in the Sloan Digital Sky Survey Imaging Data'', 2001, The Astronomical Journal, 122, 1861 [http://adsabs.harvard.edu/abs/2001AJ....122.1861S]&lt;/ref&gt; agus fiú san anailís a rinne G. Vaucouleurs in 1961 ar mhoirfeolaíocht réaltraí.&lt;ref&gt;de Vaucouleurs, G. ''Integrated Colors of Bright Galaxies in the u, b, V System.'' 1961, The Astrophysical Journal Supplement Series, 5, 233. [http://adsabs.harvard.edu/abs/1961ApJS....5..233D]&lt;/ref&gt; 

Tá trí phríomhairí ag an léaráid: [[seicheamh]] dearg, gleann glas agus scamall gorm. Tá na chuid is mó de na réaltraí sa seicheamh dearg agus iad ina réaltraí éilgiseacha, mórán. Tá an chuid is mó de na réaltraí gorma le fáil sa scamall gorm agus iad ina réaltraí bíseacha, mórán. Idir an dá dháileadh sin tá limistéar réasúnta folamh a dtugtar an gleann glas air agus roinnt réaltraí dearga bíseacha ann. 

Murab ionann agus léaráid den chineál céanna, léaráid réaltaí Hertzsprung-Russell, níl airíonna na réaltraí ag brath ar fad ar an áit a bhfuil siad ar an léaráid datha is méide. Léiríonn an léaráid éabhlóid mhór in imeacht aoiseanna. Bhí an seicheamh dearg níos luaithe in [[ollphléasc|réabhlóid]] na cruinne agus níos buaine trasna méadaíochtaí. Níor dáileadh an scamall gorm chomh cothrom sin, ach bhí seicheamh le feiceáil ann.

Tugann [[taighde]] nua le fios go bhfuil dhá chineál an-éagsúla réaltraí le fáil sa ghleann glas: réaltraí déanacha nach bhfuil foinse gháis ná stór gáis acu le fada an lá chun réaltaí a dhéanamh, agus réaltraí luatha a chaill a bhfoinse gháis agus a stór gáis gan mhoill toisc, is dócha, go ndearnadh cumasc nó go raibh núicléas gníomhach réaltrach ann.&lt;ref&gt;{{Cite web|teideal=Is our Milky Way galaxy a zombie, already dead and we don't know it?|url=https://phys.org/news/2016-01-milky-galaxy-zombie-dead-dont.html|access-date=2020-07-17|website=phys.org|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite journal | title=The Green Valley is a Red Herring: Galaxy Zoo reveals two evolutionary pathways towards quenching of star formation in early- and late-type galaxies | journal=Monthly Notices of the Royal Astronomical Society | volume=440 | issue=1 | pages=889 | date=2014 |author1=Schawinski, Kevin |author2=Urry, C. Megan |author3=Simmons, Brooke D. |author4=Fortson, Lucy |author5=Kaviraj, Sugata |author6=Keel, William C. |author7=Lintott, Chris J. |author8=Masters, Karen L. |author9=Nichol, Robert C. |author10=Sarzi, Marc |author11=Ramin |author12=Skibba |author13=Treister, Ezequiel |author14=Willett, Kyle W. |author15=Wong, O. Ivy |author16=Yi, Sukyoung K. |bibcode = 2014MNRAS.440..889S|arxiv = 1402.4814 | doi=10.1093/mnras/stu327}}&lt;/ref&gt;

Síltear go bhfuil [[Bealach na Bó Finne]] agus Réaltra Aindraiméide sa ghleann glas toisc go bhfuil a gcumas cruthaithe réaltaí á ídiú go mall de cheal gáis.&lt;ref&gt;{{cite journal | doi=10.1088/0004-637X/736/2/84 | title=The Mid-life Crisis of the Milky Way and M31 | date=2011 | author=Mutch, S.J. | journal=The Astrophysical Journal | volume=736 | issue=2 | pages=84 | last2=Croton | first2=D.J. | last3=Poole | first3=G.B. |bibcode = 2011ApJ...736...84M|arxiv = 1105.2564 }}&lt;/ref&gt;

==Nótaí==
{{reflist}}

[[Catagóir:Cosmeolaíocht]]
[[Catagóir:Réalteolaíocht]]</text>
      <sha1>haujhznx7j4mp92le7o1udlpg46hden</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Úsáideoir:Llywelyn2000/List of birds with article on Vicipeid</title>
    <ns>2</ns>
    <id>94806</id>
    <revision>
      <id>1313092</id>
      <parentid>1312682</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T08:02:25Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>25319</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>1313092</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="146662" sha1="glvpuzlar53eyfq3kafrlfty1zsde8m" xml:space="preserve">{{Wikidata list
|sparql=
SELECT DISTINCT	?item ?name 
WHERE 
{
 	?item wdt:P31 wd:Q16521 .   # this calls up the taxon
  	?item wdt:P171* wd:Q5113 .  # Q5113 is bird
  	?item wdt:P105 wd:Q7432 .   # species only
	FILTER NOT EXISTS { ?item wdt:P141 wd:Q237350 }  # not extinct
        ?articleURL schema:about ?item ; schema:name ?name ; schema:isPartOf &lt;https://ga.wikipedia.org/&gt; .  #must have sitelink to gawiki
}
ORDER BY ?name
OFFSET 0
LIMIT 2000
|links=local
|section=
|sort=label
|columns=number:#,qid,label,P18,p225:enw tacson,P373,P2067,P2050,P7770
}}
{| class='wikitable sortable'
! #
! qid
! label
! íomhá
! enw tacson
! catagóir Commons
! mais
! réise sciathán
! tréimhse ghoir
|-
| style='text-align:right'| 1
| Q26147
| [[abhóiséad]]
| [[Íomhá:Avocette élégante Thyna019.jpg|center|128px]]
| Recurvirostra avosetta
| [[:commons:Category:Recurvirostra avosetta|Recurvirostra avosetta]]
| 31.7 gram
| 78 ceintiméadar
| 24 lá
|-
| style='text-align:right'| 2
| Q202504
| [[amadán móinteach]]
| [[Íomhá:Charadrius morinellus male.jpg|center|128px]]
| Charadrius morinellus
| [[:commons:Category:Charadrius morinellus|Charadrius morinellus]]
| 17 gram
| 60 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 3
| Q1268205
| [[Súmaire gabhair ghlórach|Antrostomus vociferus]]
| [[Íomhá:Caprimulgus vociferus Sam Smith Park toronto.jpg|center|128px]]
| Antrostomus vociferus
| [[:commons:Category:Antrostomus vociferus|Antrostomus vociferus]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 4
| Q106447604
| [[Éigrit eallaigh|Ardea ibis]]
| [[Íomhá:Héron garde boeufs à Oued Mejerda.jpg|center|128px]]
| Ardea ibis
| [[:commons:Category:Ardea ibis|Ardea ibis]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 5
| Q652266
| [[Argas mór|Argusianus argus]]
| [[Íomhá:Argusianus argus -Lok Kawi Wildlife Park, Malaysia -male-8a.jpg|center|128px]]
| Argusianus argus
| [[:commons:Category:Argusianus argus|Argusianus argus]]
| 
| 
| 24 lá
|-
| style='text-align:right'| 6
| Q137474876
| [[Spioróg mhór|Astur gentilis]]
| [[Íomhá:Northern Goshawk ad M2.jpg|center|128px]]
| Astur gentilis
| 
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 7
| Q692192
| [[Póiseard ceannrua Meiriceánach|Aythya americana]]
| [[Íomhá:Aythya americana f Ontario.jpg|center|128px]]
| Aythya americana
| [[:commons:Category:Aythya americana|Aythya americana]]
| 1.1 cileagram&lt;br/&gt;990 gram
| 79.5 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 8
| Q26742
| [[Aythya ferina]]
| [[Íomhá:Aythya ferina Gentofte 1.jpg|center|128px]]
| Aythya ferina
| [[:commons:Category:Aythya ferina|Aythya ferina]]
| 66 gram
| 0.77 méadar
| 25 lá
|-
| style='text-align:right'| 9
| Q170718
| [[Beachadóir Eorpach|beachadóir]]
| [[Íomhá:Бджолоїдка звичайна або щурка європейська.jpg|center|128px]]
| Merops apiaster
| [[:commons:Category:Merops apiaster|Merops apiaster]]
| 6.5 gram
| 0.47 méadar
| 20 lá
|-
| style='text-align:right'| 10
| Q1951359
| [[Beachadóir Peirseach|beachaire gormleicneach]]
| [[Íomhá:Guepier de Perse Jebil NP.jpg|center|128px]]
| Merops persicus
| [[:commons:Category:Merops persicus|Merops persicus]]
| 49.4 gram
| 
| 24 lá
|-
| style='text-align:right'| 11
| Q25450
| [[biorearrach]]
| [[Íomhá:Male northern pintail at Llano Seco.jpg|center|128px]]
| Anas acuta
| [[:commons:Category:Anas acuta|Anas acuta]]
| 1.025 cileagram&lt;br/&gt;866 gram
| 0.9 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 12
| Q591831
| [[bobóilinc]]
| [[Íomhá:Bobolink (female) (5005682834).jpg|center|128px]]
| Dolichonyx oryzivorus
| [[:commons:Category:Dolichonyx oryzivorus|Dolichonyx oryzivorus]]
| 2.75 gram
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 13
| Q25709
| [[Bonnán buí (éan)|bonnán]]
| [[Íomhá:Eurasian Bittern - Torrile - Italy 4528 (15409347121).jpg|center|128px]]
| Botaurus stellaris
| [[:commons:Category:Botaurus stellaris|Botaurus stellaris]]
| 42 gram&lt;br/&gt;2.906 cileagram&lt;br/&gt;2.017 cileagram
| 1.27 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 14
| Q26129
| [[bonnán beag]]
| [[Íomhá:47-090506-little-bittern-at-upper-ford-near-Sigri-.jpg|center|128px]]
| Botaurus minutus
| [[:commons:Category:Ixobrychus minutus|Ixobrychus minutus]]
| 13 gram&lt;br/&gt;147 gram
| 49 ceintiméadar
| 18 lá
|-
| style='text-align:right'| 15
| Q204111
| [[Bonnán cainéaldathach|bonnán cainéil]]
| [[Íomhá:Cinnamon bittern or chestnut bittern (Ixobrychus cinnamomeus) Photograph by Shantanu Kuveskar.jpg|center|128px]]
| Ixobrychus cinnamomeus
| [[:commons:Category:Botaurus cinnamomeus|Botaurus cinnamomeus]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 16
| Q743017
| [[Bonnán breicneach|bonnán Meiriceánach]]
| [[Íomhá:American bittern in flight (53726569227) (cropped).jpg|center|128px]]
| Botaurus lentiginosus
| [[:commons:Category:Botaurus lentiginosus|Botaurus lentiginosus]]
| 36 gram
| 115 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 17
| Q469586
| [[Bonnán caol|bonnán seang]]
| [[Íomhá:Least bittern (71430).jpg|center|128px]]
| Ixobrychus exilis
| [[:commons:Category:Botaurus exilis|Botaurus exilis]]
| 10 gram&lt;br/&gt;80 gram
| 43 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 18
| Q188877
| [[Breacán (éan)|breacán]]
| [[Íomhá:Fringilla montifringilla -Poland -male-8.jpg|center|128px]]
| Fringilla montifringilla
| [[:commons:Category:Fringilla montifringilla|Fringilla montifringilla]]
| 2.14 gram&lt;br/&gt;22 gram
| 0.27 méadar
| 11 lá
|-
| style='text-align:right'| 19
| Q26650
| [[breacóg]]
| [[Íomhá:Calidris alpina alpina, Riga, Latvia 1.jpg|center|128px]]
| Calidris alpina
| [[:commons:Category:Calidris alpina|Calidris alpina]]
| 
| 0.36 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 20
| Q25440
| [[broigheall]]
| [[Íomhá:2021-05-05 Phalacrocorax carbo carbo, Killingworth Lake, Northumberland 1-2.jpg|center|128px]]
| Phalacrocorax carbo
| [[:commons:Category:Phalacrocorax carbo|Phalacrocorax carbo]]
| 2.4 cileagram&lt;br/&gt;2 cileagram
| 1.4 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 21
| Q244319
| [[Mionbhroigheall|broigheall bídeach]]
| [[Íomhá:Microcarbo pygmaeus - Pygmy cormorant.jpg|center|128px]]
| Microcarbo pygmaeus
| [[:commons:Category:Microcarbo pygmaeus|Microcarbo pygmaeus]]
| 
| 85 ceintiméadar
| 28 lá
|-
| style='text-align:right'| 22
| Q18700
| [[bróg-ghob]]
| [[Íomhá:Entebbe Shoe Bill Stork.jpg|center|128px]]
| Balaeniceps rex
| [[:commons:Category:Balaeniceps rex|Balaeniceps rex]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 23
| Q121221
| [[budragár]]
| [[Íomhá:Budgerigar-male-strzelecki-qld.jpg|center|128px]]
| Melopsittacus undulatus
| [[:commons:Category:Melopsittacus undulatus|Melopsittacus undulatus]]
| 2.15 gram
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 24
| Q168677
| [[bultúr luaithriúíl]]
| [[Íomhá:Aegypius monachus, Catalan Pyrenees, Spain S4E7659 (25191007486).jpg|center|128px]]
| Aegypius monachus
| [[:commons:Category:Aegypius monachus|Aegypius monachus]]
| 243 gram
| 2.5 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 25
| Q126167
| [[bultúr uan]]
| [[Íomhá:Bearded Vulture - Catalan Pyrenees - Spain (25098398432).jpg|center|128px]]
| Gypaetus barbatus
| [[:commons:Category:Gypaetus barbatus|Gypaetus barbatus]]
| 224 gram&lt;br/&gt;4.913 cileagram&lt;br/&gt;6.175 cileagram
| 2.621 méadar
| 54 lá
|-
| style='text-align:right'| 26
| Q33504
| [[bultúr Éigipteach]]
| [[Íomhá:Egyptian Vulture, Socotra.jpg|center|128px]]
| Neophron percnopterus
| [[:commons:Category:Neophron percnopterus|Neophron percnopterus]]
| 94 gram&lt;br/&gt;1.977 cileagram
| 1.676 méadar
| 42 lá
|-
| style='text-align:right'| 27
| Q188601
| [[bustard beag]]
| [[Íomhá:Tetrax tetrax, Castuera, Estremadura, Spain 3.jpg|center|128px]]
| Tetrax tetrax
| [[:commons:Category:Tetrax tetrax|Tetrax tetrax]]
| 41 gram
| 110 ceintiméadar
| 21 lá
|-
| style='text-align:right'| 28
| Q290871
| [[bustard Houbara]]
| [[Íomhá:Houbara035.JPG|center|128px]]
| Chlamydotis undulata
| [[:commons:Category:Chlamydotis undulata|Chlamydotis undulata]]
| 68 gram&lt;br/&gt;1.96 cileagram&lt;br/&gt;1.15 cileagram
| 
| 24 lá
|-
| style='text-align:right'| 29
| Q171655
| [[bustard mór]]
| [[Íomhá:Dévaványa, Hungary – Great bustard 01.jpg|center|128px]]
| Otis tarda
| [[:commons:Category:Otis tarda|Otis tarda]]
| 143 gram
| 235 ceintiméadar&lt;br/&gt;180 ceintiméadar
| 25 lá
|-
| style='text-align:right'| 30
| Q26205
| [[buíóg]]
| [[Íomhá:Emberiza citrinella -Midtjylland, Denmark -male-8.jpg|center|128px]]
| Emberiza citrinella
| [[:commons:Category:Emberiza citrinella|Emberiza citrinella]]
| 2.94 gram
| 26 ceintiméadar
| 13 lá
|-
| style='text-align:right'| 31
| Q908909
| [[búbúc Norfolk]]
| [[Íomhá:Nz boobook.JPG|center|128px]]
| Ninox novaeseelandiae
| [[:commons:Category:Ninox novaeseelandiae|Ninox novaeseelandiae]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 32
| Q179959
| [[cacapó]]
| [[Íomhá:Buller Kakapo.jpg|center|128px]]
| Strigops habroptila
| [[:commons:Category:Strigops habroptila|Strigops habroptila]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 33
| Q27050
| [[cadhan]]
| [[Íomhá:Branta bernicla bernicla Norfolk 1.jpg|center|128px]]
| Branta bernicla
| [[:commons:Category:Branta bernicla|Branta bernicla]]
| 
| 1.01 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 34
| Q188446
| [[caipín dubh]]
| [[Íomhá:Sylvia atricapilla -Lullington Heath, East Sussex, England -male-8.jpg|center|128px]]
| Sylvia atricapilla
| [[:commons:Category:Sylvia atricapilla|Sylvia atricapilla]]
| 2.19 gram&lt;br/&gt;18.1 gram
| 23 ceintiméadar
| 13 lá
|-
| style='text-align:right'| 35
| Q235057
| [[caislín aille]]
| [[Íomhá:Common rock thrush.jpg|center|128px]]
| Monticola saxatilis
| [[:commons:Category:Monticola saxatilis|Monticola saxatilis]]
| 4.95 gram&lt;br/&gt;47 gram&lt;br/&gt;52.4 gram
| 
| 14 lá
|-
| style='text-align:right'| 36
| Q152144
| [[caislín aille gorm]]
| [[Íomhá:Monticola solitarius 29-August-2015.jpg|center|128px]]
| Monticola solitarius
| [[:commons:Category:Monticola solitarius|Monticola solitarius]]
| 5.95 gram
| 
| 13 lá
|-
| style='text-align:right'| 37
| Q155869
| [[caislín aitinn]]
| [[Íomhá:Saxicola rubetra poklaskwa AM.jpg|center|128px]]
| Saxicola rubetra
| [[:commons:Category:Saxicola rubetra|Saxicola rubetra]]
| 2.06 gram
| 22 ceintiméadar
| 13 lá
|-
| style='text-align:right'| 38
| Q1315689
| [[caislín cloch]]
| [[Íomhá:African Stonechat (Saxicola torquatus) male (31251199192).jpg|center|128px]]
| Saxicola torquatus
| [[:commons:Category:Saxicola torquatus|Saxicola torquatus]]
| 
| 
| 14 lá
|-
| style='text-align:right'| 39
| Q838665
| [[caislín cloch Eorpach]]
| [[Íomhá:Saxicola rubicola -Belgium -female-8 (1).jpg|center|128px]]
| Saxicola rubicola
| [[:commons:Category:Saxicola rubicola|Saxicola rubicola]]
| 
| 
| 15 lá
|-
| style='text-align:right'| 40
| Q1589281
| [[caislín Sibéarach]]
| [[Íomhá:Siberian Stonechat (Saxicola maura)- Male at Bharatpur I IMG 5768.jpg|center|128px]]
| Saxicola maurus
| [[:commons:Category:Saxicola maurus|Saxicola maurus]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 41
| Q852622
| [[Cnagaire impiriúil|Campephilus imperialis]]
| [[Íomhá:Kaiserspecht fg02.jpg|center|128px]]
| Campephilus imperialis
| [[:commons:Category:Campephilus imperialis|Campephilus imperialis]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 42
| Q284331
| [[Cnagaire Magellanach|Campephilus magellanicus]]
| [[Íomhá:Magellan Specht.JPG|center|128px]]
| Campephilus magellanicus
| [[:commons:Category:Campephilus magellanicus|Campephilus magellanicus]]
| 260 gram
| 0.6 méadar
| 20 lá
|-
| style='text-align:right'| 43
| Q208334
| [[Donnóg Alpach|cantaire Alpshléibhe]]
| [[Íomhá:Alpine accentor saganta.jpg|center|128px]]
| Prunella collaris
| [[:commons:Category:Prunella collaris|Prunella collaris]]
| 
| 
| 13 lá
|-
| style='text-align:right'| 44
| Q1049121
| [[Donnóg Radde|cantaire carraige]]
| [[Íomhá:Prunella ocularis 1a.jpg|center|128px]]
| Prunella ocularis
| [[:commons:Category:Prunella ocularis|Prunella ocularis]]
| 
| 
| 11 lá
|-
| style='text-align:right'| 45
| Q129059
| [[capall coille]]
| [[Íomhá:Auerhuhn Schweden P1130026.jpg|center|128px]]
| Tetrao urogallus
| [[:commons:Category:Tetrao urogallus|Tetrao urogallus]]
| 3.8 cileagram&lt;br/&gt;1.97 cileagram&lt;br/&gt;53 gram
| 106 ceintiméadar
| 25 lá
|-
| style='text-align:right'| 46
| Q26198
| [[caróg dhubh]]
| [[Íomhá:Carrion crow 2022 04 05 05 02.jpg|center|128px]]
| Corvus corone
| [[:commons:Category:Corvus corone|Corvus corone]]
| 
| 0.91 méadar
| 19 lá
|-
| style='text-align:right'| 47
| Q831597
| [[catéan liath]]
| [[Íomhá:Graycatbird-WashParkCedarFallsIowa-20220506.jpg|center|128px]]
| Dumetella carolinensis
| [[:commons:Category:Dumetella carolinensis|Dumetella carolinensis]]
| 3.8 gram&lt;br/&gt;35.7 gram&lt;br/&gt;39.6 gram
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 48
| Q25384
| [[ceann cait]]
| [[Íomhá:Asio otus Downsview Park Toronto2.jpg|center|128px]]
| Asio otus
| [[:commons:Category:Asio otus|Asio otus]]
| 
| 95 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 49
| Q25376
| [[Cearc cheannann Eoráiseach|cearc cheannann]]
| [[Íomhá:Eurasian Coot.jpg|center|128px]]
| Fulica atra
| [[:commons:Category:Fulica atra|Fulica atra]]
| 36.5 gram&lt;br/&gt;835 gram&lt;br/&gt;715 gram
| 75 ceintiméadar
| 22 lá
|-
| style='text-align:right'| 50
| Q470016
| [[cearc cheannann Mheiriceánach]]
| [[Íomhá:American coot in Prospect Park (06152).jpg|center|128px]]
| Fulica americana
| [[:commons:Category:Fulica americana|Fulica americana]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 51
| Q901228
| [[cearc mhailí]]
| [[Íomhá:Leipoa ocellata.jpg|center|128px]]
| Leipoa ocellata
| [[:commons:Category:Leipoa ocellata|Leipoa ocellata]]
| 2.4 cileagram&lt;br/&gt;175 gram&lt;br/&gt;1.8 cileagram
| 
| 63 lá
|-
| style='text-align:right'| 52
| Q178702
| [[cearc shailí]]
| [[Íomhá:Lagopus lagopus - adult (Denali, 2010).jpg|center|128px]]
| Lagopus lagopus
| [[:commons:Category:Lagopus lagopus|Lagopus lagopus]]
| 720 gram&lt;br/&gt;580 gram
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 53
| Q18847
| [[cearc uisce]]
| [[Íomhá:Common Moorhen (Gallinula chloropus pyrrhorrhoa), Mauritius.jpg|center|128px]]
| Gallinula chloropus
| [[:commons:Category:Gallinula chloropus|Gallinula chloropus]]
| 348 gram
| 52 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 54
| Q104867606
| [[Ceolaire barrach]]
| [[Íomhá:Curruca nisoria 378155893 (cropped).jpg|center|128px]]
| Curruca nisoria
| [[:commons:Category:Curruca nisoria|Curruca nisoria]]
| 2.63 gram
| 25 ceintiméadar
| 12 lá
|-
| style='text-align:right'| 55
| Q312779
| [[ceolaire Blyth]]
| [[Íomhá:Blyth's Reed Warbler in Baruipur December 2024 by Tisha Mukherjee 02.jpg|center|128px]]
| Acrocephalus dumetorum
| [[:commons:Category:Acrocephalus dumetorum|Acrocephalus dumetorum]]
| 1.68 gram
| 
| 12 lá
|-
| style='text-align:right'| 56
| Q14753772
| [[ceolaire bánlíoch]]
| [[Íomhá:Ak mukallit - Iduna pallida - Eastern Olivaceous Warbler, Adana, Turkey 04.jpg|center|128px]]
| Iduna pallida
| [[:commons:Category:Iduna pallida|Iduna pallida]]
| 
| 
| 12 lá
|-
| style='text-align:right'| 57
| Q208710
| [[ceolaire casarnaí]]
| [[Íomhá:Grashoppsangare-070512.jpg|center|128px]]
| Locustella naevia
| [[:commons:Category:Locustella naevia|Locustella naevia]]
| 
| 17 ceintiméadar
| 14 lá
|-
| style='text-align:right'| 58
| Q650114
| [[ceolaire Cetti]]
| [[Íomhá:Cettia cetti orientalis, Bismil, Turkey.jpg|center|128px]]
| Cettia cetti
| [[:commons:Category:Cettia cetti|Cettia cetti]]
| 
| 17 ceintiméadar
| 16 lá
|-
| style='text-align:right'| 59
| Q27075477
| [[ceolaire coille]]
| [[Íomhá:Flickr - Rainbirder - Wood Warbler (Phylloscopus sibilatrix).jpg|center|128px]]
| Phylloscopus sibilatrix
| [[:commons:Category:Phylloscopus sibilatrix|Phylloscopus sibilatrix]]
| 1.32 gram&lt;br/&gt;10 gram
| 22 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 60
| Q210422
| [[ceolaire corraigh]]
| [[Íomhá:Acrocephalus palustris (Marek Szczepanek).jpg|center|128px]]
| Acrocephalus palustris
| [[:commons:Category:Acrocephalus palustris|Acrocephalus palustris]]
| 1.85 gram
| 20 ceintiméadar
| 13 lá
|-
| style='text-align:right'| 61
| Q757116
| [[ceolaire cuaráin]]
| [[Íomhá:Booted warbler 2.jpg|center|128px]]
| Iduna caligata
| [[:commons:Category:Iduna caligata|Iduna caligata]]
| 
| 
| 13 lá
|-
| style='text-align:right'| 62
| Q27236
| [[ceolaire cíbe]]
| [[Íomhá:Acrocephalus schoenobaenus -Sweden-8 (1).jpg|center|128px]]
| Acrocephalus schoenobaenus
| [[:commons:Category:Acrocephalus schoenobaenus|Acrocephalus schoenobaenus]]
| 1.65 gram
| 19 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 63
| Q1590574
| [[Ceolaire Upcher|ceolaire fann]]
| [[Íomhá:Upcher's Warbler (Hippolais languida) (8079442053).jpg|center|128px]]
| Hippolais languida
| [[:commons:Category:Hippolais languida|Hippolais languida]]
| 1.79 gram
| 
| 13 lá
|-
| style='text-align:right'| 64
| Q210791
| [[ceolaire feanearrach]]
| [[Íomhá:Cisticola juncidis, El Qanater el Khayreyya, Qalyubia Governorate, Egypt.jpg|center|128px]]
| Cisticola juncidis
| [[:commons:Category:Cisticola juncidis|Cisticola juncidis]]
| 
| 
| 13 lá
|-
| style='text-align:right'| 65
| Q110257524
| [[Ceolaire fraoigh]]
| [[Íomhá:Fauvette pitchou Ichkeul NP.jpg|center|128px]]
| Curruca undata
| [[:commons:Category:Curruca undata|Curruca undata]]
| 
| 16 ceintiméadar
| 13 lá
|-
| style='text-align:right'| 66
| Q110257494
| [[Ceolaire mion|Ceolaire fásaigh]]
| [[Íomhá:Curruca nana - Kudaibergen Amirekul - 562372019.jpeg|center|128px]]
| Curruca nana
| [[:commons:Category:Curruca nana|Curruca nana]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 67
| Q202478
| [[ceolaire garraí]]
| [[Íomhá:Sylvia borin (Örebro County).jpg|center|128px]]
| Sylvia borin
| [[:commons:Category:Sylvia borin|Sylvia borin]]
| 
| 22 ceintiméadar
| 12 lá
|-
| style='text-align:right'| 68
| Q159080
| [[ceolaire giolcaí]]
| [[Íomhá:Eurasian Reed Warbler.jpg|center|128px]]
| Acrocephalus scirpaceus
| [[:commons:Category:Acrocephalus scirpaceus|Acrocephalus scirpaceus]]
| 12 gram
| 19 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 69
| Q827657
| [[ceolaire goirt ríse]]
| [[Íomhá:Paddyfield Warbler Acrocephalus agricola by Dr. Raju Kasambe DSCN8336 (11).jpg|center|128px]]
| Acrocephalus agricola
| [[:commons:Category:Acrocephalus agricola|Acrocephalus agricola]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 70
| Q27674
| [[ceolaire ictireach]]
| [[Íomhá:Hippolais icterina, Riga, Latvia 1.jpg|center|128px]]
| Hippolais icterina
| [[:commons:Category:Hippolais icterina|Hippolais icterina]]
| 1.7 gram
| 22 ceintiméadar
| 14 lá
|-
| style='text-align:right'| 71
| Q110257499
| [[Ceolaire tiubhghobach|Ceolaire Oirféach]]
| [[Íomhá:Curruca crassirostris 91619419 (cropped).jpg|center|128px]]
| Curruca crassirostris
| [[:commons:Category:Curruca crassirostris|Curruca crassirostris]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 72
| Q27239
| [[ceolaire sailí]]
| [[Íomhá:Willow Warbler Phylloscopus trochilus.jpg|center|128px]]
| Phylloscopus trochilus
| [[:commons:Category:Phylloscopus trochilus|Phylloscopus trochilus]]
| 
| 19 ceintiméadar
| 13 lá
|-
| style='text-align:right'| 73
| Q321272
| [[ceolaire Savi]]
| [[Íomhá:Rohrschwirl Chiemgau.jpg|center|128px]]
| Locustella luscinioides
| [[:commons:Category:Locustella luscinioides|Locustella luscinioides]]
| 2.08 gram
| 20 ceintiméadar
| 10 lá
|-
| style='text-align:right'| 74
| Q460229
| [[ceolaire scothghlas]]
| [[Íomhá:Greenish Warbler Sikkim India 11.05.2014.jpg|center|128px]]
| Phylloscopus trochiloides
| [[:commons:Category:Phylloscopus trochiloides|Phylloscopus trochiloides]]
| 
| 
| 12 lá
|-
| style='text-align:right'| 75
| Q110257505
| [[Ceolaire Ménétries|ceolaire screige]]
| [[Íomhá:Sylvia mystacea (2) (cropped).jpg|center|128px]]
| Curruca mystacea
| [[:commons:Category:Curruca mystacea|Curruca mystacea]]
| 1.5 gram
| 
| 12 lá
|-
| style='text-align:right'| 76
| Q26982
| [[circín starraiceach]]
| [[Íomhá:Galerida cristata - Crested lark 01.jpg|center|128px]]
| Galerida cristata
| [[:commons:Category:Galerida cristata|Galerida cristata]]
| 
| 
| 12 lá
|-
| style='text-align:right'| 77
| Q148583
| [[cirlghealóg]]
| [[Íomhá:Cirl Bunting Chiker Morocco Nov25 A7CR 09378.jpg|center|128px]]
| Emberiza cirlus
| [[:commons:Category:Emberiza cirlus|Emberiza cirlus]]
| 
| 24 ceintiméadar
| 13 lá
|-
| style='text-align:right'| 78
| Q25385
| [[clamhán]]
| [[Íomhá:Common Buzzard by caroline legg (cropped).jpg|center|128px]]
| Buteo buteo
| [[:commons:Category:Buteo buteo|Buteo buteo]]
| 0.925 cileagram&lt;br/&gt;60 gram&lt;br/&gt;790 gram&lt;br/&gt;966.5 gram
| 1.24 méadar
| 34 lá
|-
| style='text-align:right'| 79
| Q233684
| [[clamhán cosfhada]]
| [[Íomhá:Long-legged Buzzard (24521858347).jpg|center|128px]]
| Buteo rufinus
| [[:commons:Category:Buteo rufinus|Buteo rufinus]]
| 73 gram
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 80
| Q26407
| [[clamhán lópach]]
| [[Íomhá:Buteo lagopus 29283.JPG|center|128px]]
| Buteo lagopus
| [[:commons:Category:Buteo lagopus|Buteo lagopus]]
| 824.6 gram&lt;br/&gt;1.027 cileagram
| 1.35 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 81
| Q170466
| [[clamhán riabhach]]
| [[Íomhá:Herilaseviu..jpg|center|128px]]
| Pernis apivorus
| [[:commons:Category:Pernis apivorus|Pernis apivorus]]
| 49 gram
| 1.26 méadar
| 32 lá
|-
| style='text-align:right'| 82
| Q21090684
| [[Iolar breac mór|Clanga clanga]]
| [[Íomhá:Great spotted Eagle I2 IMG 8358.jpg|center|128px]]
| Clanga clanga
| [[:commons:Category:Clanga clanga|Clanga clanga]]
| 110 gram
| 167.5 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 83
| Q26420
| [[Clochrán coiteann|clochrán]]
| [[Íomhá:Northern wheatear Oenanthe oenanthe.jpg|center|128px]]
| Oenanthe oenanthe
| [[:commons:Category:Oenanthe oenanthe|Oenanthe oenanthe]]
| 
| 0.28 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 84
| Q769528
| [[Clochrán earr-rua|clochrán Afganastánach]]
| [[Íomhá:Oenanthe chrysopygia.JPG|center|128px]]
| Oenanthe chrysopygia
| [[:commons:Category:Oenanthe chrysopygia|Oenanthe chrysopygia]]
| 
| 
| 13 lá
|-
| style='text-align:right'| 85
| Q763538
| [[clochrán alabhreac]]
| [[Íomhá:Oenanthe pleschanka.jpg|center|128px]]
| Oenanthe pleschanka
| [[:commons:Category:Oenanthe pleschanka|Oenanthe pleschanka]]
| 2.43 gram
| 
| 13 lá
|-
| style='text-align:right'| 86
| Q385723
| [[Oenanthe hispanica|clochrán cluasdubh]]
| [[Íomhá:CollalbaRubia.jpg|center|128px]]
| Oenanthe hispanica
| [[:commons:Category:Oenanthe hispanica|Oenanthe hispanica]]
| 
| 
| 13 lá
|-
| style='text-align:right'| 87
| Q769093
| [[Clochrán Finsch|clochrán droimbhán]]
| [[Íomhá:Oenanthe finschii.jpg|center|128px]]
| Oenanthe finschii
| [[:commons:Category:Oenanthe finschii|Oenanthe finschii]]
| 26 gram&lt;br/&gt;29 gram
| 
| 12 lá
|-
| style='text-align:right'| 88
| Q1303323
| [[Clochrán Coirdíneach|clochrán earrdhearg]]
| [[Íomhá:Oenanthe xanthoprymna - Kurdish Wheatear, Osmaniye, Turkey 01.jpg|center|128px]]
| Oenanthe xanthoprymna
| [[:commons:Category:Oenanthe xanthoprymna|Oenanthe xanthoprymna]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 89
| Q769934
| [[clochrán fásaigh]]
| [[Íomhá:Desert Wheatear Oenanthe deserti by Dr. Raju Kasambe DSCN9430 (1).jpg|center|128px]]
| Oenanthe deserti
| [[:commons:Category:Oenanthe deserti|Oenanthe deserti]]
| 
| 
| 13 lá
|-
| style='text-align:right'| 90
| Q747686
| [[clochrán gainimh]]
| [[Íomhá:Isabelline wheatear (Oenanthe isabellina) male, non-breeding.jpg|center|128px]]
| Oenanthe isabellina
| [[:commons:Category:Oenanthe isabellina|Oenanthe isabellina]]
| 3.04 gram&lt;br/&gt;29 gram
| 
| 13 lá
|-
| style='text-align:right'| 91
| Q207290
| [[Cnagaire droimgheal|cnagaire droimbhán]]
| [[Íomhá:Dendrocopos leucotos 2.jpg|center|128px]]
| Dendrocopos leucotos
| [[:commons:Category:Dendrocopos leucotos|Dendrocopos leucotos]]
| 
| 
| 15 lá
|-
| style='text-align:right'| 92
| Q143284
| [[cnagaire dubh]]
| [[Íomhá:2016.08.27.-14-Viernheimer Heide-Viernheim--Schwarzspecht-Weibchen.jpg|center|128px]]
| Dryocopus martius
| [[:commons:Category:Dryocopus martius|Dryocopus martius]]
| 11.8 gram
| 
| 13 lá
|-
| style='text-align:right'| 93
| Q166171
| [[cnagaire glas]]
| [[Íomhá:Green woodpecker Franconville 2022 01 21 2.jpg|center|128px]]
| Picus viridis
| [[:commons:Category:Picus viridis|Picus viridis]]
| 8.9 gram&lt;br/&gt;193 gram
| 41 ceintiméadar
| 19 lá
|-
| style='text-align:right'| 94
| Q752481
| [[Cnagaire Siriach|cnagaire Síriach]]
| [[Íomhá:Dendrocopos syriacus.jpg|center|128px]]
| Dendrocopos syriacus
| [[:commons:Category:Dendrocopos syriacus|Dendrocopos syriacus]]
| 5.1 gram
| 
| 10 lá
|-
| style='text-align:right'| 95
| Q27124
| [[cnota]]
| [[Íomhá:Calidris canutus (summer).jpg|center|128px]]
| Calidris canutus
| [[:commons:Category:Calidris canutus|Calidris canutus]]
| 19.3 gram&lt;br/&gt;126 gram&lt;br/&gt;148 gram
| 0.5 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 96
| Q749701
| [[Cnóshnag Neumayer|cnóshnag creige]]
| [[Íomhá:Sitta neumayer 0.jpg|center|128px]]
| Sitta neumayer
| [[:commons:Category:Sitta neumayer|Sitta neumayer]]
| 2.43 gram
| 
| 15 lá
|-
| style='text-align:right'| 97
| Q156767
| [[cnóshnag Eorpach]]
| [[Íomhá:Kleiber (Sitta europaea caesia) Val Roseg.jpg|center|128px]]
| Sitta europaea
| [[:commons:Category:Sitta europaea|Sitta europaea]]
| 2.25 gram&lt;br/&gt;23 gram
| 24 ceintiméadar
| 16 lá
|-
| style='text-align:right'| 98
| Q514809
| [[cocaitíl]]
| [[Íomhá:Cockateil 2 (20125670450).jpg|center|128px]]
| Nymphicus hollandicus
| [[:commons:Category:Nymphicus hollandicus|Nymphicus hollandicus]]
| 5.68 gram&lt;br/&gt;86 gram
| 
| 20 lá
|-
| style='text-align:right'| 99
| Q210341
| [[Cochlearius cochlearius]]
| [[Íomhá:Boat-billed Heron, Transpantaneira, Poconé, Mato Grosso, Brazil 4.jpg|center|128px]]
| Cochlearius cochlearius
| [[:commons:Category:Cochlearius cochlearius|Cochlearius cochlearius]]
| 
| 
| 25 lá
|-
| style='text-align:right'| 100
| Q1274601
| [[coileach sneachta Caispeach]]
| [[Íomhá:BirdsAsiaJohnGoVIIGoul 0124.jpg|center|128px]]
| Tetraogallus caspius
| [[:commons:Category:Tetraogallus caspius|Tetraogallus caspius]]
| 2.59 cileagram&lt;br/&gt;2.07 cileagram&lt;br/&gt;75 gram
| 100 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 101
| Q1137277
| [[coileach sneachta Cugasach]]
| [[Íomhá:Tetraogallus caucasicus.jpg|center|128px]]
| Tetraogallus caucasicus
| [[:commons:Category:Tetraogallus caucasicus|Tetraogallus caucasicus]]
| 
| 87.5 ceintiméadar
| 28 lá
|-
| style='text-align:right'| 102
| Q25332
| [[coirneach]]
| [[Íomhá:Balbuzard pecheur Lac de Tunis.jpg|center|128px]]
| Pandion haliaetus
| [[:commons:Category:Pandion haliaetus|Pandion haliaetus]]
| 1.4 cileagram
| 1.6 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 103
| Q42326
| [[colm aille]]
| [[Íomhá:Columba livia (Rock Dove, wild), Duncansby Head, Caithness, Scotland 1.jpg|center|128px]]
| Columba livia
| [[:commons:Category:Columba livia|Columba livia]]
| 294 gram&lt;br/&gt;267 gram
| 690 millimetre
| 
|-
| style='text-align:right'| 104
| Q26026
| [[Colúr coille|colm coille]]
| [[Íomhá:Columba palumbus -garden post-8.jpg|center|128px]]
| Columba palumbus
| [[:commons:Category:Columba palumbus|Columba palumbus]]
| 18.9 gram
| 0.75 méadar
| 17 lá
|-
| style='text-align:right'| 105
| Q26140
| [[colm gorm]]
| [[Íomhá:2019-03-17 Columba oenas, Jesmond Dene 1.jpg|center|128px]]
| Columba oenas
| [[:commons:Category:Columba oenas|Columba oenas]]
| 16.7 gram
| 0.75 méadar
| 22 lá
|-
| style='text-align:right'| 106
| Q170598
| [[condar na nAindéas]]
| [[Íomhá:204 - Canyon de Colca - Condor des Andes - Juin 2010.JPG|center|128px]]
| Vultur gryphus
| [[:commons:Category:Vultur gryphus|Vultur gryphus]]
| 
| 3.048 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 107
| Q25382
| [[corcrán coille]]
| [[Íomhá:Bullfinch male.jpg|center|128px]]
| Pyrrhula pyrrhula
| [[:commons:Category:Pyrrhula pyrrhula|Pyrrhula pyrrhula]]
| 2.41 gram&lt;br/&gt;31 gram
| 0.26 méadar
| 15 lá
|-
| style='text-align:right'| 108
| Q1084895
| [[corcrán coille ceannliath]]
| [[Íomhá:Grey-headed Bullfinch.jpg|center|128px]]
| Pyrrhula erythaca
| [[:commons:Category:Pyrrhula erythaca|Pyrrhula erythaca]]
| 21.7 gram
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 109
| Q160488
| [[corr chorcra]]
| [[Íomhá:2010-kabini-purple-heron.jpg|center|128px]]
| Ardea purpurea
| [[:commons:Category:Ardea purpurea|Ardea purpurea]]
| 51 gram
| 1.35 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 110
| Q171360
| [[corr leitheadach Eoráiseach]]
| [[Íomhá:Eurasian Spoonbill.jpg|center|128px]]
| Platalea leucorodia
| [[:commons:Category:Platalea leucorodia|Platalea leucorodia]]
| 76 gram
| 1.3 méadar
| 23 lá
|-
| style='text-align:right'| 111
| Q126216
| [[corr oíche]]
| [[Íomhá:Black-crowned night heron in PP (36399).jpg|center|128px]]
| Nycticorax nycticorax
| [[:commons:Category:Nycticorax nycticorax|Nycticorax nycticorax]]
| 682 gram&lt;br/&gt;590 gram
| 1.06 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 112
| Q722981
| [[corr ríoga]]
| [[Íomhá:Royal Spoonbill mouth open.jpg|center|128px]]
| Platalea regia
| [[:commons:Category:Platalea regia|Platalea regia]]
| 69 gram
| 120 ceintiméadar
| 22 lá
|-
| style='text-align:right'| 113
| Q191394
| [[corr scréachach]]
| [[Íomhá:Crabier chevelu.jpg|center|128px]]
| Ardeola ralloides
| [[:commons:Category:Ardeola ralloides|Ardeola ralloides]]
| 16 gram&lt;br/&gt;288 gram
| 0.86 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 114
| Q144218
| [[coscaróba]]
| [[Íomhá:Coscoroba coscoroba -Pineyro, Buenos Aires, Argentina-8.jpg|center|128px]]
| Coscoroba coscoroba
| [[:commons:Category:Coscoroba coscoroba|Coscoroba coscoroba]]
| 4.6 cileagram&lt;br/&gt;3.8 cileagram&lt;br/&gt;185 gram
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 115
| Q18859
| [[cosdeargán]]
| [[Íomhá:Common Redshank Tringa totanus.jpg|center|128px]]
| Tringa totanus
| [[:commons:Category:Tringa totanus|Tringa totanus]]
| 22.3 gram&lt;br/&gt;129 gram
| 62 ceintiméadar
| 24 lá
|-
| style='text-align:right'| 116
| Q28103
| [[cosdeargán breac]]
| [[Íomhá:Dunkler Wasserläufer.jpg|center|128px]]
| Tringa erythropus
| [[:commons:Category:Tringa erythropus|Tringa erythropus]]
| 24.5 gram&lt;br/&gt;142 gram&lt;br/&gt;161 gram
| 64 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 117
| Q244429
| [[Gearg Shíneach|Coturnix chinensis]]
| [[Íomhá:Excalfactoria chinensis (aka).jpg|center|128px]]
| Coturnix chinensis
| [[:commons:Category:Excalfactoria chinensis|Excalfactoria chinensis]]
| 4.8 gram&lt;br/&gt;41 gram&lt;br/&gt;35.6 gram
| 
| 17 lá
|-
| style='text-align:right'| 118
| Q230837
| [[cromán bánlíoch]]
| [[Íomhá:Pallid Harrier Adult Male (46333226825).jpg|center|128px]]
| Circus macrourus
| [[:commons:Category:Circus macrourus|Circus macrourus]]
| 28 gram&lt;br/&gt;322 gram&lt;br/&gt;445 gram
| 1.09 méadar
| 29 lá
|-
| style='text-align:right'| 119
| Q26574
| [[cromán liath]]
| [[Íomhá:Circus pygargus (33541975444).jpg|center|128px]]
| Circus pygargus
| [[:commons:Category:Circus pygargus|Circus pygargus]]
| 24 gram&lt;br/&gt;261 gram&lt;br/&gt;370 gram
| 1.09 méadar
| 28 lá
|-
| style='text-align:right'| 120
| Q26431
| [[cromán móna iartharach]]
| [[Íomhá:Busard des roseaux Circus aeruginosus DSC 3073-p (48841507981).jpg|center|128px]]
| Circus aeruginosus
| [[:commons:Category:Circus aeruginosus|Circus aeruginosus]]
| 40 gram
| 1.16 méadar
| 34 lá
|-
| style='text-align:right'| 121
| Q25572
| [[cromán na gcearc]]
| [[Íomhá:Circus cyaneus 265961899.jpg|center|128px]]
| Circus cyaneus
| [[:commons:Category:Circus cyaneus|Circus cyaneus]]
| 346 gram&lt;br/&gt;527 gram
| 1.1 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 122
| Q27102
| [[crosán]]
| [[Íomhá:Razorbill with a nice catch.jpg|center|128px]]
| Alca torda
| [[:commons:Category:Alca torda|Alca torda]]
| 
| 0.661 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 123
| Q18854
| [[crotach]]
| [[Íomhá:Eurasian Curlew.jpg|center|128px]]
| Numenius arquata
| [[:commons:Category:Numenius arquata|Numenius arquata]]
| 76 gram&lt;br/&gt;742 gram&lt;br/&gt;869 gram
| 0.97 méadar
| 28 lá
|-
| style='text-align:right'| 124
| Q61857
| [[crotach Artach]]
| [[Íomhá:Eskimo Curlew.jpg|center|128px]]
| Numenius borealis
| [[:commons:Category:Numenius borealis|Numenius borealis]]
| 
| 70 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 125
| Q18858
| [[crotach eanaigh]]
| [[Íomhá:Whimbrel Numenius phaeopus.jpg|center|128px]]
| Numenius phaeopus
| [[:commons:Category:Numenius phaeopus|Numenius phaeopus]]
| 
| 1.07 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 126
| Q79915
| [[Murlach mara|cruidín]]
| [[Íomhá:Alcedo Atthis.jpg|center|128px]]
| Alcedo atthis
| [[:commons:Category:Alcedo atthis|Alcedo atthis]]
| 4.3 gram
| 25 ceintiméadar
| 19.5 lá
|-
| style='text-align:right'| 127
| Q735158
| [[cruidín píbgheal]]
| [[Íomhá:Halcyon smyrnensis - White-throated kingfisher 02.jpg|center|128px]]
| Halcyon smyrnensis
| [[:commons:Category:Halcyon smyrnensis|Halcyon smyrnensis]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 128
| Q18845
| [[Cuach choiteann|cuach]]
| [[Íomhá:Cuculus canorus vogelartinfo chris romeiks CHR0791 cropped.jpg|center|128px]]
| Cuculus canorus
| [[:commons:Category:Cuculus canorus|Cuculus canorus]]
| 3.22 gram&lt;br/&gt;117 gram&lt;br/&gt;106 gram
| 58 ceintiméadar
| 12 lá
|-
| style='text-align:right'| 129
| Q852265
| [[cuach ghob-bhuí]]
| [[Íomhá:Yellow-billed cuckoo (42690).jpg|center|128px]]
| Coccyzus americanus
| [[:commons:Category:Coccyzus americanus|Coccyzus americanus]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 130
| Q27442
| [[cuilire alabhreac]]
| [[Íomhá:Ficedula hypoleuca -Wood of Cree Nature Reserve, Scotland -male-8a.jpg|center|128px]]
| Ficedula hypoleuca
| [[:commons:Category:Ficedula hypoleuca|Ficedula hypoleuca]]
| 1.7 gram&lt;br/&gt;12 gram
| 22 ceintiméadar
| 14 lá
|-
| style='text-align:right'| 131
| Q241499
| [[cuilire broinnrua]]
| [[Íomhá:Ficedula parva мухоловка мала.jpg|center|128px]]
| Ficedula parva
| [[:commons:Category:Ficedula parva|Ficedula parva]]
| 1.45 gram
| 
| 12 lá
|-
| style='text-align:right'| 132
| Q1591580
| [[cuilire leathmhuinceach]]
| [[Íomhá:SemicollaredFlycatcher.jpg|center|128px]]
| Ficedula semitorquata
| [[:commons:Category:Ficedula semitorquata|Ficedula semitorquata]]
| 
| 
| 14 lá
|-
| style='text-align:right'| 133
| Q26607
| [[cuilire liath]]
| [[Íomhá:SpottedFlycatcheronfence.jpg|center|128px]]
| Muscicapa striata
| [[:commons:Category:Muscicapa striata|Muscicapa striata]]
| 1.92 gram
| 24 ceintiméadar
| 14 lá
|-
| style='text-align:right'| 134
| Q690826
| [[Cuilire bán|cuilire muinceach]]
| [[Íomhá:Collared flycatcher (Ficedula albicollis).jpg|center|128px]]
| Ficedula albicollis
| [[:commons:Category:Ficedula albicollis|Ficedula albicollis]]
| 1.6 gram
| 
| 13 lá
|-
| style='text-align:right'| 135
| Q838749
| [[Scréachóg Steller|Cyanocitta stelleri]]
| [[Íomhá:Steller's Jay DSC1327.jpg|center|128px]]
| Cyanocitta stelleri
| [[:commons:Category:Cyanocitta stelleri|Cyanocitta stelleri]]
| 8.1 gram&lt;br/&gt;94 gram
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 136
| Q25345384
| [[cág]]
| [[Íomhá:Coloeus monedula -Munkedal, Vastra Gotaland, Sweden-8.jpg|center|128px]]
| Coloeus monedula
| [[:commons:Category:Coloeus monedula|Coloeus monedula]]
| 
| 0.65 méadar
| 20 lá
|-
| style='text-align:right'| 137
| Q191386
| [[cág gob-bhuí]]
| [[Íomhá:Alpine Chough by Jim Higham.jpg|center|128px]]
| Pyrrhocorax graculus
| [[:commons:Category:Pyrrhocorax graculus|Pyrrhocorax graculus]]
| 
| 
| 19 lá
|-
| style='text-align:right'| 138
| Q208405
| [[cánóg dhubh]]
| [[Íomhá:Manx Shearwater.JPG|center|128px]]
| Puffinus puffinus
| [[:commons:Category:Puffinus puffinus|Puffinus puffinus]]
| 521 gram
| 82 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 139
| Q25234
| [[Lon dubh|céirseach]]
| [[Íomhá:20190722 Turdus Merula 02.jpg|center|128px]]
| Turdus merula
| [[:commons:Category:Turdus merula|Turdus merula]]
| 
| 36 ceintiméadar
| 13 lá
|-
| style='text-align:right'| 140
| Q244197
| [[Cíobhaí Beag Breac|cíobhaí beag breac]]
| [[Íomhá:Apteryx owenii 0.jpg|center|128px]]
| Apteryx owenii
| [[:commons:Category:Apteryx owenii|Apteryx owenii]]
| 285 gram
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 141
| Q734829
| [[Cíobhaí Donn an Oileáin Thuaidh|cíobhaí donn an Oileáin Thuaidh]]
| [[Íomhá:Apteryx mantelli -Rotorua, North Island, New Zealand-8a.jpg|center|128px]]
| Apteryx mantelli
| [[:commons:Category:Apteryx mantelli|Apteryx mantelli]]
| 2.25 cileagram&lt;br/&gt;2.955 cileagram
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 142
| Q730091
| [[Cíobhaí Mór Breac|cíobhaí mór breac]]
| [[Íomhá:Apteryx haastii.jpg|center|128px]]
| Apteryx haastii
| [[:commons:Category:Apteryx haastii|Apteryx haastii]]
| 425 gram
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 143
| Q26657
| [[Cíorbhuí coiteann|cíorbhuí]]
| [[Íomhá:Goldcrest (Regulus regulus) (15954267973).jpg|center|128px]]
| Regulus regulus
| [[:commons:Category:Regulus regulus|Regulus regulus]]
| 0.77 gram
| 14 ceintiméadar
| 17 lá
|-
| style='text-align:right'| 144
| Q869023
| [[cíorlacha Phatagónach]]
| [[Íomhá:Lophonetta specularioides -Puerto Natales, Patagonia, Chile-8.jpg|center|128px]]
| Lophonetta specularioides
| [[:commons:Category:Lophonetta specularioides|Lophonetta specularioides]]
| 
| 
| 30 lá
|-
| style='text-align:right'| 145
| Q716456
| [[Cúcabarra breac]]
| [[Íomhá:Spangled Kookaburra.jpg|center|128px]]
| Dacelo tyro
| [[:commons:Category:Dacelo tyro|Dacelo tyro]]
| 136 gram&lt;br/&gt;156 gram
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 146
| Q854856
| [[Cúcabarra gormeiteach]]
| [[Íomhá:Blue-winged kookaburra arp.jpg|center|128px]]
| Dacelo leachii
| [[:commons:Category:Dacelo leachii|Dacelo leachii]]
| 334 gram&lt;br/&gt;284 gram
| 
| 25 lá
|-
| style='text-align:right'| 147
| Q824974
| [[Cúcabarra gáiriteach]]
| [[Íomhá:Dacelo novaeguineae waterworks.jpg|center|128px]]
| Dacelo novaeguineae
| [[:commons:Category:Dacelo novaeguineae|Dacelo novaeguineae]]
| 30.4 gram&lt;br/&gt;307.2 gram&lt;br/&gt;352.1 gram
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 148
| Q919707
| [[Cúcabarra sluasaidghobach]]
| [[Íomhá:Shovel-billed Kingfisher.jpg|center|128px]]
| Dacelo rex
| [[:commons:Category:Clytoceyx rex|Clytoceyx rex]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 149
| Q942119
| [[Cúcabarra tarr-ruadhonn]]
| [[Íomhá:Dacelo gaudichaud.jpg|center|128px]]
| Dacelo gaudichaud
| [[:commons:Category:Dacelo gaudichaud|Dacelo gaudichaud]]
| 143 gram
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 150
| Q80362
| [[cúr dubh]]
| [[Íomhá:2007-black-kite.jpg|center|128px]]
| Milvus migrans
| [[:commons:Category:Milvus migrans|Milvus migrans]]
| 56 gram&lt;br/&gt;828 gram
| 1.52 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 151
| Q156250
| [[cúr rua]]
| [[Íomhá:Milvus milvus Jura.jpg|center|128px]]
| Milvus milvus
| [[:commons:Category:Milvus milvus|Milvus milvus]]
| 63 gram&lt;br/&gt;1.012 cileagram&lt;br/&gt;1.232 cileagram
| 1.66 méadar
| 31 lá
|-
| style='text-align:right'| 152
| Q184825
| [[deargán sneachta]]
| [[Íomhá:Redwing Turdus iliacus.jpg|center|128px]]
| Turdus iliacus
| [[:commons:Category:Turdus iliacus|Turdus iliacus]]
| 4.9 gram&lt;br/&gt;62 gram
| 0.36 méadar
| 13 lá
|-
| style='text-align:right'| 153
| Q11380593
| [[deargéadan beag]]
| [[Íomhá:Acanthis cabaret 1 East Chevington.jpg|center|128px]]
| Acanthis cabaret
| [[:commons:Category:Acanthis cabaret|Acanthis cabaret]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 154
| Q20754771
| [[deargéadan coiteann]]
| [[Íomhá:Acanthis flammea, Kotka, Finland 2.jpg|center|128px]]
| Acanthis flammea
| [[:commons:Category:Acanthis flammea|Acanthis flammea]]
| 
| 23 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 155
| Q275591
| [[Meánchnagaire breac|Dendrocoptes medius]]
| [[Íomhá:Middle-spotted woodpecker (Dendrocopos medius), Parc du Rouge-Cloître, Brussels (49179578882) (cropped).jpg|center|128px]]
| Dendrocoptes medius
| [[:commons:Category:Dendrocoptes medius|Dendrocoptes medius]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 156
| Q856531
| [[Dicrurus paradiseus]]
| [[Íomhá:Greater Racket-tailed Drongo Dicrurus paradiseus (Linnaeus, 1766) (16169002507).jpg|center|128px]]
| Dicrurus paradiseus
| [[:commons:Category:Dicrurus paradiseus|Dicrurus paradiseus]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 157
| Q26698
| [[donnóg]]
| [[Íomhá:Dunnock crop2.jpg|center|128px]]
| Prunella modularis
| [[:commons:Category:Prunella modularis|Prunella modularis]]
| 
| 0.21 méadar
| 14 lá
|-
| style='text-align:right'| 158
| Q167230
| [[Snámhaí balla|dreapaire balla]]
| [[Íomhá:Tichodrome échelette Tichodroma muraria aDSC 1009 (50997238804).jpg|center|128px]]
| Tichodroma muraria
| [[:commons:Category:Tichodroma muraria|Tichodroma muraria]]
| 
| 
| 19 lá
|-
| style='text-align:right'| 159
| Q25740
| [[dreoilín]]
| [[Íomhá:Eurasian wren (Troglodytes troglodytes).jpg|center|128px]]
| Troglodytes troglodytes
| [[:commons:Category:Troglodytes troglodytes|Troglodytes troglodytes]]
| 
| 15 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 160
| Q27160
| [[droimneach beag]]
| [[Íomhá:Larus fuscus Finnboda 2012.jpg|center|128px]]
| Larus fuscus
| [[:commons:Category:Larus fuscus|Larus fuscus]]
| 880 gram&lt;br/&gt;755 gram
| 1.34 méadar
| 25 lá
|-
| style='text-align:right'| 161
| Q26629
| [[droimneach mór]]
| [[Íomhá:Great Black-backed Gull Larus marinus.jpg|center|128px]]
| Larus marinus
| [[:commons:Category:Larus marinus|Larus marinus]]
| 
| 1.67 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 162
| Q25469
| [[Druid choiteann|druid]]
| [[Íomhá:Common Starling, Blyth (12598795653).jpg|center|128px]]
| Sturnus vulgaris
| [[:commons:Category:Sturnus vulgaris|Sturnus vulgaris]]
| 
| 0.38 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 163
| Q890912
| [[Druid droimchorcra|druid dauria]]
| [[Íomhá:Daurian starling from Uppungal Kole Wetlands 2018 by Nesru Tirur.jpg|center|128px]]
| Agropsar sturninus
| [[:commons:Category:Agropsar sturninus|Agropsar sturninus]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 164
| Q20823352
| [[druid rósach]]
| [[Íomhá:Pastor roseus - Rosenstar (Jungvogel).jpg|center|128px]]
| Pastor roseus
| [[:commons:Category:Pastor roseus|Pastor roseus]]
| 6.6 gram&lt;br/&gt;79.6 gram&lt;br/&gt;66.9 gram
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 165
| Q25402
| [[eala bhalbh]]
| [[Íomhá:Mute Swan Emsworth2.JPG|center|128px]]
| Cygnus olor
| [[:commons:Category:Cygnus olor|Cygnus olor]]
| 11.8 cileagram&lt;br/&gt;9.67 cileagram
| 230 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 166
| Q131044
| [[eala dhubh]]
| [[Íomhá:00 2102 Trauerschwäne (Breisach am Rhein).jpg|center|128px]]
| Cygnus atratus
| [[:commons:Category:Cygnus atratus|Cygnus atratus]]
| 258 gram&lt;br/&gt;6.2 cileagram&lt;br/&gt;5.1 cileagram
| 180 ceintiméadar
| 38 lá
|-
| style='text-align:right'| 167
| Q25612
| [[eala ghlórach]]
| [[Íomhá:Cygnus cygnus 070416 IOL.jpg|center|128px]]
| Cygnus cygnus
| [[:commons:Category:Cygnus cygnus|Cygnus cygnus]]
| 331 gram&lt;br/&gt;14 cileagram&lt;br/&gt;8.75 cileagram
| 2.29 méadar
| 36 lá
|-
| style='text-align:right'| 168
| Q244432
| [[eala phíbdhubh]]
| [[Íomhá:Blackneck swan pair hornopiren chile feb 2010.jpg|center|128px]]
| Cygnus melancoryphus
| [[:commons:Category:Cygnus melancoryphus|Cygnus melancoryphus]]
| 
| 
| 35 lá
|-
| style='text-align:right'| 169
| Q26603
| [[eala thundra]]
| [[Íomhá:Cygnus bewickii 01.jpg|center|128px]]
| Cygnus columbianus
| [[:commons:Category:Cygnus columbianus|Cygnus columbianus]]
| 7.258 cileagram&lt;br/&gt;6.305 cileagram
| 1.98 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 170
| Q26620
| [[earrdheargán]]
| [[Íomhá:Gartenrotschwanz 1.jpg|center|128px]]
| Phoenicurus phoenicurus
| [[:commons:Category:Phoenicurus phoenicurus|Phoenicurus phoenicurus]]
| 
| 22 ceintiméadar
| 13 lá
|-
| style='text-align:right'| 171
| Q796484
| [[Earrdheargán báneiteach|earrdheargán Cugasach]]
| [[Íomhá:Phoenicurus erythrogastrus, Stepantsminda, Georgia 1.jpg|center|128px]]
| Phoenicurus erythrogastrus
| [[:commons:Category:Phoenicurus erythrogastrus|Phoenicurus erythrogastrus]]
| 
| 
| 14 lá
|-
| style='text-align:right'| 172
| Q26755
| [[earrdheargán dubh]]
| [[Íomhá:Black Redstart bird.jpg|center|128px]]
| Phoenicurus ochruros
| [[:commons:Category:Phoenicurus ochruros|Phoenicurus ochruros]]
| 
| 25 ceintiméadar
| 14 lá
|-
| style='text-align:right'| 173
| Q645528
| [[Euplectes franciscanus|Easpag flannbhuí]]
| [[Íomhá:Euplectes franciscanus -Kotu Creek, Western Division, The Gambia -male-8.jpg|center|128px]]
| Euplectes franciscanus
| [[:commons:Category:Euplectes franciscanus|Euplectes franciscanus]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 174
| Q205491
| [[Gealóg charraige|Emberiza cia]]
| [[Íomhá:Rock Bunting (Cochem).jpg|center|128px]]
| Emberiza cia
| [[:commons:Category:Emberiza cia|Emberiza cia]]
| 2.77 gram&lt;br/&gt;23 gram
| 
| 14 lá
|-
| style='text-align:right'| 175
| Q1262861
| [[Spioróg mhór ruadhonn|Erythrotriorchis radiatus]]
| [[Íomhá:Red Goshawk.jpg|center|128px]]
| Erythrotriorchis radiatus
| [[:commons:Category:Erythrotriorchis radiatus|Erythrotriorchis radiatus]]
| 630 gram&lt;br/&gt;1.1 cileagram
| 123.5 ceintiméadar
| 41 lá
|-
| style='text-align:right'| 176
| Q1060483
| [[Eurylaimus ochromalus]]
| [[Íomhá:Black-and-yellow Broadbill (Eurylaimus ochromalus).jpg|center|128px]]
| Eurylaimus ochromalus
| [[:commons:Category:Eurylaimus ochromalus|Eurylaimus ochromalus]]
| 33 gram
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 177
| Q748290
| [[fabhcún Barbarach]]
| [[Íomhá:Wüstenfalke.jpg|center|128px]]
| Falco pelegrinoides
| [[:commons:Category:Falco peregrinus pelegrinoides|Falco peregrinus pelegrinoides]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 178
| Q25876
| [[Fabhcún coille Eoráiseach]]
| [[Íomhá:Eurasian Hobby (14574008925) (cropped).jpg|center|128px]]
| Falco subbuteo
| [[:commons:Category:Falco subbuteo|Falco subbuteo]]
| 24 gram&lt;br/&gt;181.5 gram&lt;br/&gt;240.5 gram
| 0.74 méadar
| 29 lá
|-
| style='text-align:right'| 179
| Q179625
| [[fabhcún cosdearg]]
| [[Íomhá:Rotfußfalke Falco vespertinus.jpg|center|128px]]
| Falco vespertinus
| [[:commons:Category:Falco vespertinus|Falco vespertinus]]
| 17 gram&lt;br/&gt;150 gram&lt;br/&gt;167 gram
| 0.72 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 180
| Q30535
| [[Falco peregrinus|fabhcún gorm]]
| [[Íomhá:American Peregrine Falcon (Falco peregrinus) (10700651733).jpg|center|128px]]
| Falco peregrinus
| [[:commons:Category:Falco peregrinus|Falco peregrinus]]
| 
| 1.02 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 181
| Q33554
| [[fabhcún Lanner]]
| [[Íomhá:Lanner falcon, Falco biarmicus, at Kgalagadi Transfrontier Park, Northern Cape, South Africa (34447024871).jpg|center|128px]]
| Falco biarmicus
| [[:commons:Category:Falco biarmicus|Falco biarmicus]]
| 
| 100.5 ceintiméadar
| 32 lá
|-
| style='text-align:right'| 182
| Q165974
| [[fabhcún Saker]]
| [[Íomhá:Falco cherrug 1 (Bohuš Číčel).jpg|center|128px]]
| Falco cherrug
| [[:commons:Category:Falco cherrug|Falco cherrug]]
| 53 gram&lt;br/&gt;875 gram&lt;br/&gt;1.13 cileagram
| 111.5 ceintiméadar
| 30 lá
|-
| style='text-align:right'| 183
| Q177688
| [[fabhcún tuaithe]]
| [[Íomhá:Falco rusticolus white cropped.jpg|center|128px]]
| Falco rusticolus
| [[:commons:Category:Falco rusticolus|Falco rusticolus]]
| 
| 58 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 184
| Q206840
| [[falaróp gobchaol]]
| [[Íomhá:Phalaropus lobatus.jpg|center|128px]]
| Phalaropus lobatus
| [[:commons:Category:Phalaropus lobatus|Phalaropus lobatus]]
| 6.3 gram&lt;br/&gt;35 gram&lt;br/&gt;39 gram
| 0.34 méadar
| 19 lá
|-
| style='text-align:right'| 185
| Q208335
| [[falaróp gobmhór]]
| [[Íomhá:Grey Phalarope.jpg|center|128px]]
| Phalaropus fulicarius
| [[:commons:Category:Phalaropus fulicarius|Phalaropus fulicarius]]
| 
| 0.42 méadar
| 19 lá
|-
| style='text-align:right'| 186
| Q26470
| [[falcóg bheag]]
| [[Íomhá:AlleAlle 2.jpg|center|128px]]
| Alle alle
| [[:commons:Category:Alle alle|Alle alle]]
| 28 gram
| 0.32 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 187
| Q683138
| [[faoileán Airméanach]]
| [[Íomhá:Armenian Gull in flight (to the left) at Sevan lake, March 2008.jpg|center|128px]]
| Larus armenicus
| [[:commons:Category:Larus armenicus|Larus armenicus]]
| 1 cileagram
| 140 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 188
| Q619065
| [[faoileán an Aigéin Chiúin]]
| [[Íomhá:Larus pacificus - Derwent River Estuary.jpg|center|128px]]
| Larus pacificus
| [[:commons:Category:Larus pacificus|Larus pacificus]]
| 98.4 gram&lt;br/&gt;1.55 cileagram&lt;br/&gt;1.077 cileagram
| 147 ceintiméadar
| 24 lá
|-
| style='text-align:right'| 189
| Q754885
| [[faoileán bandghobach]]
| [[Íomhá:Larus delawarensis -Lake Erie, Ohio, USA -adult non-breeding-8.jpg|center|128px]]
| Larus delawarensis
| [[:commons:Category:Larus delawarensis|Larus delawarensis]]
| 566 gram&lt;br/&gt;471 gram
| 1150 millimetre
| 
|-
| style='text-align:right'| 190
| Q26427
| [[faoileán bán]]
| [[Íomhá:Larus canus Common Gull in Norway.jpg|center|128px]]
| Larus canus
| [[:commons:Category:Larus canus|Larus canus]]
| 413 gram&lt;br/&gt;360 gram
| 1.11 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 191
| Q27375
| [[faoileán glas]]
| [[Íomhá:Glaucous gull (Larus hyperboreus) with offspring, Liefdefjord, Svalbard.jpg|center|128px]]
| Larus hyperboreus
| [[:commons:Category:Larus hyperboreus|Larus hyperboreus]]
| 1.576 cileagram&lt;br/&gt;1.249 cileagram
| 158 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 192
| Q391421
| [[Crotach gobchaol|faoileán gobchaol]]
| [[Íomhá:Goéland railleur Thyna012.jpg|center|128px]]
| Chroicocephalus genei
| [[:commons:Category:Chroicocephalus genei|Chroicocephalus genei]]
| 29 gram&lt;br/&gt;275 gram&lt;br/&gt;236 gram
| 102 ceintiméadar
| 22 lá
|-
| style='text-align:right'| 193
| Q389505
| [[faoileán gáiriteach]]
| [[Íomhá:Larus cachinnans 3 (Marek Szczepanek).jpg|center|128px]]
| Larus cachinnans
| [[:commons:Category:Larus cachinnans|Larus cachinnans]]
| 60 gram&lt;br/&gt;1.275 cileagram&lt;br/&gt;1.033 cileagram
| 141 ceintiméadar
| 27 lá
|-
| style='text-align:right'| 194
| Q28236
| [[faoileán scadán]]
| [[Íomhá:European herring gull vocalizing (00170).jpg|center|128px]]
| Larus argentatus
| [[:commons:Category:Larus argentatus|Larus argentatus]]
| 
| 1.34 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 195
| Q704982
| [[faoileán scadán cosbhuí]]
| [[Íomhá:Larus michahellis LC0046.jpg|center|128px]]
| Larus michahellis
| [[:commons:Category:Larus michahellis|Larus michahellis]]
| 
| 130 ceintiméadar
| 28 lá
|-
| style='text-align:right'| 196
| Q2735427
| [[Faoileán Heuglin|faoileán Sibéarach]]
| [[Íomhá:Heuglis Gull-Arpit.JPG|center|128px]]
| Larus heuglini
| [[:commons:Category:Larus fuscus heuglini|Larus fuscus heuglini]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 197
| Q742574
| [[feadlacha aghaidhbhán]]
| [[Íomhá:Dendrocygna viduata (Vincent Vos).jpg|center|128px]]
| Dendrocygna viduata
| [[:commons:Category:Dendrocygna viduata|Dendrocygna viduata]]
| 36 gram&lt;br/&gt;674 gram
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 198
| Q378192
| [[feadlacha na nIndiacha Thiar]]
| [[Íomhá:West Indian Whistling Duck, Bayahibe, Dominican Republic 2017-12-10.jpg|center|128px]]
| Dendrocygna arborea
| [[:commons:Category:Dendrocygna arborea|Dendrocygna arborea]]
| 54 gram
| 
| 30 lá
|-
| style='text-align:right'| 199
| Q752461
| [[feadlacha tharrdhubh]]
| [[Íomhá:Black-bellied Whistling Duck, Tobago, Trinidad and Tobago 1.jpg|center|128px]]
| Dendrocygna autumnalis
| [[:commons:Category:Dendrocygna autumnalis|Dendrocygna autumnalis]]
| 831 gram
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 200
| Q21148
| [[feadóg bhuí]]
| [[Íomhá:.00 3155 Goldregenpfeifer (Pluvialis apricaria).jpg|center|128px]]
| Pluvialis apricaria
| [[:commons:Category:Pluvialis apricaria|Pluvialis apricaria]]
| 32.8 gram&lt;br/&gt;175 gram
| 72 ceintiméadar
| 29 lá
|-
| style='text-align:right'| 201
| Q18865
| [[feadóg bhuí Chiúin-Aigéanach]]
| [[Íomhá:Pacific Golden Plover - March 4, 2025.jpg|center|128px]]
| Pluvialis fulva
| [[:commons:Category:Pluvialis fulva|Pluvialis fulva]]
| 18 gram&lt;br/&gt;135 gram
| 44 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 202
| Q216836
| [[feadóg bhuí Mheiriceánach]]
| [[Íomhá:Pluvialis dominica1.jpg|center|128px]]
| Pluvialis dominica
| [[:commons:Category:Pluvialis dominica|Pluvialis dominica]]
| 26 gram&lt;br/&gt;145 gram
| 0.62 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 203
| Q752485
| [[Feadóg Áiseach|feadóg Chaispeach]]
| [[Íomhá:Caspian Plover in Koonthalulam Tamilnadu, India, by Dr. Tejinder Singh Rawal.jpg|center|128px]]
| Anarhynchus asiaticus
| [[:commons:Category:Charadrius asiaticus|Charadrius asiaticus]]
| 
| 58 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 204
| Q26816
| [[feadóg chladaigh]]
| [[Íomhá:Charadrius hiaticula 3 breeding.jpg|center|128px]]
| Charadrius hiaticula
| [[:commons:Category:Charadrius hiaticula|Charadrius hiaticula]]
| 10.9 gram
| 0.41 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 205
| Q752398
| [[Pilibín Indiach|feadóg dheargsprochallach]]
| [[Íomhá:Red-wattled Lapwing denoised.jpg|center|128px]]
| Vanellus indicus
| [[:commons:Category:Vanellus indicus|Vanellus indicus]]
| 
| 0.683 méadar
| 28 lá
|-
| style='text-align:right'| 206
| Q827245
| [[feadóg earrbhán]]
| [[Íomhá:Vanellus leucurus, Ag-Gel National Park.jpg|center|128px]]
| Vanellus leucurus
| [[:commons:Category:Vanellus leucurus|Vanellus leucurus]]
| 
| 62.5 ceintiméadar
| 22 lá
|-
| style='text-align:right'| 207
| Q18857
| [[feadóg ghainimh mhór]]
| [[Íomhá:2024-07-26 Anarhynchus leschenaultii leschenaultii, Newbiggin, Northumberland 1.jpg|center|128px]]
| Charadrius leschenaultii
| [[:commons:Category:Charadrius leschenaultii|Charadrius leschenaultii]]
| 
| 52 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 208
| Q18835
| [[feadóg ghlas]]
| [[Íomhá:Pluvialis squatarola (summer plumage).jpg|center|128px]]
| Pluvialis squatarola
| [[:commons:Category:Pluvialis squatarola|Pluvialis squatarola]]
| 
| 77 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 209
| Q755737
| [[feadóg ghlórach]]
| [[Íomhá:Juvenile killdeer.jpg|center|128px]]
| Charadrius vociferus
| [[:commons:Category:Charadrius vociferus|Charadrius vociferus]]
| 
| 61 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 210
| Q468009
| [[feadóg mhionbhosach]]
| [[Íomhá:Semipalmated plover in Quogue (26942).jpg|center|128px]]
| Charadrius semipalmatus
| [[:commons:Category:Charadrius semipalmatus|Charadrius semipalmatus]]
| 
| 47.5 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 211
| Q18851
| [[feadóigín chladaigh]]
| [[Íomhá:Charadrius dubius (49820761043).jpg|center|128px]]
| Charadrius dubius
| [[:commons:Category:Charadrius dubius|Charadrius dubius]]
| 7.7 gram
| 45 ceintiméadar
| 24 lá
|-
| style='text-align:right'| 212
| Q18855
| [[feadóigín chosdubh]]
| [[Íomhá:Charadrius alexandrinus - Kentish Plover 03.jpg|center|128px]]
| Charadrius alexandrinus
| [[:commons:Category:Charadrius alexandrinus|Charadrius alexandrinus]]
| 47 gram
| 42.5 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 213
| Q25405
| [[Caróg liath|feannóg]]
| [[Íomhá:Corvus cornix (33515567265).jpg|center|128px]]
| Corvus cornix
| [[:commons:Category:Corvus cornix|Corvus cornix]]
| 
| 98 ceintiméadar
| 18 lá
|-
| style='text-align:right'| 214
| Q168514
| [[Fearán Eorpach|fearán]]
| [[Íomhá:2015-05-21 Streptopelia turtur, Sutton Bank, Yorkshire 06.jpg|center|128px]]
| Streptopelia turtur
| [[:commons:Category:Streptopelia turtur|Streptopelia turtur]]
| 8.2 gram&lt;br/&gt;136 gram
| 50 ceintiméadar
| 15 lá
|-
| style='text-align:right'| 215
| Q54696
| [[fearán baicdhubh]]
| [[Íomhá:Eurasian Collared Dove Streptopelia decaocto by Dr. Raju Kasambe DSCN2357 (3).jpg|center|128px]]
| Streptopelia decaocto
| [[:commons:Category:Streptopelia decaocto|Streptopelia decaocto]]
| 9.2 gram&lt;br/&gt;193 gram
| 30 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 216
| Q750027
| [[fearán gubhach]]
| [[Íomhá:Mourning dove perched (61179).jpg|center|128px]]
| Zenaida macroura
| [[:commons:Category:Zenaida macroura|Zenaida macroura]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 217
| Q391198
| [[Colm gáiriteach|fearán pailme]]
| [[Íomhá:140 Laughing dove in Twyfelfontein Photo by Giles Laurent.jpg|center|128px]]
| Spilopelia senegalensis
| [[:commons:Category:Spilopelia senegalensis|Spilopelia senegalensis]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 218
| Q25357
| [[fiach dubh]]
| [[Íomhá:Common Raven (Corvus corax) (11793963694).jpg|center|128px]]
| Corvus corax
| [[:commons:Category:Corvus corax|Corvus corax]]
| 689 gram&lt;br/&gt;1625 gram&lt;br/&gt;1041 gram&lt;br/&gt;25 gram
| 120 ceintiméadar&lt;br/&gt;150 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 219
| Q25393
| [[filiméala]]
| [[Íomhá:Luscinia megarhynchos - Common nightingale - Nachtegaal.jpg|center|128px]]
| Luscinia megarhynchos
| [[:commons:Category:Luscinia megarhynchos|Luscinia megarhynchos]]
| 2.65 gram
| 24 ceintiméadar
| 14 lá
|-
| style='text-align:right'| 220
| Q206130
| [[filiméala smólaigh]]
| [[Íomhá:Luscinia luscinia vogelartinfo chris romeiks CHR3635.jpg|center|128px]]
| Luscinia luscinia
| [[:commons:Category:Luscinia luscinia|Luscinia luscinia]]
| 3.06 gram
| 
| 13 lá
|-
| style='text-align:right'| 221
| Q192058
| [[foitheach cluasach]]
| [[Íomhá:Podiceps auritus (13909575538) (cropped).jpg|center|128px]]
| Podiceps auritus
| [[:commons:Category:Podiceps auritus|Podiceps auritus]]
| 22.5 gram&lt;br/&gt;449.5 gram
| 62 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 222
| Q579718
| [[foitheach gob-alabhreac]]
| [[Íomhá:Pied-billed Grebe (53638106406) (cropped).jpg|center|128px]]
| Podilymbus podiceps
| [[:commons:Category:Podilymbus podiceps|Podilymbus podiceps]]
| 20.5 gram&lt;br/&gt;522 gram&lt;br/&gt;358 gram
| 54 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 223
| Q25422
| [[foitheach mór]]
| [[Íomhá:Great Crested Grebe (52909695022).jpg|center|128px]]
| Podiceps cristatus
| [[:commons:Category:Podiceps cristatus|Podiceps cristatus]]
| 39.5 gram&lt;br/&gt;920 gram&lt;br/&gt;830 gram
| 88 ceintiméadar
| 28 lá
|-
| style='text-align:right'| 224
| Q185183
| [[foitheach píbdhubh]]
| [[Íomhá:Eared Grebe, breeding plumage (33774036404).jpg|center|128px]]
| Podiceps nigricollis
| [[:commons:Category:Podiceps nigricollis|Podiceps nigricollis]]
| 
| 58 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 225
| Q179919
| [[foitheach píbrua]]
| [[Íomhá:Podiceps grisegena (33665871935).jpg|center|128px]]
| Podiceps grisegena
| [[:commons:Category:Podiceps grisegena|Podiceps grisegena]]
| 30.5 gram&lt;br/&gt;873.5 gram&lt;br/&gt;785.4 gram
| 0.725 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 226
| Q21062
| [[foracha]]
| [[Íomhá:Guillemot (Uria aalge) in flight.jpg|center|128px]]
| Uria aalge
| [[:commons:Category:Uria aalge|Uria aalge]]
| 108 gram
| 0.707 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 227
| Q212055
| [[foracha dhubh]]
| [[Íomhá:Tystie1.jpg|center|128px]]
| Cepphus grylle
| [[:commons:Category:Cepphus grylle|Cepphus grylle]]
| 381 gram
| 55 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 228
| Q285165
| [[Francolin dubh|francóilín dubh]]
| [[Íomhá:Francolinus francolinus, Azerbaijan.jpg|center|128px]]
| Francolinus francolinus
| [[:commons:Category:Francolinus francolinus|Francolinus francolinus]]
| 425 gram&lt;br/&gt;355 gram
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 229
| Q25961
| [[Alauda arvensis|fuiseog]]
| [[Íomhá:Alouette des champs Zaghouan001.jpg|center|128px]]
| Alauda arvensis
| [[:commons:Category:Alauda arvensis|Alauda arvensis]]
| 
| 0.35 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 230
| Q207249
| [[fuiseog adharcach]]
| [[Íomhá:Eremophila alpestris flava, Blyth 3.jpg|center|128px]]
| Eremophila alpestris
| [[:commons:Category:Eremophila alpestris|Eremophila alpestris]]
| 
| 32 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 231
| Q470853
| [[Fuiseog chalandra|fuiseog aithriseach]]
| [[Íomhá:Bereşe.jpg|center|128px]]
| Melanocorypha calandra
| [[:commons:Category:Melanocorypha calandra|Melanocorypha calandra]]
| 63 gram&lt;br/&gt;55 gram
| 
| 12 lá
|-
| style='text-align:right'| 232
| Q1137284
| [[fuiseog bháneiteach]]
| [[Íomhá:White-winged Lark - Kazakistan S4E0496 (16947462615).jpg|center|128px]]
| Alauda leucoptera
| [[:commons:Category:Alauda leucoptera|Alauda leucoptera]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 233
| Q26969
| [[fuiseog choille]]
| [[Íomhá:Lullula arborea (Ján Svetlík).jpg|center|128px]]
| Lullula arborea
| [[:commons:Category:Lullula arborea|Lullula arborea]]
| 
| 29 ceintiméadar
| 14 lá
|-
| style='text-align:right'| 234
| Q318893
| [[Fuiseog Elton|fuiseog dhubh]]
| [[Íomhá:Zwarte leeuwerik.jpg|center|128px]]
| Melanocorypha yeltoniensis
| [[:commons:Category:Melanocorypha yeltoniensis|Melanocorypha yeltoniensis]]
| 4.34 gram&lt;br/&gt;63.7 gram&lt;br/&gt;56.4 gram
| 
| 15 lá
|-
| style='text-align:right'| 235
| Q819885
| [[fuiseog dhébhallach]]
| [[Íomhá:Melanocorypha bimaculata 117209398.jpg|center|128px]]
| Melanocorypha bimaculata
| [[:commons:Category:Melanocorypha bimaculata|Melanocorypha bimaculata]]
| 4.04 gram&lt;br/&gt;54 gram
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 236
| Q24843
| [[fuiseog ladharghearr]]
| [[Íomhá:Alondra.jpg|center|128px]]
| Calandrella brachydactyla
| [[:commons:Category:Calandrella brachydactyla|Calandrella brachydactyla]]
| 
| 
| 12 lá
|-
| style='text-align:right'| 237
| Q525871
| [[fuiseog oirthearach]]
| [[Íomhá:Oriental Lark (49172375968).jpg|center|128px]]
| Alauda gulgula
| [[:commons:Category:Alauda gulgula|Alauda gulgula]]
| 
| 
| 10 lá
|-
| style='text-align:right'| 238
| Q25429
| [[fáinleog]]
| [[Íomhá:Barn Swallow (95504589).jpeg|center|128px]]
| Hirundo rustica
| [[:commons:Category:Hirundo rustica|Hirundo rustica]]
| 
| 0.32 méadar
| 13.5 lá
|-
| style='text-align:right'| 239
| Q26055
| [[gabhlán binne]]
| [[Íomhá:Delichon urbica.jpg|center|128px]]
| Delichon urbicum
| [[:commons:Category:Delichon urbicum|Delichon urbicum]]
| 
| 0.29 méadar
| 15 lá
|-
| style='text-align:right'| 240
| Q165923
| [[gabhlán bánlíoch]]
| [[Íomhá:Apus pallidus -Greece-8.jpg|center|128px]]
| Apus pallidus
| [[:commons:Category:Apus pallidus|Apus pallidus]]
| 3.5 gram&lt;br/&gt;41.3 gram
| 0.44 méadar
| 22 lá
|-
| style='text-align:right'| 241
| Q213216
| [[gabhlán creige Eoráiseach]]
| [[Íomhá:Ptyonoprogne rupestris -Europe-8.jpg|center|128px]]
| Ptyonoprogne rupestris
| [[:commons:Category:Ptyonoprogne rupestris|Ptyonoprogne rupestris]]
| 2.08 gram&lt;br/&gt;20 gram
| 0.32 méadar
| 15 lá
|-
| style='text-align:right'| 242
| Q31769
| [[gabhlán earrspíonach]]
| [[Íomhá:White-throated Needletail 09a.jpg|center|128px]]
| Hirundapus caudacutus
| [[:commons:Category:Hirundapus caudacutus|Hirundapus caudacutus]]
| 
| 
| 40 lá
|-
| style='text-align:right'| 243
| Q25909
| [[gabhlán gainimh]]
| [[Íomhá:Riparia riparia -Markinch, Fife, Scotland -flying-8-4c.jpg|center|128px]]
| Riparia riparia
| [[:commons:Category:Riparia riparia|Riparia riparia]]
| 
| 0.27 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 244
| Q25377
| [[gabhlán gaoithe]]
| [[Íomhá:Common Swift 2025 07 18 02 (cropped).jpg|center|128px]]
| Apus apus
| [[:commons:Category:Apus apus|Apus apus]]
| 3.5 gram
| 0.4 méadar
| 20 lá
|-
| style='text-align:right'| 245
| Q321267
| [[Gabhlán Alpach|gabhlán gaoithe alpach]]
| [[Íomhá:Alpine. Swift at kattampally.jpg|center|128px]]
| Tachymarptis melba
| [[:commons:Category:Tachymarptis melba|Tachymarptis melba]]
| 6.05 gram&lt;br/&gt;96 gram
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 246
| Q611324
| [[Gabhlán beag|gabhlán gaoithe beag]]
| [[Íomhá:Little Swift - Aberdares - Kenya.jpg|center|128px]]
| Apus affinis
| [[:commons:Category:Apus affinis|Apus affinis]]
| 
| 
| 23 lá
|-
| style='text-align:right'| 247
| Q912863
| [[gabhlán simléir]]
| [[Íomhá:Chaetura pelagica, by Lake Erie, Cleveland, Ohio, USA 339593191.jpg|center|128px]]
| Chaetura pelagica
| [[:commons:Category:Chaetura pelagica|Chaetura pelagica]]
| 23.6 gram
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 248
| Q128002
| [[gaineamhchearc Pallas]]
| [[Íomhá:Syrrhapte paradoxal (cropped).jpg|center|128px]]
| Syrrhaptes paradoxus
| [[:commons:Category:Syrrhaptes paradoxus|Syrrhaptes paradoxus]]
| 21 gram
| 69 ceintiméadar
| 24 lá
|-
| style='text-align:right'| 249
| Q18875
| [[Geabhróg choiteann|geabhróg]]
| [[Íomhá:Common tern 2025 07 08 08.jpg|center|128px]]
| Sterna hirundo
| [[:commons:Category:Sterna hirundo|Sterna hirundo]]
| 
| 0.88 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 250
| Q26800
| [[geabhróg Artach]]
| [[Íomhá:00 3786. Küstenseeschwalbe.jpg|center|128px]]
| Sterna paradisaea
| [[:commons:Category:Sterna paradisaea|Sterna paradisaea]]
| 114 gram
| 0.8 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 251
| Q12267692
| [[geabhróg bheag]]
| [[Íomhá:Sternula albifrons - Boat Harbour.jpg|center|128px]]
| Sternula albifrons
| [[:commons:Category:Sternula albifrons|Sternula albifrons]]
| 10 gram&lt;br/&gt;57 gram
| 0.52 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 252
| Q233616
| [[geabhróg bhroinndubh]]
| [[Íomhá:Chlidonias hybrida 2 (Marek Szczepanek).jpg|center|128px]]
| Chlidonias hybrida
| [[:commons:Category:Chlidonias hybrida|Chlidonias hybrida]]
| 90 gram&lt;br/&gt;78 gram
| 67 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 253
| Q241753
| [[geabhróg bháneiteach]]
| [[Íomhá:Chlidonias leucopterus Mai Po.jpg|center|128px]]
| Chlidonias leucopterus
| [[:commons:Category:Chlidonias leucopterus|Chlidonias leucopterus]]
| 10.5 gram
| 0.65 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 254
| Q27129
| [[geabhróg Chaispeach]]
| [[Íomhá:Sterna-caspia-010.jpg|center|128px]]
| Hydroprogne caspia
| [[:commons:Category:Hydroprogne caspia|Hydroprogne caspia]]
| 680 gram&lt;br/&gt;588 gram
| 133.5 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 255
| Q27215
| [[geabhróg dhubh]]
| [[Íomhá:Chlidonias niger.jpg|center|128px]]
| Chlidonias niger
| [[:commons:Category:Chlidonias niger|Chlidonias niger]]
| 11 gram&lt;br/&gt;60 gram
| 0.539 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 256
| Q18834
| [[geabhróg ghobdhubh]]
| [[Íomhá:Gelochelidon nilotica 1.jpg|center|128px]]
| Gelochelidon nilotica
| [[:commons:Category:Gelochelidon nilotica|Gelochelidon nilotica]]
| 
| 94 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 257
| Q321293
| [[geabhróg rósach]]
| [[Íomhá:2020-07-18 Sterna dougallii, St Marys Island, Northumberland 19.jpg|center|128px]]
| Sterna dougallii
| [[:commons:Category:Sterna dougallii|Sterna dougallii]]
| 
| 76 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 258
| Q27547
| [[geabhróg scothdhubh]]
| [[Íomhá:2020-07-18 Thalasseus sandvicensis, St Marys Island, Northumberland 05.jpg|center|128px]]
| Thalasseus sandvicensis
| [[:commons:Category:Thalasseus sandvicensis|Thalasseus sandvicensis]]
| 
| 1 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 259
| Q14683
| [[gealbhan binne]]
| [[Íomhá:House Sparrow, England - May 09.jpg|center|128px]]
| Passer domesticus
| [[:commons:Category:Passer domesticus|Passer domesticus]]
| 
| 239 millimetre
| 
|-
| style='text-align:right'| 260
| Q25968
| [[gealbhan crainn]]
| [[Íomhá:Eurasian Tree Sparrow (3352252620).jpg|center|128px]]
| Passer montanus
| [[:commons:Category:Passer montanus|Passer montanus]]
| 
| 21 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 261
| Q736313
| [[Gealbhan petronia|gealbhan creige]]
| [[Íomhá:Petronia petronia -Ariege, Midi-Pyrenee, France-8-4c.jpg|center|128px]]
| Petronia petronia
| [[:commons:Category:Petronia petronia|Petronia petronia]]
| 
| 
| 12 lá
|-
| style='text-align:right'| 262
| Q1318638
| [[Gealbhan ladharghearr|gealbhan mílítheach]]
| [[Íomhá:Carpospiza brachydactyla.jpg|center|128px]]
| Carpospiza brachydactyla
| [[:commons:Category:Carpospiza brachydactyla|Carpospiza brachydactyla]]
| 
| 
| 13 lá
|-
| style='text-align:right'| 263
| Q422873
| [[gealbhan sionnaigh]]
| [[Íomhá:Fuchsammer (Passerella iliaca), St. Louis County (Minnesota).jpg|center|128px]]
| Passerella iliaca
| [[:commons:Category:Passerella iliaca|Passerella iliaca]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 264
| Q499290
| [[Glasán gléigeal|gealbhan sneachta]]
| [[Íomhá:Montifringilla nivalis Francer.jpg|center|128px]]
| Montifringilla nivalis
| [[:commons:Category:Montifringilla nivalis|Montifringilla nivalis]]
| 
| 
| 13 lá
|-
| style='text-align:right'| 265
| Q466200
| [[Gealbhan Easpáinneach|gealbhan Spáinneach]]
| [[Íomhá:Passer hispaniolensis -Canary Islands, Spain -female-8 (1).jpg|center|128px]]
| Passer hispaniolensis
| [[:commons:Category:Passer hispaniolensis|Passer hispaniolensis]]
| 
| 
| 12 lá
|-
| style='text-align:right'| 266
| Q27220
| [[gealóg bhuachair]]
| [[Íomhá:Miliaria calandra-Corn Bunting.jpg|center|128px]]
| Emberiza calandra
| [[:commons:Category:Emberiza calandra|Emberiza calandra]]
| 
| 29 ceintiméadar
| 13 lá
|-
| style='text-align:right'| 267
| Q334183
| [[gealóg cheanndubh]]
| [[Íomhá:28-090504-black-headed-bunting-at-first-layby.jpg|center|128px]]
| Emberiza melanocephala
| [[:commons:Category:Emberiza melanocephala|Emberiza melanocephala]]
| 3.08 gram&lt;br/&gt;28 gram
| 
| 13 lá
|-
| style='text-align:right'| 268
| Q842599
| [[Gealbhan ceoil|Gealóg cheoil]]
| [[Íomhá:Song sparrow in Prospect Park (93031).jpg|center|128px]]
| Melospiza melodia
| [[:commons:Category:Melospiza melodia|Melospiza melodia]]
| 24 gram
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 269
| Q206630
| [[gealóg gharraí]]
| [[Íomhá:Ortolan bunting in Sierra de Guara, Aragon, Spain.jpg|center|128px]]
| Emberiza hortulana
| [[:commons:Category:Emberiza hortulana|Emberiza hortulana]]
| 2.48 gram
| 26 ceintiméadar
| 11 lá
|-
| style='text-align:right'| 270
| Q26961
| [[gealóg ghiolcaí]]
| [[Íomhá:2014-06-01 Emberiza schoeniclus, Swallow Pond, Northumberland 1.jpg|center|128px]]
| Emberiza schoeniclus
| [[:commons:Category:Emberiza schoeniclus|Emberiza schoeniclus]]
| 
| 24 ceintiméadar
| 13 lá
|-
| style='text-align:right'| 271
| Q837753
| [[Gealóg Chretzschmar|gealóg liathghorm]]
| [[Íomhá:Emberiza caesia Naumann.jpg|center|128px]]
| Emberiza caesia
| [[:commons:Category:Emberiza caesia|Emberiza caesia]]
| 2.31 gram
| 
| 13 lá
|-
| style='text-align:right'| 272
| Q648313
| [[Gealóg Bhuchanan|gealóg liathmhuinceach]]
| [[Íomhá:GreyNeckedBunting PrasadBR.jpg|center|128px]]
| Emberiza buchanani
| [[:commons:Category:Emberiza buchanani|Emberiza buchanani]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 273
| Q26416
| [[gealóg shneachta]]
| [[Íomhá:Plectrophenax nivalis P3130099.jpg|center|128px]]
| Plectrophenax nivalis
| [[:commons:Category:Plectrophenax nivalis|Plectrophenax nivalis]]
| 
| 35 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 274
| Q28358
| [[Gearg choiteann|gearg]]
| [[Íomhá:Coturnix coturnix, Fraunberg, Bayern, Deutschland 2, Ausschnitt.jpg|center|128px]]
| Coturnix coturnix
| [[:commons:Category:Coturnix coturnix|Coturnix coturnix]]
| 8.2 gram
| 34 ceintiméadar
| 18 lá
|-
| style='text-align:right'| 275
| Q142651
| [[gearg bhabaight]]
| [[Íomhá:Northern Bobwhite female RWD.jpg|center|128px]]
| Colinus virginianus
| [[:commons:Category:Colinus virginianus|Colinus virginianus]]
| 8.9 gram&lt;br/&gt;171 gram
| 34.5 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 276
| Q852146
| [[gearg Himiléach]]
| [[Íomhá:Ophrysia superciliosa hm.jpg|center|128px]]
| Ophrysia superciliosa
| [[:commons:Category:Ophrysia superciliosa|Ophrysia superciliosa]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 277
| Q716869
| [[gearg Sheapánach]]
| [[Íomhá:Coturnix japonica, Yehliu, Taiwan 1.jpg|center|128px]]
| Coturnix japonica
| [[:commons:Category:Coturnix japonica|Coturnix japonica]]
| 8 gram
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 278
| Q237670
| [[gearr Baillon]]
| [[Íomhá:Baillon's Crake in Baruipur February 2024 by Tisha Mukherjee 03.jpg|center|128px]]
| Zapornia pusilla
| [[:commons:Category:Zapornia pusilla|Zapornia pusilla]]
| 35 gram
| 
| 18 lá
|-
| style='text-align:right'| 279
| Q270680
| [[gearr beag]]
| [[Íomhá:Porzana parva (50).jpg|center|128px]]
| Zapornia parva
| [[:commons:Category:Zapornia parva|Zapornia parva]]
| 7.9 gram
| 36.5 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 280
| Q194024
| [[gearr breac]]
| [[Íomhá:Porzana porzana 3 (Marek Szczepanek).jpg|center|128px]]
| Porzana porzana
| [[:commons:Category:Porzana porzana|Porzana porzana]]
| 10.9 gram&lt;br/&gt;80 gram
| 0.38 méadar
| 18 lá
|-
| style='text-align:right'| 281
| Q936740
| [[gearr sora]]
| [[Íomhá:Sora (Porzana carolina).jpg|center|128px]]
| Porzana carolina
| [[:commons:Category:Porzana carolina|Porzana carolina]]
| 8.9 gram
| 37.5 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 282
| Q110257516
| [[Gilphíb choiteann|Gilphíb]]
| [[Íomhá:Dorngrasmücke im Geo-Naturpark Bergstraße-Odenwald.jpg|center|128px]]
| Curruca communis
| [[:commons:Category:Curruca communis|Curruca communis]]
| 1.78 gram&lt;br/&gt;14.5 gram
| 20 ceintiméadar
| 12 lá
|-
| style='text-align:right'| 283
| Q110257504
| [[Gilphíb bheag]]
| [[Íomhá:Klappergrasmücke (Curruca curruca) 3, Filey, North Yorkshire.jpg|center|128px]]
| Curruca curruca
| [[:commons:Category:Curruca curruca|Curruca curruca]]
| 
| 18 ceintiméadar
| 11 lá
|-
| style='text-align:right'| 284
| Q27075785
| [[glasán darach]]
| [[Íomhá:Carduelis chloris Oulu 20120507.JPG|center|128px]]
| Chloris chloris
| [[:commons:Category:Chloris chloris|Chloris chloris]]
| 2.17 gram
| 0.25 méadar
| 14 lá
|-
| style='text-align:right'| 285
| Q559977
| [[Glasán cródheargach|glasán deargeiteach]]
| [[Íomhá:Crimson-winged Finch (Rhodopechys sanguineus) (29935889654) (cropped).jpg|center|128px]]
| Rhodopechys sanguineus
| [[:commons:Category:Rhodopechys sanguineus|Rhodopechys sanguineus]]
| 
| 
| 14 lá
|-
| style='text-align:right'| 286
| Q174088
| [[glasán gobmhór]]
| [[Íomhá:Coccothraustes coccothraustes 1 (Marek Szczepanek).jpg|center|128px]]
| Coccothraustes coccothraustes
| [[:commons:Category:Coccothraustes coccothraustes|Coccothraustes coccothraustes]]
| 
| 31 ceintiméadar
| 12 lá
|-
| style='text-align:right'| 287
| Q921335
| [[glasán Mongólach]]
| [[Íomhá:BirdsAsiaJohnGoVGoul 0128 cropped.jpg|center|128px]]
| Bucanetes mongolicus
| [[:commons:Category:Bucanetes mongolicus|Bucanetes mongolicus]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 288
| Q559883
| [[Glasán cogalach|glasán trumpa]]
| [[Íomhá:Bucanetes githagineus amantum 1.jpg|center|128px]]
| Bucanetes githagineus
| [[:commons:Category:Bucanetes githagineus|Bucanetes githagineus]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 289
| Q25984
| [[glasóg bhuí]]
| [[Íomhá:Schafstelze - Auenlandschaft Hohenrode HA 222 Landkreis Schaumburg.jpg|center|128px]]
| Motacilla flava
| [[:commons:Category:Motacilla flava|Motacilla flava]]
| 
| 0.26 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 290
| Q25399
| [[glasóg bhán]]
| [[Íomhá:20180415 015 Winterswijk Witte kwikstaart (40785272624).jpg|center|128px]]
| Motacilla alba
| [[:commons:Category:Motacilla alba|Motacilla alba]]
| 
| 0.26 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 291
| Q206540
| [[glasóg chiotrónach]]
| [[Íomhá:Citrine Wagtail (Motacilla citreola)- Breeding Male of calcarata race at Bharatpur I IMG 5752.jpg|center|128px]]
| Motacilla citreola
| [[:commons:Category:Motacilla citreola|Motacilla citreola]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 292
| Q201316
| [[glasóg liath]]
| [[Íomhá:Grey Wagtail Motacilla cinerea (39682090233).jpg|center|128px]]
| Motacilla cinerea
| [[:commons:Category:Motacilla cinerea|Motacilla cinerea]]
| 1.91 gram&lt;br/&gt;17.4 gram
| 26 ceintiméadar
| 13 lá
|-
| style='text-align:right'| 293
| Q27075852
| [[gleoiseach]]
| [[Íomhá:Carduelis cannabina -England -male-8.jpg|center|128px]]
| Linaria cannabina
| [[:commons:Category:Linaria cannabina|Linaria cannabina]]
| 1.66 gram&lt;br/&gt;19 gram
| 0.24 méadar
| 13 lá
|-
| style='text-align:right'| 294
| Q582976
| [[Glaséan súildearg|Gleoiseach shúildearg]]
| [[Íomhá:Vireo olivaceus -Madison -Wisconsin -USA-8.jpg|center|128px]]
| Vireo olivaceus
| [[:commons:Category:Vireo olivaceus|Vireo olivaceus]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 295
| Q10965357
| [[gleoiseach sléibhe]]
| [[Íomhá:Carduelis flavirostris.jpg|center|128px]]
| Linaria flavirostris
| [[:commons:Category:Linaria flavirostris|Linaria flavirostris]]
| 1.37 gram
| 23 ceintiméadar
| 13 lá
|-
| style='text-align:right'| 296
| Q839834
| [[gobach mór broinnrósach]]
| [[Íomhá:Pheucticus ludovicianus CT2.jpg|center|128px]]
| Pheucticus ludovicianus
| [[:commons:Category:Pheucticus ludovicianus|Pheucticus ludovicianus]]
| 44 gram
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 297
| Q788649
| [[gobadáinín Baird]]
| [[Íomhá:Baird's sandpiper (Calidris bairdii) 03.jpg|center|128px]]
| Calidris bairdii
| [[:commons:Category:Calidris bairdii|Calidris bairdii]]
| 9.6 gram
| 38 ceintiméadar
| 21 lá
|-
| style='text-align:right'| 298
| Q27232
| [[gobadáinín beag]]
| [[Íomhá:Little Stint (Calidris minuta) (1).jpg|center|128px]]
| Calidris minuta
| [[:commons:Category:Calidris minuta|Calidris minuta]]
| 6.3 gram&lt;br/&gt;24 gram&lt;br/&gt;27.1 gram
| 36 ceintiméadar
| 22 lá
|-
| style='text-align:right'| 299
| Q913052
| [[gobadáinín bídeach]]
| [[Íomhá:Least Sandpiper.jpg|center|128px]]
| Calidris minutilla
| [[:commons:Category:Calidris minutilla|Calidris minutilla]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 300
| Q62345
| [[gobadáinín crotaigh]]
| [[Íomhá:Calidris ferruginea (Marek Szczepanek).jpg|center|128px]]
| Calidris ferruginea
| [[:commons:Category:Calidris ferruginea|Calidris ferruginea]]
| 12 gram
| 44 ceintiméadar
| 19 lá
|-
| style='text-align:right'| 301
| Q845969
| [[gobadáinín ladharfhada]]
| [[Íomhá:Calidris subminuta - Pak Thale.jpg|center|128px]]
| Calidris subminuta
| [[:commons:Category:Calidris subminuta|Calidris subminuta]]
| 7.5 gram&lt;br/&gt;29 gram&lt;br/&gt;32 gram
| 30.5 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 302
| Q18860
| [[gobadáinín píbrua]]
| [[Íomhá:Calidris ruficollis - Marion Bay.jpg|center|128px]]
| Calidris ruficollis
| [[:commons:Category:Calidris ruficollis|Calidris ruficollis]]
| 8.3 gram&lt;br/&gt;26 gram
| 31 ceintiméadar
| 21 lá
|-
| style='text-align:right'| 303
| Q58921
| [[gobadáinín Temminck]]
| [[Íomhá:Temminck's Stint in Bakkhali September 2025 by Tisha Mukherjee 02.jpg|center|128px]]
| Calidris temminckii
| [[:commons:Category:Calidris temminckii|Calidris temminckii]]
| 5.8 gram&lt;br/&gt;24.3 gram&lt;br/&gt;27.8 gram
| 36 ceintiméadar
| 21 lá
|-
| style='text-align:right'| 304
| Q18850
| [[Gobadán coiteann|gobadán]]
| [[Íomhá:Actitis hypoleucos - Laem Pak Bia.jpg|center|128px]]
| Actitis hypoleucos
| [[:commons:Category:Actitis hypoleucos|Actitis hypoleucos]]
| 
| 0.273 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 305
| Q599749
| [[gobadán bánphrompach]]
| [[Íomhá:Calidris fuscicollis.jpg|center|128px]]
| Calidris fuscicollis
| [[:commons:Category:Calidris fuscicollis|Calidris fuscicollis]]
| 10.8 gram&lt;br/&gt;39.7 gram&lt;br/&gt;45.8 gram
| 37 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 306
| Q18837
| [[gobadán coille]]
| [[Íomhá:Liro uimarannalla.jpg|center|128px]]
| Tringa glareola
| [[:commons:Category:Tringa glareola|Tringa glareola]]
| 13.5 gram&lt;br/&gt;62 gram&lt;br/&gt;73 gram
| 0.4 méadar
| 22 lá
|-
| style='text-align:right'| 307
| Q62359
| [[gobadán cosbhuí]]
| [[Íomhá:Purple Sandpiper ( Calidris maritima ) ... Filey Brig , Yorkshire (53266204391).jpg|center|128px]]
| Calidris maritima
| [[:commons:Category:Calidris maritima|Calidris maritima]]
| 67.6 gram&lt;br/&gt;76.3 gram
| 44 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 308
| Q753760
| [[gobadán earr-rinneach]]
| [[Íomhá:Calidris acuminata - Hexham Swamp.jpg|center|128px]]
| Calidris acuminata
| [[:commons:Category:Calidris acuminata|Calidris acuminata]]
| 13.7 gram&lt;br/&gt;70.3 gram&lt;br/&gt;63.5 gram
| 39.5 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 309
| Q28450
| [[gobadán glas]]
| [[Íomhá:Green Sandpiper ( Tringa ochropus ) ... Tophill Low , Yorkshire (53182606905).jpg|center|128px]]
| Tringa ochropus
| [[:commons:Category:Tringa ochropus|Tringa ochropus]]
| 15.5 gram&lt;br/&gt;75 gram&lt;br/&gt;85 gram
| 59 ceintiméadar
| 21 lá
|-
| style='text-align:right'| 310
| Q28114227
| [[Gobadán gobleathan]]
| [[Íomhá:Broad billed sandpiper by Sreedev Puthur.jpg|center|128px]]
| Calidris falcinellus
| [[:commons:Category:Calidris falcinellus|Calidris falcinellus]]
| 9.1 gram&lt;br/&gt;37 gram
| 36.5 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 311
| Q839820
| [[gobadán scodalach]]
| [[Íomhá:Calidris himantopus.jpg|center|128px]]
| Calidris himantopus
| [[:commons:Category:Calidris himantopus|Calidris himantopus]]
| 
| 42.5 ceintiméadar
| 20 lá
|-
| style='text-align:right'| 312
| Q530194
| [[gobadán sléibhe]]
| [[Íomhá:Bartramia longicauda Orangeburg 1.jpg|center|128px]]
| Bartramia longicauda
| [[:commons:Category:Bartramia longicauda|Bartramia longicauda]]
| 
| 66 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 313
| Q18856
| [[gobadán Terek]]
| [[Íomhá:Xenus cinereus (Alnus).jpg|center|128px]]
| Xenus cinereus
| [[:commons:Category:Xenus cinereus|Xenus cinereus]]
| 
| 58 ceintiméadar
| 23 lá
|-
| style='text-align:right'| 314
| Q26578
| [[gormphíb]]
| [[Íomhá:Blåhake - bluethroat (Luscinia svecica)-5 - Flickr - Ragnhild &amp; Neil Crawford.jpg|center|128px]]
| Luscinia svecica
| [[:commons:Category:Luscinia svecica|Luscinia svecica]]
| 
| 22 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 315
| Q191683
| [[grús coimir]]
| [[Íomhá:Demoiselle Cranes at Tal Chappar.jpg|center|128px]]
| Anthropoides virgo
| [[:commons:Category:Grus virgo|Grus virgo]]
| 
| 167.5 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 316
| Q4764
| [[grús coiteann]]
| [[Íomhá:2017.07.04.-01-Wendisch Rietz--Kranich.jpg|center|128px]]
| Grus grus
| [[:commons:Category:Grus grus|Grus grus]]
| 
| 2.22 méadar
| 30 lá
|-
| style='text-align:right'| 317
| Q457477
| [[grús Meiriceánach]]
| [[Íomhá:Grus americana Sasata.jpg|center|128px]]
| Grus americana
| [[:commons:Category:Grus americana|Grus americana]]
| 7.497 cileagram
| 215 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 318
| Q21949185
| [[grús Sibéarach]]
| [[Íomhá:Schneekranich Grus leucogeranus 090501 We 147.JPG|center|128px]]
| Leucogeranus leucogeranus
| [[:commons:Category:Grus leucogeranus|Grus leucogeranus]]
| 197 gram
| 235 ceintiméadar
| 29 lá
|-
| style='text-align:right'| 319
| Q27461
| [[guairdeall]]
| [[Íomhá:Hydrobates pelagicus.jpg|center|128px]]
| Hydrobates pelagicus
| [[:commons:Category:Hydrobates pelagicus|Hydrobates pelagicus]]
| 
| 38 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 320
| Q18841
| [[guilbneach earrdhubh]]
| [[Íomhá:.00 2789 Uferschnepfe (Limosa limosa).jpg|center|128px]]
| Limosa limosa
| [[:commons:Category:Limosa limosa|Limosa limosa]]
| 39 gram&lt;br/&gt;264 gram&lt;br/&gt;315 gram
| 76 ceintiméadar
| 23 lá
|-
| style='text-align:right'| 321
| Q283458
| [[Cnota mór|guilbneach Hudsúnach]]
| [[Íomhá:Hudsonian Godwit - Churchill - Canada 01 (15657156459).jpg|center|128px]]
| Limosa haemastica
| [[:commons:Category:Limosa haemastica|Limosa haemastica]]
| 37.5 gram&lt;br/&gt;222 gram&lt;br/&gt;289 gram
| 73 ceintiméadar
| 23 lá
|-
| style='text-align:right'| 322
| Q18864
| [[guilbneach stríocearrach]]
| [[Íomhá:Bar-tailed Godwit.jpg|center|128px]]
| Limosa lapponica
| [[:commons:Category:Limosa lapponica|Limosa lapponica]]
| 313 gram&lt;br/&gt;354 gram
| 0.73 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 323
| Q371633
| [[guilbnín gobghearr]]
| [[Íomhá:Short-billed Dowitcher breeding RWD.jpg|center|128px]]
| Limnodromus griseus
| [[:commons:Category:Limnodromus griseus|Limnodromus griseus]]
| 113 gram
| 48 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 324
| Q83020448
| [[Seaga|Gulosus aristotelis]]
| [[Íomhá:Shag Phalacrocorax aristotelis.jpg|center|128px]]
| Gulosus aristotelis
| [[:commons:Category:Gulosus aristotelis|Gulosus aristotelis]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 325
| Q177856
| [[Bultúr gríofa|Gyps fulvus]]
| [[Íomhá:Gyps fulvus -Basque Country-8.jpg|center|128px]]
| Gyps fulvus
| [[:commons:Category:Gyps fulvus|Gyps fulvus]]
| 252 gram&lt;br/&gt;8.328 cileagram
| 2.591 méadar
| 54 lá
|-
| style='text-align:right'| 326
| Q212937
| [[gé alabhreac chosbhuí]]
| [[Íomhá:Magpie goose.jpg|center|128px]]
| Anseranas semipalmata
| [[:commons:Category:Anseranas semipalmata|Anseranas semipalmata]]
| 128 gram
| 155 ceintiméadar&lt;br/&gt;145 ceintiméadar
| 28 lá
|-
| style='text-align:right'| 327
| Q187852
| [[gé bhroinnrua]]
| [[Íomhá:Brantha ruficollis In Taimyr Reserve.jpg|center|128px]]
| Branta ruficollis
| [[:commons:Category:Branta ruficollis|Branta ruficollis]]
| 1.095 cileagram&lt;br/&gt;90 gram&lt;br/&gt;1.375 cileagram
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 328
| Q172093
| [[gé bhánéadanach]]
| [[Íomhá:2020-03-04 Anser albifrons flavirostris, Gosforth Park, Northumberland 07.jpg|center|128px]]
| Anser albifrons
| [[:commons:Category:Anser albifrons|Anser albifrons]]
| 
| 1.41 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 329
| Q26733
| [[gé Cheanadach]]
| [[Íomhá:Bernaches du Canada 02.jpg|center|128px]]
| Branta canadensis
| [[:commons:Category:Branta canadensis|Branta canadensis]]
| 3.814 cileagram&lt;br/&gt;3.314 cileagram&lt;br/&gt;5 cileagram
| 1.69 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 330
| Q26680
| [[gé ghiúrainn]]
| [[Íomhá:Barnacle goose (Branta leucopsis).jpg|center|128px]]
| Branta leucopsis
| [[:commons:Category:Branta leucopsis|Branta leucopsis]]
| 107 gram&lt;br/&gt;1.788 cileagram&lt;br/&gt;1.586 cileagram
| 1.08 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 331
| Q25882
| [[gé ghlas]]
| [[Íomhá:00 3688 Graugans (Anser anser).jpg|center|128px]]
| Anser anser
| [[:commons:Category:Anser anser|Anser anser]]
| 160 gram&lt;br/&gt;3.692 cileagram&lt;br/&gt;3.237 cileagram
| 1.55 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 332
| Q244189
| [[Gé Hutchins|gé ghogallach]]
| [[Íomhá:AleutianCanadaGoose2.jpg|center|128px]]
| Branta hutchinsii
| [[:commons:Category:Branta hutchinsii|Branta hutchinsii]]
| 
| 
| 26 lá
|-
| style='text-align:right'| 333
| Q658658
| [[gé ghormeiteach Aibisíneach]]
| [[Íomhá:Blue-winged goose (Cyanochen cyanoptera).jpg|center|128px]]
| Cyanochen cyanoptera
| [[:commons:Category:Cyanochen cyanoptera|Cyanochen cyanoptera]]
| 52 gram&lt;br/&gt;2.18 cileagram
| 
| 32 lá
|-
| style='text-align:right'| 334
| Q755653
| [[Gé impireach|gé impiriúil]]
| [[Íomhá:An emperor goose in flight (53706721602).jpg|center|128px]]
| Anser canagicus
| [[:commons:Category:Anser canagicus|Anser canagicus]]
| 
| 119 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 335
| Q766276
| [[gé luaithcheannach]]
| [[Íomhá:Chloephaga poliocephala -Patagonia-8.jpg|center|128px]]
| Chloephaga poliocephala
| [[:commons:Category:Chloephaga poliocephala|Chloephaga poliocephala]]
| 89 gram&lt;br/&gt;2.233 cileagram
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 336
| Q837402
| [[gé mhongach]]
| [[Íomhá:Australian wood duck - male.jpg|center|128px]]
| Chenonetta jubata
| [[:commons:Category:Chenonetta jubata|Chenonetta jubata]]
| 54 gram&lt;br/&gt;807 gram
| 79 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 337
| Q129036
| [[gé shléibhe]]
| [[Íomhá:Chloephaga picta.jpg|center|128px]]
| Chloephaga picta
| [[:commons:Category:Chloephaga picta|Chloephaga picta]]
| 73 gram&lt;br/&gt;3.17 cileagram&lt;br/&gt;2.69 cileagram
| 1.29 méadar
| 30 lá
|-
| style='text-align:right'| 338
| Q27074540
| [[gé shneachta]]
| [[Íomhá:Snow Goose (24510697391).jpg|center|128px]]
| Anser caerulescens
| [[:commons:Category:Anser caerulescens|Anser caerulescens]]
| 127 gram&lt;br/&gt;2.63 cileagram
| 148.5 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 339
| Q247412
| [[gé sporeiteach]]
| [[Íomhá:Spur-winged Geese (Plectropterus gambensis niger) male.jpg|center|128px]]
| Plectropterus gambensis
| [[:commons:Category:Plectropterus gambensis|Plectropterus gambensis]]
| 5.4 cileagram&lt;br/&gt;4.375 cileagram&lt;br/&gt;140 gram
| 
| 31 lá
|-
| style='text-align:right'| 340
| Q191125
| [[gé stríoc-cheannach]]
| [[Íomhá:Bar-headed Goose by Dr. Raju Kasambe DSCN7530 (23).jpg|center|128px]]
| Anser indicus
| [[:commons:Category:Anser indicus|Anser indicus]]
| 141 gram&lt;br/&gt;2.505 cileagram&lt;br/&gt;2.23 cileagram
| 150 ceintiméadar
| 28 lá
|-
| style='text-align:right'| 341
| Q257006
| [[gé Thasmánach]]
| [[Íomhá:Cereopsis novaehollandiae 2.jpg|center|128px]]
| Cereopsis novaehollandiae
| [[:commons:Category:Cereopsis novaehollandiae|Cereopsis novaehollandiae]]
| 137 gram&lt;br/&gt;5.29 cileagram&lt;br/&gt;3.77 cileagram
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 342
| Q274179
| [[Gé Éigipteach]]
| [[Íomhá:Egyptian goose (05659).jpg|center|128px]]
| Alopochen aegyptiaca
| [[:commons:Category:Alopochen aegyptiaca|Alopochen aegyptiaca]]
| 
| 144 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 343
| Q62168711
| [[Ceolaire casarnaí Pallas|Helopsaltes certhiola]]
| [[Íomhá:Pallas's Grasshopper Warbler by Tisha Mukherjee 14.jpg|center|128px]]
| Helopsaltes certhiola
| [[:commons:Category:Helopsaltes certhiola|Helopsaltes certhiola]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 344
| Q25247
| [[húpú]]
| [[Íomhá:Common Hoopoe Photograph By Shantanu Kuveskar.jpg|center|128px]]
| Upupa epops
| [[:commons:Category:Upupa epops|Upupa epops]]
| 
| 44 ceintiméadar
| 15 lá
|-
| style='text-align:right'| 345
| Q17970
| [[iabairiú]]
| [[Íomhá:Jabiru Mato Grosso Pantanal Brazil-2.jpg|center|128px]]
| Jabiru mycteria
| [[:commons:Category:Jabiru mycteria|Jabiru mycteria]]
| 
| 245 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 346
| Q232523
| [[Iolar breac beag|iolar beag breac]]
| [[Íomhá:Aquila pomarina orlik krzykliwyAM.jpg|center|128px]]
| Clanga pomarina
| [[:commons:Category:Clanga pomarina|Clanga pomarina]]
| 88 gram&lt;br/&gt;1.258 cileagram&lt;br/&gt;1.693 cileagram
| 
| 39 lá
|-
| style='text-align:right'| 347
| Q182971
| [[iolar crúbchlúmhach]]
| [[Íomhá:Booted eagle, Hieraaetus pennatus, at Kgalagadi Transfrontier Pa (32334023348).jpg|center|128px]]
| Hieraaetus pennatus
| [[:commons:Category:Hieraaetus pennatus|Hieraaetus pennatus]]
| 62 gram&lt;br/&gt;709 gram&lt;br/&gt;975 gram
| 1.11 méadar
| 38 lá
|-
| style='text-align:right'| 348
| Q41181
| [[iolar fíréan]]
| [[Íomhá:Maakotka (Aquila chrysaetos) by Jarkko Järvinen.jpg|center|128px]]
| Aquila chrysaetos
| [[:commons:Category:Aquila chrysaetos|Aquila chrysaetos]]
| 3.572 cileagram&lt;br/&gt;5.194 cileagram
| 2.03 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 349
| Q53745
| [[iolar hairpí]]
| [[Íomhá:Harpia-harpyja-001.jpg|center|128px]]
| Harpia harpyja
| [[:commons:Category:Harpia harpyja|Harpia harpyja]]
| 4.4 cileagram&lt;br/&gt;7.5 cileagram
| 188.5 ceintiméadar
| 56 lá
|-
| style='text-align:right'| 350
| Q168976
| [[iolar impiriúil]]
| [[Íomhá:Eastern Imperial Eagle cr.jpg|center|128px]]
| Aquila heliaca
| [[:commons:Category:Aquila heliaca|Aquila heliaca]]
| 2.585 cileagram&lt;br/&gt;3.845 cileagram&lt;br/&gt;132 gram
| 197.5 ceintiméadar
| 44 lá
|-
| style='text-align:right'| 351
| Q170251
| [[Iolar nathartha gearrladhrach|iolar ladharghearr]]
| [[Íomhá:Circaetus gallicus - Short-toed snake-eagleı 02-1.jpg|center|128px]]
| Circaetus gallicus
| [[:commons:Category:Circaetus gallicus|Circaetus gallicus]]
| 136 gram
| 177 ceintiméadar
| 46 lá
|-
| style='text-align:right'| 352
| Q127216
| [[iolar maol]]
| [[Íomhá:Bald Eagle (Haliaeetus leucocephalus) Kachemak Bay, Alaska.jpg|center|128px]]
| Haliaeetus leucocephalus
| [[:commons:Category:Haliaeetus leucocephalus|Haliaeetus leucocephalus]]
| 117 gram&lt;br/&gt;4.13 cileagram&lt;br/&gt;5.35 cileagram
| 2.3 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 353
| Q25438
| [[Iolar mara earrbhán|iolar mara]]
| [[Íomhá:Adult White-tailed Eagle defending prey, Rezerwat Gostynin-Wloclawek, Poland.jpg|center|128px]]
| Haliaeetus albicilla
| [[:commons:Category:Haliaeetus albicilla|Haliaeetus albicilla]]
| 142 gram&lt;br/&gt;4.014 cileagram&lt;br/&gt;5.572 cileagram
| 2.18 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 354
| Q179359
| [[iolar steipeach]]
| [[Íomhá:Мангистауская область, степной орёл.jpg|center|128px]]
| Aquila nipalensis
| [[:commons:Category:Aquila nipalensis|Aquila nipalensis]]
| 117 gram&lt;br/&gt;2.459 cileagram&lt;br/&gt;2.987 cileagram
| 2.03 méadar
| 45 lá
|-
| style='text-align:right'| 355
| Q888660
| [[Bonnán amhrasach|Ixobrychus dubius]]
| [[Íomhá:Australian Little Bittern Sherwood Nov01.jpg|center|128px]]
| Ixobrychus dubius
| [[:commons:Category:Botaurus dubius|Botaurus dubius]]
| 
| 45 ceintiméadar
| 18 lá
|-
| style='text-align:right'| 356
| Q888651
| [[Bonnán scartha|Ixobrychus involucris]]
| [[Íomhá:Ixobrychus involucris.jpg|center|128px]]
| Ixobrychus involucris
| [[:commons:Category:Botaurus involucris|Botaurus involucris]]
| 80 gram
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 357
| Q26444
| [[lacha bhadánach]]
| [[Íomhá:Tufted Duck 09 05 2025 01.jpg|center|128px]]
| Aythya fuligula
| [[:commons:Category:Aythya fuligula|Aythya fuligula]]
| 56 gram
| 0.71 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 358
| Q25495361
| [[lacha bháneiteach]]
| [[Íomhá:White-winged wood duck.jpg|center|128px]]
| Asarcornis scutulata
| [[:commons:Category:Asarcornis scutulata|Asarcornis scutulata]]
| 3.25 cileagram&lt;br/&gt;2.65 cileagram&lt;br/&gt;72.3 gram
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 359
| Q597144
| [[lacha cheann-bhándearg]]
| [[Íomhá:Rhodonessa caryophyllacea.jpg|center|128px]]
| Rhodonessa caryophyllacea
| [[:commons:Category:Rhodonessa caryophyllacea|Rhodonessa caryophyllacea]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 360
| Q241399
| [[lacha cheannbhán]]
| [[Íomhá:Oxyura leucocephala, Clot-de-Galvany, Alicante 16.jpg|center|128px]]
| Oxyura leucocephala
| [[:commons:Category:Oxyura leucocephala|Oxyura leucocephala]]
| 96 gram&lt;br/&gt;737 gram&lt;br/&gt;593 gram
| 66 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 361
| Q322159
| [[lacha choille]]
| [[Íomhá:Wood duck druid ridge cemetery 10.10.20 DSC 5487.jpg|center|128px]]
| Aix sponsa
| [[:commons:Category:Aix sponsa|Aix sponsa]]
| 
| 71 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 362
| Q845292
| [[lacha chosrua]]
| [[Íomhá:028 - AMERICAN BLACK DUCK (2-19-11) Quidi Vidi Lake, St John's, Newfoundland (8710694225).jpg|center|128px]]
| Anas rubripes
| [[:commons:Category:Anas rubripes|Anas rubripes]]
| 1.252 cileagram&lt;br/&gt;1.111 cileagram
| 90.5 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 363
| Q426968
| [[lacha chuircíneach]]
| [[Íomhá:Knob-billed Duck Sarkidiornis melanotos, female, by Dr. Raju Kasambe DSCN8938 (1).jpg|center|128px]]
| Sarkidiornis melanotos
| [[:commons:Category:Sarkidiornis melanotos|Sarkidiornis melanotos]]
| 66 gram&lt;br/&gt;1.455 cileagram&lt;br/&gt;1.777 cileagram
| 
| 29 lá
|-
| style='text-align:right'| 364
| Q26597
| [[lacha earrfhada]]
| [[Íomhá:Clangula-hyemalis-011.jpg|center|128px]]
| Clangula hyemalis
| [[:commons:Category:Clangula hyemalis|Clangula hyemalis]]
| 
| 0.71 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 365
| Q654901
| [[lacha Fhilipíneach]]
| [[Íomhá:Anas luzonica, Candaba Marsh, Luzon 1.jpg|center|128px]]
| Anas luzonica
| [[:commons:Category:Anas luzonica|Anas luzonica]]
| 906 gram&lt;br/&gt;779 gram
| 84 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 366
| Q535206
| [[lacha ghob-bhuí]]
| [[Íomhá:Gelbschnabelente Anas undulata 0505273 Wikiausschnitt.jpg|center|128px]]
| Anas undulata
| [[:commons:Category:Anas undulata|Anas undulata]]
| 55 gram
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 367
| Q851349
| [[lacha ghobrósach]]
| [[Íomhá:Netta peposaca - Miguel - 569265081 (cropped).jpeg|center|128px]]
| Netta peposaca
| [[:commons:Category:Netta peposaca|Netta peposaca]]
| 1.181 cileagram&lt;br/&gt;1.004 cileagram
| 
| 28 lá
|-
| style='text-align:right'| 368
| Q845624
| [[lacha Hartlaub]]
| [[Íomhá:Pteronetta hartlaubii (Hartlaub's Duck), Lac Mafoumi, Gabon 1.jpg|center|128px]]
| Pteronetta hartlaubii
| [[:commons:Category:Pteronetta hartlaubii|Pteronetta hartlaubii]]
| 40 gram&lt;br/&gt;1.035 cileagram&lt;br/&gt;790 gram
| 
| 31 lá
|-
| style='text-align:right'| 369
| Q26635
| [[lacha iascán]]
| [[Íomhá:2014-04-14 Aythya marila, female, Killingworth Lake, Northumberland 04.jpg|center|128px]]
| Aythya marila
| [[:commons:Category:Aythya marila|Aythya marila]]
| 
| 0.82 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 370
| Q917490
| [[lacha Meller]]
| [[Íomhá:Anas.melleri.3.jpg|center|128px]]
| Anas melleri
| [[:commons:Category:Anas melleri|Anas melleri]]
| 45 gram
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 371
| Q200339
| [[lacha mhandrach]]
| [[Íomhá:Mandarin ducks by the Weiming Lake of Peking University 09.jpg|center|128px]]
| Aix galericulata
| [[:commons:Category:Aix galericulata|Aix galericulata]]
| 41 gram
| 71 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 372
| Q191723
| [[lacha mheirgeach]]
| [[Íomhá:Ferruginous Pochard Aythya nyroca Male by Dr. Raju Kasambe DSCN2746 (12).jpg|center|128px]]
| Aythya nyroca
| [[:commons:Category:Aythya nyroca|Aythya nyroca]]
| 43 gram&lt;br/&gt;583 gram&lt;br/&gt;520 gram
| 65 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 373
| Q601055
| [[lacha mhuinceach]]
| [[Íomhá:Ring-necked Duck (f) (26058476660).jpg|center|128px]]
| Aythya collaris
| [[:commons:Category:Aythya collaris|Aythya collaris]]
| 744 gram&lt;br/&gt;671 gram
| 68 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 374
| Q647461
| [[lacha rua]]
| [[Íomhá:065 - RUDDY DUCK (11-27-07) fem, oso flaco, sloco, ca oso (1) (8718083235).jpg|center|128px]]
| Oxyura jamaicensis
| [[:commons:Category:Oxyura jamaicensis|Oxyura jamaicensis]]
| 590 gram&lt;br/&gt;499 gram
| 57.5 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 375
| Q28106837
| [[Rualacha|Lacha rua]]
| [[Íomhá:1994. Марка России 0170 hi.jpg|center|128px]]
| Mareca penelope
| [[:commons:Category:Mareca penelope|Mareca penelope]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 376
| Q839542
| [[lacha spotghobach]]
| [[Íomhá:Pair Indian Spot-billed Duck Karanji Mysore Dec23 A7C 08342.jpg|center|128px]]
| Anas poecilorhyncha
| [[:commons:Category:Anas poecilorhyncha|Anas poecilorhyncha]]
| 57 gram&lt;br/&gt;1.365 cileagram&lt;br/&gt;1.025 cileagram
| 0.689 méadar
| 26 lá
|-
| style='text-align:right'| 377
| Q570379
| [[ladhrán buí]]
| [[Íomhá:Greater Yellowlegs2.jpg|center|128px]]
| Tringa melanoleuca
| [[:commons:Category:Tringa melanoleuca|Tringa melanoleuca]]
| 27.9 gram&lt;br/&gt;170 gram
| 72 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 378
| Q18840
| [[laidhrín glas]]
| [[Íomhá:Greenshank (Tringa nebularia).jpg|center|128px]]
| Tringa nebularia
| [[:commons:Category:Tringa nebularia|Tringa nebularia]]
| 30.5 gram&lt;br/&gt;173 gram
| 0.61 méadar
| 26 lá
|-
| style='text-align:right'| 379
| Q25418
| [[lasair choille]]
| [[Íomhá:Carcar.jpg|center|128px]]
| Carduelis carduelis
| [[:commons:Category:Carduelis carduelis|Carduelis carduelis]]
| 1.53 gram
| 0.24 méadar
| 14 lá
|-
| style='text-align:right'| 380
| Q27471
| [[Lasairchíor choiteann|lasairchíor]]
| [[Íomhá:Regulus ignicapilla Frank Vassen.jpg|center|128px]]
| Regulus ignicapilla
| [[:commons:Category:Regulus ignicapilla|Regulus ignicapilla]]
| 
| 14 ceintiméadar
| 16 lá
|-
| style='text-align:right'| 381
| Q179863
| [[Lasairéan mór|lasairéan]]
| [[Íomhá:Flamant rose Thyna009.jpg|center|128px]]
| Phoenicopterus roseus
| [[:commons:Category:Phoenicopterus roseus|Phoenicopterus roseus]]
| 
| 163.5 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 382
| Q644012
| [[Leptoptilos dubius]]
| [[Íomhá:Greater Adjutant (Leptoptilos dubius).jpg|center|128px]]
| Leptoptilos dubius
| [[:commons:Category:Leptoptilos dubius|Leptoptilos dubius]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 383
| Q155878
| [[liathchearc]]
| [[Íomhá:Birkhahn.jpg|center|128px]]
| Lyrurus tetrix
| [[:commons:Category:Lyrurus tetrix|Lyrurus tetrix]]
| 1.175 cileagram&lt;br/&gt;925 gram&lt;br/&gt;35.5 gram
| 72 ceintiméadar
| 26 lá
|-
| style='text-align:right'| 384
| Q845408
| [[Cearc fhraoigh Chugasaigh|liathchearc cugasach]]
| [[Íomhá:Tetras du caucase jogo 0g.jpg|center|128px]]
| Lyrurus mlokosiewiczi
| [[:commons:Category:Lyrurus mlokosiewiczi|Lyrurus mlokosiewiczi]]
| 32.5 gram&lt;br/&gt;865 gram&lt;br/&gt;766 gram
| 
| 22 lá
|-
| style='text-align:right'| 385
| Q178942
| [[liatráisc]]
| [[Íomhá:Mistle Thrush (Turdus viscivorus) (33847459792).jpg|center|128px]]
| Turdus viscivorus
| [[:commons:Category:Turdus viscivorus|Turdus viscivorus]]
| 
| 0.44 méadar
| 15 lá
|-
| style='text-align:right'| 386
| Q26641
| [[lon creige]]
| [[Íomhá:2015-04-20 Turdus torquatus torquatus Cairngorm 2.jpg|center|128px]]
| Turdus torquatus
| [[:commons:Category:Turdus torquatus|Turdus torquatus]]
| 7.4 gram
| 40 ceintiméadar
| 13 lá
|-
| style='text-align:right'| 387
| Q58958
| [[luathrán]]
| [[Íomhá:2014-05-25 Sanderling, Paignton Beach, Devon 1.jpg|center|128px]]
| Calidris alba
| [[:commons:Category:Calidris alba|Calidris alba]]
| 
| 35 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 388
| Q184432
| [[lóma Artach]]
| [[Íomhá:Gavia arctica1.jpg|center|128px]]
| Gavia arctica
| [[:commons:Category:Gavia arctica|Gavia arctica]]
| 
| 1.2 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 389
| Q558990
| [[Lóma an Aigéin Chiúin|lóma ciúinmuirí]]
| [[Íomhá:PacificLoon24.jpg|center|128px]]
| Gavia pacifica
| [[:commons:Category:Gavia pacifica|Gavia pacifica]]
| 95 gram&lt;br/&gt;2.349 cileagram&lt;br/&gt;2.115 cileagram
| 
| 29 lá
|-
| style='text-align:right'| 390
| Q26691
| [[lóma rua]]
| [[Íomhá:Gavia stellata -Iceland -swimming-8.jpg|center|128px]]
| Gavia stellata
| [[:commons:Category:Gavia stellata|Gavia stellata]]
| 1.729 cileagram&lt;br/&gt;1.477 cileagram
| 1.04 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 391
| Q673417
| [[Malacocincla perspicillata]]
| [[Íomhá:Enigma dari Karst Meratus.jpg|center|128px]]
| Malacocincla perspicillata
| [[:commons:Category:Malacocincla perspicillata|Malacocincla perspicillata]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 392
| Q25348
| [[mallard]]
| [[Íomhá:Anas platyrhynchos (Male) on the ground.jpg|center|128px]]
| Anas platyrhynchos
| [[:commons:Category:Anas platyrhynchos|Anas platyrhynchos]]
| 
| 0.88 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 393
| Q28106966
| [[Gadual|Mareca strepera]]
| [[Íomhá:Anas strepera pair.jpg|center|128px]]
| Mareca strepera
| [[:commons:Category:Mareca strepera|Mareca strepera]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 394
| Q273067
| [[Meantán crochta|meantán crochadánach]]
| [[Íomhá:Remiz pendulinus (Marek Szczepanek).jpg|center|128px]]
| Remiz pendulinus
| [[:commons:Category:Remiz pendulinus|Remiz pendulinus]]
| 0.95 gram
| 
| 13 lá
|-
| style='text-align:right'| 395
| Q192817
| [[meantán croiméalach]]
| [[Íomhá:Bartmeise(Cropped) by Wolfram Riech.jpg|center|128px]]
| Panurus biarmicus
| [[:commons:Category:Panurus biarmicus|Panurus biarmicus]]
| 1.88 gram&lt;br/&gt;15.3 gram
| 17 ceintiméadar
| 12 lá
|-
| style='text-align:right'| 396
| Q207831
| [[meantán cuircíneach]]
| [[Íomhá:Lophophanes cristatus - 01.jpg|center|128px]]
| Lophophanes cristatus
| [[:commons:Category:Lophophanes cristatus|Lophophanes cristatus]]
| 1.31 gram
| 100000 millimetre
| 14 lá
|-
| style='text-align:right'| 397
| Q574281
| [[Meantán gruama|meantán duairc]]
| [[Íomhá:Poecile lugubris, Bulgaria 1.jpg|center|128px]]
| Poecile lugubris
| [[:commons:Category:Poecile lugubris|Poecile lugubris]]
| 1.68 gram&lt;br/&gt;16.8 gram
| 
| 13 lá
|-
| style='text-align:right'| 398
| Q191096
| [[meantán dubh]]
| [[Íomhá:Coal Tit - Dugalbitta, Uttarakhand, India (15143483976).jpg|center|128px]]
| Periparus ater
| [[:commons:Category:Periparus ater|Periparus ater]]
| 1.04 gram
| 0.18 méadar
| 15 lá
|-
| style='text-align:right'| 399
| Q170831
| [[meantán earrfhada]]
| [[Íomhá:Long-tailed tit (74940).jpg|center|128px]]
| Aegithalos caudatus
| [[:commons:Category:Aegithalos caudatus|Aegithalos caudatus]]
| 
| 18 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 400
| Q25404
| [[meantán gorm]]
| [[Íomhá:Parus caeruleus1.jpg|center|128px]]
| Cyanistes caeruleus
| [[:commons:Category:Cyanistes caeruleus|Cyanistes caeruleus]]
| 1.14 gram&lt;br/&gt;11.8 gram
| 18 ceintiméadar
| 14 lá
|-
| style='text-align:right'| 401
| Q4967039
| [[Meantán Hyrcaniach|meantán Iaránach]]
| [[Íomhá:Poecile hyrcanus 122184675.jpg|center|128px]]
| Poecile hyrcanus
| [[:commons:Category:Poecile hyrcanus|Poecile hyrcanus]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 402
| Q207838
| [[meantán lathaí]]
| [[Íomhá:Parus palustris02.jpg|center|128px]]
| Poecile palustris
| [[:commons:Category:Poecile palustris|Poecile palustris]]
| 1.24 gram&lt;br/&gt;11.9 gram
| 19 ceintiméadar
| 15 lá
|-
| style='text-align:right'| 403
| Q215211
| [[meantán léana]]
| [[Íomhá:Parus atricapillus 2 (Marek Szczepanek).jpg|center|128px]]
| Poecile montanus
| [[:commons:Category:Poecile montanus|Poecile montanus]]
| 
| 19 ceintiméadar
| 14 lá
|-
| style='text-align:right'| 404
| Q25485
| [[meantán mór]]
| [[Íomhá:Great tit (Parus major), Parc de Woluwé, Brussels (13042792905).jpg|center|128px]]
| Parus major
| [[:commons:Category:Parus major|Parus major]]
| 1.68 gram&lt;br/&gt;18.5 gram
| 0.23 méadar
| 13 lá
|-
| style='text-align:right'| 405
| Q571268
| [[Stercorarius maccormicki|meirleach Antartach]]
| [[Íomhá:Skua Terra Nova Bay 01.jpg|center|128px]]
| Stercorarius maccormicki
| [[:commons:Category:Stercorarius maccormicki|Stercorarius maccormicki]]
| 89.4 gram&lt;br/&gt;1.277 cileagram&lt;br/&gt;1.421 cileagram
| 135 ceintiméadar
| 29 lá
|-
| style='text-align:right'| 406
| Q203053
| [[meirleach Artach]]
| [[Íomhá:2021-07-11 Parasitic jaeger chick.jpg|center|128px]]
| Stercorarius parasiticus
| [[:commons:Category:Stercorarius parasiticus|Stercorarius parasiticus]]
| 
| 1.06 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 407
| Q207760
| [[meirleach mór]]
| [[Íomhá:GreatSkuaInWater.jpg|center|128px]]
| Stercorarius skua
| [[:commons:Category:Stercorarius skua|Stercorarius skua]]
| 111.7 gram&lt;br/&gt;1.735 cileagram&lt;br/&gt;1.935 cileagram
| 136 ceintiméadar
| 29 lá
|-
| style='text-align:right'| 408
| Q212767
| [[meirleach pomairíneach]]
| [[Íomhá:Pomarine Skua ( Stercorarius pomarinus ) Adult summer ... Coatham Sands , Redcar (53247051024).jpg|center|128px]]
| Stercorarius pomarinus
| [[:commons:Category:Stercorarius pomarinus|Stercorarius pomarinus]]
| 66 gram&lt;br/&gt;648 gram&lt;br/&gt;740 gram
| 1.18 méadar
| 26 lá
|-
| style='text-align:right'| 409
| Q131918
| [[meirliún]]
| [[Íomhá:Falco columbarius PP.jpg|center|128px]]
| Falco columbarius
| [[:commons:Category:Falco columbarius|Falco columbarius]]
| 162 gram&lt;br/&gt;212 gram
| 60 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 410
| Q184518
| [[mionchnagaire breac]]
| [[Íomhá:PicoidesMinorBack.jpg|center|128px]]
| Dryobates minor
| [[:commons:Category:Dryobates minor|Dryobates minor]]
| 
| 26 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 411
| Q27075424
| [[Mionfhuiseog ladharghearr]]
| [[Íomhá:Lesser Short-toed Lark Alaudala rufescens polatzeki, Fuerteventura.jpg|center|128px]]
| Alaudala rufescens
| [[:commons:Category:Alaudala rufescens|Alaudala rufescens]]
| 
| 
| 13 lá
|-
| style='text-align:right'| 412
| Q386949
| [[mionghé Afracach]]
| [[Íomhá:African pygmy goose, Nettapus auritus, at Muirhead Dams, Royal Macadamia Plantations, Machado, Limpopo, South Africa - male (26210431045) cropped.jpg|center|128px]]
| Nettapus auritus
| [[:commons:Category:Nettapus auritus|Nettapus auritus]]
| 23 gram
| 
| 24 lá
|-
| style='text-align:right'| 413
| Q191628
| [[mionghé bhánéadanach]]
| [[Íomhá:Anser erythropus MHNT.ZOO.2010.11.14.6.jpg|center|128px]]
| Anser erythropus
| [[:commons:Category:Anser erythropus|Anser erythropus]]
| 100 gram&lt;br/&gt;1.797 cileagram
| 125 ceintiméadar
| 26 lá
|-
| style='text-align:right'| 414
| Q833243
| [[mionlacha iascán]]
| [[Íomhá:Aythya affinis.JPG|center|128px]]
| Aythya affinis
| [[:commons:Category:Aythya affinis|Aythya affinis]]
| 825 gram&lt;br/&gt;748 gram
| 72.5 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 415
| Q210954
| [[Steilléadar|Mionlacha lochlannach]]
| [[Íomhá:047 - STELLER'S EIDER (6-16-2016) barrow, alaska -02 (27539228164).jpg|center|128px]]
| Polysticta stelleri
| [[:commons:Category:Polysticta stelleri|Polysticta stelleri]]
| 58 gram&lt;br/&gt;807 gram
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 416
| Q28000
| [[mionladhrán buí]]
| [[Íomhá:Lesser Yellowlegs.jpg|center|128px]]
| Tringa flavipes
| [[:commons:Category:Tringa flavipes|Tringa flavipes]]
| 17.4 gram&lt;br/&gt;81 gram
| 61.5 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 417
| Q229408
| [[mionphocaire gaoithe]]
| [[Íomhá:A Lesser Kestrel on a Weak Perch (49591372658).jpg|center|128px]]
| Falco naumanni
| [[:commons:Category:Falco naumanni|Falco naumanni]]
| 16 gram&lt;br/&gt;148 gram&lt;br/&gt;170 gram
| 0.65 méadar
| 27 lá
|-
| style='text-align:right'| 418
| Q239393
| [[mionscréachán liath]]
| [[Íomhá:Lesser Grey Shrike by Daniel Bastaja.jpg|center|128px]]
| Lanius minor
| [[:commons:Category:Lanius minor|Lanius minor]]
| 4.3 gram&lt;br/&gt;46 gram
| 
| 15 lá
|-
| style='text-align:right'| 419
| Q191155
| [[mionulchabhán Eoráiseach]]
| [[Íomhá:Eurasian pygmy owl (Glaucidium passerinum) Białowieza.jpg|center|128px]]
| Glaucidium passerinum
| [[:commons:Category:Glaucidium passerinum|Glaucidium passerinum]]
| 8.3 gram&lt;br/&gt;58 gram&lt;br/&gt;73 gram
| 35 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 420
| Q742818
| [[monál Himiléach]]
| [[Íomhá:Himalayan Monal Adult Female Tungnath Rudraprayag Uttarakhand India 14.06.2013.jpg|center|128px]]
| Lophophorus impejanus
| [[:commons:Category:Lophophorus impejanus|Lophophorus impejanus]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 421
| Q242851
| [[musclacha]]
| [[Íomhá:Muskovy duck (Cairina moschata).JPG|center|128px]]
| Cairina moschata
| [[:commons:Category:Cairina moschata|Cairina moschata]]
| 74 gram&lt;br/&gt;3 cileagram&lt;br/&gt;1.25 cileagram
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 422
| Q116667
| [[Míona coiteann|míona]]
| [[Íomhá:Common Myna in Rabindra Sarobar February 2025 by Tisha Mukherjee 01.jpg|center|128px]]
| Acridotheres tristis
| [[:commons:Category:Acridotheres tristis|Acridotheres tristis]]
| 7.1 gram
| 0.378 méadar
| 15 lá
|-
| style='text-align:right'| 423
| Q180835
| [[mórcheolaire giolcaí]]
| [[Íomhá:Drosselrohrsänger Great reed warbler.jpg|center|128px]]
| Acrocephalus arundinaceus
| [[:commons:Category:Acrocephalus arundinaceus|Acrocephalus arundinaceus]]
| 3.15 gram
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 424
| Q26209
| [[mórchnagaire breac]]
| [[Íomhá:Dendrocopos major EM1B2679 (35219263071).jpg|center|128px]]
| Dendrocopos major
| [[:commons:Category:Dendrocopos major|Dendrocopos major]]
| 5.7 gram&lt;br/&gt;89 gram
| 36 ceintiméadar
| 15 lá
|-
| style='text-align:right'| 425
| Q333796
| [[Éigrit mhór ghorm|Mórchorr ghorm]]
| [[Íomhá:Great blue heron in GWC (21718).jpg|center|128px]]
| Ardea herodias
| [[:commons:Category:Ardea herodias|Ardea herodias]]
| 2.48 cileagram&lt;br/&gt;2.11 cileagram
| 183 ceintiméadar
| 27 lá
|-
| style='text-align:right'| 426
| Q665363
| [[mórchuach bhreac]]
| [[Íomhá:Clamator glandarius (juvenile).jpg|center|128px]]
| Clamator glandarius
| [[:commons:Category:Clamator glandarius|Clamator glandarius]]
| 9.85 gram&lt;br/&gt;169 gram&lt;br/&gt;138 gram
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 427
| Q476356
| [[Sléibhín Pallas|mórfhaoileán ceanndubh]]
| [[Íomhá:Larus ichthyaetus.jpg|center|128px]]
| Ichthyaetus ichthyaetus
| [[:commons:Category:Ichthyaetus ichthyaetus|Ichthyaetus ichthyaetus]]
| 112 gram&lt;br/&gt;1.599 cileagram&lt;br/&gt;1.189 cileagram
| 161 ceintiméadar
| 25 lá
|-
| style='text-align:right'| 428
| Q184508
| [[mórscréachán liath]]
| [[Íomhá:Great Grey Shrike in Bhigwan August 2025 by Tisha Mukherjee 02.jpg|center|128px]]
| Lanius excubitor
| [[:commons:Category:Lanius excubitor|Lanius excubitor]]
| 63.4 gram
| 32 ceintiméadar
| 16 lá
|-
| style='text-align:right'| 429
| Q81515
| [[mórulchabhán cluasach]]
| [[Íomhá:Bubo virginianus -Canada-6.jpg|center|128px]]
| Bubo virginianus
| [[:commons:Category:Bubo virginianus|Bubo virginianus]]
| 
| 1.34 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 430
| Q25692
| [[naoscach]]
| [[Íomhá:Bekassine (Blick nach oben).jpg|center|128px]]
| Gallinago gallinago
| [[:commons:Category:Gallinago gallinago|Gallinago gallinago]]
| 111 gram&lt;br/&gt;128 gram
| 0.52 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 431
| Q26711
| [[naoscach bhídeach]]
| [[Íomhá:Lymnocryptes minimus.jpg|center|128px]]
| Lymnocryptes minimus
| [[:commons:Category:Lymnocryptes minimus|Lymnocryptes minimus]]
| 53.7 gram&lt;br/&gt;46.7 gram
| 40 ceintiméadar
| 20 lá
|-
| style='text-align:right'| 432
| Q687695
| [[néné]]
| [[Íomhá:Branta sandvicensis -Kilauea Point National Wildlife Refuge, Hawaii, USA-8.jpg|center|128px]]
| Branta sandvicensis
| [[:commons:Category:Branta sandvicensis|Branta sandvicensis]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 433
| Q1193048
| [[Gearg choille scornáin|Odontophorus strophium]]
| [[Íomhá:Odontophorus strophium - 1820-1863 - Print - Iconographia Zoologica - Special Collections University of Amsterdam - UBA01 IZ17100201 (cropped).tif|center|128px]]
| Odontophorus strophium
| [[:commons:Category:Odontophorus strophium|Odontophorus strophium]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 434
| Q188660
| [[Opisthocomus hoazin]]
| [[Íomhá:Hoatzin (Opisthocomus hoazin) Rio Napo.jpg|center|128px]]
| Opisthocomus hoazin
| [[:commons:Category:Opisthocomus hoazin|Opisthocomus hoazin]]
| 
| 
| 31 lá
|-
| style='text-align:right'| 435
| Q279939
| [[Oxyura maccoa]]
| [[Íomhá:Oxyura maccoa.jpg|center|128px]]
| Oxyura maccoa
| [[:commons:Category:Oxyura maccoa|Oxyura maccoa]]
| 96 gram&lt;br/&gt;820 gram&lt;br/&gt;554 gram
| 
| 26 lá
|-
| style='text-align:right'| 436
| Q27075910
| [[parúl tuaisceartach]]
| [[Íomhá:Northern parula (81098).jpg|center|128px]]
| Setophaga americana
| [[:commons:Category:Setophaga americana|Setophaga americana]]
| 1.26 gram
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 437
| Q26106
| [[Patraisc choiteann|patraisc]]
| [[Íomhá:Nurmkana (cropped).jpg|center|128px]]
| Perdix perdix
| [[:commons:Category:Perdix perdix|Perdix perdix]]
| 
| 46 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 438
| Q733777
| [[patraisc bhroinnliath]]
| [[Íomhá:Lossy-page1-2929px-Perdix personata - 1820-1863 - Print - Iconographia Zoologica - Special Collections University of Amsterdam - UBA01 IZ17100109.png|center|128px]]
| Arborophila orientalis
| [[:commons:Category:Arborophila orientalis|Arborophila orientalis]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 439
| Q754863
| [[patraisc chosdearg]]
| [[Íomhá:AlectorisRufa.jpg|center|128px]]
| Alectoris rufa
| [[:commons:Category:Alectoris rufa|Alectoris rufa]]
| 20.1 gram
| 48 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 440
| Q194043
| [[patraisc thiucair]]
| [[Íomhá:Chukar Partridge (Alectoris chukar) (39660989151).jpg|center|128px]]
| Alectoris chukar
| [[:commons:Category:Alectoris chukar|Alectoris chukar]]
| 650 gram&lt;br/&gt;565 gram&lt;br/&gt;22.5 gram
| 51 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 441
| Q168748
| [[Peannaire (éan)|peannaire]]
| [[Íomhá:Secretario (Sagittarius serpentarius), parque nacional de Amboseli, Kenia, 2024-05-23, DD 13.jpg|center|128px]]
| Sagittarius serpentarius
| [[:commons:Category:Sagittarius serpentarius|Sagittarius serpentarius]]
| 130 gram&lt;br/&gt;4.052 cileagram
| 203 ceintiméadar
| 44 lá
|-
| style='text-align:right'| 442
| Q208060
| [[pearaicít rósbhráisléadach]]
| [[Íomhá:African Rose-ringed Parakeet, Tamanrasset, Algeria 1.jpg|center|128px]]
| Psittacula krameri
| [[:commons:Category:Psittacula krameri|Psittacula krameri]]
| 
| 45 ceintiméadar
| 23 lá
|-
| style='text-align:right'| 443
| Q220328
| [[pearóid liath Afracach]]
| [[Íomhá:Perroquet à Yampopo Beach - Douala.jpg|center|128px]]
| Psittacus erithacus
| [[:commons:Category:Psittacus erithacus|Psittacus erithacus]]
| 18.7 gram
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 444
| Q199427
| [[peileacán bán]]
| [[Íomhá:Great white pelican (Pelecanus onocrotalus).jpg|center|128px]]
| Pelecanus onocrotalus
| [[:commons:Category:Pelecanus onocrotalus|Pelecanus onocrotalus]]
| 180 gram&lt;br/&gt;11.45 cileagram&lt;br/&gt;7.59 cileagram
| 2.91 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 445
| Q184751
| [[peileacán Dalmátach]]
| [[Íomhá:Dalmatian Pelican Pelecanus crispus by Dr. Raju Kasambe DSCN6899 (3).jpg|center|128px]]
| Pelecanus crispus
| [[:commons:Category:Pelecanus crispus|Pelecanus crispus]]
| 
| 320 ceintiméadar
| 32 lá
|-
| style='text-align:right'| 446
| Q385891
| [[piasún cír]]
| [[Íomhá:Cheer Pheasant.jpg|center|128px]]
| Catreus wallichii
| [[:commons:Category:Catreus wallichii|Catreus wallichii]]
| 1.525 cileagram&lt;br/&gt;1.13 cileagram
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 447
| Q25307
| [[Snag breac|Pica pica]]
| [[Íomhá:Eurasian magpie (10860).jpg|center|128px]]
| Pica pica
| [[:commons:Category:Pica pica|Pica pica]]
| 9.9 gram&lt;br/&gt;221 gram&lt;br/&gt;191 gram
| 56 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 448
| Q25392
| [[pilibín]]
| [[Íomhá:Northern-Lapwing-Vanellus-vanellus.jpg|center|128px]]
| Vanellus vanellus
| [[:commons:Category:Vanellus vanellus|Vanellus vanellus]]
| 25.5 gram
| 0.75 méadar&lt;br/&gt;69.5 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 449
| Q279307
| [[pilibín ealtúil]]
| [[Íomhá:Sociable Lapwing, Korgalzhynskiy, Kazakhstan 1.jpg|center|128px]]
| Vanellus gregarius
| [[:commons:Category:Vanellus gregarius|Vanellus gregarius]]
| 26.5 gram&lt;br/&gt;252 gram&lt;br/&gt;200 gram
| 70 ceintiméadar
| 28 lá
|-
| style='text-align:right'| 450
| Q161829
| [[piongain impireach]]
| [[Íomhá:202501 Emperor penguin.svg|center|128px]]
| Aptenodytes forsteri
| [[:commons:Category:Aptenodytes forsteri|Aptenodytes forsteri]]
| 425 gram
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 451
| Q494544
| [[Corr bheag|Platalea minor]]
| [[Íomhá:Platalea minor okinawa.jpg|center|128px]]
| Platalea minor
| [[:commons:Category:Platalea minor|Platalea minor]]
| 
| 110 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 452
| Q26490
| [[Pocaire gaoithe coiteann|pocaire gaoithe]]
| [[Íomhá:Common kestrel falco tinnunculus.jpg|center|128px]]
| Falco tinnunculus
| [[:commons:Category:Falco tinnunculus|Falco tinnunculus]]
| 201 gram
| 0.73 méadar
| 28 lá
|-
| style='text-align:right'| 453
| Q187902
| [[Cearcóg chorcra|Porphyrio porphyrio]]
| [[Íomhá:Purpurhuhn.jpg|center|128px]]
| Porphyrio porphyrio
| [[:commons:Category:Porphyrio porphyrio|Porphyrio porphyrio]]
| 
| 
| 25 lá
|-
| style='text-align:right'| 454
| Q25700
| [[praslacha]]
| [[Íomhá:Common Teal Male (8602525826).jpg|center|128px]]
| Anas crecca
| [[:commons:Category:Anas crecca|Anas crecca]]
| 
| 0.59 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 455
| Q331447
| [[praslacha mharmarach]]
| [[Íomhá:Marbled Teal (Marmaronetta angustirostris) RWD2.jpg|center|128px]]
| Marmaronetta angustirostris
| [[:commons:Category:Marmaronetta angustirostris|Marmaronetta angustirostris]]
| 562 gram&lt;br/&gt;492 gram
| 65 ceintiméadar
| 26 lá
|-
| style='text-align:right'| 456
| Q695729
| [[pratancól dubheiteach]]
| [[Íomhá:Black-winged pratincole (Glareola nordmanni) at Mkhombo Dam, Mpumalanga (36861637734).jpg|center|128px]]
| Glareola nordmanni
| [[:commons:Category:Glareola nordmanni|Glareola nordmanni]]
| 11 gram&lt;br/&gt;97 gram
| 64 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 457
| Q330310
| [[pratancól muinceach]]
| [[Íomhá:Collared pratincole (Glareola pratincola).jpg|center|128px]]
| Glareola pratincola
| [[:commons:Category:Glareola pratincola|Glareola pratincola]]
| 10.1 gram&lt;br/&gt;77 gram
| 65 ceintiméadar
| 18 lá
|-
| style='text-align:right'| 458
| Q1262047
| [[Seabhac droimliath|Pseudastur occidentalis]]
| [[Íomhá:Gray-backed Hawk - South-Ecuador S4E8637 (15478568822).jpg|center|128px]]
| Pseudastur occidentalis
| [[:commons:Category:Pseudastur occidentalis|Pseudastur occidentalis]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 459
| Q643836
| [[Pyrrhocorax pyrrhocorax]]
| [[Íomhá:Alpenkrähe-Pyrrhocorax.jpg|center|128px]]
| Pyrrhocorax pyrrhocorax
| [[:commons:Category:Pyrrhocorax pyrrhocorax|Pyrrhocorax pyrrhocorax]]
| 312 gram&lt;br/&gt;263 gram
| 82 ceintiméadar
| 17 lá
|-
| style='text-align:right'| 460
| Q244350
| [[póiseard cíordhearg]]
| [[Íomhá:Netta rufina - Jona (SG) Stampf 2011-04-24 15-55-50.jpg|center|128px]]
| Netta rufina
| [[:commons:Category:Netta rufina|Netta rufina]]
| 56 gram&lt;br/&gt;1.115 cileagram
| 87 ceintiméadar
| 27 lá
|-
| style='text-align:right'| 461
| Q642685
| [[riabhóg chladaigh]]
| [[Íomhá:2015-04-22 Anthus petrosus, Portsoy.jpg|center|128px]]
| Anthus petrosus
| [[:commons:Category:Anthus petrosus|Anthus petrosus]]
| 
| 25 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 462
| Q143313
| [[riabhóg choille]]
| [[Íomhá:2015-04-21 Anthus trivialis, Abernethy Forest 1.jpg|center|128px]]
| Anthus trivialis
| [[:commons:Category:Anthus trivialis|Anthus trivialis]]
| 22 gram&lt;br/&gt;25 gram
| 0.27 méadar
| 13 lá
|-
| style='text-align:right'| 463
| Q27226
| [[riabhóg dhonn]]
| [[Íomhá:Anthus campestris-3.jpg|center|128px]]
| Anthus campestris
| [[:commons:Category:Anthus campestris|Anthus campestris]]
| 2.73 gram&lt;br/&gt;22 gram
| 
| 12 lá
|-
| style='text-align:right'| 464
| Q26956
| [[riabhóg mhóna]]
| [[Íomhá:Meadow-Pipit.jpg|center|128px]]
| Anthus pratensis
| [[:commons:Category:Anthus pratensis|Anthus pratensis]]
| 2.06 gram
| 0.26 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 465
| Q241347
| [[riabhóg phíbrua]]
| [[Íomhá:Anthus cervinus2.jpg|center|128px]]
| Anthus cervinus
| [[:commons:Category:Anthus cervinus|Anthus cervinus]]
| 2.01 gram
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 466
| Q208707
| [[riabhóg uisce]]
| [[Íomhá:Anthus spinoletta - Water Pipit, Kahramanmaraş 2016-11-18 01-10.jpg|center|128px]]
| Anthus spinoletta
| [[:commons:Category:Anthus spinoletta|Anthus spinoletta]]
| 2.73 gram
| 26 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 467
| Q179367
| [[rollóir Eorpach]]
| [[Íomhá:Coracias garrulus in Shirahmad wildlife refuge of Sabzevar 001.jpg|center|128px]]
| Coracias garrulus
| [[:commons:Category:Coracias garrulus|Coracias garrulus]]
| 
| 
| 18 lá
|-
| style='text-align:right'| 468
| Q927358
| [[rowi]]
| [[Íomhá:Okarito kiwi 2.jpg|center|128px]]
| Apteryx rowi
| [[:commons:Category:Apteryx rowi|Apteryx rowi]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 469
| Q28122714
| [[rufachán]]
| [[Íomhá:Philomachus pugnaxRuffKampfläufer.JPG|center|128px]]
| Calidris pugnax
| [[:commons:Category:Calidris pugnax|Calidris pugnax]]
| 21 gram&lt;br/&gt;170 gram&lt;br/&gt;102 gram
| 
| 21 lá
|-
| style='text-align:right'| 470
| Q185099
| [[rálóg uisce]]
| [[Íomhá:Wasserralle Bodensee.jpg|center|128px]]
| Rallus aquaticus
| [[:commons:Category:Rallus aquaticus|Rallus aquaticus]]
| 125 gram&lt;br/&gt;98 gram
| 42 ceintiméadar
| 20 lá
|-
| style='text-align:right'| 471
| Q25383
| [[rí rua]]
| [[Íomhá:Fringilla coelebs (5577610542).jpg|center|128px]]
| Fringilla coelebs
| [[:commons:Category:Fringilla coelebs|Fringilla coelebs]]
| 2.16 gram&lt;br/&gt;22 gram
| 0.26 méadar
| 12 lá
|-
| style='text-align:right'| 472
| Q182209
| [[rí-phiongain]]
| [[Íomhá:King Penguins on Saunders Island (5586254113).jpg|center|128px]]
| Aptenodytes patagonicus
| [[:commons:Category:Aptenodytes patagonicus|Aptenodytes patagonicus]]
| 306 gram&lt;br/&gt;12.8 cileagram&lt;br/&gt;11.5 cileagram
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 473
| Q130933
| [[Rí-ulchabhán Eoráiseach|rí-ulchabhán]]
| [[Íomhá:Hubro (Bubo bubo).JPG|center|128px]]
| Bubo bubo
| [[:commons:Category:Bubo bubo|Bubo bubo]]
| 80 gram&lt;br/&gt;2.38 cileagram&lt;br/&gt;2.992 cileagram
| 174 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 474
| Q1273551
| [[rí-ulchabhán beag]]
| [[Íomhá:PseudoptynxGurneyiSmit.jpg|center|128px]]
| Otus gurneyi
| [[:commons:Category:Otus gurneyi|Otus gurneyi]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 475
| Q819706
| [[Carpodacus rubicilla|rósghlasán mór Cugasach]]
| [[Íomhá:Great Rosefinch North Sikkim India 15.10.2019.jpg|center|128px]]
| Carpodacus rubicilla
| [[:commons:Category:Carpodacus rubicilla|Carpodacus rubicilla]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 476
| Q46143
| [[rósghlasán scarlóideach]]
| [[Íomhá:Carpodacus erythrinus 20060623.jpg|center|128px]]
| Carpodacus erythrinus
| [[:commons:Category:Carpodacus erythrinus|Carpodacus erythrinus]]
| 
| 26 ceintiméadar
| 11 lá
|-
| style='text-align:right'| 477
| Q25386
| [[rúcach]]
| [[Íomhá:Corvus frugilegus -Dartmoor, Devon, England-8.jpg|center|128px]]
| Corvus frugilegus
| [[:commons:Category:Corvus frugilegus|Corvus frugilegus]]
| 489 gram&lt;br/&gt;418 gram
| 0.93 méadar
| 16 lá
|-
| style='text-align:right'| 478
| Q25777
| [[sacán]]
| [[Íomhá:Björktrast (Turdus pilaris)-4.jpg|center|128px]]
| Turdus pilaris
| [[:commons:Category:Turdus pilaris|Turdus pilaris]]
| 6.8 gram&lt;br/&gt;105 gram
| 0.42 méadar
| 12 lá
|-
| style='text-align:right'| 479
| Q201300
| [[sceadach]]
| [[Íomhá:Velvet Scoter, Eyebrook Reservoir, Leics.jpg|center|128px]]
| Melanitta fusca
| [[:commons:Category:Melanitta fusca|Melanitta fusca]]
| 1.762 cileagram
| 0.97 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 480
| Q178821
| [[scodalach dubheiteach]]
| [[Íomhá:Himantopus himantopus - Pak Thale.jpg|center|128px]]
| Himantopus himantopus
| [[:commons:Category:Himantopus himantopus|Himantopus himantopus]]
| 21.8 gram&lt;br/&gt;160 gram
| 
| 25 lá
|-
| style='text-align:right'| 481
| Q752678
| [[Scréachán isibéalach|scréachán banbhuí]]
| [[Íomhá:Basai Wetland Gurgaon DSC9380 Isabelline shrike.JPG|center|128px]]
| Lanius isabellinus
| [[:commons:Category:Lanius isabellinus|Lanius isabellinus]]
| 30 gram
| 
| 15 lá
|-
| style='text-align:right'| 482
| Q235052
| [[scréachán coille]]
| [[Íomhá:Lanius senator01 new.jpg|center|128px]]
| Lanius senator
| [[:commons:Category:Lanius senator|Lanius senator]]
| 3.4 gram
| 
| 15 lá
|-
| style='text-align:right'| 483
| Q26671
| [[scréachán droimrua]]
| [[Íomhá:Lanius collurio - Red-backed shrike 09.jpg|center|128px]]
| Lanius collurio
| [[:commons:Category:Lanius collurio|Lanius collurio]]
| 3.15 gram
| 26 ceintiméadar
| 14 lá
|-
| style='text-align:right'| 484
| Q25354
| [[scréachóg]]
| [[Íomhá:Garrulus glandarius - Eurasian Jay 01.jpg|center|128px]]
| Garrulus glandarius
| [[:commons:Category:Garrulus glandarius|Garrulus glandarius]]
| 8.5 gram
| 0.54 méadar
| 20 lá
|-
| style='text-align:right'| 485
| Q80858
| [[scréachóg liath]]
| [[Íomhá:Canada jay (53737791802).jpg|center|128px]]
| Perisoreus canadensis
| [[:commons:Category:Perisoreus canadensis|Perisoreus canadensis]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 486
| Q25317
| [[scréachóg reilige]]
| [[Íomhá:Tyto alba tylluan wen detail.jpg|center|128px]]
| Tyto alba
| [[:commons:Category:Tyto alba|Tyto alba]]
| 580 gram
| 0.9 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 487
| Q27434
| [[Scótar coiteann|Scótar]]
| [[Íomhá:Männliche Trauerente (Melanitta nigra) - Spiekeroog, Nationalpark Niedersächsisches Wattenmeer.jpg|center|128px]]
| Melanitta nigra
| [[:commons:Category:Melanitta nigra|Melanitta nigra]]
| 
| 0.85 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 488
| Q2020137
| [[Scótar báneiteach]]
| [[Íomhá:Melanitta fusca var deglandi f Toronto.jpg|center|128px]]
| Melanitta deglandi
| [[:commons:Category:Melanitta deglandi|Melanitta deglandi]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 489
| Q529048
| [[Scótar Meiriceánach]]
| [[Íomhá:Melanitta americana Barnegat NJ.jpg|center|128px]]
| Melanitta americana
| [[:commons:Category:Melanitta americana|Melanitta americana]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 490
| Q742468
| [[scótar toinne]]
| [[Íomhá:Melanitta perspicillata female.jpg|center|128px]]
| Melanitta perspicillata
| [[:commons:Category:Melanitta perspicillata|Melanitta perspicillata]]
| 62 gram&lt;br/&gt;1 cileagram&lt;br/&gt;900 gram
| 84 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 491
| Q943329
| [[Tuirne lín Meiriceánach|seabhac oíche Meiriceánach]]
| [[Íomhá:Chordeiles minor -British Columbia -Canada-8c.jpg|center|128px]]
| Chordeiles minor
| [[:commons:Category:Chordeiles minor|Chordeiles minor]]
| 79.3 gram
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 492
| Q606755
| [[Speirsheabhac Seapánach|seabhac Seapánach]]
| [[Íomhá:ツミ.jpg|center|128px]]
| Accipiter gularis
| [[:commons:Category:Accipiter gularis|Accipiter gularis]]
| 
| 52 ceintiméadar
| 26 lá
|-
| style='text-align:right'| 493
| Q234722
| [[Iolar Bonelli|seabhaciolar]]
| [[Íomhá:Bonelli's Eagle.jpg|center|128px]]
| Aquila fasciata
| [[:commons:Category:Aquila fasciata|Aquila fasciata]]
| 1.82 cileagram&lt;br/&gt;2.56 cileagram&lt;br/&gt;112 gram
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 494
| Q25761
| [[seil-lacha]]
| [[Íomhá:2014-04-18 Tadorna tadorna pair, Swallow Pond.jpg|center|128px]]
| Tadorna tadorna
| [[:commons:Category:Tadorna tadorna|Tadorna tadorna]]
| 78 gram&lt;br/&gt;1.261 cileagram&lt;br/&gt;1.043 cileagram
| 112 ceintiméadar
| 30 lá
|-
| style='text-align:right'| 495
| Q170723
| [[seil-lacha rua]]
| [[Íomhá:Ruddy Shelduck (Tadorna ferruginea)- Female at Bharatpur I IMG 5336.jpg|center|128px]]
| Tadorna ferruginea
| [[:commons:Category:Tadorna ferruginea|Tadorna ferruginea]]
| 83 gram&lt;br/&gt;1.36 cileagram&lt;br/&gt;1.1 cileagram
| 133 ceintiméadar
| 28 lá
|-
| style='text-align:right'| 496
| Q621833
| [[seirín ceanndubh]]
| [[Íomhá:Serinus pusillus - Red-fronted serin 01.jpg|center|128px]]
| Serinus pusillus
| [[:commons:Category:Serinus pusillus|Serinus pusillus]]
| 1.43 gram
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 497
| Q27461190
| [[Praslacha Bhaikalach|Sibirionetta formosa]]
| [[Íomhá:Anas.formosa.4.jpg|center|128px]]
| Sibirionetta formosa
| [[:commons:Category:Sibirionetta formosa|Sibirionetta formosa]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 498
| Q27075864
| [[siscín]]
| [[Íomhá:Carduelis spinus male.jpg|center|128px]]
| Spinus spinus
| [[:commons:Category:Spinus spinus|Spinus spinus]]
| 1.29 gram&lt;br/&gt;13.8 gram
| 0.21 méadar
| 12 lá
|-
| style='text-align:right'| 499
| Q25634
| [[sléibhín]]
| [[Íomhá:Black-headed Gull - St James's Park, London - Nov 2006.jpg|center|128px]]
| Chroicocephalus ridibundus
| [[:commons:Category:Chroicocephalus ridibundus|Chroicocephalus ridibundus]]
| 294 gram&lt;br/&gt;267 gram
| 0.97 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 500
| Q164467
| [[sléibhín beag]]
| [[Íomhá:Bird Yyterin lietteet 4.jpg|center|128px]]
| Hydrocoloeus minutus
| [[:commons:Category:Hydrocoloeus minutus|Hydrocoloeus minutus]]
| 98 gram
| 78 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 501
| Q276189
| [[sléibhín Meánmhuirí]]
| [[Íomhá:2013-08-01 Ichthyaetus melanocephalus, Brierdene, Whitley Bay, Northumberland 1.jpg|center|128px]]
| Ichthyaetus melanocephalus
| [[:commons:Category:Ichthyaetus melanocephalus|Ichthyaetus melanocephalus]]
| 
| 96 ceintiméadar
| 24 lá
|-
| style='text-align:right'| 502
| Q843175
| [[smólach breacdhorcha]]
| [[Íomhá:Turdus naumanni naumanni.jpg|center|128px]]
| Turdus naumanni
| [[:commons:Category:Turdus naumanni|Turdus naumanni]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 503
| Q26349
| [[smólach ceoil]]
| [[Íomhá:Song thrush (Turdus philomelos philomelos).jpg|center|128px]]
| Turdus philomelos
| [[:commons:Category:Turdus philomelos|Turdus philomelos]]
| 6 gram&lt;br/&gt;72 gram
| 0.36 méadar
| 14 lá
|-
| style='text-align:right'| 504
| Q80780
| [[smólach píbdhubh]]
| [[Íomhá:A dark-throated Thrush female - Dhanachuli, Uttarakhand India.jpg|center|128px]]
| Turdus atrogularis
| [[:commons:Category:Turdus atrogularis|Turdus atrogularis]]
| 
| 
| 11 lá
|-
| style='text-align:right'| 505
| Q1591651
| [[Smólach ordúil|smólach rua-eiteach]]
| [[Íomhá:Turdus eunomus s3.jpg|center|128px]]
| Turdus eunomus
| [[:commons:Category:Turdus eunomus|Turdus eunomus]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 506
| Q258964
| [[smólach Sibéarach]]
| [[Íomhá:Geokichla sibirica, Slyudyansky Raion, Irkutsk Oblast, Russia 1.jpg|center|128px]]
| Geokichla sibirica
| [[:commons:Category:Geokichla sibirica|Geokichla sibirica]]
| 60 gram&lt;br/&gt;70 gram
| 
| 10 lá
|-
| style='text-align:right'| 507
| Q796672
| [[Éan oighinn|smólach talún]]
| [[Íomhá:Ovenbird (90497).jpg|center|128px]]
| Seiurus aurocapilla
| [[:commons:Category:Seiurus aurocapilla|Seiurus aurocapilla]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 508
| Q949662
| [[smólach White]]
| [[Íomhá:Zoothera aurea, Hong Kong 1.jpg|center|128px]]
| Zoothera aurea
| [[:commons:Category:Zoothera aurea|Zoothera aurea]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 509
| Q193593
| [[Snag coiteann|snag]]
| [[Íomhá:Certhia familiaris 01.jpg|center|128px]]
| Certhia familiaris
| [[:commons:Category:Certhia familiaris|Certhia familiaris]]
| 9.95 gram
| 19 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 510
| Q125895
| [[Reathaí ladharghearr|snag ladharghearr]]
| [[Íomhá:Short-toed treecreeper (Certhia brachydactyla megarhynchos).jpg|center|128px]]
| Certhia brachydactyla
| [[:commons:Category:Certhia brachydactyla|Certhia brachydactyla]]
| 1.16 gram&lt;br/&gt;8.4 gram
| 
| 14 lá
|-
| style='text-align:right'| 511
| Q28106731
| [[Spadalach tuaisceartach|spadalghob]]
| [[Íomhá:Northern Shoveler-Anas clypeata female.jpg|center|128px]]
| Spatula clypeata
| [[:commons:Category:Spatula clypeata|Spatula clypeata]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 512
| Q28106902
| [[Praslacha shamhraidh|Spatula querquedula]]
| [[Íomhá:Anas querquedula, Llobregat Delta, Barcelona 6.jpg|center|128px]]
| Spatula querquedula
| [[:commons:Category:Spatula querquedula|Spatula querquedula]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 513
| Q25334
| [[Spideog bhroinndearg|spideog]]
| [[Íomhá:Erithacus rubecula with cocked head.jpg|center|128px]]
| Erithacus rubecula
| [[:commons:Category:Erithacus rubecula|Erithacus rubecula]]
| 2.4 gram
| 21 ceintiméadar
| 15 lá
|-
| style='text-align:right'| 514
| Q557745
| [[spideog phíb-bhán]]
| [[Íomhá:Berkute (cropped).jpg|center|128px]]
| Irania gutturalis
| [[:commons:Category:Irania gutturalis|Irania gutturalis]]
| 2.66 gram
| 
| 13 lá
|-
| style='text-align:right'| 515
| Q25380
| [[spioróg]]
| [[Íomhá:Accipiter nisus Meneer Zjeroen.jpg|center|128px]]
| Accipiter nisus
| [[:commons:Category:Accipiter nisus|Accipiter nisus]]
| 110 gram&lt;br/&gt;22.5 gram&lt;br/&gt;150 gram&lt;br/&gt;290 gram
| 0.67 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 516
| Q114338
| [[spioróg Leiveantach]]
| [[Íomhá:Accipiter brevipes, male.jpg|center|128px]]
| Accipiter brevipes
| [[:commons:Category:Accipiter brevipes|Accipiter brevipes]]
| 
| 0.7 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 517
| Q25421
| [[spágaire tonn]]
| [[Íomhá:Little Grebe - Tachybaptus ruficollis 15-1.jpg|center|128px]]
| Tachybaptus ruficollis
| [[:commons:Category:Tachybaptus ruficollis|Tachybaptus ruficollis]]
| 13.7 gram
| 42 ceintiméadar
| 20 lá
|-
| style='text-align:right'| 518
| Q753741
| [[Gaineamhchearc bhiorearrach|steipcholúr biorearrach]]
| [[Íomhá:Pterocles alchata (cropped).jpg|center|128px]]
| Pterocles alchata
| [[:commons:Category:Pterocles alchata|Pterocles alchata]]
| 25 gram&lt;br/&gt;250 gram&lt;br/&gt;225 gram
| 59.5 ceintiméadar
| 21 lá
|-
| style='text-align:right'| 519
| Q383182
| [[Gaineamhchearc bholgdhubh|steipcholúr tarrdhubh]]
| [[Íomhá:Pterocles orientalis 1921.jpg|center|128px]]
| Pterocles orientalis
| [[:commons:Category:Pterocles orientalis|Pterocles orientalis]]
| 28 gram&lt;br/&gt;428 gram&lt;br/&gt;383 gram
| 71.5 ceintiméadar
| 23 lá
|-
| style='text-align:right'| 520
| Q25352
| [[storc bán]]
| [[Íomhá:00 4439 Storchennest mit Küken.jpg|center|128px]]
| Ciconia ciconia
| [[:commons:Category:Ciconia ciconia|Ciconia ciconia]]
| 110 gram
| 1.91 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 521
| Q25398
| [[storc dubh]]
| [[Íomhá:Ciconia nigra -Kruger National Park-8.jpg|center|128px]]
| Ciconia nigra
| [[:commons:Category:Ciconia nigra|Ciconia nigra]]
| 
| 1.5 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 522
| Q616393
| [[Ulchabhán mínlíneach|Strix leptogrammica]]
| [[Íomhá:Brown Wood Owl (14157347364).jpg|center|128px]]
| Strix leptogrammica
| [[:commons:Category:Strix leptogrammica|Strix leptogrammica]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 523
| Q17592
| [[Struthio|Struthio camelus]]
| [[Íomhá:North African Ostrich - Masai Ostrich (Struthio camelus massaicus) - Flickr - Lip Kee.jpg|center|128px]]
| Struthio camelus
| [[:commons:Category:Struthio camelus|Struthio camelus]]
| 1.5 cileagram&lt;br/&gt;115 cileagram&lt;br/&gt;100 cileagram
| 
| 42 lá
|-
| style='text-align:right'| 524
| Q192524
| [[séirín Canárach]]
| [[Íomhá:Serinus canaria -Parque Rural del Nublo, Gran Canaria, Spain -male-8a.jpg|center|128px]]
| Serinus canaria
| [[:commons:Category:Serinus canaria|Serinus canaria]]
| 1.54 gram&lt;br/&gt;15.3 gram
| 
| 13 lá
|-
| style='text-align:right'| 525
| Q26135
| [[síodeiteach Boihéamach]]
| [[Íomhá:Bohemian waxwing (Bombycilla garrulus), Uitkerke, Belgium (16366736689).jpg|center|128px]]
| Bombycilla garrulus
| [[:commons:Category:Bombycilla garrulus|Bombycilla garrulus]]
| 
| 34 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 526
| Q1084995
| [[Estrilda melpoda|síodghob leiceann flannbhuí]]
| [[Íomhá:Orange-Cheeked Waxbill zackandzill.jpg|center|128px]]
| Estrilda melpoda
| [[:commons:Category:Estrilda melpoda|Estrilda melpoda]]
| 0.68 gram&lt;br/&gt;7.8 gram
| 
| 11 lá
|-
| style='text-align:right'| 527
| Q26452
| [[Síolghé thaiga|síolghé]]
| [[Íomhá:Anser fabalis fabalis (Taiga Bean Goose), Naturschutzgebiet Schellbruch, Lübeck, Germany.jpg|center|128px]]
| Anser fabalis
| [[:commons:Category:Anser fabalis|Anser fabalis]]
| 146 gram&lt;br/&gt;3.198 cileagram&lt;br/&gt;2.843 cileagram
| 1.62 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 528
| Q673280
| [[síolghé thundra]]
| [[Íomhá:101777 豆雁來臨.jpg|center|128px]]
| Anser serrirostris
| [[:commons:Category:Anser serrirostris|Anser serrirostris]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 529
| Q241349
| [[Síolta chochaill|Síolta chochallach]]
| [[Íomhá:Hooded merganser female in CP (40676).jpg|center|128px]]
| Lophodytes cucullatus
| [[:commons:Category:Lophodytes cucullatus|Lophodytes cucullatus]]
| 
| 63 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 530
| Q200646
| [[síolta gheal]]
| [[Íomhá:Mergellus albellus, Killingworth Lake, Northumberland 1.jpg|center|128px]]
| Mergellus albellus
| [[:commons:Category:Mergellus albellus|Mergellus albellus]]
| 42 gram&lt;br/&gt;652 gram&lt;br/&gt;568 gram
| 62 ceintiméadar
| 27 lá
|-
| style='text-align:right'| 531
| Q180991
| [[síolta mhór]]
| [[Íomhá:Female Mergus merganser americanus at Las Gallinas Wildlife Ponds.jpg|center|128px]]
| Mergus merganser
| [[:commons:Category:Mergus merganser|Mergus merganser]]
| 1.709 cileagram&lt;br/&gt;1.232 cileagram
| 0.93 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 532
| Q189609
| [[síolta rua]]
| [[Íomhá:Merganser (53630992394).jpg|center|128px]]
| Mergus serrator
| [[:commons:Category:Mergus serrator|Mergus serrator]]
| 72 gram&lt;br/&gt;1.135 cileagram&lt;br/&gt;908 gram
| 0.87 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 533
| Q205930
| [[tarmachan]]
| [[Íomhá:Lagopus muta2.jpg|center|128px]]
| Lagopus muta
| [[:commons:Category:Lagopus muta|Lagopus muta]]
| 665 gram&lt;br/&gt;555 gram
| 57 ceintiméadar
| 22 lá
|-
| style='text-align:right'| 534
| Q218543
| [[Corr thíograch chíorbhán|Tigriornis leucolopha]]
| [[Íomhá:White-crested Tiger-Heron - Ankasa - Ghana 14 S4E2068 (16010535898).jpg|center|128px]]
| Tigriornis leucolopha
| [[:commons:Category:Tigriornis leucolopha|Tigriornis leucolopha]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 535
| Q185784
| [[tiuf-teaf]]
| [[Íomhá:Chiff Chaff (13324838524).jpg|center|128px]]
| Phylloscopus collybita
| [[:commons:Category:Phylloscopus collybita|Phylloscopus collybita]]
| 
| 18 ceintiméadar
| 13 lá
|-
| style='text-align:right'| 536
| Q3729103
| [[Ceolaire Sindeach|tiuf-teaf sléibhe]]
| [[Íomhá:Phylloscopus sindianus 1889.jpg|center|128px]]
| Phylloscopus sindianus
| [[:commons:Category:Phylloscopus sindianus|Phylloscopus sindianus]]
| 7 gram
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 537
| Q667778
| [[tokoeka]]
| [[Íomhá:Tokoeka.jpg|center|128px]]
| Apteryx australis
| [[:commons:Category:Apteryx australis|Apteryx australis]]
| 2.208 cileagram&lt;br/&gt;2.535 cileagram
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 538
| Q607027
| [[torspideog ruadhonn]]
| [[Íomhá:Agrobate roux au Parc National de l'Ichkeul (Tunisia), crop.jpg|center|128px]]
| Cercotrichas galactotes
| [[:commons:Category:Cercotrichas galactotes|Cercotrichas galactotes]]
| 3.2 gram&lt;br/&gt;22.7 gram
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 539
| Q26017
| [[traonach]]
| [[Íomhá:Corncrake2.jpg|center|128px]]
| Crex crex
| [[:commons:Category:Crex crex|Crex crex]]
| 13.2 gram
| 50 ceintiméadar
| 17 lá
|-
| style='text-align:right'| 540
| Q26717
| [[Tuirne lín Eorpach|tuirne lín]]
| [[Íomhá:Caprimulgus europaeus g.JPG|center|128px]]
| Caprimulgus europaeus
| [[:commons:Category:Caprimulgus europaeus|Caprimulgus europaeus]]
| 
| 60 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 541
| Q129958
| [[ulchabhán beag]]
| [[Íomhá:Athene noctua, Ambula, Montenegro 1.jpg|center|128px]]
| Athene noctua
| [[:commons:Category:Athene noctua|Athene noctua]]
| 
| 56 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 542
| Q174466
| [[ulchabhán bóireach]]
| [[Íomhá:Aegolius-funereus-001.jpg|center|128px]]
| Aegolius funereus
| [[:commons:Category:Aegolius funereus|Aegolius funereus]]
| 
| 56 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 543
| Q25756
| [[ulchabhán donn]]
| [[Íomhá:Kautz.jpg|center|128px]]
| Strix aluco
| [[:commons:Category:Strix aluco|Strix aluco]]
| 426 gram&lt;br/&gt;524 gram
| 99 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 544
| Q200724
| [[ulchabhán mór liath]]
| [[Íomhá:Strix nebulosa CT.jpg|center|128px]]
| Strix nebulosa
| [[:commons:Category:Strix nebulosa|Strix nebulosa]]
| 
| 1.37 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 545
| Q190083
| [[ulchabhán na hÚraile]]
| [[Íomhá:2012-11-01 Ural Owl, Novosibirsk Oblast, Russia.jpg|center|128px]]
| Strix uralensis
| [[:commons:Category:Strix uralensis|Strix uralensis]]
| 
| 114.5 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 546
| Q25769
| [[ulchabhán réisc]]
| [[Íomhá:Asio flammeus -Fazenda Campo de Ouro, Piraju, Sao Paulo, Brasil-8.jpg|center|128px]]
| Asio flammeus
| [[:commons:Category:Asio flammeus|Asio flammeus]]
| 
| 102 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 547
| Q171563
| [[ulchabhán scopach Eoráiseach]]
| [[Íomhá:Scops Owl (Otus scops), Kalloni, Lesvos, Greece, 19.04.2015 (16773748434).jpg|center|128px]]
| Otus scops
| [[:commons:Category:Otus scops|Otus scops]]
| 
| 58.5 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 548
| Q1270124
| [[ulchabhán scopach Sokoke]]
| [[Íomhá:Flickr - Rainbirder - Sokoke Scops Owl (Otus ireneae).jpg|center|128px]]
| Otus ireneae
| [[:commons:Category:Otus ireneae|Otus ireneae]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 549
| Q1256551
| [[ulchabhán seabhaic Oileán na Nollag]]
| [[Íomhá:Christmas Island Hawk Owl.jpg|center|128px]]
| Ninox natalis
| [[:commons:Category:Ninox natalis|Ninox natalis]]
| 184 gram
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 550
| Q193192
| [[Ulchabhán seabhaic|ulchabhán seabhaic tuaisceartach]]
| [[Íomhá:Surnia-ulula-002.jpg|center|128px]]
| Surnia ulula
| [[:commons:Category:Surnia ulula|Surnia ulula]]
| 
| 76 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 551
| Q170177
| [[ulchabhán sneachtúil]]
| [[Íomhá:Bubo scandiacus male Muskegon.jpg|center|128px]]
| Bubo scandiacus
| [[:commons:Category:Bubo scandiacus|Bubo scandiacus]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 552
| Q1265138
| [[ulchabhán Soumagne]]
| [[Íomhá:Tyto soumagnei 6733815.jpg|center|128px]]
| Tyto soumagnei
| [[:commons:Category:Tyto soumagnei|Tyto soumagnei]]
| 380 gram
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 553
| Q926291
| [[ulchabhán síofrach]]
| [[Íomhá:Elf Ow Cropped very small.jpg|center|128px]]
| Micrathene whitneyi
| [[:commons:Category:Micrathene whitneyi|Micrathene whitneyi]]
| 
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 554
| Q467068
| [[ulchabhán uachasach]]
| [[Íomhá:Athene cunicularia -Vale do Ribeira, Juquia, Sao Paulo, Brazil-8.jpg|center|128px]]
| Athene cunicularia
| [[:commons:Category:Athene cunicularia|Athene cunicularia]]
| 
| 595 millimetre
| 
|-
| style='text-align:right'| 555
| Q207846
| [[éadar taibhseach]]
| [[Íomhá:049 - KING EIDER (6-15-2016) barrow, alaska -06 (27577003883).jpg|center|128px]]
| Somateria spectabilis
| [[:commons:Category:Somateria spectabilis|Somateria spectabilis]]
| 73 gram&lt;br/&gt;1.617 cileagram
| 0.93 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 556
| Q93208
| [[éamú]]
| [[Íomhá:Dromaius novaehollandiae (29619237017).jpg|center|128px]]
| Dromaius novaehollandiae
| [[:commons:Category:Dromaius novaehollandiae|Dromaius novaehollandiae]]
| 581.2 gram&lt;br/&gt;32.7 cileagram&lt;br/&gt;38.3 cileagram
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 557
| Q131709
| [[éigrit bheag]]
| [[Íomhá:Aigrette garzette au lac sud de Tunis (site RAMSAR).jpg|center|128px]]
| Egretta garzetta
| [[:commons:Category:Egretta garzetta|Egretta garzetta]]
| 28 gram&lt;br/&gt;532 gram
| 92 ceintiméadar
| 21 lá
|-
| style='text-align:right'| 558
| Q130730
| [[éigrit mhór]]
| [[Íomhá:Ardea alba - Sydney Olympic Park.jpg|center|128px]]
| Ardea alba
| [[:commons:Category:Ardea alba|Ardea alba]]
| 
| 1.44 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 559
| Q208763
| [[íbis bheannaithe]]
| [[Íomhá:Threskiornis aethiopicus -Mida Creek mud flats, Kenya-8.jpg|center|128px]]
| Threskiornis aethiopicus
| [[:commons:Category:Threskiornis aethiopicus|Threskiornis aethiopicus]]
| 62 gram
| 118 ceintiméadar
| 29 lá
|-
| style='text-align:right'| 560
| Q589171
| [[íbis bhán Mheiriceánach]]
| [[Íomhá:Eudocimus albus (4111616588).jpg|center|128px]]
| Eudocimus albus
| [[:commons:Category:Eudocimus albus|Eudocimus albus]]
| 1.036 cileagram&lt;br/&gt;764 gram
| 
| 
|-
| style='text-align:right'| 561
| Q245414
| [[íbis mhaol thuaisceartach]]
| [[Íomhá:Geronticus eremita.jpg|center|128px]]
| Geronticus eremita
| [[:commons:Category:Geronticus eremita|Geronticus eremita]]
| 68 gram
| 
| 27 lá
|-
| style='text-align:right'| 562
| Q178811
| [[íbis niamhrach]]
| [[Íomhá:Plegadis falcinellus Syracuse.jpg|center|128px]]
| Plegadis falcinellus
| [[:commons:Category:Plegadis falcinellus|Plegadis falcinellus]]
| 633 gram
| 0.89 méadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 563
| Q25388
| [[óiréal órga]]
| [[Íomhá:Loriot d'Europe by Michel Idre.jpg|center|128px]]
| Oriolus oriolus
| [[:commons:Category:Oriolus oriolus|Oriolus oriolus]]
| 7.3 gram
| 46 ceintiméadar
| 16 lá
|-
| style='text-align:right'| 564
| Q576762
| [[órshúileach ceannsceadach]]
| [[Íomhá:Bucephala-albeola-007.jpg|center|128px]]
| Bucephala albeola
| [[:commons:Category:Bucephala albeola|Bucephala albeola]]
| 481 gram&lt;br/&gt;367 gram
| 57 ceintiméadar
| 
|-
| style='text-align:right'| 565
| Q369767
| [[órshúileach Íoslannach]]
| [[Íomhá:Barrow's Goldeneye Drake Seedskadee NWR (16656643482).jpg|center|128px]]
| Bucephala islandica
| [[:commons:Category:Bucephala islandica|Bucephala islandica]]
| 70 gram&lt;br/&gt;1.09 cileagram&lt;br/&gt;730 gram
| 75.5 ceintiméadar
| 
|}
{{Wikidata list end}}</text>
      <sha1>glvpuzlar53eyfq3kafrlfty1zsde8m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cathal Gabhán Ó Dubhthaigh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>94971</id>
    <revision>
      <id>1312988</id>
      <parentid>1245879</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T14:33:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí</comment>
      <origin>1312988</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4431" sha1="fukw7sd3c877ucb504fjrvdt2ww1lxu" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Náisiúnachas in Éirinn|Náisiúnach]], [[iriseoir]], file agus polaiteoir, in Éire agus san [[An Astráil|Astráil]], ab ea An [[Ridire]] '''Séarlas Gabhánach Ó Dufaigh''', '''Cathal Gabhán Ó Dubhthaigh,''' nó '''Charles Gavan Duffy''' ([[12 Aibreán]] [[1816]] - [[9 Feabhra]] [[1903]]).&lt;ref&gt;nó Charles Gavin Duffy&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Tag.aspx?Type=opus&amp;SubType=book&amp;Valyoo=Charles%20Gavan%20Duffy,%20patriot%20and%20statesman:%20the%20story%20of%20Charles%20Gavan%20Duffy%20(1816-1903)|teideal=Charles Gavan Duffy, patriot and statesman: the story of Charles Gavan Duffy (1816-1903)|údar=Ó BROIN, Leon|dáta=1967;|language=ga-IE|work=ainm.ie|dátarochtana=2023-02-09}}&lt;/ref&gt; 
[[Íomhá:Charles_Gavan_Duffy_1846.JPG|alt=|clé|mion|Charles Gavan Duffy, 1846, athair [[Lúise Gabhánach Ní Dhufaigh]]|296x296px]]

== Saol ==
Sa bhliain 1842 bhunaigh an Dufach, in éineacht le [[Tomás Dáibhis|Tomás Dáibhís]] agus [[Seán Diolún|Seán Blácach Diolúin]], [[nuachtán]] seachtainiúil In Éirinn — ''[[The Nation (nuachtán Éireannach)|The Nation]]'', nuachtán na gluaiseachta ‘Éire Óg’.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/UCDSchoolofLaw/posts/4247668891924069|teideal=An Ridire Séarlas Gabhánach (1816-1903)|údar=Scoil Dlí, COBÁC|dáta=2018|dátarochtana=2021}}&lt;/ref&gt;  ba é an chéad eagarthóir ar ''The Nation''.  

Sa tríú heagrán, ar an 29 Deireadh Fómhair 1842, foilsíodh amhrán tírghrá ‘Faugh a Ballagh’ leis an Dufach, faoin ainm cleite ‘Black Northern’.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://issuu.com/cnag/docs/feasta_2011_feabhra_le_cl_dach|teideal=Feasta  64 (2), lch 10-12.|údar=Art Ó Maolfabhail.|dáta=Feabhra 2011|dátarochtana=2023}}&lt;/ref&gt;  

Bhí sé chun tosaigh in Éire Óg agus bhí sé ina Fheisire thar ceann [[Ros Mhic Thriúin]] (i g[[Contae Loch Garman]]) ó 1852 go 1856.  

=== Astráil ===
[[Íomhá:Charles Gavan Duffy (Autobiography, 1880).jpg|clé|mion|298x298px|1880 mar Spéicéir (Speaker)]]
Tar éis dó dul ar eisimirce chun na h[[An Astráil|Astráil]]&lt;nowiki/&gt;e, tháinig  Gabhán Ó Dufaigh chun bheith ina 8ú Príomh-aire de [[Victoria (An Astráil)|Victoria]] agus ar dhuine de na daoine ceannasacha i stair pholaitiúil Victoria.

Bhí sé ina [[Príomh-Aire|Phríomh-aire]] ('Premier') ar [[Victoria (An Astráil)|Victoria]] (1871-72) agus ina Spéicéir ar an Tionól Reachtach (1877-80).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

=== Ar scor sa Fhrainc ===
In 1881, phós an Dufach Louise Hall, 23, i b[[Páras]], in aois 65 dó. D'éag sé i Nice ar [[9 Feabhra]] [[1903]]. 

D'eagraigh an Duffy Memorial Committee sochraid ollmhór i mBaile Áthá Cliath agus bhí go leor daoine ar an tsochraid ar an 9 Márta.  Tá an Dufach curtha i [[Reilig Ghlas Naíon]].&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article44339280|teideal=BURIAL OF SIR CHARLES GAVAN DUFFY.|dáta=10 Márta 1903|work=Barrier Miner (Broken Hill, NSW : 1888 - 1954)|pages=2|dátarochtana=2021-04-12}}&lt;/ref&gt; 

== Clann ==
Bhí mac leis, Proinsias, a bhí ina phríomh-[[Breitheamh|bhreitheamh]] Ard-Chúirt na hAstráile (1931-35). 

Bhí mac eile, Seoirse, leathdheartháir le Proinsias, ina ghnáthbhreitheamh (1936-46) agus ina Uachtarán (1946-51) d'Ard-Chúirt na hÉireann.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

B'[[Oideachas|oideachasóir]] agus dhíograiseoir [[An Ghaeilge|Gaeilge]] í a iníon, [[Lúise Ghabhánach Ní Dhufaigh|Luíse Ghabhánach Ní Dhufaigh]]'''.'''

== Féach freisin ==

* [[Lúise Gabhánach Ní Dhufaigh]]
* [[Éirí Amach na nÉireannach Óg]]
* [[The Nation (nuachtán Éireannach)]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Ó Dubhthaigh, Cathal Gabhán}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1816]]
[[Catagóir:Básanna i 1903]]
[[Catagóir:Airí rialtais]]
[[Catagóir:Caitlicigh]]
[[Catagóir:Daoine a cuireadh i Reilig Ghlas Naíon]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Mhuineacháin]]
[[Catagóir:Eagarthóirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Éire Óg]]
[[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]]
[[Catagóir:Filí na hÉireann]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Gníomhaithe Éireannacha]]
[[Catagóir:Iriseoirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Lucht gnó na hÉireann]]
[[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Loch Garman]]
[[Catagóir:Polaiteoirí na hAstráile]]
[[Catagóir:Ré Victeoiriach]]
[[Catagóir:Réabhlóidithe Éireannacha]]
[[Catagóir:Ridirí]]
[[Catagóir:Victoria (stát)]]</text>
      <sha1>fukw7sd3c877ucb504fjrvdt2ww1lxu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312996</id>
      <parentid>1312988</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T14:56:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <origin>1312996</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4467" sha1="m3urlulpvxkz4d8stsz00k1uvbgg9zt" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Náisiúnachas in Éirinn|Náisiúnach]], [[iriseoir]], file agus polaiteoir, in Éire agus san [[An Astráil|Astráil]], ab ea An [[Ridire]] '''Séarlas Gabhánach Ó Dufaigh''', '''Cathal Gabhán Ó Dubhthaigh,''' nó '''Charles Gavan Duffy''' ([[12 Aibreán]] [[1816]] - [[9 Feabhra]] [[1903]]).&lt;ref&gt;nó Charles Gavin Duffy&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Tag.aspx?Type=opus&amp;SubType=book&amp;Valyoo=Charles%20Gavan%20Duffy,%20patriot%20and%20statesman:%20the%20story%20of%20Charles%20Gavan%20Duffy%20(1816-1903)|teideal=Charles Gavan Duffy, patriot and statesman: the story of Charles Gavan Duffy (1816-1903)|údar=Ó BROIN, Leon|dáta=1967;|language=ga-IE|work=ainm.ie|dátarochtana=2023-02-09}}&lt;/ref&gt; 
[[Íomhá:Charles_Gavan_Duffy_1846.JPG|alt=|clé|mion|Charles Gavan Duffy, 1846, athair [[Lúise Gabhánach Ní Dhufaigh]]|296x296px]]

== Saol ==
Sa bhliain 1842 bhunaigh an Dufach, in éineacht le [[Tomás Dáibhis|Tomás Dáibhís]] agus [[Seán Diolún|Seán Blácach Diolúin]], [[nuachtán]] seachtainiúil In Éirinn — ''[[The Nation (nuachtán Éireannach)|The Nation]]'', nuachtán na gluaiseachta ‘Éire Óg’.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/UCDSchoolofLaw/posts/4247668891924069|teideal=An Ridire Séarlas Gabhánach (1816-1903)|údar=Scoil Dlí, COBÁC|dáta=2018|dátarochtana=2021}}&lt;/ref&gt;  ba é an chéad eagarthóir ar ''The Nation''.  

Sa tríú heagrán, ar an 29 Deireadh Fómhair 1842, foilsíodh amhrán tírghrá ‘Faugh a Ballagh’ leis an Dufach, faoin ainm cleite ‘Black Northern’.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://issuu.com/cnag/docs/feasta_2011_feabhra_le_cl_dach|teideal=Feasta  64 (2), lch 10-12.|údar=Art Ó Maolfabhail.|dáta=Feabhra 2011|dátarochtana=2023}}&lt;/ref&gt;  

Bhí sé chun tosaigh in Éire Óg agus bhí sé ina Fheisire thar ceann [[Ros Mhic Thriúin]] (i g[[Contae Loch Garman]]) ó 1852 go 1856.  

=== Astráil ===
[[Íomhá:Charles Gavan Duffy (Autobiography, 1880).jpg|clé|mion|298x298px|1880 mar Spéicéir (Speaker)]]
Tar éis dó dul ar eisimirce chun na h[[An Astráil|Astráil]]&lt;nowiki/&gt;e, tháinig  Gabhán Ó Dufaigh chun bheith ina 8ú Príomh-aire de [[Victoria (An Astráil)|Victoria]] agus ar dhuine de na daoine ceannasacha i stair pholaitiúil Victoria.

Bhí sé ina [[Príomh-Aire|Phríomh-aire]] ('Premier') ar [[Victoria (An Astráil)|Victoria]] (1871-72) agus ina Spéicéir ar an Tionól Reachtach (1877-80).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

=== Ar scor sa Fhrainc ===
In 1881, phós an Dufach Louise Hall, 23, i b[[Páras]], in aois 65 dó. D'éag sé i Nice ar [[9 Feabhra]] [[1903]]. 

D'eagraigh an Duffy Memorial Committee sochraid ollmhór i mBaile Áthá Cliath agus bhí go leor daoine ar an tsochraid ar an 9 Márta.  Tá an Dufach curtha i [[Reilig Ghlas Naíon]].&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article44339280|teideal=BURIAL OF SIR CHARLES GAVAN DUFFY.|dáta=10 Márta 1903|work=Barrier Miner (Broken Hill, NSW : 1888 - 1954)|pages=2|dátarochtana=2021-04-12}}&lt;/ref&gt; 

== Clann ==
Bhí mac leis, Proinsias, a bhí ina phríomh-[[Breitheamh|bhreitheamh]] Ard-Chúirt na hAstráile (1931-35). 

Bhí mac eile, Seoirse, leathdheartháir le Proinsias, ina ghnáthbhreitheamh (1936-46) agus ina Uachtarán (1946-51) d'Ard-Chúirt na hÉireann.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

B'[[Oideachas|oideachasóir]] agus dhíograiseoir [[An Ghaeilge|Gaeilge]] í a iníon, [[Lúise Ghabhánach Ní Dhufaigh|Luíse Ghabhánach Ní Dhufaigh]]'''.'''

== Féach freisin ==

* [[Lúise Gabhánach Ní Dhufaigh]]
* [[Éirí Amach na nÉireannach Óg]]
* [[The Nation (nuachtán Éireannach)]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Ó Dubhthaigh, Cathal Gabhán}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1816]]
[[Catagóir:Básanna i 1903]]
[[Catagóir:19ú haois in Éirinn]]
[[Catagóir:Airí rialtais]]
[[Catagóir:Caitlicigh]]
[[Catagóir:Daoine a cuireadh i Reilig Ghlas Naíon]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Mhuineacháin]]
[[Catagóir:Eagarthóirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Éire Óg]]
[[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]]
[[Catagóir:Filí na hÉireann]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Gníomhaithe Éireannacha]]
[[Catagóir:Iriseoirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Lucht gnó na hÉireann]]
[[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Loch Garman]]
[[Catagóir:Polaiteoirí na hAstráile]]
[[Catagóir:Ré Victeoiriach]]
[[Catagóir:Réabhlóidithe Éireannacha]]
[[Catagóir:Ridirí]]
[[Catagóir:Victoria (stát)]]</text>
      <sha1>m3urlulpvxkz4d8stsz00k1uvbgg9zt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312997</id>
      <parentid>1312996</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T14:57:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <origin>1312997</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4431" sha1="fukw7sd3c877ucb504fjrvdt2ww1lxu" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Náisiúnachas in Éirinn|Náisiúnach]], [[iriseoir]], file agus polaiteoir, in Éire agus san [[An Astráil|Astráil]], ab ea An [[Ridire]] '''Séarlas Gabhánach Ó Dufaigh''', '''Cathal Gabhán Ó Dubhthaigh,''' nó '''Charles Gavan Duffy''' ([[12 Aibreán]] [[1816]] - [[9 Feabhra]] [[1903]]).&lt;ref&gt;nó Charles Gavin Duffy&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Tag.aspx?Type=opus&amp;SubType=book&amp;Valyoo=Charles%20Gavan%20Duffy,%20patriot%20and%20statesman:%20the%20story%20of%20Charles%20Gavan%20Duffy%20(1816-1903)|teideal=Charles Gavan Duffy, patriot and statesman: the story of Charles Gavan Duffy (1816-1903)|údar=Ó BROIN, Leon|dáta=1967;|language=ga-IE|work=ainm.ie|dátarochtana=2023-02-09}}&lt;/ref&gt; 
[[Íomhá:Charles_Gavan_Duffy_1846.JPG|alt=|clé|mion|Charles Gavan Duffy, 1846, athair [[Lúise Gabhánach Ní Dhufaigh]]|296x296px]]

== Saol ==
Sa bhliain 1842 bhunaigh an Dufach, in éineacht le [[Tomás Dáibhis|Tomás Dáibhís]] agus [[Seán Diolún|Seán Blácach Diolúin]], [[nuachtán]] seachtainiúil In Éirinn — ''[[The Nation (nuachtán Éireannach)|The Nation]]'', nuachtán na gluaiseachta ‘Éire Óg’.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/UCDSchoolofLaw/posts/4247668891924069|teideal=An Ridire Séarlas Gabhánach (1816-1903)|údar=Scoil Dlí, COBÁC|dáta=2018|dátarochtana=2021}}&lt;/ref&gt;  ba é an chéad eagarthóir ar ''The Nation''.  

Sa tríú heagrán, ar an 29 Deireadh Fómhair 1842, foilsíodh amhrán tírghrá ‘Faugh a Ballagh’ leis an Dufach, faoin ainm cleite ‘Black Northern’.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://issuu.com/cnag/docs/feasta_2011_feabhra_le_cl_dach|teideal=Feasta  64 (2), lch 10-12.|údar=Art Ó Maolfabhail.|dáta=Feabhra 2011|dátarochtana=2023}}&lt;/ref&gt;  

Bhí sé chun tosaigh in Éire Óg agus bhí sé ina Fheisire thar ceann [[Ros Mhic Thriúin]] (i g[[Contae Loch Garman]]) ó 1852 go 1856.  

=== Astráil ===
[[Íomhá:Charles Gavan Duffy (Autobiography, 1880).jpg|clé|mion|298x298px|1880 mar Spéicéir (Speaker)]]
Tar éis dó dul ar eisimirce chun na h[[An Astráil|Astráil]]&lt;nowiki/&gt;e, tháinig  Gabhán Ó Dufaigh chun bheith ina 8ú Príomh-aire de [[Victoria (An Astráil)|Victoria]] agus ar dhuine de na daoine ceannasacha i stair pholaitiúil Victoria.

Bhí sé ina [[Príomh-Aire|Phríomh-aire]] ('Premier') ar [[Victoria (An Astráil)|Victoria]] (1871-72) agus ina Spéicéir ar an Tionól Reachtach (1877-80).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

=== Ar scor sa Fhrainc ===
In 1881, phós an Dufach Louise Hall, 23, i b[[Páras]], in aois 65 dó. D'éag sé i Nice ar [[9 Feabhra]] [[1903]]. 

D'eagraigh an Duffy Memorial Committee sochraid ollmhór i mBaile Áthá Cliath agus bhí go leor daoine ar an tsochraid ar an 9 Márta.  Tá an Dufach curtha i [[Reilig Ghlas Naíon]].&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article44339280|teideal=BURIAL OF SIR CHARLES GAVAN DUFFY.|dáta=10 Márta 1903|work=Barrier Miner (Broken Hill, NSW : 1888 - 1954)|pages=2|dátarochtana=2021-04-12}}&lt;/ref&gt; 

== Clann ==
Bhí mac leis, Proinsias, a bhí ina phríomh-[[Breitheamh|bhreitheamh]] Ard-Chúirt na hAstráile (1931-35). 

Bhí mac eile, Seoirse, leathdheartháir le Proinsias, ina ghnáthbhreitheamh (1936-46) agus ina Uachtarán (1946-51) d'Ard-Chúirt na hÉireann.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

B'[[Oideachas|oideachasóir]] agus dhíograiseoir [[An Ghaeilge|Gaeilge]] í a iníon, [[Lúise Ghabhánach Ní Dhufaigh|Luíse Ghabhánach Ní Dhufaigh]]'''.'''

== Féach freisin ==

* [[Lúise Gabhánach Ní Dhufaigh]]
* [[Éirí Amach na nÉireannach Óg]]
* [[The Nation (nuachtán Éireannach)]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Ó Dubhthaigh, Cathal Gabhán}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1816]]
[[Catagóir:Básanna i 1903]]
[[Catagóir:Airí rialtais]]
[[Catagóir:Caitlicigh]]
[[Catagóir:Daoine a cuireadh i Reilig Ghlas Naíon]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Mhuineacháin]]
[[Catagóir:Eagarthóirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Éire Óg]]
[[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]]
[[Catagóir:Filí na hÉireann]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Gníomhaithe Éireannacha]]
[[Catagóir:Iriseoirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Lucht gnó na hÉireann]]
[[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Loch Garman]]
[[Catagóir:Polaiteoirí na hAstráile]]
[[Catagóir:Ré Victeoiriach]]
[[Catagóir:Réabhlóidithe Éireannacha]]
[[Catagóir:Ridirí]]
[[Catagóir:Victoria (stát)]]</text>
      <sha1>fukw7sd3c877ucb504fjrvdt2ww1lxu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312998</id>
      <parentid>1312997</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T14:57:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <origin>1312998</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4456" sha1="8u5nlub1x2lri0vzlnl0c8j5et90xo9" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Náisiúnachas in Éirinn|Náisiúnach]], [[iriseoir]], file agus polaiteoir, in Éire agus san [[An Astráil|Astráil]], ab ea An [[Ridire]] '''Séarlas Gabhánach Ó Dufaigh''', '''Cathal Gabhán Ó Dubhthaigh,''' nó '''Charles Gavan Duffy''' ([[12 Aibreán]] [[1816]] - [[9 Feabhra]] [[1903]]).&lt;ref&gt;nó Charles Gavin Duffy&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Tag.aspx?Type=opus&amp;SubType=book&amp;Valyoo=Charles%20Gavan%20Duffy,%20patriot%20and%20statesman:%20the%20story%20of%20Charles%20Gavan%20Duffy%20(1816-1903)|teideal=Charles Gavan Duffy, patriot and statesman: the story of Charles Gavan Duffy (1816-1903)|údar=Ó BROIN, Leon|dáta=1967;|language=ga-IE|work=ainm.ie|dátarochtana=2023-02-09}}&lt;/ref&gt; 
[[Íomhá:Charles_Gavan_Duffy_1846.JPG|alt=|clé|mion|Charles Gavan Duffy, 1846, athair [[Lúise Gabhánach Ní Dhufaigh]]|296x296px]]

== Saol ==
Sa bhliain 1842 bhunaigh an Dufach, in éineacht le [[Tomás Dáibhis|Tomás Dáibhís]] agus [[Seán Diolún|Seán Blácach Diolúin]], [[nuachtán]] seachtainiúil In Éirinn — ''[[The Nation (nuachtán Éireannach)|The Nation]]'', nuachtán na gluaiseachta ‘Éire Óg’.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/UCDSchoolofLaw/posts/4247668891924069|teideal=An Ridire Séarlas Gabhánach (1816-1903)|údar=Scoil Dlí, COBÁC|dáta=2018|dátarochtana=2021}}&lt;/ref&gt;  ba é an chéad eagarthóir ar ''The Nation''.  

Sa tríú heagrán, ar an 29 Deireadh Fómhair 1842, foilsíodh amhrán tírghrá ‘Faugh a Ballagh’ leis an Dufach, faoin ainm cleite ‘Black Northern’.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://issuu.com/cnag/docs/feasta_2011_feabhra_le_cl_dach|teideal=Feasta  64 (2), lch 10-12.|údar=Art Ó Maolfabhail.|dáta=Feabhra 2011|dátarochtana=2023}}&lt;/ref&gt;  

Bhí sé chun tosaigh in Éire Óg agus bhí sé ina Fheisire thar ceann [[Ros Mhic Thriúin]] (i g[[Contae Loch Garman]]) ó 1852 go 1856.  

=== Astráil ===
[[Íomhá:Charles Gavan Duffy (Autobiography, 1880).jpg|clé|mion|298x298px|1880 mar Spéicéir (Speaker)]]
Tar éis dó dul ar eisimirce chun na h[[An Astráil|Astráil]]&lt;nowiki/&gt;e, tháinig  Gabhán Ó Dufaigh chun bheith ina 8ú Príomh-aire de [[Victoria (An Astráil)|Victoria]] agus ar dhuine de na daoine ceannasacha i stair pholaitiúil Victoria.

Bhí sé ina [[Príomh-Aire|Phríomh-aire]] ('Premier') ar [[Victoria (An Astráil)|Victoria]] (1871-72) agus ina Spéicéir ar an Tionól Reachtach (1877-80).&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

=== Ar scor sa Fhrainc ===
In 1881, phós an Dufach Louise Hall, 23, i b[[Páras]], in aois 65 dó. D'éag sé i Nice ar [[9 Feabhra]] [[1903]]. 

D'eagraigh an Duffy Memorial Committee sochraid ollmhór i mBaile Áthá Cliath agus bhí go leor daoine ar an tsochraid ar an 9 Márta.  Tá an Dufach curtha i [[Reilig Ghlas Naíon]].&lt;ref&gt;{{Cite news|url=http://nla.gov.au/nla.news-article44339280|teideal=BURIAL OF SIR CHARLES GAVAN DUFFY.|dáta=10 Márta 1903|work=Barrier Miner (Broken Hill, NSW : 1888 - 1954)|pages=2|dátarochtana=2021-04-12}}&lt;/ref&gt; 

== Clann ==
Bhí mac leis, Proinsias, a bhí ina phríomh-[[Breitheamh|bhreitheamh]] Ard-Chúirt na hAstráile (1931-35). 

Bhí mac eile, Seoirse, leathdheartháir le Proinsias, ina ghnáthbhreitheamh (1936-46) agus ina Uachtarán (1946-51) d'Ard-Chúirt na hÉireann.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

B'[[Oideachas|oideachasóir]] agus dhíograiseoir [[An Ghaeilge|Gaeilge]] í a iníon, [[Lúise Ghabhánach Ní Dhufaigh|Luíse Ghabhánach Ní Dhufaigh]]'''.'''

== Féach freisin ==

* [[Lúise Gabhánach Ní Dhufaigh]]
* [[Éirí Amach na nÉireannach Óg]]
* [[The Nation (nuachtán Éireannach)]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Ó Dubhthaigh, Cathal Gabhán}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1816]]
[[Catagóir:Básanna i 1903]]
[[Catagóir:Airí rialtais]]
[[Catagóir:Caitlicigh]]
[[Catagóir:Daoine a cuireadh i Reilig Ghlas Naíon]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Mhuineacháin]]
[[Catagóir:Eagarthóirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Éire Óg]]
[[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]]
[[Catagóir:Filí na hÉireann]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Gníomhaithe Éireannacha]]
[[Catagóir:Inimircigh]]
[[Catagóir:Iriseoirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Lucht gnó na hÉireann]]
[[Catagóir:Polaiteoirí as Contae Loch Garman]]
[[Catagóir:Polaiteoirí na hAstráile]]
[[Catagóir:Ré Victeoiriach]]
[[Catagóir:Réabhlóidithe Éireannacha]]
[[Catagóir:Ridirí]]
[[Catagóir:Victoria (stát)]]</text>
      <sha1>8u5nlub1x2lri0vzlnl0c8j5et90xo9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vicipéid:Mná gan leathanach ar Vicipéid</title>
    <ns>4</ns>
    <id>95192</id>
    <revision>
      <id>1313050</id>
      <parentid>1312612</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:36:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>25319</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>1313050</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="215879" sha1="nf05ew85m9qv2av9v1c24te0uti2u0d" xml:space="preserve">Seo a leanas liosta mná Éireannacha gan leathanach ar Vicipéid:
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?linkcount WHERE {
  ?item wdt:P27|wdt:P17|wdt:P495|wdt:P1532 wd:Q27 . 
  FILTER NOT EXISTS {                              # has no en.wikipedia sitelink
    ?wen schema:about ?item .
    ?wen schema:isPartOf &lt;https://ga.wikipedia.org/&gt; .
  }
  ?item wdt:P21 wd:Q6581072 .                      # gender: female
  ?item wdt:P31 wd:Q5 .                            # human
  OPTIONAL {?item wikibase:sitelinks ?linkcount .} # count of sitelinks  
} limit 1000
|sort=P569
|columns=label:name,P18,description,P106,P569,P570,P19,P20,item:nasc wikidata,?linkcount:méid naisc
|thumb=40
|autolist=fallback
|links=red
|summary=itemnumber
}}
{| class='wikitable sortable'
! name
! íomhá
! description
! gairm
! dáta breithe
! dáta báis
! áit bhreithe
! áit bháis
! nasc wikidata
! méid naisc
|-
| [[Liadain]]
| 
| file Éireannach
| [[file]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| data-sort-value=&quot;650&quot; | 650
| No/unknown value
| [[Corca Dhuibhne, Barúntacht|Corca Dhuibhne]]
| 
| [[:d:Q4260764|Q4260764]]
| 7
|-
| [[Margaret FitzGerald, Cuntaois Urumhan]]
| [[Íomhá:Unknown early 15th century lady on palimpsest chest tomb of Piers Butler, 8th Earl of Ormond (1467-1539), St Canice's Cathedral, Kilkenny, supposed to represent his wife Margaret Fitzgerald.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] person (1401–1542) ♀; child of [[Gearóid Mór Mac Gearailt]] agus Alison Eustace; spouse of Piers Butler, 8ú hIarla Urumhan
| 
| data-sort-value=&quot;1401&quot; | 15th century
| data-sort-value=&quot;1542&quot; | 1542-08-09
| 
| [[Cill Chainnigh]]
| [[:d:Q208901|Q208901]]
| 4
|-
| [[Elizabeth Stanhope]]
| [[Íomhá:Elizabeth Countess of Chesterfield.png|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] person (1640–1665) ♀; child of James Butler, 1st Duke of Ormonde agus Elizabeth Butler; spouse of Philip Stanhope
| 
| data-sort-value=&quot;1640&quot; | 1640-06-29
| data-sort-value=&quot;1665&quot; | 1665-07
| [[Caisleán Chill Chainnigh]]
| 
| [[:d:Q245681|Q245681]]
| 3
|-
| [[Grizel Steevens]]
| [[Íomhá:Grizell Steevens.png|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Ríocht na Breataine Móire|ríocht na breataine móire]] benefactor (1653–1746) ♀
| [[benefactor]]
| data-sort-value=&quot;1653&quot; | 1653
| data-sort-value=&quot;1746&quot; | 1746
| [[Sasana]]
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[:d:Q1124291|Q1124291]]
| 3
|-
| [[Elizabeth Aldworth]]
| [[Íomhá:MrsAldworth.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] uasal (1692–1773) ♀; child of Arthur St Leger, 1st Viscount Doneraile agus Elizabeth Hayes; spouse of Richard Aldworth
| [[uasal]]
| data-sort-value=&quot;1692&quot; | 1692&lt;br/&gt;1695
| data-sort-value=&quot;1773&quot; | 1773&lt;br/&gt;1772-05-11
| [[Dún ar Aill]]
| [[Contae Chorcaí]]
| [[:d:Q1773537|Q1773537]]
| 11
|-
| [[Elizabeth Griffith]]
| [[Íomhá:Elizabeth griffith.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[An Bhreatain Bheag|breatnach]] aisteoir stáitse, [[Scríbhneoir|scríbhneoir]] agus scríbhneoir aistí (1727–1793) ♀
| [[aisteoir stáitse]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir aistí]]
| data-sort-value=&quot;1727&quot; | 1727-10-11
| data-sort-value=&quot;1793&quot; | 1793-01-05
| [[Sir Forgannwg]]
| [[Cill Dara]]
| [[:d:Q1331217|Q1331217]]
| 7
|-
| [[Nano Nagle]]
| [[Íomhá:Nano Nagle.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] bean rialta Chríostaí, ban-ab (1728–1784) ♀
| [[bean rialta Chríostaí]]
| data-sort-value=&quot;1728&quot; | 1728
| data-sort-value=&quot;1784&quot; | 1784-04-20
| [[Contae Chorcaí]]
| [[Corcaigh]]
| [[:d:Q596669|Q596669]]
| 11
|-
| [[Amelia Curran]]
| 
| péintéir Éireannach (1775–1847)
| [[péintéir]]
| data-sort-value=&quot;1775&quot; | 1775
| data-sort-value=&quot;1847&quot; | 1847
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[an Róimh]]
| [[:d:Q2842660|Q2842660]]
| 10
|-
| [[Catherine McAuley]]
| [[Íomhá:Photo mcauley.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] duine rialta, [[Bean rialta|bean rialta]] agus [[Altra|altra]] (1778–1841) ♀
| [[duine rialta]]&lt;br/&gt;[[bean rialta]]&lt;br/&gt;[[altra]]
| data-sort-value=&quot;1778&quot; | 1778-09-29
| data-sort-value=&quot;1841&quot; | 1841-11-11
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[:d:Q2736460|Q2736460]]
| 15
|-
| [[Anna Maria Hall]]
| [[Íomhá:Forlorn-hope-amhall.png|center|40px]]
| úrscéalaí Éireannach
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[úrscéalaí]]&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir litríocht pháistí]]&lt;br/&gt;[[eagarthóir]]&lt;br/&gt;[[daonchara]]
| data-sort-value=&quot;1800&quot; | 1800-01-06
| data-sort-value=&quot;1881&quot; | 1881-01-30
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[Molesey]]
| [[:d:Q562000|Q562000]]
| 16
|-
| [[Joanna Hiffernan]]
| [[Íomhá:Courbe Portrait de Jo.jpg|center|40px]]
| mainicín Éireannach
| [[mainicín ealaíne]]&lt;br/&gt;[[péintéir]]&lt;br/&gt;[[Mainicín faisin|mainicín]]
| data-sort-value=&quot;1843&quot; | 1843
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century&lt;br/&gt;1903
| [[Luimneach]]
| [[Holborn]]
| [[:d:Q457483|Q457483]]
| 15
|-
| [[Ellen (Nellie) Cashman]]
| [[Íomhá:Ellen Cashman.gif|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] taiscéalaí, bialannaí agus prospector (1845–1925) ♀; Alaska Women's Hall of Fame, Arizona Women's Hall of Fame, National Cowgirl Museum and Hall of Fame agus Alaska Mining Hall of Fame
| [[taiscéalaí]]&lt;br/&gt;[[bialannaí]]&lt;br/&gt;[[prospector]]
| data-sort-value=&quot;1845&quot; | 1845-08-25
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-01-04
| [[An Cóbh]]
| [[Victoria, an Cholóim Bhriotanach|Victoria]]
| [[:d:Q602294|Q602294]]
| 8
|-
| [[Fanny Parnell]]
| [[Íomhá:Miss Fanny Parnell 1882.jpg|center|40px]]
| file Éireannach (1848 – 1882)
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[file]]
| data-sort-value=&quot;1848&quot; | 1848-09-04
| data-sort-value=&quot;1882&quot; | 1882-07-20
| 
| 
| [[:d:Q3066476|Q3066476]]
| 5
|-
| [[George Egerton]]
| [[Íomhá:George Egerton in the 1930s.jpg|center|40px]]
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Briotanach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]]-[[An Astráil|astrálach]] [[Scríbhneoir|scríbhneoir]], drámadóir, [[Úrscéalaí|úrscéalaí]] agus aistritheoir (1859–1945) ♀; child of John Joseph Dunne agus Elizabeth George; spouse of Reginald Edward Golding Bright, Henry Peter Higginson agus Egerton Clairmonte
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[drámadóir]]&lt;br/&gt;[[úrscéalaí]]&lt;br/&gt;[[aistritheoir]]
| data-sort-value=&quot;1859&quot; | 1859-12-14&lt;br/&gt;1860
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-08-12
| [[an Astráil]]
| [[Londain]]
| [[:d:Q273207|Q273207]]
| 9
|-
| [[May Langrishe]]
| 
| imreoir leadóige Éireannach
| [[imreoir leadóige]]
| data-sort-value=&quot;1864&quot; | 1864-12-31
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-01-24
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
| [[Charmouth]]
| [[:d:Q1727762|Q1727762]]
| 3
|-
| [[Louisa Martin]]
| [[Íomhá:Mollie martin.jpg|center|40px]]
| imreoir leadóige Éireannach
| [[imreoir leadóige]]
| data-sort-value=&quot;1865&quot; | 1865-09-03
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-10-24
| [[An Dúcharraig]]
| [[Port Rois]]
| [[:d:Q1395948|Q1395948]]
| 11
|-
| [[Lena Rice]]
| [[Íomhá:Lena rice.jpg|center|40px]]
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus na hÉireann|Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus na hÉireann]] imreoir leadóige (1866–1907) ♀
| [[imreoir leadóige]]
| data-sort-value=&quot;1866&quot; | 1866-06-21
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-06-21
| [[Loch Ceann]]
| [[Loch Ceann]]
| [[:d:Q267303|Q267303]]
| 21
|-
| [[M. Obré]]
| [[Íomhá:Ireland England 1903.jpg|center|40px]]
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1870&quot; | 1870s
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| 
| [[:d:Q55739841|Q55739841]]
| 1
|-
| [[Ethel Hobday]]
| 
| ceoltóir Éireannach
| [[pianódóir]]
| data-sort-value=&quot;1872&quot; | 1872-11-28
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-07-10
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q4498564|Q4498564]]
| 2
|-
| [[Annie Moore]]
| [[Íomhá:Annie Moore.png|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] person (1874–1924) ♀
| 
| data-sort-value=&quot;1874&quot; | 1874-04-24
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-12-06
| [[Corcaigh]]
| [[Manhattan]]
| [[:d:Q529195|Q529195]]
| 6
|-
| [[Hilda Chater]]
| 
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus na hÉireann|Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus na hÉireann]]-[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|briotanach]] imreoir fichille (1874–1968) ♀
| [[imreoir fichille]]
| data-sort-value=&quot;1874&quot; | 1874-08-28
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-11-27
| 
| 
| [[:d:Q105722375|Q105722375]]
| 4
|-
| [[Bickford]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1875&quot; | 1875
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| 
| [[:d:Q55739807|Q55739807]]
| 0
|-
| [[T. D. Good-Carroll]]
| [[Íomhá:Ireland England 1903.jpg|center|40px]]
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1879&quot; | 1879-11-01
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-02-21
| [[An Charraig Dhubh]]
| [[Droichead na Dothra]]
| [[:d:Q27044123|Q27044123]]
| 3
|-
| [[Sara Allgood]]
| [[Íomhá:Sara Allgood 1939.JPG|center|40px]]
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir stáitse]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]&lt;br/&gt;[[aisteoir]]
| data-sort-value=&quot;1880&quot; | 1880-10-30&lt;br/&gt;1883
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-09-13
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[Woodland Hills]]
| [[:d:Q238070|Q238070]]
| 30
|-
| [[Mary Dickenson-Auner]]
| 
| cumadóir Éireannach
| [[cumadóir]]&lt;br/&gt;[[veidhleadóir]]
| data-sort-value=&quot;1880&quot; | 1880-10-24
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-05-25
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[Vín]]
| [[:d:Q1719083|Q1719083]]
| 4
|-
| [[Irene Hamilton]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1880&quot; | 1880s
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| 
| [[:d:Q55739833|Q55739833]]
| 0
|-
| [[Manders]]
| [[Íomhá:Mrs Manders.jpg|center|40px]]
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1880&quot; | 1880s
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| 
| [[:d:Q55739843|Q55739843]]
| 1
|-
| [[Hazlett]]
| [[Íomhá:Irish International Badminton team 1909.jpg|center|40px]]
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1880&quot; | 1880s
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| 
| [[:d:Q84044654|Q84044654]]
| 1
|-
| [[Storey]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1885&quot; | 1885
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| 
| [[:d:Q55739860|Q55739860]]
| 0
|-
| [[H. Pigot]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1887&quot; | 1887
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| 
| [[:d:Q65554314|Q65554314]]
| 0
|-
| [[C. Johnstone]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| 
| [[:d:Q27574560|Q27574560]]
| 0
|-
| [[Louisa Plews]]
| [[Íomhá:Irish International Badminton team 1912.jpg|center|40px]]
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| 
| [[:d:Q55739855|Q55739855]]
| 1
|-
| [[Nora Lambert]]
| [[Íomhá:Miss Lambert.jpg|center|40px]]
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| 
| [[:d:Q65554502|Q65554502]]
| 1
|-
| [[F. O. D. Trench]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| 
| [[:d:Q27574551|Q27574551]]
| 0
|-
| [[E. F. Stewart]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1890&quot; | 1890s
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| 
| [[:d:Q55739822|Q55739822]]
| 0
|-
| [[Bridget Dowling]]
| [[Íomhá:Bridget Dowling Hitler NYWTS.jpg|center|40px]]
| céilí Alois Hitler
| [[scríbhneoir]]
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-07-03
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-11-18
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[Long Island]]
| [[:d:Q454576|Q454576]]
| 16
|-
| [[Patricia Collinge]]
| [[Íomhá:Patricia-collinge-trailer.jpg|center|40px]]
| ban-aisteoir Meiriceánach
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir stáitse]]&lt;br/&gt;[[aisteoir teilifíse]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir scripte]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]
| data-sort-value=&quot;1892&quot; | 1892-09-20
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-04-10
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]]
| [[:d:Q177208|Q177208]]
| 20
|-
| [[Kitty Kiernan]]
| [[Íomhá:Kitty Kiernan.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] réabhlóidí agus gníomhaí (1892–1945) ♀
| [[réabhlóidí]]&lt;br/&gt;[[gníomhaí]]
| data-sort-value=&quot;1892&quot; | 1892-01-26
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-07-24
| [[Gránard]]
| 
| [[:d:Q4581421|Q4581421]]
| 9
|-
| [[Dorothy Colpoys]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-11-26
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980
| [[Surrey]]
| [[Devon]]
| [[:d:Q27783241|Q27783241]]
| 2
|-
| [[A. M. Head]]
| [[Íomhá:Mrs A.M. Head.jpg|center|40px]]
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| 
| [[:d:Q15290937|Q15290937]]
| 4
|-
| [[Enid Starkie]]
| 
| léirmheastóir liteartha Éireannach
| [[múinteoir ollscoile]]&lt;br/&gt;[[beathaisnéisí]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-08-18
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-04-21
| [[Cill Iníon Léinín]]
| 
| [[:d:Q1343100|Q1343100]]
| 3
|-
| [[Ninette de Valois]]
| [[Íomhá:Ninette de Valois (1974).jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|briotanach]] damhsóir bailé, cóiréagrafaí, leabhrógaí, máistir bailé, [[Scríbhneoir|scríbhneoir]], múinteoir bailé, [[Stiúrthóir scannán|stiúrthóir scannán]] agus ballet director (1898–2001) ♀; Chevalier de la Légion d'honneur‎, Gradam Laurence Olivier, Dame Commander of the Order of the British Empire, Duais Erasmus, Companion of Honour, Ord Fiúntais, Bonn Albert, Society of London Theatre Special Award, Critics' Circle Award for Distinguished Service to the Arts agus Queen Elizabeth II Coronation Award; member of Acadamh Ealaíona agus Eolaíochtaí Mheiriceá; child of Thomas Robert Alexander Stannus agus Elizabeth Graydon Smith; spouse of Arthur Blackall Connell
| [[damhsóir bailé]]&lt;br/&gt;[[cóiréagrafaí]]&lt;br/&gt;[[leabhrógaí]]&lt;br/&gt;[[máistir bailé]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[múinteoir bailé]]&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;[[ballet director]]
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-06-06
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-03-08
| [[Baile Coimín]]
| [[Londain]]
| [[:d:Q234436|Q234436]]
| 33
|-
| [[Elizabeth Bowen]]
| [[Íomhá:Elizabeth Bowen (cropped).png|center|40px]]
| scríbhneoir Éireannach
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[úrscéalaí]]&lt;br/&gt;[[gearrscéalaí]]
| data-sort-value=&quot;1899&quot; | 1899-06-07
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-02-22
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[Londain]]
| [[:d:Q235308|Q235308]]
| 43
|-
| [[Eileen Percy]]
| [[Íomhá:Eileen Percy - Aug 14 1920 EH.jpg|center|40px]]
| aisteoir Gael-Mheiriceánach (1900-1973)
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-08-21
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-07-29
| [[Béal Feirste]]
| [[Los Angeles, California|Los Angeles]]
| [[:d:Q2070491|Q2070491]]
| 12
|-
| [[D. Anderson]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900s
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| 
| [[:d:Q55739817|Q55739817]]
| 0
|-
| [[D. Pilkington]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900s
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| 
| [[:d:Q55739819|Q55739819]]
| 0
|-
| [[Muriel Homan]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900s
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| 
| [[:d:Q55739840|Q55739840]]
| 0
|-
| [[Iris Origo]]
| [[Íomhá:Iris Origo Donata.jpg|center|40px]]
| scríbhneoir Briotanach
| [[staraí]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[feirmeoir]]&lt;br/&gt;[[beathaisnéisí]]&lt;br/&gt;[[dialannaí]]
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-08-15
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-06-28
| [[Gloucestershire]]
| [[Siena]]
| [[:d:Q518613|Q518613]]
| 8
|-
| [[Mary Katherine Herbert]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] spiaire agus gníomhaire SOE (1903–1983) ♀; spouse of Claude de Baissac
| [[spiaire]]&lt;br/&gt;[[gníomhaire SOE]]
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-10-01
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-01-23
| [[Cas-gwent]]
| [[Frant]]
| [[:d:Q3296186|Q3296186]]
| 6
|-
| [[Ellen Organ]]
| [[Íomhá:Little Nellie of Holy God.gif|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] misteach agus visionary (1903–1908) ♀
| [[misteach]]&lt;br/&gt;[[visionary]]
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-08-24
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-02-02
| [[Port Láirge]]
| [[Corcaigh]]
| [[:d:Q3337916|Q3337916]]
| 5
|-
| [[Molly Keane]]
| 
| scríbhneoir Éireannach
| [[úrscéalaí]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[drámadóir]]
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-07-20
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-04-22
| [[Contae Chill Dara]]
| [[Aird Mhór]]
| [[:d:Q4958431|Q4958431]]
| 6
|-
| [[Derreen Good]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-08-15
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q55739818|Q55739818]]
| 1
|-
| [[Norma Stoker]]
| [[Íomhá:Norma Stoker.jpg|center|40px]]
| imreoir badmantain
| [[imreoir leadóige]]&lt;br/&gt;[[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905-03-26
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-08-21
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[Contae Bhaile Átha Cliath]]
| [[:d:Q1999289|Q1999289]]
| 4
|-
| [[Olive Wilson]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948
| [[Doire]]
| 
| [[:d:Q2019968|Q2019968]]
| 2
|-
| [[Edel Quinn]]
| [[Íomhá:Edel Quinn.png|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] misinéir (1907–1944) ♀
| [[misinéir]]
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-09-14
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-05-12
| [[Ceann Toirc]]
| [[Nairobi]]
| [[:d:Q443996|Q443996]]
| 14
|-
| [[G. Good]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| 
| [[:d:Q65554295|Q65554295]]
| 0
|-
| [[Christabel Bielenberg]]
| 
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Briotanach]]-[[An Ghearmáin|gearmánach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] [[Scríbhneoir|scríbhneoir]] agus trodaí frithbheartaíochta (1909–2003) ♀; Commander's Cross of the Order of Merit of the Federal Republic of Germany; child of Percy Collingwood Burton agus Christabel Rose Harmsworth; spouse of Peter Bielenberg
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[trodaí frithbheartaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-06-18
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-11-02
| [[Londain]]
| [[An Tulach]]
| [[:d:Q97287|Q97287]]
| 6
|-
| [[Margaret Kelly]]
| [[Íomhá:MargaretKellyYoung.JPG|center|40px]]
| damhsóir Éireannach
| [[bainisteoir]]&lt;br/&gt;[[cóiréagrafaí]]&lt;br/&gt;[[damhsóir]]
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910-06-24
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-09-11
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[Páras]]
| [[:d:Q1747577|Q1747577]]
| 8
|-
| [[Eileen Goulding]]
| [[Íomhá:Irish Leinster Interprovincial Badminton team 1936.jpg|center|40px]]
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910s
| 
| 
| 
| [[:d:Q84044350|Q84044350]]
| 1
|-
| [[Billy Kelly]]
| [[Íomhá:Billie Kelly.jpg|center|40px]]
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910s
| 
| 
| 
| [[:d:Q84044367|Q84044367]]
| 1
|-
| [[Mavis Macnaughton]]
| [[Íomhá:Mavis Hamilton.jpg|center|40px]]
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-09-14
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-11
| [[Ráth Domhnaigh]]
| 
| [[:d:Q1647577|Q1647577]]
| 5
|-
| [[G. Carty]]
| [[Íomhá:Badminton 1939.JPG|center|40px]]
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911
| 
| 
| 
| [[:d:Q65554294|Q65554294]]
| 1
|-
| [[Marguerite Dockrell]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (1912–1983) ♀; child of [[Henry Morgan Dockrell]]
| [[snámhóir]]
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-03-10
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-09
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[Northampton]]
| [[:d:Q23936583|Q23936583]]
| 4
|-
| [[Geraldine Fitzgerald]]
| [[Íomhá:Geraldine-Fitzgerald-August-1944.jpg|center|40px]]
| ban-aisteoir Gael-Mheiriceánach
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[aisteoir stáitse]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]&lt;br/&gt;[[aisteoir teilifíse]]&lt;br/&gt;[[stiúrthóir drámaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1913&quot; | 1913-11-24
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-07-17
| [[Na Clocha Liatha]]
| [[Upper East Side]]
| [[:d:Q236396|Q236396]]
| 38
|-
| [[Joyce Redman]]
| 
| aisteoir Angla-Éireannach
| [[aisteoir teilifíse]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]&lt;br/&gt;[[aisteoir stáitse]]
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915-12-09
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-05-10
| [[Gosforth]]
| [[Pembury]]
| [[:d:Q442956|Q442956]]
| 16
|-
| [[Dorothy Donaldson]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]&lt;br/&gt;[[imreoir haca]]
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-09-04
| [[Port Láirge]]
| 
| [[:d:Q1250293|Q1250293]]
| 4
|-
| [[E. Hall]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915
| 
| 
| 
| [[:d:Q134423755|Q134423755]]
| 0
|-
| [[Bridie O'Flaherty]]
| 
| polaiteoir Éireannach
| [[polaiteoir]]
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-10-27
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-01-12
| 
| [[Gaillimh]]
| [[:d:Q914007|Q914007]]
| 2
|-
| [[Maeve Brennan]]
| 
| scríbhneoir Éireannach
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[léirmheastóir liteartha]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[úrscéalaí]]&lt;br/&gt;[[colúnaí]]
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-01-06
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-11-01
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]]
| [[:d:Q1883652|Q1883652]]
| 9
|-
| [[Margaret Barry]]
| 
| ceoltóir Éireannach
| [[bainseóí]]&lt;br/&gt;[[amhránaí]]
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989
| [[Corcaigh]]
| [[Baile Labhráis]]
| [[:d:Q2073268|Q2073268]]
| 4
|-
| [[Marie Kean]]
| 
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir scannáin]]
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-06-27
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-12-29
| [[An Ros, Contae Bhaile Átha Cliath|An Ros]]
| [[Domhnach Broc]]
| [[:d:Q3292619|Q3292619]]
| 6
|-
| [[Josie MacAvin]]
| 
| dearthóir seit
| [[dearthóir léiriúchán]]
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-04-23
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-01-26
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[Baile na Manach]]
| [[:d:Q178716|Q178716]]
| 8
|-
| [[Barbara Good]]
| [[Íomhá:Barbara J. Good.jpg|center|40px]]
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920
| 
| 
| 
| [[:d:Q807442|Q807442]]
| 3
|-
| [[Elizabeth Shaw]]
| [[Íomhá:Elizabeth Shaw (1989) by Guenter Prust.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] scigealaíontóir, maisitheoir, cartúnaí, maisitheoir, ealaíontóir grafach agus [[Grianghrafadóir|grianghrafadóir]] (1920–1992) ♀; Gutenberg Prize
| [[scigealaíontóir]]&lt;br/&gt;[[maisitheoir]]&lt;br/&gt;[[cartúnaí]]&lt;br/&gt;[[ealaíontóir grafach]]&lt;br/&gt;[[grianghrafadóir]]
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-05-04
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-06-27
| [[Béal Feirste]]
| [[Beirlín]]
| [[:d:Q1331314|Q1331314]]
| 3
|-
| [[Eilís Dillon]]
| 
| scríbhneoir Éireannach
| [[file]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir litríocht pháistí]]
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-03-07
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-07-19
| [[Gaillimh]]
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[:d:Q1567235|Q1567235]]
| 8
|-
| [[Nora Conway]]
| [[Íomhá:Badminton 1939.JPG|center|40px]]
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920s
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010s
| 
| 
| [[:d:Q6457791|Q6457791]]
| 3
|-
| [[B. Potter]]
| 
| imreoir badmantain Éireannach
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920s
| 
| 
| 
| [[:d:Q55739806|Q55739806]]
| 0
|-
| [[Leland Bardwell]]
| 
| scríbhneoir Éireannach
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[file]]&lt;br/&gt;[[drámadóir]]
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-02-25
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-06-28
| [[Chennai]]
| [[Sligeach]]
| [[:d:Q1816611|Q1816611]]
| 4
|-
| [[Kathleen Ryan]]
| [[Íomhá:Kathleen Ryan (in &quot;Odd Man Out&quot;).png|center|40px]]
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-09-08
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-12-11&lt;br/&gt;1985-11-11
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[:d:Q3194084|Q3194084]]
| 6
|-
| [[V. H. Gillespie]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923
| 
| 
| 
| [[:d:Q65554623|Q65554623]]
| 0
|-
| [[Mary Catherine Tinney]]
| 
| taidhleoir Éireannach
| [[taidhleoir]]
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-02-15
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-11-22
| [[Albain]]
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[:d:Q1410325|Q1410325]]
| 3
|-
| [[Sheila Manahan]]
| 
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-01-01
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-03-29
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[Londain]]
| [[:d:Q1414336|Q1414336]]
| 3
|-
| [[Anna Manahan]]
| 
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir stáitse]]
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-10-18
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-03-08
| [[Contae Phort Láirge]]
| [[Port Láirge]]
| [[:d:Q2358194|Q2358194]]
| 6
|-
| [[Peggy Cummins]]
| [[Íomhá:Peggy Cummins. Promotion 1950.jpg|center|40px]]
| ban-aisteoir Éireannach a rugadh sa Bhreatain Bheag
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir stáitse]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-12-18
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-12-29
| [[Prestatyn]]
| [[Londain]]
| [[:d:Q441467|Q441467]]
| 19
|-
| [[Doreen Keogh]]
| 
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-05-02&lt;br/&gt;1924-04-10
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-12-31
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[Baile Mhic Andáin]]
| [[:d:Q2018740|Q2018740]]
| 4
|-
| [[B. Curran]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925
| 
| 
| 
| [[:d:Q65554200|Q65554200]]
| 0
|-
| [[E. Abraham]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925
| 
| 
| 
| [[:d:Q134573186|Q134573186]]
| 0
|-
| [[W. Swann]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925
| 
| 
| 
| [[:d:Q134573262|Q134573262]]
| 0
|-
| [[Anne McCaffrey]]
| [[Íomhá:Anne McCaffrey 2005.JPG|center|40px]]
| úrscéalaí Gael-Mheiriceánach
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[úrscéalaí]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir ficsean eolaíochta]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir litríocht pháistí]]
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-04-01
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-11-21
| [[Cambridge, Massachusetts|Cambridge]]
| [[An Caisleán Nua, Contae Chill Mhantáin|An Caisleán Nua]]
| [[:d:Q233046|Q233046]]
| 40
|-
| [[Alice Glenn]]
| 
| polaiteoir Éireannach
| [[polaiteoir]]
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-12-17
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-12-16
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[Deilginis]]
| [[:d:Q2646906|Q2646906]]
| 2
|-
| [[Jean Kennedy Smith]]
| [[Íomhá:Jean Kennedy c1953.jpg|center|40px]]
| taidhleoir Gael-Mheiriceánach
| [[taidhleoir]]
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-02-20
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-06-17
| [[Bostún, Massachusetts|Bostún]]
| [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]]
| [[:d:Q272401|Q272401]]
| 29
|-
| [[Mona Baptiste]]
| 
| [[Oileán na Tríonóide agus Tobága|Oileán na Tríonóide agus Tobága]]-[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|briotanach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] [[Aisteoir|aisteoir]] agus [[Amhránaí|amhránaí]] (fl. 1949–) (1928–1993) ♀; spouse of William Morrison
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[amhránaí]]
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-06-21
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-06-25
| [[Oileán na Tríonóide]]
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[:d:Q1662382|Q1662382]]
| 5
|-
| [[Kitty Hayes]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] [[Ceoltóir|ceoltóir]] (1928–2008) ♀
| [[ceoltóir]]
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-05-17
| 
| 
| [[:d:Q1949254|Q1949254]]
| 3
|-
| [[Maeve Kyle]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|briotanach]] imreoir haca, rábálaí agus reathaí meánfhaid (1928–2025) ♀; Oifigeach Ord Impireacht na Breataine
| [[imreoir haca]]&lt;br/&gt;[[rábálaí]]&lt;br/&gt;[[reathaí meánfhaid]]
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-10-06
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-07-23
| [[Cill Chainnigh]]
| 
| [[:d:Q6729406|Q6729406]]
| 6
|-
| [[Sheila Smyth]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928
| 
| 
| 
| [[:d:Q27793294|Q27793294]]
| 0
|-
| [[Catherine Gaskin]]
| 
| úrscéalaí Gael-Astráileach
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[úrscéalaí]]
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-04-02
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-09-06
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]&lt;br/&gt;[[Dundalk Bay]]
| [[Sydney]]
| [[:d:Q513055|Q513055]]
| 7
|-
| [[Esme Mercer]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929
| 
| 
| 
| [[:d:Q27672134|Q27672134]]
| 0
|-
| [[R. Gibson]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929
| 
| 
| 
| [[:d:Q65554544|Q65554544]]
| 0
|-
| [[Jennifer Johnston]]
| [[Íomhá:Jennifer Johnston (novelist).png|center|40px]]
| scríbhneoir Éireannach
| [[úrscéalaí]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-01-12
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-02-25
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[Dún Laoghaire]]
| [[:d:Q526219|Q526219]]
| 14
|-
| [[Yvonne Kelly]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930s
| 
| 
| 
| [[:d:Q1547285|Q1547285]]
| 2
|-
| [[Susan Devlin]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931
| 
| [[Winnipeg]]
| 
| [[:d:Q2363393|Q2363393]]
| 3
|-
| [[Yvonne Barr]]
| 
| víreolaí Éireannach
| [[vireolaí]]
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-03-11
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-02-13
| [[Ceatharlach]]
| [[Melbourne]]
| [[:d:Q456705|Q456705]]
| 13
|-
| [[Anne Donnelly]]
| 
| péintéir Éireannach
| [[péintéir]]
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932
| 
| [[Béal Feirste]]
| 
| [[:d:Q1117247|Q1117247]]
| 3
|-
| [[J. Duncan]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932
| 
| 
| 
| [[:d:Q65554344|Q65554344]]
| 0
|-
| [[Jean Lawless]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933
| 
| 
| 
| [[:d:Q13481865|Q13481865]]
| 2
|-
| [[Audrey Dalton]]
| [[Íomhá:Audrey Dalton Wagon Train 1959.jpg|center|40px]]
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-01-21
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q439915|Q439915]]
| 18
|-
| [[Ann Ormonde]]
| 
| polaiteoir Éireannach
| [[polaiteoir]]
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-01-20
| 
| [[Coill Mhic Thomáisín]]
| 
| [[:d:Q263468|Q263468]]
| 2
|-
| [[Nuala Fennell]]
| [[Íomhá:Nuala Fennell, April 1983 (cropped).jpg|center|40px]]
| polaiteoir Éireannach
| [[polaiteoir]]
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-11-25
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-08-11
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[Bóthar Mhuirfean]]
| [[:d:Q526634|Q526634]]
| 5
|-
| [[Mary Bryan]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-10-26
| [[Trá Lí]]
| 
| [[:d:Q1906224|Q1906224]]
| 2
|-
| [[Elizabeth Shaughnessy]]
| 
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]] imreoir fichille (*1937) ♀
| [[imreoir fichille]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937
| 
| 
| 
| [[:d:Q5363498|Q5363498]]
| 2
|-
| [[Carmencita Hederman]]
| 
| polaiteoir Éireannach
| [[polaiteoir]]
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-10-23
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-05-31
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q1043753|Q1043753]]
| 4
|-
| [[Deirdre O'Connell]]
| 
| ban-aisteoir agus amhránaí Gael-Mheiriceánach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[amhránaí]]
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-06-16
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-06-09
| [[South Bronx]]
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[:d:Q2916434|Q2916434]]
| 5
|-
| [[Gemma O'Connor]]
| 
| scríbhneoir Éireannach
| [[athchóiritheoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q1501154|Q1501154]]
| 3
|-
| [[Lena Rea]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940
| 
| 
| 
| [[:d:Q1817335|Q1817335]]
| 2
|-
| [[Aideen O'Kelly]]
| 
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-09-05
| data-sort-value=&quot;2015&quot; | 2015-04-22
| [[Deilginis]]
| [[Englewood]]
| [[:d:Q4696760|Q4696760]]
| 2
|-
| [[Bernadette Greevy]]
| 
| amhránaí
| [[amhránaí ceoldrámaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940-07-03
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-09-26
| 
| 
| [[:d:Q4892795|Q4892795]]
| 1
|-
| [[Joan McCloy]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940
| 
| 
| 
| [[:d:Q6519433|Q6519433]]
| 2
|-
| [[Fidelma Macken]]
| 
| breitheamh Éireannach
| [[breitheamh]]&lt;br/&gt;[[múinteoir ollscoile]]&lt;br/&gt;[[abhcóide]]
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-02-28
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q1411301|Q1411301]]
| 4
|-
| [[Maureen Mockford]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-03-27
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-01-12
| [[Béal Feirste]]
| 
| [[:d:Q13481867|Q13481867]]
| 3
|-
| [[Claire Walsh]]
| 
| reathaí meánraoin Éireannach
| [[reathaí meánfhaid]]
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-05-27
| 
| 
| 
| [[:d:Q42294660|Q42294660]]
| 2
|-
| [[Jane Leslie]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942
| 
| 
| 
| [[:d:Q65554348|Q65554348]]
| 0
|-
| [[Mary Dinan]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943
| 
| 
| 
| [[:d:Q6780729|Q6780729]]
| 1
|-
| [[Mary White]]
| 
| polaiteoir Éireannach (Fianna Fáil)
| [[polaiteoir]]&lt;br/&gt;[[duine den lucht gnó]]
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-10-07
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-01-04
| [[Dún Dealgan]]
| 
| [[:d:Q530899|Q530899]]
| 5
|-
| [[Margaret Murphy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cliathreathaí (*1944) ♀
| [[cliathreathaí]]
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-09-21
| 
| 
| 
| [[:d:Q41446936|Q41446936]]
| 1
|-
| [[Mary Upton]]
| 
| polaiteoir Éireannach
| [[polaiteoir]]
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-05-30
| 
| [[Cill Rois]]
| 
| [[:d:Q540353|Q540353]]
| 4
|-
| [[Mary Freehill]]
| [[Íomhá:Mary Freehill PES Group meeting 2019.jpg|center|40px]]
| méara Éireannach
| [[polaiteoir]]
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-07-22
| 
| 
| 
| [[:d:Q1906258|Q1906258]]
| 3
|-
| [[Kate Walsh]]
| 
| polaiteoir Éireannach
| [[polaiteoir]]
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-03-01
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-04-24
| [[Cill Droichid]]
| 
| [[:d:Q2463581|Q2463581]]
| 3
|-
| [[Sinéad Cusack]]
| [[Íomhá:Sinead cusack 2021 1.jpg|center|40px]]
| aisteoir Éireannach
| [[aisteoir scannáin]]&lt;br/&gt;[[aisteoir stáitse]]&lt;br/&gt;[[aisteoir]]
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-02-18
| 
| [[Deilginis]]
| 
| [[:d:Q224782|Q224782]]
| 17
|-
| [[Clare Boylan]]
| 
| scríbhneoir Éireannach
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[iriseoir]]
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-04-21
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-05-16
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[:d:Q4090437|Q4090437]]
| 7
|-
| [[Bernie Malone]]
| [[Íomhá:Bernie Malone, 1994.jpg|center|40px]]
| polaiteoir Éireannach
| [[polaiteoir]]
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-03-26
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q4894441|Q4894441]]
| 7
|-
| [[Ann Murray]]
| [[Íomhá:Curtain Call (6766562451).jpg|center|40px]]
| amhránaí ceoldrámaíochta Éireannach
| [[amhránaí ceoldrámaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-08-27
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q462570|Q462570]]
| 9
|-
| [[Mary Bergin]]
| 
| ceoltóir Éireannach
| [[ceoltóir]]
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-09-13
| 
| [[Seanchill]]
| 
| [[:d:Q1627129|Q1627129]]
| 5
|-
| [[Sorcha Cusack]]
| 
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-04-09
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q3491160|Q3491160]]
| 18
|-
| [[Mary Tracey-Purcell]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] reathaí meánfhaid (*1949) ♀
| [[reathaí meánfhaid]]
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-05-22
| 
| 
| 
| [[:d:Q42293853|Q42293853]]
| 4
|-
| [[Maxi]]
| 
| DJ, aisteoir agus ceoltóir Éireannach
| [[amhránaí]]
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-02-23
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q510649|Q510649]]
| 10
|-
| [[Wendy Donnelly]]
| 
| imreoir badmantain Éireannach
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950s
| 
| 
| 
| [[:d:Q2559274|Q2559274]]
| 1
|-
| [[Pádraigín Ní Uallacháin]]
| [[Íomhá:Pádraigín Ní Uallacháin.jpg|center|40px]]
| amhránaí agus ceoltóir Éireannach
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[amhránaí is scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[acadóir]]
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-08-23
| 
| [[Contae Lú]]
| 
| [[:d:Q2729382|Q2729382]]
| 4
|-
| [[Gemma Craven]]
| 
| amhránaí agus aisteoir Éireannach
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[ceoltóir]]
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-06-01
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q4943576|Q4943576]]
| 7
|-
| [[Dorothy Cunningham]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950
| 
| 
| 
| [[:d:Q26955634|Q26955634]]
| 1
|-
| [[F. Cunningham]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950
| 
| 
| 
| [[:d:Q65554280|Q65554280]]
| 0
|-
| [[Aileen Noonan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir fichille (*1950) ♀
| [[imreoir fichille]]
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950
| 
| 
| 
| [[:d:Q110160815|Q110160815]]
| 2
|-
| [[Sarah Ludford, Baroness Ludford]]
| [[Íomhá:Official portrait of Baroness Ludford crop 2, 2024.jpg|center|40px]]
| polaiteoir Briotanach (rugadh 1951)
| [[polaiteoir]]
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-03-14
| 
| [[Halesworth]]
| 
| [[:d:Q336425|Q336425]]
| 10
|-
| [[Adele King]]
| 
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-04-04
| 
| 
| 
| [[:d:Q4681892|Q4681892]]
| 1
|-
| [[Anne Anderson]]
| [[Íomhá:Anne Anderson (cropped).jpg|center|40px]]
| taidhleoir Éireannach
| [[taidhleoir]]
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-07
| 
| [[Cluain Meala]]
| 
| [[:d:Q564938|Q564938]]
| 6
|-
| [[Barbara Beckett]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-03
| 
| [[Tuaisceart Éireann]]
| 
| [[:d:Q807346|Q807346]]
| 3
|-
| [[Diane Underwood]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952
| 
| 
| 
| [[:d:Q26958541|Q26958541]]
| 1
|-
| [[Ann O'Connor]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*1952) ♀
| [[snámhóir]]
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-06-03
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q27881115|Q27881115]]
| 2
|-
| [[Vivienne Smith]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*1952) ♀
| [[snámhóir]]
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-11-10
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q27886476|Q27886476]]
| 2
|-
| [[Nollaig Casey]]
| 
| ceoltóir Éireannach
| [[fidléir]]
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 20th century
| 
| 
| 
| [[:d:Q2469858|Q2469858]]
| 3
|-
| [[Bairbre Dowling]]
| 
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir scannáin]]
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-03-27
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-01-20
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[Manhattan]]
| [[:d:Q2879967|Q2879967]]
| 2
|-
| [[Cornelia Hayes O'Herlihy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] [[Aisteoir|aisteoir]] agus [[Stiúrthóir scannán|stiúrthóir scannán]] (*1953) ♀; spouse of Lorcan O'Herlihy
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 20th century
| 
| 
| 
| [[:d:Q2997473|Q2997473]]
| 1
|-
| [[Áine Brady]]
| 
| polaiteoir Éireannach
| [[polaiteoir]]
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-09-08
| 
| [[Contae na Gaillimhe]]
| 
| [[:d:Q249955|Q249955]]
| 3
|-
| [[Síle de Valera]]
| [[Íomhá:Síle de Valera 1981 01.jpg|center|40px]]
| polaiteoir Éireannach de chuid Fianna Fáil
| [[polaiteoir]]
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-12-17
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q436181|Q436181]]
| 8
|-
| [[Bairbre de Brún]]
| [[Íomhá:Bairbre de Brún 2008-10-19 Strasbourg (cropped).jpg|center|40px]]
| polaiteoir Éireannach
| [[polaiteoir]]
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-01-10
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q450673|Q450673]]
| 10
|-
| [[Geraldine Brannigan]]
| 
| iomaitheoir Eurovision 1975
| [[amhránaí]]
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954
| 
| [[Cluain Tarbh]]
| 
| [[:d:Q451689|Q451689]]
| 8
|-
| [[Catherine Dunne]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] [[Scríbhneoir|scríbhneoir]] (*1954) ♀
| [[scríbhneoir]]
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q3663581|Q3663581]]
| 4
|-
| [[Mary Geaney]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir haca, camogie player agus imreoir peile Gaelaí (*1954) ♀
| [[imreoir haca]]&lt;br/&gt;[[camogie player]]&lt;br/&gt;[[imreoir peile Gaelaí]]
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-04-06
| 
| [[Oileán Ciarraí]]
| 
| [[:d:Q6779624|Q6779624]]
| 1
|-
| [[Christine Fulcher]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*1954) ♀
| [[snámhóir]]
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-12-20
| 
| 
| 
| [[:d:Q27922118|Q27922118]]
| 2
|-
| [[Bríd Brennan]]
| [[Íomhá:Brid Brennan - Day 3 diff 2025.png|center|40px]]
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir stáitse]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955
| 
| [[Béal Feirste]]
| 
| [[:d:Q913526|Q913526]]
| 8
|-
| [[Alexandra Colen]]
| [[Íomhá:AlexandraColen1996.jpg|center|40px]]
| polaiteoir Éireannach-Beilgeach
| [[polaiteoir]]
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-07-09
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q2833256|Q2833256]]
| 4
|-
| [[Adi Roche]]
| [[Íomhá:Adi Roche 2024.jpg|center|40px]]
| polaiteoir Éireannach
| [[polaiteoir]]
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-07-11
| 
| [[Cluain Meala]]
| 
| [[:d:Q4682618|Q4682618]]
| 16
|-
| [[Mary Coughlan]]
| [[Íomhá:Marycoughlan.JPG|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] [[Aisteoir|aisteoir]], [[Amhránaí|amhránaí]], [[Cumadóir amhrán|cumadóir amhrán]], ceoltóir snagcheoil, ealaíontóir taifeadta agus [[Ceoltóir|ceoltóir]] (fl. 1984–) (*1956) ♀; spouse of Frank Bonadio
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[cumadóir amhrán]]&lt;br/&gt;[[ceoltóir snagcheoil]]&lt;br/&gt;[[ealaíontóir taifeadta]]&lt;br/&gt;[[ceoltóir]]
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-05-05
| 
| [[Contae na Gaillimhe]]
| 
| [[:d:Q369823|Q369823]]
| 8
|-
| [[Máire Ní Chathasaigh]]
| 
| ceoltóir Éireannach
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[craoltóir]]
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956
| 
| [[Droichead na Bandan]]
| 
| [[:d:Q975053|Q975053]]
| 2
|-
| [[Kathleen O'Beirne]]
| 
| scríbhneoir Éireannach
| [[scríbhneoir]]
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-10-18
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q1736283|Q1736283]]
| 2
|-
| [[Máire Breatnach]]
| 
| fidléir Éireannach
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[fidléir]]&lt;br/&gt;[[pianódóir]]&lt;br/&gt;[[giotáraí]]&lt;br/&gt;[[méarchláraí]]
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q3331954|Q3331954]]
| 4
|-
| [[Biddy Phillips]]
| 
| imreoir camógaíochta
| 
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-07-07
| [[Tiobraid Árann (baile)|Tiobraid Árann]]
| 
| [[:d:Q4904090|Q4904090]]
| 1
|-
| [[Linda Andrews]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956
| 
| 
| 
| [[:d:Q27036227|Q27036227]]
| 1
|-
| [[Brenda McGrory]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*1956) ♀
| [[snámhóir]]
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-04-29
| 
| 
| 
| [[:d:Q27927243|Q27927243]]
| 2
|-
| [[Lynn McCrave]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956
| 
| 
| 
| [[:d:Q65554433|Q65554433]]
| 0
|-
| [[Geraldine Feeney]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] polaiteoir, Seanadóir na hÉireann (*1957) ♀
| [[polaiteoir]]
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-09-09
| 
| [[Contae Uíbh Fhailí]]
| 
| [[:d:Q304576|Q304576]]
| 2
|-
| [[Siobhán McCarthy]]
| 
| ban-aisteoir Éireannach
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[aisteoir stáitse]]
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-11-06
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q969376|Q969376]]
| 2
|-
| [[Alison Browner]]
| 
| amhránaí agus amhránaí ceoldrámaíochta Éireannach
| [[amhránaí ceoldrámaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-09-22
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q1490059|Q1490059]]
| 4
|-
| [[Regina Joyce]]
| 
| cianreathaí Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-02-07
| 
| 
| 
| [[:d:Q7308488|Q7308488]]
| 3
|-
| [[Ann Crossan]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957
| 
| 
| 
| [[:d:Q26958736|Q26958736]]
| 0
|-
| [[Aisling O'Leary]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*1957) ♀
| [[snámhóir]]
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-07-07
| 
| 
| 
| [[:d:Q27922111|Q27922111]]
| 2
|-
| [[Deirdre Sheehan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*1957) ♀
| [[snámhóir]]
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-09-25
| 
| 
| 
| [[:d:Q27995560|Q27995560]]
| 2
|-
| [[Niamh McMahon]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1957) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-03-06
| 
| 
| 
| [[:d:Q135389748|Q135389748]]
| 0
|-
| [[Breda Grennell]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1957) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-02-28
| 
| 
| 
| [[:d:Q135389750|Q135389750]]
| 0
|-
| [[Louise Richardson]]
| [[Íomhá:Louise Richardson.jpg|center|40px]]
| eolaí polaitíochta Éireannach
| [[ollamh]]
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958
| 
| [[Trá Mhór]]
| 
| [[:d:Q440934|Q440934]]
| 12
|-
| [[Maura O'Connell]]
| 
| amhránaí Éireannach
| [[amhránaí]]
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-09-16
| 
| [[Inis (baile)|Inis]]
| 
| [[:d:Q2285213|Q2285213]]
| 4
|-
| [[Aisling Walsh]]
| [[Íomhá:Aisling Walsh.jpg|center|40px]]
| scríbhneoir agus stiúrthóir scannán Éireannach
| [[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir scripte]]&lt;br/&gt;[[stiúrthóir teilifíse]]
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-09
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q2443145|Q2443145]]
| 11
|-
| [[Ailish Smyth]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1958) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-09-18
| 
| 
| 
| [[:d:Q29997026|Q29997026]]
| 1
|-
| [[Philodena Grennell]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1958) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-04-30
| 
| 
| 
| [[:d:Q135389749|Q135389749]]
| 0
|-
| [[Michèle Burke]]
| 
| [[Ceanada|Ceanadach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] smideoir agus [[Mainicín faisin|mainicín]] (fl. 1980–) (1959–2025) ♀; Duais Emmy agus Duais an Acadaimh don smideadh agus gruagaireacht is fearr
| [[smideoir]]&lt;br/&gt;[[Mainicín faisin|mainicín]]
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-09-26
| [[Cill Dara]]
| 
| [[:d:Q518417|Q518417]]
| 9
|-
| [[Kate Thompson]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] [[Aisteoir|aisteoir]], [[Scríbhneoir|scríbhneoir]], aisteoir stáitse agus [[Úrscéalaí|úrscéalaí]] (*1959) ♀
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir stáitse]]&lt;br/&gt;[[úrscéalaí]]
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959
| 
| [[Béal Feirste]]
| 
| [[:d:Q960202|Q960202]]
| 4
|-
| [[Carey May Edge]]
| 
| [[Ceanada|Ceanadach]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1959) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-07-19
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q1035934|Q1035934]]
| 5
|-
| [[Margaret M. Murnane]]
| 
| fisiceoir Éireannach
| [[fisiceoir]]&lt;br/&gt;[[múinteoir ollscoile]]
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-01-23
| 
| [[Luimneach]]
| 
| [[:d:Q1894870|Q1894870]]
| 10
|-
| [[Niamh Cusack]]
| 
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-10-20
| 
| [[Deilginis]]
| 
| [[:d:Q4411986|Q4411986]]
| 14
|-
| [[Marie Murphy-Rollins]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1959) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-03-23
| 
| 
| 
| [[:d:Q29996726|Q29996726]]
| 1
|-
| [[Debbie Freeman]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959
| 
| 
| 
| [[:d:Q65554233|Q65554233]]
| 0
|-
| [[Ann Connellan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1959) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-04-15
| 
| 
| 
| [[:d:Q135389753|Q135389753]]
| 0
|-
| [[Roma Downey]]
| [[Íomhá:Roma Downey 2015.jpg|center|40px]]
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Briotanach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] [[Aisteoir|aisteoir]], [[Léiritheoir scannáin|léiritheoir scannáin]], aisteoir scannáin agus [[Stiúrthóir scannán|stiúrthóir scannán]] (fl. 1988–) (*1960) ♀; réalta ar Hollywood Walk of Fame, Oifigeach Ord Impireacht na Breataine, TV Land Award agus Gradaim Acadamh Scannán agus Teilifíse na hÉireann; spouse of Mark Burnett, Leland Orser agus David Anspaugh; notable work Touched by an Angel agus A Woman Named Jackie
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[léiritheoir scannáin]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-05-06
| 
| [[Doire]]
| 
| [[:d:Q258989|Q258989]]
| 23
|-
| [[Bernie Nolan]]
| 
| aisteoir, ceoltóir agus pearsa theilifíse Éireannach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[dírbheathaisnéisí]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-10-17
| data-sort-value=&quot;2013&quot; | 2013-07-04
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[Weybridge]]
| [[:d:Q4892803|Q4892803]]
| 11
|-
| [[Patricia Walsh]]
| 
| caiteoir teisce Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-03-16
| 
| 
| 
| [[:d:Q16224342|Q16224342]]
| 4
|-
| [[Caroline O'Shea]]
| 
| lúthchleasaí Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-12-30
| 
| 
| 
| [[:d:Q21936525|Q21936525]]
| 2
|-
| [[Miriam Hopkins]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*1960) ♀
| [[snámhóir]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-10-28
| 
| 
| 
| [[:d:Q28037353|Q28037353]]
| 3
|-
| [[Ann O'Sullivan]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960s
| 
| 
| 
| [[:d:Q55739805|Q55739805]]
| 0
|-
| [[Nikki Lane]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960s
| 
| 
| 
| [[:d:Q55739848|Q55739848]]
| 0
|-
| [[Ann Hawkshaw]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960s
| 
| 
| 
| [[:d:Q65554176|Q65554176]]
| 0
|-
| [[Siobhain Caffrey]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1960) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-03-08
| 
| 
| 
| [[:d:Q135389754|Q135389754]]
| 0
|-
| [[Michelle Rocca]]
| [[Íomhá:Michelle Rocca in Belfast (cropped).jpg|center|40px]]
| péiceallán Éireannach
| [[láithreoir teilifíse]]&lt;br/&gt;[[péiceallán]]&lt;br/&gt;[[Mainicín faisin|mainicín]]&lt;br/&gt;[[iomaitheoir i gcomórtas áilleachta]]
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q372148|Q372148]]
| 8
|-
| [[Orla Brady]]
| [[Íomhá:Orla Brady 2020 1 cropped.jpg|center|40px]]
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir stáitse]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-03-28
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q444292|Q444292]]
| 19
|-
| [[Ali Hewson]]
| [[Íomhá:Alison Hewson portrait.jpg|center|40px]]
| gníomhaí agus bean ghnó Éireannach
| [[duine den lucht gnó]]
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-03-23
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q777287|Q777287]]
| 11
|-
| [[Anne Heraty]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] baincéir (*1961) ♀
| [[baincéir]]
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961
| 
| 
| 
| [[:d:Q2651939|Q2651939]]
| 2
|-
| [[Mary-Pat Moore]]
| 
| cruicéadaí
| [[cruicéadaí]]
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-04-24
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q6778731|Q6778731]]
| 4
|-
| [[Mary Parr]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cliathreathaí (*1961) ♀
| [[cliathreathaí]]
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-10-01
| 
| 
| 
| [[:d:Q21936533|Q21936533]]
| 3
|-
| [[Janice Walsh]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cruicéadaí (*1961) ♀
| [[cruicéadaí]]
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-12-17
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q27562837|Q27562837]]
| 4
|-
| [[Elaine Doyle]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961
| 
| 
| 
| [[:d:Q65554263|Q65554263]]
| 0
|-
| [[Dolores Fitzgibbon]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1961) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-09-15
| 
| 
| 
| [[:d:Q135389751|Q135389751]]
| 0
|-
| [[Emer Costello]]
| [[Íomhá:Costello, Emer-2148.jpg|center|40px]]
| polaiteoir Éireannach
| [[polaiteoir]]
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-09-03
| 
| [[Contae Lú]]
| 
| [[:d:Q525437|Q525437]]
| 8
|-
| [[Hilary Mooney]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] múinteoir ollscoile agus diagaire Caitliceach (*1962) ♀
| [[múinteoir ollscoile]]&lt;br/&gt;[[diagaire Caitliceach]]
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q1618120|Q1618120]]
| 1
|-
| [[Fionnuala Sherry]]
| [[Íomhá:Fionnuala Sherry.jpg|center|40px]]
| ceoltóir Éireannach
| [[ceoltóir]]
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-09-20
| 
| [[An Nás]]
| 
| [[:d:Q1868188|Q1868188]]
| 16
|-
| [[Sian Doody]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]&lt;br/&gt;[[badminton coach]]
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-05-05
| 
| 
| 
| [[:d:Q2280741|Q2280741]]
| 1
|-
| [[Caitríona Ruane]]
| [[Íomhá:Caitríona Ruane 2014 (cropped).jpg|center|40px]]
| imreoir leadóige, an Ríocht Aontaithe
| [[imreoir leadóige]]&lt;br/&gt;[[polaiteoir]]
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-07-19
| 
| [[Béal Átha na Muice]]
| 
| [[:d:Q5017940|Q5017940]]
| 2
|-
| [[Anne Keenan-Buckley]]
| 
| cianreathaí Éireannach
| [[cianreathaí]]
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-01-07
| 
| 
| 
| [[:d:Q11851668|Q11851668]]
| 2
|-
| [[Sonia Reamsbottom]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cruicéadaí (*1962) ♀
| [[cruicéadaí]]
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-03-28
| 
| [[Cill Dara]]
| 
| [[:d:Q24007862|Q24007862]]
| 4
|-
| [[Barbara Johnson]]
| 
| lúthchleasaí Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-12-05&lt;br/&gt;1962-12-23
| 
| 
| 
| [[:d:Q42287970|Q42287970]]
| 1
|-
| [[Ita Marron]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962
| 
| 
| 
| [[:d:Q65554342|Q65554342]]
| 0
|-
| [[Pamela Peard]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-06-02
| 
| 
| 
| [[:d:Q65965095|Q65965095]]
| 0
|-
| [[Kathy Ann Kelly]]
| [[Íomhá:Kathy Kelly 2707.jpg|center|40px]]
| ceoltóir
| [[ceoltóir]]&lt;br/&gt;[[amhránaí]]
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-03-06
| 
| [[Leominster]]
| 
| [[:d:Q1736556|Q1736556]]
| 5
|-
| [[Roisin Smyth]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1963) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-10-26
| 
| 
| 
| [[:d:Q21936554|Q21936554]]
| 3
|-
| [[Elizabeth O'Leary]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1963) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-08-21
| 
| 
| 
| [[:d:Q135389747|Q135389747]]
| 0
|-
| [[Catherine Walsh]]
| 
| file Éireannach
| [[file]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q338265|Q338265]]
| 3
|-
| [[Maeve Quinlan]]
| [[Íomhá:Maeve Quinlan at Camp As Sayliyah, Qatar.jpg|center|40px]]
| ban-aisteoir Gael-Mheiriceánach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[imreoir leadóige]]&lt;br/&gt;[[aisteoir teilifíse]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir scripte]]
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-11-16
| 
| [[Chicago, Illinois|Chicago]]
| 
| [[:d:Q433284|Q433284]]
| 16
|-
| [[Carrie Crowley]]
| [[Íomhá:Carrie Crowley - Day 3 diff 2025.png|center|40px]]
| aisteoir agus craoltóir Éireannach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[láithreoir teilifíse]]&lt;br/&gt;[[aisteoir stáitse]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]&lt;br/&gt;[[pearsa raidió]]&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-05-23
| 
| [[Port Láirge]]
| 
| [[:d:Q1045015|Q1045015]]
| 10
|-
| [[Susan Ronan]]
| 
| imreoir sacair
| [[imreoir sacair]]&lt;br/&gt;[[bainisteoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-02-21
| 
| [[Éire]]
| 
| [[:d:Q7648333|Q7648333]]
| 4
|-
| [[Aisling Molloy]]
| 
| reathaí meánraoin Éireannach
| [[reathaí meánfhaid]]
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-06-12
| 
| 
| 
| [[:d:Q23043629|Q23043629]]
| 2
|-
| [[Ciara Doheny]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-08-04
| 
| 
| 
| [[:d:Q27893278|Q27893278]]
| 0
|-
| [[Catherine Bohan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*1964) ♀
| [[snámhóir]]
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-04-18
| 
| 
| 
| [[:d:Q28822774|Q28822774]]
| 2
|-
| [[Rebecca Best]]
| 
| imreoir scuaise Éireannach
| [[imreoir scuaise]]
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-01-18
| 
| [[Sheffield]]
| 
| [[:d:Q50839606|Q50839606]]
| 4
|-
| [[Gearoidin Ui Laighleis]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir fichille (*1964) ♀
| [[imreoir fichille]]
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964
| 
| 
| 
| [[:d:Q105358147|Q105358147]]
| 0
|-
| [[Sinead Daly]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1964) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-01-01
| 
| 
| 
| [[:d:Q135389752|Q135389752]]
| 0
|-
| [[Kim Jackson]]
| 
| amhránaí Éireannach
| [[amhránaí]]
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-08-22
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q286695|Q286695]]
| 11
|-
| [[Maria Christian]]
| [[Íomhá:Maria Doyle-Cuche 2019-08-28.jpg|center|40px]]
| amhránaí Éireannach
| [[amhránaí]]
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-05-06
| 
| [[Dún Dealgan]]
| 
| [[:d:Q1895757|Q1895757]]
| 9
|-
| [[Anne Cleary]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] person (*1965) ♀
| 
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965
| 
| 
| 
| [[:d:Q2851037|Q2851037]]
| 3
|-
| [[Barbara Griffin]]
| 
| aisteoir
| [[aisteoir]]
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-01-01
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q2883953|Q2883953]]
| 3
|-
| [[Miriam Grealey]]
| 
| cruicéadaí
| [[cruicéadaí]]
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-12-27
| 
| [[Dún na nGall (baile)|Dún na nGall]]
| 
| [[:d:Q6873329|Q6873329]]
| 4
|-
| [[Holly Lane]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965
| 
| 
| 
| [[:d:Q27043986|Q27043986]]
| 1
|-
| [[Ann Stephens]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965
| 
| 
| 
| [[:d:Q27043991|Q27043991]]
| 1
|-
| [[Julie Parkes]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*1965) ♀
| [[snámhóir]]
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-04-17
| 
| 
| 
| [[:d:Q28911826|Q28911826]]
| 2
|-
| [[Maeve Moynihan]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965
| 
| 
| 
| [[:d:Q65554435|Q65554435]]
| 0
|-
| [[Ursula Noctor]]
| 
| Iomaitheoir lúthchleasaíochta (1965–1993) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-01-21
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-04-04
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
| 
| [[:d:Q106527955|Q106527955]]
| 1
|-
| [[Marguerite Donlon]]
| 
| damhsóir agus cóiréagrafaí Éireannach
| [[cóiréagrafaí]]&lt;br/&gt;[[damhsóir bailé]]&lt;br/&gt;[[ballet director]]
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-05-31
| 
| [[An Longfort]]
| 
| [[:d:Q524761|Q524761]]
| 5
|-
| [[Beverley Flynn]]
| 
| polaiteoir Éireannach
| [[polaiteoir]]
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-06-09
| 
| [[Contae Mhaigh Eo]]
| 
| [[:d:Q4899405|Q4899405]]
| 2
|-
| [[Perri Williams]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] siúlóir rása (*1966) ♀
| [[siúlóir rása]]
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-06-21
| 
| 
| 
| [[:d:Q44503461|Q44503461]]
| 1
|-
| [[Siobhán Nicholson]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir leadóige (*1966) ♀
| [[imreoir leadóige]]
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-06-11
| 
| [[Wimbledon, Londain|Wimbledon]]
| 
| [[:d:Q97918916|Q97918916]]
| 2
|-
| [[Karen Hennessy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1966) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-02-17
| 
| 
| 
| [[:d:Q135388055|Q135388055]]
| 0
|-
| [[Geraldine Somerville]]
| 
| aisteoir
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir stáitse]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-05-19
| 
| [[Contae na Mí]]
| 
| [[:d:Q235572|Q235572]]
| 22
|-
| [[Carol Munster]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967
| 
| 
| 
| [[:d:Q27503288|Q27503288]]
| 1
|-
| [[Aisling Byrne-Bowman]]
| 
| Mairnéalach (*1967) ♀
| [[mairnéalach]]
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-08-26
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q96484359|Q96484359]]
| 1
|-
| [[Aisling O'Sullivan]]
| 
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir stáitse]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
| 
| [[:d:Q174315|Q174315]]
| 5
|-
| [[Sharon Shannon]]
| [[Íomhá:Sharon Shannon smiling.jpg|center|40px]]
| ceoltóir Éireannach
| [[fidléir]]&lt;br/&gt;[[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[cairdíneoir]]
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-11-12
| 
| [[Cora Finne]]
| 
| [[:d:Q457684|Q457684]]
| 16
|-
| [[Cecilia Keaveney]]
| 
| polaiteoir Éireannach
| [[polaiteoir]]
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-11-27
| 
| [[Doire]]
| 
| [[:d:Q540369|Q540369]]
| 4
|-
| [[Emer Martin]]
| [[Íomhá:Emerfinalbook copy.jpg|center|40px]]
| scríbhneoir Éireannach
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[péintéir]]
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-02-29
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q1258694|Q1258694]]
| 3
|-
| [[Fiona O'Malley]]
| 
| polaiteoir Éireannach
| [[polaiteoir]]
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-01-19
| 
| [[Luimneach]]
| 
| [[:d:Q1418534|Q1418534]]
| 2
|-
| [[Karole McDowell]]
| 
| scríbhneoir Éireannach
| [[scríbhneoir]]
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-07-04
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q3193549|Q3193549]]
| 0
|-
| [[Emma Donoghue]]
| [[Íomhá:Irish-Canadian author Emma Donoghue.JPG|center|40px]]
| úrscéali, staraí, scríbhneoir agus drámadóir Éireannach
| [[staraí liteartha]]&lt;br/&gt;[[úrscéalaí]]&lt;br/&gt;[[drámadóir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir scripte]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir scripte scannáin]]
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-10-24
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q52255|Q52255]]
| 29
|-
| [[Karan Casey]]
| [[Íomhá:Karan Casey.JPG|center|40px]]
| amhránaí Éireannach
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[pianódóir]]
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969
| 
| [[Cill Mhíodáin]]
| 
| [[:d:Q274052|Q274052]]
| 9
|-
| [[Catherina McKiernan]]
| 
| cianreathaí Éireannach
| [[reathaí maratóin]]
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-11-30
| 
| [[Contae an Chabháin]]
| 
| [[:d:Q274541|Q274541]]
| 6
|-
| [[Angeline Ball]]
| 
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-06-28
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q530292|Q530292]]
| 6
|-
| [[Patricia Kelly]]
| [[Íomhá:Patricia-Kelly-(MS1411200026).jpg|center|40px]]
| ceoltóir Gael-Mheiriceánach
| [[cumadóir amhrán]]&lt;br/&gt;[[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[ceoltóir]]
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-11-22
| 
| [[Gamonal]]
| 
| [[:d:Q1544206|Q1544206]]
| 7
|-
| [[Naomi Geraghty]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] eagarthóir scannán, eagarthóir teilifíse agus stiúrthóir teilifíse (*1969) ♀
| [[eagarthóir scannán]]&lt;br/&gt;[[eagarthóir teilifíse]]&lt;br/&gt;[[stiúrthóir teilifíse]]
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-05
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q1964826|Q1964826]]
| 2
|-
| [[Pauline Curley]]
| [[Íomhá:Pauline Curley - Rotterdam Marathon 2008 (2411527348) (cropped).jpg|center|40px]]
| reathaí maratóin Éireannach
| [[reathaí maratóin]]
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-03-10
| 
| [[Biorra]]
| 
| [[:d:Q7155002|Q7155002]]
| 2
|-
| [[Aileen Convery]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*1969) ♀
| [[snámhóir]]
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-07-10
| 
| 
| 
| [[:d:Q29059727|Q29059727]]
| 2
|-
| [[Maria Coleman]]
| 
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Briotanach]] mairnéalach (*1969) ♀
| [[mairnéalach]]
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-07-21
| 
| [[Birmingham]]
| 
| [[:d:Q56065668|Q56065668]]
| 1
|-
| [[Teresa Duffy]]
| 
| Cianreathaí (*1969) ♀
| [[cianreathaí]]
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-07-16
| 
| 
| 
| [[:d:Q97670856|Q97670856]]
| 1
|-
| [[Karen Staunton]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1969) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-06-07
| 
| 
| 
| [[:d:Q135388054|Q135388054]]
| 0
|-
| [[Catherine Walsh]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] aisteoir stáitse agus aisteoir scannáin (*1970) ♀
| [[aisteoir stáitse]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970
| 
| [[Corcaigh]]
| 
| [[:d:Q1051060|Q1051060]]
| 2
|-
| [[Deirdre Shannon]]
| 
| ceoltóir Ghaeilge Éireannach
| [[amhránaí]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-07-19
| 
| [[Contae na Mí]]
| 
| [[:d:Q2554305|Q2554305]]
| 8
|-
| [[Siobhán Hoey]]
| 
| bean spóirt Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-07-17
| 
| 
| 
| [[:d:Q7525309|Q7525309]]
| 2
|-
| [[Keelin Fox]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970s
| 
| 
| 
| [[:d:Q15729982|Q15729982]]
| 2
|-
| [[Tanya Cooke]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970
| 
| 
| 
| [[:d:Q27503287|Q27503287]]
| 1
|-
| [[Claire Russell]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970
| 
| 
| 
| [[:d:Q27503304|Q27503304]]
| 0
|-
| [[Katy McCandless]]
| 
| cianreathaí Éireannach
| [[cianreathaí]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-06-22
| 
| 
| 
| [[:d:Q42954570|Q42954570]]
| 2
|-
| [[Breda Dennehy-Willis]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cianreathaí (*1970) ♀
| [[cianreathaí]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970
| 
| 
| 
| [[:d:Q43016830|Q43016830]]
| 1
|-
| [[Elaine Kiely]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970s
| 
| 
| 
| [[:d:Q65027970|Q65027970]]
| 0
|-
| [[Angela Carr]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970s
| 
| 
| 
| [[:d:Q65554172|Q65554172]]
| 0
|-
| [[Annette Taylor]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970s
| 
| 
| 
| [[:d:Q65554187|Q65554187]]
| 0
|-
| [[Amy Mallon]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] cóitseálaí cispheile agus cispheileadóir (*1970) ♀
| [[cóitseálaí cispheile]]&lt;br/&gt;[[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-04-21
| 
| 
| 
| [[:d:Q104093537|Q104093537]]
| 1
|-
| [[Michelle Amanda Maguire]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1970) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-10-30
| 
| 
| 
| [[:d:Q135387113|Q135387113]]
| 0
|-
| [[Amira Casar]]
| [[Íomhá:Amira Casar Call Me By Your Name Photo Call Berlinale 2017.jpg|center|40px]]
| ban-aisteoir Francach
| [[aisteoir teilifíse]]&lt;br/&gt;[[Mainicín faisin|mainicín]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]&lt;br/&gt;[[aisteoir stáitse]]&lt;br/&gt;[[aisteoir]]
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-05-01
| 
| [[Londain]]
| 
| [[:d:Q271553|Q271553]]
| 28
|-
| [[Claire Henderson]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-10-08
| 
| 
| 
| [[:d:Q1094805|Q1094805]]
| 2
|-
| [[Jayne Plunkett]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-08-10
| 
| 
| 
| [[:d:Q1636158|Q1636158]]
| 2
|-
| [[Susan Smith-Walsh]]
| [[Íomhá:Susan Smith-Walsh in 1996.jpg|center|40px]]
| cliathreathaí Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-09-14
| 
| [[Port Láirge]]
| 
| [[:d:Q7648401|Q7648401]]
| 2
|-
| [[Sinéad Delahunty]]
| 
| reathaí meánraoin Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-02-12
| 
| [[Contae Chill Chainnigh]]
| 
| [[:d:Q16209027|Q16209027]]
| 2
|-
| [[Anna McPartlin]]
| 
| úrscéalaí Éireannach
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir scripte]]&lt;br/&gt;[[úrscéalaí]]
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q562441|Q562441]]
| 4
|-
| [[Alexandria Sharpe]]
| [[Íomhá:Alex Sharpe.jpg|center|40px]]
| amhránaí Éireannach
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[aisteoir]]
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-05-04
| 
| 
| 
| [[:d:Q636386|Q636386]]
| 11
|-
| [[Bronagh Gallagher]]
| [[Íomhá:Bronagh Gallagher.jpg|center|40px]]
| aisteoir agus ceoltóir Éireannach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[amhránaí]]
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-04-26
| 
| [[Doire]]
| 
| [[:d:Q2926038|Q2926038]]
| 12
|-
| [[Sharon Foley]]
| 
| léimneoir ard Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-05-20
| 
| 
| 
| [[:d:Q7490056|Q7490056]]
| 2
|-
| [[Christine Kiely]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1972) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-12-15
| 
| 
| 
| [[:d:Q135386316|Q135386316]]
| 0
|-
| [[Jillian Hayes]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1972) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-10-30
| 
| 
| 
| [[:d:Q135387112|Q135387112]]
| 0
|-
| [[Karen Hannigan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1972) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-07-23
| 
| 
| 
| [[:d:Q135388050|Q135388050]]
| 0
|-
| [[Geraldine O'Flynn]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1972) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-05-11
| 
| 
| 
| [[:d:Q135388051|Q135388051]]
| 0
|-
| [[Sonya McGinn]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]&lt;br/&gt;[[Olympic competitor]]
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-12-17
| 
| [[Binn Éadair]]
| 
| [[:d:Q1603815|Q1603815]]
| 5
|-
| [[Catherine Walsh]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] rothaí spóirt agus iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1973) ♀
| [[rothaí spóirt]]&lt;br/&gt;[[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-08-23
| 
| 
| 
| [[:d:Q16224339|Q16224339]]
| 1
|-
| [[Sarah Reilly]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1973) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-07-03
| 
| 
| 
| [[:d:Q32375569|Q32375569]]
| 3
|-
| [[Olivia O'Reilly]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1973) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-09-09
| 
| 
| 
| [[:d:Q135386317|Q135386317]]
| 0
|-
| [[Lorraine Grogan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1973) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-10-26
| 
| 
| 
| [[:d:Q135388053|Q135388053]]
| 0
|-
| [[Victoria Smurfit]]
| [[Íomhá:Victoria Smurfit 2016.jpg|center|40px]]
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-03-31
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q127333|Q127333]]
| 18
|-
| [[Lorraine Pilkington]]
| 
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-04-18
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q467567|Q467567]]
| 10
|-
| [[Alex Barclay]]
| [[Íomhá:Alex Barclay 2010.jpg|center|40px]]
| scríbhneoir Éireannach
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir litríocht pháistí]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir coirscéalta]]&lt;br/&gt;[[iriseoir]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q517660|Q517660]]
| 9
|-
| [[Lisa McDonald]]
| 
| polaiteoir Éireannach
| [[polaiteoir]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-07-09
| 
| [[Contae Loch Garman]]
| 
| [[:d:Q1827764|Q1827764]]
| 2
|-
| [[Jennifer Walshe]]
| [[Íomhá:Jennifer Walshe MX IL.jpg|center|40px]]
| cumadóir Éireannach
| [[cumadóir]]&lt;br/&gt;[[leabhrógaí]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-06-01
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q2313131|Q2313131]]
| 9
|-
| [[Órlagh Fallon]]
| 
| amhránaí agus cumadóir Éireannach
| [[cumadóir]]&lt;br/&gt;[[amhránaí ceoldrámaíochta]]&lt;br/&gt;[[ealaíontóir taifeadta]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-08-24
| 
| [[Cnoc an Eanaigh]]
| 
| [[:d:Q2447901|Q2447901]]
| 12
|-
| [[Camille O'Sullivan]]
| 
| aisteoir agus ceoltóir Éireannach
| [[péintéir]]&lt;br/&gt;[[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[ailtire]]&lt;br/&gt;[[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir stáitse]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-12-30
| 
| [[Londain]]
| 
| [[:d:Q2935027|Q2935027]]
| 5
|-
| [[Eva Birthistle]]
| [[Íomhá:Eva Birthistle in 2007.jpg|center|40px]]
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974
| 
| [[Bré]]
| 
| [[:d:Q3061229|Q3061229]]
| 16
|-
| [[Deirdre Gallagher]]
| 
| lúthchleasaí
| [[siúlóir rása]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-07-13
| 
| 
| 
| [[:d:Q5252565|Q5252565]]
| 2
|-
| [[Jenny McCauley]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] mountain biker (*1974) ♀
| [[mountain biker]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-07-18
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q17104427|Q17104427]]
| 3
|-
| [[Emeir Howard]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1974) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-02-23
| 
| 
| 
| [[:d:Q135387108|Q135387108]]
| 0
|-
| [[Caitriona White]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1974) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-02-24
| 
| 
| 
| [[:d:Q135387109|Q135387109]]
| 0
|-
| [[Caroline Walsh]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1974) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-01-22
| 
| 
| 
| [[:d:Q135387111|Q135387111]]
| 0
|-
| [[Kathy Maryirl Reid]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1974) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-07-21
| 
| 
| 
| [[:d:Q135388045|Q135388045]]
| 0
|-
| [[Patricia Nolan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1974) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-02-04
| 
| 
| 
| [[:d:Q135388046|Q135388046]]
| 0
|-
| [[Tara Blaise]]
| 
| ban-aisteoir agus amhránaí Éireannach
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[aisteoir stáitse]]
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-03-01
| 
| [[Londain]]
| 
| [[:d:Q2091210|Q2091210]]
| 5
|-
| [[Marie Davenport]]
| 
| lúthchleasaí
| [[cianreathaí]]
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-01-24
| 
| [[Inis Díomáin]]
| 
| [[:d:Q6762820|Q6762820]]
| 1
|-
| [[Maria McCambridge]]
| [[Íomhá:Maria McCambridge Berlin 2015.jpg|center|40px]]
| cianreathaí Éireannach
| [[reathaí maratóin]]
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-07-10
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q16210935|Q16210935]]
| 2
|-
| [[Rosemary Ryan]]
| 
| cianreathaí Éireannach
| [[cianreathaí]]
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-11-08
| 
| [[Luimneach]]
| 
| [[:d:Q22415175|Q22415175]]
| 2
|-
| [[Catherine O'Neill]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1975) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-12-04
| 
| [[Ros Mhic Thriúin]]
| 
| [[:d:Q27464978|Q27464978]]
| 1
|-
| [[Sarah Ennis]]
| [[Íomhá:2025 European Eventing Championships 20250920 114320.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] marcach (*1975) ♀
| [[marcach]]
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-03-13
| 
| 
| 
| [[:d:Q56697421|Q56697421]]
| 4
|-
| [[Edel Mary O'Gorman]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1975) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-03-22
| 
| 
| 
| [[:d:Q135387107|Q135387107]]
| 0
|-
| [[Michelle Aspell]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1975) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-12-02
| 
| 
| 
| [[:d:Q135387110|Q135387110]]
| 0
|-
| [[Sinead Vaughan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1975) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-01-05
| 
| 
| 
| [[:d:Q135388047|Q135388047]]
| 0
|-
| [[Rachel Kelly]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1975) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-03-09
| 
| 
| 
| [[:d:Q135388049|Q135388049]]
| 0
|-
| [[Suzanne Maguire]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1975) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-05-01
| 
| 
| 
| [[:d:Q135388052|Q135388052]]
| 0
|-
| [[Olive Loughnane]]
| 
| lúthchleasaí Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-01-14
| 
| [[Corcaigh]]
| 
| [[:d:Q270214|Q270214]]
| 17
|-
| [[Gillian O'Sullivan]]
| 
| lúthchleasaí Éireannach
| [[siúlóir rása]]
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-08-21
| 
| [[Cill Airne]]
| 
| [[:d:Q447794|Q447794]]
| 14
|-
| [[Natalia O'Shea]]
| [[Íomhá:Helavisa5.jpg|center|40px]]
| ceoltóir agus teangeolaí Rúiseach
| [[teangeolaí]]&lt;br/&gt;[[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[cumadóir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[cumadóir amhrán]]&lt;br/&gt;[[cláirseoir]]&lt;br/&gt;[[cóiritheoir ceoil]]
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-09-03
| 
| [[Moscó]]
| 
| [[:d:Q2378234|Q2378234]]
| 10
|-
| [[Sinéad Lynch]]
| 
| iomróir Éireannach
| [[iomróir]]&lt;br/&gt;[[rothaí spóirt]]
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-09-30
| 
| [[Leitir Ceanainn]]
| 
| [[:d:Q7522382|Q7522382]]
| 6
|-
| [[Karen Shinkins]]
| 
| rábálaí Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-10-15
| 
| 
| 
| [[:d:Q11735683|Q11735683]]
| 4
|-
| [[Claire McCarthy]]
| 
| reathaí fadraoin Éireannach
| [[cianreathaí]]
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-06-29
| 
| 
| 
| [[:d:Q39073573|Q39073573]]
| 1
|-
| [[Denise Scally]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1976) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-08-13
| 
| 
| 
| [[:d:Q135388048|Q135388048]]
| 0
|-
| [[Giada Gray]]
| [[Íomhá:Moritz A. Sachs und Giada Gray (1997).jpg|center|40px]]
| aisteoir
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[déantóir scannán]]&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-06-23
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q62318|Q62318]]
| 2
|-
| [[Gemma Hayes]]
| [[Íomhá:Gemma Hayes.png|center|40px]]
| amhránaí agus cumadóir Éireannach
| [[amhránaí is scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[ealaíontóir taifeadta]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-08-11
| 
| [[Béal Átha Póirín]]
| 
| [[:d:Q273220|Q273220]]
| 12
|-
| [[Genevieve O'Reilly]]
| [[Íomhá:Genevieve O'Reilly at a panel at the 2025 Star Wars Celebration in Japan (cropped).jpg|center|40px]]
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir stáitse]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]&lt;br/&gt;[[aisteoir]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-01-06
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q438161|Q438161]]
| 21
|-
| [[Eileen Walsh]]
| [[Íomhá:Eileen Walsh at Berlinale 2024-1.jpg|center|40px]]
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir scannáin]]&lt;br/&gt;[[aisteoir]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-04-16
| 
| [[Corcaigh]]
| 
| [[:d:Q517868|Q517868]]
| 13
|-
| [[Lisa Dwan]]
| [[Íomhá:Lisa dwan 2022 1.jpg|center|40px]]
| ban-aisteoir
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]&lt;br/&gt;[[aisteoir stáitse]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-11-25
| 
| [[Coosan]]
| 
| [[:d:Q1827725|Q1827725]]
| 5
|-
| [[Melanie Clark Pullen]]
| 
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir stáitse]]&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-07-02
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-03-29
| [[Bré]]
| 
| [[:d:Q1918954|Q1918954]]
| 7
|-
| [[Laoise Ní Cheallaigh]]
| 
| amhránaí Éireannach
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[pianódóir]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-05-07
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q2619994|Q2619994]]
| 11
|-
| [[Brídín Ní Bhraonáin]]
| 
| amhránaí Éireannach
| [[amhránaí]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-01-20
| 
| [[Gaoth Dobhair]]
| 
| [[:d:Q3247179|Q3247179]]
| 6
|-
| [[Sinead Keenan]]
| [[Íomhá:SineadKeenanMem2011.jpg|center|40px]]
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir stáitse]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-12-27
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q3484904|Q3484904]]
| 9
|-
| [[Áine Minogue]]
| 
| ceoltóir Éireannach
| [[cláirseoir]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-05-27
| 
| [[Buiríos Uí Chéin]]
| 
| [[:d:Q4053665|Q4053665]]
| 2
|-
| [[Caitriona Beggs]]
| 
| cruicéadaí
| [[cruicéadaí]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-07-15
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q5017933|Q5017933]]
| 3
|-
| [[Tarja Owens]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] mountain biker agus oistéapat (*1977) ♀
| [[mountain biker]]&lt;br/&gt;[[oistéapat]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-05-25
| 
| [[Cill Mhantáin]]&lt;br/&gt;[[Deilgne]]
| 
| [[:d:Q17106405|Q17106405]]
| 4
|-
| [[Lindsay Armaou]]
| [[Íomhá:Lindsay Armaou in Manchester.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] [[Amhránaí|amhránaí]] agus [[Aisteoir|aisteoir]] (fl. 1997–) (*1978) ♀; member of [[B*Witched]]; spouse of Lee Brennan
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[aisteoir]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-12-18
| 
| [[an Aithin]]
| 
| [[:d:Q2096443|Q2096443]]
| 4
|-
| [[Cathy Davey]]
| [[Íomhá:Cathy Davey.jpg|center|40px]]
| ceoltóir Éireannach
| [[amhránaí is scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[cumadóir]]&lt;br/&gt;[[giotáraí]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q2942190|Q2942190]]
| 4
|-
| [[Gillian Norris]]
| [[Íomhá:Gillian Norris.jpg|center|40px]]
| damhsóir Éireannach
| [[damhsóir]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-12-29
| 
| [[Coill Mhic Thomáisín]]
| 
| [[:d:Q3106618|Q3106618]]
| 6
|-
| [[Aisling O'Loughlin]]
| 
| iriseoir teilifíse
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[léitheoir nuachta]]&lt;br/&gt;[[láithreoir teilifíse]]&lt;br/&gt;[[láithreoir]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978
| 
| [[Sionainn (baile)|Sionainn]]
| 
| [[:d:Q4699208|Q4699208]]
| 3
|-
| [[Grainne Kierans]]
| 
| imreoir sacair
| [[imreoir sacair]]&lt;br/&gt;[[bainisteoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-09-20
| 
| [[Droichead Átha]]
| 
| [[:d:Q5593528|Q5593528]]
| 3
|-
| [[Stephanie Reilly]]
| 
| lúthchleasaí
| [[cianreathaí]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-02-23
| 
| 
| 
| [[:d:Q7608378|Q7608378]]
| 4
|-
| [[Breege Connelly]]
| [[Íomhá:Breege Connolly Rio2016.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1978) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-02-01
| 
| 
| 
| [[:d:Q26218407|Q26218407]]
| 3
|-
| [[Fiona Glennon]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978
| 
| 
| 
| [[:d:Q65554285|Q65554285]]
| 0
|-
| [[Pauline Glennon]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978
| 
| 
| 
| [[:d:Q65554524|Q65554524]]
| 0
|-
| [[Sinead Leahy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1978) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-01-16
| 
| 
| 
| [[:d:Q135381706|Q135381706]]
| 0
|-
| [[Emer Brophy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1978) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-06-07
| 
| 
| 
| [[:d:Q135388212|Q135388212]]
| 0
|-
| [[Gillian Callaghan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1978) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-12-04
| 
| 
| 
| [[:d:Q135388213|Q135388213]]
| 0
|-
| [[Nicola Downing]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1978) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-03-28
| 
| 
| 
| [[:d:Q135388214|Q135388214]]
| 0
|-
| [[Dara Barrett]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1978) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-11-12
| 
| 
| 
| [[:d:Q135388217|Q135388217]]
| 0
|-
| [[Sinead Harvey]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1978) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-04-10
| 
| 
| 
| [[:d:Q135388218|Q135388218]]
| 0
|-
| [[Bernadette Flynn]]
| [[Íomhá:Bernadette Flynn.jpg|center|40px]]
| damhsóir Éireannach
| [[damhsóir]]
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-08-01
| 
| [[An tAonach]]
| 
| [[:d:Q445819|Q445819]]
| 8
|-
| [[Caroline Ryan]]
| [[Íomhá:2015 UEC Track Elite European Championships 58.JPG|center|40px]]
| rothaí Éireannach
| [[iomróir]]&lt;br/&gt;[[rothaí spóirt]]
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-10-10
| 
| [[Baile Mhic Andáin]]
| 
| [[:d:Q511066|Q511066]]
| 10
|-
| [[Emma Byrne]]
| [[Íomhá:Emma Byrne 2014 (cropped).jpg|center|40px]]
| imreoir sacair
| [[imreoir sacair]]&lt;br/&gt;[[bainisteoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-06-14
| 
| [[Léim an Bhradáin]]
| 
| [[:d:Q533443|Q533443]]
| 13
|-
| [[Maite Kelly]]
| [[Íomhá:Zimmer frei - der Abschied-2099.jpg|center|40px]]
| amhránaí Éireannach
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[ceoltóir]]&lt;br/&gt;[[giotáraí]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-12-04
| 
| [[Beirlín Thiar]]&lt;br/&gt;[[Beirlín]]
| 
| [[:d:Q1885940|Q1885940]]
| 6
|-
| [[Kelly Liggan]]
| 
| imreoir leadóige Éireannach
| [[imreoir leadóige]]
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-02-05
| 
| [[an Spáinn]]
| 
| [[:d:Q3194905|Q3194905]]
| 10
|-
| [[Máiréad Nesbitt]]
| [[Íomhá:Mairead Nesbitt at MacQuarie Centre 02.jpg|center|40px]]
| veidhleadóir Éireannach
| [[veidhleadóir]]&lt;br/&gt;[[cumadóir]]&lt;br/&gt;[[classical violinist]]
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-04-18
| 
| [[Luachma]]
| 
| [[:d:Q3300102|Q3300102]]
| 14
|-
| [[Leigh Arnold]]
| 
| ban-aisteoir
| [[aisteoir]]
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-10-17
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q4444779|Q4444779]]
| 3
|-
| [[Aideen Barry]]
| [[Íomhá:Aideen Barry &amp; H.Romero 2017.jpg|center|40px]]
| ealaíontóir Éireannach
| [[ealaíontóir]]
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979
| 
| [[Corcaigh]]
| 
| [[:d:Q4696757|Q4696757]]
| 2
|-
| [[Ciara McCormack]]
| 
| imreoir sacair
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-09-29
| 
| [[North Vancouver]]
| 
| [[:d:Q5119123|Q5119123]]
| 4
|-
| [[Denise Thomas]]
| 
| peileadóir
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-12-22
| 
| 
| 
| [[:d:Q5257778|Q5257778]]
| 2
|-
| [[Ruth Kilkenny]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979
| 
| 
| 
| [[:d:Q65554558|Q65554558]]
| 0
|-
| [[Joanne Riordan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1979) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-02-23
| 
| 
| 
| [[:d:Q135386914|Q135386914]]
| 0
|-
| [[Emma Jane Brady]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1979) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-05-01
| 
| 
| 
| [[:d:Q135386915|Q135386915]]
| 0
|-
| [[Niamh Kelly]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1979) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-05-29
| 
| 
| 
| [[:d:Q135388215|Q135388215]]
| 0
|-
| [[Louise Harte]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1979) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-01-10
| 
| 
| 
| [[:d:Q135388216|Q135388216]]
| 0
|-
| [[Clare Flood]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980s
| 
| 
| 
| [[:d:Q518775|Q518775]]
| 1
|-
| [[Roisin McGettigan]]
| 
| lúthchleasaí
| [[reathaí]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-08-23
| 
| [[Cill Mhantáin]]
| 
| [[:d:Q4966678|Q4966678]]
| 5
|-
| [[Ronnie Gibbons]]
| 
| imreoir sacair
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-01-16
| 
| [[Wandsworth]]
| 
| [[:d:Q7365872|Q7365872]]
| 4
|-
| [[Ciara Sheehy]]
| 
| rábálaí Éireannach
| [[rábálaí]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-08-12
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q22002462|Q22002462]]
| 1
|-
| [[Lizzie Lee]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1980) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-05-22
| 
| 
| 
| [[:d:Q26267482|Q26267482]]
| 3
|-
| [[Caitriona Farrell]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980
| 
| 
| 
| [[:d:Q27763839|Q27763839]]
| 0
|-
| [[Jean Carroll]]
| 
| cruicéadaí
| [[cruicéadaí]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-06-19
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q28233007|Q28233007]]
| 4
|-
| [[Lindsay Peat]]
| 
| imreoir rugbaí Éireannach
| [[imreoir rugbaí]]&lt;br/&gt;[[imreoir sacair]]&lt;br/&gt;[[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-11-05
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q42666501|Q42666501]]
| 1
|-
| [[Ann Marie McGlynn]]
| 
| Cianreathaí (*1980) ♀
| [[cianreathaí]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-02-22
| 
| 
| 
| [[:d:Q102401300|Q102401300]]
| 1
|-
| [[Siobhan Kilkenny]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1980) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-06-17
| 
| 
| 
| [[:d:Q119539359|Q119539359]]
| 0
|-
| [[Susan Moran]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir agus cóitseálaí cispheile (*1980) ♀
| [[cispheileadóir]]&lt;br/&gt;[[cóitseálaí cispheile]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-01-17
| 
| 
| 
| [[:d:Q119548345|Q119548345]]
| 1
|-
| [[Lynda Guy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1980) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-07-21
| 
| 
| 
| [[:d:Q135381707|Q135381707]]
| 0
|-
| [[Vanessa Julia Burke]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1980) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-04-02
| 
| 
| 
| [[:d:Q135387264|Q135387264]]
| 0
|-
| [[Sinead Frances Groarke]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1980) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-05-08
| 
| 
| 
| [[:d:Q135387266|Q135387266]]
| 0
|-
| [[Michelle Brigid Cahalane]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1980) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-02-02
| 
| 
| 
| [[:d:Q135387268|Q135387268]]
| 0
|-
| [[Orla Mary Forde]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1980) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-04-01
| 
| 
| 
| [[:d:Q135387269|Q135387269]]
| 0
|-
| [[Orla Dempsey]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1980) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-02-23
| 
| 
| 
| [[:d:Q135387270|Q135387270]]
| 0
|-
| [[Laura Ellen Murphy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1980) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-05-06
| 
| 
| 
| [[:d:Q135387271|Q135387271]]
| 0
|-
| [[Paula Mary O'Neill]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1980) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-01-30
| 
| 
| 
| [[:d:Q135387273|Q135387273]]
| 0
|-
| [[Claire Anne McLoughlin]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1980) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-04-09
| 
| 
| 
| [[:d:Q135387274|Q135387274]]
| 0
|-
| [[Denise Philippe Walsh]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1980) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-02-19
| 
| 
| 
| [[:d:Q135387275|Q135387275]]
| 0
|-
| [[Juliet Murphy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1980) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-06-06
| 
| 
| 
| [[:d:Q135387278|Q135387278]]
| 0
|-
| [[Derval O'Rourke]]
| [[Íomhá:Derval O'Rourke Barcelona2010.jpg|center|40px]]
| lúthchleasaí Éireannach
| [[cliathreathaí]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-05-28
| 
| [[Corcaigh]]
| 
| [[:d:Q269905|Q269905]]
| 20
|-
| [[Roberta Howett]]
| 
| amhránaí Éireannach
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[cumadóir amhrán]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-09-26
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q1249563|Q1249563]]
| 3
|-
| [[Bing Huang]]
| 
| imreoir badmantain Éireannach
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981
| 
| [[Shenyang]]
| 
| [[:d:Q1408084|Q1408084]]
| 2
|-
| [[Rebecca Codd]]
| [[Íomhá:Rebecca Codd.JPG|center|40px]]
| galfaire Éireannach
| [[galfaire]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-04-25
| 
| [[Adelaide]]
| 
| [[:d:Q1871491|Q1871491]]
| 3
|-
| [[Eileen O'Keeffe]]
| 
| caiteoir oird Éireannach
| [[caiteoir oird]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-05-31
| 
| 
| 
| [[:d:Q2741358|Q2741358]]
| 5
|-
| [[Yvonne Tracy]]
| [[Íomhá:Yvonne Tracy at the Emirates Stadium, London - 20090524.jpg|center|40px]]
| imreoir sacair
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-02-27
| 
| [[Luimneach]]
| 
| [[:d:Q3574236|Q3574236]]
| 8
|-
| [[Patricia Roberts]]
| [[Íomhá:WSoS 2008 Warsaw - 1. ćwierćfinał - Górecki vs Doherty 07.JPG|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] réiteoir agus snooker referee (*1981) ♀
| [[réiteoir]]&lt;br/&gt;[[snooker referee]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981
| 
| [[Contae an Chláir]]
| 
| [[:d:Q4395107|Q4395107]]
| 6
|-
| [[Ailis McSweeney]]
| 
| rábálaí
| [[rábálaí]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981&lt;br/&gt;1983-10-04
| 
| 
| 
| [[:d:Q4697077|Q4697077]]
| 1
|-
| [[Aisling Blake]]
| [[Íomhá:Aisling Blake.jpg|center|40px]]
| imreoir scuaise Éireannach
| [[imreoir scuaise]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-07-23
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q4699198|Q4699198]]
| 5
|-
| [[Beverley O'Sullivan]]
| 
| aisteoir agus amhránaí Éireannach
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[aisteoir]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-01-16
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-11-02
| [[Domhnach Míde]]
| [[Bharatpur]]
| [[:d:Q4899424|Q4899424]]
| 2
|-
| [[Jenny McDonough]]
| [[Íomhá:Jenny McDonough.JPG|center|40px]]
| imreoir haca Éireannach
| [[imreoir haca]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-04-23
| 
| [[Béal Feirste]]
| 
| [[:d:Q6179391|Q6179391]]
| 1
|-
| [[Michelle Carey]]
| [[Íomhá:Michelle Carey (athlete) (cropped).jpg|center|40px]]
| lúthchleasaí Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-03-20&lt;br/&gt;1981-02-20
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q6836951|Q6836951]]
| 6
|-
| [[Jennifer O'Sullivan]]
| 
| lúthchleasaí Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-02-09
| 
| 
| 
| [[:d:Q11724189|Q11724189]]
| 1
|-
| [[Judy Reynolds]]
| [[Íomhá:Judy Reynolds, 2014 (cropped).JPG|center|40px]]
| marcach eachraíochta
| [[dressage rider]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-06-11
| 
| [[Cill Dara]]
| 
| [[:d:Q19518281|Q19518281]]
| 4
|-
| [[Kerry O'Flaherty]]
| [[Íomhá:10068 Kerry O'Flaherty.jpg|center|40px]]
| lúthchleasaí Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-07-15
| 
| [[Baile Nua na hArda]]
| 
| [[:d:Q20967858|Q20967858]]
| 7
|-
| [[Melanie Späth]]
| [[Íomhá:2015 UEC Track Elite European Championships 60.JPG|center|40px]]
| rothaí
| [[rothaí spóirt]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-06-16
| 
| [[Flensburg]]
| 
| [[:d:Q21197651|Q21197651]]
| 5
|-
| [[Emily Maher]]
| 
| rábálaí Éireannach
| [[rábálaí]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-05-02
| 
| [[Cill Chainnigh]]
| 
| [[:d:Q22002445|Q22002445]]
| 2
|-
| [[Lisa Lynas]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-11-03
| 
| 
| 
| [[:d:Q27267562|Q27267562]]
| 1
|-
| [[Martina McCarthy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] rábálaí (*1981) ♀
| [[rábálaí]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-10-27
| 
| 
| 
| [[:d:Q39270831|Q39270831]]
| 1
|-
| [[Suzanne Kenealy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cruicéadaí (*1981) ♀
| [[cruicéadaí]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-11-27
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q43289629|Q43289629]]
| 3
|-
| [[Emma Louise Griffin]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1981) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-10-23
| 
| 
| 
| [[:d:Q135386149|Q135386149]]
| 0
|-
| [[Emma Angela Reilly]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1981) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-04-26
| 
| 
| 
| [[:d:Q135387267|Q135387267]]
| 0
|-
| [[Wallis Bird]]
| [[Íomhá:Wallisbird2007.jpg|center|40px]]
| ceoltóir Éireannach
| [[ceoltóir]]&lt;br/&gt;[[cumadóir amhrán]]&lt;br/&gt;[[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[giotáraí]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-01-29
| 
| [[Loch Garman]]
| 
| [[:d:Q444966|Q444966]]
| 10
|-
| [[Deirdre Ryan]]
| [[Íomhá:RyanDeirdre 2012.jpg|center|40px]]
| léimneoir ard Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-06-01
| 
| [[Dún Droma]]
| 
| [[:d:Q518463|Q518463]]
| 7
|-
| [[Eimear Mullan]]
| [[Íomhá:Eimear Mullan Ironman 70.3 Austria 2012.jpg|center|40px]]
| trí-atlanaí Éireannach
| [[trí-atlanaí]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-05-21
| 
| [[Port Stíobhaird]]
| 
| [[:d:Q1279348|Q1279348]]
| 5
|-
| [[Rachel Neylan]]
| [[Íomhá:Women's road race - Rio 2016 (28783792620).jpg|center|40px]]
| rothaí Astrálach
| [[rothaí spóirt]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-03-09
| 
| [[Sydney]]
| 
| [[:d:Q2125227|Q2125227]]
| 14
|-
| [[Lynn Hilary]]
| 
| amhránaí agus ceoltóir Éireannach
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[giotáraí]]&lt;br/&gt;[[cumadóir]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-04-21
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q2420865|Q2420865]]
| 12
|-
| [[Sarah Flannery]]
| 
| matamaiticeoir Éireannach
| [[matamaiticeoir]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982
| 
| [[Contae Chorcaí]]
| 
| [[:d:Q3672830|Q3672830]]
| 8
|-
| [[Mary Cullen]]
| 
| reathaí meánraoin agus fadraoin Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-08-17
| 
| 
| 
| [[:d:Q4943747|Q4943747]]
| 6
|-
| [[Marian Heffernan]]
| 
| lúthchleasaí Éireannach
| [[rábálaí]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-04-16
| 
| [[Corcaigh]]
| 
| [[:d:Q6761898|Q6761898]]
| 5
|-
| [[Michelle Walsh]]
| 
| imreoir sacair
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-08-02
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q6837287|Q6837287]]
| 3
|-
| [[Deirdre Byrne]]
| 
| cianreathaí Éireannach
| [[reathaí meánfhaid]]&lt;br/&gt;[[cianreathaí]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-09-21
| 
| 
| 
| [[:d:Q25936076|Q25936076]]
| 2
|-
| [[Michelle Fahy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1982) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-03-26
| 
| 
| 
| [[:d:Q119544512|Q119544512]]
| 0
|-
| [[Niamh Dwyer]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1982) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-07-08
| 
| 
| 
| [[:d:Q119547098|Q119547098]]
| 0
|-
| [[Kate Maher]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1982) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-06-21
| 
| 
| 
| [[:d:Q119553910|Q119553910]]
| 0
|-
| [[Niamh Marie Furey]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1982) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-01-10
| 
| 
| 
| [[:d:Q135386143|Q135386143]]
| 0
|-
| [[Muirissa Ann Galway]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1982) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-11-10
| 
| 
| 
| [[:d:Q135386145|Q135386145]]
| 0
|-
| [[Michelle Deirdre Canavan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1982) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-01-22
| 
| 
| 
| [[:d:Q135386146|Q135386146]]
| 0
|-
| [[Neasa O'Keeffe]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1982) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-05-30
| 
| 
| 
| [[:d:Q135386147|Q135386147]]
| 0
|-
| [[April Maria Cahalane]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1982) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-10-20
| 
| 
| 
| [[:d:Q135386148|Q135386148]]
| 0
|-
| [[Katie McGrath]]
| [[Íomhá:Heroes Assemble IMG 9226 (42762338021).jpg|center|40px]]
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]&lt;br/&gt;[[aisteoir teilifíse]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-01-03
| 
| [[Áth na Fuinseoige]]
| 
| [[:d:Q253440|Q253440]]
| 43
|-
| [[Carly Smithson]]
| [[Íomhá:Carly Smithson in parade.jpg|center|40px]]
| amhránaí Éireannach
| [[ceoltóir]]&lt;br/&gt;[[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[cumadóir amhrán]]&lt;br/&gt;[[amhránaí is scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-09-12
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q292301|Q292301]]
| 16
|-
| [[Joanne King]]
| 
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-04-20
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q3179676|Q3179676]]
| 6
|-
| [[Ava Hutchinson]]
| [[Íomhá:Ava Hutchinson - 2012 Olympics marathon.jpg|center|40px]]
| lúthchleasaí
| [[cianreathaí]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-03-30
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q4827385|Q4827385]]
| 4
|-
| [[Hannah Craig]]
| [[Íomhá:Slalom canoeing 2012 Olympics W K1 IRL Hannah Craig.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] canúálaí (*1983) ♀
| [[canúálaí]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-02-10
| 
| 
| 
| [[:d:Q5648813|Q5648813]]
| 2
|-
| [[Stef Curtis]]
| 
| imreoir sacair
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-12-05
| 
| [[Briostó]]
| 
| [[:d:Q7605993|Q7605993]]
| 4
|-
| [[Aoife Hoey]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta agus bobshleamhnóir (*1983) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]&lt;br/&gt;[[bobshleamhnóir]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-09-06
| 
| [[Cúil an tSúdaire]]
| 
| [[:d:Q7905573|Q7905573]]
| 5
|-
| [[Zoë Brown]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1983) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-09-15
| 
| 
| 
| [[:d:Q9392042|Q9392042]]
| 1
|-
| [[Cecelia Joyce]]
| 
| cruicéadaí
| [[cruicéadaí]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-07-25
| 
| [[Cill Mhantáin]]
| 
| [[:d:Q12978229|Q12978229]]
| 7
|-
| [[Kim Fitzpatrick]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-02-24
| 
| 
| 
| [[:d:Q119537533|Q119537533]]
| 0
|-
| [[Mary Fox]]
| 
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-05-08
| 
| [[Fairview Park]]
| 
| [[:d:Q119562828|Q119562828]]
| 0
|-
| [[Selina Martina McMahon]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-01-02
| 
| 
| 
| [[:d:Q135386554|Q135386554]]
| 0
|-
| [[Helena Catherine Kenny]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-05-12
| 
| 
| 
| [[:d:Q135386555|Q135386555]]
| 0
|-
| [[Orla Maria Kavanagh]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-04-19
| 
| 
| 
| [[:d:Q135386556|Q135386556]]
| 0
|-
| [[Annmarie Martina Healy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-04-03
| 
| 
| 
| [[:d:Q135386557|Q135386557]]
| 0
|-
| [[Faye Hartigan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-02-22
| 
| 
| 
| [[:d:Q135386558|Q135386558]]
| 0
|-
| [[Maire Bernadette Guiney]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-03-30
| 
| 
| 
| [[:d:Q135386559|Q135386559]]
| 0
|-
| [[Carol Anne Fennell]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-01-08
| 
| 
| 
| [[:d:Q135386561|Q135386561]]
| 0
|-
| [[Karen Marie Egan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-06-17
| 
| 
| 
| [[:d:Q135386562|Q135386562]]
| 0
|-
| [[Sandra Marie Duggan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-12-31
| 
| 
| 
| [[:d:Q135386563|Q135386563]]
| 0
|-
| [[Edel Rose Cadam]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-01-18
| 
| 
| 
| [[:d:Q135386564|Q135386564]]
| 0
|-
| [[Edel Brennan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-09-22
| 
| 
| 
| [[:d:Q135386565|Q135386565]]
| 0
|-
| [[Dearbhla Breen]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-01-05
| 
| 
| 
| [[:d:Q135386566|Q135386566]]
| 0
|-
| [[Nora-Jane Noone]]
| [[Íomhá:Nora-Jane Noone at the 2024 Toronto International Film Festival (cropped).jpg|center|40px]]
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir scannáin]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-03-08
| 
| [[Gaillimh]]
| 
| [[:d:Q292107|Q292107]]
| 13
|-
| [[Joanne Cuddihy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1984) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-05-11
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q458353|Q458353]]
| 7
|-
| [[Leanne Moore]]
| 
| amhránaí Éireannach
| [[amhránaí]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-07-24
| 
| [[Luimneach]]
| 
| [[:d:Q945587|Q945587]]
| 4
|-
| [[Ruth Kearney]]
| 
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir teilifíse]]&lt;br/&gt;[[aisteoir stáitse]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-11-11
| 
| [[Lambeth]]
| 
| [[:d:Q1535775|Q1535775]]
| 10
|-
| [[Charlene McKenna]]
| [[Íomhá:Charlene McKenna (2008).jpg|center|40px]]
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir stáitse]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-03-26
| 
| [[Glasloch]]
| 
| [[:d:Q2957880|Q2957880]]
| 12
|-
| [[Fionnuala McCormack]]
| [[Íomhá:Fionnuala Britton Velenje 2011.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta agus cianreathaí (*1984) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]&lt;br/&gt;[[cianreathaí]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-09-24
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q3072729|Q3072729]]
| 11
|-
| [[Niamh Briggs]]
| 
| imreoir rugbaí Éireannach
| [[imreoir rugbaí]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-09-30
| 
| [[Dún na Mainistreach]]
| 
| [[:d:Q3339465|Q3339465]]
| 2
|-
| [[Shannon McDonnell]]
| 
| imreoir sacair
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-09-28
| 
| [[Orland Park]]
| 
| [[:d:Q7488908|Q7488908]]
| 3
|-
| [[Siobhan Byrne]]
| 
| pionsóir Oilimpeach
| [[pionsóir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir scripte]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-08-13
| 
| [[Ostfildern]]
| 
| [[:d:Q7525288|Q7525288]]
| 2
|-
| [[Gillian Búrc]]
| 
| imreoir rugbaí Éireannach
| [[imreoir rugbaí]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-08-28
| 
| [[Luimneach]]
| 
| [[:d:Q17859745|Q17859745]]
| 1
|-
| [[Lydia Gurley]]
| [[Íomhá:2016 2017 UCI Track World Cup Apeldoorn 226.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] raonrothaí (*1984) ♀
| [[raonrothaí]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-09-09
| 
| [[Baile Átha an Rí]]
| 
| [[:d:Q27517415|Q27517415]]
| 9
|-
| [[Monika Gedvilaite]]
| 
| Imreoir fichille (*1984) ♀
| [[imreoir fichille]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-11-16
| 
| 
| 
| [[:d:Q28479153|Q28479153]]
| 0
|-
| [[Sandra Lynch]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984
| 
| 
| 
| [[:d:Q65554564|Q65554564]]
| 0
|-
| [[Rachel Wyse]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] láithreoir teilifíse agus marcach (*1985) ♀; spouse of Tim Gredley
| [[láithreoir teilifíse]]&lt;br/&gt;[[marcach]]
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-01-22
| 
| [[Cill Dara]]
| 
| [[:d:Q1568896|Q1568896]]
| 3
|-
| [[Natalie Britton]]
| 
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-02-21
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q2165668|Q2165668]]
| 0
|-
| [[Georgia Salpa]]
| [[Íomhá:Georgia salpa.jpg|center|40px]]
| mainicín Gréagach-Éireannach
| [[Mainicín faisin|mainicín]]
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-05-14
| 
| [[an Aithin]]
| 
| [[:d:Q2586982|Q2586982]]
| 16
|-
| [[Gemma-Leah Devereux]]
| 
| ban-aisteoir
| [[aisteoir]]
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985&lt;br/&gt;1990-08-09
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q2688973|Q2688973]]
| 5
|-
| [[Kirsten McGarry]]
| 
| sciálaí Alpach Éireannach
| [[sciálaí Alpach]]&lt;br/&gt;[[sciálaí saorstíle]]
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-07-25
| 
| [[Deilginis]]
| 
| [[:d:Q2780652|Q2780652]]
| 6
|-
| [[Bernie Murray]]
| 
| imreoir camógaíochta
| 
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985
| 
| 
| 
| [[:d:Q4894459|Q4894459]]
| 1
|-
| [[Claire Bergin]]
| 
| bobshleamhnóir Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-02-01
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q5125145|Q5125145]]
| 5
|-
| [[Marie Curtin]]
| 
| imreoir sacair
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-08-07
| 
| [[Luimneach]]
| 
| [[:d:Q6762814|Q6762814]]
| 3
|-
| [[Caroline O'Sullivan]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985
| 
| 
| 
| [[:d:Q65554212|Q65554212]]
| 0
|-
| [[Emer Foley]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1985) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-12-14
| 
| 
| 
| [[:d:Q119567267|Q119567267]]
| 0
|-
| [[Eavan Judith Morrissey]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1985) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-04-10
| 
| 
| 
| [[:d:Q135385420|Q135385420]]
| 0
|-
| [[Aine Mary O'Dwyer]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1985) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-05-12
| 
| 
| 
| [[:d:Q135385421|Q135385421]]
| 0
|-
| [[Carol Anne O'Donovan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1985) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-03-13
| 
| 
| 
| [[:d:Q135385425|Q135385425]]
| 0
|-
| [[Vivienne Hilary Shaw]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1985) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-03-12
| 
| 
| 
| [[:d:Q135385426|Q135385426]]
| 0
|-
| [[Saragh Jane O'Connell]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1985) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-03-05
| 
| 
| 
| [[:d:Q135385427|Q135385427]]
| 0
|-
| [[Mary Ellen Scanlon]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1985) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-04-12
| 
| 
| 
| [[:d:Q135385428|Q135385428]]
| 0
|-
| [[Marie Antoinette Breen]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1985) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-06-13
| 
| 
| 
| [[:d:Q135385429|Q135385429]]
| 0
|-
| [[Aoife Elizabeth Roche]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1985) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-01-22
| 
| 
| 
| [[:d:Q135385430|Q135385430]]
| 0
|-
| [[Bridget Tara Brosnan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1985) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-10-21
| 
| 
| 
| [[:d:Q135385431|Q135385431]]
| 0
|-
| [[Sarah Mary Healy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1985) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-01-12
| 
| 
| 
| [[:d:Q135385432|Q135385432]]
| 0
|-
| [[Mischa Barton]]
| [[Íomhá:Mischa Barton 2017.png|center|40px]]
| aisteoir Briotanach-Meireacánach
| [[aisteoir scannáin]]&lt;br/&gt;[[aisteoir linbh]]&lt;br/&gt;[[Mainicín faisin|mainicín]]&lt;br/&gt;[[aisteoir stáitse]]&lt;br/&gt;[[aisteoir teilifíse]]&lt;br/&gt;[[aisteoir]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-01-24
| 
| [[Hammersmith]]
| 
| [[:d:Q207458|Q207458]]
| 51
|-
| [[Dominique McElligott]]
| [[Íomhá:Dominique McElligott - Cannes.jpg|center|40px]]
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-03-05
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q456651|Q456651]]
| 28
|-
| [[Bláthnaid McKenna]]
| [[Íomhá:Miss Ireland 07 Blathnaid McKenna.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir i gcomórtas áilleachta agus [[Mainicín faisin|mainicín]] (*1986) ♀
| [[iomaitheoir i gcomórtas áilleachta]]&lt;br/&gt;[[Mainicín faisin|mainicín]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-01-11
| 
| [[Cill Dara]]
| 
| [[:d:Q4930907|Q4930907]]
| 2
|-
| [[Fiona O'Sullivan]]
| [[Íomhá:Fiona O'Sullivan in San Jose.jpg|center|40px]]
| imreoir sacair gairmiúil
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-09-17
| 
| [[San Geronimo]]
| 
| [[:d:Q4970710|Q4970710]]
| 11
|-
| [[Catriona Cuddihy]]
| 
| lúthchleasaí
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-12-05
| 
| [[Cill Chainnigh]]
| 
| [[:d:Q5053959|Q5053959]]
| 2
|-
| [[Sophie Perry]]
| [[Íomhá:Sophie Perry.jpg|center|40px]]
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Briotanach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] imreoir sacair (*1986) ♀
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-11-11
| 
| [[Brighton]]
| 
| [[:d:Q7563050|Q7563050]]
| 6
|-
| [[Linda Byrne]]
| [[Íomhá:Linda Byrne.jpg|center|40px]]
| lúthchleasaí
| [[cianreathaí]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-05-13
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q11756918|Q11756918]]
| 7
|-
| [[Rebecca Rolfe]]
| 
| cruicéadaí
| [[cruicéadaí]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-11-27
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q16225377|Q16225377]]
| 3
|-
| [[Jennie King]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-02-28
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q26804583|Q26804583]]
| 3
|-
| [[Jill Whelan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cruicéadaí (*1986) ♀
| [[cruicéadaí]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-12-28
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q27567873|Q27567873]]
| 3
|-
| [[Sarah McCormack]]
| [[Íomhá:20120310-UK-Inter-County-Cross-Country-03555 (6826896314).jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1986) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-08-19
| 
| [[Michigan]]
| 
| [[:d:Q70926851|Q70926851]]
| 2
|-
| [[Sinead Kavanagh]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] ealaíontóir comhraic measctha (*1986) ♀
| [[ealaíontóir comhraic measctha]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-02-01
| 
| 
| 
| [[:d:Q86340580|Q86340580]]
| 3
|-
| [[Joanne Maire Ni Mhathuna]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1986) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-12-02
| 
| 
| 
| [[:d:Q135381383|Q135381383]]
| 0
|-
| [[Cathy Grant]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1986) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-08-05
| 
| 
| 
| [[:d:Q135381384|Q135381384]]
| 0
|-
| [[Jayne Wisener]]
| [[Íomhá:Jayne Wisener.jpg|center|40px]]
| ban-aisteoir
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[aisteoir stáitse]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-05-19
| 
| [[Baile Monaidh]]
| 
| [[:d:Q387132|Q387132]]
| 15
|-
| [[Laura Izibor]]
| [[Íomhá:Laura Izibor, 2008 (cropped).jpg|center|40px]]
| ceoltóir Éireannach
| [[ceoltóir]]&lt;br/&gt;[[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[pianódóir]]&lt;br/&gt;[[amhránaí is scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[Léiritheoir ceoil|léiritheoir ceirníní]]&lt;br/&gt;[[ealaíontóir taifeadta]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-05-13
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q437622|Q437622]]
| 7
|-
| [[Jenna O'Hea]]
| [[Íomhá:Jenna O'Hea at day three of the Opals camp.jpg|center|40px]]
| cispheileadóir Astrálach
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-06-06
| 
| [[Melbourne]]
| 
| [[:d:Q622730|Q622730]]
| 17
|-
| [[Claire Brady]]
| 
| cianreathaí Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-01-20&lt;br/&gt;1987-01-29
| 
| [[Cill Dara]]
| 
| [[:d:Q1094778|Q1094778]]
| 3
|-
| [[Danielle Fox-Clarke]]
| 
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-08-22
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q3014994|Q3014994]]
| 2
|-
| [[Aisling Daly]]
| 
| ealaíontóir comhraic Éireannach
| [[ealaíontóir comhraic measctha]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-12-24
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q4699200|Q4699200]]
| 6
|-
| [[Tori Pena]]
| [[Íomhá:Tori Pena.jpg|center|40px]]
| léimneoir cuaille Meiriceánach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-07-30
| 
| [[Los Alamitos]]
| 
| [[:d:Q7825761|Q7825761]]
| 7
|-
| [[Nicola Twohig]]
| 
| imreoir sacair
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-04-28
| 
| [[Manchain]]
| 
| [[:d:Q10484148|Q10484148]]
| 1
|-
| [[Roseanne Galligan]]
| [[Íomhá:Roseanne Galligan 2013.jpg|center|40px]]
| lúthchleasaí Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-12-09
| 
| [[Droichead Nua]]
| 
| [[:d:Q16209460|Q16209460]]
| 2
|-
| [[Nicola Sinnott]]
| [[Íomhá:Nicola Sinnott.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir sacair (*1987) ♀
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-08-08
| 
| 
| 
| [[:d:Q22280384|Q22280384]]
| 2
|-
| [[Emma Beckett]]
| [[Íomhá:Lewes FC Women 1 Watford Women 2 07 11 2021-526 (51661727617).jpg|center|40px]]
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Briotanach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] imreoir sacair (*1987) ♀
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-05-29
| 
| [[Northampton]]
| 
| [[:d:Q61827370|Q61827370]]
| 4
|-
| [[Louise Galvin]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir rugbaí, cispheileadóir agus fisiteiripeoir (*1987) ♀
| [[imreoir rugbaí]]&lt;br/&gt;[[cispheileadóir]]&lt;br/&gt;[[fisiteiripeoir]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-04-03
| 
| [[Fionnúig]]
| 
| [[:d:Q78056158|Q78056158]]
| 0
|-
| [[Elaine O'Dwyer]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-10-04
| 
| 
| 
| [[:d:Q135379955|Q135379955]]
| 0
|-
| [[Emma M. Mullane]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-12-09
| 
| 
| 
| [[:d:Q135379956|Q135379956]]
| 0
|-
| [[Hansey Lucy Sexton]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-07-16
| 
| 
| 
| [[:d:Q135381381|Q135381381]]
| 0
|-
| [[Hannah Mary Coen]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-07-24
| 
| 
| 
| [[:d:Q135381385|Q135381385]]
| 0
|-
| [[Natasha Ryan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-10-27
| 
| 
| 
| [[:d:Q135381842|Q135381842]]
| 0
|-
| [[Fiona Meany]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-11-17
| 
| 
| 
| [[:d:Q135381843|Q135381843]]
| 0
|-
| [[Kelly Johnston]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-09-05
| 
| 
| 
| [[:d:Q135381844|Q135381844]]
| 0
|-
| [[Kathryn Fahy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-06-17
| 
| 
| 
| [[:d:Q135381845|Q135381845]]
| 0
|-
| [[Sheena Catherine Egan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-04-13
| 
| 
| 
| [[:d:Q135381846|Q135381846]]
| 0
|-
| [[Miriam Byrne]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-06-05
| 
| 
| 
| [[:d:Q135381847|Q135381847]]
| 0
|-
| [[Bernice Byrne]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-10-18
| 
| 
| 
| [[:d:Q135381848|Q135381848]]
| 0
|-
| [[Sinéad Mulvey]]
| [[Íomhá:Sinéad Mulvay.jpg|center|40px]]
| amhránaí Éireannach
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[aeróstach]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-01-22
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q255095|Q255095]]
| 20
|-
| [[Chloe Magee]]
| [[Íomhá:Chloe &amp; Sam Magee Irish Open Mixed Double Champions 2018.jpg|center|40px]]
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]&lt;br/&gt;[[Olympic competitor]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-11-29
| 
| [[Ráth Bhoth]]
| 
| [[:d:Q468589|Q468589]]
| 12
|-
| [[Méabh de Búrca]]
| [[Íomhá:Meabh De Burca.jpg|center|40px]]
| imreoir sacair Éireannach
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-08-11
| 
| [[Gaillimh]]
| 
| [[:d:Q509493|Q509493]]
| 5
|-
| [[Erin Keery]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-02-16
| 
| 
| 
| [[:d:Q1354600|Q1354600]]
| 2
|-
| [[Lynn Styles]]
| 
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[Mainicín faisin|mainicín]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-12-29
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q2708041|Q2708041]]
| 7
|-
| [[Julia Moriarty]]
| 
| imreoir leadóige Éireannach
| [[imreoir leadóige]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-12-03
| 
| [[Adelaide]]
| 
| [[:d:Q6306589|Q6306589]]
| 4
|-
| [[Melanie Nocher]]
| 
| snámhóir Éireannach
| [[snámhóir]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-06-18
| 
| [[Contae an Dúin]]
| 
| [[:d:Q6811327|Q6811327]]
| 5
|-
| [[Kelly Proper]]
| 
| lúthchleasaí Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-05-01
| 
| 
| 
| [[:d:Q11738678|Q11738678]]
| 3
|-
| [[Claire Tarplee]]
| 
| reathaí meánraoin Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-09-22
| 
| 
| 
| [[:d:Q15925883|Q15925883]]
| 1
|-
| [[Amy Kenealy]]
| 
| cruicéadaí
| [[cruicéadaí]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-04-06
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q16224552|Q16224552]]
| 4
|-
| [[Amy Foster]]
| 
| rábálaí Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-10-02
| 
| 
| 
| [[:d:Q19560506|Q19560506]]
| 2
|-
| [[Hannah Lowry-O'Reilly]]
| 
| Imreoir fichille (*1988) ♀
| [[imreoir fichille]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-12-19
| 
| 
| 
| [[:d:Q28479756|Q28479756]]
| 0
|-
| [[Rachel Clancy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1988) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-06-23
| 
| 
| 
| [[:d:Q119554958|Q119554958]]
| 0
|-
| [[Mairead Mcnally]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1988) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-11-19
| 
| 
| 
| [[:d:Q119554997|Q119554997]]
| 0
|-
| [[Leah Westbrooks]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1988) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-10-19
| 
| 
| 
| [[:d:Q119557456|Q119557456]]
| 0
|-
| [[Sarah Louise McGrath]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1988) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-10-04
| 
| 
| 
| [[:d:Q135381219|Q135381219]]
| 0
|-
| [[Chloë Agnew]]
| [[Íomhá:Chloë Agnew at Macquarie Shopping Centre, Sydney.jpg|center|40px]]
| ceoltóir agus amhránaí Éireannach
| [[amhránaí ceoldrámaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-06-09
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q2228268|Q2228268]]
| 17
|-
| [[Lisa Kearney]]
| [[Íomhá:Lisa Kearney on WIMPS TV.jpg|center|40px]]
| cleachtóir júdó Éireannach
| [[cleachtóir júdó]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-05-27
| 
| [[Béal Feirste]]
| 
| [[:d:Q2260724|Q2260724]]
| 5
|-
| [[Ciara Horne]]
| [[Íomhá:2015 UEC Track Elite European Championships 333.JPG|center|40px]]
| rothaí
| [[rothaí spóirt]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-09-07
| 
| [[Harrow, Londain|Harrow]]
| 
| [[:d:Q5119121|Q5119121]]
| 15
|-
| [[Jessie Barr]]
| 
| lúthchleasaí
| [[rábálaí]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-07-24
| 
| [[Port Láirge]]
| 
| [[:d:Q6187612|Q6187612]]
| 5
|-
| [[Laura Reynolds]]
| 
| lúthchleasaí
| [[siúlóir rása]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-01-21&lt;br/&gt;1989-01-20
| 
| 
| 
| [[:d:Q6499354|Q6499354]]
| 3
|-
| [[Orla Barry]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1989) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-09-21
| 
| [[Droichead na Scuab]]
| 
| [[:d:Q7102982|Q7102982]]
| 2
|-
| [[Kate McKenna]]
| 
| cruicéadaí
| [[cruicéadaí]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-09-27
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q16224853|Q16224853]]
| 3
|-
| [[Jenny Murphy]]
| 
| imreoir rugbaí Éireannach
| [[imreoir rugbaí]]&lt;br/&gt;[[rugby sevens player]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-05-30
| 
| 
| 
| [[:d:Q18126994|Q18126994]]
| 2
|-
| [[Michelle Finn]]
| [[Íomhá:2019-09-01 ISTAF 2019 2000 m steeplechase (Martin Rulsch) 43 (cropped).jpg|center|40px]]
| lúthchleasaí Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-11-16&lt;br/&gt;1989-12-16
| 
| 
| 
| [[:d:Q20967861|Q20967861]]
| 6
|-
| [[Sara Louise Treacy]]
| 
| lúthchleasaí Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-06-22
| 
| 
| 
| [[:d:Q20967862|Q20967862]]
| 5
|-
| [[Kelly Murphy]]
| [[Íomhá:2024 UEC Track Elite European Championships 130.jpg|center|40px]]
| rothaí Éireannach
| [[rothaí spóirt]]&lt;br/&gt;[[eolaí néarchórais]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-11-03
| 
| [[Birmingham]]
| 
| [[:d:Q33083846|Q33083846]]
| 7
|-
| [[Lauren Delany]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir rugbaí agus cispheileadóir (*1989) ♀
| [[imreoir rugbaí]]&lt;br/&gt;[[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-07-17
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q78081373|Q78081373]]
| 2
|-
| [[Jessica Scannell]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1989) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-10-26
| 
| 
| 
| [[:d:Q119567488|Q119567488]]
| 0
|-
| [[Megan Tice]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] lúthchleasaí agus iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1989) ♀
| [[lúthchleasaí]]&lt;br/&gt;[[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-12-06
| 
| 
| 
| [[:d:Q120221286|Q120221286]]
| 0
|-
| [[Lisa McGill]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1989) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-08-14
| 
| 
| 
| [[:d:Q135380034|Q135380034]]
| 0
|-
| [[Elaine C. Caffrey]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1989) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-02-24
| 
| 
| 
| [[:d:Q135380037|Q135380037]]
| 0
|-
| [[Colleen McInerney]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] cispheileadóir (*1989) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-08-14
| 
| 
| 
| [[:d:Q135382206|Q135382206]]
| 0
|-
| [[Aine McKenna]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1989) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-09-23
| 
| 
| 
| [[:d:Q135382207|Q135382207]]
| 0
|-
| [[Julie Angelina Kavanagh]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1989) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-04-21
| 
| 
| 
| [[:d:Q135382208|Q135382208]]
| 0
|-
| [[Susan Elise Doyle]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1989) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-02-24
| 
| 
| 
| [[:d:Q135382209|Q135382209]]
| 0
|-
| [[Rozanna Purcell]]
| 
| mainicín Éireannach
| [[Mainicín faisin|mainicín]]&lt;br/&gt;[[iomaitheoir i gcomórtas áilleachta]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-09-03
| 
| [[Cluain Meala]]
| 
| [[:d:Q1046271|Q1046271]]
| 6
|-
| [[Adrienne Murphy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir i gcomórtas áilleachta (*1990) ♀
| [[iomaitheoir i gcomórtas áilleachta]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-10-11
| 
| [[Cluain Dolcáin]]
| 
| [[:d:Q4685714|Q4685714]]
| 4
|-
| [[Aisling Cooney]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*1990) ♀
| [[snámhóir]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-07-27
| 
| [[Dumhach Thrá]]
| 
| [[:d:Q4699199|Q4699199]]
| 3
|-
| [[Ruesha Littlejohn]]
| [[Íomhá:Ruesha Littlejohn in San Jose.jpg|center|40px]]
| imreoir sacair
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-07-03
| 
| [[Glaschú]]
| 
| [[:d:Q7377860|Q7377860]]
| 11
|-
| [[Ciara Everard]]
| [[Íomhá:09277 Ciara Everard.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] reathaí meánfhaid (*1990) ♀
| [[reathaí meánfhaid]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-07-10
| 
| 
| 
| [[:d:Q9192214|Q9192214]]
| 6
|-
| [[Claire Lambe]]
| 
| iomróir Éireannach
| [[iomróir]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-05-16
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q11690739|Q11690739]]
| 5
|-
| [[Melissa Scott-Hayward]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cruicéadaí (*1990) ♀
| [[cruicéadaí]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-08-10
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q16225439|Q16225439]]
| 2
|-
| [[Robyn Stewart]]
| [[Íomhá:2017 UEC Track Elite European Championships 412.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] rothaí spóirt (*1990) ♀
| [[rothaí spóirt]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-04-10
| 
| [[Béal Feirste]]
| 
| [[:d:Q27517186|Q27517186]]
| 4
|-
| [[Niamh Whelan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] rábálaí (*1990) ♀
| [[rábálaí]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-07-26
| 
| 
| 
| [[:d:Q39814817|Q39814817]]
| 1
|-
| [[Fionnuala Ross]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1990) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-11-05
| 
| 
| 
| [[:d:Q69863936|Q69863936]]
| 0
|-
| [[Orla O'Reilly]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-02-28
| 
| [[Corcaigh]]
| 
| [[:d:Q74239854|Q74239854]]
| 1
|-
| [[Laura Shaughnessy]]
| 
| Cianreathaí (*1990) ♀
| [[cianreathaí]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-06-19
| 
| 
| 
| [[:d:Q98550189|Q98550189]]
| 1
|-
| [[Sinead O'Reilly]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-02-28
| 
| 
| 
| [[:d:Q119553438|Q119553438]]
| 0
|-
| [[Alexandra Troy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-03-23
| 
| 
| 
| [[:d:Q119568422|Q119568422]]
| 0
|-
| [[Claire Rockall]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-09-07
| 
| 
| 
| [[:d:Q119568822|Q119568822]]
| 0
|-
| [[Danielle O'Leary]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-02-26
| 
| 
| 
| [[:d:Q135367014|Q135367014]]
| 0
|-
| [[Rhiannon Bernadette McNulty]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-03-16
| 
| 
| 
| [[:d:Q135378320|Q135378320]]
| 0
|-
| [[Emma Marron]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-11-21
| 
| 
| 
| [[:d:Q135378321|Q135378321]]
| 0
|-
| [[Méabh Malone]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-11-01
| 
| 
| 
| [[:d:Q135378322|Q135378322]]
| 0
|-
| [[Ciara Louise Flaherty]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-08-28
| 
| 
| 
| [[:d:Q135378323|Q135378323]]
| 0
|-
| [[Shelly Behan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-11-27
| 
| 
| 
| [[:d:Q135378324|Q135378324]]
| 0
|-
| [[Erica C. Walsh]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-02-26
| 
| 
| 
| [[:d:Q135380031|Q135380031]]
| 0
|-
| [[Cathy Kavanagh]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-01-16
| 
| 
| 
| [[:d:Q135380035|Q135380035]]
| 0
|-
| [[Christine O'Gorman]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-10-28
| 
| 
| 
| [[:d:Q135381052|Q135381052]]
| 0
|-
| [[Christina Ann Newton]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-02-08
| 
| 
| 
| [[:d:Q135381053|Q135381053]]
| 0
|-
| [[Michelle Louise Murray]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-01-01
| 
| 
| 
| [[:d:Q135381055|Q135381055]]
| 0
|-
| [[Beth Meany]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-02-15
| 
| 
| 
| [[:d:Q135381056|Q135381056]]
| 0
|-
| [[Eimear Mary Mairtin]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-10-03
| 
| 
| 
| [[:d:Q135381058|Q135381058]]
| 0
|-
| [[Caroline Flynn]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-02-25
| 
| 
| 
| [[:d:Q135381059|Q135381059]]
| 0
|-
| [[Kerrie Marie Dore]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-01-14
| 
| 
| 
| [[:d:Q135381060|Q135381060]]
| 0
|-
| [[Valerie O'Driscoll]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-02-15
| 
| 
| 
| [[:d:Q135382205|Q135382205]]
| 0
|-
| [[Clara Peters]]
| [[Íomhá:European 2011 Clara PETERS.jpg|center|40px]]
| scátálaí fíorach Éireannach
| [[scátálaí fíorach]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-07-19
| 
| [[Essen]]
| 
| [[:d:Q4360258|Q4360258]]
| 5
|-
| [[Lynsey McCullough]]
| 
| imreoir leadóige Éireannach
| [[imreoir leadóige]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-03-01
| 
| [[Aontroim (baile)]]
| 
| [[:d:Q6709499|Q6709499]]
| 1
|-
| [[Emma Flanagan]]
| 
| cruicéadaí
| [[cruicéadaí]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-01-07
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q16211337|Q16211337]]
| 4
|-
| [[Cherelle Khassal]]
| [[Íomhá:Cherelle Khassal (23697437213).jpg|center|40px]]
| imreoir sacair Éireannach
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-01-09
| 
| [[Sasana]]
| 
| [[:d:Q22087349|Q22087349]]
| 4
|-
| [[Alice Kunek]]
| [[Íomhá:Alice Kunek - Perth Lynx.jpg|center|40px]]
| cispheileadóir Astrálach (1991-)
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-01-06
| 
| [[Box Hill]]
| 
| [[:d:Q24452204|Q24452204]]
| 10
|-
| [[Laura Boylan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cruicéadaí (*1991) ♀
| [[cruicéadaí]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-12-16
| 
| [[Contae Lú]]
| 
| [[:d:Q29981448|Q29981448]]
| 3
|-
| [[Sinéad Denny]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1991) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-03-05
| 
| 
| 
| [[:d:Q69863080|Q69863080]]
| 0
|-
| [[Aoife McDermott]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir rugbaí agus cispheileadóir (*1991) ♀
| [[imreoir rugbaí]]&lt;br/&gt;[[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-01-04
| 
| [[Sligeach]]
| 
| [[:d:Q78047998|Q78047998]]
| 1
|-
| [[Hannah Thornton]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1991) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-07-29
| 
| 
| 
| [[:d:Q119564024|Q119564024]]
| 0
|-
| [[Aine O'Connor]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1991) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-11-28
| 
| 
| 
| [[:d:Q135367015|Q135367015]]
| 0
|-
| [[Emma J. Sherwood]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1991) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-02-17
| 
| 
| 
| [[:d:Q135379981|Q135379981]]
| 0
|-
| [[Tracey M. Power]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1991) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-01-04
| 
| 
| 
| [[:d:Q135379982|Q135379982]]
| 0
|-
| [[Stephanie O'Shea]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1991) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-04-25
| 
| 
| 
| [[:d:Q135379983|Q135379983]]
| 0
|-
| [[Carol A. McCarthy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1991) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-11-22
| 
| 
| 
| [[:d:Q135379987|Q135379987]]
| 0
|-
| [[Sophie Vavasseur]]
| 
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-05-10
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q2628135|Q2628135]]
| 14
|-
| [[Aoife Hannon]]
| 
| mainicín Éireannach
| [[Mainicín faisin|mainicín]]&lt;br/&gt;[[fisiteiripeoir]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992
| 
| [[Luimneach]]
| 
| [[:d:Q3620544|Q3620544]]
| 2
|-
| [[Aisling Dunphy]]
| 
| imreoir camógaíochta
| 
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992
| 
| [[Cill Chainnigh]]
| 
| [[:d:Q4699203|Q4699203]]
| 0
|-
| [[Sinead Chambers]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-02-01
| 
| [[Béal Feirste]]
| 
| [[:d:Q15712412|Q15712412]]
| 4
|-
| [[Christine McMahon]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cliathreathaí agus rábálaí (*1992) ♀
| [[cliathreathaí]]&lt;br/&gt;[[rábálaí]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-07-06
| 
| [[Béal Feirste]]
| 
| [[:d:Q25939025|Q25939025]]
| 2
|-
| [[Poornima Menon Jayadev]]
| 
| Imreoir fichille (*1992) ♀
| [[imreoir fichille]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992
| 
| 
| 
| [[:d:Q28479758|Q28479758]]
| 0
|-
| [[Naomi Carroll]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir sacair, imreoir haca, imreoir peile Gaelaí agus camogie player (*1992) ♀
| [[imreoir sacair]]&lt;br/&gt;[[imreoir haca]]&lt;br/&gt;[[imreoir peile Gaelaí]]&lt;br/&gt;[[camogie player]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-09-13
| 
| [[Contae an Chláir]]
| 
| [[:d:Q57313561|Q57313561]]
| 3
|-
| [[Claire Mooney]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1992) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-06-21
| 
| 
| 
| [[:d:Q69812429|Q69812429]]
| 0
|-
| [[Joan Healy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1992) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-09-30
| 
| 
| 
| [[:d:Q69814488|Q69814488]]
| 1
|-
| [[Catherine McManus]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1992) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-05-09
| 
| 
| 
| [[:d:Q69819917|Q69819917]]
| 0
|-
| [[Casey Grace]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1992) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-05-14
| 
| 
| 
| [[:d:Q119554596|Q119554596]]
| 0
|-
| [[Tessa Josephine Solan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1992) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-09-19
| 
| 
| 
| [[:d:Q135378015|Q135378015]]
| 0
|-
| [[Lorraine Scanlon]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1992) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-11-24
| 
| 
| 
| [[:d:Q135378016|Q135378016]]
| 0
|-
| [[Nichola Rafferty]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1992) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-07-04
| 
| 
| 
| [[:d:Q135378017|Q135378017]]
| 0
|-
| [[Louise Mary O'Connor]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1992) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-07-24
| 
| 
| 
| [[:d:Q135378019|Q135378019]]
| 0
|-
| [[Rebecca Teresa Nagle]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1992) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-07-04
| 
| 
| 
| [[:d:Q135378020|Q135378020]]
| 0
|-
| [[Kate Mary McDaid]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1992) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-05-18
| 
| 
| 
| [[:d:Q135378021|Q135378021]]
| 0
|-
| [[Rebecca F. O'Keeffe]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1992) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-02-25
| 
| 
| 
| [[:d:Q135379984|Q135379984]]
| 0
|-
| [[Emily M. O'Callaghan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1992) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-02-07
| 
| 
| 
| [[:d:Q135379985|Q135379985]]
| 0
|-
| [[Katie B. Kilbride]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1992) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-07-06
| 
| 
| 
| [[:d:Q135379988|Q135379988]]
| 0
|-
| [[Catriona M. Foley]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1992) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-08-16
| 
| 
| 
| [[:d:Q135379989|Q135379989]]
| 0
|-
| [[Sinead Deegan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1992) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-05-13
| 
| 
| 
| [[:d:Q135379990|Q135379990]]
| 0
|-
| [[Eimhear M. Browne]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1992) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-01-07
| 
| 
| 
| [[:d:Q135379991|Q135379991]]
| 0
|-
| [[Amy Bowtell]]
| 
| imreoir leadóige
| [[imreoir leadóige]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-09-16
| 
| [[Na Clocha Liatha]]
| 
| [[:d:Q4749116|Q4749116]]
| 7
|-
| [[Katie Kirk]]
| 
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Briotanach]] rábálaí (*1993) ♀
| [[rábálaí]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-11-05
| 
| 
| 
| [[:d:Q11737414|Q11737414]]
| 1
|-
| [[Ciara Grant]]
| [[Íomhá:Ciara Grant WUG.jpg|center|40px]]
| peileadóir
| [[imreoir sacair]]&lt;br/&gt;[[imreoir futsal]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-06-11
| 
| [[Leitir Ceanainn]]
| 
| [[:d:Q15960851|Q15960851]]
| 8
|-
| [[Michaela Walsh]]
| 
| dornálaí as Béal Feirste
| [[dornálaí]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-06-05
| 
| [[Béal Feirste]]
| 
| [[:d:Q18218166|Q18218166]]
| 6
|-
| [[Siobhán Killeen]]
| 
| imreoir sacair Éireannach
| [[imreoir sacair]]&lt;br/&gt;[[imreoir peile Gaelaí]]&lt;br/&gt;[[imreoir futsal]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-03-15
| 
| 
| 
| [[:d:Q22278600|Q22278600]]
| 1
|-
| [[Lois Roche]]
| [[Íomhá:Lois Roche Lewes FC Women 2 Charlton Ath Women 0 17 10 2021-82 (cropped).jpg|center|40px]]
| imreoir sacair
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-06-18
| 
| [[Londain]]
| 
| [[:d:Q24150945|Q24150945]]
| 5
|-
| [[Cliodhna Moloney-MacDonald]]
| [[Íomhá:2025 Rugby World Cup (Women) - Ireland vs Spain 20250831 120716 Cliodhna Moloney.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir rugbaí agus baincéir (*1993) ♀; spouse of Claudia Frances Moloney-MacDonald
| [[imreoir rugbaí]]&lt;br/&gt;[[baincéir]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-05-31
| 
| [[Cill Chonla]]
| 
| [[:d:Q42666676|Q42666676]]
| 3
|-
| [[Clare Cryan]]
| [[Íomhá:Clare Cryan Kyiv 2019.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] tumadóir iomaíoachta (*1993) ♀
| [[tumadóir iomaíoachta]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-12-03
| 
| 
| 
| [[:d:Q65553526|Q65553526]]
| 3
|-
| [[Emma Mitchell]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1993) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-09-02
| 
| 
| 
| [[:d:Q69812822|Q69812822]]
| 0
|-
| [[Mary Mulhare]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1993) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-02-14
| 
| 
| 
| [[:d:Q115739743|Q115739743]]
| 1
|-
| [[Clodagh Scannell]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1993) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-03-06
| 
| 
| 
| [[:d:Q119542677|Q119542677]]
| 0
|-
| [[Éabhnait Deborah Scanlon]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1993) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-01-08
| 
| 
| 
| [[:d:Q135376728|Q135376728]]
| 0
|-
| [[Rheanne Marie O'Shea]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1993) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-05-24
| 
| 
| 
| [[:d:Q135376730|Q135376730]]
| 0
|-
| [[Ciara Patricia Newell]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1993) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-06-17
| 
| 
| 
| [[:d:Q135376733|Q135376733]]
| 0
|-
| [[Lauren Marie Murray]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1993) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-05-06
| 
| 
| 
| [[:d:Q135376734|Q135376734]]
| 0
|-
| [[Laoise Maria Murphy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1993) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-03-19
| 
| 
| 
| [[:d:Q135376735|Q135376735]]
| 0
|-
| [[Laura Catriona Moloney]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1993) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-11-24
| 
| 
| 
| [[:d:Q135376736|Q135376736]]
| 0
|-
| [[Karen Meany]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1993) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-08-23
| 
| 
| 
| [[:d:Q135376737|Q135376737]]
| 0
|-
| [[Méabh Barry]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1993) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-12-16
| 
| 
| 
| [[:d:Q135376739|Q135376739]]
| 0
|-
| [[Marrianna Patricia C. Troy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1993) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-03-09
| 
| 
| 
| [[:d:Q135378014|Q135378014]]
| 0
|-
| [[Erika Emma O'Keeffe]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1993) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-04-06
| 
| 
| 
| [[:d:Q135378018|Q135378018]]
| 0
|-
| [[Chelsea Jones]]
| 
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994
| 
| 
| 
| [[:d:Q2377423|Q2377423]]
| 0
|-
| [[Phoebe Prince]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] scoláire (1994–2010) ♀
| [[scoláire]]
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-11-24
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-01-14
| [[Bedford]]
| [[South Hadley]]
| [[:d:Q3304893|Q3304893]]
| 6
|-
| [[Kate Veale]]
| 
| lúthchleasaí Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-01-05
| 
| [[Tulach Mhór]]
| 
| [[:d:Q11737264|Q11737264]]
| 2
|-
| [[Caroline Black]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-03-04
| 
| [[Lios na gCearrbhach]]
| 
| [[:d:Q15971927|Q15971927]]
| 5
|-
| [[Phil Healy]]
| [[Íomhá:Womens 400m (46526965474) (cropped).jpg|center|40px]]
| rábálaí Éireannach
| [[rábálaí]]
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-11-19
| 
| [[Béal Átha Fhínín]]
| 
| [[:d:Q25999744|Q25999744]]
| 7
|-
| [[Niamh McCarthy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] lúthchleasaí (*1994) ♀
| [[lúthchleasaí]]
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-01-04
| 
| [[Contae Chorcaí]]
| 
| [[:d:Q26905471|Q26905471]]
| 2
|-
| [[Karina Campbell]]
| 
| Imreoir fichille (*1994) ♀
| [[imreoir fichille]]
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-05-19
| 
| 
| 
| [[:d:Q28470777|Q28470777]]
| 0
|-
| [[Victoria Bell]]
| 
| lúthchleasaí Éireannach
| [[sciálaí Alpach]]
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-06-22
| 
| [[Sutton Coldfield]]
| 
| [[:d:Q48618566|Q48618566]]
| 4
|-
| [[Alice Sharpe]]
| [[Íomhá:2019 UEC Track Elite European Championships 132.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] rothaí spóirt (*1994) ♀
| [[rothaí spóirt]]
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-05-03
| 
| 
| 
| [[:d:Q55361867|Q55361867]]
| 9
|-
| [[Alli Palisch]]
| [[Íomhá:Alli Murphy Lewes FC Women 2 London City 3 14 02 2021-528 (50943521133) (cropped).jpg|center|40px]]
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] imreoir sacair (*1994) ♀
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-05-13
| 
| [[Plano, Texas|Plano]]
| 
| [[:d:Q56285209|Q56285209]]
| 4
|-
| [[Shona Heaslip]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1994) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-09-18
| 
| 
| 
| [[:d:Q69820877|Q69820877]]
| 0
|-
| [[Philippa Rogan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1994) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-02-04
| 
| 
| 
| [[:d:Q69861835|Q69861835]]
| 0
|-
| [[Leah Lyons]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir rugbaí (*1994) ♀
| [[imreoir rugbaí]]
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-11-27
| 
| [[Corcaigh]]
| 
| [[:d:Q78051289|Q78051289]]
| 1
|-
| [[Eimear Twomey]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1994) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-11-05
| 
| 
| 
| [[:d:Q135375110|Q135375110]]
| 0
|-
| [[Amy Louise Russell]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1994) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-02-02
| 
| 
| 
| [[:d:Q135375111|Q135375111]]
| 0
|-
| [[Ciara Milroy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1994) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-09-18
| 
| 
| 
| [[:d:Q135375114|Q135375114]]
| 0
|-
| [[Sorcha Maire McNulty]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1994) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-09-04
| 
| 
| 
| [[:d:Q135375115|Q135375115]]
| 0
|-
| [[Leanne McDonnell]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1994) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-05-29
| 
| 
| 
| [[:d:Q135375116|Q135375116]]
| 0
|-
| [[Laura Hoffman]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1994) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-04-29
| 
| 
| 
| [[:d:Q135375118|Q135375118]]
| 0
|-
| [[Deirdre Ann Geaney]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1994) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-09-16
| 
| 
| 
| [[:d:Q135375120|Q135375120]]
| 0
|-
| [[Michelle Clarke]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir agus cóitseálaí cispheile (*1994) ♀
| [[cispheileadóir]]&lt;br/&gt;[[cóitseálaí cispheile]]
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-09-03
| 
| 
| 
| [[:d:Q135375123|Q135375123]]
| 0
|-
| [[Rebecca Barker]]
| 
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Briotanach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] cispheileadóir (*1994) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-08-02
| 
| 
| 
| [[:d:Q135375124|Q135375124]]
| 0
|-
| [[Ailish O'Reilly]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1994) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-01-01
| 
| 
| 
| [[:d:Q135376732|Q135376732]]
| 0
|-
| [[Cliona Niamh Máirtín]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1994) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-06-26
| 
| 
| 
| [[:d:Q135376738|Q135376738]]
| 0
|-
| [[Sycerika McMahon]]
| 
| snámhóir Éireannach
| [[snámhóir]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-04-11
| 
| [[Contae an Dúin]]
| 
| [[:d:Q3979013|Q3979013]]
| 7
|-
| [[Carolane Soucisse]]
| [[Íomhá:2018 Autumn Classic International - Soucisse &amp; Firus (cropped) - Soucisse.jpg|center|40px]]
| damhsóir oighir Ceanadach
| [[ice dancer]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-02-10
| 
| [[Châteauguay]]
| 
| [[:d:Q24860514|Q24860514]]
| 5
|-
| [[Aoife Mannion]]
| [[Íomhá:Aoife Mannion BCLFC 2015 (22147891741) (cropped).jpg|center|40px]]
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Briotanach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] imreoir sacair (*1995) ♀
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-09-24
| 
| [[Solihull]]
| 
| [[:d:Q25714012|Q25714012]]
| 11
|-
| [[Ellen Keane]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*1995) ♀
| [[snámhóir]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-04-06
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q26899011|Q26899011]]
| 3
|-
| [[Síofra Cléirigh Büttner]]
| [[Íomhá:Síofra Cléirigh Büttner 2017.jpg|center|40px]]
| reathaí meánraoin Éireannach
| [[reathaí meánfhaid]]&lt;br/&gt;[[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-07-21
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q35349110|Q35349110]]
| 5
|-
| [[Gráinne Walsh]]
| 
| dornálaí Éireannach
| [[dornálaí]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-10-13
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
| 
| [[:d:Q65091953|Q65091953]]
| 4
|-
| [[Greta Streimikyte]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] lúthchleasaí parailimpeach (*1995) ♀
| [[lúthchleasaí parailimpeach]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-08-24
| 
| [[Vilnias]]
| 
| [[:d:Q89343978|Q89343978]]
| 3
|-
| [[Sarah Jane Hearne]]
| 
| Imreoir fichille (*1995) ♀
| [[imreoir fichille]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995
| 
| 
| 
| [[:d:Q104843000|Q104843000]]
| 0
|-
| [[Fiona Murtagh]]
| [[Íomhá:Rowing at the 2020 Summer Olympics (Ireland).jpeg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomróir (*1995) ♀
| [[iomróir]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-07-11
| 
| [[Gaillimh]]
| 
| [[:d:Q105925700|Q105925700]]
| 11
|-
| [[Ioana Gelip]]
| 
| Imreoir fichille (*1995) ♀
| [[imreoir fichille]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-01-16
| 
| 
| 
| [[:d:Q109418259|Q109418259]]
| 0
|-
| [[Rachel Boyle]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-03-27
| 
| 
| 
| [[:d:Q110991850|Q110991850]]
| 0
|-
| [[Cliodhna Manning]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1995) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-04-26
| 
| 
| 
| [[:d:Q117007428|Q117007428]]
| 1
|-
| [[Emily Haggard-Kearney]]
| 
| Iomaitheoir lúthchleasaíochta, reathaí maratóin agus cianreathaí (*1995) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]&lt;br/&gt;[[reathaí maratóin]]&lt;br/&gt;[[cianreathaí]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-11-10
| 
| 
| 
| [[:d:Q126883212|Q126883212]]
| 0
|-
| [[Amy Waters]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1995) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-08-13
| 
| 
| 
| [[:d:Q135367016|Q135367016]]
| 0
|-
| [[Erin Leigh Bracken]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1995) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-06-30
| 
| 
| 
| [[:d:Q135373966|Q135373966]]
| 0
|-
| [[Aileen Verona Crowley]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1995) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-05-04
| 
| 
| 
| [[:d:Q135373968|Q135373968]]
| 0
|-
| [[Katie Ann Moloney]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1995) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-01-14
| 
| 
| 
| [[:d:Q135375112|Q135375112]]
| 0
|-
| [[Samantha Massey]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1995) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-02-28
| 
| 
| 
| [[:d:Q135375117|Q135375117]]
| 0
|-
| [[Lauren Kelly Falvey]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1995) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-03-27
| 
| 
| 
| [[:d:Q135375122|Q135375122]]
| 0
|-
| [[Emma Bolger]]
| 
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-01-05
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q520262|Q520262]]
| 10
|-
| [[Mary C. Cain]]
| 
| reathaí meánraoin Meiriceánach
| [[reathaí meánfhaid]]&lt;br/&gt;[[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-05-03
| 
| [[Bronxville]]
| 
| [[:d:Q6779145|Q6779145]]
| 10
|-
| [[Florence Bell]]
| 
| sciálaí Éireannach
| [[sciálaí Alpach]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-03-05
| 
| [[Sutton Coldfield]]
| 
| [[:d:Q15910753|Q15910753]]
| 4
|-
| [[Alannah Stephenson]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-12-04
| 
| [[Lios na gCearrbhach]]
| 
| [[:d:Q17457943|Q17457943]]
| 3
|-
| [[Tham Nguyen]]
| [[Íomhá:Tham Nguyen at the 2023 World Weightlifting Championships training hall.webp|center|40px]]
| Tógálaí meáchain (*1996) ♀
| [[tógálaí meáchain]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-09-15
| 
| 
| 
| [[:d:Q26132016|Q26132016]]
| 4
|-
| [[Alanna Lally]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1996) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-12-30
| 
| 
| 
| [[:d:Q69860533|Q69860533]]
| 1
|-
| [[Fiona Mangan]]
| [[Íomhá:Fiona Mangan - Présentation TCFIA 2025.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] rothaí spóirt (*1996) ♀
| [[rothaí spóirt]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-05-16
| 
| 
| 
| [[:d:Q106575388|Q106575388]]
| 5
|-
| [[Megan Armitage]]
| [[Íomhá:Grand Prix de Chambéry (Megan Armitage - Montagne).JPG|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] rothaí spóirt (*1996) ♀
| [[rothaí spóirt]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-08-12
| 
| 
| 
| [[:d:Q108532712|Q108532712]]
| 6
|-
| [[Linda Djougang]]
| [[Íomhá:Linda Djougang 15Apr2023.jpg|center|40px]]
| [[Camarún|Camarúnach]] imreoir rugbaí (*1996) ♀
| [[imreoir rugbaí]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-05-17
| 
| [[Camarún]]
| 
| [[:d:Q108540653|Q108540653]]
| 3
|-
| [[Georgie Hartigan]]
| 
| Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1996) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-03-01
| 
| 
| 
| [[:d:Q115674773|Q115674773]]
| 1
|-
| [[Allison McGrath]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-10-10
| 
| 
| 
| [[:d:Q119547267|Q119547267]]
| 0
|-
| [[Edel Thornton]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-11-22
| 
| 
| 
| [[:d:Q119560495|Q119560495]]
| 0
|-
| [[Kelly McGrory]]
| 
| Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1996) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-12-24
| 
| 
| 
| [[:d:Q121879328|Q121879328]]
| 3
|-
| [[Róisín Harrison]]
| 
| Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1996) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-10-10
| 
| 
| 
| [[:d:Q121879839|Q121879839]]
| 2
|-
| [[Susie Berry]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] marcach (*1996) ♀
| [[marcach]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-01-01
| 
| 
| 
| [[:d:Q130313509|Q130313509]]
| 2
|-
| [[Megan Connolly]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-03-06
| 
| 
| 
| [[:d:Q135366913|Q135366913]]
| 0
|-
| [[Ciara Mary McCarthy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-09-02
| 
| 
| 
| [[:d:Q135366914|Q135366914]]
| 0
|-
| [[Caoimhe Rita Moore]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-06-23
| 
| 
| 
| [[:d:Q135366915|Q135366915]]
| 0
|-
| [[Nadine Cheryl Rice]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-07-29
| 
| 
| 
| [[:d:Q135366916|Q135366916]]
| 0
|-
| [[Holli Anna Dunne]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-10-02
| 
| 
| 
| [[:d:Q135366917|Q135366917]]
| 0
|-
| [[Aebh Kelly]]
| [[Íomhá:AK WikiP.jpg|center|40px]]
| soprán Éireannach
| [[amhránaí]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-06
| 
| [[Na Sceirí]]
| 
| [[:d:Q4687014|Q4687014]]
| 2
|-
| [[Megan Connolly]]
| [[Íomhá:Megan Connolly 2015 (cropped).jpg|center|40px]]
| imreoir sacair Éireannach
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-03-07
| 
| [[Corcaigh]]
| 
| [[:d:Q21708017|Q21708017]]
| 12
|-
| [[Rachael Darragh]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]&lt;br/&gt;[[Olympic competitor]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-09-24
| 
| [[Leitir Ceanainn]]
| 
| [[:d:Q26786740|Q26786740]]
| 5
|-
| [[Sophie MacMahon]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cruicéadaí (*1997) ♀
| [[cruicéadaí]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-01-29
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q29947005|Q29947005]]
| 8
|-
| [[Sara Boyle]]
| 
| imreoir badmantain Éireannach
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-08-31
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q30230598|Q30230598]]
| 1
|-
| [[Amy Broadhurst]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] dornálaí (*1997) ♀
| [[dornálaí]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-03-17
| 
| [[Dún Dealgan]]
| 
| [[:d:Q60182060|Q60182060]]
| 3
|-
| [[Aoife O'Rourke]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] dornálaí (*1997) ♀
| [[dornálaí]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-07-02
| 
| [[An Caisleán Riabhach]]
| 
| [[:d:Q66934867|Q66934867]]
| 8
|-
| [[Marissa Sheva]]
| [[Íomhá:Marissa Sheva.jpg|center|40px]]
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] imreoir sacair agus iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1997) ♀
| [[imreoir sacair]]&lt;br/&gt;[[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-04-22
| 
| [[Sellersville]]
| 
| [[:d:Q98093517|Q98093517]]
| 7
|-
| [[Elsa Desmond]]
| [[Íomhá:2018-11-21 Rennrodel-Weltcup Innsbruck-Igls StP 5311 LR10 by Stepro.jpg|center|40px]]
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Briotanach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] luger agus medical student (*1997) ♀
| [[luger]]&lt;br/&gt;[[medical student]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-08-06
| 
| [[Buckingham]]
| 
| [[:d:Q103259948|Q103259948]]
| 5
|-
| [[Sophie Becker]]
| [[Íomhá:Womens 400m (47247595181).jpg|center|40px]]
| Rábálaí (*1997) ♀
| [[rábálaí]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-05-16
| 
| [[Loch Garman]]
| 
| [[:d:Q105782960|Q105782960]]
| 7
|-
| [[Kate Doherty]]
| 
| Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1997) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-01-27
| 
| 
| 
| [[:d:Q106712794|Q106712794]]
| 1
|-
| [[Eilish Flanagan]]
| 
| Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1997) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997
| 
| 
| 
| [[:d:Q107472430|Q107472430]]
| 5
|-
| [[Roisin Flanagan]]
| 
| Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1997) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-05-02
| 
| 
| 
| [[:d:Q115739741|Q115739741]]
| 2
|-
| [[Bridget Herlihy]]
| 
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-01-31
| 
| 
| 
| [[:d:Q119539970|Q119539970]]
| 0
|-
| [[Maura Fitzpatrick]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] cispheileadóir (*1997) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-02-27
| 
| 
| 
| [[:d:Q119541214|Q119541214]]
| 0
|-
| [[Anna Kelly]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] cispheileadóir (*1997) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-06-18
| 
| 
| 
| [[:d:Q119551659|Q119551659]]
| 0
|-
| [[Aoife Anne O'Halloran]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-07-05
| 
| 
| 
| [[:d:Q135365106|Q135365106]]
| 0
|-
| [[Princess Elizabeth Adeogun]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-04-10
| 
| 
| 
| [[:d:Q135367093|Q135367093]]
| 0
|-
| [[Ellis O'Reilly]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|briotanach]] gleacaí ealaíonta (*1998) ♀
| [[gleacaí ealaíonta]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-02-23
| 
| [[Kent]]
| 
| [[:d:Q23887651|Q23887651]]
| 2
|-
| [[Michaela Walsh]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1998) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-12-17
| 
| 
| 
| [[:d:Q51098390|Q51098390]]
| 2
|-
| [[Anna Kerrison]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cruicéadaí (*1998) ♀
| [[cruicéadaí]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-09-10
| 
| [[Sasana]]
| 
| [[:d:Q64148448|Q64148448]]
| 3
|-
| [[Elizabeth Morland]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1998) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-03-03
| 
| 
| 
| [[:d:Q69815287|Q69815287]]
| 0
|-
| [[Mia Griffin]]
| [[Íomhá:2019 UEC Track Elite European Championships 135.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] rothaí spóirt (*1998) ♀
| [[rothaí spóirt]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-12-30
| 
| [[An Gleann Mór]]
| 
| [[:d:Q86458131|Q86458131]]
| 8
|-
| [[Nadia Power]]
| 
| Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1998) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-01-11
| 
| 
| 
| [[:d:Q92433328|Q92433328]]
| 4
|-
| [[Eleanor Ryan-Doyle]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir sacair (*1998) ♀
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-05-14
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q97654611|Q97654611]]
| 1
|-
| [[Sarah Quinn]]
| 
| Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1998) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-04-08
| 
| 
| 
| [[:d:Q106712933|Q106712933]]
| 1
|-
| [[Anna Maguire]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-01-21
| 
| 
| 
| [[:d:Q119543104|Q119543104]]
| 0
|-
| [[Saoirse Power-Cassidy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-06-30
| 
| 
| 
| [[:d:Q119553574|Q119553574]]
| 0
|-
| [[Fiona Everard]]
| 
| Cianreathaí (*1998) ♀
| [[cianreathaí]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998
| 
| 
| 
| [[:d:Q123502237|Q123502237]]
| 2
|-
| [[Jennifer Lehane]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] dornálaí (*1998) ♀
| [[dornálaí]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-08-19
| 
| 
| 
| [[:d:Q126487392|Q126487392]]
| 2
|-
| [[Kathy Baker]]
| 
| Imreoir rugbaí (*1998) ♀
| [[imreoir rugbaí]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-01-23
| 
| 
| 
| [[:d:Q128765068|Q128765068]]
| 3
|-
| [[Alison Jane Cleary]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-01-13
| 
| 
| 
| [[:d:Q135365098|Q135365098]]
| 0
|-
| [[Laura Anne Fortune]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-04-23
| 
| 
| 
| [[:d:Q135365099|Q135365099]]
| 0
|-
| [[Katie Joanna Whelan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-09-02
| 
| 
| 
| [[:d:Q135365102|Q135365102]]
| 0
|-
| [[Ciara Catherine Wheeler]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-04-19
| 
| 
| 
| [[:d:Q135365103|Q135365103]]
| 0
|-
| [[Chloe Gina Mullins]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-12-21
| 
| 
| 
| [[:d:Q135365105|Q135365105]]
| 0
|-
| [[Anna Marie Brennan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-02-06
| 
| 
| 
| [[:d:Q135365107|Q135365107]]
| 0
|-
| [[Aleksandra Joanna Macheta]]
| 
| [[An Pholainn|Polannach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-03-13
| 
| 
| 
| [[:d:Q135366449|Q135366449]]
| 0
|-
| [[Aoife Beggs]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cruicéadaí (*1999) ♀
| [[cruicéadaí]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-10-23
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q29841599|Q29841599]]
| 5
|-
| [[Gina Akpe-Moses]]
| [[Íomhá:Gina Akpe-Moses at the 2018 European Athletics Championships.jpg|center|40px]]
| rábálaí Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-02-25
| 
| [[Lagos]]
| 
| [[:d:Q33133524|Q33133524]]
| 7
|-
| [[Ciara Neville]]
| [[Íomhá:Ciara Neville 2016.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] rábálaí (*1999) ♀
| [[rábálaí]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-10-14
| 
| [[Luimneach]]
| 
| [[:d:Q50295760|Q50295760]]
| 4
|-
| [[Molly Scott]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] lúthchleasaí agus iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1999) ♀
| [[lúthchleasaí]]&lt;br/&gt;[[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-03-30
| 
| [[Ceatharlach]]
| 
| [[:d:Q55587528|Q55587528]]
| 2
|-
| [[Niamh Fogarty]]
| 
| Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1999) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-05-16
| 
| 
| 
| [[:d:Q94578252|Q94578252]]
| 2
|-
| [[Aoife Lynch]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1999) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-05-14
| 
| 
| 
| [[:d:Q106712793|Q106712793]]
| 1
|-
| [[Michelle Carey]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir haca (*1999) ♀
| [[imreoir haca]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-05-05
| 
| 
| 
| [[:d:Q108106507|Q108106507]]
| 3
|-
| [[Stephanie Cotter]]
| 
| Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1999) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999
| 
| [[Corcaigh]]
| 
| [[:d:Q108143260|Q108143260]]
| 2
|-
| [[Grace Casey]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] caiteoir sleá (*1999) ♀
| [[caiteoir sleá]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-01-16
| 
| 
| 
| [[:d:Q109932829|Q109932829]]
| 0
|-
| [[Cathal Crosbie]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1999) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-12-09
| 
| 
| 
| [[:d:Q112131519|Q112131519]]
| 1
|-
| [[Sarah Leahy]]
| 
| Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1999) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-08-01
| 
| 
| 
| [[:d:Q113864305|Q113864305]]
| 2
|-
| [[Claire Melia]]
| [[Íomhá:Baxi Ferrol - LDLC ASVEL Féminin 59.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1999) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-07-12
| 
| [[Mainistir Eimhín]]
| 
| [[:d:Q119564054|Q119564054]]
| 0
|-
| [[Erin Riordan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*1999) ♀
| [[snámhóir]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-09-02
| 
| 
| 
| [[:d:Q128803241|Q128803241]]
| 2
|-
| [[Rachel Huijsdens]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1999) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-06-23
| 
| 
| 
| [[:d:Q135367962|Q135367962]]
| 0
|-
| [[Maggie Byrne]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] cispheileadóir (*1999) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-08-10
| 
| 
| 
| [[:d:Q135367963|Q135367963]]
| 0
|-
| [[Anne Condon]]
| 
| [[Ceanada|Ceanadach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] eolaí ríomhaireachta agus múinteoir ollscoile (*2000) ♀; Comhalta de chuid an ACM, Tulip Award in DNA Computing, Anita Borg Institute Women of Vision Awards agus Comhalta de Chumann Ríoga Cheanada; member of Cumann Ríoga Cheanada agus Association for Computing Machinery
| [[eolaí ríomhaireachta]]&lt;br/&gt;[[múinteoir ollscoile]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| 
| 
| [[:d:Q11489|Q11489]]
| 3
|-
| [[Tina Reynolds]]
| 
| amhránaí Éireannach
| [[amhránaí]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| [[Na Clocha Liatha]]
| 
| [[:d:Q514752|Q514752]]
| 9
|-
| [[Bernadette Ní Ghallchóir]]
| 
| láithreoir teilifíse Éireannach
| [[láithreoir]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| [[Muineachán]]
| 
| [[:d:Q822164|Q822164]]
| 6
|-
| [[Eibhlin Byrne]]
| 
| méara Éireannach
| [[polaiteoir]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| 
| 
| [[:d:Q1301175|Q1301175]]
| 3
|-
| [[Sophie Merry]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] [[Stiúrthóir scannán|stiúrthóir scannán]], [[Mainicín faisin|mainicín]], beochantóir, [[Aisteoir|aisteoir]] agus damhsóir (*2000) ♀
| [[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;[[Mainicín faisin|mainicín]]&lt;br/&gt;[[beochantóir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[damhsóir]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| 
| 
| [[:d:Q1348496|Q1348496]]
| 2
|-
| [[Janet Grogan]]
| [[Íomhá:Janet Grogan (cropped).jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] [[Amhránaí is scríbhneoir|amhránaí is scríbhneoir]], [[Cumadóir amhrán|cumadóir amhrán]] agus [[Amhránaí|amhránaí]] (fl. 2009–) (*2000) ♀
| [[amhránaí is scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[cumadóir amhrán]]&lt;br/&gt;[[amhránaí]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| 
| 
| [[:d:Q1424238|Q1424238]]
| 4
|-
| [[Maria Corrigan]]
| 
| polaiteoir Éireannach
| [[polaiteoir]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
| 
| [[:d:Q1669568|Q1669568]]
| 3
|-
| [[Lisa Lambe]]
| [[Íomhá:Lisa Lambe.jpg|center|40px]]
| amhránaí Éireannach
| [[amhránaí]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q1704246|Q1704246]]
| 13
|-
| [[Terry O'Flaherty]]
| 
| méara Éireannach
| [[polaiteoir]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| 
| 
| [[:d:Q1720409|Q1720409]]
| 2
|-
| [[Lise Hearns]]
| 
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| 
| 
| [[:d:Q1827914|Q1827914]]
| 1
|-
| [[Liz Weir]]
| 
| údar Éireannach
| [[scríbhneoir]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| [[Béal Feirste]]
| 
| [[:d:Q1866600|Q1866600]]
| 4
|-
| [[Méav Ní Mhaolchatha]]
| 
| amhránaí Éireannach
| [[amhránaí ceoldrámaíochta]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q3268425|Q3268425]]
| 8
|-
| [[Rebecca Stokell]]
| 
| cruicéadaí Éireannach
| [[cruicéadaí]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-03-13
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q29891153|Q29891153]]
| 6
|-
| [[Mona McSharry]]
| [[Íomhá:Mona McSharry (IRL) 2018.jpg|center|40px]]
| snámhóir Éireannach
| [[snámhóir]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-08-21
| 
| [[An Ghráinseach, Contae Shligigh|An Ghráinseach]]
| 
| [[:d:Q33319799|Q33319799]]
| 19
|-
| [[Cara Murray]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cruicéadaí (*2000) ♀
| [[cruicéadaí]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-11-01
| 
| [[Béal Feirste]]
| 
| [[:d:Q54861582|Q54861582]]
| 6
|-
| [[Sommer Lecky]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*2000) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-06-14
| 
| 
| 
| [[:d:Q69813606|Q69813606]]
| 2
|-
| [[Davicia Patterson]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*2000) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-12-15
| 
| 
| 
| [[:d:Q69820489|Q69820489]]
| 0
|-
| [[Diana Mirza]]
| 
| Imreoir fichille (*2000) ♀
| [[imreoir fichille]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-06-16
| 
| 
| 
| [[:d:Q109383024|Q109383024]]
| 0
|-
| [[Lauren Roy]]
| 
| Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*2000) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-09-25
| 
| 
| 
| [[:d:Q113864274|Q113864274]]
| 2
|-
| [[Bronagh Power-Cassidy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2000) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-09-15
| 
| 
| 
| [[:d:Q119543792|Q119543792]]
| 0
|-
| [[Enya Maguire]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2000) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-08-31
| 
| 
| 
| [[:d:Q119550072|Q119550072]]
| 0
|-
| [[Eibhia Ni Mhuireagain]]
| 
| Imreoir fichille (*2000) ♀
| [[imreoir fichille]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000
| 
| 
| 
| [[:d:Q124424504|Q124424504]]
| 0
|-
| [[Jodie McCann]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*2000) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-02-03
| 
| 
| 
| [[:d:Q126685911|Q126685911]]
| 4
|-
| [[Lynn Tunnah]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2000) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-06-14
| 
| 
| 
| [[:d:Q135363157|Q135363157]]
| 0
|-
| [[Annaliese Murphy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2000) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-02-08
| 
| 
| 
| [[:d:Q135366286|Q135366286]]
| 0
|-
| [[Maeve Aine O'Seaghdha]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2000) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-07-26
| 
| 
| 
| [[:d:Q135366287|Q135366287]]
| 0
|-
| [[Alison Blaney]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2000) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-04-22
| 
| 
| 
| [[:d:Q135366288|Q135366288]]
| 0
|-
| [[Ella McCloskey]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2000) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-07-20
| 
| 
| 
| [[:d:Q135366289|Q135366289]]
| 0
|-
| [[Maeve Patricia Cannon]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2000) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-03-15
| 
| 
| 
| [[:d:Q135366291|Q135366291]]
| 0
|-
| [[Nicole Patrice Clancy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2000) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-06-13
| 
| 
| 
| [[:d:Q135366294|Q135366294]]
| 0
|-
| [[Tyler Toland]]
| 
| imreoir sacair
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-08-08
| 
| [[Baile Suingean]]
| 
| [[:d:Q42666544|Q42666544]]
| 6
|-
| [[Lara Gillespie]]
| [[Íomhá:2019 UCI Juniors Track World Championships 007.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] rothaí spóirt (*2001) ♀
| [[rothaí spóirt]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-04-21
| 
| [[Cill Mhantáin]]
| 
| [[:d:Q52153640|Q52153640]]
| 12
|-
| [[Sophie O'Sullivan]]
| 
| lúthchleasaí Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-12-23
| 
| 
| 
| [[:d:Q55425594|Q55425594]]
| 5
|-
| [[Alex Chan-Taylor]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-02-21
| 
| 
| 
| [[:d:Q55739862|Q55739862]]
| 0
|-
| [[Tanya Watson]]
| [[Íomhá:2018-10-13 Jump 3 (Diving Girls 10m platform) at 2018 Summer Youth Olympics by Sandro Halank–039.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] tumadóir iomaíoachta (*2001) ♀
| [[tumadóir iomaíoachta]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-12-24
| 
| [[Southampton]]
| 
| [[:d:Q65675690|Q65675690]]
| 5
|-
| [[Niamh Coyne]]
| [[Íomhá:2018-10-10 Swimming Girls' 100m Breaststroke Final at 2018 Summer Youth Olympics by Sandro Halank–034.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*2001) ♀
| [[snámhóir]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-06-22
| 
| 
| 
| [[:d:Q65952719|Q65952719]]
| 4
|-
| [[Ciara Bracken]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-04-20
| 
| 
| 
| [[:d:Q119554443|Q119554443]]
| 0
|-
| [[Deborah Ogayemi]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-10-12
| 
| 
| 
| [[:d:Q119561035|Q119561035]]
| 0
|-
| [[Daina Moorehouse]]
| [[Íomhá:2025 World Boxing Championships 20250906 102037 Daina Moorehouse (IRL).jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] dornálaí (*2001) ♀
| [[dornálaí]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-09-16
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q126709567|Q126709567]]
| 3
|-
| [[Rachel McCann]]
| 
| Rábálaí (*2001) ♀
| [[rábálaí]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-09-26
| 
| 
| 
| [[:d:Q127785359|Q127785359]]
| 2
|-
| [[Ciara McGing]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*2001) ♀
| [[snámhóir]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-03-03
| 
| 
| 
| [[:d:Q128693679|Q128693679]]
| 2
|-
| [[Victoria Catterson]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*2001) ♀
| [[snámhóir]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-03-25
| 
| 
| 
| [[:d:Q128803156|Q128803156]]
| 2
|-
| [[Erin Healy]]
| 
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] imreoir sacair (*2001) ♀
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-04-05
| 
| 
| 
| [[:d:Q135106443|Q135106443]]
| 1
|-
| [[Ciara Tolan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-11-30
| 
| 
| 
| [[:d:Q135360972|Q135360972]]
| 0
|-
| [[Eve Nealon]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-06-25
| 
| 
| 
| [[:d:Q135363158|Q135363158]]
| 0
|-
| [[Katie Williamson]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-05-11
| 
| 
| 
| [[:d:Q135364030|Q135364030]]
| 0
|-
| [[Alexandra Mary Mulligan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-12-14
| 
| 
| 
| [[:d:Q135364031|Q135364031]]
| 0
|-
| [[Katie Niamh Walshe]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-07-19
| 
| 
| 
| [[:d:Q135364032|Q135364032]]
| 0
|-
| [[Lainey Nolan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-09-19
| 
| 
| 
| [[:d:Q135364033|Q135364033]]
| 0
|-
| [[Mia Furlong]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-12-21
| 
| 
| 
| [[:d:Q135364034|Q135364034]]
| 0
|-
| [[Niamh Kenny]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-04-28
| 
| 
| 
| [[:d:Q135364035|Q135364035]]
| 0
|-
| [[Ciara Veronica White]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-01-15
| 
| 
| 
| [[:d:Q135364036|Q135364036]]
| 0
|-
| [[Anna Lynch]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-01-10
| 
| 
| 
| [[:d:Q135364037|Q135364037]]
| 0
|-
| [[Lauren Darcy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-06-01
| 
| 
| 
| [[:d:Q135364038|Q135364038]]
| 0
|-
| [[Abby Flynn]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-07-05
| 
| 
| 
| [[:d:Q135366295|Q135366295]]
| 0
|-
| [[Mavie Österreicher]]
| 
| [[An Ostair|Ostarach]] imreoir leadóige (*2002) ♀
| [[imreoir leadóige]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-04-05
| 
| [[an Ostair]]
| 
| [[:d:Q57242668|Q57242668]]
| 4
|-
| [[Emily Kraft]]
| [[Íomhá:Emily Kraft Lewes FC Women (52384339143).jpg|center|40px]]
| imreoir sacair Éireannach (2002-)
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-02-18
| 
| [[Frankfurt]]
| 
| [[:d:Q60713591|Q60713591]]
| 6
|-
| [[Alexandra Troy]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-03-07
| 
| 
| 
| [[:d:Q65554597|Q65554597]]
| 0
|-
| [[Emma Austin]]
| [[Íomhá:2020-01-14 Alpine skiing at the 2020 Winter Youth Olympics – Women's Slalom (Martin Rulsch) 335.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] sciálaí Alpach (*2002) ♀
| [[sciálaí Alpach]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-08-31
| 
| 
| 
| [[:d:Q81901202|Q81901202]]
| 2
|-
| [[Melisa Filis]]
| [[Íomhá:Melisa Filis 2019.jpg|center|40px]]
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Briotanach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] imreoir sacair (*2002) ♀
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-07-30
| 
| [[Essex]]
| 
| [[:d:Q83196933|Q83196933]]
| 5
|-
| [[Michaela Corcoran]]
| 
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]] lúthchleasaí (*2002) ♀
| [[lúthchleasaí]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-08-07
| 
| [[Houston, Texas|Houston]]
| 
| [[:d:Q90898291|Q90898291]]
| 3
|-
| [[Adeyemi Talabi]]
| 
| Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*2002) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-12-25
| 
| 
| 
| [[:d:Q113864217|Q113864217]]
| 1
|-
| [[Sabhbh Edwards Murphy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-07-17
| 
| 
| 
| [[:d:Q119549084|Q119549084]]
| 0
|-
| [[Erin Maguire]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-12-16
| 
| 
| 
| [[:d:Q119550959|Q119550959]]
| 0
|-
| [[Maria Godden]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*2002) ♀
| [[snámhóir]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-08-31
| 
| 
| 
| [[:d:Q124671917|Q124671917]]
| 1
|-
| [[Laura Mooney]]
| [[Íomhá:Laura Mooney 01.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*2002) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002
| 
| 
| 
| [[:d:Q126623596|Q126623596]]
| 2
|-
| [[Madison Corcoran]]
| [[Íomhá:2022 ICF Canoe Slalom World Championships - Madison Corcoran - Ireland - by 2eight - 9SC6114.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] canúálaí (*2002) ♀
| [[canúálaí]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-08-07
| 
| 
| 
| [[:d:Q127784722|Q127784722]]
| 3
|-
| [[Lauryn Homan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-05-20
| 
| 
| 
| [[:d:Q135356265|Q135356265]]
| 0
|-
| [[Sarah Flemming]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-02-06
| 
| 
| 
| [[:d:Q135358786|Q135358786]]
| 0
|-
| [[Jasmine Burke]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-03-02
| 
| 
| 
| [[:d:Q135358788|Q135358788]]
| 0
|-
| [[Fatimah Akorede]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-08-03
| 
| 
| 
| [[:d:Q135362059|Q135362059]]
| 0
|-
| [[Gillian Wheeler]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-01-05
| 
| 
| 
| [[:d:Q135362060|Q135362060]]
| 0
|-
| [[Sinead Boyle]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-06-01
| 
| 
| 
| [[:d:Q135362061|Q135362061]]
| 0
|-
| [[Siofra O'Shea]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-01-10
| 
| 
| 
| [[:d:Q135362062|Q135362062]]
| 0
|-
| [[Abigail Rafferty]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-05-28
| 
| 
| 
| [[:d:Q135362063|Q135362063]]
| 0
|-
| [[Kate Hickey]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-10-15
| 
| 
| 
| [[:d:Q135362064|Q135362064]]
| 0
|-
| [[Lisa Blaney]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-05-02
| 
| 
| 
| [[:d:Q135362170|Q135362170]]
| 0
|-
| [[Ciara Byrne]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-07-26
| 
| 
| 
| [[:d:Q135362171|Q135362171]]
| 0
|-
| [[Shauna Dooley]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-02-17
| 
| 
| 
| [[:d:Q135362172|Q135362172]]
| 0
|-
| [[Fiona McAdams]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-12-12
| 
| 
| 
| [[:d:Q65554282|Q65554282]]
| 0
|-
| [[Nicola Tuthill]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta agus caiteoir oird (*2003) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]&lt;br/&gt;[[caiteoir oird]]
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-12-22
| 
| 
| 
| [[:d:Q115651644|Q115651644]]
| 6
|-
| [[Molly Moffitt]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] cispheileadóir (*2003) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-03-02
| 
| 
| 
| [[:d:Q119536967|Q119536967]]
| 0
|-
| [[Ella O'Donnell]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-09-29
| 
| 
| 
| [[:d:Q119554886|Q119554886]]
| 0
|-
| [[Paris McCarthy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-12-13
| 
| 
| 
| [[:d:Q119564680|Q119564680]]
| 0
|-
| [[Ellie Glavin]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-12-30
| 
| 
| 
| [[:d:Q135358579|Q135358579]]
| 0
|-
| [[Shannon Cunningham]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-06-19
| 
| 
| 
| [[:d:Q135359457|Q135359457]]
| 0
|-
| [[Rebecca Anne Hynes]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-08-21
| 
| 
| 
| [[:d:Q135359458|Q135359458]]
| 0
|-
| [[Emma Glavin]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-12-30
| 
| 
| 
| [[:d:Q135359460|Q135359460]]
| 0
|-
| [[Casey Mulvey]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-04-06
| 
| 
| 
| [[:d:Q135360144|Q135360144]]
| 0
|-
| [[Miah Ryan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-04-19
| 
| 
| 
| [[:d:Q135360147|Q135360147]]
| 0
|-
| [[Kara McCleane]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-05-23
| 
| 
| 
| [[:d:Q135360148|Q135360148]]
| 0
|-
| [[Kate Kelly]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-07-09
| 
| 
| 
| [[:d:Q135360149|Q135360149]]
| 0
|-
| [[Sinead Keane]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-05-13
| 
| 
| 
| [[:d:Q135360151|Q135360151]]
| 0
|-
| [[Sophie Moore]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-03-25
| 
| 
| 
| [[:d:Q135360152|Q135360152]]
| 0
|-
| [[Hazel Finn]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-05-22
| 
| 
| 
| [[:d:Q135362040|Q135362040]]
| 0
|-
| [[Elizabeth Golding]]
| 
| Scátálaí fíorach (*2004) ♀
| [[scátálaí fíorach]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-09-28
| 
| [[Moscó]]
| 
| [[:d:Q56395775|Q56395775]]
| 0
|-
| [[Jenna Slattery]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir sacair (*2004) ♀
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-03-17
| 
| 
| 
| [[:d:Q98090913|Q98090913]]
| 0
|-
| [[Amy Duggan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-08-16
| 
| 
| 
| [[:d:Q119540104|Q119540104]]
| 0
|-
| [[Maeve O'Neill]]
| 
| Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*2004) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-03-09
| 
| 
| 
| [[:d:Q122806335|Q122806335]]
| 2
|-
| [[Kate O'Connell]]
| 
| Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*2004) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-08-11
| 
| 
| 
| [[:d:Q122808599|Q122808599]]
| 1
|-
| [[Orla Dullaghan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-12-16
| 
| 
| 
| [[:d:Q135352415|Q135352415]]
| 0
|-
| [[Leilani Turner]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] cispheileadóir (*2004) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-11-11
| 
| 
| 
| [[:d:Q135352416|Q135352416]]
| 0
|-
| [[Katie Flanagan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-06-28
| 
| 
| 
| [[:d:Q135353433|Q135353433]]
| 0
|-
| [[Emily Smyth]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-05-01
| 
| 
| 
| [[:d:Q135353434|Q135353434]]
| 0
|-
| [[Rachel Callery]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-02-04
| 
| 
| 
| [[:d:Q135356074|Q135356074]]
| 0
|-
| [[Niamh Tolan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-06-04
| 
| 
| 
| [[:d:Q135356077|Q135356077]]
| 0
|-
| [[Niamh O'Leary]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-02-05
| 
| 
| 
| [[:d:Q135356078|Q135356078]]
| 0
|-
| [[Erica Egan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-01-09
| 
| 
| 
| [[:d:Q135356079|Q135356079]]
| 0
|-
| [[Micaiah Fubara]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-10-10
| 
| 
| 
| [[:d:Q135356080|Q135356080]]
| 0
|-
| [[Lucy Coogan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-04-12
| 
| 
| 
| [[:d:Q135358581|Q135358581]]
| 0
|-
| [[Maria Kealy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-07-02
| 
| 
| 
| [[:d:Q135359459|Q135359459]]
| 0
|-
| [[Tania Salvado-McCormack]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-03-18
| 
| 
| 
| [[:d:Q135360141|Q135360141]]
| 0
|-
| [[Michelle Ugwah]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-12-07
| 
| 
| 
| [[:d:Q135360142|Q135360142]]
| 0
|-
| [[Sarah Hickey]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-04-12
| 
| 
| 
| [[:d:Q135360150|Q135360150]]
| 0
|-
| [[Anna Gavigan]]
| 
| Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*2004) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-05-19
| 
| 
| 
| [[:d:Q135467791|Q135467791]]
| 1
|-
| [[Trisha Kanyamarala]]
| [[Íomhá:TrishaKanyamarala23.jpg|center|40px]]
| [[An India|Indiach]] imreoir fichille (*2005) ♀
| [[imreoir fichille]]
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005
| 
| 
| 
| [[:d:Q81826781|Q81826781]]
| 3
|-
| [[Ava Rochford]]
| 
| Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*2005) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-12-31
| 
| 
| 
| [[:d:Q113302787|Q113302787]]
| 1
|-
| [[Elizabeth Ndudi]]
| 
| Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*2005) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-03-21
| 
| 
| 
| [[:d:Q121338851|Q121338851]]
| 4
|-
| [[Gandy Malou-Mamel]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2005) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-12-31
| 
| 
| 
| [[:d:Q135352417|Q135352417]]
| 1
|-
| [[Emer Dunne]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2005) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-10-29
| 
| 
| 
| [[:d:Q135354136|Q135354136]]
| 0
|-
| [[Katie O'Sullivan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2005) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-11-26
| 
| 
| 
| [[:d:Q135354521|Q135354521]]
| 0
|-
| [[Rachel Lynch]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2005) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-12-21
| 
| 
| 
| [[:d:Q135358213|Q135358213]]
| 0
|-
| [[Alannah O'Connell]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2005) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-07-17
| 
| 
| 
| [[:d:Q135358214|Q135358214]]
| 0
|-
| [[Priya Doyle]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2005) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-12-28
| 
| 
| 
| [[:d:Q135358215|Q135358215]]
| 0
|-
| [[Bree Shelley]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2005) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-06-18
| 
| 
| 
| [[:d:Q135358239|Q135358239]]
| 0
|-
| [[Rebecca Sexton]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2005) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-08-17
| 
| 
| 
| [[:d:Q135358240|Q135358240]]
| 0
|-
| [[Isabelle McSweeney]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2005) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-07-18
| 
| 
| 
| [[:d:Q135358245|Q135358245]]
| 0
|-
| [[Emma Gribben]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2005) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-04-08
| 
| 
| 
| [[:d:Q135358246|Q135358246]]
| 0
|-
| [[Caitlin Gloeckner]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2005) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-10-03
| 
| 
| 
| [[:d:Q135358247|Q135358247]]
| 0
|-
| [[Lucy Devoy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2005) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-03-09
| 
| 
| 
| [[:d:Q135358248|Q135358248]]
| 0
|-
| [[Izzy Sullivan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] cispheileadóir (*2005) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-05-26
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q136380575|Q136380575]]
| 0
|-
| [[Sarah Courtney]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-12-18
| 
| 
| 
| [[:d:Q135351864|Q135351864]]
| 0
|-
| [[Laura McFarland]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-05-31
| 
| 
| 
| [[:d:Q135351865|Q135351865]]
| 0
|-
| [[Karolina Gierszal]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[An Pholainn|polannach]] cispheileadóir (*2006) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-04-24
| 
| 
| 
| [[:d:Q135355491|Q135355491]]
| 0
|-
| [[Ava Walshe]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-07-21
| 
| 
| 
| [[:d:Q135355954|Q135355954]]
| 0
|-
| [[Clara Boyce]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-03-03
| 
| 
| 
| [[:d:Q135355996|Q135355996]]
| 0
|-
| [[Shannon Quigley]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-10-25
| 
| 
| 
| [[:d:Q135356011|Q135356011]]
| 0
|-
| [[Kelly Bracken]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-03-31
| 
| 
| 
| [[:d:Q135356012|Q135356012]]
| 0
|-
| [[Grace Prenter]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-12-05
| 
| 
| 
| [[:d:Q135356014|Q135356014]]
| 0
|-
| [[Emma Tolan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-03-23
| 
| 
| 
| [[:d:Q135356015|Q135356015]]
| 0
|-
| [[Caoimhe Gilligan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-10-07
| 
| 
| 
| [[:d:Q135356017|Q135356017]]
| 0
|-
| [[Leah McMahon]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-06-02
| 
| 
| 
| [[:d:Q135358238|Q135358238]]
| 0
|-
| [[Aisling Moran]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-11-23
| 
| 
| 
| [[:d:Q135358244|Q135358244]]
| 0
|-
| [[Shauna Curran]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-02-02
| 
| 
| 
| [[:d:Q135358249|Q135358249]]
| 0
|-
| [[Rachel Bowdren]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-02-01
| 
| 
| 
| [[:d:Q135358250|Q135358250]]
| 0
|-
| [[Fatima Amusan]]
| 
| Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*2006) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-05-30
| 
| 
| 
| [[:d:Q135742833|Q135742833]]
| 1
|-
| [[Precious Akpe-Moses]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta agus rábálaí (*2006) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]&lt;br/&gt;[[rábálaí]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-07-09
| 
| 
| 
| [[:d:Q135747915|Q135747915]]
| 1
|-
| [[Lucy Hynes]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] cispheileadóir (*2006) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-12-05
| 
| 
| 
| [[:d:Q136380942|Q136380942]]
| 0
|-
| [[Grace Davison]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*2007) ♀
| [[snámhóir]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-08-26
| 
| 
| 
| [[:d:Q130220494|Q130220494]]
| 2
|-
| [[Lara Putar]]
| 
| Imreoir fichille (*2007) ♀
| [[imreoir fichille]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-02-12
| 
| 
| 
| [[:d:Q131767687|Q131767687]]
| 0
|-
| [[Una O'Brien]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2007) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-12-05
| 
| 
| 
| [[:d:Q135353330|Q135353330]]
| 0
|-
| [[Sophie Staunton]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2007) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-02-03
| 
| 
| 
| [[:d:Q135353331|Q135353331]]
| 0
|-
| [[Riodhna McGrath]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2007) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-03-11
| 
| 
| 
| [[:d:Q135353332|Q135353332]]
| 0
|-
| [[Kira Lynch]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2007) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-09-21
| 
| 
| 
| [[:d:Q135353333|Q135353333]]
| 0
|-
| [[Sidney Quinn]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] cispheileadóir (*2007) ♀; child of Kieran Quinn agus Jen Critchley
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-04-16
| 
| 
| 
| [[:d:Q135353335|Q135353335]]
| 0
|-
| [[Faye McDonnell]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2007) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-05-08
| 
| 
| 
| [[:d:Q135353337|Q135353337]]
| 0
|-
| [[Andrea Jude]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[An India|indiach]] cispheileadóir (*2007) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-02-19
| 
| 
| 
| [[:d:Q135353338|Q135353338]]
| 0
|-
| [[Helena Keane]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2007) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-12-18
| 
| 
| 
| [[:d:Q135356013|Q135356013]]
| 0
|-
| [[Ciara Brogan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2007) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-10-16
| 
| 
| 
| [[:d:Q135356016|Q135356016]]
| 0
|-
| [[Stephanie Nnabuihe]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[An Nigéir|nigéarach]] cispheileadóir (*2007) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-03-22
| 
| 
| 
| [[:d:Q136381435|Q136381435]]
| 0
|-
| [[Amber Buchanan]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-05-21
| 
| 
| 
| [[:d:Q62393479|Q62393479]]
| 0
|-
| [[Naomi Farrington]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2008) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-04-23
| 
| 
| 
| [[:d:Q135352455|Q135352455]]
| 0
|-
| [[Muireann Teahan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2008) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-10-24
| 
| 
| 
| [[:d:Q135352456|Q135352456]]
| 0
|-
| [[Maebh Purtill]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2008) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-06-10
| 
| 
| 
| [[:d:Q135352459|Q135352459]]
| 0
|-
| [[Lucy Walsh]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2008) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-12-19
| 
| 
| 
| [[:d:Q135352460|Q135352460]]
| 0
|-
| [[Katie Behan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2008) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-05-25
| 
| 
| 
| [[:d:Q135352464|Q135352464]]
| 0
|-
| [[Eabha Booth]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2008) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-02-05
| 
| 
| 
| [[:d:Q135352465|Q135352465]]
| 0
|-
| [[Caoimhe Timmons]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2008) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-02-14
| 
| 
| 
| [[:d:Q135352518|Q135352518]]
| 0
|-
| [[Abbie Lyons]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2008) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-10-23
| 
| 
| 
| [[:d:Q135352519|Q135352519]]
| 0
|-
| [[Kaitlyn Summers]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] cispheileadóir (*2008) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-10-18
| 
| 
| 
| [[:d:Q135353334|Q135353334]]
| 0
|-
| [[Francesca Kyamagero]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Uganda|ugandach]] cispheileadóir (*2008) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-08-11
| 
| 
| 
| [[:d:Q135353336|Q135353336]]
| 0
|-
| [[Aoibheann Donnelly]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] cispheileadóir (*2008) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-08-01
| 
| 
| 
| [[:d:Q135353339|Q135353339]]
| 0
|-
| [[Erin Friel]]
| 
| Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*2008) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-02-15
| 
| 
| 
| [[:d:Q135987798|Q135987798]]
| 1
|-
| [[Madelyn Hartigan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2009) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-08-18
| 
| 
| 
| [[:d:Q135352457|Q135352457]]
| 0
|-
| [[Sofia Lopez O'Sullivan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|briotanach]]-[[An Spáinn|spáinneach]] cispheileadóir (*2009) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-08-25
| 
| 
| 
| [[:d:Q136381554|Q136381554]]
| 0
|-
| [[Shekinah Djoussa]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2009) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-12-09
| 
| 
| 
| [[:d:Q136381556|Q136381556]]
| 0
|-
| [[Ayotade Ademokun]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2010) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-01-11
| 
| 
| 
| [[:d:Q136381552|Q136381552]]
| 0
|-
| [[Sorcha Kelly]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2010) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-03-02
| 
| 
| 
| [[:d:Q136381553|Q136381553]]
| 0
|-
| [[Robyn Walsh]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2010) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-02-23
| 
| 
| 
| [[:d:Q136381557|Q136381557]]
| 0
|-
| [[Carmel Gunning]]
| 
| ceoltóir Éireannach
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[ceoleolaí]]&lt;br/&gt;[[cumadóir amhrán]]&lt;br/&gt;[[fliúiteadóir]]
| 
| 
| [[An Ghaobhach]]
| 
| [[:d:Q951887|Q951887]]
| 2
|-
| [[Rita Connolly]]
| 
| amhránaí
| [[amhránaí]]
| 
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q956109|Q956109]]
| 4
|-
| [[Samthann]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] [[File|file]] agus [[Scríbhneoir|scríbhneoir]] (†739) ♀
| [[file]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 
| data-sort-value=&quot;739&quot; | 739-12-19
| 
| 
| [[:d:Q1278739|Q1278739]]
| 4
|-
| [[Juanita Wilson]]
| 
| stiúrthóir scannán
| [[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;[[léiritheoir scannáin]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir scripte]]
| 
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q1710722|Q1710722]]
| 7
|-
| [[Mairéad Phelan]]
| 
| amhránaí Éireannach
| [[amhránaí]]
| 
| 
| 
| 
| [[:d:Q1941074|Q1941074]]
| 1
|-
| [[Vyvienne Long]]
| 
| ceoltóir Éireannach
| [[ceoltóir]]
| 
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q2069395|Q2069395]]
| 4
|-
| [[Teresa Kidd]]
| 
| Iomaitheoir lúthchleasaíochta ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| 
| 
| 
| 
| [[:d:Q2311088|Q2311088]]
| 1
|-
| [[Eleanor Shanley]]
| [[Íomhá:Eleanor Shanly Paul Kelly Frankie Lane Dublin 2011.png|center|40px]]
| amhránaí Éireannach
| [[amhránaí]]
| 
| 
| 
| 
| [[:d:Q2390709|Q2390709]]
| 3
|-
| [[Niamh Parsons]]
| [[Íomhá:Niamh-Parsons-08.jpg|center|40px]]
| amhránaí Éireannach
| [[amhránaí]]
| 
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q2502492|Q2502492]]
| 4
|-
| [[Áine Furey]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] [[Amhránaí|amhránaí]] ♀; child of Finbar Furey
| [[amhránaí]]
| 
| 
| 
| 
| [[:d:Q2528271|Q2528271]]
| 2
|-
| [[Maeve Donnelly]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] veidhleadóir ♀
| [[veidhleadóir]]
| 
| 
| [[Contae na Gaillimhe]]
| 
| [[:d:Q2541341|Q2541341]]
| 2
|-
| [[Ainna Fawcett-Henesy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] [[Altra|altra]] ♀; Fellow of the Royal College of Nursing
| [[altra]]
| 
| 
| 
| 
| [[:d:Q4697453|Q4697453]]
| 2
|-
| [[Mary Brannagan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir fichille ♀
| [[imreoir fichille]]
| 
| 
| 
| 
| [[:d:Q110161410|Q110161410]]
| 2
|-
| [[Danielle Donegan]]
| 
| Cianreathaí ♀
| [[cianreathaí]]
| 
| 
| 
| 
| [[:d:Q125188525|Q125188525]]
| 1
|-
| [[Ava O'Connor]]
| 
| Iomaitheoir lúthchleasaíochta ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| 
| 
| 
| 
| [[:d:Q125188526|Q125188526]]
| 1
|-
| [[Lauren Cadden]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] lúthchleasaí agus iomaitheoir lúthchleasaíochta ♀
| [[lúthchleasaí]]&lt;br/&gt;[[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| 
| 
| 
| 
| [[:d:Q126173619|Q126173619]]
| 2
|-
| [[Laura Nicholson]]
| 
| Iomaitheoir lúthchleasaíochta ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| 
| 
| 
| 
| [[:d:Q135649345|Q135649345]]
| 2
|}
----
&amp;sum; 965 items.
{{wikidata list end}}

[[Catagóir:Mná Éireannacha|*]]</text>
      <sha1>nf05ew85m9qv2av9v1c24te0uti2u0d</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Filí de chuid na Peirse</title>
    <ns>14</ns>
    <id>96115</id>
    <revision>
      <id>1313070</id>
      <parentid>1268383</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T22:03:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1313070</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="155" sha1="s0cavejr92fsv2o6tja9m1spz44doqr" xml:space="preserve">[[Catagóir:Filí de réir tíre|Pheirs]]
[[Catagóir:Daoine Iaránacha de réir slí bheatha|Filí]]
[[Catagóir:Daoine Peirseacha de réir slí bheatha]]</text>
      <sha1>s0cavejr92fsv2o6tja9m1spz44doqr</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>John Kerr (Gobharnóir Ginearálta ar an Astráil)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>97235</id>
    <revision>
      <id>1312992</id>
      <parentid>1241809</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T14:46:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí</comment>
      <origin>1312992</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4527" sha1="e98u54fh1f42ef6z5lyxmnw0cx3rm27" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Gobharnóir Ginearálta ar an [[An Astráil|Astráil]] ó 1974 go 1978 ab ea an Ridire '''John Kerr''' ([[24 Meán Fómhair]] [[1914]] – [[24 Márta]] [[1991]]). 

== Saol ==
Tar éis dó céim céad onóracha a bhaint amach ó Scoil Dlí Ollscoil Sydney, glaodh chun Bharra na Breataine Bige Theas Nua air sa bhliain 1938.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.naa.gov.au/sites/default/files/2020-05/fs-241-john-robert-kerr-governor-general-of-australia-1974-77.pdf|teideal=John Kerr Factsheet|údar=Archives  naa.gov.au|dáta=2011|dátarochtana=2021|archivedate=2021-04-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210410162857/https://www.naa.gov.au/sites/default/files/2020-05/fs-241-john-robert-kerr-governor-general-of-australia-1974-77.pdf}}&lt;/ref&gt;

I ndiaidh a sheirbhíse sa chogadh i faisnéis na hAstráile agus poist riaracháin iarchogaidh, chuaigh sé ar ais go dtí an Barra sa bhliain 1948. Níorbh fhada go raibh sé ar thús cadhnaíochta na n[[dlíodóir]]í a bhí ag obair sa stát i réimse an dlí thionsclaíoch.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/UCDSchoolofLaw/posts/4186089744748651|teideal=John Kerr|údar=Scoil Dlí, COBÁC|dáta=2018|dátarochtana=2021}}&lt;/ref&gt;

Cé go ndéanadh sé ionadaíocht do [[Ceardchumann|cheardchumainn]] agus go raibh sé ina bhall de Pháirtí Lucht Oibre na hAstráile i dtosach báire, bhí díomá ar Kerr go luath faoin bpolaitíocht pháirtí agus faoi threo Pháirtí Lucht Oibre na hAstráile go mór mór. 

Glaodh chun an Bharra Laistigh air sa bhliain 1953 agus ceapadh ina [[Breitheamh|bhreitheamh]] de Chúirt Tionscail an Chomhlathais é sa bhliain 1966. Ag an am céanna bhí sé ina bhreitheamh den Chúirt Uachtarach i gCríoch Príomhchathrach na hAstráile (1966-72), ina bhreitheamh de na Cúirteanna Fiosrúcháin Mara (1967-72), ina Leas-Uachtarán ar an mBinse um Chleachtais Trádála (1967-73) agus ina Chathaoirleach ar Choiste Athbhreithnithe Riaracháin an Chomhlathais (1968–72). 
[[Íomhá:Flag of the Governor-General of Australia (1953–2024).svg|clé|mion|Bratach Ghobharnóir Ginearálta na hAstráile (1953-2024)]]
Sa bhliain 1972 a d'éirigh sé as Cúirt Tionscail an Chomhlathais, chun a bheith ina Phríomh-Bhreitheamh na Breataine Bige Theas Nua, post a bhí aige go dtí gur ceapadh ina Ghobharnóir Ginearálta ar na Astráil é, sa bhliain 1974.
[[Íomhá:Australian paper, 11 November 1975, stating that Whitlam was dismissed by the Governor-General, Sir John Kerr.jpg|clé|mion]]

=== Conspóidí ===
Is é an ghné is chonspóidí dá thréimhse ina Ghobharnóir Ginearálta gur chuir sé rialtas Pháirtí an Lucht Oibre faoi [[Gough Whitlam]] as oifig i mí na Samhna 1975. Chuir sé [[Malcolm Fraser]], ceannaire an fhreasúra, ina áit, d'ainneoin go raibh muinín ag Teachfir na nIonadaithe as Whitlam fós.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Ghníomhaigh Kerr mar sin toisc nach raibh rialtas Whitlam in ann a chuid bearta buiséid a chur tríd an Seanad. Cheap sé go raibh sé i dteideal, mar Ghobharnóir Ginearálta, Whitlam a chur as oifig toisc nach raibh an [[Príomh-Aire|Phríomh-Aire]] in ann soláthar a fháil agus nárbh fhéidir éalú as an tsáinn bhunreachtúil ach trí Fraser a cheapadh.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Is ábhar conspóide é sin i gcónaí agus cáineadh go mór (agus cáintear fós) an tslí ina ndearna Kerr Whitlam a dhífhostú (mar shampla, trí thuairim dlí phríobháideach a fháil maidir leis an gceist óna chara, an Príomh-Bhreitheamh An Ridire Garfield Barwick.) 

Chaill Páirtí an Lucht Oibre an olltoghchán ina dhiaidh sin, nuair a bhí ollbhua ag Comhrialtas Liobrálach-Náisiúnach Fraser.

=== Ar scor ===
Chuaigh Kerr ar scor go luath mar Ghobharnóir Ginearálta sa bhliain 1977 agus bhí an chuid eile dá shaol millte tríd is tríd de dheasca an cháinte láidir (agus an naimhdis phearsanta) mar gheall ar a ndearna sé sa bhliain 1975. Mar shampla, chuir an cineál naimhdis sin cosc ar an iarracht a rinneadh sa bhliain 1978 chun ambasadóir na hAstráile chuig [[EOECNA]] a dhéanamh de.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Kerr, John}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1914]]
[[Catagóir:Básanna i 1991]]
[[Catagóir:Abhcóidí agus pléadálaithe]]
[[Catagóir:An Dara Cogadh Domhanda]]
[[Catagóir:Breithiúna Astrálacha]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:New South Wales]]
[[Catagóir:Polaiteoirí Astrálacha an 20ú haois]]
[[Catagóir:Ridirí]]
[[Catagóir:Saighdiúirí]]
[[Catagóir:Sóisialaithe]]</text>
      <sha1>e98u54fh1f42ef6z5lyxmnw0cx3rm27</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dominic Perrottet</title>
    <ns>0</ns>
    <id>99379</id>
    <revision>
      <id>1312994</id>
      <parentid>1193437</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T14:52:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí</comment>
      <origin>1312994</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="851" sha1="07fq7jsm5eg3mww5ryug892w5hmcw2r" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is polaiteoir [[An Astráil|Astrálach]] é '''Dominic Perrotet''' agus Príomh-Aire [[New South Wales]] idir 2021 agus 2023. I mí Dheireadh Fómhair 2021, tháinig sé in áit Gladys Berejiklian mar Phríomh-Aire an stáit agus mar cheannaire ar Páirtí Liobrálach New South Wales. Roimhe sin, bhí sé ina chisteoir i bParlaimint New South Wales. Ba é an Príomh-Aire is óige sa stát, gan é ach 39 bliain d’aois nuair a toghadh é.

{{Síol-au}}
{{Síol-beath}}
{{Síol-dlí}}

{{DEFAULTSORT:Perrotet, Dominic}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1982]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Airí rialtais]]
[[Catagóir:Caitlicigh]]
[[Catagóir:Daoine de bhunadh na hEorpa]]
[[Catagóir:Dlíodóirí]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Liobrálachas]]
[[Catagóir:New South Wales]]
[[Catagóir:Polaiteoirí na hAstráile]]</text>
      <sha1>07fq7jsm5eg3mww5ryug892w5hmcw2r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cathair Phort Láirge</title>
    <ns>0</ns>
    <id>99384</id>
    <revision>
      <id>1313079</id>
      <parentid>1159719</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T22:21:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1313079</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1135" sha1="21wuae6avfqnsratcx289xcgg7z4zkp" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Is [[barúntacht]] suite i g[[Contae Phort Láirge]] í '''Cathair Phort Láirge'''.&lt;ref name=&quot;Logainm&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/248|title=Cathair Phort Láirge/Waterford City {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-22|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}&lt;/ref&gt;

In 2026, rinneadh damáiste millteanach do seanmhonarcha i gcathair Phort Láirge  agus fuarthas ábhar aispeiste i gcuid den smionagar ón dóiteán.   Rinneadh damáiste millteanach don tseanmhonarcha  sa Tigh Corr agus do leathchéad gnóthas agus seirbhís mar gheall ar an dóiteán  &lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Ábhar aispeiste faighte i smionagar dóiteáin i bPort Láirge|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0514/1573297-abhar-aispeiste-faighte-i-smiongar-doiteain-i-bport-lairge/|date=2026-05-14|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Síol-tír-ie}}
{{DEFAULTSORT:Cathair Phort Láirge}}
[[Catagóir:Contae Phort Láirge]]
[[Catagóir:Barúntachtaí Chontae Phort Láirge]]</text>
      <sha1>21wuae6avfqnsratcx289xcgg7z4zkp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Daoine Peirseacha</title>
    <ns>14</ns>
    <id>105214</id>
    <revision>
      <id>1313067</id>
      <parentid>1115581</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T21:57:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1313067</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="76" sha1="n8dk4wifs6fshg4mqvy9p5zdkp1bxh8" xml:space="preserve">[[Catagóir:Daoine]]
[[Catagóir:An Pheirs]]
[[Catagóir:Daoine Iaránacha]]</text>
      <sha1>n8dk4wifs6fshg4mqvy9p5zdkp1bxh8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>H. B. Higgins</title>
    <ns>0</ns>
    <id>106559</id>
    <revision>
      <id>1312990</id>
      <parentid>1190208</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T14:42:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí</comment>
      <origin>1312990</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4366" sha1="59hu0lgt6melxmhoe09uqjn6lcn4gup" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}[[Dlíodóir]], [[polaiteoir]] agus [[breitheamh]] Éireannach-Astrálach  '''Henry Bournes Higgins''' ([[30 Meitheamh]] [[1851]] – [[13 Eanáir]] [[1929]]).  Ba mhórphearsa na h[[Eite chlé|eite clé]] san [[An Astráil|Astráil]] é le linn na 1880idí - 1920idí.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/UCDSchoolofLaw/posts/3992387817452179|teideal=H. B. Higgins|údar=Scoil Dlí, COBÁC|dáta=2020|dátarochtana=2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Higgins, Henry Bournes (1851–1929)|url=https://adb.anu.edu.au/biography/higgins-henry-bournes-6662|publisher=National Centre of Biography, Australian National University|journal=Australian Dictionary of Biography|location=Canberra|language=en|author=John Rickard}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://legalopinions.ags.gov.au/opinionauthor/higgins-henry-bournes|teideal=HENRY BOURNES HIGGINS KC 1851–1929|údar=Carmel Meiklejohn, thar ceann AGS (oifig Aturnae Rialtas na hAstráile.|dáta=2020|dátarochtana=2023|archivedate=2023-01-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230122230242/https://legalopinions.ags.gov.au/opinionauthor/higgins-henry-bournes}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:H. B. Higgins 1890.jpg|clé|mion|1890]]

== Saol ==
[[Íomhá:Henry Bournes Higgins.jpg|clé|mion|1900idí]]
Rugadh Higgins m[[Baile Nua na hArda]], [[Contae an Dúin]], ar [[30 Meitheamh]] [[1851|1851.]]I g[[Coláiste Wesley]] i m[[Baile Átha Cliath]] a cuireadh oideachas air. 

Chuaigh sé ar imirce chun na hAstráile lena thuismitheoirí sa bhliain 1870. Rinne sé a chuid staidéir ar an dlí sa Scoil Dlí in Ollscoil [[Melbourne]] agus glaodh chun Bharra [[Victoria (An Astráil)|Victoria]] air sa bhliain 1876 agus chun an Bharra Laistigh sa bhliain 1903. 

=== Polaitíocht ===
Bhí Higgins ina fhorásaí polaitiúil agus chun tosaigh i measc lucht tacaíochta [[Rialtas Dúchais|Rialtas Dúchais na hÉireann]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

Sa bhliain 1894 toghadh Higgins chun Chomhthionól Reachtaíochta Victoria (seomra íochtarach Pharlaimint Victoria) agus sa bhliain 1897 chun Choinbhinsiún Bunreachtúil na hAstráile. Bhí sé i gcoinne Bunreacht Chomhlathas na hAstráile a ghlacadh, ar an mbonn go raibh sé ró-choimeádach agus i gcoinne na páirte a ghlac na hAstráile i n[[Dara Cogadh na mBórach]]; chaill sé an suíochán a bhí aige sa Chomhthionól mar gheall air sin, sa bhliain 1900. 

Bhí sé ina bhall de Theach na nIonadaithe ó 1901 go 1906 agus - d'ainneoin go raibh sé ina Chosantaí in áit a bheith ina fheisire de chuid Pháirtí an Lucht Oibre - roghnaíodh mar Ard-Aighne é sa chéad rialtas feidearálach de chuid Pháirtí an Lucht Oibre, a bhí in oifig ar feadh seal gairid sa bhliain 1904, ó ba rud é go raibh sé i bhfabhar chearta na n-oibrithe, idirghabháil an stáit sa [[Geilleagar|gheilleagar]] agus an vóta a thabhairt do mhná, le blianta fada.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
[[Íomhá:H. B. and Mary Higgins (cropped).jpg|clé|mion|H.B. agus Mary Higgins]]

=== Breitheamh ===
Ceapadh an tUiginneach ina [[Breitheamh|bhreitheamh]] d'[[Ard-Chúirt na hAstráile]] sa bhliain 1906 agus bhí sé ina Uachtarán ar Chúirt an Chomhlathais um Réiteach agus Eadráin (institiúid a mhol sé go diongbháilte sna díospóireachtaí a bhí ann sna 1890í) ó 1907 go 1920. 

Sa cháilíocht sin, bhí sé meáite ar chothrom na Féinne a thabhairt do na fostóirí agus do na hoibrithe araon, ar thaobh amháin trí bhunús dlí don íosphá maireachtála a leagan síos agus, ar an taobh eile, trí chur in éadan an dúshláin a rinne roinnt [[ceardchumann]] míleatach do bhreithiúnais na Cúirte. 

Lean sé ar aghaidh mar bhreitheamh den Ard-Chúirt ar feadh níos mó ná ocht mbliana tar éis dó éirí as mar bhall de Chúirt an Chomhlathais. Fiú sa lá atá inniu ann, is mórphearsa na heite clé san Astráil é fós.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Féach freisin ==

* [[John Kerr (Gobharnóir Ginearálta ar an Astráil)]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Higgins,  H. B. }}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1851]]
[[Catagóir:Básanna i 1929]]
[[Catagóir:Abhcóidí agus pléadálaithe]]
[[Catagóir:Breithiúna Astrálacha]]
[[Catagóir:Daoine as Contae an Dúin]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Inimircigh]]
[[Catagóir:Liobrálachas]]
[[Catagóir:Polaiteoirí Astrálacha an 20ú haois]]
[[Catagóir:Victoria (stát)]]</text>
      <sha1>59hu0lgt6melxmhoe09uqjn6lcn4gup</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312991</id>
      <parentid>1312990</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T14:42:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí</comment>
      <origin>1312991</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4397" sha1="7qdys05jnkfvu0x7a7ulbrn78xhjayn" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}[[Dlíodóir]], [[polaiteoir]] agus [[breitheamh]] Éireannach-Astrálach  '''Henry Bournes Higgins''' ([[30 Meitheamh]] [[1851]] – [[13 Eanáir]] [[1929]]).  Ba mhórphearsa na h[[Eite chlé|eite clé]] san [[An Astráil|Astráil]] é le linn na 1880idí - 1920idí.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.facebook.com/UCDSchoolofLaw/posts/3992387817452179|teideal=H. B. Higgins|údar=Scoil Dlí, COBÁC|dáta=2020|dátarochtana=2023}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Higgins, Henry Bournes (1851–1929)|url=https://adb.anu.edu.au/biography/higgins-henry-bournes-6662|publisher=National Centre of Biography, Australian National University|journal=Australian Dictionary of Biography|location=Canberra|language=en|author=John Rickard}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://legalopinions.ags.gov.au/opinionauthor/higgins-henry-bournes|teideal=HENRY BOURNES HIGGINS KC 1851–1929|údar=Carmel Meiklejohn, thar ceann AGS (oifig Aturnae Rialtas na hAstráile.|dáta=2020|dátarochtana=2023|archivedate=2023-01-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20230122230242/https://legalopinions.ags.gov.au/opinionauthor/higgins-henry-bournes}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:H. B. Higgins 1890.jpg|clé|mion|1890]]

== Saol ==
[[Íomhá:Henry Bournes Higgins.jpg|clé|mion|1900idí]]
Rugadh Higgins m[[Baile Nua na hArda]], [[Contae an Dúin]], ar [[30 Meitheamh]] [[1851|1851.]]I g[[Coláiste Wesley]] i m[[Baile Átha Cliath]] a cuireadh oideachas air. 

Chuaigh sé ar imirce chun na hAstráile lena thuismitheoirí sa bhliain 1870. Rinne sé a chuid staidéir ar an dlí sa Scoil Dlí in Ollscoil [[Melbourne]] agus glaodh chun Bharra [[Victoria (An Astráil)|Victoria]] air sa bhliain 1876 agus chun an Bharra Laistigh sa bhliain 1903. 

=== Polaitíocht ===
Bhí Higgins ina fhorásaí polaitiúil agus chun tosaigh i measc lucht tacaíochta [[Rialtas Dúchais|Rialtas Dúchais na hÉireann]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; 

Sa bhliain 1894 toghadh Higgins chun Chomhthionól Reachtaíochta Victoria (seomra íochtarach Pharlaimint Victoria) agus sa bhliain 1897 chun Choinbhinsiún Bunreachtúil na hAstráile. Bhí sé i gcoinne Bunreacht Chomhlathas na hAstráile a ghlacadh, ar an mbonn go raibh sé ró-choimeádach agus i gcoinne na páirte a ghlac na hAstráile i n[[Dara Cogadh na mBórach]]; chaill sé an suíochán a bhí aige sa Chomhthionól mar gheall air sin, sa bhliain 1900. 

Bhí sé ina bhall de Theach na nIonadaithe ó 1901 go 1906 agus - d'ainneoin go raibh sé ina Chosantaí in áit a bheith ina fheisire de chuid Pháirtí an Lucht Oibre - roghnaíodh mar Ard-Aighne é sa chéad rialtas feidearálach de chuid Pháirtí an Lucht Oibre, a bhí in oifig ar feadh seal gairid sa bhliain 1904, ó ba rud é go raibh sé i bhfabhar chearta na n-oibrithe, idirghabháil an stáit sa [[Geilleagar|gheilleagar]] agus an vóta a thabhairt do mhná, le blianta fada.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;
[[Íomhá:H. B. and Mary Higgins (cropped).jpg|clé|mion|H.B. agus Mary Higgins]]

=== Breitheamh ===
Ceapadh an tUiginneach ina [[Breitheamh|bhreitheamh]] d'[[Ard-Chúirt na hAstráile]] sa bhliain 1906 agus bhí sé ina Uachtarán ar Chúirt an Chomhlathais um Réiteach agus Eadráin (institiúid a mhol sé go diongbháilte sna díospóireachtaí a bhí ann sna 1890í) ó 1907 go 1920. 

Sa cháilíocht sin, bhí sé meáite ar chothrom na Féinne a thabhairt do na fostóirí agus do na hoibrithe araon, ar thaobh amháin trí bhunús dlí don íosphá maireachtála a leagan síos agus, ar an taobh eile, trí chur in éadan an dúshláin a rinne roinnt [[ceardchumann]] míleatach do bhreithiúnais na Cúirte. 

Lean sé ar aghaidh mar bhreitheamh den Ard-Chúirt ar feadh níos mó ná ocht mbliana tar éis dó éirí as mar bhall de Chúirt an Chomhlathais. Fiú sa lá atá inniu ann, is mórphearsa na heite clé san Astráil é fós.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Féach freisin ==

* [[John Kerr (Gobharnóir Ginearálta ar an Astráil)]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Higgins,  H. B. }}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1851]]
[[Catagóir:Básanna i 1929]]
[[Catagóir:Abhcóidí agus pléadálaithe]]
[[Catagóir:Breithiúna Astrálacha]]
[[Catagóir:Daoine as Contae an Dúin]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Inimircigh]]
[[Catagóir:Liobrálachas]]
[[Catagóir:Polaiteoirí Astrálacha an 20ú haois]]
[[Catagóir:Ré Victeoiriach]]
[[Catagóir:Victoria (stát)]]</text>
      <sha1>7qdys05jnkfvu0x7a7ulbrn78xhjayn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tim Walz</title>
    <ns>0</ns>
    <id>114890</id>
    <revision>
      <id>1313030</id>
      <parentid>1298983</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T16:25:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóir:Gníomhaithe Meiriceánacha um chearta an duine</comment>
      <origin>1313030</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="9134" sha1="88fkh1s9cu7gk4ao9pyvdj3ibqyfzqq" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is polaiteoir Meiriceánach é '''Timothy James Walz''' (a rugadh ar an [[6 Aibreán]] [[1964]]); iarmhúinteoir ardscoile is ea é chomh maith agus chaith sé 24 bliain mar bhall den Gharda Náisiúnta. Toghadh é mar an 41ú gobharnóir ar [[Minnesota]] sa bhliain 2019. Is ball den [[Páirtí Daonlathach (Stáit Aontaithe)|Pháirtí Daonlathach]] é.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/tim-walz-gobharnoir-minnesota-roghnaithe-ag-kamala-harris-mar-leathbhadoir-sa-toghchan-uachtaranachta/|teideal=Tim Walz, gobharnóir Minnesota, roghnaithe ag Kamala Harris mar leathbhádóir sa toghchán uachtaránachta|dáta=2024-08-06|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-08-06}}&lt;/ref&gt; 

I mí Lúnasa 2024, roghnaigh iarrthóir uachtaránachta an Pháirtí Dhaonlathaigh [[Kamala Harris]] Walz le bheith ina iarrthóir leasuachtaránachta aici i [[Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe 2024|dToghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe 2024]]. Deirtear gur líofa an t-óráidí é agus bhí daoine áirithe an-tógtha leis an gcáineadh a rinne sé tamall roimhe sin ar [[Donald Trump]] agus ar a chomhiarrthóir siúd [[J. D. Vance|JD Vance]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Tim Walz roghnaithe ag Kamala Harris don leasuachtaránacht|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0806/1463608-tim-walz-roghnaithe-ag-kamala-harris-don-leasuachtaranacht/|date=2024-08-06|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt; Tharraing sé aird na tíre air féin nuair a dúirt sé go raibh Donald Trump agus a chomhbhádóir JD Vance “aisteach” (nó 'weird' i mBéarla).[[Íomhá:Tim Walz, United States Army, 1981 (cropped).jpg|clé|mion|1981]]
[[Íomhá:Tim Walz, official 110th Congress photo portrait.jpg|clé|mion|2006]]
[[Íomhá:Tim Walz official photo.jpg|clé|mion|2013]]
[[Íomhá:Governor Tim Walz at a Minnesota air quality briefing (2024).jpg|clé|mion|2024]]

== Gairm ==
Rugadh Walz i West Point, [[Nebraska]] agus faoin tuath in Nebraska a d’fhás sé aníos. 

Chuaigh sé isteach i nGarda Náisiúnta an Airm agus d'oibrigh sé sa talmhaíocht, déantúsaíocht agus teagasc tar éis na hardscoile.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://walzflanagan.org/tim/|title=About|language=en-US|work=Tim Walz for Governor|access-date=2022-03-30|archive-url=https://web.archive.org/web/20220523120733/https://walzflanagan.org/tim/|archive-date=May 23, 2022}}&lt;/ref&gt; Bhain sé céim amach níos déanaí ó Chadron State College i [[Nebraska]] sular bhog sé go [[Minnesota]] i 1996. D'oibrigh sé ansin mar mhúinteoir staidéir shóisialta agus mar chóitseálaí [[Peil Mheiriceánach|peile]] i gceantar scoile Mankato . &lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web-en|url=http://elections.suntimes.com/dynamic/external/pre-election/bios/51531.html?SITE=ILCHSELN&amp;SECTION=POLITICS&amp;TEMPLATE=DEFAULT|title=Elections 2008|date=October 23, 2008|work=Chicago Sun-Times|access-date=October 24, 2008|archive-url=https://web.archive.org/web/20110716163828/http://elections.suntimes.com/dynamic/external/pre-election/bios/51531.html?SITE=ILCHSELN&amp;SECTION=POLITICS&amp;TEMPLATE=DEFAULT|archive-date=July 16, 2011}}&lt;/ref&gt; 

Bhí sé ina bhall de [[Teach na nIonadaithe, Stáit Aontaithe Mheiriceá|Theach Ionadaithe na Stát Aontaithe]] ó 2007 go 2019, ag déanamh ionadaíochta ar an 1ú ceantar comhdhála de chuid Minnesota. Rinne sé ionadaíocht ar cheantar mór tuaithe de dheisceart Minnesota, suite feadh na teorann le h[[Iowa]].

Toghadh é don chéad uair in 2006 nuair a chuir sé an ruaig a chur ar an sealbhóir Poblachtach sé théarma Gil Gutknecht. Toghadh é cúig huaire, ag éirí as i 2019 tar éis dó a bheith tofa ina ghobharnóir. 

=== Gobharnóir ===
Toghadh Walz ina ghobharnóir ar Minnesota ar an 6 Samhain 2018, ag fáil an ceann is fearr ar ainmní na bPoblachtach, coimisinéir Chontae Hennepin, Jeff Johnson.&lt;ref name=&quot;election&quot;&gt;{{cite news |last=Coolican |first=J. Patrick |url=http://www.startribune.com/walz-wins-minnesota-governors-race-extending-dfl-control/499705011/ |teideal=Tim Walz defeats Jeff Johnson in high-stakes election for Minnesota governor |work=[[Star Tribune]] |date=November 6, 2018 |access-date=November 6, 2018 |archive-date=January 29, 2020 |archive-url=https://web.archive.org/web/20200129135601/http://www.startribune.com/walz-wins-minnesota-governors-race-extending-dfl-control/499705011/ |url-status=live |dátarochtana=Lúnasa 6, 2024 |archivedate=Eanáir 29, 2020 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200129000000/https://web.archive.org/web/20200129135601/http://www.startribune.com/walz-wins-minnesota-governors-race-extending-dfl-control/499705011/ }}&lt;/ref&gt;  Atoghadh é i dtoghchán gobharnóra Minnesota 2022, ag sárú Scott Jensen, [[Poblachtach na Stát Aontaithe|Poblachtach]].&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Karnowski |first1=Steve |date=8 November 2022 |teideal=Democrat Tim Walz wins 2nd term as Minnesota’s governor |url=https://apnews.com/article/minnesota-governor-race-2022-midterm-elections-a2899b6482fa84a6cfd94d5e80b3fa3e |work=[[AP News]] |access-date=6 August 2024}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |last=WCCO Staff |date=8 November 2022 |teideal=Gov. Walz wins against challenger Dr. Scott Jensen |url=https://www.cbsnews.com/minnesota/news/gov-walz-wins-against-challenger-dr-scott-jensen/ |access-date=2022-11-09 |website=www.cbsnews.com |language=en-US |archive-date=November 9, 2022 |archive-url=https://web.archive.org/web/20221109045517/https://www.cbsnews.com/minnesota/news/gov-walz-wins-against-challenger-dr-scott-jensen/ |url-status=live }}&lt;/ref&gt; 

Tá an cháil ar Walz gur forásaí é a deir an rud atá ar a chroí agus go bhfuil bealach lách aige fiú agus é ar an ionsaí.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Eisean a bhí i bhfeighil le linn na gcíréibeacha in Minneapolis a lean [[dúnmharú George Floyd]] in 2020. Labhair sé amach le linn na n-agóidí. Ritheadh dlíthe in aghaidh foréigin in Minnesota níos déanaí.

=== Feachtas 2024 ===
Ar 6 Lúnasa, 2024, d'fhógair an Leasuachtarán [[Kamala Harris]] go raibh Walz roghnaithe aici mar chomhiarrthóir i d[[Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe 2024]].&lt;ref&gt;{{Cite news |last=Epstein |first=Reid J. |date=2024-08-06 |teideal=Tim Walz Is Kamala Harris’s Choice for Vice President: Live Election Updates |url=https://www.nytimes.com/live/2024/08/06/us/kamala-harris-vp-trump-election |access-date=2024-08-06 |work=The New York Times |language=en-US |issn=0362-4331 |archive-date=August 6, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240806131417/https://www.nytimes.com/live/2024/08/06/us/kamala-harris-vp-trump-election |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web |teideal=Election 2024 live updates: Harris picks Minnesota Gov. Tim Walz as her running mate |url=https://apnews.com/live/trump-harris-vp-pick-election-updates |access-date=2024-08-06 |website=[[AP News]] |language=en |archive-date=August 6, 2024 |archive-url=https://web.archive.org/web/20240806144257/https://apnews.com/live/trump-harris-vp-pick-election-updates |url-status=live }}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Ferguson |first1=Dana |date=6 August 2024 |teideal=Harris taps Minnesota Gov. Tim Walz as her running mate |url=https://www.npr.org/2024/08/06/nx-s1-5057604/tim-walz-harris-vice-president |work=[[NPR]] |access-date=6 August 2024}}&lt;/ref&gt;  Tháinig sé chun cinn ainneoin go leor sa bpáirtí a bheith den tuairim gur cheart gobharnóir Pennsylvania [[Josh Shapiro]] a roghnú.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/a-rogha-deanta-ag-kamala-harris-le-tabhairt-faoi-trump-agus-vance-aisteach/|teideal=A rogha déanta ag Kamala Harris le tabhairt faoi Trump agus Vance ‘aisteach’|údar=Máirín Ní Ghadhra|dáta=7 Lúnasa 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-08-07}}&lt;/ref&gt;

== Pearsanta ==
Bhí Walz 60 bliain d'aois nuair a roghnaigh Harris é mar iarrthóir – gan é ach tuairim is sé mhí níos sine ná Kamala Harris. 

Tá Walz ina chónaí i g[[Cathair St Paul]], mar ar lonnaigh Gaeil go leor san am a caitheadh, go háirithe muintir Chonamara.

Phós sé Gwen Whipple in 1994. Rugadh a iníon Hope in 2001 agus a mhac Gus in 2006. Maraíodh a dheartháir in 2016 nuair a thit crann air.

== Féach freisin ==

* [[J. D. Vance|JD Vance]]
* [[Toghchán Uachtaránachta na Stát Aontaithe 2024]]

==Naisc sheachtracha==
*[https://tuairisc.ie/a-rogha-deanta-ag-kamala-harris-le-tabhairt-faoi-trump-agus-vance-aisteach/ A rogha déanta ag Kamala Harris le tabhairt faoi Trump agus Vance ‘aisteach’]&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; le Máirín Ní Ghadhra
==Tagairtí==

{{DEFAULTSORT:Walz, Tim}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1964]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Cogadh na hAfganastáine (2001 - 2021)]]
[[Catagóir:Daoine as Nebraska]]
[[Catagóir:Daonlathaigh na Stát Aontaithe]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Gníomhaithe Meiriceánacha um chearta an duine]]
[[Catagóir:Gobharnóirí na Stát Aontaithe]]
[[Catagóir:Meiriceánaigh de bhunadh na hÉireann]]
[[Catagóir:Minnesota]]
[[Catagóir:Múinteoirí]]
[[Catagóir:Polaiteoirí Meiriceánacha an 21ú haois]]
[[Catagóir:Protastúnaigh]]
[[Catagóir:Saighdiúirí Meiriceánacha]]</text>
      <sha1>88fkh1s9cu7gk4ao9pyvdj3ibqyfzqq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Daoine Peirseacha de réir slí bheatha</title>
    <ns>14</ns>
    <id>119666</id>
    <revision>
      <id>1313068</id>
      <parentid>1269281</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T21:58:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1313068</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="148" sha1="l4sh92vnbrrn8a1009wgeelda8o3ewh" xml:space="preserve">[[Catagóir:Daoine de réir gairme agus náisiúntachta|Peir]]
[[Catagóir:Daoine Peirseacha]]
[[Catagóir:Daoine Iaránacha de réir slí bheatha]]</text>
      <sha1>l4sh92vnbrrn8a1009wgeelda8o3ewh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Wikidata list/Cathracha na hÉireann</title>
    <ns>2</ns>
    <id>120700</id>
    <revision>
      <id>1312982</id>
      <parentid>1309348</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T14:16:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>25319</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>1312982</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1837" sha1="c7rjvb1awbtvn569pkhtgr2hus490mb" xml:space="preserve">{{Wikidata list | SPARQL =
SELECT ?item ?itemLabel
{
  VALUES ?townType { wd:Q486972 wd:Q1549591 wd:Q515 wd:Q896881 }  # big city, city, average city; settlement.

  ?item wdt:P31 ?townType;                  # Instance of (P31) townType (Q515)
        wdt:P17 wd:Q27;                   # Located in country (P17) Ireland  (Q27)
        wdt:P131 ?county;                 # Located in administrative entity (P131) (county)
        wdt:P1082 ?population. 
  OPTIONAL { ?item wdt:P131 ?province. } # 'Province' (if available)

  SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language &quot;ga, en&quot;. }
}
ORDER BY DESC(?population)
LIMIT 10

| columns = number:#, item:Qid, label:Cathair, P131:Contae, P1082:Daonra
}}
{| class='wikitable sortable'
! #
! Qid
! Cathair
! Contae
! Daonra
|-
| style='text-align:right'| 1
| [[:d:Q1761|Q1761]]
| [[Baile Átha Cliath]]
| ''[[:d:Q4169280|Cathair Átha Cliath]]''
| 592713
|-
| style='text-align:right'| 2
| [[:d:Q36647|Q36647]]
| [[Corcaigh]]
| [[Contae Chorcaí]]
| 222333
|-
| style='text-align:right'| 3
| [[:d:Q129610|Q129610]]
| [[Gaillimh]]
| ''[[:d:Q133862337|Galway City]]''
| 83456
|-
| style='text-align:right'| 4
| [[:d:Q133315|Q133315]]
| [[Luimneach]]
| [[Contae Luimnigh]]
| 62702
|-
| style='text-align:right'| 5
| [[:d:Q183551|Q183551]]
| [[Port Láirge]]
| [[Contae Phort Láirge]]
| 48369
|-
| style='text-align:right'| 6
| [[:d:Q207223|Q207223]]
| [[Droichead Átha]]
| [[Contae Lú]]
| 40956
|-
| style='text-align:right'| 7
| [[:d:Q2448591|Q2448591]]
| [[An Charraig Dhubh]]
| [[Dún Laoghaire-Ráth an Dúin]]
| 28557
|-
| style='text-align:right'| 8
| [[:d:Q2088319|Q2088319]]
| [[an Chabrach]]
| [[Contae Bhaile Átha Cliath]]
| 22740
|-
| style='text-align:right'| 9
| [[:d:Q109092|Q109092]]
| [[Cill Chainnigh]]
| [[Contae Chill Chainnigh]]
| 22179
|}
{{Wikidata list end}}</text>
      <sha1>c7rjvb1awbtvn569pkhtgr2hus490mb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Giovanni Verga</title>
    <ns>0</ns>
    <id>121849</id>
    <revision>
      <id>1312983</id>
      <parentid>1311189</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T14:17:31Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Panu Petteri Höglund</username>
        <id>144</id>
      </contributor>
      <origin>1312983</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2814" sha1="l1ojfeym92b0mlu3ko1gdo92eheiwd0" xml:space="preserve">Scríbhneoir réalaíoch Iodálach nó ''verista'' ab ea '''Giovanni Verga''' (ainm iomlán: ''Giovanni Carmelo Verga di Fontanabianca''). Saolaíodh i g[[Catania]] sa tSicil, i [[Ríocht an Dá Shicil]], é ar an 2 Meán Fómhair 1840, agus shíothlaigh sé san áit chéanna ar an 27 Eanáir 1922. Ba iad ''Maestro-don Gesualdo'' agus ''I Malavoglia'' an dá úrscéal a thabhaigh buanchlú dó. Bhunaigh an stiúrthóir Iodálach Luchino Visconti an scannán úd ''La terra trema'' ar ''I Malavoglia'', nó ar eipeasóidí áirithe as an úrscéal seo.

==Saol agus Scríbhneoireacht==

===Tús a Shaoil===

Ba iad Giovanni Battista Catalano Verga agus Caterina Di Mauro tuismitheoirí Giovanni, agus bhí an teaghlach réasúnta saibhir. Thosaigh Giovanni ag scríbhneoireacht ina dhéagóir dó, agus ní raibh sé ach sé bliana déag nuair a chríochnaigh sé an chéad úrscéal, ''Amore e Patria''. Bhí sé in ainm a bheith ag staidéar dlí in Ollscoil Catania, ach is éard a rinne sé leis an airgead a fuair sé óna athair ná an t-úrscéal ''I Carbonari della montagna'' a fhoilsiú sna blianta 1861-2. Sa bhliain 1863 d'fhoilsigh sé an chéad scéal eile, ''Sulle lagune''.

Sa bhliain 1865 thug Verga cuairt ar chathair Fhlórans, rud a chuir cor ina chinniúint mar scríbhneoir. Le linn na cuairte sin bhreac sé síos an t-úrscéal ''Una peccatrice'': ní raibh scéal tírghráúl stairiúil i gceist leis an gceann seo a thuilleadh, ach scéal rómánsúil grá. Ar dtús titeann an laoch, ar ealaíontóir é, i ngrá le ''femme fatale'', ach nuair a éiríonn leis an chluain a chur ar an mbean, tuirsíonn sé di, ionas go gcuireann sí lámh ina bás féin. Is léir go raibh Verga tuirseach den tírghrá mar théama, agus é ag díriú a shúile ar an gcaidreamh daonna ina áit.

===Flórans===

Sa bhliain 1869 d'fhág Verga slán ag Catania agus chuir sé faoi i bhFlórans. Bhí saol cultúrtha na cathrach ar coipeadh le diospóireachtaí, agus ábhair cosúil le físeolaíocht, Darwineachas agus posaitíbheachas i mbéal an phobail sna ciorcail intleachtúla. Ba é Francesco Dall'Ungaro, a bhain le glúin ba shine ná Verga, a ghlac chuige an scríbhneoir óg mar ''protegé'' agus a d'áitigh air úrscéal a chumadh faoi chailín óg a chaithfeadh dul sna mná rialta. Ba é an t-úrscéal eipistileach ''Storia di una capinera'' ba thoradh don obair seo. Rinne Verga iarracht caint an chailín a dhéanamh inchreidte, agus mar ba dhual do scríbhneoirí an ''verismo'', chuir sé béim ar leith ar thucaidí eacnamúla an chailín, Maria.

{{DEFAULTSORT:Verga, Giovanni}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1840]]
[[Catagóir:Básanna i 1922]]
[[Catagóir:Básanna de bharr galair]]
[[Catagóir:Daoine as an tSicil]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Iodálacha]]</text>
      <sha1>l1ojfeym92b0mlu3ko1gdo92eheiwd0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Scéalta</title>
    <ns>2</ns>
    <id>124967</id>
    <revision>
      <id>1313004</id>
      <parentid>1312973</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T15:35:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Daniél ua Líahaiti */</comment>
      <origin>1313004</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14509" sha1="6gyg45kz4b1gxqcwpgelxk93itqttna" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&amp;B#ISO|Scéalta A&amp;B#ISO]] ]

== Ceanntásc ==

== ISO ==
* ''[[The Abbot of Drimnagh]]''=[[]], [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]],  [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Mhoighmheadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]], ''[[Oenach indiu luid in rí]]'', [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]=[[Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]=[[Scéal Cholmáin mhic Dhuach agus Ghuaire mhic Colmáin]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]], [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]]=[[]]


* [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]], [[Proinsias Mac Cana]], [[Tomás Ó Floinn]]
# [[Donn Bó]]
# [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]]
# [[Nad Crantail]]
# [[Gormflaith ingen Flann Sinna]]
# [[Daniél ua Líahaiti]]
#* [[Vernam Hull]]
# [[Séamus Ó Caoimh]]=[[J. G. O'Keeffe]]
# [[Máirín Ní Dhonnchadha]]

== Nad Crantail ==
Sa mhórscéal de chuid [[an Rúraíocht|na Rúraíochta]], [[Táin Bó Cuailnge]], is gaiscíoch é '''Nath Crantail''' (Sean-Ghaeilge: '''Nad Crantail''') a théann i gcomhrac aonair in éadan {{h|Cú Chulainn}}, chun arm [[Medb|Méabha]] a mhoilliú ar a shlí chun an [[Ulaid]] a ionsú.

'' Méabh sends for Nath Crantail to fight Cú Chulainn.  He will only agree to fight if promised Medb's daughter [[Findabair]], which Medb agrees to.  Cú Chulainn is warned of his impending fight by Lugaid, but is unconcerned.

'' Cú Chulainn is hunting birds when Nath Crantail comes to fight him wielding nine holly stakes.  Nath throws all nine stakes at Cú Chulainn, but he manages to jump up onto the point of each stake.  In the meantime, the birds he is hunting fly away.  He chases after the birds, but appears to everyone else to be fleeing from the fight.  When confronted with this, Cú Chulainn claims that Nath Crantail had not come to fight him with a real weapon, and he would not kill someone who was not armed.  He issues a challenge for Nath Crantail to come fight him the next day.

'' When Nath Crantail meets Cú Chulainn for that fight, he sees that Cú Chulainn is just a “beardless boy”&lt;ref&gt;Carson, C. (2007). The Táin. New York: Penguin Group.&lt;/ref&gt; and refuses to fight him.  In response to this, Cú Chulainn claims not to be himself, lures Nath Craintail away, and dons a fake beard made from blackberries.  Now that Cú Chulainn has a beard, Nath Crantail is willing to fight him.  They agree on a fight consisting of spear throwing, where only upward dodging is allowed. Nath Crantail takes the first shoot, but Cú Chulainn jumps over it.  Next, Cú Chulainn throws a spear that hits Nath Crantail in the head.  After this, Nath Crantail requests to be allowed to tell his sons about his hidden treasure before Cú Chulainn finishes him off.  Cú Chulainn agrees, and after Nath Crantail goes back to his camp to speak to his sons, he comes back to finish the fight.  He throws his sword at Cú Chulainn, which is dodged by jumping. Cú Chulainn then enters a torque state, landing on Nath Craintail’s shield before cutting off his head.  Cú Chulainn further cuts up Nath Craintail’s body into four pieces before chanting a verse to mark the occasion.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

[[Catagóir:An Rúraíocht]]

== Daniél ua Líahaiti ==
[[Ab]] and [[filid|file]] [[muintir na hÉireann|Éireannach]] ba ea '''Daniél ua Líahaiti''' (bás 861).&lt;ref name=isoBack /&gt;

Feictear ''Daniel fili'' sa seanscéal [[Forbuis Droma Damhghaire]], áit a deir sé:&lt;ref name=isoText101 /&gt;
: ''Soidhis Mogh Ruith da anail ain
: ''an draidhechta dhib
: Chas Mogh Roith lena anáil
: a ndraíocht i leataobh 

Luaitear é mar údar an dáin ''A ben, nennachta fort - na raid''.

Ag am a bháis, bhí Daniél ina [[Ab Leasa Mhóir]] agus [[Corcaigh]].  

== Foinsí 
* [[Annála na gCeithre Máistrí]], ACM 861.3 [''sic'']: ''Dainiel ua Liaithide, abb Corcaighe &amp; Lis Móir, do ghuin.
* ''[[Gormflaith ingen Flann Sinna|Gormfhlaith]], daughter of [[Flann Sinna]] and the lure of the sovereignty goddess'' in {{cite book | first = Máirín | last = Ní Dhonnchadha | authorlink = Máirín Ní Dhonnchadha | title = Seanchas: Studies in Early and Medieval Irish Archaeology, History and Literature in Honour of [[Francis John Byrne|Francis J. Byrne]] | location = Baile Átha Cliath | publisher = Four Courts Press | year = 1999 | pages = 225–237}}, {{ISBN|978-1-85182-489-2}}.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=isoBack&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Forbuis-droma/Forbuis-droma-background.html | teideal = Forbuis Droma Damhghaire - Background | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 14-05-2026}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=isoText101&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Forbuis-droma/Forbuis-droma-text.html#Section_101 | teideal = Forbuis Droma Damhghaire - Text §101 | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 14-05-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

{{DEFAULTSORT:Daniel Ua Liahaiti}}
[[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]]

{{síol-ie}}

== Gormflaith ingen Flann Sinna ==
'''Gormflaith ingen Flann Sinna''' (c. 870–948) was an Irish [[Queen consort|Queen]] of [[Ríthe na Teamhrach]], [[Mumhain]] and [[Laighin]].

| birth_date   = c. 870
| death_date   = 948
| consort      = yes
| spouse       = [[Cormac mac Cuilennáin]]&lt;br&gt;[[Cerball mac Muirecáin]]&lt;br&gt;[[Niall Glúndub]]
| issue        = [[Muirchertach mac Néill]]
| house        = [[Clann Cholmáin]]
| father       = [[Flann Sinna]]
| mother       = [[Gormlaith ingen Flann mac Conaing]]

== Family background 
Gormflaith was the daughter of [[Flann Sinna]], [[ardrí na hÉireann]] from 879 to 916.  Her mother was [[Gormlaith ingen Flann mac Conaing]] of [[Brega]]. Her known siblings were:
* [[Donnchad Donn]], her full sibling.
* [[Óengus mac Flann Sinna]], died 915.
* [[Máel Ruanaid mac Flann Sinna]], killed in 901
* [[Donnell mac Flann Sinna]], King of Mide 919–921.
* [[Lígach ingen Flann Sinna]], died 923.
* [[Conchobar mac Flann Sinna]], king of Mide 916–919.
* [[Áed mac Flann Sinna]], blinded on Donnchad Donn's orders in 919.
* [[Cerball mac Flann Sinna]]
* [[Muirgel ingen Flann Sinna]], died 928.

== Queen of Munster 
Gormflaith was notable for having been the successive [[queen consort]] of [[Munster]], [[Leinster]] and [[Kingship of Tara|Tara]].

Gormflaith was married first to King [[Cormac mac Cuilennáin]] of [[Munster]], who had taken vows of celibacy as a bishop. The marriage was not said to be consummated. MacShamhran (p.&amp;nbsp;203) writes that &quot;difficulties relating to this marriage leave it probable that it is a fiction – created when memory of Gormlaith became assimilated to the &quot;[[sovereignty goddess]]&quot; who had three husbands&quot;. However, recent work has criticised attempts to see influence from supernatural beliefs in the portrayals of Gormflaith.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Mhaonaigh |first=Máire Ní |date=2002 |title=Tales of Three Gormlaiths in Medieval Irish Literature |url=https://www.jstor.org/stable/30008176 |journal=Ériu |volume=52 |pages=1–24 |issn=0332-0758}}&lt;/ref&gt;

== Queen of Leinster 
Cormac was killed at the battle of Bealach Mugna in 908 by an alliance of Flann Sinna of [[Kingship of Tara|Tara]] and [[Cerball mac Muirecáin]], King of [[Leinster]]. Flann afterwards married Gormflaith to Cerball,&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Stafford |first=Pauline |url=https://books.google.com/books?id=2S7WbK-0x48C&amp;dq=Gormflaith+Cerball&amp;pg=PT348 |title=A Companion to the Early Middle Ages: Britain and Ireland c.500 – c.1100 |date=2013-03-26 |publisher=John Wiley &amp; Sons |isbn=978-1-118-49947-4 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Kennedy |first=Patrick |url=https://books.google.com/books?id=lvdLAAAAcAAJ&amp;dq=Gormflaith+Cormac&amp;pg=PA215 |title=The Bardic Stories of Ireland |date=1871 |publisher=M'Glashan and Gill |language=en}}&lt;/ref&gt; who is alleged (according to a text in the ''[[Book of Leinster]]'') to have abused her so much that she was forced to return to her father at least once.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Political intrigue 
MacShamhran writes (p.&amp;nbsp;203) ''&quot;... the case for accepting as historical her marriage to Cerball is strengthened by a [[dindshenchas]] poem in the [[Book of Leinster]], which also presents a different view of their relationship, implying that she was involved in intrigue on his behalf. She is blamed for the deaths of Cellach Carmain, who was an Ui Muirdaig dynast, and his wife Aillenn – apparently rivals of her husband. This circumstance, along with the fact that Cerball had the support of Flann Sinna at Belach Mugna, fits well with a Clan Cholmain-Ui Faelain alliance in the years prior to that battle.&quot;''

Ó Cróinín (pp.&amp;nbsp;219), citing the poem ''Cell Chorbbáin'' (composed shortly after 909), writes: ''&quot;It states quite categorically that Gormlaith was responsible for the death of Cellach of Carmun and his wife Aillend – 'she laid them in the church ground' (''dos-fuc i talmain cilli'') and by these actions 'she wrought terrible deeds' (''do-ringni gnimu grana''). This is clearly referring to a double-murder, and equally clearly, it is implicit that Gormlaith – and, by extension, her husband Cerball? – were involved together in a conspiracy to remove the reigning king of Leinster (here named as ''Cellach Carmun'') and presumably replace him with Cerball.&quot;'' Ó Cróinín goes on to compare the data in the poem with that of ''Cóic ríg tríchat'' to show that ''&quot;there is something wrong with the Ui Dunlainge succession at precisely this point. ... It looks very much as though the struggle for succession ... saw several of the Ui Muiredaig line eliminated in the first half of the ninth century, and their names were simply expunged from the record:&quot;''

== Queen of Tara 
After Cerball's death in 909 Gormlaith married her stepbrother [[Niall Glúndub]],&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Gollancz |first=Israel |url=https://books.google.com/books?id=ewAYAAAAYAAJ&amp;dq=Gormflaith+niall&amp;pg=PR51 |title=Hamlet in Iceland: Being the Icelandic Romantic Ambales Saga |date=1898 |publisher=Nutt |language=en}}&lt;/ref&gt; who died in 919. By him she had [[Muirchertach mac Néill]], ancestor to the [[O'Neill dynasty]] of the north of Ireland.

== After marriage 
The [[Annals of Clonmacnoise]] have her becoming poverty-stricken after the death of Niall, reduced to wandering from place to place as a poet to survive. This literary tradition, which appears over a century after her death, may be based upon a misreading of her obit in the [[Annals of Ulster]], which instead indicates she died in a [[convent]].

== Poems 
A number of poems of later date are ascribed to Gormflaith in [[Middle Irish]] sources, including laments for Cerball and Niall, but not for Cormac. L.M. McCraith, noting that &quot;the charm of Gaelic verse depends for the most part on an elaborate system of repetition and alliteration, which no other language can reproduce&quot;, gives this translation of the poem &quot;Gormlaith, the daughter of Flann, speaks to the Priest&quot;:&lt;ref&gt;{{Cite book |title=The Romance of Irish Heroines|last=McCraith|first=L.M.|publisher=Talbot Press|year=c. 1913 |pages=36–37}}&lt;/ref&gt;

&lt;poem&gt;
&quot;Monk, remove thy foot!
Lift it from the grave of Nial.
Too long dost thou heap earth
On him with whom I fain would lie.

Too long dost thou, Monk, there
Heap earth on Noble Nial,
Thou brown-haired friend, though gentle,
Press not with thy sole the earth!

Do not too firmly close the grave
O Priest, whose office is so sad.
Rise off the fair, the dark-knee’d Nial,
Monk! Remove thy foot!

O Mac Nial of finest gold
'Tis not my will that thou are bound [''i.e.'' in grave-clothes],
Leave – Ah! leave his stone and grave.
Monk! Remove thy foot!

I am Gormley, regent queen.
Daughter I of Flann the Bold!
Stand not thou upon the grave.
Monk! Remove thy foot!”
&lt;/poem&gt;

== See also 
* [[Gormflaith (Irish name)]]

== Foinsí 
* ''Three weddings and a funeral: rewriting Irish political history in the tenth century'', [[Dáibhí Ó Cróinín]], pp.&amp;nbsp;212–224; and ''Gormfhlaith, daughter of Flann Sinna and the lure of the sovereignty goddess'', [[Máirín Ní Dhonnchadha]], pp.&amp;nbsp;225–237, in ''Seanchas: Studies in Early and Medieval Irish Archaeology, History and Literature in Honour of Francis J. Byrne'', Dublin: Four Courts, 1999. {{ISBN|978-1-85182-489-2}}.
* ''Gormlaith (d. 948)'', p.&amp;nbsp;203, Ailbhe MacShamrain, in ''Medieval Ireland: An Encyclopedia'', 2005.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

[[Catagóir:Gaeil]]

== Teimpléad ==
&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre 
== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>6gyg45kz4b1gxqcwpgelxk93itqttna</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1313017</id>
      <parentid>1313004</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T16:14:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Daniél ua Líahaiti */</comment>
      <origin>1313017</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14512" sha1="ri664c87wks1e4lizo5gszw9bjnfdpi" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&amp;B#ISO|Scéalta A&amp;B#ISO]] ]

== Ceanntásc ==

== ISO ==
* ''[[The Abbot of Drimnagh]]''=[[]], [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]],  [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Mhoighmheadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]], ''[[Oenach indiu luid in rí]]'', [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]=[[Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]=[[Scéal Cholmáin mhic Dhuach agus Ghuaire mhic Colmáin]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]], [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]]=[[]]


* [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]], [[Proinsias Mac Cana]], [[Tomás Ó Floinn]]
# [[Donn Bó]]
# [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]]
# [[Nad Crantail]]
# [[Gormflaith ingen Flann Sinna]]
# [[Daniél ua Líahaiti]]
#* [[Vernam Hull]]
# [[Séamus Ó Caoimh]]=[[J. G. O'Keeffe]]
# [[Máirín Ní Dhonnchadha]]

== Nad Crantail ==
Sa mhórscéal de chuid [[an Rúraíocht|na Rúraíochta]], [[Táin Bó Cuailnge]], is gaiscíoch é '''Nath Crantail''' (Sean-Ghaeilge: '''Nad Crantail''') a théann i gcomhrac aonair in éadan {{h|Cú Chulainn}}, chun arm [[Medb|Méabha]] a mhoilliú ar a shlí chun an [[Ulaid]] a ionsú.

'' Méabh sends for Nath Crantail to fight Cú Chulainn.  He will only agree to fight if promised Medb's daughter [[Findabair]], which Medb agrees to.  Cú Chulainn is warned of his impending fight by Lugaid, but is unconcerned.

'' Cú Chulainn is hunting birds when Nath Crantail comes to fight him wielding nine holly stakes.  Nath throws all nine stakes at Cú Chulainn, but he manages to jump up onto the point of each stake.  In the meantime, the birds he is hunting fly away.  He chases after the birds, but appears to everyone else to be fleeing from the fight.  When confronted with this, Cú Chulainn claims that Nath Crantail had not come to fight him with a real weapon, and he would not kill someone who was not armed.  He issues a challenge for Nath Crantail to come fight him the next day.

'' When Nath Crantail meets Cú Chulainn for that fight, he sees that Cú Chulainn is just a “beardless boy”&lt;ref&gt;Carson, C. (2007). The Táin. New York: Penguin Group.&lt;/ref&gt; and refuses to fight him.  In response to this, Cú Chulainn claims not to be himself, lures Nath Craintail away, and dons a fake beard made from blackberries.  Now that Cú Chulainn has a beard, Nath Crantail is willing to fight him.  They agree on a fight consisting of spear throwing, where only upward dodging is allowed. Nath Crantail takes the first shoot, but Cú Chulainn jumps over it.  Next, Cú Chulainn throws a spear that hits Nath Crantail in the head.  After this, Nath Crantail requests to be allowed to tell his sons about his hidden treasure before Cú Chulainn finishes him off.  Cú Chulainn agrees, and after Nath Crantail goes back to his camp to speak to his sons, he comes back to finish the fight.  He throws his sword at Cú Chulainn, which is dodged by jumping. Cú Chulainn then enters a torque state, landing on Nath Craintail’s shield before cutting off his head.  Cú Chulainn further cuts up Nath Craintail’s body into four pieces before chanting a verse to mark the occasion.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

[[Catagóir:An Rúraíocht]]

== Daniél ua Líahaiti ==
[[Ab]] Asus [[filid|file]] [[muintir na hÉireann|Éireannach]] ba ea '''Daniél ua Líahaiti''' (bás 861).&lt;ref name=isoBack /&gt;

Feictear ''Daniel fili'' sa seanscéal [[Forbuis Droma Damhghaire]], áit a deir sé:&lt;ref name=isoText101 /&gt;
: ''Soidhis Mogh Ruith da anail ain
: ''an draidhechta dhib
: Chas Mogh Roith lena anáil
: a ndraíocht i leataobh 

Luaitear é mar údar an dáin ''A ben, nennachta fort - na raid''.

Ag am a bháis, bhí Daniél ina [[Ab Leasa Mhóir]] agus [[Corcaigh]].  

== Foinsí 
* [[Annála na gCeithre Máistrí]], ACM 861.3 [''sic'']: ''Dainiel ua Liaithide, abb Corcaighe &amp; Lis Móir, do ghuin.
* ''[[Gormflaith ingen Flann Sinna|Gormfhlaith]], daughter of [[Flann Sinna]] and the lure of the sovereignty goddess'', in: {{cite book | first = Máirín | last = Ní Dhonnchadha | authorlink = Máirín Ní Dhonnchadha | title = Seanchas: Studies in Early and Medieval Irish Archaeology, History and Literature in Honour of [[Francis John Byrne|Francis J. Byrne]] | location = Baile Átha Cliath | publisher = Four Courts Press | year = 1999 | pages = 225–237}}, {{ISBN|978-1-85182-489-2}}.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=isoBack&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Forbuis-droma/Forbuis-droma-background.html | teideal = Forbuis Droma Damhghaire - Background | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 14-05-2026}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=isoText101&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Forbuis-droma/Forbuis-droma-text.html#Section_101 | teideal = Forbuis Droma Damhghaire - Text §101 | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 14-05-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

{{DEFAULTSORT:Daniel Ua Liahaiti}}
[[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]]

{{síol-ie}}

== Gormflaith ingen Flann Sinna ==
'''Gormflaith ingen Flann Sinna''' (c. 870–948) was an Irish [[Queen consort|Queen]] of [[Ríthe na Teamhrach]], [[Mumhain]] and [[Laighin]].

| birth_date   = c. 870
| death_date   = 948
| consort      = yes
| spouse       = [[Cormac mac Cuilennáin]]&lt;br&gt;[[Cerball mac Muirecáin]]&lt;br&gt;[[Niall Glúndub]]
| issue        = [[Muirchertach mac Néill]]
| house        = [[Clann Cholmáin]]
| father       = [[Flann Sinna]]
| mother       = [[Gormlaith ingen Flann mac Conaing]]

== Family background 
Gormflaith was the daughter of [[Flann Sinna]], [[ardrí na hÉireann]] from 879 to 916.  Her mother was [[Gormlaith ingen Flann mac Conaing]] of [[Brega]]. Her known siblings were:
* [[Donnchad Donn]], her full sibling.
* [[Óengus mac Flann Sinna]], died 915.
* [[Máel Ruanaid mac Flann Sinna]], killed in 901
* [[Donnell mac Flann Sinna]], King of Mide 919–921.
* [[Lígach ingen Flann Sinna]], died 923.
* [[Conchobar mac Flann Sinna]], king of Mide 916–919.
* [[Áed mac Flann Sinna]], blinded on Donnchad Donn's orders in 919.
* [[Cerball mac Flann Sinna]]
* [[Muirgel ingen Flann Sinna]], died 928.

== Queen of Munster 
Gormflaith was notable for having been the successive [[queen consort]] of [[Munster]], [[Leinster]] and [[Kingship of Tara|Tara]].

Gormflaith was married first to King [[Cormac mac Cuilennáin]] of [[Munster]], who had taken vows of celibacy as a bishop. The marriage was not said to be consummated. MacShamhran (p.&amp;nbsp;203) writes that &quot;difficulties relating to this marriage leave it probable that it is a fiction – created when memory of Gormlaith became assimilated to the &quot;[[sovereignty goddess]]&quot; who had three husbands&quot;. However, recent work has criticised attempts to see influence from supernatural beliefs in the portrayals of Gormflaith.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Mhaonaigh |first=Máire Ní |date=2002 |title=Tales of Three Gormlaiths in Medieval Irish Literature |url=https://www.jstor.org/stable/30008176 |journal=Ériu |volume=52 |pages=1–24 |issn=0332-0758}}&lt;/ref&gt;

== Queen of Leinster 
Cormac was killed at the battle of Bealach Mugna in 908 by an alliance of Flann Sinna of [[Kingship of Tara|Tara]] and [[Cerball mac Muirecáin]], King of [[Leinster]]. Flann afterwards married Gormflaith to Cerball,&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Stafford |first=Pauline |url=https://books.google.com/books?id=2S7WbK-0x48C&amp;dq=Gormflaith+Cerball&amp;pg=PT348 |title=A Companion to the Early Middle Ages: Britain and Ireland c.500 – c.1100 |date=2013-03-26 |publisher=John Wiley &amp; Sons |isbn=978-1-118-49947-4 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Kennedy |first=Patrick |url=https://books.google.com/books?id=lvdLAAAAcAAJ&amp;dq=Gormflaith+Cormac&amp;pg=PA215 |title=The Bardic Stories of Ireland |date=1871 |publisher=M'Glashan and Gill |language=en}}&lt;/ref&gt; who is alleged (according to a text in the ''[[Book of Leinster]]'') to have abused her so much that she was forced to return to her father at least once.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Political intrigue 
MacShamhran writes (p.&amp;nbsp;203) ''&quot;... the case for accepting as historical her marriage to Cerball is strengthened by a [[dindshenchas]] poem in the [[Book of Leinster]], which also presents a different view of their relationship, implying that she was involved in intrigue on his behalf. She is blamed for the deaths of Cellach Carmain, who was an Ui Muirdaig dynast, and his wife Aillenn – apparently rivals of her husband. This circumstance, along with the fact that Cerball had the support of Flann Sinna at Belach Mugna, fits well with a Clan Cholmain-Ui Faelain alliance in the years prior to that battle.&quot;''

Ó Cróinín (pp.&amp;nbsp;219), citing the poem ''Cell Chorbbáin'' (composed shortly after 909), writes: ''&quot;It states quite categorically that Gormlaith was responsible for the death of Cellach of Carmun and his wife Aillend – 'she laid them in the church ground' (''dos-fuc i talmain cilli'') and by these actions 'she wrought terrible deeds' (''do-ringni gnimu grana''). This is clearly referring to a double-murder, and equally clearly, it is implicit that Gormlaith – and, by extension, her husband Cerball? – were involved together in a conspiracy to remove the reigning king of Leinster (here named as ''Cellach Carmun'') and presumably replace him with Cerball.&quot;'' Ó Cróinín goes on to compare the data in the poem with that of ''Cóic ríg tríchat'' to show that ''&quot;there is something wrong with the Ui Dunlainge succession at precisely this point. ... It looks very much as though the struggle for succession ... saw several of the Ui Muiredaig line eliminated in the first half of the ninth century, and their names were simply expunged from the record:&quot;''

== Queen of Tara 
After Cerball's death in 909 Gormlaith married her stepbrother [[Niall Glúndub]],&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Gollancz |first=Israel |url=https://books.google.com/books?id=ewAYAAAAYAAJ&amp;dq=Gormflaith+niall&amp;pg=PR51 |title=Hamlet in Iceland: Being the Icelandic Romantic Ambales Saga |date=1898 |publisher=Nutt |language=en}}&lt;/ref&gt; who died in 919. By him she had [[Muirchertach mac Néill]], ancestor to the [[O'Neill dynasty]] of the north of Ireland.

== After marriage 
The [[Annals of Clonmacnoise]] have her becoming poverty-stricken after the death of Niall, reduced to wandering from place to place as a poet to survive. This literary tradition, which appears over a century after her death, may be based upon a misreading of her obit in the [[Annals of Ulster]], which instead indicates she died in a [[convent]].

== Poems 
A number of poems of later date are ascribed to Gormflaith in [[Middle Irish]] sources, including laments for Cerball and Niall, but not for Cormac. L.M. McCraith, noting that &quot;the charm of Gaelic verse depends for the most part on an elaborate system of repetition and alliteration, which no other language can reproduce&quot;, gives this translation of the poem &quot;Gormlaith, the daughter of Flann, speaks to the Priest&quot;:&lt;ref&gt;{{Cite book |title=The Romance of Irish Heroines|last=McCraith|first=L.M.|publisher=Talbot Press|year=c. 1913 |pages=36–37}}&lt;/ref&gt;

&lt;poem&gt;
&quot;Monk, remove thy foot!
Lift it from the grave of Nial.
Too long dost thou heap earth
On him with whom I fain would lie.

Too long dost thou, Monk, there
Heap earth on Noble Nial,
Thou brown-haired friend, though gentle,
Press not with thy sole the earth!

Do not too firmly close the grave
O Priest, whose office is so sad.
Rise off the fair, the dark-knee’d Nial,
Monk! Remove thy foot!

O Mac Nial of finest gold
'Tis not my will that thou are bound [''i.e.'' in grave-clothes],
Leave – Ah! leave his stone and grave.
Monk! Remove thy foot!

I am Gormley, regent queen.
Daughter I of Flann the Bold!
Stand not thou upon the grave.
Monk! Remove thy foot!”
&lt;/poem&gt;

== See also 
* [[Gormflaith (Irish name)]]

== Foinsí 
* ''Three weddings and a funeral: rewriting Irish political history in the tenth century'', [[Dáibhí Ó Cróinín]], pp.&amp;nbsp;212–224; and ''Gormfhlaith, daughter of Flann Sinna and the lure of the sovereignty goddess'', [[Máirín Ní Dhonnchadha]], pp.&amp;nbsp;225–237, in ''Seanchas: Studies in Early and Medieval Irish Archaeology, History and Literature in Honour of Francis J. Byrne'', Dublin: Four Courts, 1999. {{ISBN|978-1-85182-489-2}}.
* ''Gormlaith (d. 948)'', p.&amp;nbsp;203, Ailbhe MacShamrain, in ''Medieval Ireland: An Encyclopedia'', 2005.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

[[Catagóir:Gaeil]]

== Teimpléad ==
&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre 
== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>ri664c87wks1e4lizo5gszw9bjnfdpi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1313018</id>
      <parentid>1313017</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T16:14:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <origin>1313018</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12769" sha1="cvxmr9jhgh4hoxe7njr7h3q5e82iy2w" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&amp;B#ISO|Scéalta A&amp;B#ISO]] ]

== Ceanntásc ==

== ISO ==
* ''[[The Abbot of Drimnagh]]''=[[]], [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]],  [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Mhoighmheadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]], ''[[Oenach indiu luid in rí]]'', [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]=[[Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]=[[Scéal Cholmáin mhic Dhuach agus Ghuaire mhic Colmáin]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]], [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]]=[[]]


* [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]], [[Proinsias Mac Cana]], [[Tomás Ó Floinn]]
# [[Donn Bó]]
# [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]]
# [[Nad Crantail]]
# [[Gormflaith ingen Flann Sinna]]
# [[Daniél ua Líahaiti]]
#* [[Vernam Hull]]
# [[Séamus Ó Caoimh]]=[[J. G. O'Keeffe]]
# [[Máirín Ní Dhonnchadha]]

== Nad Crantail ==
Sa mhórscéal de chuid [[an Rúraíocht|na Rúraíochta]], [[Táin Bó Cuailnge]], is gaiscíoch é '''Nath Crantail''' (Sean-Ghaeilge: '''Nad Crantail''') a théann i gcomhrac aonair in éadan {{h|Cú Chulainn}}, chun arm [[Medb|Méabha]] a mhoilliú ar a shlí chun an [[Ulaid]] a ionsú.

'' Méabh sends for Nath Crantail to fight Cú Chulainn.  He will only agree to fight if promised Medb's daughter [[Findabair]], which Medb agrees to.  Cú Chulainn is warned of his impending fight by Lugaid, but is unconcerned.

'' Cú Chulainn is hunting birds when Nath Crantail comes to fight him wielding nine holly stakes.  Nath throws all nine stakes at Cú Chulainn, but he manages to jump up onto the point of each stake.  In the meantime, the birds he is hunting fly away.  He chases after the birds, but appears to everyone else to be fleeing from the fight.  When confronted with this, Cú Chulainn claims that Nath Crantail had not come to fight him with a real weapon, and he would not kill someone who was not armed.  He issues a challenge for Nath Crantail to come fight him the next day.

'' When Nath Crantail meets Cú Chulainn for that fight, he sees that Cú Chulainn is just a “beardless boy”&lt;ref&gt;Carson, C. (2007). The Táin. New York: Penguin Group.&lt;/ref&gt; and refuses to fight him.  In response to this, Cú Chulainn claims not to be himself, lures Nath Craintail away, and dons a fake beard made from blackberries.  Now that Cú Chulainn has a beard, Nath Crantail is willing to fight him.  They agree on a fight consisting of spear throwing, where only upward dodging is allowed. Nath Crantail takes the first shoot, but Cú Chulainn jumps over it.  Next, Cú Chulainn throws a spear that hits Nath Crantail in the head.  After this, Nath Crantail requests to be allowed to tell his sons about his hidden treasure before Cú Chulainn finishes him off.  Cú Chulainn agrees, and after Nath Crantail goes back to his camp to speak to his sons, he comes back to finish the fight.  He throws his sword at Cú Chulainn, which is dodged by jumping. Cú Chulainn then enters a torque state, landing on Nath Craintail’s shield before cutting off his head.  Cú Chulainn further cuts up Nath Craintail’s body into four pieces before chanting a verse to mark the occasion.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

[[Catagóir:An Rúraíocht]]

== Gormflaith ingen Flann Sinna ==
'''Gormflaith ingen Flann Sinna''' (c. 870–948) was an Irish [[Queen consort|Queen]] of [[Ríthe na Teamhrach]], [[Mumhain]] and [[Laighin]].

| birth_date   = c. 870
| death_date   = 948
| consort      = yes
| spouse       = [[Cormac mac Cuilennáin]]&lt;br&gt;[[Cerball mac Muirecáin]]&lt;br&gt;[[Niall Glúndub]]
| issue        = [[Muirchertach mac Néill]]
| house        = [[Clann Cholmáin]]
| father       = [[Flann Sinna]]
| mother       = [[Gormlaith ingen Flann mac Conaing]]

== Family background 
Gormflaith was the daughter of [[Flann Sinna]], [[ardrí na hÉireann]] from 879 to 916.  Her mother was [[Gormlaith ingen Flann mac Conaing]] of [[Brega]]. Her known siblings were:
* [[Donnchad Donn]], her full sibling.
* [[Óengus mac Flann Sinna]], died 915.
* [[Máel Ruanaid mac Flann Sinna]], killed in 901
* [[Donnell mac Flann Sinna]], King of Mide 919–921.
* [[Lígach ingen Flann Sinna]], died 923.
* [[Conchobar mac Flann Sinna]], king of Mide 916–919.
* [[Áed mac Flann Sinna]], blinded on Donnchad Donn's orders in 919.
* [[Cerball mac Flann Sinna]]
* [[Muirgel ingen Flann Sinna]], died 928.

== Queen of Munster 
Gormflaith was notable for having been the successive [[queen consort]] of [[Munster]], [[Leinster]] and [[Kingship of Tara|Tara]].

Gormflaith was married first to King [[Cormac mac Cuilennáin]] of [[Munster]], who had taken vows of celibacy as a bishop. The marriage was not said to be consummated. MacShamhran (p.&amp;nbsp;203) writes that &quot;difficulties relating to this marriage leave it probable that it is a fiction – created when memory of Gormlaith became assimilated to the &quot;[[sovereignty goddess]]&quot; who had three husbands&quot;. However, recent work has criticised attempts to see influence from supernatural beliefs in the portrayals of Gormflaith.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Mhaonaigh |first=Máire Ní |date=2002 |title=Tales of Three Gormlaiths in Medieval Irish Literature |url=https://www.jstor.org/stable/30008176 |journal=Ériu |volume=52 |pages=1–24 |issn=0332-0758}}&lt;/ref&gt;

== Queen of Leinster 
Cormac was killed at the battle of Bealach Mugna in 908 by an alliance of Flann Sinna of [[Kingship of Tara|Tara]] and [[Cerball mac Muirecáin]], King of [[Leinster]]. Flann afterwards married Gormflaith to Cerball,&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Stafford |first=Pauline |url=https://books.google.com/books?id=2S7WbK-0x48C&amp;dq=Gormflaith+Cerball&amp;pg=PT348 |title=A Companion to the Early Middle Ages: Britain and Ireland c.500 – c.1100 |date=2013-03-26 |publisher=John Wiley &amp; Sons |isbn=978-1-118-49947-4 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Kennedy |first=Patrick |url=https://books.google.com/books?id=lvdLAAAAcAAJ&amp;dq=Gormflaith+Cormac&amp;pg=PA215 |title=The Bardic Stories of Ireland |date=1871 |publisher=M'Glashan and Gill |language=en}}&lt;/ref&gt; who is alleged (according to a text in the ''[[Book of Leinster]]'') to have abused her so much that she was forced to return to her father at least once.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Political intrigue 
MacShamhran writes (p.&amp;nbsp;203) ''&quot;... the case for accepting as historical her marriage to Cerball is strengthened by a [[dindshenchas]] poem in the [[Book of Leinster]], which also presents a different view of their relationship, implying that she was involved in intrigue on his behalf. She is blamed for the deaths of Cellach Carmain, who was an Ui Muirdaig dynast, and his wife Aillenn – apparently rivals of her husband. This circumstance, along with the fact that Cerball had the support of Flann Sinna at Belach Mugna, fits well with a Clan Cholmain-Ui Faelain alliance in the years prior to that battle.&quot;''

Ó Cróinín (pp.&amp;nbsp;219), citing the poem ''Cell Chorbbáin'' (composed shortly after 909), writes: ''&quot;It states quite categorically that Gormlaith was responsible for the death of Cellach of Carmun and his wife Aillend – 'she laid them in the church ground' (''dos-fuc i talmain cilli'') and by these actions 'she wrought terrible deeds' (''do-ringni gnimu grana''). This is clearly referring to a double-murder, and equally clearly, it is implicit that Gormlaith – and, by extension, her husband Cerball? – were involved together in a conspiracy to remove the reigning king of Leinster (here named as ''Cellach Carmun'') and presumably replace him with Cerball.&quot;'' Ó Cróinín goes on to compare the data in the poem with that of ''Cóic ríg tríchat'' to show that ''&quot;there is something wrong with the Ui Dunlainge succession at precisely this point. ... It looks very much as though the struggle for succession ... saw several of the Ui Muiredaig line eliminated in the first half of the ninth century, and their names were simply expunged from the record:&quot;''

== Queen of Tara 
After Cerball's death in 909 Gormlaith married her stepbrother [[Niall Glúndub]],&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Gollancz |first=Israel |url=https://books.google.com/books?id=ewAYAAAAYAAJ&amp;dq=Gormflaith+niall&amp;pg=PR51 |title=Hamlet in Iceland: Being the Icelandic Romantic Ambales Saga |date=1898 |publisher=Nutt |language=en}}&lt;/ref&gt; who died in 919. By him she had [[Muirchertach mac Néill]], ancestor to the [[O'Neill dynasty]] of the north of Ireland.

== After marriage 
The [[Annals of Clonmacnoise]] have her becoming poverty-stricken after the death of Niall, reduced to wandering from place to place as a poet to survive. This literary tradition, which appears over a century after her death, may be based upon a misreading of her obit in the [[Annals of Ulster]], which instead indicates she died in a [[convent]].

== Poems 
A number of poems of later date are ascribed to Gormflaith in [[Middle Irish]] sources, including laments for Cerball and Niall, but not for Cormac. L.M. McCraith, noting that &quot;the charm of Gaelic verse depends for the most part on an elaborate system of repetition and alliteration, which no other language can reproduce&quot;, gives this translation of the poem &quot;Gormlaith, the daughter of Flann, speaks to the Priest&quot;:&lt;ref&gt;{{Cite book |title=The Romance of Irish Heroines|last=McCraith|first=L.M.|publisher=Talbot Press|year=c. 1913 |pages=36–37}}&lt;/ref&gt;

&lt;poem&gt;
&quot;Monk, remove thy foot!
Lift it from the grave of Nial.
Too long dost thou heap earth
On him with whom I fain would lie.

Too long dost thou, Monk, there
Heap earth on Noble Nial,
Thou brown-haired friend, though gentle,
Press not with thy sole the earth!

Do not too firmly close the grave
O Priest, whose office is so sad.
Rise off the fair, the dark-knee’d Nial,
Monk! Remove thy foot!

O Mac Nial of finest gold
'Tis not my will that thou are bound [''i.e.'' in grave-clothes],
Leave – Ah! leave his stone and grave.
Monk! Remove thy foot!

I am Gormley, regent queen.
Daughter I of Flann the Bold!
Stand not thou upon the grave.
Monk! Remove thy foot!”
&lt;/poem&gt;

== See also 
* [[Gormflaith (Irish name)]]

== Foinsí 
* ''Three weddings and a funeral: rewriting Irish political history in the tenth century'', [[Dáibhí Ó Cróinín]], pp.&amp;nbsp;212–224; and ''Gormfhlaith, daughter of Flann Sinna and the lure of the sovereignty goddess'', [[Máirín Ní Dhonnchadha]], pp.&amp;nbsp;225–237, in ''Seanchas: Studies in Early and Medieval Irish Archaeology, History and Literature in Honour of Francis J. Byrne'', Dublin: Four Courts, 1999. {{ISBN|978-1-85182-489-2}}.
* ''Gormlaith (d. 948)'', p.&amp;nbsp;203, Ailbhe MacShamrain, in ''Medieval Ireland: An Encyclopedia'', 2005.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

[[Catagóir:Gaeil]]

== Teimpléad ==
&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre 
== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>cvxmr9jhgh4hoxe7njr7h3q5e82iy2w</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1313023</id>
      <parentid>1313018</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T16:18:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* ISO */</comment>
      <origin>1313023</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12768" sha1="fs8293u3makbzyquimk81vutcol4nld" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&amp;B#ISO|Scéalta A&amp;B#ISO]] ]

== Ceanntásc ==

== ISO ==
* ''[[The Abbot of Drimnagh]]''=[[]], [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]],  [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Mhoighmheadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]], ''[[Oenach indiu luid in rí]]'', [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]=[[Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]=[[Scéal Cholmáin mhic Dhuach agus Ghuaire mhic Colmáin]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]], [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]]=[[]]


* [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]], [[Proinsias Mac Cana]], [[Tomás Ó Floinn]]
# [[Donn Bó]]
# [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]]
# [[Nad Crantail]]
# [[Gormflaith ingen Flann Sinna]]
#* [[Daniél ua Líahaiti]], [[Vernam Hull]]
# [[Séamus Ó Caoimh]]=[[J. G. O'Keeffe]]
# [[Máirín Ní Dhonnchadha]]

== Nad Crantail ==
Sa mhórscéal de chuid [[an Rúraíocht|na Rúraíochta]], [[Táin Bó Cuailnge]], is gaiscíoch é '''Nath Crantail''' (Sean-Ghaeilge: '''Nad Crantail''') a théann i gcomhrac aonair in éadan {{h|Cú Chulainn}}, chun arm [[Medb|Méabha]] a mhoilliú ar a shlí chun an [[Ulaid]] a ionsú.

'' Méabh sends for Nath Crantail to fight Cú Chulainn.  He will only agree to fight if promised Medb's daughter [[Findabair]], which Medb agrees to.  Cú Chulainn is warned of his impending fight by Lugaid, but is unconcerned.

'' Cú Chulainn is hunting birds when Nath Crantail comes to fight him wielding nine holly stakes.  Nath throws all nine stakes at Cú Chulainn, but he manages to jump up onto the point of each stake.  In the meantime, the birds he is hunting fly away.  He chases after the birds, but appears to everyone else to be fleeing from the fight.  When confronted with this, Cú Chulainn claims that Nath Crantail had not come to fight him with a real weapon, and he would not kill someone who was not armed.  He issues a challenge for Nath Crantail to come fight him the next day.

'' When Nath Crantail meets Cú Chulainn for that fight, he sees that Cú Chulainn is just a “beardless boy”&lt;ref&gt;Carson, C. (2007). The Táin. New York: Penguin Group.&lt;/ref&gt; and refuses to fight him.  In response to this, Cú Chulainn claims not to be himself, lures Nath Craintail away, and dons a fake beard made from blackberries.  Now that Cú Chulainn has a beard, Nath Crantail is willing to fight him.  They agree on a fight consisting of spear throwing, where only upward dodging is allowed. Nath Crantail takes the first shoot, but Cú Chulainn jumps over it.  Next, Cú Chulainn throws a spear that hits Nath Crantail in the head.  After this, Nath Crantail requests to be allowed to tell his sons about his hidden treasure before Cú Chulainn finishes him off.  Cú Chulainn agrees, and after Nath Crantail goes back to his camp to speak to his sons, he comes back to finish the fight.  He throws his sword at Cú Chulainn, which is dodged by jumping. Cú Chulainn then enters a torque state, landing on Nath Craintail’s shield before cutting off his head.  Cú Chulainn further cuts up Nath Craintail’s body into four pieces before chanting a verse to mark the occasion.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

[[Catagóir:An Rúraíocht]]

== Gormflaith ingen Flann Sinna ==
'''Gormflaith ingen Flann Sinna''' (c. 870–948) was an Irish [[Queen consort|Queen]] of [[Ríthe na Teamhrach]], [[Mumhain]] and [[Laighin]].

| birth_date   = c. 870
| death_date   = 948
| consort      = yes
| spouse       = [[Cormac mac Cuilennáin]]&lt;br&gt;[[Cerball mac Muirecáin]]&lt;br&gt;[[Niall Glúndub]]
| issue        = [[Muirchertach mac Néill]]
| house        = [[Clann Cholmáin]]
| father       = [[Flann Sinna]]
| mother       = [[Gormlaith ingen Flann mac Conaing]]

== Family background 
Gormflaith was the daughter of [[Flann Sinna]], [[ardrí na hÉireann]] from 879 to 916.  Her mother was [[Gormlaith ingen Flann mac Conaing]] of [[Brega]]. Her known siblings were:
* [[Donnchad Donn]], her full sibling.
* [[Óengus mac Flann Sinna]], died 915.
* [[Máel Ruanaid mac Flann Sinna]], killed in 901
* [[Donnell mac Flann Sinna]], King of Mide 919–921.
* [[Lígach ingen Flann Sinna]], died 923.
* [[Conchobar mac Flann Sinna]], king of Mide 916–919.
* [[Áed mac Flann Sinna]], blinded on Donnchad Donn's orders in 919.
* [[Cerball mac Flann Sinna]]
* [[Muirgel ingen Flann Sinna]], died 928.

== Queen of Munster 
Gormflaith was notable for having been the successive [[queen consort]] of [[Munster]], [[Leinster]] and [[Kingship of Tara|Tara]].

Gormflaith was married first to King [[Cormac mac Cuilennáin]] of [[Munster]], who had taken vows of celibacy as a bishop. The marriage was not said to be consummated. MacShamhran (p.&amp;nbsp;203) writes that &quot;difficulties relating to this marriage leave it probable that it is a fiction – created when memory of Gormlaith became assimilated to the &quot;[[sovereignty goddess]]&quot; who had three husbands&quot;. However, recent work has criticised attempts to see influence from supernatural beliefs in the portrayals of Gormflaith.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Mhaonaigh |first=Máire Ní |date=2002 |title=Tales of Three Gormlaiths in Medieval Irish Literature |url=https://www.jstor.org/stable/30008176 |journal=Ériu |volume=52 |pages=1–24 |issn=0332-0758}}&lt;/ref&gt;

== Queen of Leinster 
Cormac was killed at the battle of Bealach Mugna in 908 by an alliance of Flann Sinna of [[Kingship of Tara|Tara]] and [[Cerball mac Muirecáin]], King of [[Leinster]]. Flann afterwards married Gormflaith to Cerball,&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Stafford |first=Pauline |url=https://books.google.com/books?id=2S7WbK-0x48C&amp;dq=Gormflaith+Cerball&amp;pg=PT348 |title=A Companion to the Early Middle Ages: Britain and Ireland c.500 – c.1100 |date=2013-03-26 |publisher=John Wiley &amp; Sons |isbn=978-1-118-49947-4 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Kennedy |first=Patrick |url=https://books.google.com/books?id=lvdLAAAAcAAJ&amp;dq=Gormflaith+Cormac&amp;pg=PA215 |title=The Bardic Stories of Ireland |date=1871 |publisher=M'Glashan and Gill |language=en}}&lt;/ref&gt; who is alleged (according to a text in the ''[[Book of Leinster]]'') to have abused her so much that she was forced to return to her father at least once.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Political intrigue 
MacShamhran writes (p.&amp;nbsp;203) ''&quot;... the case for accepting as historical her marriage to Cerball is strengthened by a [[dindshenchas]] poem in the [[Book of Leinster]], which also presents a different view of their relationship, implying that she was involved in intrigue on his behalf. She is blamed for the deaths of Cellach Carmain, who was an Ui Muirdaig dynast, and his wife Aillenn – apparently rivals of her husband. This circumstance, along with the fact that Cerball had the support of Flann Sinna at Belach Mugna, fits well with a Clan Cholmain-Ui Faelain alliance in the years prior to that battle.&quot;''

Ó Cróinín (pp.&amp;nbsp;219), citing the poem ''Cell Chorbbáin'' (composed shortly after 909), writes: ''&quot;It states quite categorically that Gormlaith was responsible for the death of Cellach of Carmun and his wife Aillend – 'she laid them in the church ground' (''dos-fuc i talmain cilli'') and by these actions 'she wrought terrible deeds' (''do-ringni gnimu grana''). This is clearly referring to a double-murder, and equally clearly, it is implicit that Gormlaith – and, by extension, her husband Cerball? – were involved together in a conspiracy to remove the reigning king of Leinster (here named as ''Cellach Carmun'') and presumably replace him with Cerball.&quot;'' Ó Cróinín goes on to compare the data in the poem with that of ''Cóic ríg tríchat'' to show that ''&quot;there is something wrong with the Ui Dunlainge succession at precisely this point. ... It looks very much as though the struggle for succession ... saw several of the Ui Muiredaig line eliminated in the first half of the ninth century, and their names were simply expunged from the record:&quot;''

== Queen of Tara 
After Cerball's death in 909 Gormlaith married her stepbrother [[Niall Glúndub]],&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Gollancz |first=Israel |url=https://books.google.com/books?id=ewAYAAAAYAAJ&amp;dq=Gormflaith+niall&amp;pg=PR51 |title=Hamlet in Iceland: Being the Icelandic Romantic Ambales Saga |date=1898 |publisher=Nutt |language=en}}&lt;/ref&gt; who died in 919. By him she had [[Muirchertach mac Néill]], ancestor to the [[O'Neill dynasty]] of the north of Ireland.

== After marriage 
The [[Annals of Clonmacnoise]] have her becoming poverty-stricken after the death of Niall, reduced to wandering from place to place as a poet to survive. This literary tradition, which appears over a century after her death, may be based upon a misreading of her obit in the [[Annals of Ulster]], which instead indicates she died in a [[convent]].

== Poems 
A number of poems of later date are ascribed to Gormflaith in [[Middle Irish]] sources, including laments for Cerball and Niall, but not for Cormac. L.M. McCraith, noting that &quot;the charm of Gaelic verse depends for the most part on an elaborate system of repetition and alliteration, which no other language can reproduce&quot;, gives this translation of the poem &quot;Gormlaith, the daughter of Flann, speaks to the Priest&quot;:&lt;ref&gt;{{Cite book |title=The Romance of Irish Heroines|last=McCraith|first=L.M.|publisher=Talbot Press|year=c. 1913 |pages=36–37}}&lt;/ref&gt;

&lt;poem&gt;
&quot;Monk, remove thy foot!
Lift it from the grave of Nial.
Too long dost thou heap earth
On him with whom I fain would lie.

Too long dost thou, Monk, there
Heap earth on Noble Nial,
Thou brown-haired friend, though gentle,
Press not with thy sole the earth!

Do not too firmly close the grave
O Priest, whose office is so sad.
Rise off the fair, the dark-knee’d Nial,
Monk! Remove thy foot!

O Mac Nial of finest gold
'Tis not my will that thou are bound [''i.e.'' in grave-clothes],
Leave – Ah! leave his stone and grave.
Monk! Remove thy foot!

I am Gormley, regent queen.
Daughter I of Flann the Bold!
Stand not thou upon the grave.
Monk! Remove thy foot!”
&lt;/poem&gt;

== See also 
* [[Gormflaith (Irish name)]]

== Foinsí 
* ''Three weddings and a funeral: rewriting Irish political history in the tenth century'', [[Dáibhí Ó Cróinín]], pp.&amp;nbsp;212–224; and ''Gormfhlaith, daughter of Flann Sinna and the lure of the sovereignty goddess'', [[Máirín Ní Dhonnchadha]], pp.&amp;nbsp;225–237, in ''Seanchas: Studies in Early and Medieval Irish Archaeology, History and Literature in Honour of Francis J. Byrne'', Dublin: Four Courts, 1999. {{ISBN|978-1-85182-489-2}}.
* ''Gormlaith (d. 948)'', p.&amp;nbsp;203, Ailbhe MacShamrain, in ''Medieval Ireland: An Encyclopedia'', 2005.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

[[Catagóir:Gaeil]]

== Teimpléad ==
&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre 
== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>fs8293u3makbzyquimk81vutcol4nld</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1313038</id>
      <parentid>1313023</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T17:12:52Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Nad Crantail */</comment>
      <origin>1313038</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12782" sha1="94qkn6es22jbr4neqxa6dqhgitc0b1d" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&amp;B#ISO|Scéalta A&amp;B#ISO]] ]

== Ceanntásc ==

== ISO ==
* ''[[The Abbot of Drimnagh]]''=[[]], [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]],  [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Mhoighmheadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]], ''[[Oenach indiu luid in rí]]'', [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]=[[Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]=[[Scéal Cholmáin mhic Dhuach agus Ghuaire mhic Colmáin]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]], [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]]=[[]]


* [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]], [[Proinsias Mac Cana]], [[Tomás Ó Floinn]]
# [[Donn Bó]]
# [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]]
# [[Nad Crantail]]
# [[Gormflaith ingen Flann Sinna]]
#* [[Daniél ua Líahaiti]], [[Vernam Hull]]
# [[Séamus Ó Caoimh]]=[[J. G. O'Keeffe]]
# [[Máirín Ní Dhonnchadha]]

== Nad Crantail ==
Sa mhórscéal de chuid [[an Rúraíocht|na Rúraíochta]], [[Táin Bó Cuailnge]], is gaiscíoch é '''Nath Crantail''' (Sean-Ghaeilge: '''Nad Crantail''') a théann i gcomhrac aonair in éadan {{h|Cú Chulainn}}, a bhí ag iarraidh arm [[Medb|Méabha]] a mhoilliú ar a shlí chun an [[Ulaid]] a ionsú.

'' Méabh sends for Nath Crantail to fight Cú Chulainn.  He will only agree to fight if promised Medb's daughter [[Findabair]], which Medb agrees to.  Cú Chulainn is warned of his impending fight by Lugaid, but is unconcerned.

'' Cú Chulainn is hunting birds when Nath Crantail comes to fight him wielding nine holly stakes.  Nath throws all nine stakes at Cú Chulainn, but he manages to jump up onto the point of each stake.  In the meantime, the birds he is hunting fly away.  He chases after the birds, but appears to everyone else to be fleeing from the fight.  When confronted with this, Cú Chulainn claims that Nath Crantail had not come to fight him with a real weapon, and he would not kill someone who was not armed.  He issues a challenge for Nath Crantail to come fight him the next day.

'' When Nath Crantail meets Cú Chulainn for that fight, he sees that Cú Chulainn is just a “beardless boy”&lt;ref&gt;Carson, C. (2007). The Táin. New York: Penguin Group.&lt;/ref&gt; and refuses to fight him.  In response to this, Cú Chulainn claims not to be himself, lures Nath Craintail away, and dons a fake beard made from blackberries.  Now that Cú Chulainn has a beard, Nath Crantail is willing to fight him.  They agree on a fight consisting of spear throwing, where only upward dodging is allowed. Nath Crantail takes the first shoot, but Cú Chulainn jumps over it.  Next, Cú Chulainn throws a spear that hits Nath Crantail in the head.  After this, Nath Crantail requests to be allowed to tell his sons about his hidden treasure before Cú Chulainn finishes him off.  Cú Chulainn agrees, and after Nath Crantail goes back to his camp to speak to his sons, he comes back to finish the fight.  He throws his sword at Cú Chulainn, which is dodged by jumping. Cú Chulainn then enters a torque state, landing on Nath Craintail’s shield before cutting off his head.  Cú Chulainn further cuts up Nath Craintail’s body into four pieces before chanting a verse to mark the occasion.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

[[Catagóir:An Rúraíocht]]

== Gormflaith ingen Flann Sinna ==
'''Gormflaith ingen Flann Sinna''' (c. 870–948) was an Irish [[Queen consort|Queen]] of [[Ríthe na Teamhrach]], [[Mumhain]] and [[Laighin]].

| birth_date   = c. 870
| death_date   = 948
| consort      = yes
| spouse       = [[Cormac mac Cuilennáin]]&lt;br&gt;[[Cerball mac Muirecáin]]&lt;br&gt;[[Niall Glúndub]]
| issue        = [[Muirchertach mac Néill]]
| house        = [[Clann Cholmáin]]
| father       = [[Flann Sinna]]
| mother       = [[Gormlaith ingen Flann mac Conaing]]

== Family background 
Gormflaith was the daughter of [[Flann Sinna]], [[ardrí na hÉireann]] from 879 to 916.  Her mother was [[Gormlaith ingen Flann mac Conaing]] of [[Brega]]. Her known siblings were:
* [[Donnchad Donn]], her full sibling.
* [[Óengus mac Flann Sinna]], died 915.
* [[Máel Ruanaid mac Flann Sinna]], killed in 901
* [[Donnell mac Flann Sinna]], King of Mide 919–921.
* [[Lígach ingen Flann Sinna]], died 923.
* [[Conchobar mac Flann Sinna]], king of Mide 916–919.
* [[Áed mac Flann Sinna]], blinded on Donnchad Donn's orders in 919.
* [[Cerball mac Flann Sinna]]
* [[Muirgel ingen Flann Sinna]], died 928.

== Queen of Munster 
Gormflaith was notable for having been the successive [[queen consort]] of [[Munster]], [[Leinster]] and [[Kingship of Tara|Tara]].

Gormflaith was married first to King [[Cormac mac Cuilennáin]] of [[Munster]], who had taken vows of celibacy as a bishop. The marriage was not said to be consummated. MacShamhran (p.&amp;nbsp;203) writes that &quot;difficulties relating to this marriage leave it probable that it is a fiction – created when memory of Gormlaith became assimilated to the &quot;[[sovereignty goddess]]&quot; who had three husbands&quot;. However, recent work has criticised attempts to see influence from supernatural beliefs in the portrayals of Gormflaith.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Mhaonaigh |first=Máire Ní |date=2002 |title=Tales of Three Gormlaiths in Medieval Irish Literature |url=https://www.jstor.org/stable/30008176 |journal=Ériu |volume=52 |pages=1–24 |issn=0332-0758}}&lt;/ref&gt;

== Queen of Leinster 
Cormac was killed at the battle of Bealach Mugna in 908 by an alliance of Flann Sinna of [[Kingship of Tara|Tara]] and [[Cerball mac Muirecáin]], King of [[Leinster]]. Flann afterwards married Gormflaith to Cerball,&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Stafford |first=Pauline |url=https://books.google.com/books?id=2S7WbK-0x48C&amp;dq=Gormflaith+Cerball&amp;pg=PT348 |title=A Companion to the Early Middle Ages: Britain and Ireland c.500 – c.1100 |date=2013-03-26 |publisher=John Wiley &amp; Sons |isbn=978-1-118-49947-4 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Kennedy |first=Patrick |url=https://books.google.com/books?id=lvdLAAAAcAAJ&amp;dq=Gormflaith+Cormac&amp;pg=PA215 |title=The Bardic Stories of Ireland |date=1871 |publisher=M'Glashan and Gill |language=en}}&lt;/ref&gt; who is alleged (according to a text in the ''[[Book of Leinster]]'') to have abused her so much that she was forced to return to her father at least once.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Political intrigue 
MacShamhran writes (p.&amp;nbsp;203) ''&quot;... the case for accepting as historical her marriage to Cerball is strengthened by a [[dindshenchas]] poem in the [[Book of Leinster]], which also presents a different view of their relationship, implying that she was involved in intrigue on his behalf. She is blamed for the deaths of Cellach Carmain, who was an Ui Muirdaig dynast, and his wife Aillenn – apparently rivals of her husband. This circumstance, along with the fact that Cerball had the support of Flann Sinna at Belach Mugna, fits well with a Clan Cholmain-Ui Faelain alliance in the years prior to that battle.&quot;''

Ó Cróinín (pp.&amp;nbsp;219), citing the poem ''Cell Chorbbáin'' (composed shortly after 909), writes: ''&quot;It states quite categorically that Gormlaith was responsible for the death of Cellach of Carmun and his wife Aillend – 'she laid them in the church ground' (''dos-fuc i talmain cilli'') and by these actions 'she wrought terrible deeds' (''do-ringni gnimu grana''). This is clearly referring to a double-murder, and equally clearly, it is implicit that Gormlaith – and, by extension, her husband Cerball? – were involved together in a conspiracy to remove the reigning king of Leinster (here named as ''Cellach Carmun'') and presumably replace him with Cerball.&quot;'' Ó Cróinín goes on to compare the data in the poem with that of ''Cóic ríg tríchat'' to show that ''&quot;there is something wrong with the Ui Dunlainge succession at precisely this point. ... It looks very much as though the struggle for succession ... saw several of the Ui Muiredaig line eliminated in the first half of the ninth century, and their names were simply expunged from the record:&quot;''

== Queen of Tara 
After Cerball's death in 909 Gormlaith married her stepbrother [[Niall Glúndub]],&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Gollancz |first=Israel |url=https://books.google.com/books?id=ewAYAAAAYAAJ&amp;dq=Gormflaith+niall&amp;pg=PR51 |title=Hamlet in Iceland: Being the Icelandic Romantic Ambales Saga |date=1898 |publisher=Nutt |language=en}}&lt;/ref&gt; who died in 919. By him she had [[Muirchertach mac Néill]], ancestor to the [[O'Neill dynasty]] of the north of Ireland.

== After marriage 
The [[Annals of Clonmacnoise]] have her becoming poverty-stricken after the death of Niall, reduced to wandering from place to place as a poet to survive. This literary tradition, which appears over a century after her death, may be based upon a misreading of her obit in the [[Annals of Ulster]], which instead indicates she died in a [[convent]].

== Poems 
A number of poems of later date are ascribed to Gormflaith in [[Middle Irish]] sources, including laments for Cerball and Niall, but not for Cormac. L.M. McCraith, noting that &quot;the charm of Gaelic verse depends for the most part on an elaborate system of repetition and alliteration, which no other language can reproduce&quot;, gives this translation of the poem &quot;Gormlaith, the daughter of Flann, speaks to the Priest&quot;:&lt;ref&gt;{{Cite book |title=The Romance of Irish Heroines|last=McCraith|first=L.M.|publisher=Talbot Press|year=c. 1913 |pages=36–37}}&lt;/ref&gt;

&lt;poem&gt;
&quot;Monk, remove thy foot!
Lift it from the grave of Nial.
Too long dost thou heap earth
On him with whom I fain would lie.

Too long dost thou, Monk, there
Heap earth on Noble Nial,
Thou brown-haired friend, though gentle,
Press not with thy sole the earth!

Do not too firmly close the grave
O Priest, whose office is so sad.
Rise off the fair, the dark-knee’d Nial,
Monk! Remove thy foot!

O Mac Nial of finest gold
'Tis not my will that thou are bound [''i.e.'' in grave-clothes],
Leave – Ah! leave his stone and grave.
Monk! Remove thy foot!

I am Gormley, regent queen.
Daughter I of Flann the Bold!
Stand not thou upon the grave.
Monk! Remove thy foot!”
&lt;/poem&gt;

== See also 
* [[Gormflaith (Irish name)]]

== Foinsí 
* ''Three weddings and a funeral: rewriting Irish political history in the tenth century'', [[Dáibhí Ó Cróinín]], pp.&amp;nbsp;212–224; and ''Gormfhlaith, daughter of Flann Sinna and the lure of the sovereignty goddess'', [[Máirín Ní Dhonnchadha]], pp.&amp;nbsp;225–237, in ''Seanchas: Studies in Early and Medieval Irish Archaeology, History and Literature in Honour of Francis J. Byrne'', Dublin: Four Courts, 1999. {{ISBN|978-1-85182-489-2}}.
* ''Gormlaith (d. 948)'', p.&amp;nbsp;203, Ailbhe MacShamrain, in ''Medieval Ireland: An Encyclopedia'', 2005.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

[[Catagóir:Gaeil]]

== Teimpléad ==
&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre 
== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>94qkn6es22jbr4neqxa6dqhgitc0b1d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1313039</id>
      <parentid>1313038</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T17:20:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* ISO */</comment>
      <origin>1313039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15511" sha1="gwoy3ttivd94amkofni96wxhatlssyh" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&amp;B#ISO|Scéalta A&amp;B#ISO]] ]

== Ceanntásc ==

== ISO ==
* ''[[The Abbot of Drimnagh]]''=[[]], [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]],  [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Mhoighmheadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]], ''[[Oenach indiu luid in rí]]'', [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]=[[Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]=[[Scéal Cholmáin mhic Dhuach agus Ghuaire mhic Colmáin]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]], [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]]=[[]]


* [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]], [[Proinsias Mac Cana]], [[Tomás Ó Floinn]]
# [[Donn Bó]]
# [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]]
# [[Nad Crantail]]
# [[Gormflaith ingen Flann Sinna]]
#* [[Daniél ua Líahaiti]], [[Vernam Hull]]
# [[Séamus Ó Caoimh]]=[[J. G. O'Keeffe]]
# [[Máirín Ní Dhonnchadha]]

== Máirín Ní Dhonnchadha ==
[[Ionas:Máirín Ní Dhonnchadha (NUI Galway) XIV International Congress of Celtic Studies Maynooth 2011.jpg| mion | ''Máirín Ní Dhonnchadha at the XIV International Congress of Celtic Studies Maynooth 2011]]

'' '''Máirín Ní Dhonnchadha''' is an Irish academic and scholar.&lt;ref name=portraidi /&gt; She is Established Professor of Old and Middle Irish and Celtic Philology ({{lang|ga|Sean- agus Meán-Ghaeilge agus Teangeolaíocht Cheilteach}}) at [[National University of Ireland, Galway]]. She graduated from [[University College, Cork]], with a [[Bachelor of Arts|BA]] in [[Celtic Studies]], and [[Master of Arts|MA]]s and [[PhD]] in [[Old Irish]] and [[Middle Irish]] from Cork, [[Jesus College, Oxford]], and the School of Celtic Studies at [[Dublin Institute for Advanced Studies]]. She has been &quot;Assistant Editor at the Royal Irish Academy's Foclóir na Nua-Ghaeilge, a lecturer in Irish at University College, Dublin and Trinity College, Dublin, and an Assistant Professor at the School of Celtic Studies, DIAS.&quot;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.nuigalway.ie/our-research/people/humanities/mairinnidhonnchadha/|title=Humanities - NUI Galway|website=www.nuigalway.ie}}&lt;/ref&gt; She has taught at Galway since 1996.

'' Her work covers medieval and modern Irish and its literature. She co-edited ''The Field Day Anthology of Irish Writing Volumes IV and V: Irish Women's Writings and Traditions'' in 2002.

== Leabharliosta roghnaithe 
* (Review of) J.M. Blázquez's ''Religiones Prerromanas'' (Madrid 1983)
* &quot;Faoi Thuairim na Deorantachta (Translation of Joep Leerssen's 'Celebrating the Unfamiliar')&quot; in ''Nua-Léamha'', Dublin, 1996
* ''The Field Day Anthology of Irish Writing Volumes IV and V: Irish Women's Writings and Traditions'', 2002.
* &quot;A note on Early Irish terms for 'blue'&quot;: addendum to ''A paler shade of blue: the symbology of glass beads in early medieval Ireland'', by Mags Mannion, Oxford, 2017.

== Naisc sheachtracha 
* [http://www.nuigalway.ie/our-research/people/humanities/mairinnidhonnchadha/ Máirín Ní Dhonnchadha] (nuigalway.ie)
* [http://codecs.vanhamel.nl/Ní_Dhonnchadha_(Máirín) Máirín Ní Dhonnchadha] (vanhamel.nl)
* [http://www.nui.ie/college/docs/citations/2003/rodgers.pdf nui.ie]{{broken link|date=May 2026}}
* [https://portraidi.ie/ga/mairin-ni-dhonnchadha/ Máirín Ní Dhonnchadha] (portraidi.ie)

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=portraidi&gt;{{lua idirlín| url = https://portraidi.ie/ga/mairin-ni-dhonnchadha/ | teideal = Máirín Ní Dhonnchadha | work = portraidi.ie | dátarochtana = 14 Bealtaine 2026}}&lt;/ref&gt;}}

{{DEFAULTSORT:Ni Dhonnchadha, Mairin}}
[[Catagóir:Teangeolaithe Éireannacha]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]]

== Nad Crantail ==
Sa mhórscéal de chuid [[an Rúraíocht|na Rúraíochta]], [[Táin Bó Cuailnge]], is gaiscíoch é '''Nath Crantail''' (Sean-Ghaeilge: '''Nad Crantail''') a théann i gcomhrac aonair in éadan {{h|Cú Chulainn}}, a bhí ag iarraidh arm [[Medb|Méabha]] a mhoilliú ar a shlí chun an [[Ulaid]] a ionsú.

'' Méabh sends for Nath Crantail to fight Cú Chulainn.  He will only agree to fight if promised Medb's daughter [[Findabair]], which Medb agrees to.  Cú Chulainn is warned of his impending fight by Lugaid, but is unconcerned.

'' Cú Chulainn is hunting birds when Nath Crantail comes to fight him wielding nine holly stakes.  Nath throws all nine stakes at Cú Chulainn, but he manages to jump up onto the point of each stake.  In the meantime, the birds he is hunting fly away.  He chases after the birds, but appears to everyone else to be fleeing from the fight.  When confronted with this, Cú Chulainn claims that Nath Crantail had not come to fight him with a real weapon, and he would not kill someone who was not armed.  He issues a challenge for Nath Crantail to come fight him the next day.

'' When Nath Crantail meets Cú Chulainn for that fight, he sees that Cú Chulainn is just a “beardless boy”&lt;ref&gt;Carson, C. (2007). The Táin. New York: Penguin Group.&lt;/ref&gt; and refuses to fight him.  In response to this, Cú Chulainn claims not to be himself, lures Nath Craintail away, and dons a fake beard made from blackberries.  Now that Cú Chulainn has a beard, Nath Crantail is willing to fight him.  They agree on a fight consisting of spear throwing, where only upward dodging is allowed. Nath Crantail takes the first shoot, but Cú Chulainn jumps over it.  Next, Cú Chulainn throws a spear that hits Nath Crantail in the head.  After this, Nath Crantail requests to be allowed to tell his sons about his hidden treasure before Cú Chulainn finishes him off.  Cú Chulainn agrees, and after Nath Crantail goes back to his camp to speak to his sons, he comes back to finish the fight.  He throws his sword at Cú Chulainn, which is dodged by jumping. Cú Chulainn then enters a torque state, landing on Nath Craintail’s shield before cutting off his head.  Cú Chulainn further cuts up Nath Craintail’s body into four pieces before chanting a verse to mark the occasion.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

[[Catagóir:An Rúraíocht]]

== Gormflaith ingen Flann Sinna ==
'''Gormflaith ingen Flann Sinna''' (c. 870–948) was an Irish [[Queen consort|Queen]] of [[Ríthe na Teamhrach]], [[Mumhain]] and [[Laighin]].

| birth_date   = c. 870
| death_date   = 948
| consort      = yes
| spouse       = [[Cormac mac Cuilennáin]]&lt;br&gt;[[Cerball mac Muirecáin]]&lt;br&gt;[[Niall Glúndub]]
| issue        = [[Muirchertach mac Néill]]
| house        = [[Clann Cholmáin]]
| father       = [[Flann Sinna]]
| mother       = [[Gormlaith ingen Flann mac Conaing]]

== Family background 
Gormflaith was the daughter of [[Flann Sinna]], [[ardrí na hÉireann]] from 879 to 916.  Her mother was [[Gormlaith ingen Flann mac Conaing]] of [[Brega]]. Her known siblings were:
* [[Donnchad Donn]], her full sibling.
* [[Óengus mac Flann Sinna]], died 915.
* [[Máel Ruanaid mac Flann Sinna]], killed in 901
* [[Donnell mac Flann Sinna]], King of Mide 919–921.
* [[Lígach ingen Flann Sinna]], died 923.
* [[Conchobar mac Flann Sinna]], king of Mide 916–919.
* [[Áed mac Flann Sinna]], blinded on Donnchad Donn's orders in 919.
* [[Cerball mac Flann Sinna]]
* [[Muirgel ingen Flann Sinna]], died 928.

== Queen of Munster 
Gormflaith was notable for having been the successive [[queen consort]] of [[Munster]], [[Leinster]] and [[Kingship of Tara|Tara]].

Gormflaith was married first to King [[Cormac mac Cuilennáin]] of [[Munster]], who had taken vows of celibacy as a bishop. The marriage was not said to be consummated. MacShamhran (p.&amp;nbsp;203) writes that &quot;difficulties relating to this marriage leave it probable that it is a fiction – created when memory of Gormlaith became assimilated to the &quot;[[sovereignty goddess]]&quot; who had three husbands&quot;. However, recent work has criticised attempts to see influence from supernatural beliefs in the portrayals of Gormflaith.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Mhaonaigh |first=Máire Ní |date=2002 |title=Tales of Three Gormlaiths in Medieval Irish Literature |url=https://www.jstor.org/stable/30008176 |journal=Ériu |volume=52 |pages=1–24 |issn=0332-0758}}&lt;/ref&gt;

== Queen of Leinster 
Cormac was killed at the battle of Bealach Mugna in 908 by an alliance of Flann Sinna of [[Kingship of Tara|Tara]] and [[Cerball mac Muirecáin]], King of [[Leinster]]. Flann afterwards married Gormflaith to Cerball,&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Stafford |first=Pauline |url=https://books.google.com/books?id=2S7WbK-0x48C&amp;dq=Gormflaith+Cerball&amp;pg=PT348 |title=A Companion to the Early Middle Ages: Britain and Ireland c.500 – c.1100 |date=2013-03-26 |publisher=John Wiley &amp; Sons |isbn=978-1-118-49947-4 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Kennedy |first=Patrick |url=https://books.google.com/books?id=lvdLAAAAcAAJ&amp;dq=Gormflaith+Cormac&amp;pg=PA215 |title=The Bardic Stories of Ireland |date=1871 |publisher=M'Glashan and Gill |language=en}}&lt;/ref&gt; who is alleged (according to a text in the ''[[Book of Leinster]]'') to have abused her so much that she was forced to return to her father at least once.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Political intrigue 
MacShamhran writes (p.&amp;nbsp;203) ''&quot;... the case for accepting as historical her marriage to Cerball is strengthened by a [[dindshenchas]] poem in the [[Book of Leinster]], which also presents a different view of their relationship, implying that she was involved in intrigue on his behalf. She is blamed for the deaths of Cellach Carmain, who was an Ui Muirdaig dynast, and his wife Aillenn – apparently rivals of her husband. This circumstance, along with the fact that Cerball had the support of Flann Sinna at Belach Mugna, fits well with a Clan Cholmain-Ui Faelain alliance in the years prior to that battle.&quot;''

Ó Cróinín (pp.&amp;nbsp;219), citing the poem ''Cell Chorbbáin'' (composed shortly after 909), writes: ''&quot;It states quite categorically that Gormlaith was responsible for the death of Cellach of Carmun and his wife Aillend – 'she laid them in the church ground' (''dos-fuc i talmain cilli'') and by these actions 'she wrought terrible deeds' (''do-ringni gnimu grana''). This is clearly referring to a double-murder, and equally clearly, it is implicit that Gormlaith – and, by extension, her husband Cerball? – were involved together in a conspiracy to remove the reigning king of Leinster (here named as ''Cellach Carmun'') and presumably replace him with Cerball.&quot;'' Ó Cróinín goes on to compare the data in the poem with that of ''Cóic ríg tríchat'' to show that ''&quot;there is something wrong with the Ui Dunlainge succession at precisely this point. ... It looks very much as though the struggle for succession ... saw several of the Ui Muiredaig line eliminated in the first half of the ninth century, and their names were simply expunged from the record:&quot;''

== Queen of Tara 
After Cerball's death in 909 Gormlaith married her stepbrother [[Niall Glúndub]],&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Gollancz |first=Israel |url=https://books.google.com/books?id=ewAYAAAAYAAJ&amp;dq=Gormflaith+niall&amp;pg=PR51 |title=Hamlet in Iceland: Being the Icelandic Romantic Ambales Saga |date=1898 |publisher=Nutt |language=en}}&lt;/ref&gt; who died in 919. By him she had [[Muirchertach mac Néill]], ancestor to the [[O'Neill dynasty]] of the north of Ireland.

== After marriage 
The [[Annals of Clonmacnoise]] have her becoming poverty-stricken after the death of Niall, reduced to wandering from place to place as a poet to survive. This literary tradition, which appears over a century after her death, may be based upon a misreading of her obit in the [[Annals of Ulster]], which instead indicates she died in a [[convent]].

== Poems 
A number of poems of later date are ascribed to Gormflaith in [[Middle Irish]] sources, including laments for Cerball and Niall, but not for Cormac. L.M. McCraith, noting that &quot;the charm of Gaelic verse depends for the most part on an elaborate system of repetition and alliteration, which no other language can reproduce&quot;, gives this translation of the poem &quot;Gormlaith, the daughter of Flann, speaks to the Priest&quot;:&lt;ref&gt;{{Cite book |title=The Romance of Irish Heroines|last=McCraith|first=L.M.|publisher=Talbot Press|year=c. 1913 |pages=36–37}}&lt;/ref&gt;

&lt;poem&gt;
&quot;Monk, remove thy foot!
Lift it from the grave of Nial.
Too long dost thou heap earth
On him with whom I fain would lie.

Too long dost thou, Monk, there
Heap earth on Noble Nial,
Thou brown-haired friend, though gentle,
Press not with thy sole the earth!

Do not too firmly close the grave
O Priest, whose office is so sad.
Rise off the fair, the dark-knee’d Nial,
Monk! Remove thy foot!

O Mac Nial of finest gold
'Tis not my will that thou are bound [''i.e.'' in grave-clothes],
Leave – Ah! leave his stone and grave.
Monk! Remove thy foot!

I am Gormley, regent queen.
Daughter I of Flann the Bold!
Stand not thou upon the grave.
Monk! Remove thy foot!”
&lt;/poem&gt;

== See also 
* [[Gormflaith (Irish name)]]

== Foinsí 
* ''Three weddings and a funeral: rewriting Irish political history in the tenth century'', [[Dáibhí Ó Cróinín]], pp.&amp;nbsp;212–224; and ''Gormfhlaith, daughter of Flann Sinna and the lure of the sovereignty goddess'', [[Máirín Ní Dhonnchadha]], pp.&amp;nbsp;225–237, in ''Seanchas: Studies in Early and Medieval Irish Archaeology, History and Literature in Honour of Francis J. Byrne'', Dublin: Four Courts, 1999. {{ISBN|978-1-85182-489-2}}.
* ''Gormlaith (d. 948)'', p.&amp;nbsp;203, Ailbhe MacShamrain, in ''Medieval Ireland: An Encyclopedia'', 2005.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

[[Catagóir:Gaeil]]

== Teimpléad ==
&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre 
== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>gwoy3ttivd94amkofni96wxhatlssyh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1313044</id>
      <parentid>1313039</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T18:47:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Máirín Ní Dhonnchadha */</comment>
      <origin>1313044</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15510" sha1="rftf36il46qwaa371jwnl3fxrueicxb" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&amp;B#ISO|Scéalta A&amp;B#ISO]] ]

== Ceanntásc ==

== ISO ==
* ''[[The Abbot of Drimnagh]]''=[[]], [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]],  [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Mhoighmheadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]], ''[[Oenach indiu luid in rí]]'', [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]=[[Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]=[[Scéal Cholmáin mhic Dhuach agus Ghuaire mhic Colmáin]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]], [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]]=[[]]


* [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]], [[Proinsias Mac Cana]], [[Tomás Ó Floinn]]
# [[Donn Bó]]
# [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]]
# [[Nad Crantail]]
# [[Gormflaith ingen Flann Sinna]]
#* [[Daniél ua Líahaiti]], [[Vernam Hull]]
# [[Séamus Ó Caoimh]]=[[J. G. O'Keeffe]]
# [[Máirín Ní Dhonnchadha]]

== Máirín Ní Dhonnchadha ==


[[Íomhá:Máirín Ní Dhonnchadha (NUI Galway) XIV International Congress of Celtic Studies Maynooth 2011.jpg| mion | ''Máirín Ní Dhonnchadha at the XIV International Congress of Celtic Studies Maynooth 2011]]

'' '''Máirín Ní Dhonnchadha''' is an Irish academic and scholar.&lt;ref name=portraidi /&gt;  She is Established Professor of Old and Middle Irish and Celtic Philology ({{lang|ga|Sean- agus Meán-Ghaeilge agus Teangeolaíocht Cheilteach}}) at [[Ollscoil na Gaillimhe]].

'' Ní Dhonnchadha graduated from [[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh]], with a [[Baitsiléir Ealaíon]] in [[Léann Ceilteach]], and [[Máistir Ealaíon]] agus [[Céim dochtúra]] i [[Sean-Ghaeilge]] agus [[Meán-Ghaeilge]] from Cuardaigh, [[Jesus College, Oxford]], and the School of Celtic Studies at [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]].

'' Ní Dhonnchadha has been &quot;Assistant Editor at the Royal Irish Academy's Foclóir na Nua-Ghaeilge; a lecturer in Irish at University College, Dublin and Trinity College, Dublin; and an Assistant Professor at the School of Celtic Studies, DIAS.&quot;&lt;ref name=nuig /&gt;.  She has taught at Galway since 1996.

'' Her work covers medieval and modern Irish and its literature.  She co-edited ''The Field Day Anthology of Irish Writing Volumes IV and V: Irish Women's Writings and Traditions'' in 2002.

== Leabharliosta roghnaithe 
* Athbhreithniú ar J.M. Blázquez, ''Religiones Prerromanas'' (Maidrid 1983)
* &quot;Faoi Thuairim na Deorantachta (Aistriúchán de Joep Leerssen, 'Celebrating the Unfamiliar')&quot; in ''Nua-Léamha'', Baile Átha Cliath, 1996
* ''The Field Day Anthology of Irish Writing Volumes IV and V: Irish Women's Writings and Traditions'', 2002.
* &quot;A note on Early Irish terms for 'blue'&quot;: iarthéacs le ''A paler shade of blue: the symbology of glass beads in early medieval Ireland'', le Mags Mannion, Oxford, 2017.

== Naisc sheachtracha 
* [http://www.nuigalway.ie/our-research/people/humanities/mairinnidhonnchadha/ Máirín Ní Dhonnchadha] (nuigalway.ie)
* [http://codecs.vanhamel.nl/Ní_Dhonnchadha_(Máirín) Máirín Ní Dhonnchadha] (vanhamel.nl)
* [http://www.nui.ie/college/docs/citations/2003/rodgers.pdf nui.ie]{{nasc briste|date=Bealtaine 2026}}
* [https://portraidi.ie/ga/mairin-ni-dhonnchadha/ Máirín Ní Dhonnchadha] (portraidi.ie)

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=portraidi&gt;{{lua idirlín| url = https://portraidi.ie/ga/mairin-ni-dhonnchadha/ | teideal = Máirín Ní Dhonnchadha | work = portraidi.ie | dátarochtana = 14 Bealtaine 2026}}&lt;/ref&gt;}}

{{DEFAULTSORT:Ni Dhonnchadha, Mairin}}
[[Catagóir:Teangeolaithe Éireannacha]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]]

== Nad Crantail ==
Sa mhórscéal de chuid [[an Rúraíocht|na Rúraíochta]], [[Táin Bó Cuailnge]], is gaiscíoch é '''Nath Crantail''' (Sean-Ghaeilge: '''Nad Crantail''') a théann i gcomhrac aonair in éadan {{h|Cú Chulainn}}, a bhí ag iarraidh arm [[Medb|Méabha]] a mhoilliú ar a shlí chun an [[Ulaid]] a ionsú.

'' Méabh sends for Nath Crantail to fight Cú Chulainn.  He will only agree to fight if promised Medb's daughter [[Findabair]], which Medb agrees to.  Cú Chulainn is warned of his impending fight by Lugaid, but is unconcerned.

'' Cú Chulainn is hunting birds when Nath Crantail comes to fight him wielding nine holly stakes.  Nath throws all nine stakes at Cú Chulainn, but he manages to jump up onto the point of each stake.  In the meantime, the birds he is hunting fly away.  He chases after the birds, but appears to everyone else to be fleeing from the fight.  When confronted with this, Cú Chulainn claims that Nath Crantail had not come to fight him with a real weapon, and he would not kill someone who was not armed.  He issues a challenge for Nath Crantail to come fight him the next day.

'' When Nath Crantail meets Cú Chulainn for that fight, he sees that Cú Chulainn is just a “beardless boy”&lt;ref&gt;Carson, C. (2007). The Táin. New York: Penguin Group.&lt;/ref&gt; and refuses to fight him.  In response to this, Cú Chulainn claims not to be himself, lures Nath Craintail away, and dons a fake beard made from blackberries.  Now that Cú Chulainn has a beard, Nath Crantail is willing to fight him.  They agree on a fight consisting of spear throwing, where only upward dodging is allowed. Nath Crantail takes the first shoot, but Cú Chulainn jumps over it.  Next, Cú Chulainn throws a spear that hits Nath Crantail in the head.  After this, Nath Crantail requests to be allowed to tell his sons about his hidden treasure before Cú Chulainn finishes him off.  Cú Chulainn agrees, and after Nath Crantail goes back to his camp to speak to his sons, he comes back to finish the fight.  He throws his sword at Cú Chulainn, which is dodged by jumping. Cú Chulainn then enters a torque state, landing on Nath Craintail’s shield before cutting off his head.  Cú Chulainn further cuts up Nath Craintail’s body into four pieces before chanting a verse to mark the occasion.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

[[Catagóir:An Rúraíocht]]

== Gormflaith ingen Flann Sinna ==
'''Gormflaith ingen Flann Sinna''' (c. 870–948) was an Irish [[Queen consort|Queen]] of [[Ríthe na Teamhrach]], [[Mumhain]] and [[Laighin]].

| birth_date   = c. 870
| death_date   = 948
| consort      = yes
| spouse       = [[Cormac mac Cuilennáin]]&lt;br&gt;[[Cerball mac Muirecáin]]&lt;br&gt;[[Niall Glúndub]]
| issue        = [[Muirchertach mac Néill]]
| house        = [[Clann Cholmáin]]
| father       = [[Flann Sinna]]
| mother       = [[Gormlaith ingen Flann mac Conaing]]

== Family background 
Gormflaith was the daughter of [[Flann Sinna]], [[ardrí na hÉireann]] from 879 to 916.  Her mother was [[Gormlaith ingen Flann mac Conaing]] of [[Brega]]. Her known siblings were:
* [[Donnchad Donn]], her full sibling.
* [[Óengus mac Flann Sinna]], died 915.
* [[Máel Ruanaid mac Flann Sinna]], killed in 901
* [[Donnell mac Flann Sinna]], King of Mide 919–921.
* [[Lígach ingen Flann Sinna]], died 923.
* [[Conchobar mac Flann Sinna]], king of Mide 916–919.
* [[Áed mac Flann Sinna]], blinded on Donnchad Donn's orders in 919.
* [[Cerball mac Flann Sinna]]
* [[Muirgel ingen Flann Sinna]], died 928.

== Queen of Munster 
Gormflaith was notable for having been the successive [[queen consort]] of [[Munster]], [[Leinster]] and [[Kingship of Tara|Tara]].

Gormflaith was married first to King [[Cormac mac Cuilennáin]] of [[Munster]], who had taken vows of celibacy as a bishop. The marriage was not said to be consummated. MacShamhran (p.&amp;nbsp;203) writes that &quot;difficulties relating to this marriage leave it probable that it is a fiction – created when memory of Gormlaith became assimilated to the &quot;[[sovereignty goddess]]&quot; who had three husbands&quot;. However, recent work has criticised attempts to see influence from supernatural beliefs in the portrayals of Gormflaith.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Mhaonaigh |first=Máire Ní |date=2002 |title=Tales of Three Gormlaiths in Medieval Irish Literature |url=https://www.jstor.org/stable/30008176 |journal=Ériu |volume=52 |pages=1–24 |issn=0332-0758}}&lt;/ref&gt;

== Queen of Leinster 
Cormac was killed at the battle of Bealach Mugna in 908 by an alliance of Flann Sinna of [[Kingship of Tara|Tara]] and [[Cerball mac Muirecáin]], King of [[Leinster]]. Flann afterwards married Gormflaith to Cerball,&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Stafford |first=Pauline |url=https://books.google.com/books?id=2S7WbK-0x48C&amp;dq=Gormflaith+Cerball&amp;pg=PT348 |title=A Companion to the Early Middle Ages: Britain and Ireland c.500 – c.1100 |date=2013-03-26 |publisher=John Wiley &amp; Sons |isbn=978-1-118-49947-4 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Kennedy |first=Patrick |url=https://books.google.com/books?id=lvdLAAAAcAAJ&amp;dq=Gormflaith+Cormac&amp;pg=PA215 |title=The Bardic Stories of Ireland |date=1871 |publisher=M'Glashan and Gill |language=en}}&lt;/ref&gt; who is alleged (according to a text in the ''[[Book of Leinster]]'') to have abused her so much that she was forced to return to her father at least once.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Political intrigue 
MacShamhran writes (p.&amp;nbsp;203) ''&quot;... the case for accepting as historical her marriage to Cerball is strengthened by a [[dindshenchas]] poem in the [[Book of Leinster]], which also presents a different view of their relationship, implying that she was involved in intrigue on his behalf. She is blamed for the deaths of Cellach Carmain, who was an Ui Muirdaig dynast, and his wife Aillenn – apparently rivals of her husband. This circumstance, along with the fact that Cerball had the support of Flann Sinna at Belach Mugna, fits well with a Clan Cholmain-Ui Faelain alliance in the years prior to that battle.&quot;''

Ó Cróinín (pp.&amp;nbsp;219), citing the poem ''Cell Chorbbáin'' (composed shortly after 909), writes: ''&quot;It states quite categorically that Gormlaith was responsible for the death of Cellach of Carmun and his wife Aillend – 'she laid them in the church ground' (''dos-fuc i talmain cilli'') and by these actions 'she wrought terrible deeds' (''do-ringni gnimu grana''). This is clearly referring to a double-murder, and equally clearly, it is implicit that Gormlaith – and, by extension, her husband Cerball? – were involved together in a conspiracy to remove the reigning king of Leinster (here named as ''Cellach Carmun'') and presumably replace him with Cerball.&quot;'' Ó Cróinín goes on to compare the data in the poem with that of ''Cóic ríg tríchat'' to show that ''&quot;there is something wrong with the Ui Dunlainge succession at precisely this point. ... It looks very much as though the struggle for succession ... saw several of the Ui Muiredaig line eliminated in the first half of the ninth century, and their names were simply expunged from the record:&quot;''

== Queen of Tara 
After Cerball's death in 909 Gormlaith married her stepbrother [[Niall Glúndub]],&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Gollancz |first=Israel |url=https://books.google.com/books?id=ewAYAAAAYAAJ&amp;dq=Gormflaith+niall&amp;pg=PR51 |title=Hamlet in Iceland: Being the Icelandic Romantic Ambales Saga |date=1898 |publisher=Nutt |language=en}}&lt;/ref&gt; who died in 919. By him she had [[Muirchertach mac Néill]], ancestor to the [[O'Neill dynasty]] of the north of Ireland.

== After marriage 
The [[Annals of Clonmacnoise]] have her becoming poverty-stricken after the death of Niall, reduced to wandering from place to place as a poet to survive. This literary tradition, which appears over a century after her death, may be based upon a misreading of her obit in the [[Annals of Ulster]], which instead indicates she died in a [[convent]].

== Poems 
A number of poems of later date are ascribed to Gormflaith in [[Middle Irish]] sources, including laments for Cerball and Niall, but not for Cormac. L.M. McCraith, noting that &quot;the charm of Gaelic verse depends for the most part on an elaborate system of repetition and alliteration, which no other language can reproduce&quot;, gives this translation of the poem &quot;Gormlaith, the daughter of Flann, speaks to the Priest&quot;:&lt;ref&gt;{{Cite book |title=The Romance of Irish Heroines|last=McCraith|first=L.M.|publisher=Talbot Press|year=c. 1913 |pages=36–37}}&lt;/ref&gt;

&lt;poem&gt;
&quot;Monk, remove thy foot!
Lift it from the grave of Nial.
Too long dost thou heap earth
On him with whom I fain would lie.

Too long dost thou, Monk, there
Heap earth on Noble Nial,
Thou brown-haired friend, though gentle,
Press not with thy sole the earth!

Do not too firmly close the grave
O Priest, whose office is so sad.
Rise off the fair, the dark-knee’d Nial,
Monk! Remove thy foot!

O Mac Nial of finest gold
'Tis not my will that thou are bound [''i.e.'' in grave-clothes],
Leave – Ah! leave his stone and grave.
Monk! Remove thy foot!

I am Gormley, regent queen.
Daughter I of Flann the Bold!
Stand not thou upon the grave.
Monk! Remove thy foot!”
&lt;/poem&gt;

== See also 
* [[Gormflaith (Irish name)]]

== Foinsí 
* ''Three weddings and a funeral: rewriting Irish political history in the tenth century'', [[Dáibhí Ó Cróinín]], pp.&amp;nbsp;212–224; and ''Gormfhlaith, daughter of Flann Sinna and the lure of the sovereignty goddess'', [[Máirín Ní Dhonnchadha]], pp.&amp;nbsp;225–237, in ''Seanchas: Studies in Early and Medieval Irish Archaeology, History and Literature in Honour of Francis J. Byrne'', Dublin: Four Courts, 1999. {{ISBN|978-1-85182-489-2}}.
* ''Gormlaith (d. 948)'', p.&amp;nbsp;203, Ailbhe MacShamrain, in ''Medieval Ireland: An Encyclopedia'', 2005.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

[[Catagóir:Gaeil]]

== Teimpléad ==
&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre 
== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>rftf36il46qwaa371jwnl3fxrueicxb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1313051</id>
      <parentid>1313044</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:40:07Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Máirín Ní Dhonnchadha */</comment>
      <origin>1313051</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15451" sha1="i3312qg923q5zl1qzlnc2pvmekdyk5c" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&amp;B#ISO|Scéalta A&amp;B#ISO]] ]

== Ceanntásc ==

== ISO ==
* ''[[The Abbot of Drimnagh]]''=[[]], [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]],  [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Mhoighmheadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]], ''[[Oenach indiu luid in rí]]'', [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]=[[Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]=[[Scéal Cholmáin mhic Dhuach agus Ghuaire mhic Colmáin]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]], [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]]=[[]]


* [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]], [[Proinsias Mac Cana]], [[Tomás Ó Floinn]]
# [[Donn Bó]]
# [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]]
# [[Nad Crantail]]
# [[Gormflaith ingen Flann Sinna]]
#* [[Daniél ua Líahaiti]], [[Vernam Hull]]
# [[Séamus Ó Caoimh]]=[[J. G. O'Keeffe]]
# [[Máirín Ní Dhonnchadha]]

== Máirín Ní Dhonnchadha ==


[[Íomhá:Máirín Ní Dhonnchadha (NUI Galway) XIV International Congress of Celtic Studies Maynooth 2011.jpg| mion | ''Máirín Ní Dhonnchadha at the XIV International Congress of Celtic Studies Maynooth 2011]]

Scoláire agus bean léinn Éireannach is ea '''Máirín Ní Dhonnchadha'''.&lt;ref name=portraidi /&gt;  Ollamh le Sean- agus Meán-Ghaeilge agus Teangeolaíocht Cheilteach ag [[Ollscoil na Gaillimhe]] is ea í.

Bhain Ní Dhonnchadha céim [[Baitsiléir Ealaíon]] amach le [[Léann Ceilteach]] ó {{h|Coláiste na hOllscoile, Corcaigh}}, agus céim [[Máistir Ealaíon]] agus [[Céim dochtúra]] le [[Sean-Ghaeilge]] agus [[Meán-Ghaeilge]] ó Chorcaigh, [[Jesus College, Oxford]], agus Scoil an Léinn Cheiltigh ag [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]].

'' Ní Dhonnchadha has been &quot;Assistant Editor at the Royal Irish Academy's Foclóir na Nua-Ghaeilge; a lecturer in Irish at University College, Dublin and Trinity College, Dublin; and an Assistant Professor at the School of Celtic Studies, DIAS.&quot;&lt;ref name=nuig /&gt;.  She has taught at Galway since 1996.

'' Her work covers medieval and modern Irish and its literature.  She co-edited ''The Field Day Anthology of Irish Writing Volumes IV and V: Irish Women's Writings and Traditions'' in 2002.

== Leabharliosta roghnaithe 
* Athbhreithniú ar J.M. Blázquez, ''Religiones Prerromanas'' (Maidrid 1983)
* &quot;Faoi Thuairim na Deorantachta (Aistriúchán de Joep Leerssen, 'Celebrating the Unfamiliar')&quot; in ''Nua-Léamha'', Baile Átha Cliath, 1996
* ''The Field Day Anthology of Irish Writing Volumes IV and V: Irish Women's Writings and Traditions'', 2002.
* &quot;A note on Early Irish terms for 'blue'&quot;: iarthéacs le ''A paler shade of blue: the symbology of glass beads in early medieval Ireland'', le Mags Mannion, Oxford, 2017.

== Naisc sheachtracha 
* [http://www.nuigalway.ie/our-research/people/humanities/mairinnidhonnchadha/ Máirín Ní Dhonnchadha] (nuigalway.ie)
* [http://codecs.vanhamel.nl/Ní_Dhonnchadha_(Máirín) Máirín Ní Dhonnchadha] (vanhamel.nl)
* [http://www.nui.ie/college/docs/citations/2003/rodgers.pdf nui.ie]{{nasc briste|date=Bealtaine 2026}}
* [https://portraidi.ie/ga/mairin-ni-dhonnchadha/ Máirín Ní Dhonnchadha] (portraidi.ie)

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=portraidi&gt;{{lua idirlín| url = https://portraidi.ie/ga/mairin-ni-dhonnchadha/ | teideal = Máirín Ní Dhonnchadha | work = portraidi.ie | dátarochtana = 14 Bealtaine 2026}}&lt;/ref&gt;}}

{{DEFAULTSORT:Ni Dhonnchadha, Mairin}}
[[Catagóir:Teangeolaithe Éireannacha]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]]

== Nad Crantail ==
Sa mhórscéal de chuid [[an Rúraíocht|na Rúraíochta]], [[Táin Bó Cuailnge]], is gaiscíoch é '''Nath Crantail''' (Sean-Ghaeilge: '''Nad Crantail''') a théann i gcomhrac aonair in éadan {{h|Cú Chulainn}}, a bhí ag iarraidh arm [[Medb|Méabha]] a mhoilliú ar a shlí chun an [[Ulaid]] a ionsú.

'' Méabh sends for Nath Crantail to fight Cú Chulainn.  He will only agree to fight if promised Medb's daughter [[Findabair]], which Medb agrees to.  Cú Chulainn is warned of his impending fight by Lugaid, but is unconcerned.

'' Cú Chulainn is hunting birds when Nath Crantail comes to fight him wielding nine holly stakes.  Nath throws all nine stakes at Cú Chulainn, but he manages to jump up onto the point of each stake.  In the meantime, the birds he is hunting fly away.  He chases after the birds, but appears to everyone else to be fleeing from the fight.  When confronted with this, Cú Chulainn claims that Nath Crantail had not come to fight him with a real weapon, and he would not kill someone who was not armed.  He issues a challenge for Nath Crantail to come fight him the next day.

'' When Nath Crantail meets Cú Chulainn for that fight, he sees that Cú Chulainn is just a “beardless boy”&lt;ref&gt;Carson, C. (2007). The Táin. New York: Penguin Group.&lt;/ref&gt; and refuses to fight him.  In response to this, Cú Chulainn claims not to be himself, lures Nath Craintail away, and dons a fake beard made from blackberries.  Now that Cú Chulainn has a beard, Nath Crantail is willing to fight him.  They agree on a fight consisting of spear throwing, where only upward dodging is allowed. Nath Crantail takes the first shoot, but Cú Chulainn jumps over it.  Next, Cú Chulainn throws a spear that hits Nath Crantail in the head.  After this, Nath Crantail requests to be allowed to tell his sons about his hidden treasure before Cú Chulainn finishes him off.  Cú Chulainn agrees, and after Nath Crantail goes back to his camp to speak to his sons, he comes back to finish the fight.  He throws his sword at Cú Chulainn, which is dodged by jumping. Cú Chulainn then enters a torque state, landing on Nath Craintail’s shield before cutting off his head.  Cú Chulainn further cuts up Nath Craintail’s body into four pieces before chanting a verse to mark the occasion.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

[[Catagóir:An Rúraíocht]]

== Gormflaith ingen Flann Sinna ==
'''Gormflaith ingen Flann Sinna''' (c. 870–948) was an Irish [[Queen consort|Queen]] of [[Ríthe na Teamhrach]], [[Mumhain]] and [[Laighin]].

| birth_date   = c. 870
| death_date   = 948
| consort      = yes
| spouse       = [[Cormac mac Cuilennáin]]&lt;br&gt;[[Cerball mac Muirecáin]]&lt;br&gt;[[Niall Glúndub]]
| issue        = [[Muirchertach mac Néill]]
| house        = [[Clann Cholmáin]]
| father       = [[Flann Sinna]]
| mother       = [[Gormlaith ingen Flann mac Conaing]]

== Family background 
Gormflaith was the daughter of [[Flann Sinna]], [[ardrí na hÉireann]] from 879 to 916.  Her mother was [[Gormlaith ingen Flann mac Conaing]] of [[Brega]]. Her known siblings were:
* [[Donnchad Donn]], her full sibling.
* [[Óengus mac Flann Sinna]], died 915.
* [[Máel Ruanaid mac Flann Sinna]], killed in 901
* [[Donnell mac Flann Sinna]], King of Mide 919–921.
* [[Lígach ingen Flann Sinna]], died 923.
* [[Conchobar mac Flann Sinna]], king of Mide 916–919.
* [[Áed mac Flann Sinna]], blinded on Donnchad Donn's orders in 919.
* [[Cerball mac Flann Sinna]]
* [[Muirgel ingen Flann Sinna]], died 928.

== Queen of Munster 
Gormflaith was notable for having been the successive [[queen consort]] of [[Munster]], [[Leinster]] and [[Kingship of Tara|Tara]].

Gormflaith was married first to King [[Cormac mac Cuilennáin]] of [[Munster]], who had taken vows of celibacy as a bishop. The marriage was not said to be consummated. MacShamhran (p.&amp;nbsp;203) writes that &quot;difficulties relating to this marriage leave it probable that it is a fiction – created when memory of Gormlaith became assimilated to the &quot;[[sovereignty goddess]]&quot; who had three husbands&quot;. However, recent work has criticised attempts to see influence from supernatural beliefs in the portrayals of Gormflaith.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Mhaonaigh |first=Máire Ní |date=2002 |title=Tales of Three Gormlaiths in Medieval Irish Literature |url=https://www.jstor.org/stable/30008176 |journal=Ériu |volume=52 |pages=1–24 |issn=0332-0758}}&lt;/ref&gt;

== Queen of Leinster 
Cormac was killed at the battle of Bealach Mugna in 908 by an alliance of Flann Sinna of [[Kingship of Tara|Tara]] and [[Cerball mac Muirecáin]], King of [[Leinster]]. Flann afterwards married Gormflaith to Cerball,&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Stafford |first=Pauline |url=https://books.google.com/books?id=2S7WbK-0x48C&amp;dq=Gormflaith+Cerball&amp;pg=PT348 |title=A Companion to the Early Middle Ages: Britain and Ireland c.500 – c.1100 |date=2013-03-26 |publisher=John Wiley &amp; Sons |isbn=978-1-118-49947-4 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Kennedy |first=Patrick |url=https://books.google.com/books?id=lvdLAAAAcAAJ&amp;dq=Gormflaith+Cormac&amp;pg=PA215 |title=The Bardic Stories of Ireland |date=1871 |publisher=M'Glashan and Gill |language=en}}&lt;/ref&gt; who is alleged (according to a text in the ''[[Book of Leinster]]'') to have abused her so much that she was forced to return to her father at least once.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Political intrigue 
MacShamhran writes (p.&amp;nbsp;203) ''&quot;... the case for accepting as historical her marriage to Cerball is strengthened by a [[dindshenchas]] poem in the [[Book of Leinster]], which also presents a different view of their relationship, implying that she was involved in intrigue on his behalf. She is blamed for the deaths of Cellach Carmain, who was an Ui Muirdaig dynast, and his wife Aillenn – apparently rivals of her husband. This circumstance, along with the fact that Cerball had the support of Flann Sinna at Belach Mugna, fits well with a Clan Cholmain-Ui Faelain alliance in the years prior to that battle.&quot;''

Ó Cróinín (pp.&amp;nbsp;219), citing the poem ''Cell Chorbbáin'' (composed shortly after 909), writes: ''&quot;It states quite categorically that Gormlaith was responsible for the death of Cellach of Carmun and his wife Aillend – 'she laid them in the church ground' (''dos-fuc i talmain cilli'') and by these actions 'she wrought terrible deeds' (''do-ringni gnimu grana''). This is clearly referring to a double-murder, and equally clearly, it is implicit that Gormlaith – and, by extension, her husband Cerball? – were involved together in a conspiracy to remove the reigning king of Leinster (here named as ''Cellach Carmun'') and presumably replace him with Cerball.&quot;'' Ó Cróinín goes on to compare the data in the poem with that of ''Cóic ríg tríchat'' to show that ''&quot;there is something wrong with the Ui Dunlainge succession at precisely this point. ... It looks very much as though the struggle for succession ... saw several of the Ui Muiredaig line eliminated in the first half of the ninth century, and their names were simply expunged from the record:&quot;''

== Queen of Tara 
After Cerball's death in 909 Gormlaith married her stepbrother [[Niall Glúndub]],&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Gollancz |first=Israel |url=https://books.google.com/books?id=ewAYAAAAYAAJ&amp;dq=Gormflaith+niall&amp;pg=PR51 |title=Hamlet in Iceland: Being the Icelandic Romantic Ambales Saga |date=1898 |publisher=Nutt |language=en}}&lt;/ref&gt; who died in 919. By him she had [[Muirchertach mac Néill]], ancestor to the [[O'Neill dynasty]] of the north of Ireland.

== After marriage 
The [[Annals of Clonmacnoise]] have her becoming poverty-stricken after the death of Niall, reduced to wandering from place to place as a poet to survive. This literary tradition, which appears over a century after her death, may be based upon a misreading of her obit in the [[Annals of Ulster]], which instead indicates she died in a [[convent]].

== Poems 
A number of poems of later date are ascribed to Gormflaith in [[Middle Irish]] sources, including laments for Cerball and Niall, but not for Cormac. L.M. McCraith, noting that &quot;the charm of Gaelic verse depends for the most part on an elaborate system of repetition and alliteration, which no other language can reproduce&quot;, gives this translation of the poem &quot;Gormlaith, the daughter of Flann, speaks to the Priest&quot;:&lt;ref&gt;{{Cite book |title=The Romance of Irish Heroines|last=McCraith|first=L.M.|publisher=Talbot Press|year=c. 1913 |pages=36–37}}&lt;/ref&gt;

&lt;poem&gt;
&quot;Monk, remove thy foot!
Lift it from the grave of Nial.
Too long dost thou heap earth
On him with whom I fain would lie.

Too long dost thou, Monk, there
Heap earth on Noble Nial,
Thou brown-haired friend, though gentle,
Press not with thy sole the earth!

Do not too firmly close the grave
O Priest, whose office is so sad.
Rise off the fair, the dark-knee’d Nial,
Monk! Remove thy foot!

O Mac Nial of finest gold
'Tis not my will that thou are bound [''i.e.'' in grave-clothes],
Leave – Ah! leave his stone and grave.
Monk! Remove thy foot!

I am Gormley, regent queen.
Daughter I of Flann the Bold!
Stand not thou upon the grave.
Monk! Remove thy foot!”
&lt;/poem&gt;

== See also 
* [[Gormflaith (Irish name)]]

== Foinsí 
* ''Three weddings and a funeral: rewriting Irish political history in the tenth century'', [[Dáibhí Ó Cróinín]], pp.&amp;nbsp;212–224; and ''Gormfhlaith, daughter of Flann Sinna and the lure of the sovereignty goddess'', [[Máirín Ní Dhonnchadha]], pp.&amp;nbsp;225–237, in ''Seanchas: Studies in Early and Medieval Irish Archaeology, History and Literature in Honour of Francis J. Byrne'', Dublin: Four Courts, 1999. {{ISBN|978-1-85182-489-2}}.
* ''Gormlaith (d. 948)'', p.&amp;nbsp;203, Ailbhe MacShamrain, in ''Medieval Ireland: An Encyclopedia'', 2005.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

[[Catagóir:Gaeil]]

== Teimpléad ==
&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre 
== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>i3312qg923q5zl1qzlnc2pvmekdyk5c</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1313053</id>
      <parentid>1313051</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:46:51Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <origin>1313053</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15513" sha1="29xy54bmapbhsfkfqd14nckpt72zjni" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&amp;B#ISO|Scéalta A&amp;B#ISO]] ]

== Ceanntásc ==

== ISO ==
* ''[[The Abbot of Drimnagh]]''=[[]], [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]],  [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Mhoighmheadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]], ''[[Oenach indiu luid in rí]]'', [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]=[[Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]=[[Scéal Cholmáin mhic Dhuach agus Ghuaire mhic Colmáin]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]], [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]]=[[]]


* [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]], [[Proinsias Mac Cana]], [[Tomás Ó Floinn]]
# [[Donn Bó]]
# [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]]
# [[Nad Crantail]]
# [[Gormflaith ingen Flann Sinna]]
#* [[Daniél ua Líahaiti]], [[Vernam Hull]]
# [[Séamus Ó Caoimh]]=[[J. G. O'Keeffe]]
# [[Máirín Ní Dhonnchadha]]

== Máirín Ní Dhonnchadha ==


[[Íomhá:Máirín Ní Dhonnchadha (NUI Galway) XIV International Congress of Celtic Studies Maynooth 2011.jpg| mion | ''Máirín Ní Dhonnchadha at the XIV International Congress of Celtic Studies Maynooth 2011]]

Scoláire agus bean léinn Éireannach is ea '''Máirín Ní Dhonnchadha'''.&lt;ref name=portraidi /&gt;  Ollamh le Sean- agus Meán-Ghaeilge agus Teangeolaíocht Cheilteach ag [[Ollscoil na Gaillimhe]] is ea í.

Bhain Ní Dhonnchadha céim [[Baitsiléir Ealaíon]] amach le [[Léann Ceilteach]] ó {{h|Coláiste na hOllscoile, Corcaigh}}, agus céim [[Máistir Ealaíon]] agus [[Céim Dochtúra]] le [[Sean-Ghaeilge]] agus [[Meán-Ghaeilge]] ó Chorcaigh, [[Jesus College, Oxford]], agus Scoil an Léinn Cheiltigh ag [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]].

Bhí Ní Dhonnchadha ina Leaseagarthóir leis an bhFoclóir na Nua-Ghaeilge ag [[Acadamh Ríoga na hÉireann]]; léachtóir le Gaeilge leis an g[[Coláiste Ollscoile, College, Baile Átha Cliath]] agus [[Coláiste na Tríonóide]]; agus Leasollamh ag Scoil an Léinn Cheiltigh, IALBÁC.&lt;ref name=nuig /&gt;.  Tá sí ag múineadh i nGaillimh ón mbliain 1996 i leith.

'' Her work covers medieval and modern Irish and its literature.  She co-edited ''The Field Day Anthology of Irish Writing Volumes IV and V: Irish Women's Writings and Traditions'' in 2002.

== Leabharliosta roghnaithe 
* Athbhreithniú ar J.M. Blázquez, ''Religiones Prerromanas'' (Maidrid 1983)
* &quot;Faoi Thuairim na Deorantachta (Aistriúchán de Joep Leerssen, 'Celebrating the Unfamiliar')&quot; in ''Nua-Léamha'', Baile Átha Cliath, 1996
* ''The Field Day Anthology of Irish Writing Volumes IV and V: Irish Women's Writings and Traditions'', 2002.
* &quot;A note on Early Irish terms for 'blue'&quot;: iarthéacs le ''A paler shade of blue: the symbology of glass beads in early medieval Ireland'', le Mags Mannion, Oxford, 2017.

== Naisc sheachtracha 
* [http://www.nuigalway.ie/our-research/people/humanities/mairinnidhonnchadha/ Máirín Ní Dhonnchadha] (nuigalway.ie)
* [http://codecs.vanhamel.nl/Ní_Dhonnchadha_(Máirín) Máirín Ní Dhonnchadha] (vanhamel.nl)
* [http://www.nui.ie/college/docs/citations/2003/rodgers.pdf nui.ie]{{nasc briste|date=Bealtaine 2026}}
* [https://portraidi.ie/ga/mairin-ni-dhonnchadha/ Máirín Ní Dhonnchadha] (portraidi.ie)

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=portraidi&gt;{{lua idirlín| url = https://portraidi.ie/ga/mairin-ni-dhonnchadha/ | teideal = Máirín Ní Dhonnchadha | work = portraidi.ie | dátarochtana = 14 Bealtaine 2026}}&lt;/ref&gt;}}

{{DEFAULTSORT:Ni Dhonnchadha, Mairin}}
[[Catagóir:Teangeolaithe Éireannacha]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]]

== Nad Crantail ==
Sa mhórscéal de chuid [[an Rúraíocht|na Rúraíochta]], [[Táin Bó Cuailnge]], is gaiscíoch é '''Nath Crantail''' (Sean-Ghaeilge: '''Nad Crantail''') a théann i gcomhrac aonair in éadan {{h|Cú Chulainn}}, a bhí ag iarraidh arm [[Medb|Méabha]] a mhoilliú ar a shlí chun an [[Ulaid]] a ionsú.

'' Méabh sends for Nath Crantail to fight Cú Chulainn.  He will only agree to fight if promised Medb's daughter [[Findabair]], which Medb agrees to.  Cú Chulainn is warned of his impending fight by Lugaid, but is unconcerned.

'' Cú Chulainn is hunting birds when Nath Crantail comes to fight him wielding nine holly stakes.  Nath throws all nine stakes at Cú Chulainn, but he manages to jump up onto the point of each stake.  In the meantime, the birds he is hunting fly away.  He chases after the birds, but appears to everyone else to be fleeing from the fight.  When confronted with this, Cú Chulainn claims that Nath Crantail had not come to fight him with a real weapon, and he would not kill someone who was not armed.  He issues a challenge for Nath Crantail to come fight him the next day.

'' When Nath Crantail meets Cú Chulainn for that fight, he sees that Cú Chulainn is just a “beardless boy”&lt;ref&gt;Carson, C. (2007). The Táin. New York: Penguin Group.&lt;/ref&gt; and refuses to fight him.  In response to this, Cú Chulainn claims not to be himself, lures Nath Craintail away, and dons a fake beard made from blackberries.  Now that Cú Chulainn has a beard, Nath Crantail is willing to fight him.  They agree on a fight consisting of spear throwing, where only upward dodging is allowed. Nath Crantail takes the first shoot, but Cú Chulainn jumps over it.  Next, Cú Chulainn throws a spear that hits Nath Crantail in the head.  After this, Nath Crantail requests to be allowed to tell his sons about his hidden treasure before Cú Chulainn finishes him off.  Cú Chulainn agrees, and after Nath Crantail goes back to his camp to speak to his sons, he comes back to finish the fight.  He throws his sword at Cú Chulainn, which is dodged by jumping. Cú Chulainn then enters a torque state, landing on Nath Craintail’s shield before cutting off his head.  Cú Chulainn further cuts up Nath Craintail’s body into four pieces before chanting a verse to mark the occasion.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

[[Catagóir:An Rúraíocht]]

== Gormflaith ingen Flann Sinna ==
'''Gormflaith ingen Flann Sinna''' (c. 870–948) was an Irish [[Queen consort|Queen]] of [[Ríthe na Teamhrach]], [[Mumhain]] and [[Laighin]].

| birth_date   = c. 870
| death_date   = 948
| consort      = yes
| spouse       = [[Cormac mac Cuilennáin]]&lt;br&gt;[[Cerball mac Muirecáin]]&lt;br&gt;[[Niall Glúndub]]
| issue        = [[Muirchertach mac Néill]]
| house        = [[Clann Cholmáin]]
| father       = [[Flann Sinna]]
| mother       = [[Gormlaith ingen Flann mac Conaing]]

== Family background 
Gormflaith was the daughter of [[Flann Sinna]], [[ardrí na hÉireann]] from 879 to 916.  Her mother was [[Gormlaith ingen Flann mac Conaing]] of [[Brega]]. Her known siblings were:
* [[Donnchad Donn]], her full sibling.
* [[Óengus mac Flann Sinna]], died 915.
* [[Máel Ruanaid mac Flann Sinna]], killed in 901
* [[Donnell mac Flann Sinna]], King of Mide 919–921.
* [[Lígach ingen Flann Sinna]], died 923.
* [[Conchobar mac Flann Sinna]], king of Mide 916–919.
* [[Áed mac Flann Sinna]], blinded on Donnchad Donn's orders in 919.
* [[Cerball mac Flann Sinna]]
* [[Muirgel ingen Flann Sinna]], died 928.

== Queen of Munster 
Gormflaith was notable for having been the successive [[queen consort]] of [[Munster]], [[Leinster]] and [[Kingship of Tara|Tara]].

Gormflaith was married first to King [[Cormac mac Cuilennáin]] of [[Munster]], who had taken vows of celibacy as a bishop. The marriage was not said to be consummated. MacShamhran (p.&amp;nbsp;203) writes that &quot;difficulties relating to this marriage leave it probable that it is a fiction – created when memory of Gormlaith became assimilated to the &quot;[[sovereignty goddess]]&quot; who had three husbands&quot;. However, recent work has criticised attempts to see influence from supernatural beliefs in the portrayals of Gormflaith.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Mhaonaigh |first=Máire Ní |date=2002 |title=Tales of Three Gormlaiths in Medieval Irish Literature |url=https://www.jstor.org/stable/30008176 |journal=Ériu |volume=52 |pages=1–24 |issn=0332-0758}}&lt;/ref&gt;

== Queen of Leinster 
Cormac was killed at the battle of Bealach Mugna in 908 by an alliance of Flann Sinna of [[Kingship of Tara|Tara]] and [[Cerball mac Muirecáin]], King of [[Leinster]]. Flann afterwards married Gormflaith to Cerball,&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Stafford |first=Pauline |url=https://books.google.com/books?id=2S7WbK-0x48C&amp;dq=Gormflaith+Cerball&amp;pg=PT348 |title=A Companion to the Early Middle Ages: Britain and Ireland c.500 – c.1100 |date=2013-03-26 |publisher=John Wiley &amp; Sons |isbn=978-1-118-49947-4 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Kennedy |first=Patrick |url=https://books.google.com/books?id=lvdLAAAAcAAJ&amp;dq=Gormflaith+Cormac&amp;pg=PA215 |title=The Bardic Stories of Ireland |date=1871 |publisher=M'Glashan and Gill |language=en}}&lt;/ref&gt; who is alleged (according to a text in the ''[[Book of Leinster]]'') to have abused her so much that she was forced to return to her father at least once.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Political intrigue 
MacShamhran writes (p.&amp;nbsp;203) ''&quot;... the case for accepting as historical her marriage to Cerball is strengthened by a [[dindshenchas]] poem in the [[Book of Leinster]], which also presents a different view of their relationship, implying that she was involved in intrigue on his behalf. She is blamed for the deaths of Cellach Carmain, who was an Ui Muirdaig dynast, and his wife Aillenn – apparently rivals of her husband. This circumstance, along with the fact that Cerball had the support of Flann Sinna at Belach Mugna, fits well with a Clan Cholmain-Ui Faelain alliance in the years prior to that battle.&quot;''

Ó Cróinín (pp.&amp;nbsp;219), citing the poem ''Cell Chorbbáin'' (composed shortly after 909), writes: ''&quot;It states quite categorically that Gormlaith was responsible for the death of Cellach of Carmun and his wife Aillend – 'she laid them in the church ground' (''dos-fuc i talmain cilli'') and by these actions 'she wrought terrible deeds' (''do-ringni gnimu grana''). This is clearly referring to a double-murder, and equally clearly, it is implicit that Gormlaith – and, by extension, her husband Cerball? – were involved together in a conspiracy to remove the reigning king of Leinster (here named as ''Cellach Carmun'') and presumably replace him with Cerball.&quot;'' Ó Cróinín goes on to compare the data in the poem with that of ''Cóic ríg tríchat'' to show that ''&quot;there is something wrong with the Ui Dunlainge succession at precisely this point. ... It looks very much as though the struggle for succession ... saw several of the Ui Muiredaig line eliminated in the first half of the ninth century, and their names were simply expunged from the record:&quot;''

== Queen of Tara 
After Cerball's death in 909 Gormlaith married her stepbrother [[Niall Glúndub]],&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Gollancz |first=Israel |url=https://books.google.com/books?id=ewAYAAAAYAAJ&amp;dq=Gormflaith+niall&amp;pg=PR51 |title=Hamlet in Iceland: Being the Icelandic Romantic Ambales Saga |date=1898 |publisher=Nutt |language=en}}&lt;/ref&gt; who died in 919. By him she had [[Muirchertach mac Néill]], ancestor to the [[O'Neill dynasty]] of the north of Ireland.

== After marriage 
The [[Annals of Clonmacnoise]] have her becoming poverty-stricken after the death of Niall, reduced to wandering from place to place as a poet to survive. This literary tradition, which appears over a century after her death, may be based upon a misreading of her obit in the [[Annals of Ulster]], which instead indicates she died in a [[convent]].

== Poems 
A number of poems of later date are ascribed to Gormflaith in [[Middle Irish]] sources, including laments for Cerball and Niall, but not for Cormac. L.M. McCraith, noting that &quot;the charm of Gaelic verse depends for the most part on an elaborate system of repetition and alliteration, which no other language can reproduce&quot;, gives this translation of the poem &quot;Gormlaith, the daughter of Flann, speaks to the Priest&quot;:&lt;ref&gt;{{Cite book |title=The Romance of Irish Heroines|last=McCraith|first=L.M.|publisher=Talbot Press|year=c. 1913 |pages=36–37}}&lt;/ref&gt;

&lt;poem&gt;
&quot;Monk, remove thy foot!
Lift it from the grave of Nial.
Too long dost thou heap earth
On him with whom I fain would lie.

Too long dost thou, Monk, there
Heap earth on Noble Nial,
Thou brown-haired friend, though gentle,
Press not with thy sole the earth!

Do not too firmly close the grave
O Priest, whose office is so sad.
Rise off the fair, the dark-knee’d Nial,
Monk! Remove thy foot!

O Mac Nial of finest gold
'Tis not my will that thou are bound [''i.e.'' in grave-clothes],
Leave – Ah! leave his stone and grave.
Monk! Remove thy foot!

I am Gormley, regent queen.
Daughter I of Flann the Bold!
Stand not thou upon the grave.
Monk! Remove thy foot!”
&lt;/poem&gt;

== See also 
* [[Gormflaith (Irish name)]]

== Foinsí 
* ''Three weddings and a funeral: rewriting Irish political history in the tenth century'', [[Dáibhí Ó Cróinín]], pp.&amp;nbsp;212–224; and ''Gormfhlaith, daughter of Flann Sinna and the lure of the sovereignty goddess'', [[Máirín Ní Dhonnchadha]], pp.&amp;nbsp;225–237, in ''Seanchas: Studies in Early and Medieval Irish Archaeology, History and Literature in Honour of Francis J. Byrne'', Dublin: Four Courts, 1999. {{ISBN|978-1-85182-489-2}}.
* ''Gormlaith (d. 948)'', p.&amp;nbsp;203, Ailbhe MacShamrain, in ''Medieval Ireland: An Encyclopedia'', 2005.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

[[Catagóir:Gaeil]]

== Teimpléad ==
&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre 
== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>29xy54bmapbhsfkfqd14nckpt72zjni</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1313056</id>
      <parentid>1313053</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:50:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <origin>1313056</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15576" sha1="42ujlc3jdnno1l68ndoe6bnofubzn2s" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&amp;B#ISO|Scéalta A&amp;B#ISO]] ]

== Ceanntásc ==

== ISO ==
* ''[[The Abbot of Drimnagh]]''=[[]], [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]],  [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Mhoighmheadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]], ''[[Oenach indiu luid in rí]]'', [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]=[[Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]=[[Scéal Cholmáin mhic Dhuach agus Ghuaire mhic Colmáin]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]], [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]]=[[]]


* [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]], [[Proinsias Mac Cana]], [[Tomás Ó Floinn]]
# [[Donn Bó]]
# [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]]
# [[Nad Crantail]]
# [[Gormflaith ingen Flann Sinna]]
#* [[Daniél ua Líahaiti]], [[Vernam Hull]]
# [[Séamus Ó Caoimh]]=[[J. G. O'Keeffe]]
# [[Máirín Ní Dhonnchadha]]

== Máirín Ní Dhonnchadha ==


[[Íomhá:Máirín Ní Dhonnchadha (NUI Galway) XIV International Congress of Celtic Studies Maynooth 2011.jpg| mion | ''Máirín Ní Dhonnchadha at the XIV International Congress of Celtic Studies Maynooth 2011]]

Scoláire agus bean léinn Éireannach is ea '''Máirín Ní Dhonnchadha'''.&lt;ref name=portraidi /&gt;  Ollamh le Sean- agus Meán-Ghaeilge agus Teangeolaíocht Cheilteach ag [[Ollscoil na Gaillimhe]] is ea í.

Bhain Ní Dhonnchadha céim [[Baitsiléir Ealaíon]] amach le [[Léann Ceilteach]] ó {{h|Coláiste na hOllscoile, Corcaigh}}, agus céim [[Máistir Ealaíon]] agus [[Céim Dochtúra]] le [[Sean-Ghaeilge]] agus [[Meán-Ghaeilge]] ó Chorcaigh, [[Jesus College, Oxford]], agus Scoil an Léinn Cheiltigh ag [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]].

Bhí Ní Dhonnchadha ina Leaseagarthóir leis an bhFoclóir na Nua-Ghaeilge ag [[Acadamh Ríoga na hÉireann]]; léachtóir le Gaeilge leis an g[[Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath]] agus [[Coláiste na Tríonóide]]; agus Leasollamh ag Scoil an Léinn Cheiltigh, IALBÁC.&lt;ref name=nuig /&gt;.  Tá sí ag múineadh i nGaillimh ón mbliain 1996 i leith.

Ó thaobh a cuid oibre féin de, tá suim aici sa Ghaeilge agus a litríocht, idir meán- agus nua-aoiseach.  Bhí sí ina chomh-eagarthóir ar ''The Field Day Anthology of Irish Writing Volumes IV and V: Irish Women's Writings and Traditions'' sa bhliain 2002.

== Leabharliosta roghnaithe 
* Athbhreithniú ar J.M. Blázquez, ''Religiones Prerromanas'' (Maidrid 1983)
* &quot;Faoi Thuairim na Deorantachta (Aistriúchán de Joep Leerssen, 'Celebrating the Unfamiliar')&quot; in ''Nua-Léamha'', Baile Átha Cliath, 1996
* ''The Field Day Anthology of Irish Writing Volumes IV and V: Irish Women's Writings and Traditions'', 2002.
* &quot;A note on Early Irish terms for 'blue'&quot;: iarthéacs le ''A paler shade of blue: the symbology of glass beads in early medieval Ireland'', le Mags Mannion, Oxford, 2017.

== Naisc sheachtracha 
* [http://www.nuigalway.ie/our-research/people/humanities/mairinnidhonnchadha/ Máirín Ní Dhonnchadha] (nuigalway.ie)
* [http://codecs.vanhamel.nl/Ní_Dhonnchadha_(Máirín) Máirín Ní Dhonnchadha] (vanhamel.nl)
* [http://www.nui.ie/college/docs/citations/2003/rodgers.pdf nui.ie]{{nasc briste|date=Bealtaine 2026}}
* [https://portraidi.ie/ga/mairin-ni-dhonnchadha/ Máirín Ní Dhonnchadha] (portraidi.ie)

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=portraidi&gt;{{lua idirlín| url = https://portraidi.ie/ga/mairin-ni-dhonnchadha/ | teideal = Máirín Ní Dhonnchadha | work = portraidi.ie | dátarochtana = 14 Bealtaine 2026}}&lt;/ref&gt;}}

{{DEFAULTSORT:Ni Dhonnchadha, Mairin}}
[[Catagóir:Teangeolaithe Éireannacha]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]]

== Nad Crantail ==
Sa mhórscéal de chuid [[an Rúraíocht|na Rúraíochta]], [[Táin Bó Cuailnge]], is gaiscíoch é '''Nath Crantail''' (Sean-Ghaeilge: '''Nad Crantail''') a théann i gcomhrac aonair in éadan {{h|Cú Chulainn}}, a bhí ag iarraidh arm [[Medb|Méabha]] a mhoilliú ar a shlí chun an [[Ulaid]] a ionsú.

'' Méabh sends for Nath Crantail to fight Cú Chulainn.  He will only agree to fight if promised Medb's daughter [[Findabair]], which Medb agrees to.  Cú Chulainn is warned of his impending fight by Lugaid, but is unconcerned.

'' Cú Chulainn is hunting birds when Nath Crantail comes to fight him wielding nine holly stakes.  Nath throws all nine stakes at Cú Chulainn, but he manages to jump up onto the point of each stake.  In the meantime, the birds he is hunting fly away.  He chases after the birds, but appears to everyone else to be fleeing from the fight.  When confronted with this, Cú Chulainn claims that Nath Crantail had not come to fight him with a real weapon, and he would not kill someone who was not armed.  He issues a challenge for Nath Crantail to come fight him the next day.

'' When Nath Crantail meets Cú Chulainn for that fight, he sees that Cú Chulainn is just a “beardless boy”&lt;ref&gt;Carson, C. (2007). The Táin. New York: Penguin Group.&lt;/ref&gt; and refuses to fight him.  In response to this, Cú Chulainn claims not to be himself, lures Nath Craintail away, and dons a fake beard made from blackberries.  Now that Cú Chulainn has a beard, Nath Crantail is willing to fight him.  They agree on a fight consisting of spear throwing, where only upward dodging is allowed. Nath Crantail takes the first shoot, but Cú Chulainn jumps over it.  Next, Cú Chulainn throws a spear that hits Nath Crantail in the head.  After this, Nath Crantail requests to be allowed to tell his sons about his hidden treasure before Cú Chulainn finishes him off.  Cú Chulainn agrees, and after Nath Crantail goes back to his camp to speak to his sons, he comes back to finish the fight.  He throws his sword at Cú Chulainn, which is dodged by jumping. Cú Chulainn then enters a torque state, landing on Nath Craintail’s shield before cutting off his head.  Cú Chulainn further cuts up Nath Craintail’s body into four pieces before chanting a verse to mark the occasion.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

[[Catagóir:An Rúraíocht]]

== Gormflaith ingen Flann Sinna ==
'''Gormflaith ingen Flann Sinna''' (c. 870–948) was an Irish [[Queen consort|Queen]] of [[Ríthe na Teamhrach]], [[Mumhain]] and [[Laighin]].

| birth_date   = c. 870
| death_date   = 948
| consort      = yes
| spouse       = [[Cormac mac Cuilennáin]]&lt;br&gt;[[Cerball mac Muirecáin]]&lt;br&gt;[[Niall Glúndub]]
| issue        = [[Muirchertach mac Néill]]
| house        = [[Clann Cholmáin]]
| father       = [[Flann Sinna]]
| mother       = [[Gormlaith ingen Flann mac Conaing]]

== Family background 
Gormflaith was the daughter of [[Flann Sinna]], [[ardrí na hÉireann]] from 879 to 916.  Her mother was [[Gormlaith ingen Flann mac Conaing]] of [[Brega]]. Her known siblings were:
* [[Donnchad Donn]], her full sibling.
* [[Óengus mac Flann Sinna]], died 915.
* [[Máel Ruanaid mac Flann Sinna]], killed in 901
* [[Donnell mac Flann Sinna]], King of Mide 919–921.
* [[Lígach ingen Flann Sinna]], died 923.
* [[Conchobar mac Flann Sinna]], king of Mide 916–919.
* [[Áed mac Flann Sinna]], blinded on Donnchad Donn's orders in 919.
* [[Cerball mac Flann Sinna]]
* [[Muirgel ingen Flann Sinna]], died 928.

== Queen of Munster 
Gormflaith was notable for having been the successive [[queen consort]] of [[Munster]], [[Leinster]] and [[Kingship of Tara|Tara]].

Gormflaith was married first to King [[Cormac mac Cuilennáin]] of [[Munster]], who had taken vows of celibacy as a bishop. The marriage was not said to be consummated. MacShamhran (p.&amp;nbsp;203) writes that &quot;difficulties relating to this marriage leave it probable that it is a fiction – created when memory of Gormlaith became assimilated to the &quot;[[sovereignty goddess]]&quot; who had three husbands&quot;. However, recent work has criticised attempts to see influence from supernatural beliefs in the portrayals of Gormflaith.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Mhaonaigh |first=Máire Ní |date=2002 |title=Tales of Three Gormlaiths in Medieval Irish Literature |url=https://www.jstor.org/stable/30008176 |journal=Ériu |volume=52 |pages=1–24 |issn=0332-0758}}&lt;/ref&gt;

== Queen of Leinster 
Cormac was killed at the battle of Bealach Mugna in 908 by an alliance of Flann Sinna of [[Kingship of Tara|Tara]] and [[Cerball mac Muirecáin]], King of [[Leinster]]. Flann afterwards married Gormflaith to Cerball,&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Stafford |first=Pauline |url=https://books.google.com/books?id=2S7WbK-0x48C&amp;dq=Gormflaith+Cerball&amp;pg=PT348 |title=A Companion to the Early Middle Ages: Britain and Ireland c.500 – c.1100 |date=2013-03-26 |publisher=John Wiley &amp; Sons |isbn=978-1-118-49947-4 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Kennedy |first=Patrick |url=https://books.google.com/books?id=lvdLAAAAcAAJ&amp;dq=Gormflaith+Cormac&amp;pg=PA215 |title=The Bardic Stories of Ireland |date=1871 |publisher=M'Glashan and Gill |language=en}}&lt;/ref&gt; who is alleged (according to a text in the ''[[Book of Leinster]]'') to have abused her so much that she was forced to return to her father at least once.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Political intrigue 
MacShamhran writes (p.&amp;nbsp;203) ''&quot;... the case for accepting as historical her marriage to Cerball is strengthened by a [[dindshenchas]] poem in the [[Book of Leinster]], which also presents a different view of their relationship, implying that she was involved in intrigue on his behalf. She is blamed for the deaths of Cellach Carmain, who was an Ui Muirdaig dynast, and his wife Aillenn – apparently rivals of her husband. This circumstance, along with the fact that Cerball had the support of Flann Sinna at Belach Mugna, fits well with a Clan Cholmain-Ui Faelain alliance in the years prior to that battle.&quot;''

Ó Cróinín (pp.&amp;nbsp;219), citing the poem ''Cell Chorbbáin'' (composed shortly after 909), writes: ''&quot;It states quite categorically that Gormlaith was responsible for the death of Cellach of Carmun and his wife Aillend – 'she laid them in the church ground' (''dos-fuc i talmain cilli'') and by these actions 'she wrought terrible deeds' (''do-ringni gnimu grana''). This is clearly referring to a double-murder, and equally clearly, it is implicit that Gormlaith – and, by extension, her husband Cerball? – were involved together in a conspiracy to remove the reigning king of Leinster (here named as ''Cellach Carmun'') and presumably replace him with Cerball.&quot;'' Ó Cróinín goes on to compare the data in the poem with that of ''Cóic ríg tríchat'' to show that ''&quot;there is something wrong with the Ui Dunlainge succession at precisely this point. ... It looks very much as though the struggle for succession ... saw several of the Ui Muiredaig line eliminated in the first half of the ninth century, and their names were simply expunged from the record:&quot;''

== Queen of Tara 
After Cerball's death in 909 Gormlaith married her stepbrother [[Niall Glúndub]],&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Gollancz |first=Israel |url=https://books.google.com/books?id=ewAYAAAAYAAJ&amp;dq=Gormflaith+niall&amp;pg=PR51 |title=Hamlet in Iceland: Being the Icelandic Romantic Ambales Saga |date=1898 |publisher=Nutt |language=en}}&lt;/ref&gt; who died in 919. By him she had [[Muirchertach mac Néill]], ancestor to the [[O'Neill dynasty]] of the north of Ireland.

== After marriage 
The [[Annals of Clonmacnoise]] have her becoming poverty-stricken after the death of Niall, reduced to wandering from place to place as a poet to survive. This literary tradition, which appears over a century after her death, may be based upon a misreading of her obit in the [[Annals of Ulster]], which instead indicates she died in a [[convent]].

== Poems 
A number of poems of later date are ascribed to Gormflaith in [[Middle Irish]] sources, including laments for Cerball and Niall, but not for Cormac. L.M. McCraith, noting that &quot;the charm of Gaelic verse depends for the most part on an elaborate system of repetition and alliteration, which no other language can reproduce&quot;, gives this translation of the poem &quot;Gormlaith, the daughter of Flann, speaks to the Priest&quot;:&lt;ref&gt;{{Cite book |title=The Romance of Irish Heroines|last=McCraith|first=L.M.|publisher=Talbot Press|year=c. 1913 |pages=36–37}}&lt;/ref&gt;

&lt;poem&gt;
&quot;Monk, remove thy foot!
Lift it from the grave of Nial.
Too long dost thou heap earth
On him with whom I fain would lie.

Too long dost thou, Monk, there
Heap earth on Noble Nial,
Thou brown-haired friend, though gentle,
Press not with thy sole the earth!

Do not too firmly close the grave
O Priest, whose office is so sad.
Rise off the fair, the dark-knee’d Nial,
Monk! Remove thy foot!

O Mac Nial of finest gold
'Tis not my will that thou are bound [''i.e.'' in grave-clothes],
Leave – Ah! leave his stone and grave.
Monk! Remove thy foot!

I am Gormley, regent queen.
Daughter I of Flann the Bold!
Stand not thou upon the grave.
Monk! Remove thy foot!”
&lt;/poem&gt;

== See also 
* [[Gormflaith (Irish name)]]

== Foinsí 
* ''Three weddings and a funeral: rewriting Irish political history in the tenth century'', [[Dáibhí Ó Cróinín]], pp.&amp;nbsp;212–224; and ''Gormfhlaith, daughter of Flann Sinna and the lure of the sovereignty goddess'', [[Máirín Ní Dhonnchadha]], pp.&amp;nbsp;225–237, in ''Seanchas: Studies in Early and Medieval Irish Archaeology, History and Literature in Honour of Francis J. Byrne'', Dublin: Four Courts, 1999. {{ISBN|978-1-85182-489-2}}.
* ''Gormlaith (d. 948)'', p.&amp;nbsp;203, Ailbhe MacShamrain, in ''Medieval Ireland: An Encyclopedia'', 2005.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

[[Catagóir:Gaeil]]

== Teimpléad ==
&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre 
== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>42ujlc3jdnno1l68ndoe6bnofubzn2s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1313058</id>
      <parentid>1313056</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:50:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Máirín Ní Dhonnchadha */</comment>
      <origin>1313058</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="15524" sha1="rv0wyd72c05tjbilwtztrtxxmgkwtyd" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&amp;B#ISO|Scéalta A&amp;B#ISO]] ]

== Ceanntásc ==

== ISO ==
* ''[[The Abbot of Drimnagh]]''=[[]], [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]],  [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Mhoighmheadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]], ''[[Oenach indiu luid in rí]]'', [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]=[[Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]=[[Scéal Cholmáin mhic Dhuach agus Ghuaire mhic Colmáin]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]], [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]]=[[]]


* [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]], [[Proinsias Mac Cana]], [[Tomás Ó Floinn]]
# [[Donn Bó]]
# [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]]
# [[Nad Crantail]]
# [[Gormflaith ingen Flann Sinna]]
#* [[Daniél ua Líahaiti]], [[Vernam Hull]]
# [[Séamus Ó Caoimh]]=[[J. G. O'Keeffe]]
# [[Máirín Ní Dhonnchadha]]

== Máirín Ní Dhonnchadha ==
[[Íomhá:Máirín Ní Dhonnchadha (NUI Galway) XIV International Congress of Celtic Studies Maynooth 2011.jpg| mion | ''Máirín Ní Dhonnchadha at the XIV International Congress of Celtic Studies Maynooth 2011]]

Scoláire agus bean léinn Éireannach is ea '''Máirín Ní Dhonnchadha'''.&lt;ref name=portraidi /&gt;  Ollamh le Sean- agus Meán-Ghaeilge agus Teangeolaíocht Cheilteach ag [[Ollscoil na Gaillimhe]] is ea í.

Bhain Ní Dhonnchadha céim [[Baitsiléir Ealaíon]] amach le [[Léann Ceilteach]] ó {{h|Coláiste na hOllscoile, Corcaigh}}, agus céim [[Máistir Ealaíon]] agus [[Céim Dochtúra]] le [[Sean-Ghaeilge]] agus [[Meán-Ghaeilge]] ó Chorcaigh, [[Jesus College, Oxford]], agus Scoil an Léinn Cheiltigh ag [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]].

Bhí Ní Dhonnchadha ina Leaseagarthóir leis an bhFoclóir na Nua-Ghaeilge ag [[Acadamh Ríoga na hÉireann]]; léachtóir le Gaeilge leis an g[[Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath]] agus [[Coláiste na Tríonóide]]; agus Leasollamh ag Scoil an Léinn Cheiltigh, IALBÁC.&lt;ref name=nuig /&gt;.  Tá sí ag múineadh i nGaillimh ón mbliain 1996 i leith.

Ó thaobh a cuid oibre féin de, tá suim aici sa Ghaeilge agus a litríocht, idir meán- agus nua-aoiseach.  Bhí sí ina chomh-eagarthóir ar ''The Field Day Anthology of Irish Writing Volumes IV and V: Irish Women's Writings and Traditions'' sa bhliain 2002.

== Leabharliosta roghnaithe 
* Athbhreithniú ar J.M. Blázquez, ''Religiones Prerromanas'' (Maidrid 1983)
* &quot;Faoi Thuairim na Deorantachta (Aistriúchán de Joep Leerssen, 'Celebrating the Unfamiliar')&quot; in ''Nua-Léamha'', Baile Átha Cliath, 1996
* ''The Field Day Anthology of Irish Writing Volumes IV and V: Irish Women's Writings and Traditions'', 2002.
* &quot;A note on Early Irish terms for 'blue'&quot;: iarthéacs le ''A paler shade of blue: the symbology of glass beads in early medieval Ireland'', le Mags Mannion, Oxford, 2017.

== Naisc sheachtracha 
* [http://www.nuigalway.ie/our-research/people/humanities/mairinnidhonnchadha/ Máirín Ní Dhonnchadha] (nuigalway.ie)
* [http://codecs.vanhamel.nl/Ní_Dhonnchadha_(Máirín) Máirín Ní Dhonnchadha] (vanhamel.nl)
* [http://www.nui.ie/college/docs/citations/2003/rodgers.pdf nui.ie]{{nasc briste|date=Bealtaine 2026}}
* [https://portraidi.ie/ga/mairin-ni-dhonnchadha/ Máirín Ní Dhonnchadha] (portraidi.ie)

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=portraidi&gt;{{lua idirlín| url = https://portraidi.ie/ga/mairin-ni-dhonnchadha/ | teideal = Máirín Ní Dhonnchadha | work = portraidi.ie | dátarochtana = 14 Bealtaine 2026}}&lt;/ref&gt;}}

{{DEFAULTSORT:Ni Dhonnchadha, Mairin}}
[[Catagóir:Teangeolaithe Éireannacha]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]]

== Nad Crantail ==
Sa mhórscéal de chuid [[an Rúraíocht|na Rúraíochta]], [[Táin Bó Cuailnge]], is gaiscíoch é '''Nath Crantail''' (Sean-Ghaeilge: '''Nad Crantail''') a théann i gcomhrac aonair in éadan {{h|Cú Chulainn}}, a bhí ag iarraidh arm [[Medb|Méabha]] a mhoilliú ar a shlí chun an [[Ulaid]] a ionsú.

'' Méabh sends for Nath Crantail to fight Cú Chulainn.  He will only agree to fight if promised Medb's daughter [[Findabair]], which Medb agrees to.  Cú Chulainn is warned of his impending fight by Lugaid, but is unconcerned.

'' Cú Chulainn is hunting birds when Nath Crantail comes to fight him wielding nine holly stakes.  Nath throws all nine stakes at Cú Chulainn, but he manages to jump up onto the point of each stake.  In the meantime, the birds he is hunting fly away.  He chases after the birds, but appears to everyone else to be fleeing from the fight.  When confronted with this, Cú Chulainn claims that Nath Crantail had not come to fight him with a real weapon, and he would not kill someone who was not armed.  He issues a challenge for Nath Crantail to come fight him the next day.

'' When Nath Crantail meets Cú Chulainn for that fight, he sees that Cú Chulainn is just a “beardless boy”&lt;ref&gt;Carson, C. (2007). The Táin. New York: Penguin Group.&lt;/ref&gt; and refuses to fight him.  In response to this, Cú Chulainn claims not to be himself, lures Nath Craintail away, and dons a fake beard made from blackberries.  Now that Cú Chulainn has a beard, Nath Crantail is willing to fight him.  They agree on a fight consisting of spear throwing, where only upward dodging is allowed. Nath Crantail takes the first shoot, but Cú Chulainn jumps over it.  Next, Cú Chulainn throws a spear that hits Nath Crantail in the head.  After this, Nath Crantail requests to be allowed to tell his sons about his hidden treasure before Cú Chulainn finishes him off.  Cú Chulainn agrees, and after Nath Crantail goes back to his camp to speak to his sons, he comes back to finish the fight.  He throws his sword at Cú Chulainn, which is dodged by jumping. Cú Chulainn then enters a torque state, landing on Nath Craintail’s shield before cutting off his head.  Cú Chulainn further cuts up Nath Craintail’s body into four pieces before chanting a verse to mark the occasion.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

[[Catagóir:An Rúraíocht]]

== Gormflaith ingen Flann Sinna ==
'''Gormflaith ingen Flann Sinna''' (c. 870–948) was an Irish [[Queen consort|Queen]] of [[Ríthe na Teamhrach]], [[Mumhain]] and [[Laighin]].

| birth_date   = c. 870
| death_date   = 948
| consort      = yes
| spouse       = [[Cormac mac Cuilennáin]]&lt;br&gt;[[Cerball mac Muirecáin]]&lt;br&gt;[[Niall Glúndub]]
| issue        = [[Muirchertach mac Néill]]
| house        = [[Clann Cholmáin]]
| father       = [[Flann Sinna]]
| mother       = [[Gormlaith ingen Flann mac Conaing]]

== Family background 
Gormflaith was the daughter of [[Flann Sinna]], [[ardrí na hÉireann]] from 879 to 916.  Her mother was [[Gormlaith ingen Flann mac Conaing]] of [[Brega]]. Her known siblings were:
* [[Donnchad Donn]], her full sibling.
* [[Óengus mac Flann Sinna]], died 915.
* [[Máel Ruanaid mac Flann Sinna]], killed in 901
* [[Donnell mac Flann Sinna]], King of Mide 919–921.
* [[Lígach ingen Flann Sinna]], died 923.
* [[Conchobar mac Flann Sinna]], king of Mide 916–919.
* [[Áed mac Flann Sinna]], blinded on Donnchad Donn's orders in 919.
* [[Cerball mac Flann Sinna]]
* [[Muirgel ingen Flann Sinna]], died 928.

== Queen of Munster 
Gormflaith was notable for having been the successive [[queen consort]] of [[Munster]], [[Leinster]] and [[Kingship of Tara|Tara]].

Gormflaith was married first to King [[Cormac mac Cuilennáin]] of [[Munster]], who had taken vows of celibacy as a bishop. The marriage was not said to be consummated. MacShamhran (p.&amp;nbsp;203) writes that &quot;difficulties relating to this marriage leave it probable that it is a fiction – created when memory of Gormlaith became assimilated to the &quot;[[sovereignty goddess]]&quot; who had three husbands&quot;. However, recent work has criticised attempts to see influence from supernatural beliefs in the portrayals of Gormflaith.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Mhaonaigh |first=Máire Ní |date=2002 |title=Tales of Three Gormlaiths in Medieval Irish Literature |url=https://www.jstor.org/stable/30008176 |journal=Ériu |volume=52 |pages=1–24 |issn=0332-0758}}&lt;/ref&gt;

== Queen of Leinster 
Cormac was killed at the battle of Bealach Mugna in 908 by an alliance of Flann Sinna of [[Kingship of Tara|Tara]] and [[Cerball mac Muirecáin]], King of [[Leinster]]. Flann afterwards married Gormflaith to Cerball,&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Stafford |first=Pauline |url=https://books.google.com/books?id=2S7WbK-0x48C&amp;dq=Gormflaith+Cerball&amp;pg=PT348 |title=A Companion to the Early Middle Ages: Britain and Ireland c.500 – c.1100 |date=2013-03-26 |publisher=John Wiley &amp; Sons |isbn=978-1-118-49947-4 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Kennedy |first=Patrick |url=https://books.google.com/books?id=lvdLAAAAcAAJ&amp;dq=Gormflaith+Cormac&amp;pg=PA215 |title=The Bardic Stories of Ireland |date=1871 |publisher=M'Glashan and Gill |language=en}}&lt;/ref&gt; who is alleged (according to a text in the ''[[Book of Leinster]]'') to have abused her so much that she was forced to return to her father at least once.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Political intrigue 
MacShamhran writes (p.&amp;nbsp;203) ''&quot;... the case for accepting as historical her marriage to Cerball is strengthened by a [[dindshenchas]] poem in the [[Book of Leinster]], which also presents a different view of their relationship, implying that she was involved in intrigue on his behalf. She is blamed for the deaths of Cellach Carmain, who was an Ui Muirdaig dynast, and his wife Aillenn – apparently rivals of her husband. This circumstance, along with the fact that Cerball had the support of Flann Sinna at Belach Mugna, fits well with a Clan Cholmain-Ui Faelain alliance in the years prior to that battle.&quot;''

Ó Cróinín (pp.&amp;nbsp;219), citing the poem ''Cell Chorbbáin'' (composed shortly after 909), writes: ''&quot;It states quite categorically that Gormlaith was responsible for the death of Cellach of Carmun and his wife Aillend – 'she laid them in the church ground' (''dos-fuc i talmain cilli'') and by these actions 'she wrought terrible deeds' (''do-ringni gnimu grana''). This is clearly referring to a double-murder, and equally clearly, it is implicit that Gormlaith – and, by extension, her husband Cerball? – were involved together in a conspiracy to remove the reigning king of Leinster (here named as ''Cellach Carmun'') and presumably replace him with Cerball.&quot;'' Ó Cróinín goes on to compare the data in the poem with that of ''Cóic ríg tríchat'' to show that ''&quot;there is something wrong with the Ui Dunlainge succession at precisely this point. ... It looks very much as though the struggle for succession ... saw several of the Ui Muiredaig line eliminated in the first half of the ninth century, and their names were simply expunged from the record:&quot;''

== Queen of Tara 
After Cerball's death in 909 Gormlaith married her stepbrother [[Niall Glúndub]],&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Gollancz |first=Israel |url=https://books.google.com/books?id=ewAYAAAAYAAJ&amp;dq=Gormflaith+niall&amp;pg=PR51 |title=Hamlet in Iceland: Being the Icelandic Romantic Ambales Saga |date=1898 |publisher=Nutt |language=en}}&lt;/ref&gt; who died in 919. By him she had [[Muirchertach mac Néill]], ancestor to the [[O'Neill dynasty]] of the north of Ireland.

== After marriage 
The [[Annals of Clonmacnoise]] have her becoming poverty-stricken after the death of Niall, reduced to wandering from place to place as a poet to survive. This literary tradition, which appears over a century after her death, may be based upon a misreading of her obit in the [[Annals of Ulster]], which instead indicates she died in a [[convent]].

== Poems 
A number of poems of later date are ascribed to Gormflaith in [[Middle Irish]] sources, including laments for Cerball and Niall, but not for Cormac. L.M. McCraith, noting that &quot;the charm of Gaelic verse depends for the most part on an elaborate system of repetition and alliteration, which no other language can reproduce&quot;, gives this translation of the poem &quot;Gormlaith, the daughter of Flann, speaks to the Priest&quot;:&lt;ref&gt;{{Cite book |title=The Romance of Irish Heroines|last=McCraith|first=L.M.|publisher=Talbot Press|year=c. 1913 |pages=36–37}}&lt;/ref&gt;

&lt;poem&gt;
&quot;Monk, remove thy foot!
Lift it from the grave of Nial.
Too long dost thou heap earth
On him with whom I fain would lie.

Too long dost thou, Monk, there
Heap earth on Noble Nial,
Thou brown-haired friend, though gentle,
Press not with thy sole the earth!

Do not too firmly close the grave
O Priest, whose office is so sad.
Rise off the fair, the dark-knee’d Nial,
Monk! Remove thy foot!

O Mac Nial of finest gold
'Tis not my will that thou are bound [''i.e.'' in grave-clothes],
Leave – Ah! leave his stone and grave.
Monk! Remove thy foot!

I am Gormley, regent queen.
Daughter I of Flann the Bold!
Stand not thou upon the grave.
Monk! Remove thy foot!”
&lt;/poem&gt;

== See also 
* [[Gormflaith (Irish name)]]

== Foinsí 
* ''Three weddings and a funeral: rewriting Irish political history in the tenth century'', [[Dáibhí Ó Cróinín]], pp.&amp;nbsp;212–224; and ''Gormfhlaith, daughter of Flann Sinna and the lure of the sovereignty goddess'', [[Máirín Ní Dhonnchadha]], pp.&amp;nbsp;225–237, in ''Seanchas: Studies in Early and Medieval Irish Archaeology, History and Literature in Honour of Francis J. Byrne'', Dublin: Four Courts, 1999. {{ISBN|978-1-85182-489-2}}.
* ''Gormlaith (d. 948)'', p.&amp;nbsp;203, Ailbhe MacShamrain, in ''Medieval Ireland: An Encyclopedia'', 2005.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

[[Catagóir:Gaeil]]

== Teimpléad ==
&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre 
== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>rv0wyd72c05tjbilwtztrtxxmgkwtyd</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1313059</id>
      <parentid>1313058</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:51:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <origin>1313059</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12782" sha1="94qkn6es22jbr4neqxa6dqhgitc0b1d" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&amp;B#ISO|Scéalta A&amp;B#ISO]] ]

== Ceanntásc ==

== ISO ==
* ''[[The Abbot of Drimnagh]]''=[[]], [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]],  [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Mhoighmheadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]], ''[[Oenach indiu luid in rí]]'', [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]=[[Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]=[[Scéal Cholmáin mhic Dhuach agus Ghuaire mhic Colmáin]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]], [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]]=[[]]


* [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]], [[Proinsias Mac Cana]], [[Tomás Ó Floinn]]
# [[Donn Bó]]
# [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]]
# [[Nad Crantail]]
# [[Gormflaith ingen Flann Sinna]]
#* [[Daniél ua Líahaiti]], [[Vernam Hull]]
# [[Séamus Ó Caoimh]]=[[J. G. O'Keeffe]]
# [[Máirín Ní Dhonnchadha]]

== Nad Crantail ==
Sa mhórscéal de chuid [[an Rúraíocht|na Rúraíochta]], [[Táin Bó Cuailnge]], is gaiscíoch é '''Nath Crantail''' (Sean-Ghaeilge: '''Nad Crantail''') a théann i gcomhrac aonair in éadan {{h|Cú Chulainn}}, a bhí ag iarraidh arm [[Medb|Méabha]] a mhoilliú ar a shlí chun an [[Ulaid]] a ionsú.

'' Méabh sends for Nath Crantail to fight Cú Chulainn.  He will only agree to fight if promised Medb's daughter [[Findabair]], which Medb agrees to.  Cú Chulainn is warned of his impending fight by Lugaid, but is unconcerned.

'' Cú Chulainn is hunting birds when Nath Crantail comes to fight him wielding nine holly stakes.  Nath throws all nine stakes at Cú Chulainn, but he manages to jump up onto the point of each stake.  In the meantime, the birds he is hunting fly away.  He chases after the birds, but appears to everyone else to be fleeing from the fight.  When confronted with this, Cú Chulainn claims that Nath Crantail had not come to fight him with a real weapon, and he would not kill someone who was not armed.  He issues a challenge for Nath Crantail to come fight him the next day.

'' When Nath Crantail meets Cú Chulainn for that fight, he sees that Cú Chulainn is just a “beardless boy”&lt;ref&gt;Carson, C. (2007). The Táin. New York: Penguin Group.&lt;/ref&gt; and refuses to fight him.  In response to this, Cú Chulainn claims not to be himself, lures Nath Craintail away, and dons a fake beard made from blackberries.  Now that Cú Chulainn has a beard, Nath Crantail is willing to fight him.  They agree on a fight consisting of spear throwing, where only upward dodging is allowed. Nath Crantail takes the first shoot, but Cú Chulainn jumps over it.  Next, Cú Chulainn throws a spear that hits Nath Crantail in the head.  After this, Nath Crantail requests to be allowed to tell his sons about his hidden treasure before Cú Chulainn finishes him off.  Cú Chulainn agrees, and after Nath Crantail goes back to his camp to speak to his sons, he comes back to finish the fight.  He throws his sword at Cú Chulainn, which is dodged by jumping. Cú Chulainn then enters a torque state, landing on Nath Craintail’s shield before cutting off his head.  Cú Chulainn further cuts up Nath Craintail’s body into four pieces before chanting a verse to mark the occasion.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

[[Catagóir:An Rúraíocht]]

== Gormflaith ingen Flann Sinna ==
'''Gormflaith ingen Flann Sinna''' (c. 870–948) was an Irish [[Queen consort|Queen]] of [[Ríthe na Teamhrach]], [[Mumhain]] and [[Laighin]].

| birth_date   = c. 870
| death_date   = 948
| consort      = yes
| spouse       = [[Cormac mac Cuilennáin]]&lt;br&gt;[[Cerball mac Muirecáin]]&lt;br&gt;[[Niall Glúndub]]
| issue        = [[Muirchertach mac Néill]]
| house        = [[Clann Cholmáin]]
| father       = [[Flann Sinna]]
| mother       = [[Gormlaith ingen Flann mac Conaing]]

== Family background 
Gormflaith was the daughter of [[Flann Sinna]], [[ardrí na hÉireann]] from 879 to 916.  Her mother was [[Gormlaith ingen Flann mac Conaing]] of [[Brega]]. Her known siblings were:
* [[Donnchad Donn]], her full sibling.
* [[Óengus mac Flann Sinna]], died 915.
* [[Máel Ruanaid mac Flann Sinna]], killed in 901
* [[Donnell mac Flann Sinna]], King of Mide 919–921.
* [[Lígach ingen Flann Sinna]], died 923.
* [[Conchobar mac Flann Sinna]], king of Mide 916–919.
* [[Áed mac Flann Sinna]], blinded on Donnchad Donn's orders in 919.
* [[Cerball mac Flann Sinna]]
* [[Muirgel ingen Flann Sinna]], died 928.

== Queen of Munster 
Gormflaith was notable for having been the successive [[queen consort]] of [[Munster]], [[Leinster]] and [[Kingship of Tara|Tara]].

Gormflaith was married first to King [[Cormac mac Cuilennáin]] of [[Munster]], who had taken vows of celibacy as a bishop. The marriage was not said to be consummated. MacShamhran (p.&amp;nbsp;203) writes that &quot;difficulties relating to this marriage leave it probable that it is a fiction – created when memory of Gormlaith became assimilated to the &quot;[[sovereignty goddess]]&quot; who had three husbands&quot;. However, recent work has criticised attempts to see influence from supernatural beliefs in the portrayals of Gormflaith.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Mhaonaigh |first=Máire Ní |date=2002 |title=Tales of Three Gormlaiths in Medieval Irish Literature |url=https://www.jstor.org/stable/30008176 |journal=Ériu |volume=52 |pages=1–24 |issn=0332-0758}}&lt;/ref&gt;

== Queen of Leinster 
Cormac was killed at the battle of Bealach Mugna in 908 by an alliance of Flann Sinna of [[Kingship of Tara|Tara]] and [[Cerball mac Muirecáin]], King of [[Leinster]]. Flann afterwards married Gormflaith to Cerball,&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Stafford |first=Pauline |url=https://books.google.com/books?id=2S7WbK-0x48C&amp;dq=Gormflaith+Cerball&amp;pg=PT348 |title=A Companion to the Early Middle Ages: Britain and Ireland c.500 – c.1100 |date=2013-03-26 |publisher=John Wiley &amp; Sons |isbn=978-1-118-49947-4 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Kennedy |first=Patrick |url=https://books.google.com/books?id=lvdLAAAAcAAJ&amp;dq=Gormflaith+Cormac&amp;pg=PA215 |title=The Bardic Stories of Ireland |date=1871 |publisher=M'Glashan and Gill |language=en}}&lt;/ref&gt; who is alleged (according to a text in the ''[[Book of Leinster]]'') to have abused her so much that she was forced to return to her father at least once.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Political intrigue 
MacShamhran writes (p.&amp;nbsp;203) ''&quot;... the case for accepting as historical her marriage to Cerball is strengthened by a [[dindshenchas]] poem in the [[Book of Leinster]], which also presents a different view of their relationship, implying that she was involved in intrigue on his behalf. She is blamed for the deaths of Cellach Carmain, who was an Ui Muirdaig dynast, and his wife Aillenn – apparently rivals of her husband. This circumstance, along with the fact that Cerball had the support of Flann Sinna at Belach Mugna, fits well with a Clan Cholmain-Ui Faelain alliance in the years prior to that battle.&quot;''

Ó Cróinín (pp.&amp;nbsp;219), citing the poem ''Cell Chorbbáin'' (composed shortly after 909), writes: ''&quot;It states quite categorically that Gormlaith was responsible for the death of Cellach of Carmun and his wife Aillend – 'she laid them in the church ground' (''dos-fuc i talmain cilli'') and by these actions 'she wrought terrible deeds' (''do-ringni gnimu grana''). This is clearly referring to a double-murder, and equally clearly, it is implicit that Gormlaith – and, by extension, her husband Cerball? – were involved together in a conspiracy to remove the reigning king of Leinster (here named as ''Cellach Carmun'') and presumably replace him with Cerball.&quot;'' Ó Cróinín goes on to compare the data in the poem with that of ''Cóic ríg tríchat'' to show that ''&quot;there is something wrong with the Ui Dunlainge succession at precisely this point. ... It looks very much as though the struggle for succession ... saw several of the Ui Muiredaig line eliminated in the first half of the ninth century, and their names were simply expunged from the record:&quot;''

== Queen of Tara 
After Cerball's death in 909 Gormlaith married her stepbrother [[Niall Glúndub]],&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Gollancz |first=Israel |url=https://books.google.com/books?id=ewAYAAAAYAAJ&amp;dq=Gormflaith+niall&amp;pg=PR51 |title=Hamlet in Iceland: Being the Icelandic Romantic Ambales Saga |date=1898 |publisher=Nutt |language=en}}&lt;/ref&gt; who died in 919. By him she had [[Muirchertach mac Néill]], ancestor to the [[O'Neill dynasty]] of the north of Ireland.

== After marriage 
The [[Annals of Clonmacnoise]] have her becoming poverty-stricken after the death of Niall, reduced to wandering from place to place as a poet to survive. This literary tradition, which appears over a century after her death, may be based upon a misreading of her obit in the [[Annals of Ulster]], which instead indicates she died in a [[convent]].

== Poems 
A number of poems of later date are ascribed to Gormflaith in [[Middle Irish]] sources, including laments for Cerball and Niall, but not for Cormac. L.M. McCraith, noting that &quot;the charm of Gaelic verse depends for the most part on an elaborate system of repetition and alliteration, which no other language can reproduce&quot;, gives this translation of the poem &quot;Gormlaith, the daughter of Flann, speaks to the Priest&quot;:&lt;ref&gt;{{Cite book |title=The Romance of Irish Heroines|last=McCraith|first=L.M.|publisher=Talbot Press|year=c. 1913 |pages=36–37}}&lt;/ref&gt;

&lt;poem&gt;
&quot;Monk, remove thy foot!
Lift it from the grave of Nial.
Too long dost thou heap earth
On him with whom I fain would lie.

Too long dost thou, Monk, there
Heap earth on Noble Nial,
Thou brown-haired friend, though gentle,
Press not with thy sole the earth!

Do not too firmly close the grave
O Priest, whose office is so sad.
Rise off the fair, the dark-knee’d Nial,
Monk! Remove thy foot!

O Mac Nial of finest gold
'Tis not my will that thou are bound [''i.e.'' in grave-clothes],
Leave – Ah! leave his stone and grave.
Monk! Remove thy foot!

I am Gormley, regent queen.
Daughter I of Flann the Bold!
Stand not thou upon the grave.
Monk! Remove thy foot!”
&lt;/poem&gt;

== See also 
* [[Gormflaith (Irish name)]]

== Foinsí 
* ''Three weddings and a funeral: rewriting Irish political history in the tenth century'', [[Dáibhí Ó Cróinín]], pp.&amp;nbsp;212–224; and ''Gormfhlaith, daughter of Flann Sinna and the lure of the sovereignty goddess'', [[Máirín Ní Dhonnchadha]], pp.&amp;nbsp;225–237, in ''Seanchas: Studies in Early and Medieval Irish Archaeology, History and Literature in Honour of Francis J. Byrne'', Dublin: Four Courts, 1999. {{ISBN|978-1-85182-489-2}}.
* ''Gormlaith (d. 948)'', p.&amp;nbsp;203, Ailbhe MacShamrain, in ''Medieval Ireland: An Encyclopedia'', 2005.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

[[Catagóir:Gaeil]]

== Teimpléad ==
&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre 
== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>94qkn6es22jbr4neqxa6dqhgitc0b1d</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1313062</id>
      <parentid>1313059</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:55:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* ISO */</comment>
      <origin>1313062</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12783" sha1="0os9d332umq4nvelkqkk85ysyo4t89i" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&amp;B#ISO|Scéalta A&amp;B#ISO]] ]

== Ceanntásc ==

== ISO ==
* ''[[The Abbot of Drimnagh]]''=[[]], [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]],  [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Mhoighmheadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]], ''[[Oenach indiu luid in rí]]'', [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]=[[Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]=[[Scéal Cholmáin mhic Dhuach agus Ghuaire mhic Colmáin]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]], [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]]=[[]]


* [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]], [[Proinsias Mac Cana]], [[Tomás Ó Floinn]]
# [[Donn Bó]]
# [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]]
# [[Nad Crantail]]
# [[Gormflaith ingen Flann Sinna]]
#* [[Daniél ua Líahaiti]], [[Vernam Hull]]
# [[Séamus Ó Caoimh]]=[[J. G. O'Keeffe]]
#* [[Máirín Ní Dhonnchadha]]

== Nad Crantail ==
Sa mhórscéal de chuid [[an Rúraíocht|na Rúraíochta]], [[Táin Bó Cuailnge]], is gaiscíoch é '''Nath Crantail''' (Sean-Ghaeilge: '''Nad Crantail''') a théann i gcomhrac aonair in éadan {{h|Cú Chulainn}}, a bhí ag iarraidh arm [[Medb|Méabha]] a mhoilliú ar a shlí chun an [[Ulaid]] a ionsú.

'' Méabh sends for Nath Crantail to fight Cú Chulainn.  He will only agree to fight if promised Medb's daughter [[Findabair]], which Medb agrees to.  Cú Chulainn is warned of his impending fight by Lugaid, but is unconcerned.

'' Cú Chulainn is hunting birds when Nath Crantail comes to fight him wielding nine holly stakes.  Nath throws all nine stakes at Cú Chulainn, but he manages to jump up onto the point of each stake.  In the meantime, the birds he is hunting fly away.  He chases after the birds, but appears to everyone else to be fleeing from the fight.  When confronted with this, Cú Chulainn claims that Nath Crantail had not come to fight him with a real weapon, and he would not kill someone who was not armed.  He issues a challenge for Nath Crantail to come fight him the next day.

'' When Nath Crantail meets Cú Chulainn for that fight, he sees that Cú Chulainn is just a “beardless boy”&lt;ref&gt;Carson, C. (2007). The Táin. New York: Penguin Group.&lt;/ref&gt; and refuses to fight him.  In response to this, Cú Chulainn claims not to be himself, lures Nath Craintail away, and dons a fake beard made from blackberries.  Now that Cú Chulainn has a beard, Nath Crantail is willing to fight him.  They agree on a fight consisting of spear throwing, where only upward dodging is allowed. Nath Crantail takes the first shoot, but Cú Chulainn jumps over it.  Next, Cú Chulainn throws a spear that hits Nath Crantail in the head.  After this, Nath Crantail requests to be allowed to tell his sons about his hidden treasure before Cú Chulainn finishes him off.  Cú Chulainn agrees, and after Nath Crantail goes back to his camp to speak to his sons, he comes back to finish the fight.  He throws his sword at Cú Chulainn, which is dodged by jumping. Cú Chulainn then enters a torque state, landing on Nath Craintail’s shield before cutting off his head.  Cú Chulainn further cuts up Nath Craintail’s body into four pieces before chanting a verse to mark the occasion.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

[[Catagóir:An Rúraíocht]]

== Gormflaith ingen Flann Sinna ==
'''Gormflaith ingen Flann Sinna''' (c. 870–948) was an Irish [[Queen consort|Queen]] of [[Ríthe na Teamhrach]], [[Mumhain]] and [[Laighin]].

| birth_date   = c. 870
| death_date   = 948
| consort      = yes
| spouse       = [[Cormac mac Cuilennáin]]&lt;br&gt;[[Cerball mac Muirecáin]]&lt;br&gt;[[Niall Glúndub]]
| issue        = [[Muirchertach mac Néill]]
| house        = [[Clann Cholmáin]]
| father       = [[Flann Sinna]]
| mother       = [[Gormlaith ingen Flann mac Conaing]]

== Family background 
Gormflaith was the daughter of [[Flann Sinna]], [[ardrí na hÉireann]] from 879 to 916.  Her mother was [[Gormlaith ingen Flann mac Conaing]] of [[Brega]]. Her known siblings were:
* [[Donnchad Donn]], her full sibling.
* [[Óengus mac Flann Sinna]], died 915.
* [[Máel Ruanaid mac Flann Sinna]], killed in 901
* [[Donnell mac Flann Sinna]], King of Mide 919–921.
* [[Lígach ingen Flann Sinna]], died 923.
* [[Conchobar mac Flann Sinna]], king of Mide 916–919.
* [[Áed mac Flann Sinna]], blinded on Donnchad Donn's orders in 919.
* [[Cerball mac Flann Sinna]]
* [[Muirgel ingen Flann Sinna]], died 928.

== Queen of Munster 
Gormflaith was notable for having been the successive [[queen consort]] of [[Munster]], [[Leinster]] and [[Kingship of Tara|Tara]].

Gormflaith was married first to King [[Cormac mac Cuilennáin]] of [[Munster]], who had taken vows of celibacy as a bishop. The marriage was not said to be consummated. MacShamhran (p.&amp;nbsp;203) writes that &quot;difficulties relating to this marriage leave it probable that it is a fiction – created when memory of Gormlaith became assimilated to the &quot;[[sovereignty goddess]]&quot; who had three husbands&quot;. However, recent work has criticised attempts to see influence from supernatural beliefs in the portrayals of Gormflaith.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Mhaonaigh |first=Máire Ní |date=2002 |title=Tales of Three Gormlaiths in Medieval Irish Literature |url=https://www.jstor.org/stable/30008176 |journal=Ériu |volume=52 |pages=1–24 |issn=0332-0758}}&lt;/ref&gt;

== Queen of Leinster 
Cormac was killed at the battle of Bealach Mugna in 908 by an alliance of Flann Sinna of [[Kingship of Tara|Tara]] and [[Cerball mac Muirecáin]], King of [[Leinster]]. Flann afterwards married Gormflaith to Cerball,&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Stafford |first=Pauline |url=https://books.google.com/books?id=2S7WbK-0x48C&amp;dq=Gormflaith+Cerball&amp;pg=PT348 |title=A Companion to the Early Middle Ages: Britain and Ireland c.500 – c.1100 |date=2013-03-26 |publisher=John Wiley &amp; Sons |isbn=978-1-118-49947-4 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Kennedy |first=Patrick |url=https://books.google.com/books?id=lvdLAAAAcAAJ&amp;dq=Gormflaith+Cormac&amp;pg=PA215 |title=The Bardic Stories of Ireland |date=1871 |publisher=M'Glashan and Gill |language=en}}&lt;/ref&gt; who is alleged (according to a text in the ''[[Book of Leinster]]'') to have abused her so much that she was forced to return to her father at least once.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Political intrigue 
MacShamhran writes (p.&amp;nbsp;203) ''&quot;... the case for accepting as historical her marriage to Cerball is strengthened by a [[dindshenchas]] poem in the [[Book of Leinster]], which also presents a different view of their relationship, implying that she was involved in intrigue on his behalf. She is blamed for the deaths of Cellach Carmain, who was an Ui Muirdaig dynast, and his wife Aillenn – apparently rivals of her husband. This circumstance, along with the fact that Cerball had the support of Flann Sinna at Belach Mugna, fits well with a Clan Cholmain-Ui Faelain alliance in the years prior to that battle.&quot;''

Ó Cróinín (pp.&amp;nbsp;219), citing the poem ''Cell Chorbbáin'' (composed shortly after 909), writes: ''&quot;It states quite categorically that Gormlaith was responsible for the death of Cellach of Carmun and his wife Aillend – 'she laid them in the church ground' (''dos-fuc i talmain cilli'') and by these actions 'she wrought terrible deeds' (''do-ringni gnimu grana''). This is clearly referring to a double-murder, and equally clearly, it is implicit that Gormlaith – and, by extension, her husband Cerball? – were involved together in a conspiracy to remove the reigning king of Leinster (here named as ''Cellach Carmun'') and presumably replace him with Cerball.&quot;'' Ó Cróinín goes on to compare the data in the poem with that of ''Cóic ríg tríchat'' to show that ''&quot;there is something wrong with the Ui Dunlainge succession at precisely this point. ... It looks very much as though the struggle for succession ... saw several of the Ui Muiredaig line eliminated in the first half of the ninth century, and their names were simply expunged from the record:&quot;''

== Queen of Tara 
After Cerball's death in 909 Gormlaith married her stepbrother [[Niall Glúndub]],&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Gollancz |first=Israel |url=https://books.google.com/books?id=ewAYAAAAYAAJ&amp;dq=Gormflaith+niall&amp;pg=PR51 |title=Hamlet in Iceland: Being the Icelandic Romantic Ambales Saga |date=1898 |publisher=Nutt |language=en}}&lt;/ref&gt; who died in 919. By him she had [[Muirchertach mac Néill]], ancestor to the [[O'Neill dynasty]] of the north of Ireland.

== After marriage 
The [[Annals of Clonmacnoise]] have her becoming poverty-stricken after the death of Niall, reduced to wandering from place to place as a poet to survive. This literary tradition, which appears over a century after her death, may be based upon a misreading of her obit in the [[Annals of Ulster]], which instead indicates she died in a [[convent]].

== Poems 
A number of poems of later date are ascribed to Gormflaith in [[Middle Irish]] sources, including laments for Cerball and Niall, but not for Cormac. L.M. McCraith, noting that &quot;the charm of Gaelic verse depends for the most part on an elaborate system of repetition and alliteration, which no other language can reproduce&quot;, gives this translation of the poem &quot;Gormlaith, the daughter of Flann, speaks to the Priest&quot;:&lt;ref&gt;{{Cite book |title=The Romance of Irish Heroines|last=McCraith|first=L.M.|publisher=Talbot Press|year=c. 1913 |pages=36–37}}&lt;/ref&gt;

&lt;poem&gt;
&quot;Monk, remove thy foot!
Lift it from the grave of Nial.
Too long dost thou heap earth
On him with whom I fain would lie.

Too long dost thou, Monk, there
Heap earth on Noble Nial,
Thou brown-haired friend, though gentle,
Press not with thy sole the earth!

Do not too firmly close the grave
O Priest, whose office is so sad.
Rise off the fair, the dark-knee’d Nial,
Monk! Remove thy foot!

O Mac Nial of finest gold
'Tis not my will that thou are bound [''i.e.'' in grave-clothes],
Leave – Ah! leave his stone and grave.
Monk! Remove thy foot!

I am Gormley, regent queen.
Daughter I of Flann the Bold!
Stand not thou upon the grave.
Monk! Remove thy foot!”
&lt;/poem&gt;

== See also 
* [[Gormflaith (Irish name)]]

== Foinsí 
* ''Three weddings and a funeral: rewriting Irish political history in the tenth century'', [[Dáibhí Ó Cróinín]], pp.&amp;nbsp;212–224; and ''Gormfhlaith, daughter of Flann Sinna and the lure of the sovereignty goddess'', [[Máirín Ní Dhonnchadha]], pp.&amp;nbsp;225–237, in ''Seanchas: Studies in Early and Medieval Irish Archaeology, History and Literature in Honour of Francis J. Byrne'', Dublin: Four Courts, 1999. {{ISBN|978-1-85182-489-2}}.
* ''Gormlaith (d. 948)'', p.&amp;nbsp;203, Ailbhe MacShamrain, in ''Medieval Ireland: An Encyclopedia'', 2005.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

[[Catagóir:Gaeil]]

== Teimpléad ==
&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre 
== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>0os9d332umq4nvelkqkk85ysyo4t89i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1313085</id>
      <parentid>1313062</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T06:29:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <origin>1313085</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14163" sha1="ef312quoapl67kjk33yo62qajpnge8a" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&amp;B#ISO|Scéalta A&amp;B#ISO]] ]

== Ceanntásc ==

== ISO ==
* ''[[The Abbot of Drimnagh]]''=[[]], [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]],  [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Mhoighmheadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]], ''[[Oenach indiu luid in rí]]'', [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]=[[Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]=[[Scéal Cholmáin mhic Dhuach agus Ghuaire mhic Colmáin]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]], [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]]=[[]]


* [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]], [[Proinsias Mac Cana]], [[Tomás Ó Floinn]]
# [[Donn Bó]]
# [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]]
# [[Nad Crantail]]
# [[Gormflaith ingen Flann Sinna]]
#* [[Daniél ua Líahaiti]], [[Vernam Hull]]
# [[J. G. O'Keeffe]]=[[Séamus Ó Caoimh]]
#* [[Máirín Ní Dhonnchadha]]

== James George O'Keeffe ==
Státseirbhíseach agus scoláire Gaeilge ba ea '''Séamus Ó Caoimh''' (Béarla: '''James George O'Keeffe''') (1865–1937).&lt;ref name=ainm /&gt;.  Rugadh é i m[[Baile an Tobair]], [[Contae Chorcaí]] ar an 21 Aibreán 1865.  Cuireadh oideachas air i g[[Coláiste na Carraige Duibhe]], Áth Cliath.  D'oibrigh sé mar chuntasóir i nOifig an Chogaidh sa Bhreatain.  Bhí sé ina bhall den [[Irish Literary Society]] agus [[Conradh na Gaeilge]] ansiúd.  

Bhog sé go Baile Átha Cliath sa bhliain 1902.  Bhí sé ina chisteoir do roinnt eagraíochtaí Gaeilge.  Le linn an Chuairt Chogaidh Mhóir, bhí sé ina ionadaí airgeadais san Stáit Aontaithe agus i gCeanada.  Bronnadh CBE air sa bhliain 1926.

Foilsíodh ''Buile Suibhne'' sa bhliain 1903 agus bhí sé ina eagarthóir ar ''Táin Bó Cuailgne from the Yellow Book of Lecan'' (1912).  Bhí sé ina chomheagarthóir ar ''Anecdota from Irish MSS'' agus ar ''Irish Texts''.

Sa bhliain 1902, phós sé Elsie Millard bhí beirt chlainne acu.  D'éag sé in áit chónaithe i Surrey ar an 6 Nollaig 1937.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=ainm&gt;{{lua idirlín | url = https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=286 | teideal = O’KEEFFE, James George | work = ainm.ie | foilsitheoir = [[Cló Iar-Chonnacht | dátarochtana = 15-05-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

{{DEFAULTSORT:Caoimh, Séamas Ó))
[[Catagóir:]]

== Nad Crantail ==
Sa mhórscéal de chuid [[an Rúraíocht|na Rúraíochta]], [[Táin Bó Cuailnge]], is gaiscíoch é '''Nath Crantail''' (Sean-Ghaeilge: '''Nad Crantail''') a théann i gcomhrac aonair in éadan {{h|Cú Chulainn}}, a bhí ag iarraidh arm [[Medb|Méabha]] a mhoilliú ar a shlí chun an [[Ulaid]] a ionsú.

'' Méabh sends for Nath Crantail to fight Cú Chulainn.  He will only agree to fight if promised Medb's daughter [[Findabair]], which Medb agrees to.  Cú Chulainn is warned of his impending fight by Lugaid, but is unconcerned.

'' Cú Chulainn is hunting birds when Nath Crantail comes to fight him wielding nine holly stakes.  Nath throws all nine stakes at Cú Chulainn, but he manages to jump up onto the point of each stake.  In the meantime, the birds he is hunting fly away.  He chases after the birds, but appears to everyone else to be fleeing from the fight.  When confronted with this, Cú Chulainn claims that Nath Crantail had not come to fight him with a real weapon, and he would not kill someone who was not armed.  He issues a challenge for Nath Crantail to come fight him the next day.

'' When Nath Crantail meets Cú Chulainn for that fight, he sees that Cú Chulainn is just a “beardless boy”&lt;ref&gt;Carson, C. (2007). The Táin. New York: Penguin Group.&lt;/ref&gt; and refuses to fight him.  In response to this, Cú Chulainn claims not to be himself, lures Nath Craintail away, and dons a fake beard made from blackberries.  Now that Cú Chulainn has a beard, Nath Crantail is willing to fight him.  They agree on a fight consisting of spear throwing, where only upward dodging is allowed. Nath Crantail takes the first shoot, but Cú Chulainn jumps over it.  Next, Cú Chulainn throws a spear that hits Nath Crantail in the head.  After this, Nath Crantail requests to be allowed to tell his sons about his hidden treasure before Cú Chulainn finishes him off.  Cú Chulainn agrees, and after Nath Crantail goes back to his camp to speak to his sons, he comes back to finish the fight.  He throws his sword at Cú Chulainn, which is dodged by jumping. Cú Chulainn then enters a torque state, landing on Nath Craintail’s shield before cutting off his head.  Cú Chulainn further cuts up Nath Craintail’s body into four pieces before chanting a verse to mark the occasion.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

[[Catagóir:An Rúraíocht]]

== Gormflaith ingen Flann Sinna ==
'''Gormflaith ingen Flann Sinna''' (c. 870–948) was an Irish [[Queen consort|Queen]] of [[Ríthe na Teamhrach]], [[Mumhain]] and [[Laighin]].

| birth_date   = c. 870
| death_date   = 948
| consort      = yes
| spouse       = [[Cormac mac Cuilennáin]]&lt;br&gt;[[Cerball mac Muirecáin]]&lt;br&gt;[[Niall Glúndub]]
| issue        = [[Muirchertach mac Néill]]
| house        = [[Clann Cholmáin]]
| father       = [[Flann Sinna]]
| mother       = [[Gormlaith ingen Flann mac Conaing]]

== Family background 
Gormflaith was the daughter of [[Flann Sinna]], [[ardrí na hÉireann]] from 879 to 916.  Her mother was [[Gormlaith ingen Flann mac Conaing]] of [[Brega]]. Her known siblings were:
* [[Donnchad Donn]], her full sibling.
* [[Óengus mac Flann Sinna]], died 915.
* [[Máel Ruanaid mac Flann Sinna]], killed in 901
* [[Donnell mac Flann Sinna]], King of Mide 919–921.
* [[Lígach ingen Flann Sinna]], died 923.
* [[Conchobar mac Flann Sinna]], king of Mide 916–919.
* [[Áed mac Flann Sinna]], blinded on Donnchad Donn's orders in 919.
* [[Cerball mac Flann Sinna]]
* [[Muirgel ingen Flann Sinna]], died 928.

== Queen of Munster 
Gormflaith was notable for having been the successive [[queen consort]] of [[Munster]], [[Leinster]] and [[Kingship of Tara|Tara]].

Gormflaith was married first to King [[Cormac mac Cuilennáin]] of [[Munster]], who had taken vows of celibacy as a bishop. The marriage was not said to be consummated. MacShamhran (p.&amp;nbsp;203) writes that &quot;difficulties relating to this marriage leave it probable that it is a fiction – created when memory of Gormlaith became assimilated to the &quot;[[sovereignty goddess]]&quot; who had three husbands&quot;. However, recent work has criticised attempts to see influence from supernatural beliefs in the portrayals of Gormflaith.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Mhaonaigh |first=Máire Ní |date=2002 |title=Tales of Three Gormlaiths in Medieval Irish Literature |url=https://www.jstor.org/stable/30008176 |journal=Ériu |volume=52 |pages=1–24 |issn=0332-0758}}&lt;/ref&gt;

== Queen of Leinster 
Cormac was killed at the battle of Bealach Mugna in 908 by an alliance of Flann Sinna of [[Kingship of Tara|Tara]] and [[Cerball mac Muirecáin]], King of [[Leinster]]. Flann afterwards married Gormflaith to Cerball,&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Stafford |first=Pauline |url=https://books.google.com/books?id=2S7WbK-0x48C&amp;dq=Gormflaith+Cerball&amp;pg=PT348 |title=A Companion to the Early Middle Ages: Britain and Ireland c.500 – c.1100 |date=2013-03-26 |publisher=John Wiley &amp; Sons |isbn=978-1-118-49947-4 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Kennedy |first=Patrick |url=https://books.google.com/books?id=lvdLAAAAcAAJ&amp;dq=Gormflaith+Cormac&amp;pg=PA215 |title=The Bardic Stories of Ireland |date=1871 |publisher=M'Glashan and Gill |language=en}}&lt;/ref&gt; who is alleged (according to a text in the ''[[Book of Leinster]]'') to have abused her so much that she was forced to return to her father at least once.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Political intrigue 
MacShamhran writes (p.&amp;nbsp;203) ''&quot;... the case for accepting as historical her marriage to Cerball is strengthened by a [[dindshenchas]] poem in the [[Book of Leinster]], which also presents a different view of their relationship, implying that she was involved in intrigue on his behalf. She is blamed for the deaths of Cellach Carmain, who was an Ui Muirdaig dynast, and his wife Aillenn – apparently rivals of her husband. This circumstance, along with the fact that Cerball had the support of Flann Sinna at Belach Mugna, fits well with a Clan Cholmain-Ui Faelain alliance in the years prior to that battle.&quot;''

Ó Cróinín (pp.&amp;nbsp;219), citing the poem ''Cell Chorbbáin'' (composed shortly after 909), writes: ''&quot;It states quite categorically that Gormlaith was responsible for the death of Cellach of Carmun and his wife Aillend – 'she laid them in the church ground' (''dos-fuc i talmain cilli'') and by these actions 'she wrought terrible deeds' (''do-ringni gnimu grana''). This is clearly referring to a double-murder, and equally clearly, it is implicit that Gormlaith – and, by extension, her husband Cerball? – were involved together in a conspiracy to remove the reigning king of Leinster (here named as ''Cellach Carmun'') and presumably replace him with Cerball.&quot;'' Ó Cróinín goes on to compare the data in the poem with that of ''Cóic ríg tríchat'' to show that ''&quot;there is something wrong with the Ui Dunlainge succession at precisely this point. ... It looks very much as though the struggle for succession ... saw several of the Ui Muiredaig line eliminated in the first half of the ninth century, and their names were simply expunged from the record:&quot;''

== Queen of Tara 
After Cerball's death in 909 Gormlaith married her stepbrother [[Niall Glúndub]],&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Gollancz |first=Israel |url=https://books.google.com/books?id=ewAYAAAAYAAJ&amp;dq=Gormflaith+niall&amp;pg=PR51 |title=Hamlet in Iceland: Being the Icelandic Romantic Ambales Saga |date=1898 |publisher=Nutt |language=en}}&lt;/ref&gt; who died in 919. By him she had [[Muirchertach mac Néill]], ancestor to the [[O'Neill dynasty]] of the north of Ireland.

== After marriage 
The [[Annals of Clonmacnoise]] have her becoming poverty-stricken after the death of Niall, reduced to wandering from place to place as a poet to survive. This literary tradition, which appears over a century after her death, may be based upon a misreading of her obit in the [[Annals of Ulster]], which instead indicates she died in a [[convent]].

== Poems 
A number of poems of later date are ascribed to Gormflaith in [[Middle Irish]] sources, including laments for Cerball and Niall, but not for Cormac. L.M. McCraith, noting that &quot;the charm of Gaelic verse depends for the most part on an elaborate system of repetition and alliteration, which no other language can reproduce&quot;, gives this translation of the poem &quot;Gormlaith, the daughter of Flann, speaks to the Priest&quot;:&lt;ref&gt;{{Cite book |title=The Romance of Irish Heroines|last=McCraith|first=L.M.|publisher=Talbot Press|year=c. 1913 |pages=36–37}}&lt;/ref&gt;

&lt;poem&gt;
&quot;Monk, remove thy foot!
Lift it from the grave of Nial.
Too long dost thou heap earth
On him with whom I fain would lie.

Too long dost thou, Monk, there
Heap earth on Noble Nial,
Thou brown-haired friend, though gentle,
Press not with thy sole the earth!

Do not too firmly close the grave
O Priest, whose office is so sad.
Rise off the fair, the dark-knee’d Nial,
Monk! Remove thy foot!

O Mac Nial of finest gold
'Tis not my will that thou are bound [''i.e.'' in grave-clothes],
Leave – Ah! leave his stone and grave.
Monk! Remove thy foot!

I am Gormley, regent queen.
Daughter I of Flann the Bold!
Stand not thou upon the grave.
Monk! Remove thy foot!”
&lt;/poem&gt;

== See also 
* [[Gormflaith (Irish name)]]

== Foinsí 
* ''Three weddings and a funeral: rewriting Irish political history in the tenth century'', [[Dáibhí Ó Cróinín]], pp.&amp;nbsp;212–224; and ''Gormfhlaith, daughter of Flann Sinna and the lure of the sovereignty goddess'', [[Máirín Ní Dhonnchadha]], pp.&amp;nbsp;225–237, in ''Seanchas: Studies in Early and Medieval Irish Archaeology, History and Literature in Honour of Francis J. Byrne'', Dublin: Four Courts, 1999. {{ISBN|978-1-85182-489-2}}.
* ''Gormlaith (d. 948)'', p.&amp;nbsp;203, Ailbhe MacShamrain, in ''Medieval Ireland: An Encyclopedia'', 2005.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

[[Catagóir:Gaeil]]

== Teimpléad ==
&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre 
== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>ef312quoapl67kjk33yo62qajpnge8a</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1313086</id>
      <parentid>1313085</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T06:37:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <origin>1313086</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14392" sha1="m4i4xb4pslbi3jvg8ucxv38og4z3dfp" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&amp;B#ISO|Scéalta A&amp;B#ISO]] ]

== Ceanntásc ==

== ISO ==
* ''[[The Abbot of Drimnagh]]''=[[]], [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]],  [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Mhoighmheadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]], ''[[Oenach indiu luid in rí]]'', [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]=[[Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]=[[Scéal Cholmáin mhic Dhuach agus Ghuaire mhic Colmáin]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]], [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]]=[[]]


* [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]], [[Proinsias Mac Cana]], [[Tomás Ó Floinn]]
# [[Donn Bó]]
# [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]]
# [[Nad Crantail]]
# [[Gormflaith ingen Flann Sinna]]
#* [[Daniél ua Líahaiti]], [[Vernam Hull]]
# [[J. G. O'Keeffe]]=[[Séamus Ó Caoimh]]
#* [[Máirín Ní Dhonnchadha]]

== James George O'Keeffe ==
Státseirbhíseach agus scoláire Gaeilge ba ea '''Séamus Ó Caoimh''' (Béarla: '''James George O'Keeffe''') (1865–1937).&lt;ref name=ainm /&gt;.  Rugadh é i m[[Baile an Tobair]], [[Contae Chorcaí]] ar an 21 Aibreán 1865.  Cuireadh oideachas air i g[[Coláiste na Carraige Duibhe]], Áth Cliath.  D'oibrigh sé mar chuntasóir i nOifig an Chogaidh sa Bhreatain.  Bhí an spéis aige i rincí Gaelacha.&lt;ref name=itma /&gt;  Bhí sé ina bhall den [[Irish Literary Society]] agus [[Conradh na Gaeilge]] ansiúd.  

Bhog sé go Baile Átha Cliath sa bhliain 1902.  Bhí sé ina chisteoir do roinnt eagraíochtaí Gaeilge.  Le linn an Chuairt Chogaidh Mhóir, bhí sé ina ionadaí airgeadais san Stáit Aontaithe agus i gCeanada.  Bronnadh CBE air sa bhliain 1926.

Foilsíodh ''Buile Suibhne'' sa bhliain 1903 agus bhí sé ina eagarthóir ar ''Táin Bó Cuailgne from the Yellow Book of Lecan'' (1912).  Bhí sé ina chomheagarthóir ar ''Anecdota from Irish MSS'' agus ar ''Irish Texts''.

Sa bhliain 1902, phós sé Elsie Millard bhí beirt chlainne acu.  D'éag sé in áit chónaithe i Surrey ar an 6 Nollaig 1937.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=ainm&gt;{{lua idirlín | url = https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=286 | teideal = O’KEEFFE, James George | work = ainm.ie | foilsitheoir = [[Cló Iar-Chonnacht | dátarochtana = 15-05-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=itma&gt;{{lua idirlín | url = https://www.itma.ie/texts/okeeffe/ | teideal = A Handbook of Irish Dances | foilsitheoir = ITMA | dátarochtana = 15-05-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

{{DEFAULTSORT:Caoimh, Séamas Ó))
[[Catagóir:]]

== Nad Crantail ==
Sa mhórscéal de chuid [[an Rúraíocht|na Rúraíochta]], [[Táin Bó Cuailnge]], is gaiscíoch é '''Nath Crantail''' (Sean-Ghaeilge: '''Nad Crantail''') a théann i gcomhrac aonair in éadan {{h|Cú Chulainn}}, a bhí ag iarraidh arm [[Medb|Méabha]] a mhoilliú ar a shlí chun an [[Ulaid]] a ionsú.

'' Méabh sends for Nath Crantail to fight Cú Chulainn.  He will only agree to fight if promised Medb's daughter [[Findabair]], which Medb agrees to.  Cú Chulainn is warned of his impending fight by Lugaid, but is unconcerned.

'' Cú Chulainn is hunting birds when Nath Crantail comes to fight him wielding nine holly stakes.  Nath throws all nine stakes at Cú Chulainn, but he manages to jump up onto the point of each stake.  In the meantime, the birds he is hunting fly away.  He chases after the birds, but appears to everyone else to be fleeing from the fight.  When confronted with this, Cú Chulainn claims that Nath Crantail had not come to fight him with a real weapon, and he would not kill someone who was not armed.  He issues a challenge for Nath Crantail to come fight him the next day.

'' When Nath Crantail meets Cú Chulainn for that fight, he sees that Cú Chulainn is just a “beardless boy”&lt;ref&gt;Carson, C. (2007). The Táin. New York: Penguin Group.&lt;/ref&gt; and refuses to fight him.  In response to this, Cú Chulainn claims not to be himself, lures Nath Craintail away, and dons a fake beard made from blackberries.  Now that Cú Chulainn has a beard, Nath Crantail is willing to fight him.  They agree on a fight consisting of spear throwing, where only upward dodging is allowed. Nath Crantail takes the first shoot, but Cú Chulainn jumps over it.  Next, Cú Chulainn throws a spear that hits Nath Crantail in the head.  After this, Nath Crantail requests to be allowed to tell his sons about his hidden treasure before Cú Chulainn finishes him off.  Cú Chulainn agrees, and after Nath Crantail goes back to his camp to speak to his sons, he comes back to finish the fight.  He throws his sword at Cú Chulainn, which is dodged by jumping. Cú Chulainn then enters a torque state, landing on Nath Craintail’s shield before cutting off his head.  Cú Chulainn further cuts up Nath Craintail’s body into four pieces before chanting a verse to mark the occasion.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

[[Catagóir:An Rúraíocht]]

== Gormflaith ingen Flann Sinna ==
'''Gormflaith ingen Flann Sinna''' (c. 870–948) was an Irish [[Queen consort|Queen]] of [[Ríthe na Teamhrach]], [[Mumhain]] and [[Laighin]].

| birth_date   = c. 870
| death_date   = 948
| consort      = yes
| spouse       = [[Cormac mac Cuilennáin]]&lt;br&gt;[[Cerball mac Muirecáin]]&lt;br&gt;[[Niall Glúndub]]
| issue        = [[Muirchertach mac Néill]]
| house        = [[Clann Cholmáin]]
| father       = [[Flann Sinna]]
| mother       = [[Gormlaith ingen Flann mac Conaing]]

== Family background 
Gormflaith was the daughter of [[Flann Sinna]], [[ardrí na hÉireann]] from 879 to 916.  Her mother was [[Gormlaith ingen Flann mac Conaing]] of [[Brega]]. Her known siblings were:
* [[Donnchad Donn]], her full sibling.
* [[Óengus mac Flann Sinna]], died 915.
* [[Máel Ruanaid mac Flann Sinna]], killed in 901
* [[Donnell mac Flann Sinna]], King of Mide 919–921.
* [[Lígach ingen Flann Sinna]], died 923.
* [[Conchobar mac Flann Sinna]], king of Mide 916–919.
* [[Áed mac Flann Sinna]], blinded on Donnchad Donn's orders in 919.
* [[Cerball mac Flann Sinna]]
* [[Muirgel ingen Flann Sinna]], died 928.

== Queen of Munster 
Gormflaith was notable for having been the successive [[queen consort]] of [[Munster]], [[Leinster]] and [[Kingship of Tara|Tara]].

Gormflaith was married first to King [[Cormac mac Cuilennáin]] of [[Munster]], who had taken vows of celibacy as a bishop. The marriage was not said to be consummated. MacShamhran (p.&amp;nbsp;203) writes that &quot;difficulties relating to this marriage leave it probable that it is a fiction – created when memory of Gormlaith became assimilated to the &quot;[[sovereignty goddess]]&quot; who had three husbands&quot;. However, recent work has criticised attempts to see influence from supernatural beliefs in the portrayals of Gormflaith.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Mhaonaigh |first=Máire Ní |date=2002 |title=Tales of Three Gormlaiths in Medieval Irish Literature |url=https://www.jstor.org/stable/30008176 |journal=Ériu |volume=52 |pages=1–24 |issn=0332-0758}}&lt;/ref&gt;

== Queen of Leinster 
Cormac was killed at the battle of Bealach Mugna in 908 by an alliance of Flann Sinna of [[Kingship of Tara|Tara]] and [[Cerball mac Muirecáin]], King of [[Leinster]]. Flann afterwards married Gormflaith to Cerball,&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Stafford |first=Pauline |url=https://books.google.com/books?id=2S7WbK-0x48C&amp;dq=Gormflaith+Cerball&amp;pg=PT348 |title=A Companion to the Early Middle Ages: Britain and Ireland c.500 – c.1100 |date=2013-03-26 |publisher=John Wiley &amp; Sons |isbn=978-1-118-49947-4 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Kennedy |first=Patrick |url=https://books.google.com/books?id=lvdLAAAAcAAJ&amp;dq=Gormflaith+Cormac&amp;pg=PA215 |title=The Bardic Stories of Ireland |date=1871 |publisher=M'Glashan and Gill |language=en}}&lt;/ref&gt; who is alleged (according to a text in the ''[[Book of Leinster]]'') to have abused her so much that she was forced to return to her father at least once.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Political intrigue 
MacShamhran writes (p.&amp;nbsp;203) ''&quot;... the case for accepting as historical her marriage to Cerball is strengthened by a [[dindshenchas]] poem in the [[Book of Leinster]], which also presents a different view of their relationship, implying that she was involved in intrigue on his behalf. She is blamed for the deaths of Cellach Carmain, who was an Ui Muirdaig dynast, and his wife Aillenn – apparently rivals of her husband. This circumstance, along with the fact that Cerball had the support of Flann Sinna at Belach Mugna, fits well with a Clan Cholmain-Ui Faelain alliance in the years prior to that battle.&quot;''

Ó Cróinín (pp.&amp;nbsp;219), citing the poem ''Cell Chorbbáin'' (composed shortly after 909), writes: ''&quot;It states quite categorically that Gormlaith was responsible for the death of Cellach of Carmun and his wife Aillend – 'she laid them in the church ground' (''dos-fuc i talmain cilli'') and by these actions 'she wrought terrible deeds' (''do-ringni gnimu grana''). This is clearly referring to a double-murder, and equally clearly, it is implicit that Gormlaith – and, by extension, her husband Cerball? – were involved together in a conspiracy to remove the reigning king of Leinster (here named as ''Cellach Carmun'') and presumably replace him with Cerball.&quot;'' Ó Cróinín goes on to compare the data in the poem with that of ''Cóic ríg tríchat'' to show that ''&quot;there is something wrong with the Ui Dunlainge succession at precisely this point. ... It looks very much as though the struggle for succession ... saw several of the Ui Muiredaig line eliminated in the first half of the ninth century, and their names were simply expunged from the record:&quot;''

== Queen of Tara 
After Cerball's death in 909 Gormlaith married her stepbrother [[Niall Glúndub]],&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Gollancz |first=Israel |url=https://books.google.com/books?id=ewAYAAAAYAAJ&amp;dq=Gormflaith+niall&amp;pg=PR51 |title=Hamlet in Iceland: Being the Icelandic Romantic Ambales Saga |date=1898 |publisher=Nutt |language=en}}&lt;/ref&gt; who died in 919. By him she had [[Muirchertach mac Néill]], ancestor to the [[O'Neill dynasty]] of the north of Ireland.

== After marriage 
The [[Annals of Clonmacnoise]] have her becoming poverty-stricken after the death of Niall, reduced to wandering from place to place as a poet to survive. This literary tradition, which appears over a century after her death, may be based upon a misreading of her obit in the [[Annals of Ulster]], which instead indicates she died in a [[convent]].

== Poems 
A number of poems of later date are ascribed to Gormflaith in [[Middle Irish]] sources, including laments for Cerball and Niall, but not for Cormac. L.M. McCraith, noting that &quot;the charm of Gaelic verse depends for the most part on an elaborate system of repetition and alliteration, which no other language can reproduce&quot;, gives this translation of the poem &quot;Gormlaith, the daughter of Flann, speaks to the Priest&quot;:&lt;ref&gt;{{Cite book |title=The Romance of Irish Heroines|last=McCraith|first=L.M.|publisher=Talbot Press|year=c. 1913 |pages=36–37}}&lt;/ref&gt;

&lt;poem&gt;
&quot;Monk, remove thy foot!
Lift it from the grave of Nial.
Too long dost thou heap earth
On him with whom I fain would lie.

Too long dost thou, Monk, there
Heap earth on Noble Nial,
Thou brown-haired friend, though gentle,
Press not with thy sole the earth!

Do not too firmly close the grave
O Priest, whose office is so sad.
Rise off the fair, the dark-knee’d Nial,
Monk! Remove thy foot!

O Mac Nial of finest gold
'Tis not my will that thou are bound [''i.e.'' in grave-clothes],
Leave – Ah! leave his stone and grave.
Monk! Remove thy foot!

I am Gormley, regent queen.
Daughter I of Flann the Bold!
Stand not thou upon the grave.
Monk! Remove thy foot!”
&lt;/poem&gt;

== See also 
* [[Gormflaith (Irish name)]]

== Foinsí 
* ''Three weddings and a funeral: rewriting Irish political history in the tenth century'', [[Dáibhí Ó Cróinín]], pp.&amp;nbsp;212–224; and ''Gormfhlaith, daughter of Flann Sinna and the lure of the sovereignty goddess'', [[Máirín Ní Dhonnchadha]], pp.&amp;nbsp;225–237, in ''Seanchas: Studies in Early and Medieval Irish Archaeology, History and Literature in Honour of Francis J. Byrne'', Dublin: Four Courts, 1999. {{ISBN|978-1-85182-489-2}}.
* ''Gormlaith (d. 948)'', p.&amp;nbsp;203, Ailbhe MacShamrain, in ''Medieval Ireland: An Encyclopedia'', 2005.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

[[Catagóir:Gaeil]]

== Teimpléad ==
&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre 
== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>m4i4xb4pslbi3jvg8ucxv38og4z3dfp</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1313087</id>
      <parentid>1313086</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T06:44:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* James George O'Keeffe */</comment>
      <origin>1313087</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14422" sha1="i41h9oy83gmtsuflmw5tr235kqa2y5f" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&amp;B#ISO|Scéalta A&amp;B#ISO]] ]

== Ceanntásc ==

== ISO ==
* ''[[The Abbot of Drimnagh]]''=[[]], [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]],  [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Mhoighmheadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]], ''[[Oenach indiu luid in rí]]'', [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]=[[Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]=[[Scéal Cholmáin mhic Dhuach agus Ghuaire mhic Colmáin]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]], [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]]=[[]]


* [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]], [[Proinsias Mac Cana]], [[Tomás Ó Floinn]]
# [[Donn Bó]]
# [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]]
# [[Nad Crantail]]
# [[Gormflaith ingen Flann Sinna]]
#* [[Daniél ua Líahaiti]], [[Vernam Hull]]
# [[J. G. O'Keeffe]]=[[Séamus Ó Caoimh]]
#* [[Máirín Ní Dhonnchadha]]

== James George O'Keeffe ==
Státseirbhíseach agus scoláire Gaeilge ba ea '''Séamus Ó Caoimh''' (Béarla: '''James George O'Keeffe''') (1865–1937).&lt;ref name=ainm /&gt;.  Rugadh é i m[[Baile an Tobair]], [[Contae Chorcaí]] ar an 21 Aibreán 1865.  Cuireadh oideachas air i g[[Coláiste na Carraige Duibhe]], Áth Cliath.  D'oibrigh sé mar chuntasóir i nOifig an Chogaidh sa Bhreatain.  Bhí an spéis aige i rincí Gaelacha.&lt;ref name=itma /&gt;  Bhí sé ina bhall den [[Irish Literary Society]] agus [[Conradh na Gaeilge]] ansiúd.  

Bhog sé go Baile Átha Cliath sa bhliain 1902.  Bhí sé ina chisteoir do roinnt eagraíochtaí Gaeilge.  Le linn an Chuairt Chogaidh Mhóir, bhí sé ina ionadaí airgeadais san Stáit Aontaithe agus i gCeanada.  Bronnadh CBE air sa bhliain 1926.

Foilsíodh ''Buile Suibhne'' sa bhliain 1903 agus bhí sé ina eagarthóir ar ''Táin Bó Cuailgne from the Yellow Book of Lecan'' (1912).  Bhí sé ina chomheagarthóir ar ''Anecdota from Irish MSS'' agus ar ''Irish Texts''.

Sa bhliain 1902, phós sé Elsie Millard bhí beirt chlainne acu.  D'éag sé in áit chónaithe i Surrey ar an 6 Nollaig 1937.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=ainm&gt;{{lua idirlín | url = https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=286 | teideal = O’KEEFFE, James George | work = ainm.ie | foilsitheoir = [[Cló Iar-Chonnacht]] | dátarochtana = 15-05-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=itma&gt;{{lua idirlín | url = https://www.itma.ie/texts/okeeffe/ | teideal = A Handbook of Irish Dances | foilsitheoir = ITMA | dátarochtana = 15-05-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

{{DEFAULTSORT:Caoimh, Séamas Ó}}
[[Catagóir:Scríobhneoirí na hÉireann]]

== Nad Crantail ==
Sa mhórscéal de chuid [[an Rúraíocht|na Rúraíochta]], [[Táin Bó Cuailnge]], is gaiscíoch é '''Nath Crantail''' (Sean-Ghaeilge: '''Nad Crantail''') a théann i gcomhrac aonair in éadan {{h|Cú Chulainn}}, a bhí ag iarraidh arm [[Medb|Méabha]] a mhoilliú ar a shlí chun an [[Ulaid]] a ionsú.

'' Méabh sends for Nath Crantail to fight Cú Chulainn.  He will only agree to fight if promised Medb's daughter [[Findabair]], which Medb agrees to.  Cú Chulainn is warned of his impending fight by Lugaid, but is unconcerned.

'' Cú Chulainn is hunting birds when Nath Crantail comes to fight him wielding nine holly stakes.  Nath throws all nine stakes at Cú Chulainn, but he manages to jump up onto the point of each stake.  In the meantime, the birds he is hunting fly away.  He chases after the birds, but appears to everyone else to be fleeing from the fight.  When confronted with this, Cú Chulainn claims that Nath Crantail had not come to fight him with a real weapon, and he would not kill someone who was not armed.  He issues a challenge for Nath Crantail to come fight him the next day.

'' When Nath Crantail meets Cú Chulainn for that fight, he sees that Cú Chulainn is just a “beardless boy”&lt;ref&gt;Carson, C. (2007). The Táin. New York: Penguin Group.&lt;/ref&gt; and refuses to fight him.  In response to this, Cú Chulainn claims not to be himself, lures Nath Craintail away, and dons a fake beard made from blackberries.  Now that Cú Chulainn has a beard, Nath Crantail is willing to fight him.  They agree on a fight consisting of spear throwing, where only upward dodging is allowed. Nath Crantail takes the first shoot, but Cú Chulainn jumps over it.  Next, Cú Chulainn throws a spear that hits Nath Crantail in the head.  After this, Nath Crantail requests to be allowed to tell his sons about his hidden treasure before Cú Chulainn finishes him off.  Cú Chulainn agrees, and after Nath Crantail goes back to his camp to speak to his sons, he comes back to finish the fight.  He throws his sword at Cú Chulainn, which is dodged by jumping. Cú Chulainn then enters a torque state, landing on Nath Craintail’s shield before cutting off his head.  Cú Chulainn further cuts up Nath Craintail’s body into four pieces before chanting a verse to mark the occasion.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

[[Catagóir:An Rúraíocht]]

== Gormflaith ingen Flann Sinna ==
'''Gormflaith ingen Flann Sinna''' (c. 870–948) was an Irish [[Queen consort|Queen]] of [[Ríthe na Teamhrach]], [[Mumhain]] and [[Laighin]].

| birth_date   = c. 870
| death_date   = 948
| consort      = yes
| spouse       = [[Cormac mac Cuilennáin]]&lt;br&gt;[[Cerball mac Muirecáin]]&lt;br&gt;[[Niall Glúndub]]
| issue        = [[Muirchertach mac Néill]]
| house        = [[Clann Cholmáin]]
| father       = [[Flann Sinna]]
| mother       = [[Gormlaith ingen Flann mac Conaing]]

== Family background 
Gormflaith was the daughter of [[Flann Sinna]], [[ardrí na hÉireann]] from 879 to 916.  Her mother was [[Gormlaith ingen Flann mac Conaing]] of [[Brega]]. Her known siblings were:
* [[Donnchad Donn]], her full sibling.
* [[Óengus mac Flann Sinna]], died 915.
* [[Máel Ruanaid mac Flann Sinna]], killed in 901
* [[Donnell mac Flann Sinna]], King of Mide 919–921.
* [[Lígach ingen Flann Sinna]], died 923.
* [[Conchobar mac Flann Sinna]], king of Mide 916–919.
* [[Áed mac Flann Sinna]], blinded on Donnchad Donn's orders in 919.
* [[Cerball mac Flann Sinna]]
* [[Muirgel ingen Flann Sinna]], died 928.

== Queen of Munster 
Gormflaith was notable for having been the successive [[queen consort]] of [[Munster]], [[Leinster]] and [[Kingship of Tara|Tara]].

Gormflaith was married first to King [[Cormac mac Cuilennáin]] of [[Munster]], who had taken vows of celibacy as a bishop. The marriage was not said to be consummated. MacShamhran (p.&amp;nbsp;203) writes that &quot;difficulties relating to this marriage leave it probable that it is a fiction – created when memory of Gormlaith became assimilated to the &quot;[[sovereignty goddess]]&quot; who had three husbands&quot;. However, recent work has criticised attempts to see influence from supernatural beliefs in the portrayals of Gormflaith.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Mhaonaigh |first=Máire Ní |date=2002 |title=Tales of Three Gormlaiths in Medieval Irish Literature |url=https://www.jstor.org/stable/30008176 |journal=Ériu |volume=52 |pages=1–24 |issn=0332-0758}}&lt;/ref&gt;

== Queen of Leinster 
Cormac was killed at the battle of Bealach Mugna in 908 by an alliance of Flann Sinna of [[Kingship of Tara|Tara]] and [[Cerball mac Muirecáin]], King of [[Leinster]]. Flann afterwards married Gormflaith to Cerball,&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Stafford |first=Pauline |url=https://books.google.com/books?id=2S7WbK-0x48C&amp;dq=Gormflaith+Cerball&amp;pg=PT348 |title=A Companion to the Early Middle Ages: Britain and Ireland c.500 – c.1100 |date=2013-03-26 |publisher=John Wiley &amp; Sons |isbn=978-1-118-49947-4 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Kennedy |first=Patrick |url=https://books.google.com/books?id=lvdLAAAAcAAJ&amp;dq=Gormflaith+Cormac&amp;pg=PA215 |title=The Bardic Stories of Ireland |date=1871 |publisher=M'Glashan and Gill |language=en}}&lt;/ref&gt; who is alleged (according to a text in the ''[[Book of Leinster]]'') to have abused her so much that she was forced to return to her father at least once.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Political intrigue 
MacShamhran writes (p.&amp;nbsp;203) ''&quot;... the case for accepting as historical her marriage to Cerball is strengthened by a [[dindshenchas]] poem in the [[Book of Leinster]], which also presents a different view of their relationship, implying that she was involved in intrigue on his behalf. She is blamed for the deaths of Cellach Carmain, who was an Ui Muirdaig dynast, and his wife Aillenn – apparently rivals of her husband. This circumstance, along with the fact that Cerball had the support of Flann Sinna at Belach Mugna, fits well with a Clan Cholmain-Ui Faelain alliance in the years prior to that battle.&quot;''

Ó Cróinín (pp.&amp;nbsp;219), citing the poem ''Cell Chorbbáin'' (composed shortly after 909), writes: ''&quot;It states quite categorically that Gormlaith was responsible for the death of Cellach of Carmun and his wife Aillend – 'she laid them in the church ground' (''dos-fuc i talmain cilli'') and by these actions 'she wrought terrible deeds' (''do-ringni gnimu grana''). This is clearly referring to a double-murder, and equally clearly, it is implicit that Gormlaith – and, by extension, her husband Cerball? – were involved together in a conspiracy to remove the reigning king of Leinster (here named as ''Cellach Carmun'') and presumably replace him with Cerball.&quot;'' Ó Cróinín goes on to compare the data in the poem with that of ''Cóic ríg tríchat'' to show that ''&quot;there is something wrong with the Ui Dunlainge succession at precisely this point. ... It looks very much as though the struggle for succession ... saw several of the Ui Muiredaig line eliminated in the first half of the ninth century, and their names were simply expunged from the record:&quot;''

== Queen of Tara 
After Cerball's death in 909 Gormlaith married her stepbrother [[Niall Glúndub]],&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Gollancz |first=Israel |url=https://books.google.com/books?id=ewAYAAAAYAAJ&amp;dq=Gormflaith+niall&amp;pg=PR51 |title=Hamlet in Iceland: Being the Icelandic Romantic Ambales Saga |date=1898 |publisher=Nutt |language=en}}&lt;/ref&gt; who died in 919. By him she had [[Muirchertach mac Néill]], ancestor to the [[O'Neill dynasty]] of the north of Ireland.

== After marriage 
The [[Annals of Clonmacnoise]] have her becoming poverty-stricken after the death of Niall, reduced to wandering from place to place as a poet to survive. This literary tradition, which appears over a century after her death, may be based upon a misreading of her obit in the [[Annals of Ulster]], which instead indicates she died in a [[convent]].

== Poems 
A number of poems of later date are ascribed to Gormflaith in [[Middle Irish]] sources, including laments for Cerball and Niall, but not for Cormac. L.M. McCraith, noting that &quot;the charm of Gaelic verse depends for the most part on an elaborate system of repetition and alliteration, which no other language can reproduce&quot;, gives this translation of the poem &quot;Gormlaith, the daughter of Flann, speaks to the Priest&quot;:&lt;ref&gt;{{Cite book |title=The Romance of Irish Heroines|last=McCraith|first=L.M.|publisher=Talbot Press|year=c. 1913 |pages=36–37}}&lt;/ref&gt;

&lt;poem&gt;
&quot;Monk, remove thy foot!
Lift it from the grave of Nial.
Too long dost thou heap earth
On him with whom I fain would lie.

Too long dost thou, Monk, there
Heap earth on Noble Nial,
Thou brown-haired friend, though gentle,
Press not with thy sole the earth!

Do not too firmly close the grave
O Priest, whose office is so sad.
Rise off the fair, the dark-knee’d Nial,
Monk! Remove thy foot!

O Mac Nial of finest gold
'Tis not my will that thou are bound [''i.e.'' in grave-clothes],
Leave – Ah! leave his stone and grave.
Monk! Remove thy foot!

I am Gormley, regent queen.
Daughter I of Flann the Bold!
Stand not thou upon the grave.
Monk! Remove thy foot!”
&lt;/poem&gt;

== See also 
* [[Gormflaith (Irish name)]]

== Foinsí 
* ''Three weddings and a funeral: rewriting Irish political history in the tenth century'', [[Dáibhí Ó Cróinín]], pp.&amp;nbsp;212–224; and ''Gormfhlaith, daughter of Flann Sinna and the lure of the sovereignty goddess'', [[Máirín Ní Dhonnchadha]], pp.&amp;nbsp;225–237, in ''Seanchas: Studies in Early and Medieval Irish Archaeology, History and Literature in Honour of Francis J. Byrne'', Dublin: Four Courts, 1999. {{ISBN|978-1-85182-489-2}}.
* ''Gormlaith (d. 948)'', p.&amp;nbsp;203, Ailbhe MacShamrain, in ''Medieval Ireland: An Encyclopedia'', 2005.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

[[Catagóir:Gaeil]]

== Teimpléad ==
&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre 
== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>i41h9oy83gmtsuflmw5tr235kqa2y5f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1313088</id>
      <parentid>1313087</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T06:49:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <origin>1313088</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14459" sha1="1o7bzwwzhp37rebp1qmwwgdmsfge14r" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&amp;B#ISO|Scéalta A&amp;B#ISO]] ]

== Ceanntásc ==

== ISO ==
* ''[[The Abbot of Drimnagh]]''=[[]], [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]],  [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Mhoighmheadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]], ''[[Oenach indiu luid in rí]]'', [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]=[[Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]=[[Scéal Cholmáin mhic Dhuach agus Ghuaire mhic Colmáin]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]], [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]]=[[]]


* [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]], [[Proinsias Mac Cana]], [[Tomás Ó Floinn]]
# [[Donn Bó]]
# [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]]
# [[Nad Crantail]]
# [[Gormflaith ingen Flann Sinna]]
#* [[Daniél ua Líahaiti]], [[Vernam Hull]]
# [[J. G. O'Keeffe]]=[[Séamus Ó Caoimh]]
#* [[Máirín Ní Dhonnchadha]]

== James George O'Keeffe ==
Státseirbhíseach agus scoláire Gaeilge ba ea '''Séamus Ó Caoimh''' (Béarla: '''James George O'Keeffe''') (1865–1937).&lt;ref name=ainm /&gt;.  Rugadh é i m[[Baile an Tobair]], [[Contae Chorcaí]] ar an 21 Aibreán 1865.  Cuireadh oideachas air i g[[Coláiste na Carraige Duibhe]], Áth Cliath.  D'oibrigh sé mar chuntasóir i nOifig an Chogaidh sa Bhreatain.  Bhí an spéis aige i rincí Gaelacha agus d'fhoilsigh sé ''A Handbook of Irish Dances'' le hArt Ó Briain.&lt;ref name=itma /&gt;  Bhí sé ina bhall den [[Irish Literary Society]] agus [[Conradh na Gaeilge]] ansiúd.  

Bhog sé go Baile Átha Cliath sa bhliain 1902.  Bhí sé ina chisteoir do roinnt eagraíochtaí Gaeilge.  Le linn an Chuairt Chogaidh Mhóir, bhí sé ina ionadaí airgeadais san Stáit Aontaithe agus i gCeanada.  Bronnadh CBE air sa bhliain 1926.

Foilsíodh ''Buile Suibhne'' dá chuid sa bhliain 1903 agus bhí sé ina eagarthóir ar ''Táin Bó Cuailgne from the Yellow Book of Lecan'' (1912).  Bhí sé ina chomheagarthóir ar ''Anecdota from Irish MSS'' agus ar ''Irish Texts''.

Sa bhliain 1902, phós sé Elsie Millard bhí beirt chlainne acu.  D'éag sé in áit chónaithe i Surrey ar an 6 Nollaig 1937.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=ainm&gt;{{lua idirlín | url = https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=286 | teideal = O’KEEFFE, James George | work = ainm.ie | foilsitheoir = [[Cló Iar-Chonnacht]] | dátarochtana = 15-05-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=itma&gt;{{lua idirlín | url = https://www.itma.ie/texts/okeeffe/ | teideal = A Handbook of Irish Dances | foilsitheoir = ITMA | dátarochtana = 15-05-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

{{DEFAULTSORT:Caoimh, Séamas Ó}}

== Nad Crantail ==
Sa mhórscéal de chuid [[an Rúraíocht|na Rúraíochta]], [[Táin Bó Cuailnge]], is gaiscíoch é '''Nath Crantail''' (Sean-Ghaeilge: '''Nad Crantail''') a théann i gcomhrac aonair in éadan {{h|Cú Chulainn}}, a bhí ag iarraidh arm [[Medb|Méabha]] a mhoilliú ar a shlí chun an [[Ulaid]] a ionsú.

'' Méabh sends for Nath Crantail to fight Cú Chulainn.  He will only agree to fight if promised Medb's daughter [[Findabair]], which Medb agrees to.  Cú Chulainn is warned of his impending fight by Lugaid, but is unconcerned.

'' Cú Chulainn is hunting birds when Nath Crantail comes to fight him wielding nine holly stakes.  Nath throws all nine stakes at Cú Chulainn, but he manages to jump up onto the point of each stake.  In the meantime, the birds he is hunting fly away.  He chases after the birds, but appears to everyone else to be fleeing from the fight.  When confronted with this, Cú Chulainn claims that Nath Crantail had not come to fight him with a real weapon, and he would not kill someone who was not armed.  He issues a challenge for Nath Crantail to come fight him the next day.

'' When Nath Crantail meets Cú Chulainn for that fight, he sees that Cú Chulainn is just a “beardless boy”&lt;ref&gt;Carson, C. (2007). The Táin. New York: Penguin Group.&lt;/ref&gt; and refuses to fight him.  In response to this, Cú Chulainn claims not to be himself, lures Nath Craintail away, and dons a fake beard made from blackberries.  Now that Cú Chulainn has a beard, Nath Crantail is willing to fight him.  They agree on a fight consisting of spear throwing, where only upward dodging is allowed. Nath Crantail takes the first shoot, but Cú Chulainn jumps over it.  Next, Cú Chulainn throws a spear that hits Nath Crantail in the head.  After this, Nath Crantail requests to be allowed to tell his sons about his hidden treasure before Cú Chulainn finishes him off.  Cú Chulainn agrees, and after Nath Crantail goes back to his camp to speak to his sons, he comes back to finish the fight.  He throws his sword at Cú Chulainn, which is dodged by jumping. Cú Chulainn then enters a torque state, landing on Nath Craintail’s shield before cutting off his head.  Cú Chulainn further cuts up Nath Craintail’s body into four pieces before chanting a verse to mark the occasion.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

[[Catagóir:An Rúraíocht]]

== Gormflaith ingen Flann Sinna ==
'''Gormflaith ingen Flann Sinna''' (c. 870–948) was an Irish [[Queen consort|Queen]] of [[Ríthe na Teamhrach]], [[Mumhain]] and [[Laighin]].

| birth_date   = c. 870
| death_date   = 948
| consort      = yes
| spouse       = [[Cormac mac Cuilennáin]]&lt;br&gt;[[Cerball mac Muirecáin]]&lt;br&gt;[[Niall Glúndub]]
| issue        = [[Muirchertach mac Néill]]
| house        = [[Clann Cholmáin]]
| father       = [[Flann Sinna]]
| mother       = [[Gormlaith ingen Flann mac Conaing]]

== Family background 
Gormflaith was the daughter of [[Flann Sinna]], [[ardrí na hÉireann]] from 879 to 916.  Her mother was [[Gormlaith ingen Flann mac Conaing]] of [[Brega]]. Her known siblings were:
* [[Donnchad Donn]], her full sibling.
* [[Óengus mac Flann Sinna]], died 915.
* [[Máel Ruanaid mac Flann Sinna]], killed in 901
* [[Donnell mac Flann Sinna]], King of Mide 919–921.
* [[Lígach ingen Flann Sinna]], died 923.
* [[Conchobar mac Flann Sinna]], king of Mide 916–919.
* [[Áed mac Flann Sinna]], blinded on Donnchad Donn's orders in 919.
* [[Cerball mac Flann Sinna]]
* [[Muirgel ingen Flann Sinna]], died 928.

== Queen of Munster 
Gormflaith was notable for having been the successive [[queen consort]] of [[Munster]], [[Leinster]] and [[Kingship of Tara|Tara]].

Gormflaith was married first to King [[Cormac mac Cuilennáin]] of [[Munster]], who had taken vows of celibacy as a bishop. The marriage was not said to be consummated. MacShamhran (p.&amp;nbsp;203) writes that &quot;difficulties relating to this marriage leave it probable that it is a fiction – created when memory of Gormlaith became assimilated to the &quot;[[sovereignty goddess]]&quot; who had three husbands&quot;. However, recent work has criticised attempts to see influence from supernatural beliefs in the portrayals of Gormflaith.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Mhaonaigh |first=Máire Ní |date=2002 |title=Tales of Three Gormlaiths in Medieval Irish Literature |url=https://www.jstor.org/stable/30008176 |journal=Ériu |volume=52 |pages=1–24 |issn=0332-0758}}&lt;/ref&gt;

== Queen of Leinster 
Cormac was killed at the battle of Bealach Mugna in 908 by an alliance of Flann Sinna of [[Kingship of Tara|Tara]] and [[Cerball mac Muirecáin]], King of [[Leinster]]. Flann afterwards married Gormflaith to Cerball,&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Stafford |first=Pauline |url=https://books.google.com/books?id=2S7WbK-0x48C&amp;dq=Gormflaith+Cerball&amp;pg=PT348 |title=A Companion to the Early Middle Ages: Britain and Ireland c.500 – c.1100 |date=2013-03-26 |publisher=John Wiley &amp; Sons |isbn=978-1-118-49947-4 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Kennedy |first=Patrick |url=https://books.google.com/books?id=lvdLAAAAcAAJ&amp;dq=Gormflaith+Cormac&amp;pg=PA215 |title=The Bardic Stories of Ireland |date=1871 |publisher=M'Glashan and Gill |language=en}}&lt;/ref&gt; who is alleged (according to a text in the ''[[Book of Leinster]]'') to have abused her so much that she was forced to return to her father at least once.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Political intrigue 
MacShamhran writes (p.&amp;nbsp;203) ''&quot;... the case for accepting as historical her marriage to Cerball is strengthened by a [[dindshenchas]] poem in the [[Book of Leinster]], which also presents a different view of their relationship, implying that she was involved in intrigue on his behalf. She is blamed for the deaths of Cellach Carmain, who was an Ui Muirdaig dynast, and his wife Aillenn – apparently rivals of her husband. This circumstance, along with the fact that Cerball had the support of Flann Sinna at Belach Mugna, fits well with a Clan Cholmain-Ui Faelain alliance in the years prior to that battle.&quot;''

Ó Cróinín (pp.&amp;nbsp;219), citing the poem ''Cell Chorbbáin'' (composed shortly after 909), writes: ''&quot;It states quite categorically that Gormlaith was responsible for the death of Cellach of Carmun and his wife Aillend – 'she laid them in the church ground' (''dos-fuc i talmain cilli'') and by these actions 'she wrought terrible deeds' (''do-ringni gnimu grana''). This is clearly referring to a double-murder, and equally clearly, it is implicit that Gormlaith – and, by extension, her husband Cerball? – were involved together in a conspiracy to remove the reigning king of Leinster (here named as ''Cellach Carmun'') and presumably replace him with Cerball.&quot;'' Ó Cróinín goes on to compare the data in the poem with that of ''Cóic ríg tríchat'' to show that ''&quot;there is something wrong with the Ui Dunlainge succession at precisely this point. ... It looks very much as though the struggle for succession ... saw several of the Ui Muiredaig line eliminated in the first half of the ninth century, and their names were simply expunged from the record:&quot;''

== Queen of Tara 
After Cerball's death in 909 Gormlaith married her stepbrother [[Niall Glúndub]],&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Gollancz |first=Israel |url=https://books.google.com/books?id=ewAYAAAAYAAJ&amp;dq=Gormflaith+niall&amp;pg=PR51 |title=Hamlet in Iceland: Being the Icelandic Romantic Ambales Saga |date=1898 |publisher=Nutt |language=en}}&lt;/ref&gt; who died in 919. By him she had [[Muirchertach mac Néill]], ancestor to the [[O'Neill dynasty]] of the north of Ireland.

== After marriage 
The [[Annals of Clonmacnoise]] have her becoming poverty-stricken after the death of Niall, reduced to wandering from place to place as a poet to survive. This literary tradition, which appears over a century after her death, may be based upon a misreading of her obit in the [[Annals of Ulster]], which instead indicates she died in a [[convent]].

== Poems 
A number of poems of later date are ascribed to Gormflaith in [[Middle Irish]] sources, including laments for Cerball and Niall, but not for Cormac. L.M. McCraith, noting that &quot;the charm of Gaelic verse depends for the most part on an elaborate system of repetition and alliteration, which no other language can reproduce&quot;, gives this translation of the poem &quot;Gormlaith, the daughter of Flann, speaks to the Priest&quot;:&lt;ref&gt;{{Cite book |title=The Romance of Irish Heroines|last=McCraith|first=L.M.|publisher=Talbot Press|year=c. 1913 |pages=36–37}}&lt;/ref&gt;

&lt;poem&gt;
&quot;Monk, remove thy foot!
Lift it from the grave of Nial.
Too long dost thou heap earth
On him with whom I fain would lie.

Too long dost thou, Monk, there
Heap earth on Noble Nial,
Thou brown-haired friend, though gentle,
Press not with thy sole the earth!

Do not too firmly close the grave
O Priest, whose office is so sad.
Rise off the fair, the dark-knee’d Nial,
Monk! Remove thy foot!

O Mac Nial of finest gold
'Tis not my will that thou are bound [''i.e.'' in grave-clothes],
Leave – Ah! leave his stone and grave.
Monk! Remove thy foot!

I am Gormley, regent queen.
Daughter I of Flann the Bold!
Stand not thou upon the grave.
Monk! Remove thy foot!”
&lt;/poem&gt;

== See also 
* [[Gormflaith (Irish name)]]

== Foinsí 
* ''Three weddings and a funeral: rewriting Irish political history in the tenth century'', [[Dáibhí Ó Cróinín]], pp.&amp;nbsp;212–224; and ''Gormfhlaith, daughter of Flann Sinna and the lure of the sovereignty goddess'', [[Máirín Ní Dhonnchadha]], pp.&amp;nbsp;225–237, in ''Seanchas: Studies in Early and Medieval Irish Archaeology, History and Literature in Honour of Francis J. Byrne'', Dublin: Four Courts, 1999. {{ISBN|978-1-85182-489-2}}.
* ''Gormlaith (d. 948)'', p.&amp;nbsp;203, Ailbhe MacShamrain, in ''Medieval Ireland: An Encyclopedia'', 2005.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

[[Catagóir:Gaeil]]

== Teimpléad ==
&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre 
== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>1o7bzwwzhp37rebp1qmwwgdmsfge14r</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1313089</id>
      <parentid>1313088</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T06:49:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <origin>1313089</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12783" sha1="0dwe1c26rvcve6yy0f2hnh9lsncpkwb" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&amp;B#ISO|Scéalta A&amp;B#ISO]] ]

== Ceanntásc ==

== ISO ==
* ''[[The Abbot of Drimnagh]]''=[[]], [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]],  [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Mhoighmheadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]], ''[[Oenach indiu luid in rí]]'', [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]=[[Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]=[[Scéal Cholmáin mhic Dhuach agus Ghuaire mhic Colmáin]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]], [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]]=[[]]


* [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]], [[Proinsias Mac Cana]], [[Tomás Ó Floinn]]
# [[Donn Bó]]
# [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]]
# [[Nad Crantail]]
# [[Gormflaith ingen Flann Sinna]]
#* [[Daniél ua Líahaiti]], [[Vernam Hull]]
# [[J. G. O'Keeffe]]=[[Séamus Ó Caoimh]]
#* [[Máirín Ní Dhonnchadha]]

== Nad Crantail ==
Sa mhórscéal de chuid [[an Rúraíocht|na Rúraíochta]], [[Táin Bó Cuailnge]], is gaiscíoch é '''Nath Crantail''' (Sean-Ghaeilge: '''Nad Crantail''') a théann i gcomhrac aonair in éadan {{h|Cú Chulainn}}, a bhí ag iarraidh arm [[Medb|Méabha]] a mhoilliú ar a shlí chun an [[Ulaid]] a ionsú.

'' Méabh sends for Nath Crantail to fight Cú Chulainn.  He will only agree to fight if promised Medb's daughter [[Findabair]], which Medb agrees to.  Cú Chulainn is warned of his impending fight by Lugaid, but is unconcerned.

'' Cú Chulainn is hunting birds when Nath Crantail comes to fight him wielding nine holly stakes.  Nath throws all nine stakes at Cú Chulainn, but he manages to jump up onto the point of each stake.  In the meantime, the birds he is hunting fly away.  He chases after the birds, but appears to everyone else to be fleeing from the fight.  When confronted with this, Cú Chulainn claims that Nath Crantail had not come to fight him with a real weapon, and he would not kill someone who was not armed.  He issues a challenge for Nath Crantail to come fight him the next day.

'' When Nath Crantail meets Cú Chulainn for that fight, he sees that Cú Chulainn is just a “beardless boy”&lt;ref&gt;Carson, C. (2007). The Táin. New York: Penguin Group.&lt;/ref&gt; and refuses to fight him.  In response to this, Cú Chulainn claims not to be himself, lures Nath Craintail away, and dons a fake beard made from blackberries.  Now that Cú Chulainn has a beard, Nath Crantail is willing to fight him.  They agree on a fight consisting of spear throwing, where only upward dodging is allowed. Nath Crantail takes the first shoot, but Cú Chulainn jumps over it.  Next, Cú Chulainn throws a spear that hits Nath Crantail in the head.  After this, Nath Crantail requests to be allowed to tell his sons about his hidden treasure before Cú Chulainn finishes him off.  Cú Chulainn agrees, and after Nath Crantail goes back to his camp to speak to his sons, he comes back to finish the fight.  He throws his sword at Cú Chulainn, which is dodged by jumping. Cú Chulainn then enters a torque state, landing on Nath Craintail’s shield before cutting off his head.  Cú Chulainn further cuts up Nath Craintail’s body into four pieces before chanting a verse to mark the occasion.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

[[Catagóir:An Rúraíocht]]

== Gormflaith ingen Flann Sinna ==
'''Gormflaith ingen Flann Sinna''' (c. 870–948) was an Irish [[Queen consort|Queen]] of [[Ríthe na Teamhrach]], [[Mumhain]] and [[Laighin]].

| birth_date   = c. 870
| death_date   = 948
| consort      = yes
| spouse       = [[Cormac mac Cuilennáin]]&lt;br&gt;[[Cerball mac Muirecáin]]&lt;br&gt;[[Niall Glúndub]]
| issue        = [[Muirchertach mac Néill]]
| house        = [[Clann Cholmáin]]
| father       = [[Flann Sinna]]
| mother       = [[Gormlaith ingen Flann mac Conaing]]

== Family background 
Gormflaith was the daughter of [[Flann Sinna]], [[ardrí na hÉireann]] from 879 to 916.  Her mother was [[Gormlaith ingen Flann mac Conaing]] of [[Brega]]. Her known siblings were:
* [[Donnchad Donn]], her full sibling.
* [[Óengus mac Flann Sinna]], died 915.
* [[Máel Ruanaid mac Flann Sinna]], killed in 901
* [[Donnell mac Flann Sinna]], King of Mide 919–921.
* [[Lígach ingen Flann Sinna]], died 923.
* [[Conchobar mac Flann Sinna]], king of Mide 916–919.
* [[Áed mac Flann Sinna]], blinded on Donnchad Donn's orders in 919.
* [[Cerball mac Flann Sinna]]
* [[Muirgel ingen Flann Sinna]], died 928.

== Queen of Munster 
Gormflaith was notable for having been the successive [[queen consort]] of [[Munster]], [[Leinster]] and [[Kingship of Tara|Tara]].

Gormflaith was married first to King [[Cormac mac Cuilennáin]] of [[Munster]], who had taken vows of celibacy as a bishop. The marriage was not said to be consummated. MacShamhran (p.&amp;nbsp;203) writes that &quot;difficulties relating to this marriage leave it probable that it is a fiction – created when memory of Gormlaith became assimilated to the &quot;[[sovereignty goddess]]&quot; who had three husbands&quot;. However, recent work has criticised attempts to see influence from supernatural beliefs in the portrayals of Gormflaith.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Mhaonaigh |first=Máire Ní |date=2002 |title=Tales of Three Gormlaiths in Medieval Irish Literature |url=https://www.jstor.org/stable/30008176 |journal=Ériu |volume=52 |pages=1–24 |issn=0332-0758}}&lt;/ref&gt;

== Queen of Leinster 
Cormac was killed at the battle of Bealach Mugna in 908 by an alliance of Flann Sinna of [[Kingship of Tara|Tara]] and [[Cerball mac Muirecáin]], King of [[Leinster]]. Flann afterwards married Gormflaith to Cerball,&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Stafford |first=Pauline |url=https://books.google.com/books?id=2S7WbK-0x48C&amp;dq=Gormflaith+Cerball&amp;pg=PT348 |title=A Companion to the Early Middle Ages: Britain and Ireland c.500 – c.1100 |date=2013-03-26 |publisher=John Wiley &amp; Sons |isbn=978-1-118-49947-4 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Kennedy |first=Patrick |url=https://books.google.com/books?id=lvdLAAAAcAAJ&amp;dq=Gormflaith+Cormac&amp;pg=PA215 |title=The Bardic Stories of Ireland |date=1871 |publisher=M'Glashan and Gill |language=en}}&lt;/ref&gt; who is alleged (according to a text in the ''[[Book of Leinster]]'') to have abused her so much that she was forced to return to her father at least once.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Political intrigue 
MacShamhran writes (p.&amp;nbsp;203) ''&quot;... the case for accepting as historical her marriage to Cerball is strengthened by a [[dindshenchas]] poem in the [[Book of Leinster]], which also presents a different view of their relationship, implying that she was involved in intrigue on his behalf. She is blamed for the deaths of Cellach Carmain, who was an Ui Muirdaig dynast, and his wife Aillenn – apparently rivals of her husband. This circumstance, along with the fact that Cerball had the support of Flann Sinna at Belach Mugna, fits well with a Clan Cholmain-Ui Faelain alliance in the years prior to that battle.&quot;''

Ó Cróinín (pp.&amp;nbsp;219), citing the poem ''Cell Chorbbáin'' (composed shortly after 909), writes: ''&quot;It states quite categorically that Gormlaith was responsible for the death of Cellach of Carmun and his wife Aillend – 'she laid them in the church ground' (''dos-fuc i talmain cilli'') and by these actions 'she wrought terrible deeds' (''do-ringni gnimu grana''). This is clearly referring to a double-murder, and equally clearly, it is implicit that Gormlaith – and, by extension, her husband Cerball? – were involved together in a conspiracy to remove the reigning king of Leinster (here named as ''Cellach Carmun'') and presumably replace him with Cerball.&quot;'' Ó Cróinín goes on to compare the data in the poem with that of ''Cóic ríg tríchat'' to show that ''&quot;there is something wrong with the Ui Dunlainge succession at precisely this point. ... It looks very much as though the struggle for succession ... saw several of the Ui Muiredaig line eliminated in the first half of the ninth century, and their names were simply expunged from the record:&quot;''

== Queen of Tara 
After Cerball's death in 909 Gormlaith married her stepbrother [[Niall Glúndub]],&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Gollancz |first=Israel |url=https://books.google.com/books?id=ewAYAAAAYAAJ&amp;dq=Gormflaith+niall&amp;pg=PR51 |title=Hamlet in Iceland: Being the Icelandic Romantic Ambales Saga |date=1898 |publisher=Nutt |language=en}}&lt;/ref&gt; who died in 919. By him she had [[Muirchertach mac Néill]], ancestor to the [[O'Neill dynasty]] of the north of Ireland.

== After marriage 
The [[Annals of Clonmacnoise]] have her becoming poverty-stricken after the death of Niall, reduced to wandering from place to place as a poet to survive. This literary tradition, which appears over a century after her death, may be based upon a misreading of her obit in the [[Annals of Ulster]], which instead indicates she died in a [[convent]].

== Poems 
A number of poems of later date are ascribed to Gormflaith in [[Middle Irish]] sources, including laments for Cerball and Niall, but not for Cormac. L.M. McCraith, noting that &quot;the charm of Gaelic verse depends for the most part on an elaborate system of repetition and alliteration, which no other language can reproduce&quot;, gives this translation of the poem &quot;Gormlaith, the daughter of Flann, speaks to the Priest&quot;:&lt;ref&gt;{{Cite book |title=The Romance of Irish Heroines|last=McCraith|first=L.M.|publisher=Talbot Press|year=c. 1913 |pages=36–37}}&lt;/ref&gt;

&lt;poem&gt;
&quot;Monk, remove thy foot!
Lift it from the grave of Nial.
Too long dost thou heap earth
On him with whom I fain would lie.

Too long dost thou, Monk, there
Heap earth on Noble Nial,
Thou brown-haired friend, though gentle,
Press not with thy sole the earth!

Do not too firmly close the grave
O Priest, whose office is so sad.
Rise off the fair, the dark-knee’d Nial,
Monk! Remove thy foot!

O Mac Nial of finest gold
'Tis not my will that thou are bound [''i.e.'' in grave-clothes],
Leave – Ah! leave his stone and grave.
Monk! Remove thy foot!

I am Gormley, regent queen.
Daughter I of Flann the Bold!
Stand not thou upon the grave.
Monk! Remove thy foot!”
&lt;/poem&gt;

== See also 
* [[Gormflaith (Irish name)]]

== Foinsí 
* ''Three weddings and a funeral: rewriting Irish political history in the tenth century'', [[Dáibhí Ó Cróinín]], pp.&amp;nbsp;212–224; and ''Gormfhlaith, daughter of Flann Sinna and the lure of the sovereignty goddess'', [[Máirín Ní Dhonnchadha]], pp.&amp;nbsp;225–237, in ''Seanchas: Studies in Early and Medieval Irish Archaeology, History and Literature in Honour of Francis J. Byrne'', Dublin: Four Courts, 1999. {{ISBN|978-1-85182-489-2}}.
* ''Gormlaith (d. 948)'', p.&amp;nbsp;203, Ailbhe MacShamrain, in ''Medieval Ireland: An Encyclopedia'', 2005.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

[[Catagóir:Gaeil]]

== Teimpléad ==
&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre 
== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>0dwe1c26rvcve6yy0f2hnh9lsncpkwb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1313090</id>
      <parentid>1313089</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T06:49:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* ISO */</comment>
      <origin>1313090</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="12790" sha1="3tch6e9m79fmqfsfiteaw8psi825m6t" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Scéalta A&amp;B#ISO|Scéalta A&amp;B#ISO]] ]

== Ceanntásc ==

== ISO ==
* ''[[The Abbot of Drimnagh]]''=[[]], [[Aided Bresail]]=[[Anbhás Bhreasail]], [[Aided Conrói maic Dáiri]]=[[Anbhás Chú Raoi mhic Dháire]], [[Aided Diarmada meic Fergusa Cerrbeoil]]=[[Anbhás Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Aided Fergusa maic Róich]]=[[Anbhás Fhearghais mhic Róigh]], [[Aided Loegairi Buadaig]]=[[Aided Lóegairi Búadaig]]=[[Anbhás Laoghaire Buadhaigh]], [[Aided Maelodráin]]=[[Anbhás Mhaolodhráin]], [[Cath Almaine]]=[[Cath Almhaine]],  [[Cath Chairn Chonaill]], [[Cert Claidib Cormaic]]=[[Ceart Claímh Chormaic]], [[Comrac Liadaine ocus Cuirithir]]=[[Comhrac Liadaine agus Cuirithir]], [[Echtra Mac nEchach Muigmedóin]]=[[Eachtra Mac Eochadha Mhoighmheadhóin]], [[Feis tighe Chonáin]]=[[Feis Tí Chonáin]], [[Forbuis Droma Damhghaire]]=[[Forbhais Dhroim Dámhgháire]], [[Genemuin Chormaic]]=[[Giniúint Chormaic]], ''[[Oenach indiu luid in rí]]'', [[Orgguin trí mac Diarmata mic Cerbaill]]=[[Argain trí mhac Dhiarmada mhic Cearbhaill]], [[Scéla Colmáin meic Duach ocus Guairi meic Colmáin]]=[[Scéal Cholmáin mhic Dhuach agus Ghuaire mhic Colmáin]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Meic Teléne]], [[Scéla Guairi meic Colmáin ocus Óenu moccu Loígse]], [[Scéla Mongáin ocus Echdach Rígéicis]]=[[]]


* [[Becc mac Dé]]=[[Beag mac Dé]], [[Cas Corach]], [[Ellén Trechend]]=[[Eilléan Trícheann]], [[Cormac Ó Cadhlaigh]], [[David William Greene]], [[Standish Hayes O'Grady]]=[[Anéislis Aodh Ó Grádaigh]], [[Silva Gadelica]], [[William Maunsell Hennessy]]=[[Liam M. Ó hAonghusa]], [[Proinsias Mac Cana]], [[Tomás Ó Floinn]]
# [[Donn Bó]]
# [[Cumméne Fota]]=[[Cuimhin Fada]]
# [[Nad Crantail]]
# [[Gormflaith ingen Flann Sinna]]
#* [[Daniél ua Líahaiti]], [[Vernam Hull]]
# [[James George O'Keeffe]]=[[Séamus Ó Caoimh]]
#* [[Máirín Ní Dhonnchadha]]

== Nad Crantail ==
Sa mhórscéal de chuid [[an Rúraíocht|na Rúraíochta]], [[Táin Bó Cuailnge]], is gaiscíoch é '''Nath Crantail''' (Sean-Ghaeilge: '''Nad Crantail''') a théann i gcomhrac aonair in éadan {{h|Cú Chulainn}}, a bhí ag iarraidh arm [[Medb|Méabha]] a mhoilliú ar a shlí chun an [[Ulaid]] a ionsú.

'' Méabh sends for Nath Crantail to fight Cú Chulainn.  He will only agree to fight if promised Medb's daughter [[Findabair]], which Medb agrees to.  Cú Chulainn is warned of his impending fight by Lugaid, but is unconcerned.

'' Cú Chulainn is hunting birds when Nath Crantail comes to fight him wielding nine holly stakes.  Nath throws all nine stakes at Cú Chulainn, but he manages to jump up onto the point of each stake.  In the meantime, the birds he is hunting fly away.  He chases after the birds, but appears to everyone else to be fleeing from the fight.  When confronted with this, Cú Chulainn claims that Nath Crantail had not come to fight him with a real weapon, and he would not kill someone who was not armed.  He issues a challenge for Nath Crantail to come fight him the next day.

'' When Nath Crantail meets Cú Chulainn for that fight, he sees that Cú Chulainn is just a “beardless boy”&lt;ref&gt;Carson, C. (2007). The Táin. New York: Penguin Group.&lt;/ref&gt; and refuses to fight him.  In response to this, Cú Chulainn claims not to be himself, lures Nath Craintail away, and dons a fake beard made from blackberries.  Now that Cú Chulainn has a beard, Nath Crantail is willing to fight him.  They agree on a fight consisting of spear throwing, where only upward dodging is allowed. Nath Crantail takes the first shoot, but Cú Chulainn jumps over it.  Next, Cú Chulainn throws a spear that hits Nath Crantail in the head.  After this, Nath Crantail requests to be allowed to tell his sons about his hidden treasure before Cú Chulainn finishes him off.  Cú Chulainn agrees, and after Nath Crantail goes back to his camp to speak to his sons, he comes back to finish the fight.  He throws his sword at Cú Chulainn, which is dodged by jumping. Cú Chulainn then enters a torque state, landing on Nath Craintail’s shield before cutting off his head.  Cú Chulainn further cuts up Nath Craintail’s body into four pieces before chanting a verse to mark the occasion.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

[[Catagóir:An Rúraíocht]]

== Gormflaith ingen Flann Sinna ==
'''Gormflaith ingen Flann Sinna''' (c. 870–948) was an Irish [[Queen consort|Queen]] of [[Ríthe na Teamhrach]], [[Mumhain]] and [[Laighin]].

| birth_date   = c. 870
| death_date   = 948
| consort      = yes
| spouse       = [[Cormac mac Cuilennáin]]&lt;br&gt;[[Cerball mac Muirecáin]]&lt;br&gt;[[Niall Glúndub]]
| issue        = [[Muirchertach mac Néill]]
| house        = [[Clann Cholmáin]]
| father       = [[Flann Sinna]]
| mother       = [[Gormlaith ingen Flann mac Conaing]]

== Family background 
Gormflaith was the daughter of [[Flann Sinna]], [[ardrí na hÉireann]] from 879 to 916.  Her mother was [[Gormlaith ingen Flann mac Conaing]] of [[Brega]]. Her known siblings were:
* [[Donnchad Donn]], her full sibling.
* [[Óengus mac Flann Sinna]], died 915.
* [[Máel Ruanaid mac Flann Sinna]], killed in 901
* [[Donnell mac Flann Sinna]], King of Mide 919–921.
* [[Lígach ingen Flann Sinna]], died 923.
* [[Conchobar mac Flann Sinna]], king of Mide 916–919.
* [[Áed mac Flann Sinna]], blinded on Donnchad Donn's orders in 919.
* [[Cerball mac Flann Sinna]]
* [[Muirgel ingen Flann Sinna]], died 928.

== Queen of Munster 
Gormflaith was notable for having been the successive [[queen consort]] of [[Munster]], [[Leinster]] and [[Kingship of Tara|Tara]].

Gormflaith was married first to King [[Cormac mac Cuilennáin]] of [[Munster]], who had taken vows of celibacy as a bishop. The marriage was not said to be consummated. MacShamhran (p.&amp;nbsp;203) writes that &quot;difficulties relating to this marriage leave it probable that it is a fiction – created when memory of Gormlaith became assimilated to the &quot;[[sovereignty goddess]]&quot; who had three husbands&quot;. However, recent work has criticised attempts to see influence from supernatural beliefs in the portrayals of Gormflaith.&lt;ref&gt;{{Cite journal |last=Mhaonaigh |first=Máire Ní |date=2002 |title=Tales of Three Gormlaiths in Medieval Irish Literature |url=https://www.jstor.org/stable/30008176 |journal=Ériu |volume=52 |pages=1–24 |issn=0332-0758}}&lt;/ref&gt;

== Queen of Leinster 
Cormac was killed at the battle of Bealach Mugna in 908 by an alliance of Flann Sinna of [[Kingship of Tara|Tara]] and [[Cerball mac Muirecáin]], King of [[Leinster]]. Flann afterwards married Gormflaith to Cerball,&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Stafford |first=Pauline |url=https://books.google.com/books?id=2S7WbK-0x48C&amp;dq=Gormflaith+Cerball&amp;pg=PT348 |title=A Companion to the Early Middle Ages: Britain and Ireland c.500 – c.1100 |date=2013-03-26 |publisher=John Wiley &amp; Sons |isbn=978-1-118-49947-4 |language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite book |last=Kennedy |first=Patrick |url=https://books.google.com/books?id=lvdLAAAAcAAJ&amp;dq=Gormflaith+Cormac&amp;pg=PA215 |title=The Bardic Stories of Ireland |date=1871 |publisher=M'Glashan and Gill |language=en}}&lt;/ref&gt; who is alleged (according to a text in the ''[[Book of Leinster]]'') to have abused her so much that she was forced to return to her father at least once.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Political intrigue 
MacShamhran writes (p.&amp;nbsp;203) ''&quot;... the case for accepting as historical her marriage to Cerball is strengthened by a [[dindshenchas]] poem in the [[Book of Leinster]], which also presents a different view of their relationship, implying that she was involved in intrigue on his behalf. She is blamed for the deaths of Cellach Carmain, who was an Ui Muirdaig dynast, and his wife Aillenn – apparently rivals of her husband. This circumstance, along with the fact that Cerball had the support of Flann Sinna at Belach Mugna, fits well with a Clan Cholmain-Ui Faelain alliance in the years prior to that battle.&quot;''

Ó Cróinín (pp.&amp;nbsp;219), citing the poem ''Cell Chorbbáin'' (composed shortly after 909), writes: ''&quot;It states quite categorically that Gormlaith was responsible for the death of Cellach of Carmun and his wife Aillend – 'she laid them in the church ground' (''dos-fuc i talmain cilli'') and by these actions 'she wrought terrible deeds' (''do-ringni gnimu grana''). This is clearly referring to a double-murder, and equally clearly, it is implicit that Gormlaith – and, by extension, her husband Cerball? – were involved together in a conspiracy to remove the reigning king of Leinster (here named as ''Cellach Carmun'') and presumably replace him with Cerball.&quot;'' Ó Cróinín goes on to compare the data in the poem with that of ''Cóic ríg tríchat'' to show that ''&quot;there is something wrong with the Ui Dunlainge succession at precisely this point. ... It looks very much as though the struggle for succession ... saw several of the Ui Muiredaig line eliminated in the first half of the ninth century, and their names were simply expunged from the record:&quot;''

== Queen of Tara 
After Cerball's death in 909 Gormlaith married her stepbrother [[Niall Glúndub]],&lt;ref&gt;{{Cite book |last=Gollancz |first=Israel |url=https://books.google.com/books?id=ewAYAAAAYAAJ&amp;dq=Gormflaith+niall&amp;pg=PR51 |title=Hamlet in Iceland: Being the Icelandic Romantic Ambales Saga |date=1898 |publisher=Nutt |language=en}}&lt;/ref&gt; who died in 919. By him she had [[Muirchertach mac Néill]], ancestor to the [[O'Neill dynasty]] of the north of Ireland.

== After marriage 
The [[Annals of Clonmacnoise]] have her becoming poverty-stricken after the death of Niall, reduced to wandering from place to place as a poet to survive. This literary tradition, which appears over a century after her death, may be based upon a misreading of her obit in the [[Annals of Ulster]], which instead indicates she died in a [[convent]].

== Poems 
A number of poems of later date are ascribed to Gormflaith in [[Middle Irish]] sources, including laments for Cerball and Niall, but not for Cormac. L.M. McCraith, noting that &quot;the charm of Gaelic verse depends for the most part on an elaborate system of repetition and alliteration, which no other language can reproduce&quot;, gives this translation of the poem &quot;Gormlaith, the daughter of Flann, speaks to the Priest&quot;:&lt;ref&gt;{{Cite book |title=The Romance of Irish Heroines|last=McCraith|first=L.M.|publisher=Talbot Press|year=c. 1913 |pages=36–37}}&lt;/ref&gt;

&lt;poem&gt;
&quot;Monk, remove thy foot!
Lift it from the grave of Nial.
Too long dost thou heap earth
On him with whom I fain would lie.

Too long dost thou, Monk, there
Heap earth on Noble Nial,
Thou brown-haired friend, though gentle,
Press not with thy sole the earth!

Do not too firmly close the grave
O Priest, whose office is so sad.
Rise off the fair, the dark-knee’d Nial,
Monk! Remove thy foot!

O Mac Nial of finest gold
'Tis not my will that thou are bound [''i.e.'' in grave-clothes],
Leave – Ah! leave his stone and grave.
Monk! Remove thy foot!

I am Gormley, regent queen.
Daughter I of Flann the Bold!
Stand not thou upon the grave.
Monk! Remove thy foot!”
&lt;/poem&gt;

== See also 
* [[Gormflaith (Irish name)]]

== Foinsí 
* ''Three weddings and a funeral: rewriting Irish political history in the tenth century'', [[Dáibhí Ó Cróinín]], pp.&amp;nbsp;212–224; and ''Gormfhlaith, daughter of Flann Sinna and the lure of the sovereignty goddess'', [[Máirín Ní Dhonnchadha]], pp.&amp;nbsp;225–237, in ''Seanchas: Studies in Early and Medieval Irish Archaeology, History and Literature in Honour of Francis J. Byrne'', Dublin: Four Courts, 1999. {{ISBN|978-1-85182-489-2}}.
* ''Gormlaith (d. 948)'', p.&amp;nbsp;203, Ailbhe MacShamrain, in ''Medieval Ireland: An Encyclopedia'', 2005.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

[[Catagóir:Gaeil]]

== Teimpléad ==
&lt;ref name=iso /&gt;

== Achoimre 
== Foinsí 
=== Lámhscríbhinní 
Tá an scéal le fáil sna lámhscríbhinní a leanas:&lt;ref name=isoSources /&gt;&lt;ref name=msomit17 /&gt;

=== Eagráin 
=== Aistriúcháin 
== Naisc sheachtracha 
* [https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html xxx] ar Irish Sagas Online (ISO)
* [https://codecs.vanhamel.nl/xxx xxx] ar CODECS

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=iso&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-index.html | teideal = xxx | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=isoSources&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/xxx/xxx-sources.html | teideal =  - Online sources | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=msomit17&gt;{{lua idirlín | url = https://celt.ucc.ie/MsOmit2017/texts.html | teideal = xxx | foilsitheoir = MsOmit17, [[Corpus of Electronic Texts|CELT]] | dátarochtana = 11-04-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:]]

== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>3tch6e9m79fmqfsfiteaw8psi825m6t</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Power Rangers Turbo</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126126</id>
    <revision>
      <id>1313001</id>
      <parentid>1312935</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T15:24:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TVShowsFan2005</username>
        <id>71551</id>
      </contributor>
      <origin>1313001</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="663" sha1="410tikhy31h5j8303ujtkd50mn27aem" xml:space="preserve">Is Clár teilifíse é Power Rangers Turbo a craoladh ar TG4. 

== Guthanna agus Criú ==

* [[Carmel Stephens]]
* Stiúideo dubáil: [[Macalla Teoranta|Macalla]]

== Eipeasóidí (Neamhchríochnaithe) ==

# Aistrigh go Turbo: Cuid a Dó (1 Deireadh Fómhair 1998)
# Tarchur Dodhéanta (8 Deireadh Fómhair 1998)
# A ghrá geal, rinne mé na Rangers a chrapadh: Cuid a Dó (15 Deireadh Fómhair 1998)
# Rothar Tógtha do na Gormacha (22 Deireadh Fómhair 1998)
# Teachtaireacht na Mílaoise (10 Samhain 1998)
# Tiomántán le Buachan (12 Samhain 1998)
# Tuí witchery (3 Nollaig 1998)
# Nuair a Reoiteann an t-Am Thart (21 Nollaig 1998)


[[Catagóir:Cartúin]]</text>
      <sha1>410tikhy31h5j8303ujtkd50mn27aem</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1313002</id>
      <parentid>1313001</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T15:26:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TVShowsFan2005</username>
        <id>71551</id>
      </contributor>
      <origin>1313002</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="701" sha1="c6e0jv6l70lk85uti5fi6g1i8dxd9ks" xml:space="preserve">Is Clár teilifíse é Power Rangers Turbo a craoladh ar TG4. 

== Guthanna agus Criú ==

* [[Carmel Stephens]]
* Stiúideo dubáil: [[Macalla Teoranta|Macalla]]

== Eipeasóidí (Neamhchríochnaithe) ==

# Aistrigh go Turbo: Cuid a Dó (1 Deireadh Fómhair 1998)
# Tarchur Dodhéanta (8 Deireadh Fómhair 1998)
# A ghrá geal, rinne mé na Rangers a chrapadh: Cuid a Dó (15 Deireadh Fómhair 1998)
# Rothar Tógtha do na Gormacha (22 Deireadh Fómhair 1998)
# Teachtaireacht na Mílaoise (10 Samhain 1998)
# Tiomántán le Buachan (12 Samhain 1998)
# Tuí witchery (3 Nollaig 1998)
# Nuair a Reoiteann an t-Am Thart (21 Nollaig 1998)
# An Lá is Dorcha (22 December 1998)


[[Catagóir:Cartúin]]</text>
      <sha1>c6e0jv6l70lk85uti5fi6g1i8dxd9ks</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1313008</id>
      <parentid>1313002</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T15:52:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TVShowsFan2005</username>
        <id>71551</id>
      </contributor>
      <origin>1313008</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="745" sha1="j7p0xk9ay0ar1qfln84xxzjd0eyww6n" xml:space="preserve">Is Clár teilifíse é Power Rangers Turbo a craoladh ar TG4. 

== Guthanna agus Criú ==

* [[Carmel Stephens]]
* Stiúideo dubáil: [[Macalla Teoranta|Macalla]]

== Eipeasóidí (Neamhchríochnaithe) ==

# Aistrigh go Turbo: Cuid a Dó (1 Deireadh Fómhair 1998)
# Tarchur Dodhéanta (8 Deireadh Fómhair 1998)
# A ghrá geal, rinne mé na Rangers a chrapadh: Cuid a Dó (15 Deireadh Fómhair 1998)
# Rothar Tógtha do na Gormacha (22 Deireadh Fómhair 1998)
# Teachtaireacht na Mílaoise (10 Samhain 1998)
# Tiomántán le Buachan (12 Samhain 1998)
# Tuí witchery (3 Nollaig 1998)
# Nuair a Reoiteann an t-Am Thart (21 Nollaig 1998)
# An Lá is Dorcha (22 Nollaig 1998)
# Imbhualadh na Meigeazord (28 Nollaig 1998)


[[Catagóir:Cartúin]]</text>
      <sha1>j7p0xk9ay0ar1qfln84xxzjd0eyww6n</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1313042</id>
      <parentid>1313008</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T18:19:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TVShowsFan2005</username>
        <id>71551</id>
      </contributor>
      <origin>1313042</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="782" sha1="t8uw82c1x1lo10nnt5nzlu0bz6qufqu" xml:space="preserve">Is Clár teilifíse é Power Rangers Turbo a craoladh ar TG4. 

== Guthanna agus Criú ==

* [[Carmel Stephens]]
* Stiúideo dubáil: [[Macalla Teoranta|Macalla]]

== Eipeasóidí (Neamhchríochnaithe) ==

# Aistrigh go Turbo: Cuid a Dó (1 Deireadh Fómhair 1998)
# Tarchur Dodhéanta (8 Deireadh Fómhair 1998)
# A ghrá geal, rinne mé na Rangers a chrapadh: Cuid a Dó (15 Deireadh Fómhair 1998)
# Rothar Tógtha do na Gormacha (22 Deireadh Fómhair 1998)
# Teachtaireacht na Mílaoise (10 Samhain 1998)
# Tiomántán le Buachan (12 Samhain 1998)
# Tuí witchery (3 Nollaig 1998)
# Nuair a Reoiteann an t-Am Thart (21 Nollaig 1998)
# An Lá is Dorcha (22 Nollaig 1998)
# Titim an taibhse (24 Nollaig 1998)
# Imbhualadh na Meigeazord (28 Nollaig 1998)


[[Catagóir:Cartúin]]</text>
      <sha1>t8uw82c1x1lo10nnt5nzlu0bz6qufqu</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1313043</id>
      <parentid>1313042</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T18:43:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TVShowsFan2005</username>
        <id>71551</id>
      </contributor>
      <origin>1313043</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="818" sha1="7uok91ago8uw7rs2sr0yelp9oz0g713" xml:space="preserve">Is Clár teilifíse é Power Rangers Turbo a craoladh ar TG4. 

== Guthanna agus Criú ==

* [[Carmel Stephens]]
* Stiúideo dubáil: [[Macalla Teoranta|Macalla]]

== Eipeasóidí (Neamhchríochnaithe) ==

# Aistrigh go Turbo: Cuid a Dó (1 Deireadh Fómhair 1998)
# Tarchur Dodhéanta (8 Deireadh Fómhair 1998)
# A ghrá geal, rinne mé na Rangers a chrapadh: Cuid a Dó (15 Deireadh Fómhair 1998)
# Rothar Tógtha do na Gormacha (22 Deireadh Fómhair 1998)
# Teachtaireacht na Mílaoise (10 Samhain 1998)
# Tiomántán le Buachan (12 Samhain 1998)
# Tuí witchery (3 Nollaig 1998)
# Nuair a Reoiteann an t-Am Thart (21 Nollaig 1998)
# An Lá is Dorcha (22 Nollaig 1998)
# Titim an taibhse (24 Nollaig 1998)
# Imbhualadh na Meigeazord (28 Nollaig 1998)
# An Ranger Robot (29 Nollaig 1998)


[[Catagóir:Cartúin]]</text>
      <sha1>7uok91ago8uw7rs2sr0yelp9oz0g713</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Messor cephalotes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126144</id>
    <revision>
      <id>1312976</id>
      <parentid>1312972</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T12:26:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ériugena</username>
        <id>188</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1312976</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6418" sha1="nzo71jdm9gimquzl82wwzi455d1134s" xml:space="preserve">{{Teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
Is é '''''Messor cephalotes''''' an speiceas is mó  a bhfuil aithne air de sheangán fómhair  ar fud an domhain. Dúchasach d'Oirthear na hAfraice, agus faightear é san [[An Aetóip|Aetóip]], [[An Chéinia|sa Chéinia]], agus [[An Tansáin|sa Tansáin]]. Tá an speiceas seo aitheanta mar gheall ar a mhéid iontach agus a struchtúr casta sóisialta.

== Cur síos ==
Tomhaiseann banríon an ''Messor cephalotes'' idir 22 agus 25 mm ar fhad, agus agus bíonn na hoibrithe idir 5 agus 19 mm. Léiríonn an speiceas polamorfacht, le trí shainaicme oibrí: beag, meánach, agus mór. Tá ceann na banríona dearg, tóracs dubh, agus bolg a bhfuil patrún dearg air. Bíonn na hoibrithe dearg den chuid is mó le bolg dubh. &lt;ref name=&quot;qualityants&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://qualityants.nl/en/ants/messor-cephalotes/|title=Messor cephalotes|work=QualityAnts|access-date=2025-06-18}}&lt;/ref&gt;

Tógann ''Messor cephalotes'' neadacha trí tholláin agus seomraí a thochailt in ithir, agus is fearr leis limistéir the, ghrianmhara, oscailte. Mar bhailitheoir síl, stórálann sé síolta i seomraí faoi thalamh agus forlíonann sé a aiste bia le feithidí beaga cosúil le cuileoga torthaí, criogair, agus minphéisteanna. Teastaíonn íosmhéid siúcra uaidh.&lt;ref name=&quot;antderground&quot;&gt;{{Cite web |title=Messor cephalotes |url=https://www.antderground.com/en/product/messor-cephalotes/ |access-date=2025-06-18 |website=Antderground}}&lt;/ref&gt;

Is speiceas monagamach é (banríon amháin in aghaidh na coilíneachta) go hiomlán  clúideach, agus ní gá bia don bhanríon bia le linn na céime bunaithe. Féadann coilíneachtaí fás go dtí roinnt mílte oibrí. Tá an speiceas creathadh-íogair agus is fearr a éiríonn leis i dtimpeallachtaí ciúine.&lt;ref name=&quot;qualityants&quot; /&gt;


== Dáileadh ==
Tá ''Messor cephalotes'' dáilte ar fud Oirthear na hAfraice, go háirithe  san [[An Aetóip|Aetóip]],sa [[An Chéinia|Chéinia]], agus sa [[An Tansáin|Tansáin]]. Cónaíonn sé i dtimpeallachtaí tura agus breacthura agus tá sé an-oiriúnaithe do chóras aeráide trópaiceach an réigiúin.&lt;ref name=&quot;NOS&quot;&gt;{{Cite web |date= 2024 -06 -06 |title= Gabhálacha Vier in Kenia voor smokkel van exotische mieren |url= https://nos.nl/artikel/2563664-vier-arrestaties-in-kenia-voor-smokkel-van-exotische-mieren | access - date = 2025 -06 -18 |website=[Nederlandse Omroep Stichting| nos]] |language=nl}}&lt;/ref&gt;

== Iompar agus éiceolaíocht ==
Tá an speiceas seo gráiniliteach go príomha, ag bailiú síolta agus á stóráil i seomraí faoi thalamh iad. Bíonn sé ar thóir feithidí agus cuidíonn sé le síolta a scaipeadh, ag cur le cothromaíocht an éiceachórais. Níl sé an-ionsaitheach ach tá sé an-chosantach faoina fhearann.&lt;ref name=&quot;antderground&quot;/&gt;

== Cúram faoi chuing ==
Tá an-tóir ag bailitheoirí ar '' Messor cephalotes '' mar gheall ar a iompar. Is féidir leo coilíneachtaí casta a thógáil i [[formicarium]]. Ina theannta sin, is rialaitheoirí éifeachtacha lotnaidí iad freisin, mar shampla i dtithe gloine.&lt;ref name=&quot;NOS&quot; /&gt;

I mbraighdeanas, is fearr le '' Messor cephalotes '' teochtaí idir {{cvt|25 -28|C}} agus bogthaise neide idir 60 agus 70%. Is féidir le bogthaise chomhthimpeallach a bheith níos ísle (30 -50%). Ní éilíonn an speiceas geimhriú agus bíonn sé gníomhach i rith na bliana. Éiríonn go maith le coilíneachtaí i socrúcháin ghainimh-bhunaithe nó nádúrtha le creathadh íseal.&lt;ref name=&quot;qualityants&quot; /&gt;


== Trádáil mhídhleathach ==
Tá allmhairiú nó onnmhairiú na n-ainmhithe seo an-rialaithe agus mídhleathach i roinnt áiteanna.&lt;ref name='trade'&gt;{{cite news |last1=Muia |first1=Wycliffe |title=One ant for $220: The new frontier of wildlife trafficking |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cg4g44zv37qo |access-date=31 March 2026 |publisher=BBC |date=29 March 2026}}&lt;/ref&gt;  Is féidir le banríon seangáin a smuigleáiltear go mídhleathach 200 [[Euro]] a bhaint amach ar an margadh dubh.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2024-06-06 |title=Waarom betalen mensen tot 200 euro voor een mier? 'Met zo'n kolonie haal je een hele maatschappij in huis. Dat is fascinerend' |trans-title= Why do people pay up to 200 euros for an ant? &quot;With such a colony, you bring an entire society into your home; that is fascinating.&quot; |url=https://www.standaard.be/binnenland/waarom-betalen-mensen-tot-200-euro-voor-een-mier-met-zo-n-kolonie-haal-je-een-hele-maatschappij-in-huis-dat-is-fascinerend/58074422.html |access-date=2025-06-18 |work=[[De Standaard]] |language=nl}}&lt;/ref&gt; 

Cé go bhfuil bailiú agus easpórtáil ón gCéinia dlíthiúil,&lt;ref name='trade' /&gt;  tá pionós trom ag gabháil le smuigleáil na seangán seo ón tír agus gearrtar íos-phianbhreith phríosúin deich mbliana nó fíneáil 20 milliún scilling Céiniach.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2024-06-13 |title=Uitspraak in zaak Belgische mierensmokkelaars uitgesteld |trans-title= Verdict in Belgian ant smugglers case postponed  |url=https://nos.nl/artikel/2564732-uitspraak-in-zaak-belgische-mierensmokkelaars-uitgesteld |access-date=2025-06-18 |work=NOS |language=nl}}&lt;/ref&gt;   Sna blianta 2025 agus 2026, bhí smuigléirí gafa leis na céadta seangán agus ionchúisíodh iad, ag fáil clúdach nuachta ar fud an domhain.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Muia |first1=Wycliffe |title=Chinese national arrested over attempt to smuggle 2,000 queen ants from Kenya |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cz7gd57z33zo |access-date=12 March 2026 |publisher=BBC |date=12 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Zane |first1=Damian |title=Ant smugglers caught with hundreds of prized insects in Kenya |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cd6jn5exv24o |access-date=12 March 2026 |publisher=BBC |date=14 April 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Wandera |first1=Akisa |last2=Muia |first2=Wycliffe |title=Gang who smuggled thousands of queen ants sentenced in Kenya |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cy0x07pr8dno |access-date=12 March 2026 |publisher=BBC |date=7 May 2025}}&lt;/ref&gt;

==Naisc sheachtracha==
* [https://www.antwiki.org/wiki/Messor_cephalotes Messor cephalotes] at Antwiki
* ̈[https://www.theguardian.com/environment/ng-interactive/2026/may/13/smuggled-illegal-global-trade-giant-harvester-ants-kenya-asia-europe Smuggled in syringes: how Nairobi became a nexus for the black market in giant harvester ants]
==Tagairtí==</text>
      <sha1>nzo71jdm9gimquzl82wwzi455d1134s</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1312977</id>
      <parentid>1312976</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T12:28:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ériugena</username>
        <id>188</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1312977</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6440" sha1="ox377vbkecaf9lpij9oqgtkbnk7z3h3" xml:space="preserve">{{Teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
Is é '''''Messor cephalotes''''' an speiceas is mó  a bhfuil aithne air de sheangán fómhair  ar fud an domhain. Dúchasach d'Oirthear na hAfraice, agus faightear é san [[An Aetóip|Aetóip]], [[An Chéinia|sa Chéinia]], agus [[An Tansáin|sa Tansáin]]. Tá an speiceas seo aitheanta mar gheall ar a mhéid iontach agus a struchtúr casta sóisialta.

== Cur síos ==
Tomhaiseann banríon an ''Messor cephalotes'' idir 22 agus 25 mm ar fhad, agus agus bíonn na hoibrithe idir 5 agus 19 mm. Léiríonn an speiceas polamorfacht, le trí shainaicme oibrí: beag, meánach, agus mór. Tá ceann na banríona dearg, tóracs dubh, agus bolg a bhfuil patrún dearg air. Bíonn na hoibrithe dearg den chuid is mó le bolg dubh. &lt;ref name=&quot;qualityants&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://qualityants.nl/en/ants/messor-cephalotes/|teideal=Messor cephalotes|work=QualityAnts|access-date=2025-06-18}}&lt;/ref&gt;

Tógann ''Messor cephalotes'' neadacha trí tholláin agus seomraí a thochailt in ithir, agus is fearr leis limistéir the, ghrianmhara, oscailte. Mar bhailitheoir síl, stórálann sé síolta i seomraí faoi thalamh agus forlíonann sé a aiste bia le feithidí beaga cosúil le cuileoga torthaí, criogair, agus minphéisteanna. Teastaíonn íosmhéid siúcra uaidh.&lt;ref name=&quot;antderground&quot;&gt;{{Cite web |teideal=Messor cephalotes |url=https://www.antderground.com/en/product/messor-cephalotes/ |access-date=2025-06-18 |website=Antderground}}&lt;/ref&gt;

Is speiceas monagamach é (banríon amháin in aghaidh na coilíneachta) go hiomlán  clúideach, agus ní gá bia don bhanríon bia le linn na céime bunaithe. Féadann coilíneachtaí fás go dtí roinnt mílte oibrí. Tá an speiceas creathadh-íogair agus is fearr a éiríonn leis i dtimpeallachtaí ciúine.&lt;ref name=&quot;qualityants&quot; /&gt;


== Dáileadh ==
Tá ''Messor cephalotes'' dáilte ar fud Oirthear na hAfraice, go háirithe  san [[An Aetóip|Aetóip]],sa [[An Chéinia|Chéinia]], agus sa [[An Tansáin|Tansáin]]. Cónaíonn sé i dtimpeallachtaí tura agus breacthura agus tá sé an-oiriúnaithe do chóras aeráide trópaiceach an réigiúin.&lt;ref name=&quot;NOS&quot;&gt;{{Cite web |date= 2024 -06 -06 |teideal= Gabhálacha Vier in Kenia voor smokkel van exotische mieren |url= https://nos.nl/artikel/2563664-vier-arrestaties-in-kenia-voor-smokkel-van-exotische-mieren | access - date = 2025 -06 -18 |website=[Nederlandse Omroep Stichting| nos]] |language=nl}}&lt;/ref&gt;

== Iompar agus éiceolaíocht ==
Tá an speiceas seo gráiniliteach go príomha, ag bailiú síolta agus á stóráil i seomraí faoi thalamh iad. Bíonn sé ar thóir feithidí agus cuidíonn sé le síolta a scaipeadh, ag cur le cothromaíocht an éiceachórais. Níl sé an-ionsaitheach ach tá sé an-chosantach faoina fhearann.&lt;ref name=&quot;antderground&quot;/&gt;

== Cúram faoi chuing ==
Tá an-tóir ag bailitheoirí ar '' Messor cephalotes '' mar gheall ar a iompar. Is féidir leo coilíneachtaí casta a thógáil i [[formicarium]]. Ina theannta sin, is rialaitheoirí éifeachtacha lotnaidí iad freisin, mar shampla i dtithe gloine.&lt;ref name=&quot;NOS&quot; /&gt;

I mbraighdeanas, is fearr le '' Messor cephalotes '' teochtaí idir {{cvt|25 -28|C}} agus bogthaise neide idir 60 agus 70%. Is féidir le bogthaise chomhthimpeallach a bheith níos ísle (30 -50%). Ní éilíonn an speiceas geimhriú agus bíonn sé gníomhach i rith na bliana. Éiríonn go maith le coilíneachtaí i socrúcháin ghainimh-bhunaithe nó nádúrtha le creathadh íseal.&lt;ref name=&quot;qualityants&quot; /&gt;


== Trádáil mhídhleathach ==
Tá allmhairiú nó onnmhairiú na n-ainmhithe seo an-rialaithe agus mídhleathach i roinnt áiteanna.&lt;ref name='trade'&gt;{{cite news |last1=Muia |first1=Wycliffe |teideal=One ant for $220: The new frontier of wildlife trafficking |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cg4g44zv37qo |access-date=31 March 2026 |publisher=BBC |date=29 March 2026}}&lt;/ref&gt;  Is féidir le banríon seangáin a smuigleáiltear go mídhleathach 200 [[Euro]] a bhaint amach ar an margadh dubh.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2024-06-06 |teideal=Waarom betalen mensen tot 200 euro voor een mier? 'Met zo'n kolonie haal je een hele maatschappij in huis. Dat is fascinerend' |trans-teideal= Why do people pay up to 200 euros for an ant? &quot;With such a colony, you bring an entire society into your home; that is fascinating.&quot; |url=https://www.standaard.be/binnenland/waarom-betalen-mensen-tot-200-euro-voor-een-mier-met-zo-n-kolonie-haal-je-een-hele-maatschappij-in-huis-dat-is-fascinerend/58074422.html |access-date=2025-06-18 |work=[[De Standaard]] |language=nl}}&lt;/ref&gt; 

Cé go bhfuil bailiú agus easpórtáil ón gCéinia dlíthiúil,&lt;ref name='trade' /&gt;  tá pionós trom ag gabháil le smuigleáil na seangán seo ón tír agus gearrtar íos-phianbhreith phríosúin deich mbliana nó fíneáil 20 milliún scilling Céiniach.&lt;ref&gt;{{Cite news |date=2024-06-13 |teideal=Uitspraak in zaak Belgische mierensmokkelaars uitgesteld |trans-teideal= Verdict in Belgian ant smugglers case postponed  |url=https://nos.nl/artikel/2564732-uitspraak-in-zaak-belgische-mierensmokkelaars-uitgesteld |access-date=2025-06-18 |work=NOS |language=nl}}&lt;/ref&gt;   Sna blianta 2025 agus 2026, bhí smuigléirí gafa leis na céadta seangán agus ionchúisíodh iad, ag fáil clúdach nuachta ar fud an domhain.&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Muia |first1=Wycliffe |teideal=Chinese national arrested over attempt to smuggle 2,000 queen ants from Kenya |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cz7gd57z33zo |access-date=12 March 2026 |publisher=BBC |date=12 March 2026}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Zane |first1=Damian |teideal=Ant smugglers caught with hundreds of prized insects in Kenya |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cd6jn5exv24o |access-date=12 March 2026 |publisher=BBC |date=14 April 2025}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite news |last1=Wandera |first1=Akisa |last2=Muia |first2=Wycliffe |teideal=Gang who smuggled thousands of queen ants sentenced in Kenya |url=https://www.bbc.co.uk/news/articles/cy0x07pr8dno |access-date=12 March 2026 |publisher=BBC |date=7 May 2025}}&lt;/ref&gt;

==Naisc sheachtracha==
* [https://www.antwiki.org/wiki/Messor_cephalotes Messor cephalotes] at Antwiki
* ̈[https://www.theguardian.com/environment/ng-interactive/2026/may/13/smuggled-illegal-global-trade-giant-harvester-ants-kenya-asia-europe Smuggled in syringes: how Nairobi became a nexus for the black market in giant harvester ants]
==Tagairtí==</text>
      <sha1>ox377vbkecaf9lpij9oqgtkbnk7z3h3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Nichelle Nichols</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126147</id>
    <revision>
      <id>1312975</id>
      <parentid>1312939</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T12:12:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1312975</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1420" sha1="d1ibkwaechzdb4l0jw8kn3scp4e8qjx" xml:space="preserve">Grace Dell &quot;Nichelle&quot; Nichols, 28ú Nollaig 1932 - 30ú Iuíl 2022.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.cnn.com/2022/07/31/entertainment/nichelle-nichols-star-trek-dies|teideal=Nichelle Nichols, trailblazing ‘Star Trek’ actress, dies at 89|údar=Zoe Sottile,Chris Boyette,Todd Leopold|dáta=2022-07-31|language=en|work=CNN|dátarochtana=2026-05-13}}&lt;/ref&gt; Bhí Nichelle an aisteoir [[Meiriceánach]], amhránaí, agus damhsóir. Tá an rol i [[Star Trek: The Original Series|Star Trek]] mar [[Nyota Uhura]] is mó. Chabhraigh sí an [[Gluaiseacht Meririceánach na hAfraice]] leis an rol ar an Star Trek. Rinne sí obair dheonach le [[NASA]] 1977-2015.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://grin.hq.nasa.gov/ABSTRACTS/GPN-2004-00017.html|teideal=GPN-2004-00017 - Nichelle Nichols, NASA Recruiter|work=grin.hq.nasa.gov|dátarochtana=2026-05-13|archivedate=2009-12-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20091222042250/http://grin.hq.nasa.gov/ABSTRACTS/GPN-2004-00017.html}}&lt;/ref&gt;


&lt;big&gt;Star Trek&lt;/big&gt;

Bhí Nichols ar cheann de na chéad mhná Dubha a bhí le feiceáil i sraith mhór teilifíse. Spreag sí Whoopi Goldberg óg.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://transporting.to/CyberWoman/whoopi.html|teideal=A Woman's CyberSpace - Whoopi Goldberg|work=transporting.to|dátarochtana=2026-05-13|archivedate=2011-08-31|archiveurl=https://web.archive.org/web/20110831103712/http://transporting.to/CyberWoman/whoopi.html}}&lt;/ref&gt;</text>
      <sha1>d1ibkwaechzdb4l0jw8kn3scp4e8qjx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fairsis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126151</id>
    <redirect title="An Pheirsis" />
    <revision>
      <id>1312980</id>
      <timestamp>2026-05-14T14:07:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Ag athdhíriú go [[An Pheirsis]]</comment>
      <origin>1312980</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27" sha1="7atd87eujx2a0wb420khm8281a9jwlo" xml:space="preserve">#athsheoladh[[An Pheirsis]]</text>
      <sha1>7atd87eujx2a0wb420khm8281a9jwlo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>An Fhairsis</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126152</id>
    <redirect title="An Pheirsis" />
    <revision>
      <id>1312981</id>
      <timestamp>2026-05-14T14:07:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Ag athdhíriú go [[An Pheirsis]]</comment>
      <origin>1312981</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="27" sha1="7atd87eujx2a0wb420khm8281a9jwlo" xml:space="preserve">#athsheoladh[[An Pheirsis]]</text>
      <sha1>7atd87eujx2a0wb420khm8281a9jwlo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ibn Sina</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126153</id>
    <redirect title="Avicenna" />
    <revision>
      <id>1313012</id>
      <timestamp>2026-05-14T16:02:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Ag athdhíriú go [[Avicenna]]</comment>
      <origin>1313012</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="24" sha1="1cvc7t9l56h0jaf0zi9mpk40hlfnab8" xml:space="preserve">#athsheoladh[[Avicenna]]</text>
      <sha1>1cvc7t9l56h0jaf0zi9mpk40hlfnab8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Daniél ua Líahaiti</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126154</id>
    <revision>
      <id>1313020</id>
      <timestamp>2026-05-14T16:16:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>Cruthaithe (enwiki+)</comment>
      <origin>1313020</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1718" sha1="hsea3d6fafg73pfo4vq86jzrcen356m" xml:space="preserve">[[Ab]] agus [[filid|file]] [[muintir na hÉireann|Éireannach]] ba ea '''Daniél ua Líahaiti''' (bás 861).&lt;ref name=isoBack /&gt;

Feictear ''Daniel fili'' sa seanscéal [[Forbuis Droma Damhghaire]], áit a deir sé:&lt;ref name=isoText101 /&gt;
: ''Soidhis Mogh Ruith da anail ain
: ''an draidhechta dhib
: Chas Mogh Roith lena anáil
: a ndraíocht i leataobh 

Luaitear é mar údar an dáin ''A ben, nennachta fort - na raid''.

Ag am a bháis, bhí Daniél ina [[Ab Leasa Mhóir]] agus [[Corcaigh]].  

== Foinsí ==
* [[Annála na gCeithre Máistrí]], ACM 861.3 [''sic'']: ''Dainiel ua Liaithide, abb Corcaighe &amp; Lis Móir, do ghuin.
* ''[[Gormflaith ingen Flann Sinna|Gormfhlaith]], daughter of [[Flann Sinna]] and the lure of the sovereignty goddess'', in: {{cite book | first = Máirín | last = Ní Dhonnchadha | authorlink = Máirín Ní Dhonnchadha | title = Seanchas: Studies in Early and Medieval Irish Archaeology, History and Literature in Honour of [[Francis John Byrne|Francis J. Byrne]] | location = Baile Átha Cliath | publisher = Four Courts Press | year = 1999 | pages = 225–237}}, {{ISBN|978-1-85182-489-2}}.

== Tagairtí ==
{{reflist | refs =

&lt;ref name=isoBack&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Forbuis-droma/Forbuis-droma-background.html | teideal = Forbuis Droma Damhghaire - Background | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 14-05-2026}}&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=isoText101&gt;{{lua idirlín | url = https://iso.ucc.ie/Forbuis-droma/Forbuis-droma-text.html#Section_101 | teideal = Forbuis Droma Damhghaire - Text §101 | foilsitheoir = Irish Sagas Online | dátarochtana = 14-05-2026}}&lt;/ref&gt;
}}

{{DEFAULTSORT:Daniel Ua Liahaiti}}
[[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]]

{{síol-ie}}</text>
      <sha1>hsea3d6fafg73pfo4vq86jzrcen356m</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Úsáideoir:Elliottjk/Clár Dubh</title>
    <ns>2</ns>
    <id>126155</id>
    <revision>
      <id>1313024</id>
      <timestamp>2026-05-14T16:21:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Elliottjk</username>
        <id>74136</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le 'Tá Rebecca Sugar (a rugadh ar an 9 Lúil, 1987) an beochantóir Meiriceánach, Scéalchlár ealaíontóir, scríbhneoir scripte, léiritheoir, stiúrthóir agus ceoltóir. Tá siad an ceannróda go  samhail do mhuintir na LGBTQ sa teilifís do pháistí, tá cáil dóibh de beith an cruthaitheoir ar an sraith do Cartoon Network Steven Universe. Tá siad an chead muintir na neamh-dhénártha go neamhspleách cruthaigh an sraith don líonra.'</comment>
      <origin>1313024</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="444" sha1="8ahae7ef1akt149mr8o52ljyovsjhm3" xml:space="preserve">Tá Rebecca Sugar (a rugadh ar an 9 Lúil, 1987) an beochantóir Meiriceánach, Scéalchlár ealaíontóir, scríbhneoir scripte, léiritheoir, stiúrthóir agus ceoltóir. Tá siad an ceannróda go  samhail do mhuintir na LGBTQ sa teilifís do pháistí, tá cáil dóibh de beith an cruthaitheoir ar an sraith do Cartoon Network Steven Universe. Tá siad an chead muintir na neamh-dhénártha go neamhspleách cruthaigh an sraith don líonra.</text>
      <sha1>8ahae7ef1akt149mr8o52ljyovsjhm3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Teimpléad:The Irish People/meta/color</title>
    <ns>10</ns>
    <id>126156</id>
    <revision>
      <id>1313045</id>
      <timestamp>2026-05-14T19:03:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SraithPictiúr</username>
        <id>46632</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le '&lt;nowiki&gt;#0D1F23&lt;/nowiki&gt;&lt;noinclude&gt;  [[Catagóir:Páirtí polaitíochta teimpléid dath Éireannach]]'</comment>
      <origin>1313045</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="101" sha1="j59cqpg1u6i7a4zhzqb1na50h62axnn" xml:space="preserve">&lt;nowiki&gt;#0D1F23&lt;/nowiki&gt;&lt;noinclude&gt;

[[Catagóir:Páirtí polaitíochta teimpléid dath Éireannach]]</text>
      <sha1>j59cqpg1u6i7a4zhzqb1na50h62axnn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Teimpléad:Pobal seachas Brabús/meta/color</title>
    <ns>10</ns>
    <id>126157</id>
    <revision>
      <id>1313046</id>
      <timestamp>2026-05-14T19:21:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SraithPictiúr</username>
        <id>46632</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le '&lt;nowiki&gt;#E91D50&lt;/nowiki&gt;&lt;noinclude&gt;  [[Catagóir:Páirtí polaitíochta teimpléid dath Éireannach]]'</comment>
      <origin>1313046</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="101" sha1="0yeqkiteu4smsnsa6sfad2hn1xcxmxh" xml:space="preserve">&lt;nowiki&gt;#E91D50&lt;/nowiki&gt;&lt;noinclude&gt;

[[Catagóir:Páirtí polaitíochta teimpléid dath Éireannach]]</text>
      <sha1>0yeqkiteu4smsnsa6sfad2hn1xcxmxh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1313047</id>
      <parentid>1313046</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:22:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SraithPictiúr</username>
        <id>46632</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bhog SraithPictiúr an leathanach [[Teimpléad:Pobal Seachas Bhrabús/meta/color]] go [[Teimpléad:Pobal Seachas Brabús/meta/color]]: Misspelled title</comment>
      <origin>1313046</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="101" sha1="0yeqkiteu4smsnsa6sfad2hn1xcxmxh" xml:space="preserve">&lt;nowiki&gt;#E91D50&lt;/nowiki&gt;&lt;noinclude&gt;

[[Catagóir:Páirtí polaitíochta teimpléid dath Éireannach]]</text>
      <sha1>0yeqkiteu4smsnsa6sfad2hn1xcxmxh</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1313054</id>
      <parentid>1313047</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:49:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SraithPictiúr</username>
        <id>46632</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bhog SraithPictiúr an leathanach [[Teimpléad:Pobal Seachas Brabús/meta/color]] go [[Teimpléad:Pobal seachas Brabús/meta/color]]: Misspelled title</comment>
      <origin>1313046</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="101" sha1="0yeqkiteu4smsnsa6sfad2hn1xcxmxh" xml:space="preserve">&lt;nowiki&gt;#E91D50&lt;/nowiki&gt;&lt;noinclude&gt;

[[Catagóir:Páirtí polaitíochta teimpléid dath Éireannach]]</text>
      <sha1>0yeqkiteu4smsnsa6sfad2hn1xcxmxh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Teimpléad:Pobal Seachas Bhrabús/meta/color</title>
    <ns>10</ns>
    <id>126158</id>
    <redirect title="Teimpléad:Pobal Seachas Brabús/meta/color" />
    <revision>
      <id>1313048</id>
      <timestamp>2026-05-14T19:22:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SraithPictiúr</username>
        <id>46632</id>
      </contributor>
      <comment>Bhog SraithPictiúr an leathanach [[Teimpléad:Pobal Seachas Bhrabús/meta/color]] go [[Teimpléad:Pobal Seachas Brabús/meta/color]]: Misspelled title</comment>
      <origin>1313048</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60" sha1="95u6fyn3rf0v2abkyxz5zv80w7qvjsu" xml:space="preserve">#athsheoladh [[Teimpléad:Pobal Seachas Brabús/meta/color]]</text>
      <sha1>95u6fyn3rf0v2abkyxz5zv80w7qvjsu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Teimpléad:Éire Neamhspleách/meta/color</title>
    <ns>10</ns>
    <id>126159</id>
    <revision>
      <id>1313049</id>
      <timestamp>2026-05-14T19:24:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SraithPictiúr</username>
        <id>46632</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le '&lt;nowiki&gt;#3BEE56&lt;/nowiki&gt;&lt;noinclude&gt;  [[Catagóir:Páirtí polaitíochta teimpléid dath Éireannach]]'</comment>
      <origin>1313049</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="101" sha1="9addoo4fj3gmymhko8hzjtut5ql28pq" xml:space="preserve">&lt;nowiki&gt;#3BEE56&lt;/nowiki&gt;&lt;noinclude&gt;

[[Catagóir:Páirtí polaitíochta teimpléid dath Éireannach]]</text>
      <sha1>9addoo4fj3gmymhko8hzjtut5ql28pq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fothoghchán Ghaillimh Thiar, 2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126160</id>
    <revision>
      <id>1313052</id>
      <timestamp>2026-05-14T19:41:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SraithPictiúr</username>
        <id>46632</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le 'Tá fothoghchán Dála le tarlú i nDáilcheantar [[Gaillimh Thiar (Dáilcheantar)|Ghaillimh Thiar]] ar an 22ú Bealtaine 2026 le seansuíochán an Uachtaráin [[Catherine Connolly]] a líonadh.&lt;ref name = Tuairisc23Aib&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/data-fogartha-dfhothoghchain-ghaillimh-thiar-agus-bhaile-atha-cliath-lair/|teideal=Dáta fógartha d'fhothoghcháin Ghaillimh-Thiar agus Bhaile Átha Cliath Láir|dáta=23/04/2026|dátarochtana=14/06/2026|work...'</comment>
      <origin>1313052</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3567" sha1="inmxcpi9daend1wubatipbwpl3wxdlb" xml:space="preserve">Tá fothoghchán Dála le tarlú i nDáilcheantar [[Gaillimh Thiar (Dáilcheantar)|Ghaillimh Thiar]] ar an 22ú Bealtaine 2026 le seansuíochán an Uachtaráin [[Catherine Connolly]] a líonadh.&lt;ref name = Tuairisc23Aib&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/data-fogartha-dfhothoghchain-ghaillimh-thiar-agus-bhaile-atha-cliath-lair/|teideal=Dáta fógartha d'fhothoghcháin Ghaillimh-Thiar agus Bhaile Átha Cliath Láir|dáta=23/04/2026|dátarochtana=14/06/2026|work=Tuairisc}}&lt;/ref&gt;

== Iarrthóirí ==
{{STV Election box begin2
 |teideal = Fothoghchán Ghaillimh Thiar 2026&lt;ref name = NoticeofPoll&gt;{{Lua idirlín|url=https://galwayreturningofficer.com/by-election-galway-west-2026/notice-of-poll-may-2026|teideal=Notice of Poll: Dáil Bye-election 2026. Constituency of Galway West|dáta=02/05/2026|dátarochtana=14/05/2026|work=Returning Officer for County Galway}}&lt;/ref&gt;}}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Neamhspleách
 |iarrthóir = Néill Bairéad
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = The Irish People
 |iarrthóir = A.J. Cahill
 |ceatadán = 
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Neamhspleách
 |iarrthóir = Mike Cubbard
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Neamhspleách
 |iarrthóir = Sheila Garrity
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Fianna Fáil
 |iarrthóir = Cillian Keane
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Fine Gael
 |iarrthóir = Seán Kyne
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Sinn Féin
 |iarrthóir = Nark Lohan
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Na Daonlathaigh Shóisialta
 |iarrthóir = Míde Nic Fhionnlaoich
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Aontú
 |iarrthóir = Orla Nugent
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Páirtí an Lucht Oibre (Éire)
 |iarrthóir = Helen Ogbu
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Neamhspleách
 |iarrthóir = John O'Leary
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Pobal Seachas Brabús
 |iarrthóir = Denman Rooke
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Neamhspleách
 |iarrthóir = Michael Ryan
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Éire Neamhspleách
 |iarrthóir = Noel Thomas
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Neamhspleách
 |iarrthóir = Thomas Welby
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box end2}}

== Conspóid ==
Mhol iarrthóirí Míde Nic Fhionnlaioch agus Seán Kyne gur cheart díospóireacht a bheith ann don fhothoghchán a reáchtáil i nGaeilge mar gheall go bhfuil [[Conamara|an ceantar Gaeltachta is mó sa tír]] lonnaithe sa Dáilcheantar seo. Ní féidir a leithead de dhíospóireacht a chraoladh, áfach, mar gheall ar an easpa iarrthóirí le Gaeilge. Mhol Nic Fhionnlaioch gurbh fhéidir do na hiarrthóirí gan Gaeilge ionadaithe a chur ar fáil do dhíospóireacht.&lt;ref name=Tuairisc1Beal&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ta-diospoireacht-i-ngaeilge-tuillte-ag-muintir-ghaillimh-thiar-roimh-la-an-toghchain-sean-kyne/|teideal='Tá díospóireacht i nGaeilge tuillte ag muintir Ghaillimh Thiar roimh lá an toghcháin' – Seán Kyne|údar=Pádraic Ó Ciardha|dáta=01/05/2026|dátarochtana=14/05/2026|work=Tuairisc}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{reflist}}</text>
      <sha1>inmxcpi9daend1wubatipbwpl3wxdlb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1313057</id>
      <parentid>1313052</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:50:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SraithPictiúr</username>
        <id>46632</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1313057</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3601" sha1="lvy5ox5vb6bncqgjndflyw62lapo9z5" xml:space="preserve">Tá fothoghchán Dála le tarlú i nDáilcheantar [[Gaillimh Thiar (Dáilcheantar)|Ghaillimh Thiar]] ar an 22ú Bealtaine 2026 le seansuíochán an Uachtaráin [[Catherine Connolly]] a líonadh.&lt;ref name = Tuairisc23Aib&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/data-fogartha-dfhothoghchain-ghaillimh-thiar-agus-bhaile-atha-cliath-lair/|teideal=Dáta fógartha d'fhothoghcháin Ghaillimh-Thiar agus Bhaile Átha Cliath Láir|dáta=23/04/2026|dátarochtana=14/06/2026|work=Tuairisc}}&lt;/ref&gt;

== Iarrthóirí ==
{{STV Election box begin2
 |teideal = Fothoghchán Ghaillimh Thiar 2026&lt;ref name = NoticeofPoll&gt;{{Lua idirlín|url=https://galwayreturningofficer.com/by-election-galway-west-2026/notice-of-poll-may-2026|teideal=Notice of Poll: Dáil Bye-election 2026. Constituency of Galway West|dáta=02/05/2026|dátarochtana=14/05/2026|work=Returning Officer for County Galway}}&lt;/ref&gt;}}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Neamhspleách
 |iarrthóir = Néill Bairéad
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = The Irish People
 |iarrthóir = A.J. Cahill
 |ceatadán = 
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Neamhspleách
 |iarrthóir = Mike Cubbard
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Neamhspleách
 |iarrthóir = Sheila Garrity
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Fianna Fáil
 |iarrthóir = Cillian Keane
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Fine Gael
 |iarrthóir = [[Seán Ó Cadhain (polaiteoir)|Seán Kyne]]
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Sinn Féin
 |iarrthóir = Mark Lohan
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Na Daonlathaigh Shóisialta
 |iarrthóir = Míde Nic Fhionnlaoich
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Aontú
 |iarrthóir = Orla Nugent
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Páirtí an Lucht Oibre (Éire)
 |iarrthóir = Helen Ogbu
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Neamhspleách
 |iarrthóir = John O'Leary
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Pobal seachas Brabús
 |iarrthóir = Denman Rooke
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Neamhspleách
 |iarrthóir = Michael Ryan
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Éire Neamhspleách
 |iarrthóir = Noel Thomas
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Neamhspleách
 |iarrthóir = Thomas Welby
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box end2}}

== Conspóid ==
Mhol iarrthóirí Míde Nic Fhionnlaioch agus Seán Kyne gur cheart díospóireacht a bheith ann don fhothoghchán a reáchtáil i nGaeilge mar gheall go bhfuil [[Conamara|an ceantar Gaeltachta is mó sa tír]] lonnaithe sa Dáilcheantar seo. Ní féidir a leithead de dhíospóireacht a chraoladh, áfach, mar gheall ar an easpa iarrthóirí le Gaeilge. Mhol Nic Fhionnlaioch gurbh fhéidir do na hiarrthóirí gan Gaeilge ionadaithe a chur ar fáil do dhíospóireacht.&lt;ref name=Tuairisc1Beal&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ta-diospoireacht-i-ngaeilge-tuillte-ag-muintir-ghaillimh-thiar-roimh-la-an-toghchain-sean-kyne/|teideal='Tá díospóireacht i nGaeilge tuillte ag muintir Ghaillimh Thiar roimh lá an toghcháin' – Seán Kyne|údar=Pádraic Ó Ciardha|dáta=01/05/2026|dátarochtana=14/05/2026|work=Tuairisc}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{reflist}}</text>
      <sha1>lvy5ox5vb6bncqgjndflyw62lapo9z5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1313063</id>
      <parentid>1313057</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:57:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SraithPictiúr</username>
        <id>46632</id>
      </contributor>
      <comment>Deisiú botún</comment>
      <origin>1313063</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3837" sha1="rhc5pdondsrkl1fs34vn4eaqec41lws" xml:space="preserve">Tá fothoghchán Dála le tarlú i nDáilcheantar [[Gaillimh Thiar (Dáilcheantar)|Ghaillimh Thiar]] ar an 22ú Bealtaine 2026 le seansuíochán an Uachtaráin [[Catherine Connolly]] a líonadh.&lt;ref name = Tuairisc23Aib&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/data-fogartha-dfhothoghchain-ghaillimh-thiar-agus-bhaile-atha-cliath-lair/|teideal=Dáta fógartha d'fhothoghcháin Ghaillimh-Thiar agus Bhaile Átha Cliath Láir|dáta=23/04/2026|dátarochtana=14/06/2026|work=Tuairisc}}&lt;/ref&gt;

== Iarrthóirí ==
{{STV Election box begin2
 |teideal = Fothoghchán Ghaillimh Thiar 2026&lt;ref name = NoticeofPoll&gt;{{Lua idirlín|url=https://galwayreturningofficer.com/by-election-galway-west-2026/notice-of-poll-may-2026|teideal=Notice of Poll: Dáil Bye-election 2026. Constituency of Galway West|dáta=02/05/2026|dátarochtana=14/05/2026|work=Returning Officer for County Galway}}&lt;/ref&gt;}}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Neamhspleách
 |iarrthóir = Néill Bairéad
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = The Irish People
 |iarrthóir = A.J. Cahill
 |ceatadán = 
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Neamhspleách
 |iarrthóir = Mike Cubbard
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Neamhspleách
 |iarrthóir = Patrick Feeney
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Neamhspleách
 |iarrthóir = Sheila Garrity
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Fianna Fáil
 |iarrthóir = Cillian Keane
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Fine Gael
 |iarrthóir = [[Seán Ó Cadhain (polaiteoir)|Seán Kyne]]
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Sinn Féin
 |iarrthóir = Mark Lohan
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Comhaontas Glas
 |iarrthóir = Niall Murphy
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Na Daonlathaigh Shóisialta
 |iarrthóir = Míde Nic Fhionnlaoich
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Aontú
 |iarrthóir = Orla Nugent
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Páirtí an Lucht Oibre (Éire)
 |iarrthóir = Helen Ogbu
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Neamhspleách
 |iarrthóir = John O'Leary
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Pobal seachas Brabús
 |iarrthóir = Denman Rooke
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Neamhspleách
 |iarrthóir = Michael Ryan
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Éire Neamhspleách
 |iarrthóir = Noel Thomas
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Neamhspleách
 |iarrthóir = Thomas Welby
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box end2}}

== Conspóid ==
Mhol iarrthóirí Míde Nic Fhionnlaioch agus Seán Kyne gur cheart díospóireacht a bheith ann don fhothoghchán a reáchtáil i nGaeilge mar gheall go bhfuil [[Conamara|an ceantar Gaeltachta is mó sa tír]] lonnaithe sa Dáilcheantar seo. Ní féidir a leithead de dhíospóireacht a chraoladh, áfach, mar gheall ar an easpa iarrthóirí le Gaeilge. Mhol Nic Fhionnlaioch gurbh fhéidir do na hiarrthóirí gan Gaeilge ionadaithe a chur ar fáil do dhíospóireacht.&lt;ref name=Tuairisc1Beal&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ta-diospoireacht-i-ngaeilge-tuillte-ag-muintir-ghaillimh-thiar-roimh-la-an-toghchain-sean-kyne/|teideal='Tá díospóireacht i nGaeilge tuillte ag muintir Ghaillimh Thiar roimh lá an toghcháin' – Seán Kyne|údar=Pádraic Ó Ciardha|dáta=01/05/2026|dátarochtana=14/05/2026|work=Tuairisc}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{reflist}}</text>
      <sha1>rhc5pdondsrkl1fs34vn4eaqec41lws</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1313064</id>
      <parentid>1313063</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T20:53:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SraithPictiúr</username>
        <id>46632</id>
      </contributor>
      <comment>Pobalbhreith curtha leis</comment>
      <origin>1313064</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6102" sha1="lg98lf8h3sfpzg4q76ix3svnwdxl37g" xml:space="preserve">Tá fothoghchán Dála le tarlú i nDáilcheantar [[Gaillimh Thiar (Dáilcheantar)|Ghaillimh Thiar]] ar an 22ú Bealtaine 2026 le seansuíochán an Uachtaráin [[Catherine Connolly]] a líonadh.&lt;ref name = Tuairisc23Aib&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/data-fogartha-dfhothoghchain-ghaillimh-thiar-agus-bhaile-atha-cliath-lair/|teideal=Dáta fógartha d'fhothoghcháin Ghaillimh-Thiar agus Bhaile Átha Cliath Láir|dáta=23/04/2026|dátarochtana=14/06/2026|work=Tuairisc}}&lt;/ref&gt;

== Iarrthóirí ==
{{STV Election box begin2
 |teideal = Fothoghchán Ghaillimh Thiar 2026&lt;ref name = NoticeofPoll&gt;{{Lua idirlín|url=https://galwayreturningofficer.com/by-election-galway-west-2026/notice-of-poll-may-2026|teideal=Notice of Poll: Dáil Bye-election 2026. Constituency of Galway West|dáta=02/05/2026|dátarochtana=14/05/2026|work=Returning Officer for County Galway}}&lt;/ref&gt;}}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Neamhspleách
 |iarrthóir = Néill Bairéad
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = The Irish People
 |iarrthóir = A.J. Cahill
 |ceatadán = 
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Neamhspleách
 |iarrthóir = Mike Cubbard
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Neamhspleách
 |iarrthóir = Patrick Feeney
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Neamhspleách
 |iarrthóir = Sheila Garrity
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Fianna Fáil
 |iarrthóir = Cillian Keane
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Fine Gael
 |iarrthóir = [[Seán Ó Cadhain (polaiteoir)|Seán Kyne]]
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Sinn Féin
 |iarrthóir = Mark Lohan
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Comhaontas Glas
 |iarrthóir = Niall Murphy
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Na Daonlathaigh Shóisialta
 |iarrthóir = Míde Nic Fhionnlaoich
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Aontú
 |iarrthóir = Orla Nugent
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Páirtí an Lucht Oibre (Éire)
 |iarrthóir = Helen Ogbu
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Neamhspleách
 |iarrthóir = John O'Leary
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Pobal seachas Brabús
 |iarrthóir = Denman Rooke
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Neamhspleách
 |iarrthóir = Michael Ryan
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Éire Neamhspleách
 |iarrthóir = Noel Thomas
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Neamhspleách
 |iarrthóir = Thomas Welby
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box end2}}

== Conspóid ==
Mhol iarrthóirí Míde Nic Fhionnlaioch agus Seán Kyne gur cheart díospóireacht a bheith ann don fhothoghchán a reáchtáil i nGaeilge mar gheall go bhfuil [[Conamara|an ceantar Gaeltachta is mó sa tír]] lonnaithe sa Dáilcheantar seo. Ní féidir a leithead de dhíospóireacht a chraoladh, áfach, mar gheall ar an easpa iarrthóirí le Gaeilge. Mhol Nic Fhionnlaioch gurbh fhéidir do na hiarrthóirí gan Gaeilge ionadaithe a chur ar fáil do dhíospóireacht.&lt;ref name=Tuairisc1Beal&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ta-diospoireacht-i-ngaeilge-tuillte-ag-muintir-ghaillimh-thiar-roimh-la-an-toghchain-sean-kyne/|teideal='Tá díospóireacht i nGaeilge tuillte ag muintir Ghaillimh Thiar roimh lá an toghcháin' – Seán Kyne|údar=Pádraic Ó Ciardha|dáta=01/05/2026|dátarochtana=14/05/2026|work=Tuairisc}}&lt;/ref&gt;

== Pobalbhreith ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;font-size:90%;line-height:14px;&quot;
|- 
! rowspan=&quot;2&quot; |Last date of polling
! rowspan=&quot;2&quot; |Foinse
! rowspan=&quot;2&quot; |Suirbhéir
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:50px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Sample size
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:50px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Sources
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:50px;&quot; |Bairéad
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:50px;&quot; |Cahill
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:50px;&quot; |Cubbard
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:50px;&quot; |Feeney
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:50px;&quot; |Garrity
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:50px;&quot; |Keane
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:50px;&quot; |Kyne
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:50px;&quot; |Lohan
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:50px;&quot; |Murphy
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:50px;&quot; |Nic Fhionnlaoich
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:50px;&quot; |Nugent
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:50px;&quot; |Ogbu
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:50px;&quot; |O'Leary
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:50px;&quot; |Rooke
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:50px;&quot; |Ryan
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:50px;&quot; |Thomas
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:50px;&quot; |Welby
|-
! style=&quot;background:{{Neamhspleách/meta/color}};&quot;|
! style=&quot;background:{{The Irish People/meta/color}};&quot;|
! style=&quot;background:{{Neamhspleách/meta/color}};&quot;|
! style=&quot;background:{{Neamhspleách/meta/color}};&quot;|
! style=&quot;background:{{Neamhspleách/meta/color}};&quot;|
! style=&quot;background:{{Fianna Fáil/meta/color}};&quot;|
! style=&quot;background:{{Fine Gael/meta/color}};&quot;|
! style=&quot;background:{{Sinn Féin/meta/color}};&quot;|
! style=&quot;background:{{Comhaontas Glas/meta/color}};&quot;|
! style=&quot;background:{{Na Daonlathaigh Shóisialta/meta/color}};&quot;|
! style=&quot;background:{{Aontú/meta/color}};&quot;|
! style=&quot;background:{{Páirtí an Lucht Oibre (Éire)/meta/color}};&quot;|
! style=&quot;background:{{Neamhspleách/meta/color}};&quot;|
! style=&quot;background:{{Pobal seachas Brabús/meta/color}};&quot;|
! style=&quot;background:{{Neamhspleách/meta/color}};&quot;|
! style=&quot;background:{{Éire Neamhspleách/meta/color}};&quot;|
! style=&quot;background:{{Éire Neamhspleách/meta/color}}};&quot;|
|-
|-
|7 May 2026
|[[TG4]]&lt;br&gt;[[The Irish Times]]
| Ipsos B&amp;A
| 530
|
| -
| 1
| 7
| -
| 3
| 8
| style=&quot;background:#D9E9F4&quot; |'''17'''
| 7
| 6
| 9
| 4
| 12
| 1
| 2
| 1
| 16
| 6
|-
|}


== Tagairtí ==
{{reflist}}</text>
      <sha1>lg98lf8h3sfpzg4q76ix3svnwdxl37g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1313065</id>
      <parentid>1313064</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T20:56:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SraithPictiúr</username>
        <id>46632</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Ceartú</comment>
      <origin>1313065</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6371" sha1="euui8w3q6uky2v1d94fxxx17kt8x6aq" xml:space="preserve">Tá fothoghchán Dála le tarlú i nDáilcheantar [[Gaillimh Thiar (Dáilcheantar)|Ghaillimh Thiar]] ar an 22ú Bealtaine 2026 le seansuíochán an Uachtaráin [[Catherine Connolly]] a líonadh.&lt;ref name = Tuairisc23Aib&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/data-fogartha-dfhothoghchain-ghaillimh-thiar-agus-bhaile-atha-cliath-lair/|teideal=Dáta fógartha d'fhothoghcháin Ghaillimh-Thiar agus Bhaile Átha Cliath Láir|dáta=23/04/2026|dátarochtana=14/06/2026|work=Tuairisc}}&lt;/ref&gt;

== Iarrthóirí ==
{{STV Election box begin2
 |teideal = Fothoghchán Ghaillimh Thiar 2026&lt;ref name = NoticeofPoll&gt;{{Lua idirlín|url=https://galwayreturningofficer.com/by-election-galway-west-2026/notice-of-poll-may-2026|teideal=Notice of Poll: Dáil Bye-election 2026. Constituency of Galway West|dáta=02/05/2026|dátarochtana=14/05/2026|work=Returning Officer for County Galway}}&lt;/ref&gt;}}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Neamhspleách
 |iarrthóir = Néill Bairéad
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = The Irish People
 |iarrthóir = A.J. Cahill
 |ceatadán = 
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Neamhspleách
 |iarrthóir = Mike Cubbard
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Neamhspleách
 |iarrthóir = Patrick Feeney
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Neamhspleách
 |iarrthóir = Sheila Garrity
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Fianna Fáil
 |iarrthóir = Cillian Keane
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Fine Gael
 |iarrthóir = [[Seán Ó Cadhain (polaiteoir)|Seán Kyne]]
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Sinn Féin
 |iarrthóir = Mark Lohan
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Comhaontas Glas
 |iarrthóir = Niall Murphy
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Na Daonlathaigh Shóisialta
 |iarrthóir = Míde Nic Fhionnlaoich
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Aontú
 |iarrthóir = Orla Nugent
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Páirtí an Lucht Oibre (Éire)
 |iarrthóir = Helen Ogbu
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Neamhspleách
 |iarrthóir = John O'Leary
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Pobal seachas Brabús
 |iarrthóir = Denman Rooke
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Neamhspleách
 |iarrthóir = Michael Ryan
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Éire Neamhspleách
 |iarrthóir = Noel Thomas
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box candidate2
 |pairtí = Neamhspleách
 |iarrthóir = Thomas Welby
 |ceatadán =
 |comhair1 = 
 }}
{{STV Election box end2}}

== Conspóid ==
Mhol iarrthóirí Míde Nic Fhionnlaioch agus Seán Kyne gur cheart díospóireacht a bheith ann don fhothoghchán a reáchtáil i nGaeilge mar gheall go bhfuil [[Conamara|an ceantar Gaeltachta is mó sa tír]] lonnaithe sa Dáilcheantar seo. Ní féidir a leithead de dhíospóireacht a chraoladh, áfach, mar gheall ar an easpa iarrthóirí le Gaeilge. Mhol Nic Fhionnlaioch gurbh fhéidir do na hiarrthóirí gan Gaeilge ionadaithe a chur ar fáil do dhíospóireacht.&lt;ref name=Tuairisc1Beal&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ta-diospoireacht-i-ngaeilge-tuillte-ag-muintir-ghaillimh-thiar-roimh-la-an-toghchain-sean-kyne/|teideal='Tá díospóireacht i nGaeilge tuillte ag muintir Ghaillimh Thiar roimh lá an toghcháin' – Seán Kyne|údar=Pádraic Ó Ciardha|dáta=01/05/2026|dátarochtana=14/05/2026|work=Tuairisc}}&lt;/ref&gt;

== Pobalbhreith ==
{| class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center;font-size:90%;line-height:14px;&quot;
|- 
! rowspan=&quot;2&quot; |Dáta deireanach
! rowspan=&quot;2&quot; |Foinse
! rowspan=&quot;2&quot; |Suirbhéir
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:50px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;|Méid sampla
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:50px;&quot; rowspan=&quot;2&quot;| Foinsí
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:50px;&quot; |Bairéad
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:50px;&quot; |Cahill
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:50px;&quot; |Cubbard
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:50px;&quot; |Feeney
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:50px;&quot; |Garrity
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:50px;&quot; |Keane
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:50px;&quot; |Kyne
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:50px;&quot; |Lohan
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:50px;&quot; |Murphy
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:50px;&quot; |Nic Fhionnlaoich
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:50px;&quot; |Nugent
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:50px;&quot; |Ogbu
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:50px;&quot; |O'Leary
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:50px;&quot; |Rooke
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:50px;&quot; |Ryan
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:50px;&quot; |Thomas
! class=&quot;unsortable&quot; style=&quot;width:50px;&quot; |Welby
|-
! style=&quot;background:{{Neamhspleách/meta/color}};&quot;|
! style=&quot;background:{{The Irish People/meta/color}};&quot;|
! style=&quot;background:{{Neamhspleách/meta/color}};&quot;|
! style=&quot;background:{{Neamhspleách/meta/color}};&quot;|
! style=&quot;background:{{Neamhspleách/meta/color}};&quot;|
! style=&quot;background:{{Fianna Fáil/meta/color}};&quot;|
! style=&quot;background:{{Fine Gael/meta/color}};&quot;|
! style=&quot;background:{{Sinn Féin/meta/color}};&quot;|
! style=&quot;background:{{Comhaontas Glas/meta/color}};&quot;|
! style=&quot;background:{{Na Daonlathaigh Shóisialta/meta/color}};&quot;|
! style=&quot;background:{{Aontú/meta/color}};&quot;|
! style=&quot;background:{{Páirtí an Lucht Oibre (Éire)/meta/color}};&quot;|
! style=&quot;background:{{Neamhspleách/meta/color}};&quot;|
! style=&quot;background:{{Pobal seachas Brabús/meta/color}};&quot;|
! style=&quot;background:{{Neamhspleách/meta/color}};&quot;|
! style=&quot;background:{{Éire Neamhspleách/meta/color}};&quot;|
! style=&quot;background:{{Éire Neamhspleách/meta/color}}};&quot;|
|-
|-
|7 Bealtaine 2026
|[[TG4]]&lt;br&gt;[[The Irish Times]]
| Ipsos B&amp;A
| 530
| &lt;ref name=PobalbhreithTG4&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0507/1572248-pobalbhreith-tg4-the-irish-times-ar-ghaillimh-thiar/|teideal=Pobalbhreith TG4/The Irish Times ar Ghaillimh Thiar|dáta=07/05/2026|dátarochtana=14/05/2026|work=RTÉ}}&lt;/ref&gt;
| -
| 1
| 7
| -
| 3
| 8
| style=&quot;background:#D9E9F4&quot; |'''17'''
| 7
| 6
| 9
| 4
| 12
| 1
| 2
| 1
| 16
| 6
|-
|}


== Tagairtí ==
{{reflist}}</text>
      <sha1>euui8w3q6uky2v1d94fxxx17kt8x6aq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Teimpléad:Pobal Seachas Brabús/meta/color</title>
    <ns>10</ns>
    <id>126161</id>
    <redirect title="Teimpléad:Pobal seachas Brabús/meta/color" />
    <revision>
      <id>1313055</id>
      <timestamp>2026-05-14T19:49:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>SraithPictiúr</username>
        <id>46632</id>
      </contributor>
      <comment>Bhog SraithPictiúr an leathanach [[Teimpléad:Pobal Seachas Brabús/meta/color]] go [[Teimpléad:Pobal seachas Brabús/meta/color]]: Misspelled title</comment>
      <origin>1313055</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="60" sha1="6w6kjlrk3o6tn3tlzl6rp3psk9rra9n" xml:space="preserve">#athsheoladh [[Teimpléad:Pobal seachas Brabús/meta/color]]</text>
      <sha1>6w6kjlrk3o6tn3tlzl6rp3psk9rra9n</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Máirín Ní Dhonnchadha</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126162</id>
    <revision>
      <id>1313060</id>
      <timestamp>2026-05-14T19:52:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>Cruthaithe ó enwiki</comment>
      <origin>1313060</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2715" sha1="bzo3t0gdq134llo9ircbhu7ds0pdfwx" xml:space="preserve">[[Íomhá:Máirín Ní Dhonnchadha (NUI Galway) XIV International Congress of Celtic Studies Maynooth 2011.jpg| mion | ''Máirín Ní Dhonnchadha at the XIV International Congress of Celtic Studies Maynooth 2011]]

Scoláire agus bean léinn Éireannach is ea '''Máirín Ní Dhonnchadha'''.&lt;ref name=portraidi /&gt;  Ollamh le Sean- agus Meán-Ghaeilge agus Teangeolaíocht Cheilteach ag [[Ollscoil na Gaillimhe]] is ea í.

Bhain Ní Dhonnchadha céim [[Baitsiléir Ealaíon]] amach le [[Léann Ceilteach]] ó {{h|Coláiste na hOllscoile, Corcaigh}}, agus céim [[Máistir Ealaíon]] agus [[Céim Dochtúra]] le [[Sean-Ghaeilge]] agus [[Meán-Ghaeilge]] ó Chorcaigh, [[Jesus College, Oxford]], agus Scoil an Léinn Cheiltigh ag [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]].

Bhí Ní Dhonnchadha ina Leaseagarthóir leis an bhFoclóir na Nua-Ghaeilge ag [[Acadamh Ríoga na hÉireann]]; léachtóir le Gaeilge leis an g[[Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath]] agus [[Coláiste na Tríonóide]]; agus Leasollamh ag Scoil an Léinn Cheiltigh, IALBÁC.&lt;ref name=nuig /&gt;.  Tá sí ag múineadh i nGaillimh ón mbliain 1996 i leith.

Ó thaobh a cuid oibre féin de, tá suim aici sa Ghaeilge agus a litríocht, idir meán- agus nua-aoiseach.  Bhí sí ina chomh-eagarthóir ar ''The Field Day Anthology of Irish Writing Volumes IV and V: Irish Women's Writings and Traditions'' sa bhliain 2002.

== Leabharliosta roghnaithe ==
* Athbhreithniú ar J.M. Blázquez, ''Religiones Prerromanas'' (Maidrid 1983)
* &quot;Faoi Thuairim na Deorantachta (Aistriúchán de Joep Leerssen, 'Celebrating the Unfamiliar')&quot; in ''Nua-Léamha'', Baile Átha Cliath, 1996
* ''The Field Day Anthology of Irish Writing Volumes IV and V: Irish Women's Writings and Traditions'', 2002.
* &quot;A note on Early Irish terms for 'blue'&quot;: iarthéacs le ''A paler shade of blue: the symbology of glass beads in early medieval Ireland'', le Mags Mannion, Oxford, 2017.

== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.nuigalway.ie/our-research/people/humanities/mairinnidhonnchadha/ Máirín Ní Dhonnchadha] (nuigalway.ie)
* [http://codecs.vanhamel.nl/Ní_Dhonnchadha_(Máirín) Máirín Ní Dhonnchadha] (vanhamel.nl)
* [http://www.nui.ie/college/docs/citations/2003/rodgers.pdf nui.ie]{{nasc briste|date=Bealtaine 2026}}
* [https://portraidi.ie/ga/mairin-ni-dhonnchadha/ Máirín Ní Dhonnchadha] (portraidi.ie)

== Tagairtí ==
{{reflist | refs =

&lt;ref name=portraidi&gt;{{lua idirlín| url = https://portraidi.ie/ga/mairin-ni-dhonnchadha/ | teideal = Máirín Ní Dhonnchadha | work = portraidi.ie | dátarochtana = 14 Bealtaine 2026}}&lt;/ref&gt;}}

{{DEFAULTSORT:Ni Dhonnchadha, Mairin}}
[[Catagóir:Teangeolaithe Éireannacha]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]]</text>
      <sha1>bzo3t0gdq134llo9ircbhu7ds0pdfwx</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1313061</id>
      <parentid>1313060</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T19:54:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Nasc</comment>
      <origin>1313061</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2731" sha1="c8xm07yvqqyhei3we2anwrfe81djh15" xml:space="preserve">[[Íomhá:Máirín Ní Dhonnchadha (NUI Galway) XIV International Congress of Celtic Studies Maynooth 2011.jpg| mion | ''Máirín Ní Dhonnchadha at the XIV International Congress of Celtic Studies Maynooth 2011]]

Scoláire agus bean léinn Éireannach is ea '''Máirín Ní Dhonnchadha'''.&lt;ref name=portraidi /&gt;  Ollamh le Sean- agus Meán-Ghaeilge agus Teangeolaíocht Cheilteach ag [[Ollscoil na Gaillimhe]] is ea í.

Bhain Ní Dhonnchadha céim [[Baitsiléir Ealaíon]] amach le [[Léann Ceilteach]] ó {{h|Coláiste na hOllscoile, Corcaigh}}, agus céim [[Máistir Ealaíon]] agus [[Céim dochtúra|Céim Dochtúra]] le [[Sean-Ghaeilge]] agus [[Meán-Ghaeilge]] ó Chorcaigh, [[Jesus College, Oxford]], agus Scoil an Léinn Cheiltigh ag [[Institiúid Ard-Léinn Bhaile Átha Cliath]].

Bhí Ní Dhonnchadha ina Leaseagarthóir leis an bhFoclóir na Nua-Ghaeilge ag [[Acadamh Ríoga na hÉireann]]; léachtóir le Gaeilge leis an g[[Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath]] agus [[Coláiste na Tríonóide]]; agus Leasollamh ag Scoil an Léinn Cheiltigh, IALBÁC.&lt;ref name=nuig /&gt;.  Tá sí ag múineadh i nGaillimh ón mbliain 1996 i leith.

Ó thaobh a cuid oibre féin de, tá suim aici sa Ghaeilge agus a litríocht, idir meán- agus nua-aoiseach.  Bhí sí ina chomh-eagarthóir ar ''The Field Day Anthology of Irish Writing Volumes IV and V: Irish Women's Writings and Traditions'' sa bhliain 2002.

== Leabharliosta roghnaithe ==
* Athbhreithniú ar J.M. Blázquez, ''Religiones Prerromanas'' (Maidrid 1983)
* &quot;Faoi Thuairim na Deorantachta (Aistriúchán de Joep Leerssen, 'Celebrating the Unfamiliar')&quot; in ''Nua-Léamha'', Baile Átha Cliath, 1996
* ''The Field Day Anthology of Irish Writing Volumes IV and V: Irish Women's Writings and Traditions'', 2002.
* &quot;A note on Early Irish terms for 'blue'&quot;: iarthéacs le ''A paler shade of blue: the symbology of glass beads in early medieval Ireland'', le Mags Mannion, Oxford, 2017.

== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.nuigalway.ie/our-research/people/humanities/mairinnidhonnchadha/ Máirín Ní Dhonnchadha] (nuigalway.ie)
* [http://codecs.vanhamel.nl/Ní_Dhonnchadha_(Máirín) Máirín Ní Dhonnchadha] (vanhamel.nl)
* [http://www.nui.ie/college/docs/citations/2003/rodgers.pdf nui.ie]{{nasc briste|date=Bealtaine 2026}}
* [https://portraidi.ie/ga/mairin-ni-dhonnchadha/ Máirín Ní Dhonnchadha] (portraidi.ie)

== Tagairtí ==
{{reflist | refs =

&lt;ref name=portraidi&gt;{{lua idirlín| url = https://portraidi.ie/ga/mairin-ni-dhonnchadha/ | teideal = Máirín Ní Dhonnchadha | work = portraidi.ie | dátarochtana = 14 Bealtaine 2026}}&lt;/ref&gt;}}

{{DEFAULTSORT:Ni Dhonnchadha, Mairin}}
[[Catagóir:Teangeolaithe Éireannacha]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]]</text>
      <sha1>c8xm07yvqqyhei3we2anwrfe81djh15</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Plé:An Pheirsis</title>
    <ns>1</ns>
    <id>126163</id>
    <revision>
      <id>1313074</id>
      <timestamp>2026-05-14T22:17:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <comment>/* Ábhar bainte */ mír nua</comment>
      <origin>1313074</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="403" sha1="egr1hl3kdwdi9nt5z2bbelmaj3790wn" xml:space="preserve">== Ábhar bainte ==

Hóra a @[[Úsáideoir:TGoa|TGoa]], ní dóigh liom go bhfuil an lch seo chomh fada sin go bhfuil cál [https://ga.wikipedia.org/w/index.php?title=An_Pheirsis&amp;oldid=1313022 leithéidí an scéil seo a bhaint], go háirithe nuair is scéal chomh suimiúil sin atá ann. [[Úsáideoir:Taghdtaighde|Taghdtaighde]] ([[Plé úsáideora:Taghdtaighde|plé]]) 22:17, 14 Bealtaine 2026 (UTC)</text>
      <sha1>egr1hl3kdwdi9nt5z2bbelmaj3790wn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1313075</id>
      <parentid>1313074</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T22:18:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Taghdtaighde</username>
        <id>60452</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1313075</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="405" sha1="aqb7musjw1eh0c1uxrcvfzy38hx96jz" xml:space="preserve">== Ábhar bainte ==

Hóra a @[[Úsáideoir:TGcoa|TGcoa]], ní dóigh liom go bhfuil an lch seo chomh fada sin go bhfuil cál [https://ga.wikipedia.org/w/index.php?title=An_Pheirsis&amp;oldid=1313022 leithéidí an scéil seo a bhaint], go háirithe nuair is scéal chomh suimiúil sin atá ann. [[Úsáideoir:Taghdtaighde|Taghdtaighde]] ([[Plé úsáideora:Taghdtaighde|plé]]) 22:17, 14 Bealtaine 2026 (UTC)</text>
      <sha1>aqb7musjw1eh0c1uxrcvfzy38hx96jz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Wes Streeting</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126164</id>
    <revision>
      <id>1313081</id>
      <timestamp>2026-05-14T22:36:47Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le '{{WD Bosca Sonraí Duine}}  Polaiteoir Sasanach agus an iar-Rúnaí Sláinte (2024-2026) is ea '''Wes Streeting''' (a rugadh ar an 21 Eanáír 1983),  duine de na daoine is mó a bhí luaite le ceannairc in aghaidh [[Keir Starmer]] sa bhliain 2026.   D'éirigh Streeting as a phost mar Rúnaí Sláinte na Breataine ar an 14 Bealtaine 2026 agus rún aige dúshlán [[Keir Starmer]] a thabhairt mar cheannaire Páirtí an Lucht Oibre (an Ríocht Aontaithe)|Pháirtí...'</comment>
      <origin>1313081</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1235" sha1="fdsxc5iwptvbtpee8yyihicbszz4x81" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Polaiteoir Sasanach agus an iar-Rúnaí Sláinte (2024-2026) is ea '''Wes Streeting''' (a rugadh ar an 21 Eanáír 1983),  duine de na daoine is mó a bhí luaite le ceannairc in aghaidh [[Keir Starmer]] sa bhliain 2026. 

D'éirigh Streeting as a phost mar Rúnaí Sláinte na Breataine ar an 14 Bealtaine 2026 agus rún aige dúshlán [[Keir Starmer]] a thabhairt mar cheannaire [[Páirtí an Lucht Oibre (an Ríocht Aontaithe)|Pháirtí Lucht Oibre]] agus mar Phríomh-Aire. Mhaígh sé ag an am go mbeadh sé mí-ionraic aige fanacht ina phost nuair ba léir, dar leis, go raibh ceannaire nua ag teastáil ón mBreatain.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Streeting éirithe as oifig, comórtas ceannaireachta níos dóchúla|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2026/0514/1573298-streeting-eirithe-as-oifig-comortas-ceannaireachta-nios-dochula/|date=2026-05-14|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Keir Starmer]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{síol}}{{DEFAULTSORT:Streeting, Wes }}
[[Catagóir:Baill Pháirtí an Lucht Oibre]]
[[Catagóir:Airí Rialtais na Ríochta Aontaithe]]
[[Catagóir:Daoine LADT]]
[[Catagóir:Alumni Ollscoil Cambridge]]
[[Catagóir:Daoine as Londain]]</text>
      <sha1>fdsxc5iwptvbtpee8yyihicbszz4x81</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Údarás Thuaisceart Éireann um Rialáil Fóntais</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126165</id>
    <revision>
      <id>1313083</id>
      <timestamp>2026-05-14T23:44:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Franko1916</username>
        <id>64034</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1353985794|Northern Ireland Authority for Utility Regulation]]&quot;</comment>
      <origin>1313083</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8210" sha1="lf7tt3ugdy97waowe0git0ypdb93ber" xml:space="preserve">
Is comhlacht poiblí neamhspleách é '''Údarás Thuaisceart Éireann um Rialáil Fóntais''', ar a dtugtar an '''Rialtóir Fóntais''' go minic, a bunaíodh chun maoirseacht agus rialáil a dhéanamh ar thionscail an leictreachais, an gháis, an uisce agus an chamrais i [[Tuaisceart Éireann|dTuaisceart Éireann]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.uregni.gov.uk/|title=Utility Regulator|work=Utility Regulator|access-date=6 April 2020}}&lt;/ref&gt; Is roinn rialtais nach roinn aireachta í an Rialtóir Fóntais atá freagrach as leasanna gearrthéarmacha agus fadtéarmacha tomhaltóirí a chur chun cinn. Ní dhéanann an Rialtóir aon pholasaí, seachas cinntiú go ndéantar tionscail fhóntais fuinnimh agus uisce a rialáil is a fhorbairt laistigh de pholasaithe an aire. Tá sé rialaithe ag bord stiúrthóirí agus tá sé freagrach do [[Tionól Thuaisceart Éireann|Thionól Thuaisceart Éireann]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Stair ==
Bunaíodh oifig an '''Ard-Stiúrthóir Thuaisceart Éireann um Soláthar Leictreachais''' sa bhliain 1992 mar chuid de phríobháidiú na soláthairtí leictreachais i dTuaisceart Éireann.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.legislation.gov.uk/nisi/1992/231/article/4/made|title=The Electricity (Northern Ireland) Order 1992|date=1992|work=legislation.gov.uk|access-date=6 April 2020}}&lt;/ref&gt; Cheap an Roinn um Fhorbairt Gheilleagrach an tArd-Stiúrthóir chun rialáil a dhéanamh ar an tionscal leictreachais. Bhíodh sé de dhualgas ar an Ard-Stiúrthóir cinntiú go sásófaí gach éileamh réasúnta ar leictreachas; go mbeadh sealbhóirí ceadúnas in ann a ngníomhaíochtaí a mhaoiniú; iomaíocht a chur chun cinn i nginiúint agus i soláthar leictreachais; leasanna tomhaltóirí a chosaint ó thaobh phraghas agus ó thaobh leanúnachas an tsoláthair; éifeachtúlacht agus barainneacht a chur chun cinn; taighde agus forbairt a chur chun cinn; an pobal a chosaint ar chontúirt; agus sláinte agus sábháilteacht na ndaoine ag obair i nginiúint, i dtarchur nó i soláthar leictreachais a chinntiú.  Bunaíodh comhlacht cosúil i 1996 i gcomhair rialáil gáis, oifig '''Ard-Stiúrthóir Thuaisceart Éireann um Ghás'''&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.legislation.gov.uk/nisi/1996/275/contents/made|title=The Gas (Northern Ireland) Order 1996|date=1996|work=legislation.gov.uk|access-date=8 April 2026}}&lt;/ref&gt;

Rinneadh athchóiriú ar an chóras rialála i 2003 chun rialáil leictreachais agus gáis nádúrtha a chomhcheangal i rialtóir fuinnimh amháin. Bunaíodh '''Údarás Thuaisceart Éireann um Rialáil Fuinnimh''' agus cuireadh an dá Ard-Stiúrthóir thuasluaite ar ceal.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.legislation.gov.uk/nisi/2003/419/contents/made|title=The Energy (Northern Ireland) Order 2003|date=2003|work=legislation.gov.uk|access-date=6 April 2020}}&lt;/ref&gt; Rinneadh dhá ról scartha de Phríomhfheidhmeannach agus de Chathaoirleach an Rialtóra Fuinnimh i 2006.

I mí Aibreáin 2007, rinneadh athchóiriú eile ar an chóras rialáil fóntais chun tionscail soláthair uisce agus camrais a chuimsiú.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=http://www.legislation.gov.uk/nisi/2006/3336/contents/made|title=The Water and Sewerage Services (Northern Ireland) Order 2006|date=2006|work=legislation.gov.uk|access-date=6 April 2020}}&lt;/ref&gt; Rinneadh '''Údarás Thuaisceart Éireann um Rialáil Fóntais''' den Údarás Thuaisceart Éireann um Rialáil Fuinnimh. Tá an bord stiúrthóirí freagrach as cur chuige straitéiseach an chomhlachta. Is iad baill an bhoird cathaoirleach neamhfheidhmiúcháin, ceathrar comhaltaí neamhfheidhmiúcháin agus an príomhfheidhmeannach. Is iad príomhréimsí feidhme an chomhlachta ná Oibríochtaí Líonra, Mórdhíol, Miondíol, Cosaint Tomhaltóirí, agus Cúrsaí Corparáideacha.

== Daoine tábhachtacha ==
'''Ard-Stiúrthóir um Sholáthar Leictreachais'''

* Gofraidh Ó hArtáin, 1992–1995&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|work=The Times}}&lt;/ref&gt;
* Dubhglas Buaman Mac Maoldúin (r. 1945), 1995–2003

'''Ard-Stiúrthóir um Sholáthar Gáis'''

* Dubhglas Buaman Mac Maoldúin, 1996–2003

'''Cathaoirleach agus Príomhfheidhmeannach um Rialáil Fuinnimh'''

* Dubhglas Buaman Mac Maoldúin, 2003–Meitheamh 2006.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.uregni.gov.uk/news-centre/northern-ireland-authority-energy-regulation-niaer-appoints-new-chief-executive|title=The Northern Ireland Authority for Energy Regulation (NIAER) appoints new Chief Executive|date=3 April 2006|work=The Northern Ireland Authority for Energy Regulation|access-date=6 April 2020}}&lt;/ref&gt;

'''Príomhfheidhmeannach um Rialáil Fuinnimh'''

* Eoin Ósbur, Meitheamh 2006–2007&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.uregni.gov.uk/news-centre/northern-ireland-authority-energy-regulation-niaer-appoints-new-chief-executive|title=The Northern Ireland Authority for Energy Regulation (NIAER) appoints new Chief Executive|date=3 April 2006|work=The Northern Ireland Authority for Energy Regulation|access-date=6 April 2020}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.uregni.gov.uk/news-centre/northern-ireland-authority-energy-regulation-niaer-appoints-new-chief-executive &quot;The Northern Ireland Authority for Energy Regulation (NIAER) appoints new Chief Executive&quot;]. ''The Northern Ireland Authority for Energy Regulation''. 3 April 2006&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;6 April&lt;/span&gt; 2020&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

'''Príomhfheidhmeannach Údarás Thuaisceart Éireann um Rialáil Fóntais'''

* Eoin Ósbur, 2007–Nollaig 2010
* Seaghán Ó Loingsigh, Eanáir 2011–Deireadh Fómhair 2013&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.uregni.gov.uk/news-centre/utility-regulator-announces-appointment-new-chief-executive-0|title=Utility Regulator announces appointment of new Chief Executive|date=8 December 2010|work=uregni.gov.uk|access-date=6 April 2020}}&lt;/ref&gt;
* Síle Piobart, Deireadh Fómhair 2013 – Deireadh Fómhair 2020&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.uregni.gov.uk/news-centre/utility-regulator-announces-appointment-new-chief-executive|title=Utility Regulator announces appointment of new chief executive|date=4 July 2013|work=uregni.gov.uk|access-date=6 April 2020}}&lt;/ref&gt;
* Seán de Fréins, Samhain 2020–an lá atá inniu ann&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.uregni.gov.uk/news-centre/utility-regulator-announces-appointment-new-chief-executive-1|title=Utility Regulator announces appointment of new Chief Executive|date=7 August 2020|work=uregni.gov.uk|access-date=6 April 2020}}&lt;/ref&gt;

'''Cathaoirleach Údarás Thuaisceart Éireann um Rialáil Fóntais'''

* An tOllamh Peadar Mac Mathúna, 2006–Iúil 2012&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.uregni.gov.uk/news-centre/utility-regulator-announces-appointment-new-chief-executive-0|title=Utility Regulator announces appointment of new Chief Executive|date=8 December 2010|work=uregni.gov.uk|access-date=6 April 2020}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.uregni.gov.uk/news-centre/utility-regulator-announces-appointment-new-chief-executive-0 &quot;Utility Regulator announces appointment of new Chief Executive&quot;]. ''uregni.gov.uk''. 8 December 2010&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;6 April&lt;/span&gt; 2020&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.uregni.gov.uk/news-centre/jenny-pyper-retire-utility-regulator-chief-executive|title=Jenny Pyper to retire as Utility Regulator Chief Executive|date=19 February 2020|work=uregni.gov.uk|access-date=6 April 2020}}&lt;/ref&gt;
* An Dochtúir Liam Mac Éimear, Iúil 2012–Meán Fómhair 2024 &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.uregni.gov.uk/our-board/bill-emery|title=Bill Emery|date=14 September 2016|work=uregni.gov.uk|access-date=6 April 2020}}&lt;/ref&gt;
* Rosamund Blomfield-Mac Gabhann, Deireadh Fómhair 2024–an lá atá inniu ann&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.semcommittee.com/board-members/rosamund-blomfield-smith|title=Rosamund Blomfield-Smith|date=14 September 2016|access-date=6 April 2020}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==

== Naisc sheachtracha ==

* [https://www.uregni.gov.uk/ Suíomh oifigiúil]
{{UK Regulators Network}}
[[Catagóir:Rialtas Thuaisceart Éireann]]</text>
      <sha1>lf7tt3ugdy97waowe0git0ypdb93ber</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1313084</id>
      <parentid>1313083</parentid>
      <timestamp>2026-05-14T23:47:11Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Franko1916</username>
        <id>64034</id>
      </contributor>
      <origin>1313084</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8107" sha1="r4wm25yn3up4evlstnv4zoyumhwe72f" xml:space="preserve">
Is comhlacht poiblí neamhspleách é '''Údarás Thuaisceart Éireann um Rialáil Fóntais''', ar a dtugtar an '''Rialtóir Fóntais''' go minic, a bunaíodh chun maoirseacht agus rialáil a dhéanamh ar thionscail an leictreachais, an gháis, an uisce agus an chamrais i [[Tuaisceart Éireann|dTuaisceart Éireann]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.uregni.gov.uk/|title=Utility Regulator|work=Utility Regulator|access-date=6 April 2020}}&lt;/ref&gt; Is roinn rialtais nach roinn aireachta í an Rialtóir Fóntais atá freagrach as leasanna gearrthéarmacha agus fadtéarmacha tomhaltóirí a chur chun cinn. Ní dhéanann an Rialtóir aon pholasaí, seachas cinntiú go ndéantar tionscail fhóntais fuinnimh agus uisce a rialáil is a fhorbairt laistigh de pholasaithe an aire. Tá sé rialaithe ag bord stiúrthóirí agus tá sé freagrach do [[Tionól Thuaisceart Éireann|Thionól Thuaisceart Éireann]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Stair ==
Bunaíodh oifig an '''Ard-Stiúrthóir Thuaisceart Éireann um Soláthar Leictreachais''' sa bhliain 1992 mar chuid de phríobháidiú na soláthairtí leictreachais i dTuaisceart Éireann.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.legislation.gov.uk/nisi/1992/231/article/4/made|title=The Electricity (Northern Ireland) Order 1992|date=1992|work=legislation.gov.uk|access-date=6 April 2020}}&lt;/ref&gt; Cheap an Roinn um Fhorbairt Gheilleagrach an tArd-Stiúrthóir chun rialáil a dhéanamh ar an tionscal leictreachais. Bhíodh sé de dhualgas ar an Ard-Stiúrthóir cinntiú go sásófaí gach éileamh réasúnta ar leictreachas; go mbeadh sealbhóirí ceadúnas in ann a ngníomhaíochtaí a mhaoiniú; iomaíocht a chur chun cinn i nginiúint agus i soláthar leictreachais; leasanna tomhaltóirí a chosaint ó thaobh phraghas agus ó thaobh leanúnachas an tsoláthair; éifeachtúlacht agus barainneacht a chur chun cinn; taighde agus forbairt a chur chun cinn; an pobal a chosaint ar chontúirt; agus sláinte agus sábháilteacht na ndaoine ag obair i nginiúint, i dtarchur nó i soláthar leictreachais a chinntiú.  Bunaíodh comhlacht cosúil i 1996 i gcomhair rialáil gáis, oifig '''Ard-Stiúrthóir Thuaisceart Éireann um Ghás'''&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.legislation.gov.uk/nisi/1996/275/contents/made|title=The Gas (Northern Ireland) Order 1996|date=1996|work=legislation.gov.uk|access-date=8 April 2026}}&lt;/ref&gt;

Rinneadh athchóiriú ar an chóras rialála i 2003 chun rialáil leictreachais agus gáis nádúrtha a chomhcheangal i rialtóir fuinnimh amháin. Bunaíodh '''Údarás Thuaisceart Éireann um Rialáil Fuinnimh''' agus cuireadh an dá Ard-Stiúrthóir thuasluaite ar ceal.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.legislation.gov.uk/nisi/2003/419/contents/made|title=The Energy (Northern Ireland) Order 2003|date=2003|work=legislation.gov.uk|access-date=6 April 2020}}&lt;/ref&gt; Rinneadh dhá ról scartha de Phríomhfheidhmeannach agus de Chathaoirleach an Rialtóra Fuinnimh i 2006.

I mí Aibreáin 2007, rinneadh athchóiriú eile ar an chóras rialáil fóntais chun tionscail soláthair uisce agus camrais a chuimsiú.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=http://www.legislation.gov.uk/nisi/2006/3336/contents/made|title=The Water and Sewerage Services (Northern Ireland) Order 2006|date=2006|work=legislation.gov.uk|access-date=6 April 2020}}&lt;/ref&gt; Rinneadh '''Údarás Thuaisceart Éireann um Rialáil Fóntais''' den Údarás Thuaisceart Éireann um Rialáil Fuinnimh. Tá an bord stiúrthóirí freagrach as cur chuige straitéiseach an chomhlachta. Is iad baill an bhoird cathaoirleach neamhfheidhmiúcháin, ceathrar comhaltaí neamhfheidhmiúcháin agus an príomhfheidhmeannach. Is iad príomhréimsí feidhme an chomhlachta ná Oibríochtaí Líonra, Mórdhíol, Miondíol, Cosaint Tomhaltóirí, agus Cúrsaí Corparáideacha.

== Daoine tábhachtacha ==
'''Ard-Stiúrthóir um Sholáthar Leictreachais'''

* Gofraidh Ó hArtáin, 1992–1995&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|work=The Times}}&lt;/ref&gt;
* Dubhglas Buaman Mac Maoldúin (r. 1945), 1995–2003

'''Ard-Stiúrthóir um Sholáthar Gáis'''

* Dubhglas Buaman Mac Maoldúin, 1996–2003

'''Cathaoirleach agus Príomhfheidhmeannach um Rialáil Fuinnimh'''

* Dubhglas Buaman Mac Maoldúin, 2003–Meitheamh 2006.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.uregni.gov.uk/news-centre/northern-ireland-authority-energy-regulation-niaer-appoints-new-chief-executive|title=The Northern Ireland Authority for Energy Regulation (NIAER) appoints new Chief Executive|date=3 April 2006|work=The Northern Ireland Authority for Energy Regulation|access-date=6 April 2020}}&lt;/ref&gt;

'''Príomhfheidhmeannach um Rialáil Fuinnimh'''

* Eoin Ósbur, Meitheamh 2006–2007&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.uregni.gov.uk/news-centre/northern-ireland-authority-energy-regulation-niaer-appoints-new-chief-executive|title=The Northern Ireland Authority for Energy Regulation (NIAER) appoints new Chief Executive|date=3 April 2006|work=The Northern Ireland Authority for Energy Regulation|access-date=6 April 2020}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.uregni.gov.uk/news-centre/northern-ireland-authority-energy-regulation-niaer-appoints-new-chief-executive &quot;The Northern Ireland Authority for Energy Regulation (NIAER) appoints new Chief Executive&quot;]. ''The Northern Ireland Authority for Energy Regulation''. 3 April 2006&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;6 April&lt;/span&gt; 2020&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

'''Príomhfheidhmeannach Údarás Thuaisceart Éireann um Rialáil Fóntais'''

* Eoin Ósbur, 2007–Nollaig 2010
* Seaghán Ó Loingsigh, Eanáir 2011–Deireadh Fómhair 2013&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.uregni.gov.uk/news-centre/utility-regulator-announces-appointment-new-chief-executive-0|title=Utility Regulator announces appointment of new Chief Executive|date=8 December 2010|work=uregni.gov.uk|access-date=6 April 2020}}&lt;/ref&gt;
* Síle Piobart, Deireadh Fómhair 2013 – Deireadh Fómhair 2020&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.uregni.gov.uk/news-centre/utility-regulator-announces-appointment-new-chief-executive|title=Utility Regulator announces appointment of new chief executive|date=4 July 2013|work=uregni.gov.uk|access-date=6 April 2020}}&lt;/ref&gt;
* Seán de Fréins, Samhain 2020–an lá atá inniu ann&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.uregni.gov.uk/news-centre/utility-regulator-announces-appointment-new-chief-executive-1|title=Utility Regulator announces appointment of new Chief Executive|date=7 August 2020|work=uregni.gov.uk|access-date=6 April 2020}}&lt;/ref&gt;

'''Cathaoirleach Údarás Thuaisceart Éireann um Rialáil Fóntais'''

* An tOllamh Peadar Mac Mathúna, 2006–Iúil 2012&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.uregni.gov.uk/news-centre/utility-regulator-announces-appointment-new-chief-executive-0|title=Utility Regulator announces appointment of new Chief Executive|date=8 December 2010|work=uregni.gov.uk|access-date=6 April 2020}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.uregni.gov.uk/news-centre/utility-regulator-announces-appointment-new-chief-executive-0 &quot;Utility Regulator announces appointment of new Chief Executive&quot;]. ''uregni.gov.uk''. 8 December 2010&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;6 April&lt;/span&gt; 2020&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.uregni.gov.uk/news-centre/jenny-pyper-retire-utility-regulator-chief-executive|title=Jenny Pyper to retire as Utility Regulator Chief Executive|date=19 February 2020|work=uregni.gov.uk|access-date=6 April 2020}}&lt;/ref&gt;
* An Dochtúir Liam Mac Éimear, Iúil 2012–Meán Fómhair 2024 &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.uregni.gov.uk/our-board/bill-emery|title=Bill Emery|date=14 September 2016|work=uregni.gov.uk|access-date=6 April 2020}}&lt;/ref&gt;
* Rosamund Blomfield-Mac Gabhann, Deireadh Fómhair 2024–an lá atá inniu ann&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.semcommittee.com/board-members/rosamund-blomfield-smith|title=Rosamund Blomfield-Smith|date=14 September 2016|access-date=6 April 2020}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
[[Catagóir:Rialtas Thuaisceart Éireann]]</text>
      <sha1>r4wm25yn3up4evlstnv4zoyumhwe72f</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1313100</id>
      <parentid>1313084</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T11:01:23Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Franko1916</username>
        <id>64034</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Suaitheantas</comment>
      <origin>1313100</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8182" sha1="epuacxwi9lsotkjlk3im8xh68cc00pb" xml:space="preserve">
Is comhlacht poiblí neamhspleách é '''Údarás Thuaisceart Éireann um Rialáil Fóntais''', ar a dtugtar an '''Rialtóir Fóntais''' go minic, a bunaíodh chun maoirseacht agus rialáil a dhéanamh ar thionscail an leictreachais, an gháis, an uisce agus an chamrais i [[Tuaisceart Éireann|dTuaisceart Éireann]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.uregni.gov.uk/|title=Utility Regulator|work=Utility Regulator|access-date=6 April 2020}}&lt;/ref&gt; Is roinn rialtais nach roinn aireachta í an Rialtóir Fóntais atá freagrach as leasanna gearrthéarmacha agus fadtéarmacha tomhaltóirí a chur chun cinn. Ní dhéanann an Rialtóir aon pholasaí, seachas cinntiú go ndéantar tionscail fhóntais fuinnimh agus uisce a rialáil is a fhorbairt laistigh de pholasaithe an aire. Tá sé rialaithe ag bord stiúrthóirí agus tá sé freagrach do [[Tionól Thuaisceart Éireann|Thionól Thuaisceart Éireann]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; [[File:Utility Regulator Logo.jpg|thumb|Suaitheantas reatha an Rialtóra]]

== Stair ==
Bunaíodh oifig an '''Ard-Stiúrthóir Thuaisceart Éireann um Soláthar Leictreachais''' sa bhliain 1992 mar chuid de phríobháidiú na soláthairtí leictreachais i dTuaisceart Éireann.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.legislation.gov.uk/nisi/1992/231/article/4/made|title=The Electricity (Northern Ireland) Order 1992|date=1992|work=legislation.gov.uk|access-date=6 April 2020}}&lt;/ref&gt; Cheap an Roinn um Fhorbairt Gheilleagrach an tArd-Stiúrthóir chun rialáil a dhéanamh ar an tionscal leictreachais. Bhíodh sé de dhualgas ar an Ard-Stiúrthóir cinntiú go sásófaí gach éileamh réasúnta ar leictreachas; go mbeadh sealbhóirí ceadúnas in ann a ngníomhaíochtaí a mhaoiniú; iomaíocht a chur chun cinn i nginiúint agus i soláthar leictreachais; leasanna tomhaltóirí a chosaint ó thaobh phraghas agus ó thaobh leanúnachas an tsoláthair; éifeachtúlacht agus barainneacht a chur chun cinn; taighde agus forbairt a chur chun cinn; an pobal a chosaint ar chontúirt; agus sláinte agus sábháilteacht na ndaoine ag obair i nginiúint, i dtarchur nó i soláthar leictreachais a chinntiú.  Bunaíodh comhlacht cosúil i 1996 i gcomhair rialáil gáis, oifig '''Ard-Stiúrthóir Thuaisceart Éireann um Ghás'''&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.legislation.gov.uk/nisi/1996/275/contents/made|title=The Gas (Northern Ireland) Order 1996|date=1996|work=legislation.gov.uk|access-date=8 April 2026}}&lt;/ref&gt;

Rinneadh athchóiriú ar an chóras rialála i 2003 chun rialáil leictreachais agus gáis nádúrtha a chomhcheangal i rialtóir fuinnimh amháin. Bunaíodh '''Údarás Thuaisceart Éireann um Rialáil Fuinnimh''' agus cuireadh an dá Ard-Stiúrthóir thuasluaite ar ceal.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.legislation.gov.uk/nisi/2003/419/contents/made|title=The Energy (Northern Ireland) Order 2003|date=2003|work=legislation.gov.uk|access-date=6 April 2020}}&lt;/ref&gt; Rinneadh dhá ról scartha de Phríomhfheidhmeannach agus de Chathaoirleach an Rialtóra Fuinnimh i 2006.

I mí Aibreáin 2007, rinneadh athchóiriú eile ar an chóras rialáil fóntais chun tionscail soláthair uisce agus camrais a chuimsiú.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=http://www.legislation.gov.uk/nisi/2006/3336/contents/made|title=The Water and Sewerage Services (Northern Ireland) Order 2006|date=2006|work=legislation.gov.uk|access-date=6 April 2020}}&lt;/ref&gt; Rinneadh '''Údarás Thuaisceart Éireann um Rialáil Fóntais''' den Údarás Thuaisceart Éireann um Rialáil Fuinnimh. Tá an bord stiúrthóirí freagrach as cur chuige straitéiseach an chomhlachta. Is iad baill an bhoird cathaoirleach neamhfheidhmiúcháin, ceathrar comhaltaí neamhfheidhmiúcháin agus an príomhfheidhmeannach. Is iad príomhréimsí feidhme an chomhlachta ná Oibríochtaí Líonra, Mórdhíol, Miondíol, Cosaint Tomhaltóirí, agus Cúrsaí Corparáideacha.

== Daoine tábhachtacha ==
'''Ard-Stiúrthóir um Sholáthar Leictreachais'''

* Gofraidh Ó hArtáin, 1992–1995&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|work=The Times}}&lt;/ref&gt;
* Dubhglas Buaman Mac Maoldúin (r. 1945), 1995–2003

'''Ard-Stiúrthóir um Sholáthar Gáis'''

* Dubhglas Buaman Mac Maoldúin, 1996–2003

'''Cathaoirleach agus Príomhfheidhmeannach um Rialáil Fuinnimh'''

* Dubhglas Buaman Mac Maoldúin, 2003–Meitheamh 2006.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.uregni.gov.uk/news-centre/northern-ireland-authority-energy-regulation-niaer-appoints-new-chief-executive|title=The Northern Ireland Authority for Energy Regulation (NIAER) appoints new Chief Executive|date=3 April 2006|work=The Northern Ireland Authority for Energy Regulation|access-date=6 April 2020}}&lt;/ref&gt;

'''Príomhfheidhmeannach um Rialáil Fuinnimh'''

* Eoin Ósbur, Meitheamh 2006–2007&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.uregni.gov.uk/news-centre/northern-ireland-authority-energy-regulation-niaer-appoints-new-chief-executive|title=The Northern Ireland Authority for Energy Regulation (NIAER) appoints new Chief Executive|date=3 April 2006|work=The Northern Ireland Authority for Energy Regulation|access-date=6 April 2020}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.uregni.gov.uk/news-centre/northern-ireland-authority-energy-regulation-niaer-appoints-new-chief-executive &quot;The Northern Ireland Authority for Energy Regulation (NIAER) appoints new Chief Executive&quot;]. ''The Northern Ireland Authority for Energy Regulation''. 3 April 2006&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;6 April&lt;/span&gt; 2020&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

'''Príomhfheidhmeannach Údarás Thuaisceart Éireann um Rialáil Fóntais'''

* Eoin Ósbur, 2007–Nollaig 2010
* Seaghán Ó Loingsigh, Eanáir 2011–Deireadh Fómhair 2013&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.uregni.gov.uk/news-centre/utility-regulator-announces-appointment-new-chief-executive-0|title=Utility Regulator announces appointment of new Chief Executive|date=8 December 2010|work=uregni.gov.uk|access-date=6 April 2020}}&lt;/ref&gt;
* Síle Piobart, Deireadh Fómhair 2013 – Deireadh Fómhair 2020&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.uregni.gov.uk/news-centre/utility-regulator-announces-appointment-new-chief-executive|title=Utility Regulator announces appointment of new chief executive|date=4 July 2013|work=uregni.gov.uk|access-date=6 April 2020}}&lt;/ref&gt;
* Seán de Fréins, Samhain 2020–an lá atá inniu ann&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.uregni.gov.uk/news-centre/utility-regulator-announces-appointment-new-chief-executive-1|title=Utility Regulator announces appointment of new Chief Executive|date=7 August 2020|work=uregni.gov.uk|access-date=6 April 2020}}&lt;/ref&gt;

'''Cathaoirleach Údarás Thuaisceart Éireann um Rialáil Fóntais'''

* An tOllamh Peadar Mac Mathúna, 2006–Iúil 2012&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.uregni.gov.uk/news-centre/utility-regulator-announces-appointment-new-chief-executive-0|title=Utility Regulator announces appointment of new Chief Executive|date=8 December 2010|work=uregni.gov.uk|access-date=6 April 2020}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.uregni.gov.uk/news-centre/utility-regulator-announces-appointment-new-chief-executive-0 &quot;Utility Regulator announces appointment of new Chief Executive&quot;]. ''uregni.gov.uk''. 8 December 2010&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;6 April&lt;/span&gt; 2020&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.uregni.gov.uk/news-centre/jenny-pyper-retire-utility-regulator-chief-executive|title=Jenny Pyper to retire as Utility Regulator Chief Executive|date=19 February 2020|work=uregni.gov.uk|access-date=6 April 2020}}&lt;/ref&gt;
* An Dochtúir Liam Mac Éimear, Iúil 2012–Meán Fómhair 2024 &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.uregni.gov.uk/our-board/bill-emery|title=Bill Emery|date=14 September 2016|work=uregni.gov.uk|access-date=6 April 2020}}&lt;/ref&gt;
* Rosamund Blomfield-Mac Gabhann, Deireadh Fómhair 2024–an lá atá inniu ann&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.semcommittee.com/board-members/rosamund-blomfield-smith|title=Rosamund Blomfield-Smith|date=14 September 2016|access-date=6 April 2020}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
[[Catagóir:Rialtas Thuaisceart Éireann]]</text>
      <sha1>epuacxwi9lsotkjlk3im8xh68cc00pb</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1313101</id>
      <parentid>1313100</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T11:22:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Franko1916</username>
        <id>64034</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>d'athraíos sloinne duine thábhachtaigh mar ní fios an éard gur cheap sí an tsloinne seo de thoradh pósta nó an éard gur sloinne roimh phósadh atá i gceist.</comment>
      <origin>1313101</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8176" sha1="gp9y6ywmraisiov9dqqyjx4fnfau9ow" xml:space="preserve">
Is comhlacht poiblí neamhspleách é '''Údarás Thuaisceart Éireann um Rialáil Fóntais''', ar a dtugtar an '''Rialtóir Fóntais''' go minic, a bunaíodh chun maoirseacht agus rialáil a dhéanamh ar thionscail an leictreachais, an gháis, an uisce agus an chamrais i [[Tuaisceart Éireann|dTuaisceart Éireann]].&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.uregni.gov.uk/|title=Utility Regulator|work=Utility Regulator|access-date=6 April 2020}}&lt;/ref&gt; Is roinn rialtais nach roinn aireachta í an Rialtóir Fóntais atá freagrach as leasanna gearrthéarmacha agus fadtéarmacha tomhaltóirí a chur chun cinn. Ní dhéanann an Rialtóir aon pholasaí, seachas cinntiú go ndéantar tionscail fhóntais fuinnimh agus uisce a rialáil is a fhorbairt laistigh de pholasaithe an aire. Tá sé rialaithe ag bord stiúrthóirí agus tá sé freagrach do [[Tionól Thuaisceart Éireann|Thionól Thuaisceart Éireann]].&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; [[File:Utility Regulator Logo.jpg|thumb|Suaitheantas reatha an Rialtóra]]

== Stair ==
Bunaíodh oifig an '''Ard-Stiúrthóir Thuaisceart Éireann um Soláthar Leictreachais''' sa bhliain 1992 mar chuid de phríobháidiú na soláthairtí leictreachais i dTuaisceart Éireann.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.legislation.gov.uk/nisi/1992/231/article/4/made|title=The Electricity (Northern Ireland) Order 1992|date=1992|work=legislation.gov.uk|access-date=6 April 2020}}&lt;/ref&gt; Cheap an Roinn um Fhorbairt Gheilleagrach an tArd-Stiúrthóir chun rialáil a dhéanamh ar an tionscal leictreachais. Bhíodh sé de dhualgas ar an Ard-Stiúrthóir cinntiú go sásófaí gach éileamh réasúnta ar leictreachas; go mbeadh sealbhóirí ceadúnas in ann a ngníomhaíochtaí a mhaoiniú; iomaíocht a chur chun cinn i nginiúint agus i soláthar leictreachais; leasanna tomhaltóirí a chosaint ó thaobh phraghas agus ó thaobh leanúnachas an tsoláthair; éifeachtúlacht agus barainneacht a chur chun cinn; taighde agus forbairt a chur chun cinn; an pobal a chosaint ar chontúirt; agus sláinte agus sábháilteacht na ndaoine ag obair i nginiúint, i dtarchur nó i soláthar leictreachais a chinntiú.  Bunaíodh comhlacht cosúil i 1996 i gcomhair rialáil gáis, oifig '''Ard-Stiúrthóir Thuaisceart Éireann um Ghás'''&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.legislation.gov.uk/nisi/1996/275/contents/made|title=The Gas (Northern Ireland) Order 1996|date=1996|work=legislation.gov.uk|access-date=8 April 2026}}&lt;/ref&gt;

Rinneadh athchóiriú ar an chóras rialála i 2003 chun rialáil leictreachais agus gáis nádúrtha a chomhcheangal i rialtóir fuinnimh amháin. Bunaíodh '''Údarás Thuaisceart Éireann um Rialáil Fuinnimh''' agus cuireadh an dá Ard-Stiúrthóir thuasluaite ar ceal.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.legislation.gov.uk/nisi/2003/419/contents/made|title=The Energy (Northern Ireland) Order 2003|date=2003|work=legislation.gov.uk|access-date=6 April 2020}}&lt;/ref&gt; Rinneadh dhá ról scartha de Phríomhfheidhmeannach agus de Chathaoirleach an Rialtóra Fuinnimh i 2006.

I mí Aibreáin 2007, rinneadh athchóiriú eile ar an chóras rialáil fóntais chun tionscail soláthair uisce agus camrais a chuimsiú.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=http://www.legislation.gov.uk/nisi/2006/3336/contents/made|title=The Water and Sewerage Services (Northern Ireland) Order 2006|date=2006|work=legislation.gov.uk|access-date=6 April 2020}}&lt;/ref&gt; Rinneadh '''Údarás Thuaisceart Éireann um Rialáil Fóntais''' den Údarás Thuaisceart Éireann um Rialáil Fuinnimh. Tá an bord stiúrthóirí freagrach as cur chuige straitéiseach an chomhlachta. Is iad baill an bhoird cathaoirleach neamhfheidhmiúcháin, ceathrar comhaltaí neamhfheidhmiúcháin agus an príomhfheidhmeannach. Is iad príomhréimsí feidhme an chomhlachta ná Oibríochtaí Líonra, Mórdhíol, Miondíol, Cosaint Tomhaltóirí, agus Cúrsaí Corparáideacha.

== Daoine tábhachtacha ==
'''Ard-Stiúrthóir um Sholáthar Leictreachais'''

* Gofraidh Ó hArtáin, 1992–1995&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|work=The Times}}&lt;/ref&gt;
* Dubhglas Buaman Mac Maoldúin (r. 1945), 1995–2003

'''Ard-Stiúrthóir um Sholáthar Gáis'''

* Dubhglas Buaman Mac Maoldúin, 1996–2003

'''Cathaoirleach agus Príomhfheidhmeannach um Rialáil Fuinnimh'''

* Dubhglas Buaman Mac Maoldúin, 2003–Meitheamh 2006.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.uregni.gov.uk/news-centre/northern-ireland-authority-energy-regulation-niaer-appoints-new-chief-executive|title=The Northern Ireland Authority for Energy Regulation (NIAER) appoints new Chief Executive|date=3 April 2006|work=The Northern Ireland Authority for Energy Regulation|access-date=6 April 2020}}&lt;/ref&gt;

'''Príomhfheidhmeannach um Rialáil Fuinnimh'''

* Eoin Ósbur, Meitheamh 2006–2007&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.uregni.gov.uk/news-centre/northern-ireland-authority-energy-regulation-niaer-appoints-new-chief-executive|title=The Northern Ireland Authority for Energy Regulation (NIAER) appoints new Chief Executive|date=3 April 2006|work=The Northern Ireland Authority for Energy Regulation|access-date=6 April 2020}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.uregni.gov.uk/news-centre/northern-ireland-authority-energy-regulation-niaer-appoints-new-chief-executive &quot;The Northern Ireland Authority for Energy Regulation (NIAER) appoints new Chief Executive&quot;]. ''The Northern Ireland Authority for Energy Regulation''. 3 April 2006&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;6 April&lt;/span&gt; 2020&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;

'''Príomhfheidhmeannach Údarás Thuaisceart Éireann um Rialáil Fóntais'''

* Eoin Ósbur, 2007–Nollaig 2010
* Seaghán Ó Loingsigh, Eanáir 2011–Deireadh Fómhair 2013&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.uregni.gov.uk/news-centre/utility-regulator-announces-appointment-new-chief-executive-0|title=Utility Regulator announces appointment of new Chief Executive|date=8 December 2010|work=uregni.gov.uk|access-date=6 April 2020}}&lt;/ref&gt;
* Síle Piobart, Deireadh Fómhair 2013 – Deireadh Fómhair 2020&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.uregni.gov.uk/news-centre/utility-regulator-announces-appointment-new-chief-executive|title=Utility Regulator announces appointment of new chief executive|date=4 July 2013|work=uregni.gov.uk|access-date=6 April 2020}}&lt;/ref&gt;
* Seán de Fréins, Samhain 2020–an lá atá inniu ann&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.uregni.gov.uk/news-centre/utility-regulator-announces-appointment-new-chief-executive-1|title=Utility Regulator announces appointment of new Chief Executive|date=7 August 2020|work=uregni.gov.uk|access-date=6 April 2020}}&lt;/ref&gt;

'''Cathaoirleach Údarás Thuaisceart Éireann um Rialáil Fóntais'''

* An tOllamh Peadar Mac Mathúna, 2006–Iúil 2012&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.uregni.gov.uk/news-centre/utility-regulator-announces-appointment-new-chief-executive-0|title=Utility Regulator announces appointment of new Chief Executive|date=8 December 2010|work=uregni.gov.uk|access-date=6 April 2020}}&lt;cite class=&quot;citation web cs1&quot; data-ve-ignore=&quot;&quot;&gt;[https://www.uregni.gov.uk/news-centre/utility-regulator-announces-appointment-new-chief-executive-0 &quot;Utility Regulator announces appointment of new Chief Executive&quot;]. ''uregni.gov.uk''. 8 December 2010&lt;span class=&quot;reference-accessdate&quot;&gt;. Retrieved &lt;span class=&quot;nowrap&quot;&gt;6 April&lt;/span&gt; 2020&lt;/span&gt;.&lt;/cite&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.uregni.gov.uk/news-centre/jenny-pyper-retire-utility-regulator-chief-executive|title=Jenny Pyper to retire as Utility Regulator Chief Executive|date=19 February 2020|work=uregni.gov.uk|access-date=6 April 2020}}&lt;/ref&gt;
* An Dochtúir Liam Mac Éimear, Iúil 2012–Meán Fómhair 2024 &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.uregni.gov.uk/our-board/bill-emery|title=Bill Emery|date=14 September 2016|work=uregni.gov.uk|access-date=6 April 2020}}&lt;/ref&gt;
* Rosamund Blomfield-Smith, Deireadh Fómhair 2024–an lá atá inniu ann&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.semcommittee.com/board-members/rosamund-blomfield-smith|title=Rosamund Blomfield-Smith|date=14 September 2016|access-date=6 April 2020}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
[[Catagóir:Rialtas Thuaisceart Éireann]]</text>
      <sha1>gp9y6ywmraisiov9dqqyjx4fnfau9ow</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Séamus Ó Caoimh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126166</id>
    <revision>
      <id>1313091</id>
      <timestamp>2026-05-15T07:27:45Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>Cruthaithe (tagairtí ag teacht ar ball beag)</comment>
      <origin>1313091</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1183" sha1="8v46y7srb9vriuuazp6knt53jjxcfus" xml:space="preserve">Státseirbhíseach agus scoláire Gaeilge ba ea '''Séamus Ó Caoimh''' (Béarla: '''James George O'Keeffe''') (1865–1937).[1] Rugadh é i m[[Baile an Tobair]], [[Contae Chorcaí]] ar an 21 Aibreán 1865. Cuireadh oideachas air i g[[Coláiste na Carraige Duibhe]], Áth Cliath. D'oibrigh sé mar chuntasóir i nOifig an Chogaidh sa Bhreatain. Bhí an spéis aige i rincí Gaelacha. Bhí sé ina bhall den [[Irish Literary Society]] agus [[Conradh na Gaeilge]] ansiúd.

Bhog sé go Baile Átha Cliath sa bhliain 1902. Bhí sé ina chisteoir do roinnt eagraíochtaí Gaeilge. Le linn an Chogaidh Mhóir, bhí sé ina ionadaí airgeadais san Stáit Aontaithe agus i gCeanada. Bronnadh CBE air sa bhliain 1926.

D'fhoilsigh sé ''A Handbook of Irish Dances'' le hArt Ó Briain.[2] Bhí sé ina eagarthóir ar ''Buile Suibhne''[3] agus ''Táin Bó Cuailgne from the Yellow Book of Lecan''.[4] Bhí sé ina chomheagarthóir ar ''Anecdota from Irish MSS''[1] agus ar ''Irish Texts''.[5]

Sa bhliain 1902, phós sé Elsie Millard bhí beirt chlainne acu. D'éag sé in áit chónaithe i Surrey ar an 6 Nollaig 1937.

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

{{DEFAULTSORT:Caoimh, Séamas Ó}}</text>
      <sha1>8v46y7srb9vriuuazp6knt53jjxcfus</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Molly Daly</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126167</id>
    <revision>
      <id>1313095</id>
      <timestamp>2026-05-15T10:17:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dowlinme</username>
        <id>27972</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page &quot;[[:en:Special:Redirect/revision/1352400955|Molly Daly]]&quot;</comment>
      <origin>1313095</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5382" sha1="pctb7xesg08qvzqil0nq14qog1ipkgw" xml:space="preserve">
Is rábálaí Éireannach í '''Molly Daly''' a rugadh ar 26 Márta 2008. &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://worldathletics.org/athletes/ireland/molly-daly-15075907|title=Molly Daly|work=World Athletics|access-date=2 May 2026}}&lt;/ref&gt;

Is as [[Contae Chill Chainnigh]] di, agus is iad Fiona Norwood agus Rob Daly a tuismitheoirí, agus rinne an bheirt acu ionadaíocht ar Éirinn ag an leibhéal sinsearach sa lúthchleasaíocht. Rinne a seanathair ar thaobh na máthar, Robert Norwood, ionadaíocht ar Éirinn sa rás 400 méadar freisin. &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.irishexaminer.com/sport/othersport/arid-41837898.html|title=Kilkenny teen Molly Daly chasing Irish athletics history at World Relays|author=Dennehy|first=Cathal|date=2 May 2026|work=irishexaminer.com|access-date=2 May 2026}}&lt;/ref&gt; Nuair a ghlac sí páirt i gcluiche idirnáisiúnta shinsearach den chéad uair in 2026, ba é seo an chéad uair a rinne trí ghlúin den teaghlach céanna ionadaíocht ar Éirinn i lúthchleasaíocht ag an leibhéal sinsearach. &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.kilkennypeople.ie/news/sport/2075394/new-chapter-for-kilkennys-sports-story-as-molly-daly-makes-athletics-history.html|title=New chapter for Kilkenny’s sports story as Molly Daly makes athletics history|date=2 May 2026|work=Kilkenny People|access-date=3 May 2026}}&lt;/ref&gt;

Is ball de Kilkenny City Harriers í Daly. Thosaigh sí ag rith leo ag leibhéal faoi 8 agus faigheann sí cóitseáil ón a tuismitheoirí chomh maith. I mí Iúil 2023, bhain sí sáriarracht phearsanta amach sa rás 200 méadar leis an am 25.31 soicind, agus bhuaigh sí Craobhchomórtas Sóisir na hÉireann. Nuair a raibh sí 16 bliana d'aois, ba ise an chéad duine ar thrasnaigh an líne i gCraobhchomórtas faoi 20 na hÉireann sa rás 200 méadar ach dícháilíodh í mar gheall ar fheall lána ag deireadh an rása, cé nach raibh aon bhuntáiste ama ann. Mar sin féin, bhain sí sáriarracht phearsanta amach sa bhabhta cáilithe, leis an am 24.54 soicind. &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.kilkennypeople.ie/news/sport/1410866/daly-hopes-to-deliver-successful-season-on-the-track.html|title=Daly hopes to deliver successful season on the track|author=Williams|first=Perri|date=31 January 2024|work=Kilkenny People|access-date=2 May 2026}}&lt;/ref&gt;

Ghlac Daly páirt sa rás 200m ag Gala EYOF in Wetzlar na Gearmáine i mí an Mheithimh 2025, agus bhain sí sáriarracht phearsanta amach leis an am 23.67 soicind. &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.kilkennypeople.ie/news/sport/1826570/europe-beckons-as-kilkenny-athlete-molly-daly-bags-qualifying-time.html|title=Europe beckons as Kilkenny athlete Molly Daly bags qualifying time|date=16 June 2025|work=Kilkenny People|access-date=2 May 2026}}&lt;/ref&gt; Chuaigh sí san iomaíocht d'fhoireann na hÉireann ag Féile Oilimpeach Óige na hEorpa 2025 in [[Scóipé|Skopje]], an Mhacadóin Thuaidh. Rith sí le Destiny Lawal, Erin Friel agus Ellis McHugh sa rás sealaíochta, bhain siad curiarracht náisiúnta faoi 18 amach, agus chríochnaigh siad sa cheathrú áit. &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.donegallive.ie/news/athletics/1857286/national-u18-record-sees-erin-friel-and-ireland-fourth-in-eyof-medley-relay-final.html|title=National U18 record sees Erin Friel and Ireland fourth in EYOF medley relay final|author=McNulty|first=Chris|date=26 July 2025|work=Donegal Live|access-date=28 August 2025}}&lt;/ref&gt;

I mí an Mhárta 2026, rith Daly sa rás 400m leis an am 53.74 soicind i mBaile Átha Luain. Cé nach raibh ann ach an tríú 400m rás riamh a ghlac sí páirt ann, bhuaigh sí Craobhchomórtas faoi 20 na hÉireann. &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.kilkennypeople.ie/news/athletics/2058112/world-stage-beckons-as-kilkenny-athlete-molly-daly-earns-senior-call-up-from-athletics-ireland.html|title=World stage beckons as Kilkenny athlete Molly Daly earns senior call-up from Athletics Ireland|author=Spillane|first=Trevor|date=9 April 2026|work=Kilkenny People|access-date=2 May 2026}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/7234200?eventId=10229577|title=Irish U20 Championships|date=14 March 2026|work=World Athletics|access-date=2 May 2026}}&lt;/ref&gt; 


Ainmníodh Daly ar fhoireann na hÉireann le haghaidh Comórtas Lúthchleasaíochta an Domhain 2026 sa Bhotsuáin. Rith sí ar an gcéad lá sa rás sealaíochta 4 x 400m na mban le Rachel McCann, [[Jenna Breen]] agus Arlene Crossan . &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.athleticsireland.ie/irish-team-selected-for-world-athletics-relays-in-botswana/|title=IRISH TEAM SELECTED FOR WORLD ATHLETICS RELAYS IN BOTSWANA|date=9 April 2026|work=Athletics.ie|access-date=9 April 2026}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.rte.ie/sport/athletics/2026/0502/1571461-irish-relay-teams-relying-on-second-chance-sunday/|title=Irish relay teams relying on second chance Sunday|date=2 May 2026|work=RTE|access-date=2 May 2026}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://m.independent.ie/sport/other-sports/athletics/sharlene-mawdsley-and-sophie-becker-to-lead-ireland-team-at-world-relays/a1414004006.html|title=Sharlene Mawdsley and Sophie Becker to lead Ireland team at World Relays|author=Dennehy|first=Cathal|date=9 April 2026|work=Irish Independent|access-date=2 May 2026}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh in 2008]]</text>
      <sha1>pctb7xesg08qvzqil0nq14qog1ipkgw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1313096</id>
      <parentid>1313095</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T10:17:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dowlinme</username>
        <id>27972</id>
      </contributor>
      <comment>bosca sonraí</comment>
      <origin>1313096</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5409" sha1="gv7tqrrqtilafgg8buwwjr1u7d58s9i" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Is rábálaí Éireannach í '''Molly Daly''' a rugadh ar 26 Márta 2008. &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://worldathletics.org/athletes/ireland/molly-daly-15075907|title=Molly Daly|work=World Athletics|access-date=2 May 2026}}&lt;/ref&gt;

Is as [[Contae Chill Chainnigh]] di, agus is iad Fiona Norwood agus Rob Daly a tuismitheoirí, agus rinne an bheirt acu ionadaíocht ar Éirinn ag an leibhéal sinsearach sa lúthchleasaíocht. Rinne a seanathair ar thaobh na máthar, Robert Norwood, ionadaíocht ar Éirinn sa rás 400 méadar freisin. &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.irishexaminer.com/sport/othersport/arid-41837898.html|title=Kilkenny teen Molly Daly chasing Irish athletics history at World Relays|author=Dennehy|first=Cathal|date=2 May 2026|work=irishexaminer.com|access-date=2 May 2026}}&lt;/ref&gt; Nuair a ghlac sí páirt i gcluiche idirnáisiúnta shinsearach den chéad uair in 2026, ba é seo an chéad uair a rinne trí ghlúin den teaghlach céanna ionadaíocht ar Éirinn i lúthchleasaíocht ag an leibhéal sinsearach. &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.kilkennypeople.ie/news/sport/2075394/new-chapter-for-kilkennys-sports-story-as-molly-daly-makes-athletics-history.html|title=New chapter for Kilkenny’s sports story as Molly Daly makes athletics history|date=2 May 2026|work=Kilkenny People|access-date=3 May 2026}}&lt;/ref&gt;

Is ball de Kilkenny City Harriers í Daly. Thosaigh sí ag rith leo ag leibhéal faoi 8 agus faigheann sí cóitseáil ón a tuismitheoirí chomh maith. I mí Iúil 2023, bhain sí sáriarracht phearsanta amach sa rás 200 méadar leis an am 25.31 soicind, agus bhuaigh sí Craobhchomórtas Sóisir na hÉireann. Nuair a raibh sí 16 bliana d'aois, ba ise an chéad duine ar thrasnaigh an líne i gCraobhchomórtas faoi 20 na hÉireann sa rás 200 méadar ach dícháilíodh í mar gheall ar fheall lána ag deireadh an rása, cé nach raibh aon bhuntáiste ama ann. Mar sin féin, bhain sí sáriarracht phearsanta amach sa bhabhta cáilithe, leis an am 24.54 soicind. &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.kilkennypeople.ie/news/sport/1410866/daly-hopes-to-deliver-successful-season-on-the-track.html|title=Daly hopes to deliver successful season on the track|author=Williams|first=Perri|date=31 January 2024|work=Kilkenny People|access-date=2 May 2026}}&lt;/ref&gt;

Ghlac Daly páirt sa rás 200m ag Gala EYOF in Wetzlar na Gearmáine i mí an Mheithimh 2025, agus bhain sí sáriarracht phearsanta amach leis an am 23.67 soicind. &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.kilkennypeople.ie/news/sport/1826570/europe-beckons-as-kilkenny-athlete-molly-daly-bags-qualifying-time.html|title=Europe beckons as Kilkenny athlete Molly Daly bags qualifying time|date=16 June 2025|work=Kilkenny People|access-date=2 May 2026}}&lt;/ref&gt; Chuaigh sí san iomaíocht d'fhoireann na hÉireann ag Féile Oilimpeach Óige na hEorpa 2025 in [[Scóipé|Skopje]], an Mhacadóin Thuaidh. Rith sí le Destiny Lawal, Erin Friel agus Ellis McHugh sa rás sealaíochta, bhain siad curiarracht náisiúnta faoi 18 amach, agus chríochnaigh siad sa cheathrú áit. &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.donegallive.ie/news/athletics/1857286/national-u18-record-sees-erin-friel-and-ireland-fourth-in-eyof-medley-relay-final.html|title=National U18 record sees Erin Friel and Ireland fourth in EYOF medley relay final|author=McNulty|first=Chris|date=26 July 2025|work=Donegal Live|access-date=28 August 2025}}&lt;/ref&gt;

I mí an Mhárta 2026, rith Daly sa rás 400m leis an am 53.74 soicind i mBaile Átha Luain. Cé nach raibh ann ach an tríú 400m rás riamh a ghlac sí páirt ann, bhuaigh sí Craobhchomórtas faoi 20 na hÉireann. &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.kilkennypeople.ie/news/athletics/2058112/world-stage-beckons-as-kilkenny-athlete-molly-daly-earns-senior-call-up-from-athletics-ireland.html|title=World stage beckons as Kilkenny athlete Molly Daly earns senior call-up from Athletics Ireland|author=Spillane|first=Trevor|date=9 April 2026|work=Kilkenny People|access-date=2 May 2026}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/7234200?eventId=10229577|title=Irish U20 Championships|date=14 March 2026|work=World Athletics|access-date=2 May 2026}}&lt;/ref&gt; 


Ainmníodh Daly ar fhoireann na hÉireann le haghaidh Comórtas Lúthchleasaíochta an Domhain 2026 sa Bhotsuáin. Rith sí ar an gcéad lá sa rás sealaíochta 4 x 400m na mban le Rachel McCann, [[Jenna Breen]] agus Arlene Crossan . &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.athleticsireland.ie/irish-team-selected-for-world-athletics-relays-in-botswana/|title=IRISH TEAM SELECTED FOR WORLD ATHLETICS RELAYS IN BOTSWANA|date=9 April 2026|work=Athletics.ie|access-date=9 April 2026}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.rte.ie/sport/athletics/2026/0502/1571461-irish-relay-teams-relying-on-second-chance-sunday/|title=Irish relay teams relying on second chance Sunday|date=2 May 2026|work=RTE|access-date=2 May 2026}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://m.independent.ie/sport/other-sports/athletics/sharlene-mawdsley-and-sophie-becker-to-lead-ireland-team-at-world-relays/a1414004006.html|title=Sharlene Mawdsley and Sophie Becker to lead Ireland team at World Relays|author=Dennehy|first=Cathal|date=9 April 2026|work=Irish Independent|access-date=2 May 2026}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{Reflist}}
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh in 2008]]</text>
      <sha1>gv7tqrrqtilafgg8buwwjr1u7d58s9i</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1313097</id>
      <parentid>1313096</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T10:17:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dowlinme</username>
        <id>27972</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1313097</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5406" sha1="lj88qf8yygknrco9rhm6auoqom2aqo5" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Is rábálaí Éireannach í '''Molly Daly''' a rugadh ar 26 Márta 2008. &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://worldathletics.org/athletes/ireland/molly-daly-15075907|title=Molly Daly|work=World Athletics|access-date=2 May 2026}}&lt;/ref&gt;

Is as [[Contae Chill Chainnigh]] di, agus is iad Fiona Norwood agus Rob Daly a tuismitheoirí, agus rinne an bheirt acu ionadaíocht ar Éirinn ag an leibhéal sinsearach sa lúthchleasaíocht. Rinne a seanathair ar thaobh na máthar, Robert Norwood, ionadaíocht ar Éirinn sa rás 400 méadar freisin. &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.irishexaminer.com/sport/othersport/arid-41837898.html|title=Kilkenny teen Molly Daly chasing Irish athletics history at World Relays|author=Dennehy|first=Cathal|date=2 May 2026|work=irishexaminer.com|access-date=2 May 2026}}&lt;/ref&gt; Nuair a ghlac sí páirt i gcluiche idirnáisiúnta shinsearach den chéad uair in 2026, ba é seo an chéad uair a rinne trí ghlúin den teaghlach céanna ionadaíocht ar Éirinn i lúthchleasaíocht ag an leibhéal sinsearach. &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.kilkennypeople.ie/news/sport/2075394/new-chapter-for-kilkennys-sports-story-as-molly-daly-makes-athletics-history.html|title=New chapter for Kilkenny’s sports story as Molly Daly makes athletics history|date=2 May 2026|work=Kilkenny People|access-date=3 May 2026}}&lt;/ref&gt;

Is ball de Kilkenny City Harriers í Daly. Thosaigh sí ag rith leo ag leibhéal faoi 8 agus faigheann sí cóitseáil ón a tuismitheoirí chomh maith. I mí Iúil 2023, bhain sí sáriarracht phearsanta amach sa rás 200 méadar leis an am 25.31 soicind, agus bhuaigh sí Craobhchomórtas Sóisir na hÉireann. Nuair a raibh sí 16 bliana d'aois, ba ise an chéad duine ar thrasnaigh an líne i gCraobhchomórtas faoi 20 na hÉireann sa rás 200 méadar ach dícháilíodh í mar gheall ar fheall lána ag deireadh an rása, cé nach raibh aon bhuntáiste ama ann. Mar sin féin, bhain sí sáriarracht phearsanta amach sa bhabhta cáilithe, leis an am 24.54 soicind. &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.kilkennypeople.ie/news/sport/1410866/daly-hopes-to-deliver-successful-season-on-the-track.html|title=Daly hopes to deliver successful season on the track|author=Williams|first=Perri|date=31 January 2024|work=Kilkenny People|access-date=2 May 2026}}&lt;/ref&gt;

Ghlac Daly páirt sa rás 200m ag Gala EYOF in Wetzlar na Gearmáine i mí an Mheithimh 2025, agus bhain sí sáriarracht phearsanta amach leis an am 23.67 soicind. &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.kilkennypeople.ie/news/sport/1826570/europe-beckons-as-kilkenny-athlete-molly-daly-bags-qualifying-time.html|title=Europe beckons as Kilkenny athlete Molly Daly bags qualifying time|date=16 June 2025|work=Kilkenny People|access-date=2 May 2026}}&lt;/ref&gt; Chuaigh sí san iomaíocht d'fhoireann na hÉireann ag Féile Oilimpeach Óige na hEorpa 2025 in [[Scóipé|Skopje]], an Mhacadóin Thuaidh. Rith sí le Destiny Lawal, Erin Friel agus Ellis McHugh sa rás sealaíochta, bhain siad curiarracht náisiúnta faoi 18 amach, agus chríochnaigh siad sa cheathrú áit. &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.donegallive.ie/news/athletics/1857286/national-u18-record-sees-erin-friel-and-ireland-fourth-in-eyof-medley-relay-final.html|title=National U18 record sees Erin Friel and Ireland fourth in EYOF medley relay final|author=McNulty|first=Chris|date=26 July 2025|work=Donegal Live|access-date=28 August 2025}}&lt;/ref&gt;

I mí an Mhárta 2026, rith Daly sa rás 400m leis an am 53.74 soicind i mBaile Átha Luain. Cé nach raibh ann ach an tríú 400m rás riamh a ghlac sí páirt ann, bhuaigh sí Craobhchomórtas faoi 20 na hÉireann. &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.kilkennypeople.ie/news/athletics/2058112/world-stage-beckons-as-kilkenny-athlete-molly-daly-earns-senior-call-up-from-athletics-ireland.html|title=World stage beckons as Kilkenny athlete Molly Daly earns senior call-up from Athletics Ireland|author=Spillane|first=Trevor|date=9 April 2026|work=Kilkenny People|access-date=2 May 2026}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/7234200?eventId=10229577|title=Irish U20 Championships|date=14 March 2026|work=World Athletics|access-date=2 May 2026}}&lt;/ref&gt;

Ainmníodh Daly ar fhoireann na hÉireann le haghaidh Comórtas Lúthchleasaíochta an Domhain 2026 sa Bhotsuáin. Rith sí ar an gcéad lá sa rás sealaíochta 4 x 400m na mban le Rachel McCann, [[Jenna Breen]] agus Arlene Crossan . &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.athleticsireland.ie/irish-team-selected-for-world-athletics-relays-in-botswana/|title=IRISH TEAM SELECTED FOR WORLD ATHLETICS RELAYS IN BOTSWANA|date=9 April 2026|work=Athletics.ie|access-date=9 April 2026}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.rte.ie/sport/athletics/2026/0502/1571461-irish-relay-teams-relying-on-second-chance-sunday/|title=Irish relay teams relying on second chance Sunday|date=2 May 2026|work=RTE|access-date=2 May 2026}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://m.independent.ie/sport/other-sports/athletics/sharlene-mawdsley-and-sophie-becker-to-lead-ireland-team-at-world-relays/a1414004006.html|title=Sharlene Mawdsley and Sophie Becker to lead Ireland team at World Relays|author=Dennehy|first=Cathal|date=9 April 2026|work=Irish Independent|access-date=2 May 2026}}&lt;/ref&gt;
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh in 2008]]</text>
      <sha1>lj88qf8yygknrco9rhm6auoqom2aqo5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1313098</id>
      <parentid>1313097</parentid>
      <timestamp>2026-05-15T10:34:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Dowlinme</username>
        <id>27972</id>
      </contributor>
      <comment>vicí naisc</comment>
      <origin>1313098</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5506" sha1="ffbg9ezqd22rt78k8p2jujvgc6ig6qj" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Is rábálaí Éireannach í '''Molly Daly''' a rugadh ar 26 Márta 2008. &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://worldathletics.org/athletes/ireland/molly-daly-15075907|title=Molly Daly|work=World Athletics|access-date=2 May 2026}}&lt;/ref&gt;

Is as [[Contae Chill Chainnigh]] di, agus is iad [[Fiona Norwood]] agus [[Rob Daly]] a tuismitheoirí, agus rinne an bheirt acu ionadaíocht ar Éirinn ag an leibhéal sinsearach sa lúthchleasaíocht. Rinne a seanathair ar thaobh na máthar, [[Robert Norwood]], ionadaíocht ar Éirinn sa rás 400 méadar freisin.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.irishexaminer.com/sport/othersport/arid-41837898.html|title=Kilkenny teen Molly Daly chasing Irish athletics history at World Relays|author=Dennehy|first=Cathal|date=2 May 2026|work=irishexaminer.com|access-date=2 May 2026}}&lt;/ref&gt; Nuair a ghlac sí páirt i gcluiche idirnáisiúnta shinsearach den chéad uair in 2026, ba é seo an chéad uair a rinne trí ghlúin den teaghlach céanna ionadaíocht ar Éirinn i lúthchleasaíocht ag an leibhéal sinsearach.&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.kilkennypeople.ie/news/sport/2075394/new-chapter-for-kilkennys-sports-story-as-molly-daly-makes-athletics-history.html|title=New chapter for Kilkenny’s sports story as Molly Daly makes athletics history|date=2 May 2026|work=Kilkenny People|access-date=3 May 2026}}&lt;/ref&gt;

Is ball de [[Kilkenny City Harriers]] í Daly. Thosaigh sí ag rith leo ag leibhéal faoi 8 agus faigheann sí cóitseáil ón a tuismitheoirí chomh maith. I mí Iúil 2023, bhain sí sáriarracht phearsanta amach sa rás 200 méadar leis an am 25.31 soicind, agus bhuaigh sí Craobhchomórtas Sóisir na hÉireann. Nuair a raibh sí 16 bliana d'aois, ba ise an chéad duine ar thrasnaigh an líne i gCraobhchomórtas faoi 20 na hÉireann sa rás 200 méadar ach dícháilíodh í mar gheall ar fheall lána ag deireadh an rása, cé nach raibh aon bhuntáiste ama ann. Mar sin féin, bhain sí sáriarracht phearsanta amach sa bhabhta cáilithe, leis an am 24.54 soicind. &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.kilkennypeople.ie/news/sport/1410866/daly-hopes-to-deliver-successful-season-on-the-track.html|title=Daly hopes to deliver successful season on the track|author=Williams|first=Perri|date=31 January 2024|work=Kilkenny People|access-date=2 May 2026}}&lt;/ref&gt;

Ghlac Daly páirt sa rás 200m ag Gala EYOF in [[Wetzlar]] [[An Ghearmáin|na Gearmáine]] i mí an Mheithimh 2025, agus bhain sí sáriarracht phearsanta amach leis an am 23.67 soicind. &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.kilkennypeople.ie/news/sport/1826570/europe-beckons-as-kilkenny-athlete-molly-daly-bags-qualifying-time.html|title=Europe beckons as Kilkenny athlete Molly Daly bags qualifying time|date=16 June 2025|work=Kilkenny People|access-date=2 May 2026}}&lt;/ref&gt; Chuaigh sí san iomaíocht d'fhoireann na hÉireann ag Féile Oilimpeach Óige na hEorpa 2025 in [[Scóipé|Skopje]], [[an Mhacadóin Thuaidh]]. Rith sí le [[Destiny Lawal]], [[Erin Friel]] agus [[Ellis McHugh]] sa rás sealaíochta, bhain siad curiarracht náisiúnta faoi 18 amach, agus chríochnaigh siad sa cheathrú áit. &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.donegallive.ie/news/athletics/1857286/national-u18-record-sees-erin-friel-and-ireland-fourth-in-eyof-medley-relay-final.html|title=National U18 record sees Erin Friel and Ireland fourth in EYOF medley relay final|author=McNulty|first=Chris|date=26 July 2025|work=Donegal Live|access-date=28 August 2025}}&lt;/ref&gt;

I mí an Mhárta 2026, rith Daly sa rás 400m leis an am 53.74 soicind i [[Baile Átha Luain|mBaile Átha Luain]]. Cé nach raibh ann ach an tríú 400m rás riamh a ghlac sí páirt ann, bhuaigh sí Craobhchomórtas faoi 20 na hÉireann. &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.kilkennypeople.ie/news/athletics/2058112/world-stage-beckons-as-kilkenny-athlete-molly-daly-earns-senior-call-up-from-athletics-ireland.html|title=World stage beckons as Kilkenny athlete Molly Daly earns senior call-up from Athletics Ireland|author=Spillane|first=Trevor|date=9 April 2026|work=Kilkenny People|access-date=2 May 2026}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://worldathletics.org/competition/calendar-results/results/7234200?eventId=10229577|title=Irish U20 Championships|date=14 March 2026|work=World Athletics|access-date=2 May 2026}}&lt;/ref&gt;

Ainmníodh Daly ar fhoireann na hÉireann le haghaidh Comórtas Lúthchleasaíochta an Domhain 2026 sa [[An Bhotsuáin|Bhotsuáin]]. Rith sí ar an gcéad lá sa rás sealaíochta 4 x 400m na mban le [[Rachel McCann]], [[Jenna Breen]] agus [[Arlene Crossan]] . &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.athleticsireland.ie/irish-team-selected-for-world-athletics-relays-in-botswana/|title=IRISH TEAM SELECTED FOR WORLD ATHLETICS RELAYS IN BOTSWANA|date=9 April 2026|work=Athletics.ie|access-date=9 April 2026}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.rte.ie/sport/athletics/2026/0502/1571461-irish-relay-teams-relying-on-second-chance-sunday/|title=Irish relay teams relying on second chance Sunday|date=2 May 2026|work=RTE|access-date=2 May 2026}}&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://m.independent.ie/sport/other-sports/athletics/sharlene-mawdsley-and-sophie-becker-to-lead-ireland-team-at-world-relays/a1414004006.html|title=Sharlene Mawdsley and Sophie Becker to lead Ireland team at World Relays|author=Dennehy|first=Cathal|date=9 April 2026|work=Irish Independent|access-date=2 May 2026}}&lt;/ref&gt;
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh in 2008]]</text>
      <sha1>ffbg9ezqd22rt78k8p2jujvgc6ig6qj</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>