Cúige Laighean

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="ga">
  <siteinfo>
    <sitename>Vicipéid</sitename>
    <dbname>gawiki</dbname>
    <base>https://ga.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%ADomhleathanach</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.7</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">Meán</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">Speisialta</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">Plé</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">Úsáideoir</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">Plé úsáideora</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Vicipéid</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">Plé Vicipéide</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">Íomhá</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">Plé íomhá</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">MediaWiki</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">Plé MediaWiki</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">Teimpléad</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">Plé teimpléid</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">Cabhair</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">Plé cabhrach</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">Catagóir</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">Plé catagóire</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">Module</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">Module talk</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>Cúige Laighean</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2259</id>
    <revision>
      <id>1318026</id>
      <parentid>1247442</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T16:39:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Féach freisin ar barr</comment>
      <origin>1318026</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8947" sha1="pnb0kbtt7uwny3q0610gji9pnwmt220" xml:space="preserve">:''Féach freisin. [[Laigin]], [[Ríocht na Laighean]]

{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}

Is é '''Cúige Laighean'''&lt;ref name=&quot;Logainm&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/1165970|title=Cúige Laighean/Leinster {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-22|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}&lt;/ref&gt; nó '''Laighin''' an dara [[Cúigí na hÉireann|cúige]] is lú in [[Éirinn]], agus an cúige leis an líon is mó contaetha ann, dhá chontae déag. Is é an cúige leis an daonra is mó in Éirinn, áfach, mar gheall ar go bhfuil [[Baile Átha Cliath]], príomhchathair na tíre, ann. 

Agus na Normannaigh tagtha i dtír in Éirinn, thosaigh na sean-chúigí ar a thugtaí Midhe agus Laighin ag aontú de réir a chéile, agus tionchar [[An Pháil|na Páile]] á imirt orthu.

==Contaetha==
Roinneadh [[Contae Bhaile Átha Cliath]] i gceithre chuid le gairid, mar a leanas:
{| class=&quot;wikitable&quot;
! colspan=&quot;2&quot; |Contae
!Cód
!Achar
!Daonra
!Príomhbhaile
|-
| rowspan=&quot;4&quot; |[[Íomhá:Dublin crest.svg|22x22px]] [[Contae Bhaile Átha Cliath|Bhaile Átha Cliath]]
|[[Cathair Bhaile Átha Cliath]]
| rowspan=&quot;4&quot; ; align=center |'''D'''
|114.99 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
|554,554
|align=center |[[Baile Átha Cliath]]
|-
|[[Contae Átha Cliath Theas|Átha Cliath Theas]]
|222.74 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
|278,767
|align=center |[[Tamhlacht]]
|-
|[[Contae Dhún Laoghaire-Ráth an Dúin|Dhún Laoghaire-Ráth an Dúin]]
|127.31 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
|218,018
|align=center |[[Dún Laoghaire]]
|-
|[[Contae Fhine Ghall|Fhine Ghall]]
|454.60 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
|296,020
|align=center |[[Sord]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; |[[Íomhá:Carlow County Crest.svg|24x24px]] [[Contae Cheatharlach|Cheatharlach]]
|align=center |'''CW'''
|897 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
|56,932
|align=center |[[Ceatharlach]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; |[[Íomhá:County Kilkenny arms.svg|24x24px]] [[Contae Chill Chainnigh|Chill Chainnigh]]
|align=center |'''KK'''
|2,073 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
|99,232
|align=center |[[Cill Chainnigh]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; |[[Íomhá:Kildare couty arms.png|29x29px]] [[Contae Chill Dara|Chill Dara]]
|align=center |'''KE'''
|1,695 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
|222,504
|align=center |[[An Nás]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; |[[Íomhá:Wicklow county arms.png|29x29px]] [[Contae Chill Mhantáin|Chill Mhantáin]]
|align=center |'''WW'''
|2,027 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
|142,425
|align=center |[[Cill Mhantáin]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; |[[Íomhá:Westmeath Coat of Arms.gif|23x23px]] [[Contae na hIarmhí|Na hIarmhí]]
|align=center |'''WH'''
|1,840 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
|88,770
|align=center |[[An Muileann gCearr]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; |[[Íomhá:Laoiscocologo.png|22x22px]] [[Contae Laoise|Laoise]]
|align=center |'''LS'''
|1,720 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
|84,697
|align=center |[[Port Laoise]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; |[[Íomhá:IRL COA County Wexford 3D.svg|23x23px]] [[Contae Loch Garman|Loch Garman]]
|align=center |'''WX'''
|2,365 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
|149,722
|align=center |[[Loch Garman]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; |[[Íomhá:Longford county arms.png|29x29px]] [[Contae an Longfoirt|An Longfoirt]]
|align=center |'''LD'''
|1,091 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
|40,873
|align=center |[[An Longfort]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; |[[Íomhá:Louth county arms.png|29x29px]] [[Contae Lú|Lú]]
|align=center |'''LH'''
|826 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
|128,884
|align=center |[[Dún Dealgan]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; |[[Íomhá:Meath coa.svg|24x24px]] [[Contae na Mí|Na Mí]]
|align=center |'''MH'''
|2,342 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
|195,044
|align=center |[[An Uaimh]]
|-
| colspan=&quot;2&quot; |[[Íomhá:Offaly crest.svg|24x24px]] [[Contae Uíbh Fhailí|Uíbh Fhailí]]
|align=center |'''OY'''
|2,001 km&lt;sup&gt;2&lt;/sup&gt;
|77,961
|align=center |[[Tulach Mhór]]
|}

== Stair ==
Roimh theacht na Normannach sa bhliain 1171, sheas [[Laighin|Ríocht na Laighean]] sa chuid seo den tír, ach í i bhfad níos lú ná cúige an lae inniu, gan ann críocha amhail is [[Ríocht na Mí|an Mhí]], [[Osraí]] nó na bailte [[Lochlannach]]a of [[Loch Garman]] agus [[Áth Cliath]].  Eascraíonn an chéad chuid d'ainm na ríochta ó Laighin (Laigin sa seanlitriú), treibh mhór a bhí lonnaithe sa réigiún.&lt;ref&gt;{{cite book| title = The Oxford Companion to Irish History | author = Sean J Connolly | date = 2007 |url = https://books.google.com/books?id=5CYeQwAACAAJ | publisher = Oxford University Press | isbn = 9780199234837 | page = 308 }}&lt;/ref&gt;   Is éard is brí leis an chuid eile, creidtear, ná an focal Gaeilge &quot;tír&quot;, nó an focal sean-Normannach &quot;staðr&quot;, focail a bhfuil an brí chéanna acu.

[[Íomhá:Ireland Leinster Hogg 1784 700x1030.jpg|deis|mion|200px|Laighin, cúige Éireann (Hogg, 1784)]]

Aontaíodh treibheanna Laighean le chéile faoi smacht [[Úgaine Mór]], [[Ardrí na hÉireann|ardrí]]  a thóg an [[Dún Ailinne]], gar do [[Cill Chuillinn|Chill Chuilinn]], meastar. Tá seans maith ann  gurb eisean an chéad [[ríthe na Laighean|rí stairiúil ar na Laighean]], thiar sa 7ú chéad R.C.  Idir na blianta AD 175/185, tar éis tréimhse [[cogadh cathartha]] in Éirinn, athbhunaíodh ríocht na Laighean ag [[Cathair Mór]] seanscéalach.  Deirtear gur thóg [[Fionn mac Cumhaill]] dún ar [[Cnoc Alúine|Chnoc Alúine]], ar imeall [[Móin Alúine|Mhóin Alúine]].

Sna 4ú agus 5ú haoiseanna AD, tar éis do [[Magnus Maximus]] [[An Bhreatain]] a fhágáil sa bhliain 383 AD lena [[léigiún|léigiúin]] Rómhánacha, lonnaigh coilínigh desna Laigin i dtuaisceart na [[an Bhreatain Bheag|Breataine Bige]], go háirithe i n[[Inis Món]], [[Carnarvonshire]] agus [[Denbighshire]].&lt;ref&gt;{{cite book| author = R F Foster | author-link = R. F. Foster (staraí) | title = The Oxford History of Ireland | url = https://archive.org/details/oxfordhistoryofi0000unse | publisher = Oxford University Press | place = Oxford &amp; Nua Eabhrac | date = 1992 |isbn = 0-19-285271-X | page = [https://archive.org/details/oxfordhistoryofi0000unse/page/6 6] }}&lt;/ref&gt;  Tá [[Penrhyn Llŷn]] i n[[Gwynedd]] ainmnithe astu.&lt;ref&gt;{{lua idirlín | url = http://www.historyfiles.co.uk/KingListsBritain/GaelsLeinster.htm | foilsitheoir = HistoryFiles.co.uk | teideal = Kings of Laigin / Leinster (Gaels of Ireland) | dátarochtana = 17ú Feabhra 2018 | archive-date = 18 February 2018 | archive-url = https://web.archive.org/web/20180218025450/http://www.historyfiles.co.uk/KingListsBritain/GaelsLeinster.htm | url-status = live }}&lt;/ref&gt;

Sa 5ú haois, tháinig clann [[Uí Néill]] chun cinn sna [[Connachta]] agus chuireadar críocha san [[an Iarmhí|Iarmhí]], sa [[an Mhí|Mhí]] agus i n[[Uíbh Fhailí]] faoina smacht agus [[Uí Eineachghlais]] agus [[Uí Failge]] clóite acu.&lt;ref&gt;{{cite journal | title = Settlement patterns in the early historic kingdom of Leinster (seventh-mid twelfth centuries) | author = Mark Clinton | journal = Seanchas:Studies in Early and Medieval Irish Archaeology, History and Literature in Honour of Francis John Byrne | editor = Alfred P. Smyth | editor-link = Alfred P. Smyth | pages = 275–298 | publisher = [[Four Courts Press]] | place = Baile Átha Cliath| date = 2000}}&lt;/ref&gt;  Rinne ardríthe Uí Néill iarrachtaí an ''Bóroimhe Laighean'' a éileamh.

Faoin 8ú haois, bhí dhá rítheaghlach an sa chúige:&lt;ref name=&quot;duffy&quot;&gt;{{cite book |url = https://books.google.com/books?id=a7uTAgAAQBAJ&amp;q=Laigin | title = Medieval Ireland: An Encyclopedia | author = Seán Duffy | pages = 426, 449 | publisher = Routledge | date = 2005 | isbn = 9781135948245 }}&lt;/ref&gt;
* Sa tuaisceart: [[Murchad mac Brain Mut|Murchadh mac Brain]] (bás 727), rí [[Uí Dhúnlainge]]
* Sa deisceart: [[Áed mac Colggen|Aodh mac Colgan]] (bás 738), rí [[Uí Chinnsealaigh]]

Tar éis bhás [[Murchadh mac Dúnlainge|Mhurchadha mhic Dhúnlainge]], rí Laigean deiridh bunaithe i gCill Dara, sa bhliain 1042,&lt;ref&gt;{{cite book | url = https://books.google.com/books?id=WJNnAAAAMAAJ&amp;q=1042 | publisher = Irish Academic Press | author = Alfred P. Smyth | title = Celtic Leinster: towards an historical geography of early Irish civilization, A.D. 500–1600 | date = 1982 | page = 81 | isbn = 9780716500971 | access-date = 2a Deireadh Fómhair 2020 | archive-date = 24ú Meán Fómhair 2021 | archive-url = https://web.archive.org/web/20210924154354/https://books.google.com/books?id=WJNnAAAAMAAJ&amp;q=1042 | url-status = live }}&lt;/ref&gt; tháinig chun cinn as sin amach ríthe Uí Chinnsealaigh bunaithe san oirdheisceart, i g[[Contae Loch Garman]] an lae inniu.&lt;ref&gt;{{cite journal | title = Kings, the kingship of Leinster, and the regnal poems of &quot;laidshenchas Laigen&quot;: a reflection of dynastic politics in Leinster, 650–1150 | author = Edel Bhreathnach | author-link = Edel Bhreathnach | journal = Seanchas: Studies in Early and Medieval Irish Archaeology, History and Literature in Honour of Francis J. Byrne | pages = 299–312 | editor = Alfred P. Smyth | publisher = [[Four Courts Press]] | place = Baile Átha Cliath | date = 2000}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Cúigí na hÉireann}}
{{síol-tír-ie}}

[[Catagóir:Cúige Laighean| ]]</text>
      <sha1>pnb0kbtt7uwny3q0610gji9pnwmt220</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eoghan Rua Ó Súilleabháin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2828</id>
    <revision>
      <id>1318078</id>
      <parentid>1184004</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T10:01:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1318078</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1982" sha1="nue42gthzjlfrdc7vjjsi25nfpg6jmy" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}} File as [[contae Chiarraí|Ciarraí]] ab ea '''Eoghan Rua Ó Súilleabháin''' ([[1748]] – [[29 Meitheamh]] [[1784]]).

== Saol ==
Rugadh Eoghan Rua in aice le [[Cill Airne]] agus a fuair a chuid oideachais i [[scoil cois claí|scoil scairte]]. Bhí sé ina mhúinteoir i nGníomh go Leith, ach b'éigean dó imeacht leis mar gheall ar eachtra náireach éigin. Chaith sé tamall ar muir i gcabhlach na Breataine, tamall ina [[spailpín]] agus ina mhúinteoir do chlann Nagle i [[Mainistir Fhear Maí]]. Chaith sé tamall chomh maith mar shaighdiúir i [[Sasana]]. Bhunaigh sé scoil i gCnoc na Rí. Gortaíodh é tar éis dó aor a scríobh faoin gCornal Cronin agus fuair bás den bhfiabhras go gearr ina dhiaidh sin. Bhí an-cháil air lena linn féin mar fhile agus tugadh 'Eoghan an Bhéil Bhinn' air. Chleachtaigh sé an aisling i measc cineálacha eile filíochta.

Mhaigh [[Diarmaid Ó Súilleabháin]] gur fhoghlaim sé an-chuid Gaeilge as saothar Eoghain Ruaidhe.

== Féach freisin ==
* [[Tráth inné is mé tnáite tréith]]
* [[Suantraí dá Mhac Tabhartha]]
* [[Ceo Draíochta]]
* [[Tá an cruatan ar Sheoirse]]
* [[I Sacsaibh na séad i gcéin óm dhúchas]]

== Tagairtí ==
* [[Dubhghlas de hÍde]], Amhráin Grádh Chúige Chonnacht (BÁC, 1903)
* Patrick S. Dinneen, Amhráin Eoghain Ruaidh Uí Shúilleabháin (BÁC, 1901)

== Naisc sheachtracha ==
* [https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1228 Eoghan Rua ar ainm.ie]
* [http://www.oxforddnb.com/index/101026777/ Eoghan Rua san Oxford Dictionary of National Biography]
* [https://web.archive.org/web/20121012083918/http://www.rte.ie/radio1/scribhneoiri/1195689.html RTÉ Raidió 1, 'Scríbhneoirí Faoi Chaibidil', 2008. De hAoine 13 Meitheamh. Eoghan Ruadh Ó Súilleabháinis ábhar pléite]

{{DEFAULTSORT:Suilleabhain, Eoghan Rua O}}

[[Catagóir:Scríbhneoirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Chiarraí]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1748]]
[[Catagóir:Básanna i 1784]]</text>
      <sha1>nue42gthzjlfrdc7vjjsi25nfpg6jmy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>An Íoslainn</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7038</id>
    <revision>
      <id>1318009</id>
      <parentid>1306246</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T12:48:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1318009</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19676" sha1="iplbi2q4nyfgevgxi7z1hxvm3brchyn" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}

Is [[tír]] [[oileán]]ach í '''an Íoslainn''' ([[Íoslainnis]]: ''Ísland''), nó '''Inis Tuile''', atá suite san [[Aigéan Atlantach]]. Is í [[Réicivíc]] an [[Príomhchathair|phríomhchathair]] agus an [[Cathair (lonnaíocht)|chathair]] is mó.

Is í an [[Alþingi]] [[parlaimint]] náisiúnta na hÍoslainne.

== Tíreolaíocht ==
Is í an Íoslainn an t-ochtú h[[oileán]] déag is mó ar [[An Domhan|domhan]], agus í suite san [[An tAigéan Atlantach|Aigéan Atlantach]] idir [[an Ghraonlainn]], [[an Iorua]], [[Éire]], [[Albain]] agus [[Oileáin Fharó]]. Tá [[an Ciorcal Artach]] gar do oileán [[Grímsey]] lastuaidh d'oileán mór na hÍoslainne. Cuid den [[An Eoraip|Eoraip]] is ea í fós, cé go bhfuil an tír scoite amach ón [[Mór-roinn|mhór-roinn]]. 

[[Tundra]] is ea 62.7% den tír; [[loch|lochanna]] agus [[oighearshruth|oighearshruthanna]] is ea 14.3% di agus níl ach 23% di faoi fhásra.&lt;ref name=&quot;lmi&quot;&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.lmi.is/landsurvey.nsf/pages/index.html |teideal=Suirbhé Náisiúnta Talún na hÍoslainne |dátarochtana=2006-05-20 |archivedate=2006-02-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20060207171143/http://www.lmi.is/landsurvey.nsf/pages/index.html }}&lt;/ref&gt; Tá an [[cósta]] 4,970 [[ciliméadar]] ar fad agus mórán caolsáilí ann. Is ann atá formhór na n[[Duine|daoine]] ina gcónaí, agus na [[Sliabh|sléibhte]] chomh fuar neamhthorthúil sin. Is iad na bailte is mó [[Réicivíc]], Kópavogur, Hafnarfjörður, Reykjanesbær (mar a bhfuil an t-aerfort idirnáisiúnta), agus Akureyri. Tá daoine ina gcónaí ar oileán Grímsey, an chuid den tír is faide ó thuaidh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ic.html |teideal=&quot;CIA factbook&quot; |dátarochtana=2009-10-24 |archivedate=2020-05-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20200518191543/https://www.cia.gov/library/publications/the-world-factbook/geos/ic.html }}&lt;/ref&gt; 

Tá ceithre pháirc náisiúnta ann: Jökulsárgljúfur, Skaftafell, Snæfellsjökull agus Þingvellir. 

=== Achar ===
* An tír ar fad: 103,000 ciliméadar
* Fásra: 23,805 ciliméadar
* Lochanna: 2,757 ciliméadar
* Oighearshruthanna: 11,922 ciliméadar
* Talamh folamh: 64,538 ciliméadar&lt;ref name=&quot;lmi&quot;/&gt;

=== Geolaíocht ===
[[Íomhá:Erupting geysir.jpg|thumb|200px|left|An Géasar Mór i ngleann Haukadalur]]
[[Tír]] óg í an Íoslainn ó thaobh na [[geolaíocht]]a de, í suite ar bhall te na hÍoslainne agus ar an [[Droim Lár-Atlantach]], rud a fhágann go bhfuil geolaíocht an [[oileán|oileáin]] an-bheo, agus a lán [[bolcán]] ann dá bharr, go háirithe Hekla, Eldgjá, Herðubreið agus Eldfell. Nuair a bhrúcht Hecla sna blianta 1783-1784 tháinig gorta a mharaigh beagnach an ceathrú cuid den daonra&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://academic.emporia.edu/aberjame/ice/lec19/holocene.htm |teideal=Late Holocene climate |dátarochtana=2009-07-20 |archivedate=2011-06-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20110613164351/http://academic.emporia.edu/aberjame/ice/lec19/holocene.htm }}&lt;/ref&gt; agus a d'fhág smúit os cionn an chuid ba mhó den [[Eoraip]] agus os cionn cuid den [[Áise]] agus den [[Afraic]] freisin ar feadh roinnt míonna ina dhiaidh sin. 

[[Íomhá:Iceland Dettifoss 1972-4.jpg|thumb|160px|left|Dettifoss, an t-eas is treise san Eoraip, in oirthuaisceart na hÍoslainne]]
Tá a lán [[géasar]] san Íoslainn. Toisc nach deacair teacht ar chumacht gheoiteirmeach agus go bhfuil [[Fuinneamh agus cumhacht hidrileictreach|hidrileictreachas]] le fáil gan dua ó aibhneacha agus ó easanna, ní mór an costas atá ag gabháil le téamh na dtithe. 

Tá an chuid is mó den oileán déanta de [[Basalt|bhasalt]], [[laibhe]] gan mhórán [[silice]]; ach brúchtann a lán [[bolcán]] laibhí de shaghas eile, ar nós rialaíte agus [[Aindéisít|aindéisíte]]. 

Tá baint ag an Íoslainn le Surtsey, ceann de na hoileáin is úire ar domhan. Nocht sé de bharr brúchtanna bolcánacha idir [[8 Samhain]] [[1963]] agus [[5 Meitheamh]] [[1968]], agus ní théann ann ach eolaithe atá ag déanamh taighde ar fhás na beatha. Baisteadh an t-oileán as [[Surtr]], arracht an chlaímh lasánta.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://iceland.vefur.is/iceland_nature/Volcanoes_in_Iceland/surtsey.htm |teideal=Surtsey Volcano |dátarochtana=2009-07-20 |archivedate=2009-12-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091208114622/http://iceland.vefur.is/iceland_nature/Volcanoes_in_Iceland/surtsey.htm }}&lt;/ref&gt;

=== Aeráid ===
[[Íomhá:Eyjafjallajökull.jpeg|right|thumb|200 px|Oighearshruth Eyjafjallajökull]]
[[Aeráid]] fhomholach atá ag an Íoslainn, agus bíonn rian Shruth te an [[An tAigéan Atlantach|Aigéin Atlantaigh]] Thuaidh uirthi. Is annamh a d'fheicfeá [[oighear]] in aice leis an gcósta.&lt;ref&gt;Climate, History and the Modern World; Lamb H., 1995, Longman Publ.&lt;/ref&gt; Tríd is tríd, tá an cósta theas níos teo, níos fliche agus níos gaofaire ná an tuaisceart, agus tá ísleáin an tuaiscirt ar an gcuid is neamhthorthúla den tír. Is é lár sléibhtiúil na tíre an chuid is fuaire den Íoslainn. 

Ba í an [[teocht]] ab airde a taifeadadh riamh 30.5&amp;nbsp;°C (86.9&amp;nbsp;°F) ar 22 Meitheamh 1939 ag Teigarhorn ar chósta an oirdheiscirt. Ba í an teocht ab ísle -38&amp;nbsp;°C (-36.4&amp;nbsp;°F) ar 22 Eanáir 1918 ag Grímsstaðir agus ag Möðrudalur san oirthuaisceart. Réicivíc: 26.2&amp;nbsp;°C (79.2&amp;nbsp;°F) ar 30 Iúil 2008, -24.5&amp;nbsp;°C (-12.1&amp;nbsp;°F) ar 21 Eanáir 1918.

=== Na réigiúin ===
[[Íomhá:Sveitarfélög-landsvæði.png|200px|right|thumb|Réigiúin na hÍoslainne]]
Tá ocht réigiún san Íoslainn agus iad á n-úsáid i mbailiú na [[Staidreamh|staitisticí]]. Orthu atá na postcheantair bunaithe freisin.

* [[Austurland]]
* [[Höfuðborgarsvæði]]
* [[Norðurland eystra]]
* [[Norðurland vestra]]
* [[Suðurland]]
* [[Suðurnes]]
* [[Vestfirðir]]
* [[Vesturland]]

=== Plandaí agus ainmhithe ===
[[Íomhá:Icelandic sheep summer 06.jpg|200px|thumb|left|[[Caora]] Íoslannach]]
Is beag [[planda]] nó ainmhí a tháinig chun na hÍoslainne ó dheireadh [[An Oighearthréimhse Dheiridh|na hOighearaoise]] 10,000 bliain ó shin. Tá eolas ar thuairim is 1,300 [[feithid]] ann, méid atá sách íseal le hais a bhfuil le fáil i dtíortha eile. Níl [[Reiptíl|reiptílí]] ann, agus ní bhfuair na chéad daoine rompu ach sineach amháin, an [[madra rua]] Artach, ainmhí a bhain amach an Íoslainn thar an bhfarraige reoite i ndeireadh na hoighearoise. 

[[Coill]]te beithe agus tundra is dual don Íoslainn, cé nach bhfuil fásra ar bith le fáil i dtrí cheathrú den tír; tá [[féar]] ann freisin agus é á ithe ag [[beith]]ígh. Bhíodh coillte beithe (''Betula pubescens'') le fáil i gcuid mhaith den deisceart,&lt;ref&gt;Deirtear in ''Íslendingabók'', cuntas le [[Ari Þorgilsson]] (1067–1148 AD) ar lonnaíocht na tíre: &quot;Í þann tíþ Ísland viþi vaxit á miþli fiallz oc fiöro&quot; (''Ag an am sin bhí an Íoslainn faoi chrainn idir na sléibhte agus an trá''): http://archive.org/details/slendingabkersk00smgoog.&lt;/ref&gt; ach chuir daoine isteach go mór ar an bhfód éadrom bolcánach agus ar an mbeagán [[Speiceas|speiceas]] a bhí ann. Baineadh an-úsáid as na [[coillte]] le haghaidh [[breosla]] agus [[adhmad]] tógála, agus tharla creimeadh de bharr an dí[[Foraois|fhoraois]]&lt;nowiki/&gt;ithe, rud a bhac ar athfhás na m[[Ainmhí|beithí]]. Anois níl ach roinnt bheag beithí ann, cé go ndearnadh coillte nua a chur agus crainn iasachta san áireamh.

Ar na hainmhithe atá le fáil san Íoslainn anois tá caoirigh, beithígh, [[cearc]]a, [[gabhair]] agus [[Capall|capaill]] láidre dúchasacha. Is iomaí saghas [[Iasc|éisc]] atá le fáil ann, agus iad ar bhreis is leath na n-easportálacha. Tá [[Sionnach|madraí rua]] ann, [[luch]]a, [[Francach (ainmhí)|francaigh]], [[coinín]]í, [[minc]]eanna agus [[réinfhia]]nna. Tagann béir bhána ó am go chéile agus cnoic oighir á n-iompar ón [[An Ghraonlainn|nGríonlainn]]. Tá éin go leor ann – [[Faoileán (baill d'fhine na Laridae)|faoileáin]], fuipíní, [[Meirleach mara|meirligh]] mhara agus [[Saidhbhéar|saidhbhéir]]. Tá [[Míol mór|míolta móra]] le feiceáil, agus iad á [[Seilg míolta móra|seilg]] mar [[Bia|bhia]] agus ar son an [[taighde]].&lt;ref&gt;[http://www.hafro.is/undir_eng.php?ID=15&amp;REF=2 Marine Research Institute: Cetaceans]&lt;/ref&gt;

== Stair ==
[[Íomhá:Law speaker.jpg|thumb|160px|upright|right|Tionól an Alþingi ag Þingvellir – íomhá ón 19ú haois]]

=== An lonnú agus bunú an chomhlathais ===
Tháinig [[Manach|manaigh]] [[Éire|Éireannach]]&lt;nowiki/&gt;a (Papar&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Papar|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Papar&amp;oldid=891969153|journal=Wikipedia|date=2019-04-11|language=en}}&lt;/ref&gt;) timpeall 870 AD; b'iad na céad daoine a chuir fúthu san Íoslainn is cosúil&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Aistear na nGael,Mairéad Ní Mhaonaigh,Íoslainn,HD,Iceland,Irish,Viking,slaves,Norsemen,BBC,Altan|url=https://www.youtube.com/watch?v=z5gmxD5PGaY&amp;feature=youtu.be&amp;t=313|date=2016-10-28|author=Maribel Fingado}}&lt;/ref&gt; ach níor thángthas ar aon iarsmaí [[Seandálaíocht|seandálaíocha]] ina ndiaidh.  Tháinig na [[Lochlannaigh]] chomh maith, dream a d’fhódaigh iad féin ann sa tréimhse 870-930. Thóg [[Ingólfur Arnarson]] teach ag Réicivíc sa bhliain 874,&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.personal.utulsa.edu/~Marc-Carlson/history/grontime.html |teideal=History of Medieval Greenland |dátarochtana=2009-07-20 |archivedate=2009-10-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20091016235834/http://www.personal.utulsa.edu/~marc-carlson/history/grontime.html }}&lt;/ref&gt; agus lean Lochlannaigh eile é lena gcuid daor Éireannach. Faoin mbliain 930 bhí an chuid ba mhó den [[talamh]] torthúil sealbhaithe, agus bunaíodh an Tionól (Alþingi) mar bhunús Chomhlathas na hÍoslainne.  Mhair an Comhlathas go dtí 1262, nuair a d’éirigh na taoisigh róláidir.

=== Ó na Meánaoiseanna go dtí an Nua-Aois Luath ===
Bhí achrann, aighneas agus troid ann nó gur síníodh an Sean-Chúnant, rud a thug an Íoslainn faoi smacht [[Coróin|choróin]] na hIorua; nascadh ríochtaí na h[[An Iorua|Iorua]] agus na [[An Danmhairg|Danmhairge]] sa chuid dheiridh den [[14ú haois]], agus d’fhan an Íoslainn faoi smacht na ríochta nua. Ina dhiaidh sin bhí an tír ar an trá fholamh: bhí na daoine ag brath ar an [[talmhaíocht]], agus iad thíos le hithir neamhthorthúil, le brúchtanna bolcánacha agus le haeráid dhian. 

Tháinig [[An Phlá Mhór|an phlá]] sna blianta 1402-1404 agus 1494-1495, agus cailleadh tuairim is leath an phobail gach uair.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://findarticles.com/p/articles/mi_m2279/is_n156/ai_20059971/pg_14 |teideal=6th-10th century AD |dátarochtana=2012-06-28 |archivedate=2012-01-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120119132933/http://findarticles.com/p/articles/mi_m2279/is_n156/ai_20059971/pg_14/ }}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Christian III of Denmark (colors).jpg|clé|mion|Rí Christian III na Danmhairge, timpeall 1550]]
Timpeall lár an [[16ú haois]] thosaigh Rí Christian III na Danmhairge ag brú an [[Liútarachas|Liútarachais]] ar na daoine: baineadh an ceann d’[[easpag]] deireanach na hÍoslainne agus de bheirt mhac leis sa bhliain 1550, agus rinneadh príomhchreideamh na tíre den Liútarachas.

Sa [[17ú haois|17ú]] agus san [[18ú haois]] chuir an Damhairg diansrianta le trádáil na hÍoslainne, agus rinne píoráidí ó [[Sasana|Shasana]], ón [[An Spáinn|Spáinn]] agus ón [[An Ailgéir|Ailgéir]] na cóstaí a chreachadh. 
[[Íomhá:1783 Map of Iceland.jpg|mion|léarscáil, 1783]]
San 18ú haois mharaigh an [[Bolgach|bholgach]] tuairim is an tríú cuid den phobal, agus sa bhliain 1783 bhrúcht bolcán darbh ainm Laki, rud ba chúis le breis is leath an eallaigh a mharú, le [[gorta]] mór agus le bás an ceathrú cuid den phobail nó mar sin, gan trácht ar smúit uafásach ar fud an domhain.
[[Íomhá:Portrait of Jón Sigurdsson-2.jpg|clé|mion|253x253px|[[Jón Sigurðsson]]]]

=== Neamhspleáchas ===

Sa bhliain 1814, tar éis chogaí [[Napoléon Bonaparte|Napoléon]], scar an Iorua agus an Danmhairg óna chéile, ach bhí an Íoslainn spleách ar an Danmhairg fós. Mar sin féin, tháinig gluaiseacht [[Neamhspleách (polaitíocht)|neamhspleáchais]] chun cinn faoi cheannas [[Jón Sigurðsson]], gluaiseacht a bhí faoi anáil [[Náisiúnachas|náisiúnaíochas]] rómánsach na hEorpa. 

Cuireadh deireadh leis an ngéibheann réir a chéile [[Vistarband]] ag deireadh an 19ú haois. 

Níor tugadh féinrialú don Íoslain go dtí an bhliain 1874, agus méadaíodh é sa bhliain 1904. Ar [[1 Nollaig]] [[1918]] socraíodh leis an Danmhairg go mbeadh an Íoslainn ina stát neamhspleách faoi Choróin na Danmhairge. Faoin am sin bhí aghaidh ag neart Íoslannach ar [[Meiriceá Thuaidh|Mheiriceá Thuaidh]], go háirithe [[Ceanada]]; d’imigh timpeall 15,000 duine as pobal 70,000 sa chuid dheireanach den 19ú haois.&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20081207012354/http://www.iht.com/articles/2008/12/05/business/iceland.php For Iceland, an exodus of workers], International Herald Tribune, December 5, 2008&lt;/ref&gt;

Sa Dara Cogadh Domhanda d’fhógair an Íoslainn, ar nós na Danmhairge, go raibh sí neodrach. Nuair a rinne [[an Ghearmáin]] an Danmhairg a fhorghabháil ar [[9 Aibreán]] [[1940]], dúirt parlaimint na hÍoslainne gur chóir do Rialtas na hÍoslainne údarás an Rí a ghlacadh chuici chun go bpléifeadh sé le gnóthaí eachtracha agus cúrsaí eile a mbíodh an Danmhairg ina mbun ar son na hÍoslainne. I gceann míosa ghabh fórsaí armtha na Breataine an tír, rud ab fhearr le mórán Íoslannach ná ionradh Gearmánach; sa bhliain 1941 tháinig fórsaí [[Meiriceá]]&lt;nowiki/&gt;nacha in ionad na Breataine, agus d’fhan siad ann mar arm forghabhála go ceann an Chogaidh.

[[Íomhá:6-inch naval gun overlooking Reykjavik Bay in Iceland, August 1940. H3124.jpg|mion|gunna, bá Reykjavik, Lúnasa 1940]]
Tháinig deireadh leis an socrú idir an Íoslainn agus an Danmhairg sa bhliain 1943, agus an bhliain ina dhiaidh sin vótáil 95% den phobal ar son bunreachta phoblachtaigh. Rinneadh poblacht den tír go foirmiúil ar [[17 Meitheamh]] [[1944]].

D’fhág na Meiriceánaigh an Íoslainn sa bhliain 1946; chuaigh an tír isteach in [[Eagraíocht Chonradh an Atlantaigh Thuaidh|ECAT]] sa bhliain 1949, rud ba chúis le hagóidí; sa bhliain 1951 síníodh comhaontú cosanta leis na [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stáit Aontaithe]], tháinig [[Saighdiúir|saighdiúirí]] Meiriceánacha ar ais, agus níor imigh siad go dtí an bhliain 2006. 
[[Íomhá:Marshall Plan poster.JPG|clé|mion|212x212px|cabhair Marshall]]
Neartaigh an [[Eacnamaíocht|geilleagar]] i ndiaidh an [[An Dara Cogadh Domhanda|Chogaidh]], a bhuíochas sin ar thionsclú na [[iascaireacht]]&lt;nowiki/&gt;a, ar chabhair Marshall, agus (dar le mórán) ar threisiú na trádála de bharr pholasaithe [[John Maynard Keynes|Keynes]]. Sna [[1970idí|seachtóidí]] rinne an Íoslainn a limistéar iascaireachta a fhairsingiú, rud a tharraing fearg na Breataine uirthi agus ba chúis le “hAighneas na dTrosc”. Fairsingíodh an geilleagar féin tar éis don Íoslainn dul sa Limistéar Eacnamaíoch Eorpach sa bhliain 1992, agus i gceann tamaill, sa bhliain 2003, beartaíodh ar scód a ligean le saothrú an airgeadais; bhí an-bhrabach le baint as seo, ach ba mhór an babhta ar na bancanna géarchéim eacnamaíoch na bliana 2008. Baineadh an bonn ón ''króna'' agus mhéadaigh an fiach náisiúnta nó go raibh sé ocht n-uaire níos mó ná an olltáirgeacht intíre.

Tá cánacha na hÍoslainne níos troma ná an meán san [[Eagraíocht um Chomhar agus Fhorbairt Eacnamaíochta|OECD]], cé go bhfuil siad níos lú ná mar atá sna tíortha eile Nordacha&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.heritage.org/index/country/iceland|teideal=Iceland Economy: Population, GDP, Inflation, Business, Trade, FDI, Corruption|language=en|work=www.heritage.org|dátarochtana=2019-01-28|archivedate=2019-06-10|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190610213054/https://www.heritage.org/index/country/iceland}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://data.oecd.org/tax/tax-revenue.htm|teideal=Tax - Tax revenue - OECD Data|language=en|work=theOECD|dátarochtana=2019-01-28}}&lt;/ref&gt; .Tá córas leasa shóisialaigh ann den saghas atá le fáil i dtíortha Lochlannacha eile, agus é ag soláthar cúram comhchoiteann sláinte agus meánoideachais atá saor in aisce.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.borg.hi.is/ChildWelfare |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2009-07-20 |archivedate=2005-08-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20050818131819/http://www.borg.hi.is/ChildWelfare }}&lt;/ref&gt; 

Sa bhliain 2017, mheas ''Innéacs Forbartha Daonna Socraithe don Éagothroime'' na [[Na Náisiúin Aontaithe|Náisiún Aontaithe]] gurbh í an Íoslainn an tír is forbartha ar domhan, as 151 tír a mheasadh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=http://hdr.undp.org/en/composite/IHDI|teideal={{!}} Human Development Reports|work=hdr.undp.org|dátarochtana=2019-01-28}}&lt;/ref&gt;

== Polaitíocht ==
[[Íomhá:Katrin Jakobsdottir, undervisnings- forsknings- og kulturminister i Island, samt samarbejdsminister i Nordisk Ministerrad.jpg|right|170px|thumb|Katrin Jakobsdóttir, Príomh-Aire na hÍoslainne ó 2017]]
Bunaíodh an pharlaimint nua-aimseartha, an [[Alþingi]] sa bhliain [[1845]], ach athbhunú an tionóil a bhí ann sa bhliain [[930]] ba ea é i ndáiríre. Tá trí theachta is trí fichid sa rialtas sa lá atá inniu ann, agus toghtar iad gach ceathrú bliain. Is ceann stáit é an t-[[Uachtarán na hÍoslainne|uachtarán]], ach is é an [[príomh-Aire]] atá i gceannas ar an [[rialtas]]. De ghnáth, ní bhíonn aon pháirtí amháin ábalta rialtas a chruthú ina aonar, agus is minic comhrialtas ann.

Toghtar an t-[[uachtarán]] gach ceithre bliana freisin. Bhí an toghchán ba dhéanaí acu sa bhliain [[2009]], nuair a bhuaigh páirtí de chuid na h[[eite chlé]] an toghchán de bharr mhí-éifeacht na bpáirtithe eile sa ghéarchéim eacnamaíochta.

== Cultúr ==
=== Litríocht ===
[[Íomhá:Halldór Kiljan Laxness 1955.jpg|clé|mion|235x235px|[[Halldór Laxness]] ]]
Tá roinnt [[Scríbhneoir|scríbhneoirí]] rathúla ag an tír, mar shampla [[Halldór Laxness]] (é a bhuaigh [[Duais Nobel na Litríochta]] i [[1955]]), [[Guðmundur Kamban]], [[Tómas Guðmundsson]], [[Davíð Stefánsson]], [[Jón Thoroddsen]], [[Guðmundur G. Hagalín]], [[Þórbergur Þórðarson]] agus [[Jóhannes úr Kötlum]]. 

Taobh amuigh den tír féin, scríobh [[W. H. Auden]] agus [[Louis MacNeice]] na ''Letters From Iceland'' agus iad ag taisteal tríd an tír i [[1937]].
[[Íomhá:Sigur Rós band.jpg|mion|166x166px|[[Sigur Rós]]]]

=== Ceol ===
Tá ceol traidisiúnta dá gcuid féin ag na hÍoslannaigh, go háirithe na rincí [[Amhránaíocht|amhránaíochta]]: daoine ag rince i bhfáinne agus bailéid á rá acu. Inniu tá iomrá ar roinnt bannaí i gcúrsai [[Rac-cheol|rac-cheoil]] agus [[Pop-cheol|popcheoil]]: [[Sigur Rós]], [[The Sugar Cubes]], agus amhránaí an bhanna úd, [[Björk]].

== Féach freisin ==
* [[Icelandair]] - An aerlíne náisiúnta

== Tagairtí ==
{{reflist}}

== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.island.is/ Ísland.is - Suíomh oifigiúil na hÍoslainne]
* [http://www.stjornarrad.is/ Stjórnarráð Íslands - Rialtas na hÍoslainne]

{{AE}}


{{DEFAULTSORT:Íoslainn, An}}
[[Catagóir:An Íoslainn|*]]
[[Catagóir:Oileáin|Ioslainn, An]]
[[Catagóir:Ballstáit na Náisiún Aontaithe|Í]]</text>
      <sha1>iplbi2q4nyfgevgxi7z1hxvm3brchyn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Contae Jefferson, Alabama</title>
    <ns>0</ns>
    <id>7278</id>
    <revision>
      <id>1318069</id>
      <parentid>1249711</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T04:15:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1318069</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2987" sha1="geks4v00t7r6wstt3z0gkleui8j3k3u" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}Is contae in [[Alabama]] é '''Contae Jefferson'''. Tá sé suite i lárthuaisceart an stáit. Tá an dlús daonra is airde in Alabama (230/km²) ann. Is é [[Birmingham, Alabama|Birmingham]] príomhbhaile an chontae. Sa bhliain [[2000]] bhí 662,047 daoine ina gcónaí ann. Tá sé ag críochantacht le Contaetha [[Contae Blount, Alabama|Blount]], [[Contae Bibb, Alabama|Bibb]], [[Contae St. Clair, Alabama|St. Clair]], [[Contae Shelby, Alabama|Shelby]], [[Contae Tuscaloosa, Alabama|Tuscaloosa]], agus [[Contae Walker, Alabama|Walker]].

== Stair ==
Bunaíodh Contae Jefferson ar [[13 Nollaig]] [[1819]]. D'eascair ainm an chontae ón 3ú [[Uachtarán na Stát Aontaithe|Uachtarán]] SAM [[Thomas Jefferson]]. 

B'iad Carrollsville (ó 1819-21) agus Elyton (ó 1821-73) príomhbhailte an chontae roimh Birmingham.
[[Íomhá:TANNEHILL VALLEY COVERED BRIDGE.jpg|mion|Droichead clúdaithe Ghleann Tannehill, i gContae Jefferson]]

== Bailte i gContae Jefferson ==
* [[Adamsville, Alabama|Adamsville]]
* [[Argo, Alabama|Argo]]
* [[Bessemer, Alabama|Bessemer]] 
* [[Birmingham, Alabama|Birmingham]]
* [[Brighton, Alabama|Brighton]]
* [[Brookside, Alabama|Brookside]]
* [[Cardiff, Alabama|Cardiff]]
* [[Center Point, Alabama|Center Point]]
* [[Clay, Alabama|Clay]] 
* [[County Line, Alabama|County Line]]
* [[Fairfield, Alabama|Fairfield]]
* [[Fultondale, Alabama|Fultondale]]
* [[Gardendale, Alabama|Gardendale]]
* [[Graysville, Alabama|Graysville]]
* [[Helena, Alabama|Helena]] 
* [[Homewood, Alabama|Homewood]]
* [[Hoover, Alabama|Hoover]]
* [[Hueytown, Alabama|Hueytown]]
* [[Irondale, Alabama|Irondale]]
* [[Kimberly, Alabama|Kimberly]]
* [[Leeds, Alabama|Leeds]] 
* [[Lipscomb, Alabama|Lipscomb]]
* [[Maytown, Alabama|Maytown]]
* [[Midfield, Alabama|Midfield]]
* [[Morris, Alabama|Morris]]
* [[Mountain Brook, Alabama|Mountain Brook]]
* [[Mulga, Alabama|Mulga]] 
* [[North Johns, Alabama|North Johns]]
* [[Pinson, Alabama|Pinson]]
* [[Pleasant Grove, Alabama|Pleasant Grove]]
* [[Sylvan Springs, Alabama|Sylvan Springs]]
* [[Tarrant, Alabama|Tarrant]]
* [[Trafford, Alabama|Trafford]] 
* [[Trussville, Alabama|Trussville]]
* [[Vestavia Hills, Alabama|Vestavia Hills]]
* [[Warrior, Alabama|Warrior]]
* [[West Jefferson, Alabama|West Jefferson]]


== Tagairtí ==
{{reflist}}

== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.jeffcointouch.com/ Suíomh Idirlín oifigiúil] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20080516041641/http://www.jeffcointouch.com/ |date=2008-05-16 }}
* [http://www.jcdh.org/ An Roinn Sláinte Jefferson] 
* [http://www.jefcoed.com/ An Roinn Oideachais Jefferson]
* [http://www.jeffcosheriff.org/ Roinn an Sirriam Jefferson]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20051226144948/http://www.jeffcosheriff.org/ |date=2005-12-26 }}

{{Síol-tír-us-contae}}
{{Alabama}}
[[Catagóir:Contae Jefferson, Alabama|*]]
[[Catagóir:Contaetha Alabama|Jefferson]]
[[Catagóir:Contaetha Stát Aontaithe Mheiriceá|Jefferson, Contae]]</text>
      <sha1>geks4v00t7r6wstt3z0gkleui8j3k3u</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>An tOrd Oráisteach</title>
    <ns>0</ns>
    <id>13752</id>
    <revision>
      <id>1318008</id>
      <parentid>1244463</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T12:32:28Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1318008</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="16880" sha1="6yz95cx5wcv1b7epilv6ikeapqroqae" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}

Is cumann [[An Protastúnachas|Protastúnachas]] [[Éire|Éireannach]] agus polaitiúil iad an tOrd Oráisteach. Fuair siad an t-ainm ón [[Rí]] [[An Protastúnachas|Protastúnach]] [[Liam Oráiste]] a bhí an bua aige i gcoinne an [[Rí]] [[Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Caitliceach]] [[Séamas II|Seamús II Shasana]] sa bhliain 1690 ag [[Cath na Bóinne]].&lt;ref name=brit&gt;Britannica. (2021) Orange Order. Ar fáil ag: https://www.britannica.com/topic/Orange-Order (faighte: 07/02/2021)&lt;/ref&gt; Bunaíodh an tOrd Oráisteach sa bhliain 1795 i gcontae [[Ard Mhacha]].

Is cumann dian [[An Protastúnachas|Protastúnach]] iad agus ní ghlactar le baill neamh-[[An Protastúnachas|Protastúnach]], seachas sa chás gur iompaigh duine a reiligiúin agus go bhfuil siad sásta cloí le phrionsabail an Oráisteach. Chomh maith leis sin ní ghlactar le [[An Protastúnachas|Protastúnaigh]] atá pósta le [[Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Caitlicigh]].&lt;ref name=abc&gt;Lynch, P. (2005) The Orange Marches. Ar fáil ag: https://www.abc.net.au/radionational/programs/archived/perspective/paul-lynch/3358870 (faighte: 14/02/2021)&lt;/ref&gt; Bíonn gach baill bainteach le Lóiste faoi leith. Tá breis agus 1,000 Lóiste in [[Éirinn]] a thagann faoi údarás an Príomh Lóiste Oráiste. Tá ballraíocht oscailte le haghaidh [[Fear|fir]] fásta a bhfuil dílseacht do phrionsabail an [[An Protastúnachas|Protastúnachas]]. Tá cumann éagsúla eile ann i gcomhair [[Bean|mná]] agus [[Leanbh|páistí]] a bhfuil páirteach don chlann Oráiste atá níos leithne.&lt;ref name=&quot;orangeorder&quot; /&gt; Imríonn an tOrd ról lárnach in eagrúchán [[Creideamh|reiligiúnda]], polaitiúil agus saol sóisialta le haghaidh neart [[An Protastúnachas|protastúnaigh]] i [[Tuaisceart Éireann|dTuaisceart Éireann]].&lt;ref name=&quot;forgod&quot; /&gt;

Feiceann an tOrd orthu féin mar cosantóirí do shaoirse sibhialta agus do shaoirse reiligiúnach na [[An Protastúnachas|Protastúnaigh]]. Áfach áitíonn na gcriticeoirí go bhfuil acu gur dream biogóideach atá iontu.&lt;ref name=kind&gt;O’Dowd, N. (2009) Kinder, gentler or same old Orange? Ar fáil ag: https://www.irishcentral.com/opinion/kinder-gentler-or-same-old-orange-50952382-237651421 (faighte: 14/01/2021)&lt;/ref&gt;

== Bunluachanna an tOrd == 
# 	[[An Protastúnachas|Protastúnachas]] a chur chun cinn.
# 	Caomhnú [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Aontais]] idir an [[An Bhreatain|Bhreatain Mhór]] agus [[Tuaisceart Éireann]].
# 	Caidreamh bráithreachais agus tacaíocht fhrithpháirteach.
# 	Caoinfhulaingt agus meas reiligiúnach.
# 	Seirbhís don [[Coróin|Choróin]].
# 	Dualgas agus freagracht chathartha.
# 	Tacaíocht charthanúil ar chúiseanna maithe.
# 	[[Íomhá:Orangeman-Walking-Illustration.svg|mion|470x470px|Éadach na Fir Bhuí]]Taighde agus caomhnú Stairiúil agus Cultúrtha.&lt;ref name=&quot;orangeorder&quot; /&gt; 

== Stair ==
Rinneadh ceiliúradh ar bhua an Rí [[Liam III Shasana|Liam Oráiste]] III ag na céad cumainn Oráiste ag tús na 1700aí, áfach níor bunaíodh an tOrd Oráisteach go dtí an bhliain 1795.&lt;ref name=orangeorder&gt;Grand Orange Lodge of Ireland. (2020) ''ABOUT US.'' Ar fáil ag: https://www.goli.org.uk/about-us (faighte: 07/02/2021)&lt;/ref&gt; Bunaíodh an tOrd i Meán Fómhair 1795 i ndiaidh [[Cath na Cearnóige]] a tharla in aice [[Loch gCál]] i gcontae [[Ard Mhacha|Ard Mhaca]]. Mharaíodh 30 duine ó na Cosantóirí, [[Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Caitliceach]] ab ea iad.&lt;ref&gt;History Ireland. (2021) The Men of No Popery: the Origins of the Orange Order. Ar fáil ag: https://www.historyireland.com/18th-19th-century-history/the-men-of-no-popery-the-origins-of-the-orange-order/ (faighte: 12/01/2021)&lt;/ref&gt; Is i dteach ‘James Sloan’s’ i [[Loch gCál]] gur bhunaíodh an tOrd Oráisteach agus tógadh an céad craobh in [https://www.logainm.ie/ga/1414203?s=an+daighean An Daighean] i g[[Contae Thír Eoghain]].&lt;ref&gt;Connolly, S.J. (2007) The Oxford Companion to Irish History. Oxford University Press. Eagrán 2. Lth. 434.&lt;/ref&gt;

B’iad James Sloan, James Winter, agus Daniel Winter an triúr príomhbhunaitheoirí go raibh ag an eagraíocht. Bhí an eagraíocht déanta suas de Lóiste cloíte le rún mionn, pasfhocail agus comharthaí rúnda.&lt;ref name=yourirish&gt;Your Irish Culture. (2020) The Founding of the Orange Order in 1795. Ar fáil ag: https://www.yourirish.com/history/18th-century/founding-of-the-orange-order (faighte: 14/04/2021)&lt;/ref&gt; Ón tús bhíodh [[Drong|dronga]] Oráiste freagrach as na mílte [[Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Caitliceach]] a chur as a dtithe agus amach ó g[[Cúige Uladh]].&lt;ref name=&quot;yourirish&quot; /&gt;

Sa bhliain 1835 rinneadh [[Teach na dTeachtaí]] achainí chuig an Rí, leis an tOrd ar intinn acu, chun go mbeadh deireadh cuartha le eagraíochtaí rúnda agus eagraíochtaí nach ceadaíodh ballraíocht mar thoradh ar bhunús [[Creideamh|reiligiúin]].&lt;ref name=&quot;brit&quot; /&gt; Níor éirigh leo sin a dhéanamh.

Bhíodh breis agus 90,000 baill ag an cumann ag a buaicphointe sna 1960aí, sa lá atá inniu creidtear go bhfuil timpeall 34,000 baill ag an cumann.&lt;ref name=irishtimes&gt;The Irish Times. (2014) A concise history of the Orange Order. Ar fáil ag: https://www.irishtimes.com/culture/heritage/a-concise-history-of-the-orange-order-1.1855664 (faighte: 08/02/2021)&lt;/ref&gt; I gcaitheamh na 1970aí bhí treocht ballraíocht níos airde san Ord le feiceáil i gceantracha gur b’iad [[Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Caitlicigh]] tromlach an daonra. Bhí níos mó [[An Protastúnachas|Protastúnaigh]] den chreidimh ‘Oráiste’ le fáil i gcontaetha [[Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Caitliceach]] i gcomparáid le [[Contae|contaetha]] [[An Protastúnachas|Protastúnach]].&lt;ref name=&quot;doc&quot; /&gt;

Maraíodh breis agus 300 baill ón tOrd i gcaitheamh [[na Trioblóidí]]. Rinneadh formhór na dúnmharú ag an t[[IRA Sealadach]].&lt;ref name=&quot;irishtimes&quot; /&gt;

Le déanaí tá laghdú tagtha ar láidreacht an tOrd i gceantracha uirbeacha. Creidtear go bhfuil seo tarlaithe mar thoradh ar laghdú i gcaipitil shóisialta agus an ardú i mbannaí [[Dílseachas|dílseoirí]] máirseáil atá neamhspleách. Tá na mbannaí neamhspleách níos tarraingtí do dhílseoirí óige uirbeacha dá bharr minicíocht na mórshiúil agus dearcadh níos réchúiseach ar alcóil.&lt;ref name=doc&gt;Kaufmann, E. (2010) Demographic Change and Conflict in Northern Ireland: Reconciling Qualitative and Quantitative Evidence. Ar fáil ag: http://www.sneps.net/wp-content/uploads/2011/09/1-Dominant-Ethnicity-demography-and-conflict_revision-Dec2010.pdf (faighte: 01/02/2021)&lt;/ref&gt;

== 12ú Iúil ==
[[Íomhá:Ballyronan Orange walk 2004.JPG|mion|240x240px|Mórshiúl Oráiste i mBaile Uí Rónáin (2004)|clé]]
Is ar an dara lá dhéag de mhí Iúil gach bliain go mbíonn mórshiúl ag an tOrd chun ceiliúradh [[Cath na Bóinne]] a tharla sa bhliain 1690. Go hiondúil bíonn mórshiúl déanta ag na lóiste Oráisteach ar fad roimh an 12ú Iúil. Ansin ar an dara lá dhéag déantar mórshiúl eile leis na lóiste ar fad atá i gceantar áirithe. Bíonn 17 príomh-mhórshiúl ar siúl ar an 12ú, tá an ceann is mó i gcónaí i m[[Béal Feirste|Béal Féirste]]. Bíonn ceann eile ar siúl i n[[Dún na nGall]] ar an Sathairn roimh an 12ú.&lt;ref name=&quot;irishtimes&quot; /&gt; Bíonn banna máirseáil le feadóga móra agus [[Druma|drumaí]] in éineacht leis na mórshiúil. Is minic go mbíonn liricí seicteach le cloisteáil sna port.&lt;ref name=&quot;abc&quot; /&gt; Bíonn an dara lá dhéag mar lá saoire bainc i d[[Tuaisceart Éireann|Tuaisceart na hÉireann]].&lt;ref&gt;Northern Ireland Direct. (2021) Bank Holidays. Ar fáil ag: https://www.nidirect.gov.uk/articles/bank-holidays (faighte: 14/02/2021)&lt;/ref&gt; Tosaíonn an ócáid le tinte chnámh agus tinte ealaíona ag an oíche don t-aonú lá dhéag.&lt;ref&gt;Carswell, S. (2019) Why do Orangemen march? The Twelfth of July explained. Ar fáil ag: https://www.irishtimes.com/news/politics/why-do-orangemen-march-the-twelfth-of-july-explained-1.3952749 (faighte: 08/02/2021)&lt;/ref&gt; Ansin ar an lá é féin tosaíonn na mórshiúil ag na Hallaí Oráiste agus téann siad tríd na cathracha nó bailte áitiúla agus amach ansin go dtí [[Páirc|páirceanna]] nó spás oscailte faoi leith. Bailíonn an lucht máirseála lena g[[Teaghlach|clann]] agus cairde chun cheiliúradh ansin le [[bia]], [[deoch]] agus óráidí. Caitheann na Fir Bhuí culaith dubh, sais oráiste, lámhainní bán agus hata babhlaer.&lt;ref&gt;Belfast Telegraph. (2010) The boy and the bonfire. Ar fáil ag: https://www.belfasttelegraph.co.uk/life/features/article14871526.ece (faighte: 15/02/2021)&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:Eleventh Night Bonfire.jpg|mion|Tine Cnámh (11ú Iúil)|clé|240x240px]]
Is minic go gcruthaítear trioblóid mar thoradh ar na mórshiúil. Téann cuid de na mórshiúil tríd ceantracha [[Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Caitliceach]] i d[[Tuaisceart Éireann|Tuaisceart na hÉireann]].&lt;ref&gt;DW Documentary. (2018) Protestants and Catholics in Northern Ireland | DW Documentary. 24 Iúil 2018. Ar fáil ag: https://www.youtube.com/watch?v=z8LCsV6JWc8 (faighte: 08/02/2021)&lt;/ref&gt; Creidtear ag roinnt [[Náisiúnachas|Náisiúnaigh]] go bhfuil na mórshiúl caithréimeach agus bagrach ach creideann na Fir Bhuí go bhfuil sé ina ceart acu siúl ar na mbóithre poiblí.&lt;ref&gt;BBC News. (2010) Orangemen take part in Twelfth of July parades. Ar fáil ag: https://www.bbc.com/news/10592915 (faighte: 12/01/2021)&lt;/ref&gt; Feictear gnéithe forchiníoch ag an am sin den bhliain ó dílseoirí. Seinntear fonn gránna agus na mórshiúl in aice le [[Séipéal|Séipéil]] Caitliceach agus dóitear bratanna áirithe, go hiondúil cinn [[Éire|Éireannach]] agus [[Poblachtánachas in Éirinn|Poblachtánach]], ar na tinte cnámha.&lt;ref&gt;Collins, J. (2017) Why did Pope Innocent XI support the Orange? Ar fáil ag: http://www.judecollins.com/2017/07/pope-innocent-xi-support-orange-joe-mcveigh/ (faighte: 14/02/2021)&lt;/ref&gt; Le blianta anuas tá iarrachtaí déanta na bealaí mórshiúil a athrú ó gceantracha [[Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Caitliceacha]] chun trioblóid a sheachaint. Sa bhliain 1998 bhí an bealach máirseáil athraithe in aice [[Port an Dúnáin|Phort an Dúnáin]] chun ceantar Caitliceach a sheachaint. Phléasc agóid ollmhór [[An Protastúnachas|Protastúnach]] amach mar thoradh. Dódh teach Caitliceach síos i m[[Baile Monaidh]] i gcontae [[Contae Aontroma|Aontroma]] mar chuid den agóide agus fuair triúr buachaill, Richard, Mark agus Jason Quinn bás.&lt;ref name=&quot;kind&quot; /&gt; Dúradh ag an Príomh Lóiste Oráiste in [[Éire|Éirinn]] nach raibh an ionsaí nasctha leo cé gur ón agóid, maidir leis an bealach máirseáil a bheith athraithe, gur tharla sé.&lt;ref&gt;Murphy, C. (1999) Three life terms for murder of Quinn brothers. Ar fáil ag: https://www.irishtimes.com/news/three-life-terms-for-murder-of-quinn-brothers-1.244508 (faighte: 15/01/2021)&lt;/ref&gt; 

Le blianta anuas tá iarrachtaí déanta ag an tOrd Oráisteach bogadh leis na hamanna. Cruthaíodh an ‘Orangefest’ ar mhaithe le ath-bhrandáil a dhéanamh ar cheiliúradh an 12ú. Ba bheart caidreamh poiblí é chun a bheith níos ionchuimsitheach. Bhíodar ag iarraidh go gcruthóidh sé níos mó [[turasóireacht]] i [[Tuaisceart Éireann|dTuaisceart na hÉireann]] chomh maith.&lt;ref&gt;BBC News. (2012) Who are the Orangemen? Ar fáil ag: https://www.bbc.com/news/uk-northern-ireland-18769781 (faighte: 15/02/2021)&lt;/ref&gt;

Ní raibh aon mórshiúl ar siúl sa bhliain 2020 mar gheall ar srianta Covid-19. Na hamanna deireanach gur cuireadh cosc ar na mórshiúl ná i gcaitheamh an [[An Chéad Chogadh Domhanda|Chéad]] agus [[Dara Cogadh Domhanda]], agus mar gheall ar an [[Fliú Spáinneach]] sa bhliain 1918.&lt;ref&gt;RTÉ News. (2020) Orange Order cancel 12th of July parades due to Covid-19. Ar fáil ag: https://www.rte.ie/news/ulster/2020/0406/1128808-coronavirus-orange-parades/ (faighte: 09/02/2021)&lt;/ref&gt;

== Hallaí Oráiste ==
[[Íomhá:St Johnston Orange Hall.jpg|mion|200x200px|Halla Oráiste i nDún na nGall]]
Tá thart ar 700 hallaí Óráiste in [[Éire|Éirinn]]. Úsáidtear iad go príomhúil le haghaidh cruinnithe don tOrd a bhíonn ar siúl de ghnáth ar an gcéad Luain do gach mhí.&lt;ref&gt;Slugger O’Toole. (2019) The Orange Order: An Insider’s View… Ar fáil ag: https://sluggerotoole.com/2019/07/11/the-orange-order-an-insiders-view/ (faighte: 14/02/2021)&lt;/ref&gt; Ar aon le sin úsáidtear iad mar ionad phobail le haghaidh [[An Protastúnachas|Protastúnaigh]] agus daoine ó [[Creideamh|reiligiúin]] éagsúla. Léirigh Mary Bradley (2007)&lt;ref&gt;Bradley, M. (2007) Attacks on Orange Halls. Ar fáil ag: https://www.theyworkforyou.com/ni/?id=2007-09-11.2.60 (faighte: 14/02/2021)&lt;/ref&gt; go mbíonn úsáid trasphobail ag na hallaí seo le haghaidh naíonra mar shampla. In aon bailte i d[[Tuaisceart Éireann]] go bhfuil slua [[An Protastúnachas|Protastúnach]] ina gcónaí ann bheadh Halla Oráiste ann nó ar a laghad lóiste Oráiste.&lt;ref name=&quot;forgod&quot; /&gt;

I gcaitheamh [[na Trioblóidí]] dírigh coirloisceoirí [[Poblachtánachas in Éirinn|Poblachtánach]] ar bhreis agus 250 hallaí a dhóigh. Dúradh ag Drew Nelson gur ionsaithe seicteach a bhí i gceist leis na hiarrachtaí.&lt;ref&gt;Belfast Telegraph. (2007) Fresh threats to Orangmen, DPP members. Ar fáil ag: https://web.archive.org/web/20080120011453/http://www.belfasttelegraph.co.uk/news/local-national/article3169950.ece#selection-1715.0-1715.38 (faighte: 14/02/2021)&lt;/ref&gt;

== Páipéar Nuachtáin ==
Bunaíodh an páipéar nuachtáin ‘The Orange Standard’ sa bhliain 1973. D’fhorbair an fhoilseacháin thar na mblianta go dtí nuachtáin a thugann trácht, nuacht óna lóiste éagsúla, nuacht ón domhain óráiste, ailt stairiúil agus beathaisnéise na mbaill dá léitheoirí. Sa bhliain 2017 cuireadh an nuachtáin ar fáil go dhigiteach chun cabhrú le meath na léitheoirí. Déantar 5,000 cóip fisiciúil a tháirgeadh go mhíosúil agus bíonn siad dáilte chuig na lóiste éagsúla agus daoine aonaracha.&lt;ref name=&quot;orangeorder&quot; /&gt;

== Cursaí Polaitiúil ==
Tá ceangal láidir ag an tOrd Oráisteach le Aontachtach na Breataine. Go hoifigiúil ní eagraíocht polaitiúil iad an tOrd, é sin ráite feictear air mar fórsa lárnach i gcoinne athaontú na h[[Éire|Éireann]]. Mar thoradh ar sin is cinne polaitiúil é ballraíocht a ghlacadh san tOrd agus is ráiteas do fhéiniúlacht polaitiúil é chomh maith.&lt;ref name=&quot;forgod&quot; /&gt; Bhíodh an tOrd ceangailte leis an [[Páirtí Aontachtach Uladh|UUP]] ó 1905 go dtí 2005. Léiríonn W. McAuley &amp; Tonge (2007)&lt;ref name=forgod&gt;W. McAuley, J., Tonge, J. (2007) ‘&quot;For God and for the Crown&quot;: Contemporary Political and Social Attitudes among Orange Order Members in Northern Ireland’, Political Psychology, 28(4). Lth 33-52. Ar fáil ag: https://www.jstor.org/stable/20447019?seq=1#metadata_info_tab_contents (faighte: 07/02/2021)&lt;/ref&gt; go raibh míshástacht go forleathan san Ord mar gheall ar an [[Comhaontú Aoine an Chéasta]]. Mar thoradh ar an míshásamh d’athraigh formhór na vótálaithe a dhílseacht go dtí an [[Páirtí Aontachtach Daonlathach|DUP]]. Nuair a raibh parlaimint i d[[Tuaisceart Éireann]] idir 1921 agus 1972 bhí gach [[Príomh-Aire|Príomh-Aire]], seisear as seisear, mar ceannairí lárnach in Aontachtach na Breataine agus san Ord Oráiste.&lt;ref name=&quot;forgod&quot; /&gt;
[[Íomhá:Hastings County Archives HC02470 (40240823732).jpg|mion|An tOrd Oráiste i gCeanada (1911)]]
Sa bhliain 2014 cláraigh an tOrd Oráisteach mar rannpháirtí ceadaithe in Reifrinn Saoirse na [[Albain|hAlban]]. Bhíodar i bhfabhar cosaint an t-Aontas agus iad ag stocaireacht le haghaidh an vóta ‘Níl’.&lt;ref&gt;BBC News. (2014) Scottish independence: Orange Lodge registers to campaign for a 'No' vote. Ar fáil ag: https://www.bbc.com/news/uk-scotland-scotland-politics-28020183 (faighte: 11/02/2021)&lt;/ref&gt;

== Go Domhanda ==
Ní in Éirinn amháin go bhfaightear fréamhacha den cumainn. Tá fréamhacha le fáil timpeall an [[Domhan|domhain]], ina measc tá cinn i [[Sasana]], an [[Albain]], [[Ceanada]], [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]], an [[An Astráil|Astráil]], an [[An Nua-Shéalainn|Nua Shéalainn]] agus san Aifric Thiar.&lt;ref name=&quot;orangeorder&quot; /&gt; Is i n[[Gána]] agus i d[[Tóga]] go bhfaightear na fréamhacha is randamacha don tOrd.&lt;ref&gt;History Ireland. (2006) The Orange Order in Africa. Ar fáil ag: https://www.historyireland.com/20th-century-contemporary-history/the-orange-order-in-africa/ (faighte: 14/02/2021)&lt;/ref&gt; 

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{Síol-creid}}
{{Síol-af}}
{{Síol-au}}
{{Síol-cy}}
{{Síol-en}}
{{Síol-gd}}
{{Síol-ie}}
{{Síol-ni}}
{{Síol-us}}

{{DEFAULTSORT:Ord Oráisteach, An t}}
[[Catagóir:Frith-Chaitliceachas]]
[[Catagóir:Protastúnachas]]
[[Catagóir:Tuaisceart Éireann]]</text>
      <sha1>6yz95cx5wcv1b7epilv6ikeapqroqae</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Deirdre</title>
    <ns>0</ns>
    <id>18386</id>
    <revision>
      <id>1318014</id>
      <parentid>1307043</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T14:57:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Eomurchadha</username>
        <id>4240</id>
      </contributor>
      <origin>1318014</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8162" sha1="sftl4ptdfewvvtl5it3x5la4a0tqusi" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Carachtar}}
Is í '''Deirdre''' ([[Sean-Ghaeilge]] ''Derdriu'') an [[banlaoch tragóideach]] is iomráití sa [[Rúraíocht]] i [[Miotaseolaíocht na nGael]], agus tá sí ar pearsanta [[Miotaseolaíocht na nGael|miotaseolaíocht]]&lt;nowiki/&gt;a is cáiliúla sa lá atá inniu ann.&lt;ref name=MacKillop&gt;{{
cite web |
teideal = A Dictionary of Celtic Mythology |
first = James |
last = MacKillop |
publisher = Oxford University Press |
year = 2004 |
isbn = 9780198609674 |
page = 181 |
url = https://books.google.com/books?id=U-O0wzFcu2gC&amp;pg=PA181 |
}}&lt;/ref&gt; Is é &quot;Deirdre an Bhróin&quot; a bua-ainm.  

[[Íomhá:Deirdrê, A Book of Myths.jpg|thumb|Pictiúr de Dheirdre sa leabhar &quot;A book of myths&quot; (1915) le Helen Stratton.]]

==Seanscéal==
Iníon an scéalaí ríoga ''[[Fedlimid mac Daill]]'' ab ea Deirdre. Sular saolaíodh í, thug [[Cathbhadh]], príomh[[draoi]] [[Conchúr mac Neasa|Chonchúir mhic Neasa]], rí na n[[Uladh]], tairngreacht go bhfásfadh sí ina spéirbhean álainn. Thug sé foláireamh chomh maith, ámh, go rachadh ríthe agus taoisigh chun cogaidh ar a son; go ndoirtfí fola dá barr; agus go gcuirfí trí na laochra is mó de chuid na nUladh ar deoraíocht ina diaidh.&lt;ref&gt;{{cite web |
url = http://bardmythologies.com/deirdre-of-the-sorrows/ |
teideal = Deirdre of the Sorrows |
publisher = bardmythologies.com |
language = en-US |
access-date = 2018-04-13 |
dátarochtana = 2019-09-26 |
archivedate = 2019-09-27 |
archiveurl = https://web.archive.org/web/20190927040559/http://bardmythologies.com/deirdre-of-the-sorrows/ }}&lt;/ref&gt;

Arna cloiste seo, d'agair daoine ar Fhedlimid an leanbh a mharú. Agus Conchúr ag samhlú ar an spéirbhean le teacht, bhí sé meáite aige go gcoinneodh sé an leanbh le go mbeadh sí ina beanchéile dó in am trátha. Chuir sé Deirdre i gceilt, scoite amach ó dhaoine faoi chúram [[Leabharcham]], file agus bean feasa. 

Lá éigin sa gheimhreadh, chonaic Deirdre fiach ar an sneachta ag ól fhuil a creiche. Dúirt sí le Leabharcham go dtitfeadh sí i ngrá le fear leis na dathanna úd: gruaig chomh dubh le fiach, craiceann chomh bán le sneachta, agus leicne chomh dearg le fuil. Dúirt Leabharcham léi go raibh na tréithe seo ag [[Naoise]], gaiscíoch, sealgaire agus amhránaí óg flaithiúil i gcúirt Chonchúir. Le cuidiú cleasa Leabharchaim, bhuail Deirdre le Naoise, agus thit siad i ngrá.

D'éalaigh Deirdre agus Naoise, i dteannta lena dheartháir, Ardan agus Ainnle, an triúr mac [[Uisneach|Uisnigh]], ar deoraíocht go hAlbain. Bhí saol sona acu ann, ag seilg, ag iascaireacht agus ina gcónaí i n-áiteanna aoibhne, amhail is [[Loch Eite]]. De réir roinnt leaganacha den scéal, bhí clann ag Deirdre agus Naoise (a mac, [[Gaiar]], agus a n-iníon, [[Aebgreine]]),&lt;ref&gt;Monaghan, Patricia. 2008. ''The Encyclopedia of Celtic Mythology and Folklore'', Checkmark Books, lch. 123.&lt;/ref&gt; agus gur cuireadh amach iad ar [[altramas]] le [[Manannán mac Lir]].&lt;ref&gt;Hitt, J. G. 1908. ''Deirdre and the Sons of Uisneach: A Scoto-Irish Romance of the First Century A.D.'' Marshall Brothers, lch. 46.&lt;/ref&gt;

Chuir na h[[Ulaidh]] ina luí ar Chonchúr cead a thabhairt don dís filleadh ar [[Éirinn]]. D'aimsigh Conchúr uiríslithe iad, agus sheol sé [[Fergus mac Róich|Fearghas mac Róigh]] dóibh le cuireadh teacht ar ais. Gheall Fearghas féin coimirce aistir abhaile dóibh, ach ar a slí ar ais go h[[Eamhain Mhacha]], rinne Conchúr cleas air, ag cur iachaill air faoina [[geis|gheis]] cuireadh d'fhéasta a ghlacadh. Sheol Fearghas Deirdre agus mic Uisnigh ar aghaidh go hEamhain Mhacha faoi chosaint a mhac. 

A luaithe agus a thángadar ann, sheol Conchúr Leabharcham chun cúlchoimeád a dhéanamh ar Dheirdre, chun go bhfeice an raibh a cuid áilleachta aici fós. Chun Deirdre a chosaint, dúirt Leabharcham leis an rí go raibh Deirdre anois sean gránna.  Sheol Conchúr ansin spiaire eile, Gealbann.&lt;ref name=MacKillop /&gt; D'éirigh leis Deirdre a dhearcadh, ach nuair a chonaic Naoise an spiaire, chaith sé fear óir fichille air a chuir súil amach dá chlaigeann.

D'éirigh le Gealbann dul ar ais go Conchobar, agus d'inis sé dó go raibh Deirdre chomh hálainn agus a bhí riamh.  D'ordaigh Conchúr dá ghaiscígh ionsú a dhéanamh ar theach na [[Craobh Rua|Craoibhe Rua]], ina raibh Deirdre agus mac Uisnigh. Throid Naoise agus a dheartháireacha go cróga, le cabhair roinnt ghaiscígh na Craoibhe, sular agair Conchúr a mionn dílseachta dó, agus chuir sé orthu Deirdre a tharraingt chuige. Mharaigh [[Éogan mac Durthacht|Eoghan mac Durthacht]] Naoise ansin le hurchar sleá, agus maraíodh a dheartháireacha go gairid ina dhiaidh sin.

[[Íomhá:Deirdre lament Millar.jpg|thumb|right|200px| ''Caoineadh Dheirdre'' le J.H.F. Bacon, arna fhoilsiú in ''Celtic Myth and Legend'' le Charles Squire (1905).]]

Bhí uafás ar Fhearghas faoi fhealladh seo a fhocail, agus chuaigh sé ar deoraíocht go [[Connacht]]a. Throid sé ina dhiaidh sin in éadan na nUladh ar son [[Ailill mac Máta|Ailealla]] agus [[Méabh|Méabha]] sa ''[[Táin Bó Cúailnge]]'', [[Iliad]] na hÉireann.

I ndiaidh bhás Naoise, ghabh Conchúr Deirdre. Tar éis bliana, agus Deirdre fós fuar leis a gabhálaí, d'fhiafraigh Conchúr di cé acu sa domhan arbh fhuath léi thar aon neach eile, seachas é féin. D'fhreagair sí &quot;Eoghan mac Durthacht,&quot; marfóir Naoise. Dúirt Conchúr mar sin go dtabharfadh sé go hEoghan í.  Agus í á thógaint ag Eoghan, bhí Conchobar ag déanamh fonóid fuithi, ag rá go raibh cuma caorach idir dhá reithe aici. Le hais seo, chaith Deirdre í fhéin amach as an g[[carbad]], ag briseadh a cloiginn ina smidiríní ar charraig.

==Cultúr an lae inniu==
Tá a lán desna ann bunaithe ar scéal Dheirdre, san áireamh:
* ''Deirdre'' (1902) le [[George William Russell]]
* ''Deirdre'' (1907) le [[William Butler Yeats]]
* ''[[Deirdre of the Sorrows]]'' (1910) le [[John Millington Synge|J. M. Synge]]
* ''[[A Cry from Heaven]]'' (2005) [[Vincent Woods]]
* ''Deirdre of the Sorrows'' (''An Ancient and Noble Tale Retold by John Coulter for Music by Healey Willian'') (1944).

I measc úrscéalta, faightear ''Deirdre'' (1923) le [[James Stephens]], ''The Celts'' (1988) le h[[Elona Malterre]], ''On Raven's Wing'' (1990) le [[Morgan Llywelyn]] agus ''The Swan Maiden'' le [[Jules Watson]].

I measc albam ceoil, tá &quot;A Celtic Tale: The Legend Of Deirdre&quot; le [[Mychael &amp; Jeff Danna]].

Ainmníodh an LÉ Deirdre, long i [[Óglaigh na hÉireann (Fórsaí Cosanta na hÉireann)#Cabhlach|tSeirbhís Chabhlaigh]] na hÉireann ó 1972 go 2001, aisti.

==Féach freisin==
* [[Gráinne]]
* [[Helen na Traí]]
* [[Tristan agus Iseult]]
* [[Corpus of Electronic Texts]]

==Téacsanna==
'''Gaeilge'''
* [http://www.ucc.ie/celt/published/G301020/index.html Longes mac nUislenn] le fáil ar [[Corpus of Electronic Texts|CELT]]
** [http://www.ucc.ie/celt/published/T301020/index.html Longes mac nUislenn], aistriúchán Béarla le [[Dubhghlas de hÍde]]
* [http://www.electricscotland.com/history/literat/lamentof.htm Dàn Chloinn Uisneachain] ar electricscotland.com (le plé agus aistriúchán as Béarla).
* {{cite book |
first = Mairtín |
last = Mac Grianna |
title = Deirdre an Bhróin | url = https://archive.org/details/deirdrebhrin0000macg |
publisher = An tAisaonad |
date = 09/01/2012 |
}} {{ISBN|9781780850443}}
* [http://www.irishplayography.com/play.aspx?playid=33317 Deirdre an Bhróin] le [[Liam Ó Briain]], aistriúcháin Gaeilge ar an dráma le J.M. Synge (féach thíos).

'''Béarla'''
* [http://www.maryjones.us/ctexts/usnech.html The Exile of the Sons of Usnech] ar maryjones.us
* [http://etext.lib.virginia.edu/toc/modeng/public/SynDeir.html ''Deirdre of the Sorrows''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120509165609/http://etext.lib.virginia.edu/toc/modeng/public/SynDeir.html |date=2012-05-09 }} le [[J. M. Synge]]
* [http://www.gutenberg.org/files/22693/22693-h/22693-h.htm#Page_306 &quot;Deirdrê&quot;], athinsint an scéil do leanaí, le Jeanie Lang (1914).
* 'Deirdre', ''Encyclopedia of Ireland'', Gill &amp; Macmillan (2003).

==Tagairtí==
{{reflist}}


{{An Rúraíocht}}
[[Catagóir:An Rúraíocht]]</text>
      <sha1>sftl4ptdfewvvtl5it3x5la4a0tqusi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Erich Maria Remarque</title>
    <ns>0</ns>
    <id>22686</id>
    <revision>
      <id>1318079</id>
      <parentid>1223979</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T10:10:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1318079</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8689" sha1="khh3zdl4mkcxlytllnjd3im782cdp1l" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Scríbhneoir [[An Ghearmáin|Gearmánach]] ab ea '''Erich Maria Remarque''' (fíorainm: ''Erich Paul Remark'') a saolaíodh ar an [[22 Meitheamh]] [[1896]] in Osnabrück agus a fuair bás i Locarno ar an [[25 Meán Fómhair]] [[1970]]. 

Throid sé sa [[An Chéad Chogadh Domhanda|Chéad Chogadh Domhanda]], agus scríobh sé an t-úrscéal is clúití ar fad faoin gcogadh sin in aon teanga - ''Im Westen nichts Neues'' (&quot;Diabhal athrú ar an bhfronta thiar&quot; - ''All Quiet on the Western Front'' atá ar an aistriúchán Béarla). Tháinig an t-[[úrscéal]] i gcló sa bhliain 1929, agus scannánaigh an stiúrthóir Lewis Milestone do [[Hollywood]] ar an toirt é. Níor thaitin súil réadúil an scríbhneora ar an gcogadh le heite dheis na Gearmáine, agus chuir na [[Naitsithe]] a chuid scríbhinní le tine nuair a shealbhaigh siad an chumhacht sa Ghearmáin. B'éigean dó dul ar lorg tearmainn s[[an Eilvéis]]. 

Sa bhliain 1939, thug sé a aghaidh ar [[na Stáit Aontaithe]]. Bhí cumainn ghrá aige le mná mór le rá na linne, cosúil le [[Marlene Dietrich]], [[Greta Garbo]] agus [[Paulette Goddard]]. Sa deireadh, phós sé Goddard agus shocraigh siad síos san Eilvéis. 
==Luathshaol==
Rugadh Remarque ar an 22 Meitheamh 1898, mar Erich Paul Remark, do Peter Franz Remark agus Anna Maria (née Stallknecht), teaghlach [[Eaglais Chaitliceach Rómhánach|Caitliceach Rómhánach]] den aicme oibre in [[Osnabrück]].&lt;ref &gt;[http://remarque.org/about_remarque.html Erich Maria Remarque ]&lt;/ref&gt; Ní raibh sé riamh gar dá athair, a bhí ina cheanglóir leabhar, ach bhí sé gar dá mháthair agus thosaigh sé ag baint úsáide as an ainm lár Maria tar éis an [[An Chéad Chogadh Domhanda|Chéad Chogadh Domhanda]] ina honóir.&lt;ref&gt;https://books.google.com/books?id=5IBmDwAAQBAJ War in Erich Maria Remarque's All Quiet on the Western Front]&lt;/ref&gt;  Ba Remarque an tríú duine de cheathrar clainne le Peadar agus Anna. Ba iad a shiblíní a dheirfiúr níos sine Erna, deartháir níos sine Theodor Arthur (a fuair bás ag aois a cúig nó a sé bliana d'aois), agus deirfiúr níos óige Elfriede.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Cite web|teideal=Erich Maria Remarque Biography|url=https://www.cliffsnotes.com/literature/a/all-quiet-on-the-western-front/erich-maria-remarque-biography|access-date=7 August 2020|website=CliffsNotes}}&lt;/ref&gt;

Athraíodh litriú a ainm dheireanaigh go Remarque nuair a d'fhoilsigh sé ''Im Westen nichts Neues'' in onóir a shinsear Fhrancach agus chun é féin a dhícheangal óna úrscéal níos luaithe ''Die Traumbude'' ([[An Ghaeilge|Gaeilge]]: ''Seomra na Brionglóide''). 
D'athraigh a sheanathair ón litriú ó Remarque go Remark sa 19ú haois.&lt;ref&gt;{{Cite web |last=Remarque |first=Erich Maria |date=1975 |teideal=All quiet on the western front |url=https://search.schlowlibrary.org/Record/286293/Description |access-date=2021-08-07 |website=Schlow Centre Region Library |language=English}}&lt;/ref&gt;  Chruthaigh taighde a rinne a chara Hanns-Gerd Rabe, go raibh sinsir Fhrancacha ag Remarque –rugadh a shin-seanathair Johann Adam Remarquea sa bhliain 1789, ó theaghlach Francach in Aachen.&lt;ref&gt;Landová, Jolana: ''Exil, Krieg und Flucht in Frankreich zwischen 1933 und 1941, dargestellt an ausgewählten Werken deutscher Schriftsteller'', Charles University in Prague, 2009, p.&amp;nbsp;46.&lt;/ref&gt; Tá sé seo contrártha leis an mbréag a bhí buanaithe i m bolscaireacht na Naitsithe - gurbh é Kramer a shloinne ceart (&quot;Remark&quot; litrithe droim ar ais) agus gur Giúdach é.&lt;ref&gt;{{Cite book|last=Berlatsky|first=Noah|url=https://books.google.com/books?id=5IBmDwAAQBAJ&amp;q=kramer|title=War in Erich Maria Remarque's All Quiet on the Western Front|date=2013-02-15|publisher=Greenhaven Publishing LLC|isbn=978-0-7377-6808-4|pages=42|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Cite news|last=Scally|first=Derek|title=An unquiet life – Erich Maria Remarque and 'All Quiet on the Western Front'|url=https://www.irishtimes.com/opinion/an-unquiet-life-erich-maria-remarque-and-all-quiet-on-the-western-front-1.3772230|access-date=2021-08-07|newspaper=The Irish Times|language=en}}&lt;/ref&gt;

==Seirbhís mhíleata==
Le linn [[An Chéad Chogadh Domhanda|an Chéad Chogadh Domhanda]], coinscríobhadh Remarque isteach san ''Deutsches Heerin'' (Arm na [[Impireacht na Gearmáine|Gearmáine]]) agus é 18 mbliana d'aois. Earcaíodh é san arm i mí na Samhna 1916, tar éis Notexamen (scrúdú) mar earcach cúltaca agus cuireadh é i Meitheamh 1917 mar shaighdiúir go Flóndras (''Houthulster Wald'') ar an bhfronta thiar. Mar oibrí deonach cogaidh, bhain sé leis an 2ú Iosta Earcaithe Allamuigh Cuideachta den 2ú Rannóg Chúltaca Gardaí. Ar 31 Iúil, 1917 gortaíodh sa lámh agus sa chos é ag roinnt srapnal agus lámhachadh sa mhuineál é. Cuireadh chuig ospidéal airm i nDuisburg é, áit ar oibrigh sé in oifig chléireach tar éis biseach a fháil agus d’fhill sé agus d’fhill sé ar an 1ú cathlán cúltaca in Osnabrück tar éis dó téarnamh i mí Dheireadh Fómhair 1918. I mí na Samhna 1918 bronnadh an Chrois Iarainn, Rang a hAon, air. ach níor scaoileadh amach as an arm é go dtí Eanáir 1919.&lt;ref&gt;Remarques Romane und Biographie in: http://www.lili.uni.osnabrueck.de/remarque/bio.htm{{Dead link|date=Eanáir 2023 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} und [http://www.remarque.uos.de/ Erich Maria Remarque-Friedenszentrum] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20060504231841/http://www.remarque.uos.de/ |date=2006-05-04 }}.&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Hubert Wetzel: [http://www.sueddeutsche.de/politik/erich-maria-remarque-im-ersten-weltkrieg-sechs-wochen-in-der-hoelle-1.1921119 ''Erich Maria Remarque im Ersten Weltkrieg. Sechs Wochen in der Hölle.''] In: ''Süddeutsche Zeitung.'' 25. März 2014.&lt;/ref&gt; Cheana féin le linn a thréimhse san ospidéal, thosaigh sé ag scríobh an chéad úrscéal ''Über den Krieg'' (faoin gcogadh) i mí na Samhna 1917. Bhí sé faoi thionchar a chuid taithí ó aimsir an chogaidh i rith a shaoil, agus d'fhorbair sé dearcadh a mheasann formhór na mbeathaisnéisithe agus ateangairí ar a chuid saothar gur síochánaí é - in aghaidh na cogaíochta. Go deimhin, ina dhialann, a choinnigh sé le linn a fhanachta san ospidéal in Duisburg, ar an 24 Lúnasa, 1918, mhol Remarque ar feadh na tréimhse tar éis dheireadh an chogaidh, “streachailt i gcoinne  míleatachais na hóige, i gcoinne  míleatachais i ngach foirm dá gcraos .”&lt;ref&gt;''Aus dem Tagebuch Remarques.'' In: Erich Maria Remarque: ''Im Westen nichts Neues. Roman. Herausgegeben und mit Materialien versehen von Thomas F. Schneider.'' Köln. Verlag Kiepenheuer &amp; Witsch 2014, S. 286.&lt;/ref&gt; Leag Remarque béim níos déanaí in agallaimh éagsúla gur &quot;duine neamhpholaitiúil&quot; a bhí ann.

Cé gur phróiseáil Remarque a chuid eispéiris chogaidh féin go páirteach ina a chuid eispéiris chogaidh féin go páirteach ina shaothar is cáiliúla ''Über den Krieg'', ní ceart an príomhcharachtar ficseanúil Paul Bäumer, a insíonn an scéal sa chéad phearsa, a mheas mar &quot;''alter ego''&quot; Remarque. Murab ionann agus Bäumer, a théann san úrscéal le harm na Gearmáine mar saorálaí cogaidh (mar Óglach), b#éigean do Remarque dul isteach sa arm le haghaidh seirbhíse míleata. Difríocht eile do phríomhcharachtair an úrscéil nár tháinig slán as an gcogadh. Cé go raibh Remarque, contrártha le prognóis Bäumer faoi chinniúint na saighdiúirí sa líne tosaigh, bhí Remarque féin in ann cos a fháil ar ais sa saol sibhialta i ndiaidh an chogaidh agus tabhairt faoi ghairm bheatha rathúil mar scríbhneoir, bhí sé ina bhall &quot;''der verlorenen Generation''“  (den ghlúin caillte) freisin.
== Saothar ==
{{FloatThumb|Remarque Im Westen nichts Neues 1929.jpg|180px|Im Westen nichts Neues}}
=== Úrscéalta ===
* ''Die Traumbude'' 1920
* ''Im Westen nichts Neues'' 1929
* ''Der Weg zurück'' 1931
* ''Drei Kameraden'' 1938
* ''Liebe deinen Nächsten'' 1941
* ''Arc de Triomphe'' 1946
* ''Der Funke Leben'' 1952
* ''Zeit zu leben und Zeit zu sterben'' 1954
* ''Der schwarze Obelisk'' 1956
* ''Der Himmel kennt keine Günstlinge'' 1961
* ''Die Nacht von Lissabon'' 1961
==Naisc sheachtracha==
*[https://www.theguardian.com/film/2023/jan/27/oscar-all-quiet-on-the-western-front-germany-critics Cuireann criticeoirí i leith an scannáin go ndeachaigh sé ar strae rófhada ón úrscéal frithchogaidh 1928 a raibh an-ghrá ag Erich-Maria Remarque air.(I mBéarla)]

==Tagairtí==
{{commons|Category:Erich Maria Remarque|Erich Maria Remarque}}

{{DEFAULTSORT:Remarque, Erich Maria}}

[[Catagóir:Scríbhneoirí Gearmánacha]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1898]]
[[Catagóir:Básanna i 1970]]</text>
      <sha1>khh3zdl4mkcxlytllnjd3im782cdp1l</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>An Impireacht Bhiosántach</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23401</id>
    <revision>
      <id>1318040</id>
      <parentid>1316722</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T19:58:37Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Shonagon</username>
        <id>21595</id>
      </contributor>
      <origin>1318040</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="133975" sha1="1u9zx1khxqe9mvu8x4zykiowwyy40hx" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}

Ba í leanúint na h[[Impireacht na Róimhe|Impireachta Rómhánaí]] i riocht nua, an Impireacht Bhiosántach, a mhair ón Seansaol déanach go dtí titim [[Cathair Chonstaintín|Chathair Chonstaintín]] sa bhliain 1453 A.D. Bhí contrárthacht ann san Impireacht Rómhánach eadar an t-Iarthar Laidineach agus an t-Oirthear Gréagach, agus mhalartaigh an cothrom eatarthu le linn na n-aoiseanna.
 
Cé go raibh nasc nár briseadh ann ó thaobh réime na n-impirí agus nádúr a chóras rialtais, is féidir stair na ré Biosántaí a dhealú de na haoiseanna ní ba luaithe i stair na hImpireachta Rómhánaí. Gan mhóimint áirithe mar an phointe bheacht ag ar thiontaigh Impireacht na [[An Róimh|Róimhe]] i n-a hImpireacht Bhiosántach, luann staraithe athruithe mar theacht na [[An Ghréigis|Gréigise]] in áit na [[An Laidin|Laidine]]; an t-aistriú príomhchathrach ón Róimh go Cathair Chonstaintín, agus an suaitheadh reiligiúnach faoi Theodaisias a hAon, an t-impire a ghlac leis an Chríostaíocht mar reiligiún an stáit agus a chuir cosc ar an phágántacht. Rinne an saineolaí George Ostrogorsky athchoimre chruinn ar an bhforbairt mar, “sintéis an chultúir Ghréagaigh leis an chreideamh Chríostaí, faoi chóras rialtais Rómhánaigh.” 

Athraíodh teorainneacha na himpireachta le linn a staire, ag leathnú agus ag laghdú le huaillmhianta a rialtóirí. Cé gur cailleadh cuid mhór dá críocha i ndiaidh thitim na Róimhe sa cúigiú haois, bhí an impireacht chomh mór agus a bheadh ariamh sa chéad aois eile de bhrí ratha mhíleata an [[Iustinianus I|Impire Iústainiáin]], a chuir cósta na h[[An Afraic Thuaidh|Afraice Thuaidh]], an [[An Iodáil|Iodáil]], chomh maith leis an Róimh í fhéin faoi smacht impiriúil arís. Leathnaíodh an teorainn san oirthear i rith réimis Mháraíciais a hAon, agus neartaíodh rialú Biosántach ó thuaidh. Spreagadh cogadh d’fhiche bliain nuair a feallmharaíodh Maraícias, áfach, agus bhí acmhainní na himpireachta sáraithe i ndiaidh na coimhlinte sin. Agus an impireacht lagaithe tar éis na mblianta ag troid, thoisigh na Moslamaigh ag déanamh ionsaithe ar na Biosántaigh sa seachtú haois. I gcaitheamh seacht mbliana, thóg na h[[Arabaigh]] de na Biosántaigh a bproibhinsí ba luachmhaire: [[an Éigipt]] agus [[an tSiria]].

Tháinig athbheochan le teacht an ríshleachta Mhacadónaigh sa naoú haois. Chuaidh an impireacht i méid agus i saibhreas faoi riail an teaghlaigh sin, sular cailleadh an mhórchuid d’Anatóil do na Turcaigh i ndiaidh chath Mhanzikert sa bhliain 1071. Lean an impireacht i laige den uair sin. Buaileadh buille mór uirthi i rith na cheathrú crosáide, nuair a cloíodh Cathair Chonstaintín, cailleadh údarás lárnach, agus scaradh an impireacht i stáit bheaga neamhspleácha a bhíodh in iomaíocht le n-a chéile.

Thóg na Biosántaigh Cathair Chonstaintín ar ais sa bhliain 1261, éacht a mharcáil athbhunú a n-impireachta. Ach, ón bhliain sin go dtí a laethanta deiridh, cha raibh innti ach stát faoi ionsaithe naimhde ní ba láidire, agus faoi ualaí éagsúla eile nach mbeadh sí ábalta a shárú. Bhí an impireacht go han-laghdaithe faoin ré úd agus, beag ar bheag, le linn an cheathrú chéid déag, thóg na [[Turcaigh]] an dornán de thíortha a bhí fágtha do na Biosántaigh, go dtí gur cuireadh deireadh leis an Impireacht Bhiosántach le titim Chathair Chonstaintín sa bhliain 1452.

== Ainmníocht ==

Is iomaí ainm a thugtaí ar an impireacht i ndiaidh a titime: “Impireacht na nGréagach;” “Impireacht an Oirthir,” agus “An Impireacht Dheireanach,” san áireamh.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Did the Byzantines call themselves Byzantines? Elements of Eastern Roman identity in the imperial discourse of the seventh century|url=https://doi.org/10.1017/byz.2020.28|journal=Byzantine and Modern Greek Studies|date=2021-02-02|issn=0307-0131|pages=25–41|volume=45|issue=1|doi=10.1017/byz.2020.28|author=Panagiotis Theodoropoulos}}&lt;/ref&gt; 

Bhí na Biosántaigh bródúil as a n-oidhreacht Rómhánach agus stádas na cathrach sin mar lár an domhain Chríostaí. Ó tharla go raibh a mothú féiniúlachta chomh dlúthcheangailte don Róimh, is rud nádúrtha é gur thógadar “''Romaioi''” (Rómhánaigh) mar dhaonainm.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/question/How-did-the-Byzantine-Empire-get-its-name&lt;/ref&gt; Is dócha gur aontaigh na Moslamaigh leo ar an ádhbhar sin, mar ba é “''Rum''” –Rómhánach–an t-ainm a thugaidís orthu.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Rumi: past and present, east and west ; the life, teaching and poetry of Jalâl al-Din Rumi|publisher=Oneworld|date=2001|location=Oxford|author=Franklin Lewis}}&lt;/ref&gt; B’fhearr le daoine in iarthar na hEorpa, áfach, an focal &quot;''Graeci''&quot; (Gréagaigh) nuair a labhraídís faoi n-a gcomharsana in oirthear na himpireachta, de réir mhaíomh na n-iartharach gurbh iad fhéin, agus iadsan amháin, na fíor-Rómhánaigh.

Ba é an chéad údar a d’úsáid an téarma “Biosántach” le tagairt a dhéanamh don impireacht ná Laonikos Chalkokondyles (1516-1580). Céad bliain ní ba dheireanaí, faoi thionchar Chalkokondyles, d’úsáid an staraí Hieronymus Wolf an téarma (i n-a “''Corpus Historiae Byzantinae''”) le béim a chur ar an chodarsnacht eadar cultúr na Rómhánach agus cultúr na nGréagach sa Ré Chlasaiceach.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The Oxford Dictionary of Byzantium. Edited by Alexander P. Kazhdan , New York: Oxford University Press, 1991. 3 vols. xxxi + 2232 pp. $225.00.|url=https://doi.org/10.2307/3168272|journal=Church History|date=1992-06|issn=0009-6407|pages=241–243|volume=61|issue=2|doi=10.2307/3168272|author=Charles A. Frazee}}&lt;/ref&gt; Faoin ochtú haois déag, bhí an focal “Biosántach” scaipte go forleathan i measc an tsaoghail acadúil, a bhuidhe le saothair scríbhneoirí Francacha, leithéid Montesquieu, agus is annamh a thugtar aon ainm eile uirthi sa lá atá inniubh ann.  

== Bunús ==
I ndiaidh bhás [[Alastar Mór|Alastair Mhóir]] (323 R.Ch.), roinneadh an impireacht a chruthaigh sé eadar na Diadóchaí (a ghinearáil ba shinsearaí) le gach aon duine acu i gceannas ar a réigiún fhéin.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Historia de Alejandro Magno / Curcio Rufo, Quinto|url=https://doi.org/10.26754/uz_comedic/comedic_cmdc040|journal=Catálogo de obras medievales impresas en castellano|date=2021-11-25|issn=2530-1985|pages=1–--|volume=2021|issue=2021|doi=10.26754/uz_comedic/comedic_cmdc040|author=María María Sanz Julián}}&lt;/ref&gt; Ón dtús, bhí na Diadóchaí ag fógairt cogaidh ar a chéile chun a smacht fhéin a chur ar na codanna eile den iar-impireacht. Mhair an ré coimhlinte seo breis agus céad bliain, sula dtáinig na Rómhánaigh ar an bhfód.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.britannica.com/topic/Diadochoi|teideal=Diadochoi {{!}} Greek history {{!}} Britannica|language=en|work=Encyclopedia Britannica|dátarochtana=2026-01-19}}&lt;/ref&gt;[[Íomhá:Nicomedia, portrait of Diocletian.jpg|mion|Dióicléitiánas.]]Ba léir an staid lagaithe ina raibh ríochtaí na nDiadóchaí agus bhain na Rómhánaigh tairbhe as achrann na nGréagach. Toisíodh próiseas gabhála ar na tíortha sin leis an Chogadh Shiriach, agus le linn na n-aoiseanna roimh Chríost, trí chath agus trí scéiméireacht, tháinig na Rómhánaigh, céim ar chéim, i bhfeidhm ar Oirthear na Meánmhara, togra a cuireadh i gcrích nuair a gabhadh Coraint sa bhliain 146 R.Ch.
Aois neamhchinnteachta a bhí ann don Impireacht Rómhánach sa tríú céad i ndiaidh bhreith Chríost, leis an oiread dúshlán a bhí roimpi. Bhí a córas rialtais agus a fórsaí míleata i mí-eagar, a laigeacht le feiceáil go soiléir, agus naimhde ar a teorainneacha ag bagairt ionnsaithe. Bhí arm na hImpireachta Rómhánaí scartha eadar faicsin réigiúnacha, agus tugadh “impirí-shaighdiúirí” ar na ginearáil a bhí i n-a gceannairí orthu. Mheas ceann acu, [[Dióicléitiánas]], go raibh an stát rómhór le fear amháin a bheith i gceannas air agus, in iarracht an fhadhb a dh’fhuascladh, bhunaigh sé an Teitrearcacht (nó rialú ceathrair), córas ina raibh údarás na himpireachta roinnte eadar beirt ''Augustus'' (nó ard-impirí), duine acu a rialódh san iarthar, nuair a bhíodh an t-impire eile i gceannas ar an oirthear, agus ''Caesar'' (tánaiste) acu araon a dtigeadh i gcomharbas i ndiaidh bhás a ''Augustuis''.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The Byzantine Empire|url=http://archive.org/details/byzantineempire00foor|publisher=London : Black|date=1911|coauthors=Pratt - University of Toronto|author=Edward A. Foord}}&lt;/ref&gt; 

Bhí rath go leor ar an chóras seo go dtí gur cailleadh an t-Impire Constaintias sa bhliain 306. Fógraíodh ansin go mbeadh a mhac, [[Constaintín Mór (Impire na Róimhe)|Constaintín]], i gcoróin ''Augustuis'' agus ''Caesair'' ag an am céanna.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=CONSTANTINE AND THE CHRISTIAN EMPIRE|url=https://doi.org/10.4324/9780203552698|publisher=Taylor &amp; Francis|date=1944|location=Abingdon, UK|author=Charles Matson Odahl}}&lt;/ref&gt; Pléascadh cogadh cathartha de bharr na dánachta seo, coimhlint lán scéiméireachta agus tréatúireachta. Ba é Constaintín a tháinig slán as an chogadh, agus aithníodh é mar ''Augustus'' na himpireachta iomláine sa bhliain 324. Le linn na sé bliana i n-a dhiaidh sin, athtógadh Cathair Bhiosáintiam faoi n-a mhaoirseacht i gcaoi agus go mbeadh stádas mar phríomhchathair na himpireachta agus an teideal “Róimh Nua” cuí dhaoithe (cé gur “Constantinopolis” [Cathair Chonstaintín] a thugtaí uirthi sa ghnáthchaint).&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Mango, Cyril (1991). &quot;Constantinople&quot;. In Kazhdan, Alexander (ed.). The Oxford Dictionary of Byzantium. Oxford and New York: Oxford|date=1991|title=The Oxford Dictionary of Byzantium. Oxford and New York: Oxford|pages=pp. 508-512}}&lt;/ref&gt;

== Constaintín a hAon agus an Róimh Nua ==
Ba mhór an socrú, an phríomhchathair a aistriú don Ghréig, cé nach raibh an Róimh (i dháiríre) i n-a lár rialtais ag an uair sin, agus b’amhlaidh le fada. (Níor chónaigh aon impire sa Róimh ó mheán na tríú haoise, mar shampla). Os a choinne sin, is iomaí buntáiste a bhí ag Biosaintiam ó thaobh leagan amach na háite, suite, mar a bhí, i lárionad na Meánmhara agus na mbealaí trádála a bhaineadh léithe. Lonnaithe eadar dhá mhór-roinn agus dhá fharraige, ar chríoch thaobh thiar na Slíghe Síoda, agus oscailte go Bealach na Spíosraí a leanadh go dtí [[an Afraic]] agus [[an India]], bhí Biosaintiam ar na háiteanna ab fhearr a dtigeadh le rialtóir a roghnú mar bhunáit a rialtais. 
[[Íomhá:Bogolyubov View of Constantinople.jpg|mion|Cathair Chonstaintín]]
Chun a chathair nua a chosaint, chuaidh Constaintín i ngleic le tógáil ballaí ollmhóra, a bhí i n-a struchtúr ba shuntasaí den chathair faoi am a gcomhlíonta. I n-a theannta leis na múrtha cosanta, dhaingnigh sé an caladh, agus thimpeallaigh sé é le cabhlachán–beartaí a rinne den Róimh Nua an chathair ba mhó ba shábháilte den ré. &lt;ref&gt;Treadgold, Warren (1997). ''A History of Byzantine State and Society''. Stanford, CA: Stanford University Press. p. 89.&lt;/ref&gt;Leasaitheoir gníomhach a bhí i gConstaintín, agus d'oibrigh sé chun feabhsuithe i réimsí éagsúla eile a bhunú. Chuir sé i bhfeidhm airgeadra seasmhach, an ''solidus'' (bonn d’ór), in áit an ''aureus (''a bhí déanta d’airgead). D’athchóirigh sé an maorlathas agus an t-arm–dhá fhorás a bhuin sé leas as i rith na gcogaí a lean go gairid i ndiaidh an tsaothair sin.  

Cé nár fógraíodh an Chríostaíocht mar reiligiún oifigiúil a’ stáit le linn réimis Chonstaintín, ba é an chéad impire a thiontaigh daoithe, agus bhí an rialtas claonta dá creidmhigh. Frasaíodh pribhléidí éagsúla ar na Críostaithe: tugadh tús áit dóibh in earcú do phostanna sa riarachán; díolmhaíodh na cléirigh saor ó chánachas, agus tugadh údarás breitheamhna sibhialta do na heaspaig. &lt;ref&gt;R. Gerberding and J. H. Moran Cruz, ''Medieval Worlds'' (New York: Houghton Mifflin Company, 2004) pp. 55–56.&lt;/ref&gt;Bhunaigh Constaintín prionsabal na neamh-eadarghabhála maidir le cúrsaí creidimh (is é sin, ní cheadófaí don impire aon ghné dogma a shocrú ar a chonlán fhéin), cé gur choimeád sé an chumhacht chun comhairlí na hEaglaise a ghairm ar son conspóidí reiligiúnacha a réiteach. &lt;ref&gt;Richards, Jeffrey. ''The Popes and the Papacy in the Early Middle Ages 476–752'' (London: Routledge &amp; Kegan Paul, 1979) pp. 15–16.&lt;/ref&gt;Mar sin, thionóil Constaintín an Sionad d’Arles, agus leis an Chomhairle Nícaea neartaíodh ról an Impire mar cheannaire na hEaglaise.

== Ré Ionraí agus Titim an Iarthair ==

Bhrúigh dúshláin éagsúla ar an impireacht ins an chúigiú haois fosta, eadar theacht na mBarbarach, conspóid teorann, agus reibiliúin a tharla de dheasca na staide lagaithe ina raibh sí. Bhí an domhan Rómhánach i n-a chíor thuathail (fiú sular scaradh an impireacht eadar an bheirt mhac de chuid an Impire Teodaiseas), agus le linn na n-anachainí, tháinig na Barbaraigh chun cinn i n-a bhfórsa míleata aontaithe, neamhspleách agus uathbhásach, agus d’oibrigh siad go díograiseach leis an lámh in uachtar a fháil os cionn na ngrúpaí eile den Impireacht Rómhánach. &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.metmuseum.org/essays/the-roman-empire-27-b-c-393-a-d|teideal=The Roman Empire (27 B.C.–393 A.D.) - The Metropolitan Museum of Art|údar=Christopher S. Lightfoot|dáta=2000-10-01|language=en|work=www.metmuseum.org|dátarochtana=2026-01-19}}&lt;/ref&gt; [[Íomhá:Giovanni Bonazza, busto di Attila (Palazzo Roncale, Rovigo) 01.jpg|mion|Attila.]]Is casta an stair eadar na Barbaraigh agus na Rómhánaigh. Cuireadh an dá chine le chéile ag deireadh a’ cheathrú chéid nuair a tháinig sraith treibheanna isteach san impireacht mar dhídeanaí. Pobail Ghearmánacha ab iad, don chuid ba mhó ([[Gotaigh]], [[Na Viseagotaigh|Viseagotaigh]], Vandail, agus araile), agus iad ag teitheadh ó na [[Hunaigh|Hun]], pobal trodach Oirthearach a bhí ag leathnú a dteorainneacha trí ionnsaithe siar.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Naomh Pádraig agus Eaglais Iarthar na hEorpa|url=https://www.jstor.org/stable/41497817|journal=Comhar|date=2010|issn=0010-2369|pages=10–11|volume=70|issue=3|author=Réamonn Ó Muireadhaigh}}&lt;/ref&gt; Tháinig an iomarca theifeach ag ráta róthapaidh chun na heachtrannaigh seo a bheith comhtháthaithe go síothúil san impireacht–agus d’fhás achrann agus amhras dá bharr.

Ar feadh glúnta, bhí na Barbaraigh iomallaithe eadar Hunaigh throdacha agus Rómhánaigh dhoicheallacha, agus mhéadaigh an fuath a bhí ag na gnáthdhaoine Barbaracha dá sochaí óstach i gcaitheamh na mblianta úd. I measc roinnt na gceannairí Barbaracha, áfach, d’fhorbair dearcadh fabhrach don Róimh, a cultúr, agus an tsibhialtacht a chruthaigh sí. Mar a dúirt Athabhalf, rí na [[Na Viseagotaigh|Viseagotach]]: “Go gcuimhnítear mé mar an t-é a chuir an impireacht ar ais, óir is léir nach dtig liom í a athrú.” &lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=Orosius|title=Historiae adversum paganos|pages=(vii.43.4-6)}}&lt;/ref&gt; 

Tháinig an dá mhac de chuid an Impire Teodaiseas i n-a gcomharbas mar chomh-impirí i ndiaidh bhás a n-athar sa bhliain 395, le Honóirias ag rialú san iarthar, agus Arcaideas i gceannas ar an oirthear.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The Byzantine Empire|url=http://archive.org/details/byzantineempire00foor|publisher=London : Black|date=1911|coauthors=Pratt - University of Toronto|author=Edward A. Foord}}&lt;/ref&gt; Agus é an-óg, cuireadh Honóirias faoi stiúradh a’ ghinearáil Stiliceo. Mac máthar Romhánaí agus athar Vandalaigh a bhí i Stiliceo, a chuaidh chun cinn ag lán seol trí chéimeanna an airm. I ndiaidh blianta i seirbhís don impireacht, cúitíodh Stiliceo leis an onóir a bheith ceaptha i n-a gharda cosanta do Theodaiseas, agus rinne an t-impire sin ginearál de giota beag ní ba dheireanaí. Chomh mór agus a bhí an meas ag Teodaiseas ar an ghinearál leath-Vandalach go ndearna sé cleamhnas eadar Stiliceo agus a neacht, Flavia Serena, in ainneoin go raibh na huaisle míshásta le pósadh géige gile den rítheaghlach Rómhánach le fear fola measctha.

Le Teodaiseas marbh, tharla gur thiontaigh ról Stiliceo ó chaomhnóir mhac impire do leasrí an taoibh thiar den Impireacht Rómhanach.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Child emperor rule in the late Roman West, AD 367-455|publisher=Oxford University Press|date=2013|location=Oxford|author=Meaghan Anne McEvoy}}&lt;/ref&gt;Ní raibh Stiliceo sásta leis sin, áfach, agus thoisigh sé ag beartú ar threascairt Rúfanais, a mhacasamhail a bhí a threorú Arcaideas ins an oirthear. Níorbh fhada sular fhorbair achrann eadar an dá thaobh, agus tharla conspóid teorann faoi úinéireacht Iliria (réigiún lárnach a chomhfhreagraíonn don [[Albain|Albáin]] den lá atá inniubh ann). Le cois a suite straitéiseach, b'í Iliria an áit ba thábhachtaí maidir le hearcaíocht mhíleata. Barbaraigh ab iad, an mhórchuid de na saighdiúirí a bhíodh á n-earcú ag an am sin, agus b’é an oiread ollmhór dá bpobal a maraíodh ar seirbhís don impireacht i rith a’ chogaidh i measc cúiseanna gearáin agus feirge a spreag na Barbaraigh chun reibiliúin in aghaidh na Rómhánach. 

=== Feachtas Alaraic agus Creachadh na Róimhe ===
Le linn na cúigiú haoise, tháinig na Barbaraigh le chéile i gcónaidhmeanna faoi smacht ceannairí feidhmiúla, agus ba é Alaraic a hAon, rí na Viseagotach, an phearsa ba thábhactaí de na taoisigh siúd. Scéal maireachtála i lár coimhlinte anordúla mí-ionraice atá i mbeathfhaisnéis Alaraic, inar choinnigh sé a staid agus a chéim mar cheannaire chumasach trí stuaim phraiticiúil agus uainíocht géillsine eadar faicsin éagsúla. Bhí sé i n-a ghinearál faoi Theodaiseas, &lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Alaric the Goth: an Outsider's History of the Fall of Rome|publisher=W. W. Norton &amp; Company, Incorporated|date=2020|location=Erscheinungsort nicht ermittelbar|author=Douglas Boin}}&lt;/ref&gt;ach i ndiaidh bhás an impire sin, ainmníodh Alaraic mar rí na nGotach, agus chuaidh sé chun cogaidh in aghaidh na hImpireachta Rómhánaí sa bhliain 395, i bhfeachtas creachta tríd an tuath.

Tá tuairimíocht éagsúil fá cad é ba bhunchúis a’ tsocraithe dul i gcomhrac in aghaidh na n-údarás. Go ginearálta, is í barúil na staraithe go raibh Alaraic faoi bhrú fhreagracht a dhualgais mar rí nua na nGotach; go raibh sé ag iarraidh staid a chinntiú dá phobal i gcóras na himpireachta, agus, ós fear míleata atá i gceist, nach ionntas gur roghnaigh sé an bealach chun cogaidh leis an méid sin a chur i gcrích.[[Íomhá:Eugenius Roman Empire Partitio circa 395 AD.png|mion|Scaradh na hImpireachta Rómhánaí sa bhliain 395.]]D’iompaigh cothrom cumhachta na himpireachta tar éis sléachta mhílte ban agus clainne na mBarbarach a d’ordaigh an t-Impire Honóirias i mbabhta de pharanóia. I ndiaidh an ainghnímh sin, líonadh arm Alaraic le hoiread mór na mBarbarach ar dúnmharaíodh a dteaghlaigh, agus iad i n-a saighdiúirí proifisiúnta, spreagtha chun cogadh a dhéanamh le tréan díoltais. Le tacaíocht na bhfear Viseagotach agus na saighdiúirí úra a raibh sé i ndiaidh earcú, shocraigh Alaraic feachtas creachta a dhéanamh tríd an Iodáil. Sa bhliain 408, rinne na Barbaraigh a mbealach ó dheas go suaimhneach, “mar go rabhadar ag dul don fheis” de réir an staraí.

Bhí timpeall 800,000 duine i n-a gcónaí sa Róimh ag an am sin, an chathair ba mhó den ré. Níor léirigh na Rómhánaigh a lán misnigh ná oiread mór stuaime faoi scáth na mBarbarach a bhí ag druidim orthu, agus nuair a chuir na Barbaraigh a gcathair faoi léigear, pléascadh uathbhás millteanach tríd na daoine. D’iarr na sagairt phágánacha ar an Phápa ceadúnas íobairtí a dhéanamh san fhóram. Níor ceadaíodh. 

Agus an chathair i n-a cíor thuathail, bhí cliúmhilleadh nimhneach á scaipeadh fán bhanríon Serena. In easpa fianaise ar bith, agus in ainneoin gurbh í baintreach Stiliceo agus neacht an Impire Teodaiseas, dúradh go raibh sí i gcomhcheilg le hAlaraic, agus go mbeadh sí ag seoladh faisnéise don rí Barbarach. Is dócha go raibh an ráfla seo bunaithe ar an bhfíric go raibh roinnt socruithe polaitiúla pragmatacha déanta ag Stiliceo maidir le hAlaraic i rith na staire fada casta eadar an dá cheannaire. Ba leor sin, i measc scaoll na héigeandála, le bás Sherena a chinntiú, agus d’ordaigh Seanad na Róimhe go dtachtfaí an banphrionsa.

Bhlocáil na Barbaraigh an [[An Tibir|Tibir]] le bac a chur ar an sruth soláthairtí don Róimh. Agus na daoine ar iomall an ghorta, seoladh teachtaí den seanad Rómhánach chuig an rí Barbarach le comhréiteach a dhéanamh agus anachain a chosc. Do liostaigh Alaraic a chuid éileamh: an t-ór agus an t-airgead iomlán chomh maith leis na hearraí toigh, agus na sclábhaithe uile den chathair a bheith seachadta chuige. Nuair a d’fhiafraigh na teachtaí cad é a d’fhágfaí do na Rómhánaigh, d’fhreagair Alaraic: “a mbeathaí”.&lt;ref&gt;Zosimus. &quot;New History,&quot; 5.40.&lt;/ref&gt; Íocadh an t-airgead, agus baineadh an léigear. D’fhulaing an Róimh léigear eile an bhliain dár gcionn, áfach.&lt;ref&gt;''The Cambridge Ancient History'' Volume 13, (Cambridge University Press, 1998), p. 125.&lt;/ref&gt;

D’fhill Alaraic ar an Róimh sa bhliain 409, le harm méadaithe ag 40,000 fear a raibh sé i ndiaidh earcú de na sclábhaithe a shaor sé i ndiaidh an chéad léigir. An babhta seo, bhí Alaraic ag éileamh go mbeirfí dó cíoscháin bhliantúil d’ór agus de ghrán, agus go ngéillfí tíortha san Iodáil agus sna Balcáin dá phobal. Bhí Alaraic trí chéile nuair a fuair sé litir mhaslach dá chuid éileamh. Chuir sé deireadh leis an chaibidlíocht, agus d’ullmhaigh sé a shaighdiúirí i gcomhair cogaidh.&lt;ref&gt;Gibbon, Edward (2 May 2013). ''The history of the decline and fall of the Roman Empire''. Eighteenth Century Collections Online Text Creation Partnership. p. 302. ISBN &lt;bdi&gt;978-0-19-966481-8&lt;/bdi&gt;.&lt;/ref&gt;

Rinne sé athmhachnamh nuair a chluin sé tuairisc gur earcaigh Honóirias arm de 10,000 Hunach. D’ofráil Alaraic téarmaí nua: go dtabharfaí do na Viseagotaigh tíortha i Noricum agus oiread gráin a mheasfadh na Rómhánaigh a bheith réasúnta. Theip ar an bheartaíocht i ndiaidh iarracht feallmharfa inar bheag nár maraíodh Alaraic. Ansin, i staid bhuile, shocraigh Alaraic ar sprioc sonrach amháin: gabháil na Róimhe. Tar éis léigir ghairid, osclaíodh na geataí móra. 

Creachadh mórán de na foirgnimh mhóra. Maslaíodh maisealéam na nImpirí Ágastais agus Hadriáin–tógadh amach a gcuid luaithreach agus scaipeadh iad. Goideadh arbh fhéidir leis na Barbaraigh a thógáil. Scriosadh an Geata Saláirian, loiteadh na garraithe Salluist, agus loisceadh an bhaisleac Iúilia. In ainneoin a’ chreachta agus an fhoréigin fhorleathain, spáráladh na hardeaglaisí de Pheadar agus de Phól, cé gur goideadh ''ciborium'' airgid den Phálás Lataránach.
Fágadh pobal na Róimhe cloíte, agus mórán díobh tógtha mar sclábhaithe, Galla Placidia–deirbhiúr an impire–san áireamh. Éilíodh airgead-fhuascladh ar roinnt daoine, rinneadh sclábhaithe de chuid eile acu, agus éigníodh mórán sular dúnmharaíodh iad.

Ba shin an chéad uair a creachadh an Róimh ar feadh 800 blianta, agus baineadh siar as na daoine ar fud an dá thaobh na himpireachta, óir dhearcaidís don Róimh mar an Chathair Shíoraí. Do nocht an tubaiste an laigeacht mhíleata inar thit na Rómhánaigh agus cé chomh soleonta agus a bhí Impireacht an Iarthair. Do scríobh [[Naomh Iaróm]]: “Más féidir go dtitfeadh an Róimh, cad é atá sábháilte”. Bhí an Impireacht Rómhánach Thiar ag teipeadh faoi bhrú na bhfadhbanna eiseacha, agus bhí an creachadh ar na heachtraí ab uathbhásaí go dtí an uair sin. Bhí treascairt agus reibiliúin ag scriosadh na himpireachta, agus bhí naimhde ar an iomall ag bagairt ionsaithe.

Sa bhliain 442, tháinig Geinseiric, rí na Vandal, ins an Afraic le harm dá chine fhéin le cois a chomhghuallithe Alannacha. Ins an tréimhse céanna, d’fhoghlaim na Frainc an buntáiste a bhaineas leis an aontacht, agus thug [[Chlodovechus I|Clóvas a hAon]] na ríochtaí beaga den Fhrainc faoi n-a cheannaireacht. Thuig na Biosántaigh fírinne a’ cháis pholaitiúil agus, in áit aghaidh a thabhairt ar Chlóvas, thugadar aitheantas dó. Ainmníodh é mar chonsal agus cheannaire ar thailte a chomhfheagraíonn don Fhrainc den am i láthair.&lt;ref&gt;https://www.britannica.com/biography/Clovis-I&lt;/ref&gt;

Ó thaobh an airm Rómhánaigh, d’ísligh dílseacht don impireacht i gcomhréir le méadú an oiread saighdiúirí Barbaracha ina ranganna. Buaileadh an Róimh le creachadh ní ba chruaidhe sa bhliain 455, agus Vandail na húdair leis an uair sin.&lt;ref&gt;Salzman 2021, pp. 148, 152–153.&lt;/ref&gt; Thit Impireacht an Iarthair fá dheireadh sa bhliain 476, nuair a baineadh an t-Impire Ágastalas as a ríchathaoir, agus Ódabhacar, rí Barbarach, ag tógáil a áite le hé fhéin a dh’fhógairt mar Rí na hIodáile.

I gCathair Chonstaintin, tháinig Léó a hAon i gcomharbas ar Mharaícian sa bhliain 457. Cé gur thoisigh sé a réimeas ar teaghrán ag Aspar, an phríomhghinearál Alanach, shaor Léó é fhéin de thionchar na nAlanach trí chomhghuaillíocht leis na hIosamhraigh, treibh leath-Bharbarach de dheisceart na hAnatóile. 

Le céadta, b’iad na ceannairí míleata a chorónaíodh na himpirí, agus b’amhlaidh i gcás Léó fosta. Fear diaganta a bhí ann, áfach, agus bhunaigh Léó nós nua le béim a chur ar an cheangal eadar Eaglais agus Impireacht. Chuaidh Léó don Hagia Sóphia mar a chuir sé an choróin ar an altóir. Agus é ag imeacht den eaglais, corónaíodh Léó ag Anatólas, Patrarc Chathair Chonstaintín. Mhair an cleachtadh seo go dtí an Meán Aois, agus thóg searmanas a’ chorónaithe nádúr ní ba reiligiúnaí le linn na gcéadta.[[Íomhá:Evariste-Vital Luminais - Le Sac de Rome.jpg|mion]]Ins an bhliain 468, theip ar iarracht a rinne Léó le smacht Afraic Thuaidh a thógáil ar ais de na Vandail. Faoin uair sin, níor fágadh don Impireacht Thiar ach an Iodáil agus na tíortha ó dheas na Danóibe go dtí na Balcáin. Sa bhliain 466, mar choingheall a chomhghuaillíochta leis na hIosamhraigh, rinne Léó cleamhnas dá nighean Ariadné leis an Iosamhrach Tarasicodissa, a d’athraigh a ainm do Zéineo. Nuair a cailleadh Léó sa bhliain 474, rinneadh impire de mhac Zéineo agus Ariadné. Corónaíodh mar Léó a Dó é, agus bhí Zéineo i n-a thánaiste dhó gus go bhfuair Léó bás roinnt míosa ní ba mhoille.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The Byzantine Empire|url=http://archive.org/details/byzantineempire00foor|publisher=London : Black|date=1911|coauthors=Pratt - University of Toronto|author=Edward A. Foord}}&lt;/ref&gt; 

Agus Zéineo ag rialú san oirthear, thit impireacht an iarthair nuair a treascraíodh Rómalas Ágastas ag Ódabhacar, ginearál Barbarach, sa bhliain 476. Chun an Iodáil a athghabháil, bhunaigh Zéineo comhghuaillíocht leis na hOstragotaigh de Theodóraic. Thug sé an rí sin chun na hIodáile mar ''magister militum per Italiam (''is é sin, Ardcheannaire Míleata na hIodáile). Tháinig Teodóraic in áit Ódabhacar mar rialtóir a’ taoibh thiar den impireacht agus, mar sin, d’aimsigh Zéineo smacht–go h-oifigiúil, ar a laghad–ar an impireacht iomlán, agus fuair sé réidh d’iomaitheoir neamhiontaobhtha d’aon iarraidh.

I ndiaidh bhás Zéineo, fágadh dá bhaintreach, Ariadné, impire nua a chur i n-a ionad, agus ba é Anastaiseas a roghnaigh sí. Cé gur mhaorlathaí aosta a bhí ann, tharla gur shaothraigh Anastaiseas go bríomhar chun leasa na himpireachta. Chuir sé córas úr cánachais i bhfeidhm, agus leis an ioncam de bhí sé ábalta ballaí cosanta a thógáil leis na Sasánaigh a choimeád amuigh.  

== Réimeas Iústainiáin a hAon ==

Le teacht a' séú chéid, tháinig an Impireacht Bhiosántach i n-a cinseal d’ór faoi réimeas Iústainiáin a hAon (527-565). Rialtóir go han-ghníomhach a bhí ann, ar a dtugtar uaireanta “An Rómhánach Deireanach,” mar gurbh é an t-impire deiridh a tógadh leis an Laidin, agus gur athghabháil sé a lán tíortha den Impireacht Rómhánach san iarthar.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=A history of Byzantium|publisher=Wiley-Blackwell|date=2010|location=Chichester, U.K. ; Malden, MA|author=Timothy E. Gregory|pages=p.145}}&lt;/ref&gt;[[Íomhá:Mosaic of Justinianus I - Basilica San Vitale (Ravenna).jpg|mion|Iústainián 1.]]Ba é an ginearál [[Belisarius|Beileasáirias]] a chuir an saothar míleata sin i gcrích, i gceann arm a d’athshealbhaigh cuid mhaith na gcríoch a cailleadh le titim na Róimhe. &lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.britannica.com/biography/Belisarius|teideal=Belisarius {{!}} Biography, Military Campaigns, &amp; Facts {{!}} Britannica|language=en|work=Encyclopedia Britannica|dátarochtana=2026-01-19}}&lt;/ref&gt;Taobh astoigh de sheacht mbliana, chloígh na Biosántaigh cósta na hAfraice Thuaidh, sular chuir siad an ríocht Ostragotach faoi n-a gcos. Leis an bhuadh Bhiosántach úd, cuireadh an Dalmáit, an tSicil agus leithinis na hIodáile ar ais faoi smacht impiriúil.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.britannica.com/biography/Belisarius|teideal=Belisarius {{!}} Biography, Military Campaigns, &amp; Facts {{!}} Britannica|language=en|work=Encyclopedia Britannica|dátarochtana=2026-01-19}}&lt;/ref&gt;

Le cois na n-éachtaí míleata, d'oibrigh Iustainián go dícheallach chun leasa an domhain Bhiosántaigh i réimsí éagsúla eile. Chuaidh sé i mbun fheachtas tógála, agus tá an ard-eaglais Hagia Sóphia i measc na dtorthaí is suaitheanta den obair. Maireann oidhreacht eile de réimeas Iustainiáin i n-a ''Corpus Juris Civilis'' (Corpas an Dlíghe Shibhialta), agus é in úsáid (le mionathruithe) i dtíortha ar fud an domhain don lá atá inniubh ann.&lt;ref&gt;John Henry Merryman and Rogelio Pérez-Perdomo, ''The Civil Law Tradition: An Introduction to the Legal Systems of Europe and Latin America'', 3rd ed. (Stanford: Stanford University Press, 2007), pp. 9–11&lt;/ref&gt;

Chomh maith leis a stuaim i gcúrsaí polaitíochta agus a uaillmhianta domhanda, bhí sé de chliú ar Iustainián gurbh fhear diaganta a bhí ann a d’oibrigh go díograiseach i gcosaint an chreidimh Chríostaí. Mar sin, aithnítear é mar naomh san Eaglais Ortadocsach. 

Trí chogadh agus trí chonradh síthe, bhí na Biosántaigh ábalta na Sasánaigh a choinneáil i sáinn agus fairsing a gcríocha fhéin a mhéadú ag an am céanna. Sáraíodh airgead na mBiosántach ag na cogaí, áfach, agus fágadh an impireacht ní ba sholeonta i ndiaidh leathnú a dteorainneacha.  

B’ionntach an chliú a thuill an impireacht roimh thitim na Róimhe, le cineál glóire a chuir sí ar leith. Bhí sin caillte le céadta faoi theacht Iústainiáin, a bhí i gceannas ar impireacht laghdaithe, íslithe. Ach mhair nóisean na ré órga i samhlú na mBiosántach fós, agus thoisigh an t-impire ar tóir na glóire sin a athaimsiú, i ndóchas go ndealródh sí ar a chliú fhéin. Bhí sé meáite aige go mb’é fhéin a d'athshealbhódh na tíortha caillte, agus, leis sin mar aidhm aige, chuaidh Iústainián i gcomhairle le Beileasáirias, ginearál d'Arm an Oirthir, le pleanannaí ionsaithe ar an Afraic Thuaidh a dh’fhorbairt.&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.britannica.com/biography/Belisarius|teideal=Belisarius {{!}} Biography, Military Campaigns, &amp; Facts {{!}} Britannica|language=en|work=Encyclopedia Britannica|dátarochtana=2026-01-19}}&lt;/ref&gt; An bliain dár gcionn, le n-a arm de 18,000 fear, thug Beileasáirias buadh ar Gheileamar, Rí na Vandal, agus cuireadh fáilte a' laoich roimhe sa bhliain 534 nuair a d’fhill sé ar Chathair Chonstaintín. 

Agus sin curtha i gcrích, d’aimsigh Iústainián ar athghabháil na hIodáile agus cósta na Dalmáite, a bhí faoi smacht na nOstragotach. Gabhadh go héascaigh Neapoil agus an tSicil. &lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Siege warfare and military organization in the successor states (400-800 AD): Byzantium, the West and Islam|publisher=Brill|date=2013|location=Leiden ; Boston|issue=volume 91|author=Leif Inge Ree Petersen}}&lt;/ref&gt;I gcás na Róimhe, áfach, bhí feidhm ar na Biosántaigh léigear a dhéanamh. Níor mhair an bhlocáil fada, agus d’oscail an Pápa na geataí i mí na Nollag den bhliain 536.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Byzantium. 1: The early centuries|publisher=Viking|date=1988|location=London|author=John Julius Norwich}}&lt;/ref&gt; Le fuinneamh an fheachtais ag cruinniú nirt, lean na Biosántaigh ó thuaidh, ag teannadh ar na Gotaigh tríd an Iodáil. Sháraigh siad na Gotaigh i Mílánó, agus i n-a gcathair dhaingnithe, Ravena, mar ar gabhadh an ceannasaí Gotach Vidhge sular tógadh é don Ghréig mar chime.&lt;ref&gt;'''Procopio di Cesarea''' - '''Istoria delle guerre gottiche''' (VI secolo)

Traduzione dal greco di Giuseppe Rossi (1838)&lt;/ref&gt;

Níor luaithe agus a bhí Beileasáirias ar ais i gCathair Chonstaintín ná gur athghrúpáil na Gotaigh (an babhta seo faoi cheannaireacht Thóiteala), agus roimh fhada tháinigeadar chun geataí na Róimhe. &lt;ref&gt;Giorgio Ravegnani, ''I Bizantini in Italia'', Bologna, il Mulino, 2004, p.24. ISBN&amp;nbsp;978-88-15-09690-6. &lt;/ref&gt;Laghdaigh an meas agus an muinín a bhí ag Iústainián do Bheileasáirias i rith na mblianta, ach cha raibh rogha aige ach é a sheoladh don Iodáil. In ainneoin amhrais Iústainiáin, thug Beileasáirias buadh ar na Gotaigh aon turas eile, agus bhí an Róimh gaibhte aige sa bhliain 546.&lt;ref&gt;Procopio, ''De Bello Gothico'', III, 24.&lt;/ref&gt;

Ghair Iústainián ar Bheileasáirias go bhfillfeadh sé chun na cúirte impiriúla. Bhí Tóiteala i ndiaidh an Róimh a ghabháil don darna tráth, agus b’é Nairséis a bhfuair an t-ordú chun déileáil leis an uair sin, in ionad Bheileasáiriais. I gceann arm ollmhór, thug Nairséis aghaidh ar na Gotaigh i gcath a chríochnaigh le bás Thóiteala. Bhí Nairséis ábalta ansin a chuid saighdiúirí a dhíriú ó dheas go Verona, mar a raibh an t-aon daingean a bhí fágtha do na Gotaigh. Géilleadh an baile do na Biosántaigh i mí Iúil, 561. 
[[Íomhá:Area at the time of Justinian I's death in the Byzantine Empire.png|mion|Méid na hImpireachta Biosántaí ag deireadh réimis Iústainiáin.]]
Le tamall fada, ba mhian le Iústainián gabháil na [[An Spáinn|Spáinne]] a bhuint amach, agus leis an tranglam cogaí a bhí ar siúbhal, roghnaigh sé an mhóimint cheart le n-a dheis a thapú. Sa bhliain 562, do láinseáil sé armáid chun oirdheisceart na Spáinne, mar a chuir an t-arm Biosántach ruaig ar na Gotaigh. Cath cinntitheach a bhí ann, agus bhí an mhórchuid d’Afraic Thuaidh, cuid mhaith na Spáinne, agus roinnt oileán den Mheánmhara tógtha isteach an “Loch Rómhánach” i ndiaidh na ruaige.

Bhuin Iústainián tairbhe mhaith as a pholasaí ionsaitheach ins an iarthar. Ins an oirthear, áfach, bhí na Biosántaigh ag streachailt i gcoimhlint cosanta in aghaidh na Sasánach, agus chríochnaigh an cogadh sin le cath Chailinceo agus buadh Shasánach. Cé gur cloíodh na Biosántaigh, d’aimsigh Iústainián téarmaí réasúnta maithe i ndiaidh chailleadh an chogaidh. Síníodh conradh inar géilleadh do na Biosántaigh an leithinis Lazica ar chósta na Seoirsia. Leis an réigiún sin faoi n-a smacht, chuir na Biosántaigh bac ar thrácht trádála Sasánaí sa Mhuir Dhubh. 

Mhair an tsíocháin ocht mbliana sular chuir Chosramh, rí na Sasánach, críoch leis, agus é ag ionsaí ar an Mheaspatáim Rómhánach. Ghabh na Sasánaigh [[Aintíoch]] go tapaidh, agus Latia ins an chéad bhliain eile. Cath gan fógairt a bhíodh ann, de straitéis luathchogaidh. Ghabhtaí cathair ag na Sasánaigh sula bhfágaidís í de mhalairt ar airgead fuascailte. Chríochnaigh an choimhlint seo nuair a shínigh Iústainián conradh inar aontaigh na Biosántaigh 400 solidí a dh’íocadh go bliantúil.

Ins na blianta céanna, chomh maith leis na hionsaithe Peirseacha, b’éigean do na Biosántaigh aghaidh a thabhairt ar na Bulgáraigh, agus iad a teacht ins na Balcáin le smacht uathbhásach a imirt ar an réigiún. Thoisigh a bhfeachtas sceimhle sa bhliain 514, agus iad ag comhordú ionsaithe ar fud na Gréige. Bhí ionradh dírithe chun lár na Gréige, nuair a tháinig arm eile acu i gCallaípoil, agus an treas ag máirseáil ar Chathair Chonstaintín. 

Cé nach raibh na Bulgáraigh ábalta na ballaí cosanta a shárú, ní raibh na Biosántaigh slán ó sceimhle na ruathairí fós. B’fheachtas drochaigeanta dochrach a bhí i n-a bhfilleadh chun a dtíre fhéin, agus iad ag lot agus ag loscadh gach uile bhaile i n-a gcosán. Níor bhagair na Bulgáraigh an Impireacht Bhiosántach arís, ach thrasnaigh grúpaí eile an teorainn roimh dheireadh réimeas Iústainiáin, agus gach aon tráth bhí an t-impire ábalta srian a chur orthu, trí chogadh, trí chealg nó trí chomhréiteach.

=== Saothar Dhlí-eolaíochta Iústainiáin ===
Faoin am ar corónaíodh Iústainián sa bhliain 526, bhí tranglam ollmhór de reachtaíocht carntha, agus bhí athchóiriú na ndlíthe sin ar na héachtaí ba shuntasaí dá réimeas. Athbhreithníodh na sean leabharthaí dlíghe chun athrá agus neamhréiteach a scriosadh, dlíthe dúbláilte a chomhoiriúnú, chomh maith le dlíthe scaoilte agus béarlagair casta a shimpliú.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Justinian and theCorpus Iuris Civilis|url=https://doi.org/10.1017/cco9781139034401.011|publisher=Cambridge University Press|journal=The Cambridge Companion to Roman Law|date=2015-02-16|pages=119–148|author=Wolfgang Kaiser}}&lt;/ref&gt; Athchoimre de 20,000 leabhar de reachtaíocht Rómhánach atá i gceist, agus na dlíthe sin le bheith athbhunaithe ar phrionsabail Chríostaí agus béasaí a’ domhain Ghréagaigh. Taobh astoigh de chúig bliana, bhí ceithre leabhar cruinn mar thoradh a’ tsaothair–ceithre leabhar a rialaigh na caidrimh eadar na saoránaigh, agus a shocraigh an bhaint eadar an pobal agus an stát le céadta as sin amach.&lt;ref&gt;Kaiser, Wolfgang (2015). ''The Cambridge Companion to Roman Law''. pp. 119–148.&lt;/ref&gt;

=== Ceisteanna Reiligiúnacha Ré Iústainiáin ===
Ré reiligiúnach ar fad a bhí ann, lán conspóide diagachta, lán gnáth-dhaoine creidimh, agus, ó ba rud é go ndearcaidís dá gceannairí eaglasta le treoir a fháil ó thaobh ceisteanna reiligiúnacha, thigeadh sluaite na gcreidmheach i gcampa amháin, nó i gcampa eile maidir leis na dogmaí a bhí á scaipeadh ar fud na himpireachta. B’amhlaidh i gcás na Neastórachta agus a diúltú: an t-Aon-nádúrachas. 

Mhaíomh Neastór agus a leantóirí go raibh dhá phearsa ag Íosa Críost, le n-a ghné dhaonna, agus a ghné dhiaga ar leith ón-a chéile. Mheas an Eaglais go raibh eiriceacht ann óir, de réir an dogma oifigiúil, nach bhfuil ach an t-aon phearsa in Íosa, agus a dhá ghné le chéile gan dealú, gan mhearbhall.

Glacadh leis an Neastóracht go háirithe san oirthear, ar an teorainn leis an ríocht Sasánach, sean-namhaid na mBiosántach, agus bhí imní ann go bhforbrófaí bagairt don aontacht na hImpireachta Biosántaí de bhrí éagsúlachta reiligiúnaí. Ba chasta an cheist pholaitiúil roimh Iústainián, agus dhírigh sé ar fhuascladh na faidhbe nach gcoimhtheodh dream amháin nó an dream eile den diospóireacht. Mar sin, ghairm Iústainián ar an Phápa agus na heaspaig le comhairle a thionól–an cúigiú chomhairle dá cineál. 

Bhrúigh an t-impire go láidir ar an Phontaif agus na heaspaig ionas go ndiúltóidís an Neastóracht, agus i ndiaidh diospóireachta malltriallaí, cháin an Pápa an eiriceacht go hoifigiúil i mí Feabhra, 555.  

=== Na Círéibeacha Nika ===
[[Íomhá:Paris -Musée national du Moyen-âge - Feuillet de diptyque - Consul Areobindus présidant les jeux - 001.jpg|mion]]
Ins an bhliain 532, bhí na Biosántaigh faoi bhrú an cogadh a chothú san iarthar agus an chíoscháin a dh’íocadh san oirthear. Chomh maith le costas cúrsaí eachtracha, bhí iompar flúirseach feiceálach an Impire Iústainián ag dul thar cailc, agus bhí cúlchiste na himpireachta beagnach ídithe ag a chaitheamh neamhshrianta. Mar sin, chun an scéal eacnamaíoch a dh’fheabhsú, d’fhostaigh Iústainián Seán de Chappadocia mar ardbhailitheoir cánach. Rinne an t-oifigeach a dhícheall chun an t-airgead a aimsiú, agus leis an oiread díograise gur spreag sé goimh na ndaoine agus sraith tarluithe tubaisteacha.&lt;ref&gt;Charles River Editors (2014). ''The Dark Ages 476–918 these taxes were levied against the rich. Justinian the Great: The Life and Legacy of the Byzantine Emperor''. CreateSpace Independent Publishing Platform. ISBN &lt;bdi&gt;9781503190375&lt;/bdi&gt;.&lt;/ref&gt;

Ré aráin agus sorcas a bhí ann sna laethanta sin, agus bhí an-tóir ar rásaí a’ hipeadróim.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=History of the Byzantine and Greek empires from DCCXVI to MCCCCLIII|url=http://archive.org/details/39020025220461-historyofthebyz|publisher=Edinburgh ; London : W. Blackwood,|date=1854|language=English|author=George Finlay}}&lt;/ref&gt;Bhí ceithre fhoireann rásaíocht carbad, le leantóirí dúthrachtacha ag gach aon cheann acu, agus na foirne úd i n-a mbaill de chumainn chumhachtacha. B’ait an scéal leis na cumainn sin, chomh casta agus a bhí a nádúr agus an ról a d’imir siad ins an tsochaí. Le dlúth-iomaíocht na rásaí a choinneáil, bhí feidhm ar arm oibrithe de cheirdeanna éagsúla a bheith ann: traenálaithe capall, saoir cairte, paraimhíochainóirí, agus araile. Le cois a n-obair sna rásaí, ghníomhaíodh roinnt fear de chuid na gcumann mar ghardaí cosanta agus gheallghlacadóirí dá bpatrúin fosta.

Ach bhí tuilleadh fós don bhaint eatarthu: d’oibríodh na cumainn mar bhuidheanta de ghríosóirí polaitiúla dá máighistrí chomh maith. Thar na blianta, chuir siad barr feabhais don dóigh ina scaipidís teachtaireachtaí a máighstrí i measc na ndaoine, agus leis an saoghal cruinnithe sa hipeadróm, bhuineadh na cumainn tairbhe as an phlód ollmhór a bheith faoi cuing acu agus i dteacht a mbolscaireachta. 

Ó am go ham, léirítí toil na ndaoine, nó toil a bpatrún, i gcíréibeacha a thógadh na cumainn. Chan é gur ainriail iomlán a bhíodh ann. Foréigean polaitiúil cuibheasach teoranta a bhí i gceist, faoi smacht agus srian ag ceannairí na gcumann. Sa bhliain 532, áfach, bhí tosca éagsúla ann a spreag na daoine chun iompair go han-dána i dtéarmaí teannais a gcuid éileamh agus scála na corraíola a rad siad. 

Mhéadaigh misneach na gcumann i gcomhréir le deacrachtaí an impire, agus é lagaithe faoi bhrú a chogaidh in aghaidh na Sasánach. Tugadh tuilleadh uchtaigh fós do na cumainn nuair a fuair siad tacaíocht ó sheanadóirí a bhí míshásta fá pholasaithe chánachas Iústainiáin. Mar sin a tháinig Cathair Chonstaintín ag pointe réabhlóide, agus bhí cinneadh conspóideach breise ó thaobh an rialtais mar an phreab deiridh a spreag an anachain.

Ar an 10 Eanáir, d’éalaigh beirt chime ó choimeád na n-údarás le tearmann a dh’iarraidh in eaglais éigin, agus an dís acu faoi bhreith bháis. Fir na gcumann a bhí ann–an t-aon duine acu de chuid a’ chumainn ghoirm, agus an fear eile den bhfaicsean glas. Chloígh na póilíní le traidisiún a’ tearmainn, ach chuir siad garda timpeall na heaglaise in ullmhú d'athghabháil na gcoirpeach.

Sa tríú lá déag de mhí Eanáir, tháinig mórshlua feargach don hipeadróm ag scairteadh amach a gclamhsán agus a gcuid maslú don impire, agus é ag coimhead as balcóin a’ pháláis ríoga.&lt;ref&gt;John Malalas, Chronicle, 18.71&lt;/ref&gt; Go dtí an rás deiridh, in ionad na ngnáth-ghártha de dhathannaí na bhfoirne, bhí sluaite na gcumann aontaithe ag áitiú go glórmhar go dtabharfaí maithiúnas dá gcomrádaithe. Ag deireadh na rásaíochta, thoisigh siad ag glaoch “''nika''”, is é sin, “cloígh” nó “bua”. Leis sin, do lasc na dronganna amach chun an pálás a ionsaí. Loisceadh mórán foirgneamh le linn na seachtaine de chíréibeacha, an ard-eaglais Hagia Sóphia san áireamh.

In ainneoin an fhornirt, do lean na rásaí ar aghaidh ar an darna lá den ainriail. An lá úd, plódaíodh an hipeadróm de chíréibeoirí, agus iad a gáireadh amach a gcuid gearán. Bhí Iústainián chomh croite ag radharc staide agus sráideanna líonta le mórshlua ar mire gur ghéill sé don éileamh go gcuirfí Seán de Chappadocia as a phost. Cruthaíodh nach mba leor géilleadh an impire leis an daoscarshlua a shuaimhniú, áfach. Níorbh fhéidir leis na saighdiúirí Gotacha a chur na círéibeoirí fá smacht ach oiread. D’imigh gríosóirí na gcumann i bhfiáin, agus fad’s a bhí a n-amhais ag coirloscadh na cathrach, chuaidh a gceannairí ar lorg dhuine uasail a d’fhéadfaidís a chur in áit Iústainiáin mar impire. Lean an rachlas ar aghaidh ar feadh laethanta.

Ar an Domhnach, d’áitigh Iústainián ar an slua aon turas eile. D’aidmhigh sé go raibh a chuid earráidí déanta aige. (Is é sin rud ba cheart do gach uile dhuine a admháil.) Ach chuaidh Iústainián ní b’fhaide ná sin. Gheall sé go dtabharfaí pardúin do na círéibeoirí, agus bhí an t-impire chomh uiríslithe go dtug sé a leithscéal don ghramaisc. Cha raibh fonn a’ mhaithiúnais ag an ghrascar, agus d’fhógair na círéibeoirí go dtreascróidís an t-impire–agus go mb’é Heapaiteas a chuirfidís in ionad Iústainiáin.

Bhí an t-impire ar tí teite, agus b’fhéidir go n-imíodh sé murach áitiú a mhná chéile, Téadóra. Deirtear go dtug sí ar Iústainián le neart iomlán a roscaireachta chun é a choinneáil ins an phálás. “Níor cheart do rí a bheatha a choimeád i ndiaidh chailleadh a chorónach,” agus: “Chan fheicfinn an lá nach dtabharfaí ‘a bhanríon’ orm”. &lt;ref&gt;Diehl, Charles. ''Theodora, Empress of Byzantium'' (1972). Frederick Ungar Publishing (translated by S. R. Rosenbaum from the original French ''Theodora, Imperatice de Byzance''), p. 87.&lt;/ref&gt;Dúirt sí fosta, de réir Procóipiais, “is maith an dath corcra, agus oiriúnach don taiséadach é.”&lt;ref&gt;J. Evans, &quot;The 'Nika' rebellion and the empress Theodora&quot;, in: ''Byzantion'' 54 (1984), pp. 380–382.&lt;/ref&gt;[[Íomhá:Dora Ohlfsen chariot race 3.jpg|mion]]Bhí ceannairí a’ reibiliúin sa hipeadróm, agus iad ar tí an choróin a chur ar Heapaiteas, nuair a tháinig dís na nginearál ab fhearr le Iústainián–Beileasáirias agus Múndús–ar iomall na staide. Foirgneamh fada ubhchruthach a bhí innte, ag a raibh ach dhá bhealach amach–agus iad ag na taobhanna ab fhaide óna chéile. Threoraigh Beileasáirias a chuid fear isteach ar thaobh amháin, agus Múndús ag dul isteach le n-a bhuidhean fhéin ar an taobh eile. Sáiníodh ceannaircigh na gcumann eadar an dá ghrúpa de shaighdiúirí, agus thoisigh na trúpaí ag tabhairt ruathair ar an slua. Go tobann, rug Beileasáirias ar Heapaiteas, nuair a thoisigh Múndús ag sléachtadh na sluaite sáinnithe.&lt;ref&gt;Norwich, John Julius (1999). ''A Short History of Byzantium''. New York: Vintage Books, A Division of Random House, Inc. p. 64. ISBN &lt;bdi&gt;0-679-77269-3&lt;/bdi&gt;.&lt;/ref&gt; 

Bhí meascán suaite agus normaltachta i ndiaidh áir a’ hipeadróim, inar maraíodh tuilleadh ar 30,000 duine. Básaíodh Heapaitias (thug an banríon ar an impire a chlaonadh chun trócaire a shárú), agus díbríodh roinnt de na seanadóirí a thug tacaíocht do na círéibeoirí.&lt;ref&gt;''History of the Byzantine Empire, 324-1453,'' Vasiliev (1958), p. 157.&lt;/ref&gt; Coigistíodh eastáit na gceannairceach fosta, cé go dtug Iústainián tír agus teidil do mhic Heapaiteais ní ba mhoille. B’fhada sular cuireadh rásaíocht ar siúbhal sa hipeadróm arís, cé gur mhair na cumainn san eadarlinn (agus bhí feidhm ar an rialtas iad a scriosadh sa bhliain deiridh de réimeas Iústainiáin). Athtógáladh foirgnimh na cathrach, go sonrach an Hagia Sóphia (an Chríonnacht Naomhtha), ar na heaglaisí is clúití, is áille ar domhan.

== Dísheallbhú na nGréagach ==

Méadaíodh an Impireacht Bhiosántach le linn réimis Iústiniáin a hAon, a bhuí le stuaim agus sárbhua an ghinearáil Beileasáirias, cé go raibh na tíortha nua-chloíte ar forbhás ón dtús, agus cailleadh na críocha úd i gcaitheamh na mblianta. Chuaidh achar na himpireachta i gcuinge gus go dtáinig an teorainn Bhiosántach gar don phríomhchathair, agus an chosaint di fágtha i bhfaillí. Tamall beag i ndiaidh bhás Iústainiáin a hAon, rinne na Lombardaigh ionsaí ar an Iodáil, agus thógadar smacht ar dhá thrian den leithinis. Sa Spáinn, cailleadh [[Córdoba (An Spáinn)|Córdoba]] do na Viseagotaigh go héascaidh, sular thit an chuid eile den phroibhinse ní ba mhoille. Tháinig na Turcaigh i gCrimé den chéad uair ariamh, agus sa bhliain 577 thrasnaigh sluaite Slavacha an teorainn thoir. 

Ó tharla gur cailleadh na tíortha thiar a gabhadh faoi réimeas Iústainiáin, shocraigh lár cumhachta den impireacht san oirthear arís. De réir choingheall chonradh síochána a socraíodh le linn an Impire Iústainiáin a hAon, bhí na Biosántaigh faoi oibleagáid cíos-cháin a chur do na Sasánaigh. Chloídh na Biosántaigh leis an chonradh go dtí réimeas Iústainiáin a Dó, a dhiúltaigh an t-airgead a dh’íocadh, agus pléascadh cogadh fada de dheasca dhánacht an impire sin. Cuireadh deireadh leis an choimhlint sa bhliain 591, nuair a shínigh an t-Impire Máraícias conradh le Chosramh, an t-impire Sasánach. Socrú ní ba bhuntáistí do na Biosántaigh a bhí ann, inar géilleadh an taobh thiar d’Arméin don Impireacht Bhiosántach. 

Bhunaigh Maraícias riarachán Biosántach san iarthar, i Ravena agus Cartágó. Timpeall an ama sin, ba ghá aghaidh a thabhairt do na Slavaigh a bhí a dh'ionsaí isteach sna [[Na Balcáin|Balcáin]]. Ní hamháin gur chreachadar bailte taobh astoigh den teorainn, thoisigh na Slavaigh sin a thabhairt futhub ar nós ní ba dhaingnithe gus gur bhunaigh siad a ríochtaí oifigiúla. 

Mhair an cogadh in aghaidh na Slavach ón bhliain 595 go dtí dheireadh na bliana 602. Thiontaigh an t-arm chun ceannairce sa bhliain sin, agus cuireadh an t-impire agus a mhic chun báis. Le linn an fholúis pholaitiúil a tharla dá bharr, lonnaigh oiread mór Slavach sa tuath na mBalcán. Luath go leor, ba iad an pobal ba mhó sa réigiún, agus bhí na Gréagaigh fágtha teoranta do bhailte ar an chósta. 

== Éigeandáil agus Athrú na hImpireachta (610-711) ==

Ré athruithe a bhí ann sa séú céad, chan amháin i dtéarmaí an scéil polaitíochta agus cúrsaí críche, ach ó thaobh ceisteanna cultúrtha agus reiligiúnacha fosta. Chuaidh an litríocht chlasaiceach in éag, agus bhí leabharthaí creidimh á bhfoilsiú i n-a háit. Sa bhliain 602, dhúnmharaigh Phócas an t-Impire Maraícias chun an choróin a bhaint de. &lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Byzantium. 1: The early centuries|publisher=Viking|date=1988|location=London|author=John Julius Norwich}}&lt;/ref&gt; Comhaontaíonn na foinsí Biosántacha gur thíoránach paranóideach a bhí i bPócas, a chéasadh go dian duine ar bith a mbíodh amhras aige faoi.&lt;ref&gt;Louis Bréhier, , Éditions Albin Michel, &lt;abbr&gt;coll.&lt;/abbr&gt; « Bibliothèque de l'évolution de l'humanité », 1946&lt;/ref&gt; &lt;ref&gt;https://www.britannica.com/biography/Phocas&lt;/ref&gt;Cuireadh le chéile roinnt plotaí in aghaidh an fhorghabhálaí, ach theip ar scéim i ndiaidh scéime sula dtáinig Hearaiclias thar sáile le harmáid faoi sheol ar a raibh íomhá Mhuire. Ba é a chuir Phócas ó choróin. 
[[Íomhá:Sasanid Plate, Azerbaijan Museum, Tabriz, Iran.jpg|mion]]
Sa tríú bliain de réimeas Hearaicliais, 613, d’fhorghabh na Sasánaigh [[Iarúsailéim]], agus bhuin siad an Fhíor-Chros Naomhtha den chathair. Mar sin, bhí cogadh naomhtha ann, leis na Biosántaigh ag iompar ''archeiropoietos'' (ícóin a ndeirtí nach raibh lámh fir ina ndéantús) mar bhratacha cogaidh. Nuair a theip ar na hAvair forbhas Chathair Chonstaintín a bhuint amach sa bhliain 626, dúradh go raibh idirghabháil Mhuire i gceist le buint an léigir, ó ba rud é gur threoraigh an Patrarc Sairgias mórshiúbhal le híomhánna na Maighdine timpeall na múrtha cosanta. Má bhí Muire agus na haingil ar thaobh na mBiosántach nó nach raibh, scriosadh an mhórchuid den arm Sasánach i Níneibhé sa bhliain 627, agus i 629 chuir Hearaiclias an Chros Naomhtha san áit ba chuí in Iarúsailéim. Cé go raibh an lá buaite acu, fágadh na Biosántaigh leathchaite ag an chogadh–agus bhain na hArabaigh tairbhe as an scéal ní ba dheireanaigh. 

Tar éis dóibh a rialú a dhaingniú sa Mheánoirthear, dhírigh na hArabaigh fuinneamh a ndúthrachta ar an Anatóil. Ba mhinic na ruathair Arabacha isteach dúiche na himpireachta, agus cuireadh Cathair Chonstaintín faoi léigear eile a mhair ón bhliain 674 go dtí 678. Ruaigeadh na hArabaigh ar dheireadh tríd an úsáid de thine ghréagach, agus síníodh sos cogaidh de thríocha bliain eadar an Impireacht Bhiosántach agus an Chailifeacht Úmaighead. Sháraigh na hArabaigh an conradh luath go leor, áfach, agus d’fhulaing Cathair Chonstaintín meath mall de dheasca a n-ionsaithe. D’íslíodh daonra na cathrach de 500,000 go ní ba lú ná 70,000 duine, agus d’éirigh an chathair ní ba thalmhaiche sa phróiseas. Cailleadh [[an Éigipt]] do na hArabaigh sa bhliain 618, agus, leis sin, an soláthar gráin den réigiún don impireacht.

Ba é Hearaclias a d’fhógair an t-Aonthoileachas mar chomhghéilleadh eadar ceartchreideamh na hEaglaise agus eirceachtaí ní ba heitreadocsaí fós, ar nós na Neastórachta. Leis an ordú céanna, chuir sé cosc ar dhiospóireacht fán adhbhar. Bhí an chonspóid seo a chruthaigh an oiread trioblóide do Hearaclias beo fós i lá a gharmhic, an t-Impire Constans, agus d'eisigh Constans ordú den chineál chéanna sa bhliain 648. Ach bhí creideamh na bpatrarcaí ní ba láidire ná mar a mheas na himpirí, agus ag comhairle na hEaglaise sa bhliain dár gcionn, cháin an Pápa Mairtín an t-impire as é a bheith ag cur a ládar isteach i gcúrsaí creidimh. 

Theip ar Chonstans i n-a chuid iarrachtaí meán-bhealach a stiúradh eadar an Eaglais agus na heiricigh. D’ordaigh sé go ngabhfaí an Pápa, agus tugadh é go Cathair Chonstaintín mar choirpeach. Sa bhliain 653, díbríodh an Pápa bocht chun Chearsóine, agus ba den áit sin ar imigh sé ar shlí na fírinne dhá bhliain ní ba dheireanaí. Sa bhliain 668, casadh bás ní ba neamhiomráití ar Chonstans nuair a scoilt giolla a chlaigeann le buicéad sna folcadáin. 

== An Dealbh-bhriseadh ==

Ag tús na hochtú haoise, bhí mothúchán ag fás i measc roinnte den tsochaí Bhiosántach go raibh urraim a’ phobail do na dealbha agus do na pictiúir reiligiúnacha i ndiaidh tiontú in íoladhradh. &lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=A history of Byzantium|publisher=Wiley-Blackwell|date=2011|location=Malden, Mass.|author=Timothy E. Gregory}}&lt;/ref&gt;Bhí an oiread nirt tagtha don dearcadh seo agus go raibh a dtacaí ar tí feachtas uathbháis a scaoileadh amach, le cuspóir an Eaglais a ghortghlanadh dá híocóin agus dá dealbha. Ar an láimh eile den diospóireacht, i measc iad a bhí ar son chosaint na n-íomhánna, d’áitigh siad nach raibh in ardmheas ar na híocóin ach machnamh ar naomhthacht na bhfigiúirí a bhí siombalaithe ionntu. 

Bhí an Pápa den dara dream, agus mhínigh sé smaoineadh na hEaglaise ar an ádhbhar nuair a d’eisigh sé fógra frith-íoladhradh. Ba é an t-íoladhradh a cháin an Pápa, seachas na híocóin iad fhéin. Bhí an t-Impire Léo a Trí go díograiseach in aghaidh na n-íomhánna, áfach, agus chonacthas dó nach raibh i bhfógra na hEaglaise ach anglais iarleanna. 

I lár Chathair Chonstaintín, roimh an Phálás Mhór, a bhí an Geata Chré-umha suite, séadchomhartha ollmhór álainn a bhí gléasta le mósáicí agus dealbha de mharmar, an Críost den Gheata an ceann ba chlúití díobh. Sa bhliain 726 AD, d’ordaigh an t-Impire Léó go mbainfí amach an dealbh sin, an príomh-íocón den impireacht. Sa bhliain 730, d’fhógair Léó feachtas dealbh-bhriste. Cuireadh patrarcaí a ghníomhaíodh in aghaidh an fheachtais as a bpostanna, tugadh greadtaí do heaglaisigh mhícheansa, agus cuireadh oiread mór na gcléireach i bpríosún. 

Leis an dúshlán a thug an t-impire don Phápa ó thaobh a údarás reiligiúnaigh, agus na brúidiúlachta a bhí sé a dhíriú in aghaidh na gcléireach, bhí an caidreamh eadar an impire agus na patrarcaí caillte. B’ansin a dhearc ceannairí na hEaglaise chuig na ríthe Francacha mar rialtóirí a d’fhéadfadh an ról de chosantóirí a’ Chreidimh agus na Pápachtachta a thógáil.

Faoi bhás Léó a Trí, fágadh an impireacht scoilte in achrann reiligiúnach ar feadh céadta. Lean an polasaí dealbh-bhriste i bhfeidhm faoi oidhre Léó, a mhac Constaintín a Cúig, agus é ní ba dhúthrachtaí ná Léó fán ádhbhar.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=A history of Byzantium|publisher=Wiley-Blackwell|date=2011|location=Malden, Mass.|author=Timothy E. Gregory|pages=p.2}}&lt;/ref&gt; Leathanaigh Constaintín an ghéarleanúint. Iad a thabharfadh ómós do na naoimh agus daoine a ghuífeadh ar thaisí naomhtha, bhí siad dírithe ansin ag amhlais an impire.

Bhí Constaintín chomh gaibhte leis an bhfeachtas uathbhásach–le cois an chogaidh in aghaidh na nArabach–gur lig sé cúrsaí Iodálacha i bhfaillí. Thuig an Pápa go raibh sé tréigthe gan chosaint, agus na Lombardaigh ag ionsaí ar fud mheán na hIodáile. Mar sin, thrasnaigh sé na hAlpaí a dh’iarraidh cuidithe ar ríthe na bhFranc. B’as na heachtraí seo a dtáinig na tíortha Pápachtacha i n-a stát fhéin.

Nuair a cailleadh an t-Impire Léó a Ceathair ag an eitinn sa bhliain 780, corónaíodh Constaintín a Cúig, a bhí naoi mbliana d’aois ag an am sin. Rialaigh a mháthair, Írín, mar leasrí le linn leanbaíocht a’ gharsúin-impire, agus b’ise a chuir ceal ar an ghéarleanúint reiligiúnach nuair a ghairm sí comhairle na hEaglaise le polasaí a’ dealbh-bhriste a dhiúltú go hoifigiúil. Le Constaintín ag teacht i n-a fhear, thug Írín ar na ginearáil go n-aithneoidís ise mar bhan-impire, agus a mhac mar thánaiste. Chuaidh sí thar fóir leis an bhfiontar sin, áfach, agus i mí Dheireadh Fómhair, d’fhógair ceannairí an airm go mba Chonstaintín an t-aon mhonarc amháin den Impireacht Bhiosántach. 

Bhí Constaintín faoi mhíbhuntáiste easpa stuaime, agus níor mhair a réimeas go han-fada. Scrios sé a chliú, agus chuir sé na daoine i n-a choinne as na cinntí conspóideacha a ndearna sé, go suntasach an dalladh a rinne sé ar a ghinearál dílis, Alacsas Mósaílé. Bhuin Írín tairbhe as míchliú a mic, agus thapaigh sí a deis leis an choróin a ghabháil ar ais de.
[[Íomhá:Charlemagne Agostino Cornacchini Vatican 2.jpg|mion|Séarlas Mór, Rí na bhFranc.]]
B’ise an t-aon bhan-impire i stair na himpireachta (cé gur dhiúltaigh sí an teideal). Chan amháin gur thóg Írín an choróin de Chonstaintín, chinntigh sí go ndéanfaí dalladh air fosta. Le linn na n-eachtraí seo, d’fhorbair caidreamh tairbheach eadar an Pápa Léó a Trí agus [[Séarlas Mór]], Rí na bh[[Na Frainc|Franc]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=George Finlay (1854). &quot;History of the Byzantine and Greek empires from DCCXVI to MCCCCLIII&quot; (as English): p.50. Edinburgh ; London : W. Blackwood,.|date=1854|title=History of the Byzantine and Greek empires from DCCXVI to MCCCCLIII|pages=p.50}}&lt;/ref&gt; 

Cuireadh a lán coireanna i leith an Phápa, eadar adhaltranas agus mionnú éithigh. Sa bhliain 795, ba bheag nár gabhadh é ag buidhean a naimhde, agus rún acu na súile agus an teanga a bhaint dá chlaigeann. D’iarr Léó ar Shéarlas go gcosnódh Séarlas a bheatha, agus cuireadh an Pápa abhaile don Róimh le garda armtha Francach. An bhliain dár gcionn, tháinig Séarlas sa Róimh le freastal ar an lítheachas i leith an Phápa. Dúirt Séarlas, a bhí i gceannas ar na himeachtaí, nach raibh an t-údarás ag aon duine breitheamhnas a thabhairt ar Phápa. Ar an 23 Nollaig, mhionnaigh an Pápa móid neamhchiontachta, agus cuireadh críoch leis an chás. Ag Aifreann a’ mheán oídhche de Lá Nollag AD 800, corónaíodh Séarlas ag an Phápa, a d’fhógair an Franc ''Imperator Romanorum'', nó “Impire na Rómhánach”. &lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The Byzantine Empire 1025-1402|url=https://doi.org/10.2307/jj.35928348.4|publisher=University of Wisconsin Press|journal=History of the Byzantine Empire, 324–1453, Volume I|date=2012-11-01|pages=p.92}}&lt;/ref&gt;

Tá sé ar na ceisteanna níos conspóidí ó thaobh stair na mBiosántach ná cad é go díreach a bhí i gceist leis an chorónú agus an teideal a dtug an Pápa do Shéarlas. Deir roinnt staraithe go raibh an Pápa faoi chomaoin ag an rí Francach as an méad cuidithe a fuair sé de, agus nach raibh sa searmanas ach cleasaíocht pholaitiúil phragmatach deartha chun tairbhe an dá fhear. Tá staraithe eile de bharúil níos carthanaí. Dar leo gurbh é “Rí na gCríostaithe” nó “Rí a’ Domhain Chríostaí” ba bhrí don teideal “''Imperator Romanorum,''” ós rud é gurbh í an Róimh lár na hEaglaise Caitlicí, agus leis an bheannacht a thug an Pápa do Shéarlas, bronnadh air an ról de chosantóir a’ chreidimh agus na gcreidmheach den domhan iomlán. Luann siad fosta, le n-a dteoiric a thacú, go dtug Séarlas Mór aitheantas d’Írín mar impire na hImpireachta Rómhánaí, agus go mbítí le léamh ann gur aithin sé difear eadar cúrsaí creidimh agus gnó an domhain shaolta. Seans go raibh seift eile ann fosta. Sheol sé ceiliúr pósta uirthi timpeall an ama céanna, agus is dócha gur phósadh polaitiúil a bhí á bheartú aige, le sprioc a údarás saoghalta a neartú. Cé b’é an fhírinne de, cuireadh i neamhábhartha plean ar bith chun na corónacha a dh’aontú trí mheán pósta. Ag an t-aon uair a tháinig teachtaí Shéarlais i gCathair Chonstaintín leis an cheiliúr a thabhairt d’Írín, gabhadh í ag lucht na treascartha, agus cuireadh an ginearál Nícéipheoras ina háit.

== An Rí-shliocht Amóiriánach (820-867) ==

Chomh luath agus a cuireadh Írín as an ríchathaoir, fógraíodh go n-insealbhófaí an seanadóir Nícéipheoras i n-a háit. Bhí an iomaíocht eadar é agus Séarlas Mór ar na gnéithe lárnacha de réimeas an impire seo. Bhí an teideal “Impire an Iarthair” tógtha ag rí na bhFranc, agus ba mhian le Séarlas go dtabharfaí dó tíortha an iarthair leis. Chloígh Nícéipheoras, áfach, leis an maíomh gurbh é fhéin an t-aon impire, mar an chomharba ba dheireanaí de réim impirí a thoisigh le hOctáivian ag bunús na hImpireachta Rómhánaí. Tar éis a lán margála, aontaíodh go dtréigfeadh Níceipheoras a chuid éileamh ar roinnt tíortha san Iodáil agus ar chósta na Dalmáitia. Le síniú an chonartha, caitheadh ar leataobh dóchas ar bith go mbeadh an impireacht aontaithe arís. 

Cailleadh Nícéipheoras i mbun catha. Chuaidh a chomharba Mícheál ní b’fhaide maidir le ceansú Shéarlais Mhóir. Thréig Mícheál a theideal de ''basileus'', agus chuir sé ceiliúr pósta ar nighean Shéarlais ag an am céanna. Tháinig críoch dá réimeas de dheasca anachaine míleata. Faoi bhrú na círe tuathail sin, thug sé an choróin do Leon a Cúig, a mhair cúig bliana sular feallmharaíodh é sa mhór-eaglais.

Toisíodh ré ní ba shona faoi réimeas Mhíchíl a Trí. Cha raibh ach trí bliana aige agus é ag teacht don ríchathaoir agus, mar sin, fágadh rialú na himpireachta dá mháthair, Téadóra, agus an ardchomhairle Teoictisteo. Neartaíodh an nasc eadar an impireacht agus an Eaglais faoi rialú na leasríochta seo, a tháinig chun crích nuair a shroich Mícheál ceithre bliana déag d’aois, agus cuireadh Téadóra i gclochar.

Bhí rath go leor ar an Impire Mícheál ag dtús a réimis, ó thaobh cúrsaí míleata chomh maith leis an tionchar cultúrtha agus reiligiúnach a d’imir an impireacht. Thug sé ruaig ar na Rúis nuair a d’fhéach siad a chur léigir ar Chathair Chonstaintín. Sheol sé misinéirí (an naomh Ciril, san áireamh) chun Móraivia, agus iad ag tabhairt aistriúcháin Shlavaigh den Bhíobla Naomhtha leotha do chreidmhigh a’ réigiúin. Thug sé ní ba mhó aird do na tíortha ní b’fhaide ó thuaidh fosta, agus bhunaigh sé caidreamh leis na Rúis a mhair le céadta.  

Ach sa bhaile, tháinig iomaíocht agus formad eadar beirt na bhfear ba ghaire do Mhícheál: a dhlúthchomhairle, an uaillmhianach Basailias, agus a chomh-impire, Bardas. Cé gur dheartháir a mháthar é Bardas, thaobhaigh Mícheál le Basailias, agus thug sé cead dá chomhairle a uncail a mharú. Agus an dúnmharú déanta aige, d’fhill Basailias chun na cúirte ríoga mar a ndearna Mícheál socrú tubaisteach nuair a d’ainmnigh sé Basailias mar chomh-impire. Níor rith an smaoineadh ariamh le Mícheál go mb’fhéidir go mbraithfí é ag an scéiméir marbhthach a raibh sé i ndiaidh a chur i gcothrom leis, agus bhí a chosa nite cheana fhéin. 

Le linn cóisire sa bhliain dár gcionn, chuir Mícheál é fhéin ar dheargmeisce, agus d’fhill sé dá sheomra sa drochbhail sin. Tar éis tamaill bhig, chuaidh Basailias isteach i n-a dhiaidh, agus a chuid giollaí gualainne aige. Scoith fear acu na lámha den impire, sular chuir sé críoch leis an ainghníomh agus an impire le goin a chlaidhimh trí ucht Mhíchíl.

== An Rí-shliocht Macadónach (867-1057) ==
Le linn réimis Mhíchíl, faoi stiúradh an tsaoidh Théactastós, cuireadh bunchloch na hAthbheochana Macadónaí. Ardaíodh cáil na hImpireachta Biosántaí le scaipeadh an chreidimh Ortadocsaigh. Casadh glacadh ní ba chairdiúla ar mhisinéirí Eaglais an Oirthir ná mar a d’fhaigheadh iompaitheorí na Róimhe, ó bhí an dream Ortadocsach ábalta cumarsáid a choimeád sna teanganna áitiúla. Mar sin, rinneadh tús maith don saothar sin, a thoisigh roinnt blianta roimh Bhaisteadh na Rúise.

Cuireadh i bhfeidhm athleasú an chóras talaimh faoin ríshliocht Macadónach. Ba nós sean-ghlactha é go mbíodh úinéirí talaimh faoi chomaoin ag an choróin le seirbhís mhíleata a thabhairt don impireacht. Ó ba chothromóid shimplí gurbh ionann ní ba mhó úinéirí agus ní ba mhó saighdiúirí a bheith le fáil, thaobhaigh an rialtas leis na feirmeoirí beaga chun a dtacaíocht a chintiú sa bhfeachtas in aghaidh na nArabach.

== Coimhlint leis na Moslamaigh ==

Cailleadh an Afraic Thuaidh do na hArabaigh sa seachtú haois, agus den réigiún sin seoladh armáidí Moslamacha chuig cuanna na hIodáile agus na Dalmáite. I meán na naoú haoise, cuireadh an tSicil, chomh maith le cuid theas den Iodáil, faoi smacht na nArabach, agus cuireadh dlíthe agus srianta ar na daoine dúchais. Casadh bac láidir leis na hArabaigh ní b’fhaide soir, áfach. Sheas na Biosántaigh an fód nuair a tháinig na hairm Arabacha sa Dalmáit, agus luath go leor ba iad na Gréagaigh a bhí i dtóir ar na hArabaigh. Neartaíodh cosaintí a’ réigiúin, agus ag deireadh na naoú haoise d’iompaíodh cuid mhaith dá ndaoine don Chríostaíocht Ortadocsach. Lean an choimhlint leis na hArabaigh i gcaoi na sáinne ar feadh na chéad choda den deichiú haois, gus gur casadh an taoide i rith réimeas Nícéipheorais, a chloí an Chréit sula raibh sé i n-a impire, agus cuid mhaith den Mheánoirthear i ndiaidh a chorónaithe.

Buineadh rathanna breise amach sna laethanta de chomharba Nícéipheoras, an t-Impire Seán Tzimiskes. Tar éis dó an ruaig a chur ar arm measctha de Rús agus de Mhaigiaraigh sa bhliain 971, d’fhill sé go Cathair Chonstaintín mar a frasaíodh fáilte a' laoich dhó. Dhírigh sé ansin a chuid fórsaí soir chun tíortha Arabacha a ghabháil. Thit cathair Arabach i ndiaidh cathrach Arabaí: Emesa, Heliopolis, Damaisc, Tibéirias, Nasareit, Caesaréa, Siodón, Béiriút, Bíoblós, agus Tripilí, agus ba bheag nár tógadh Iarúsailéim. 

Bhí scéal doiligh don impire i réigiúin eile, agus beag rath a bhí air san iarthar. Dhaingnigh sé an tionchar Biosántach sna tíortha imeallacha an tuaiscirt, áfach, agus nuair a tháinig daoine na Tráice reibiliúnach, phlandáil Seán pobal eachtrannach i n-a measc, leis na daoine dúchais a lagú.

== Éigeandáil agus Scaradh (1025-1057) ==

Nuair a cailleadh Basalas sa bhliain 1025, corónaíodh a dheartháir mar Chonstaintín a hOcht. Bhí sé 65 bliain d’aois ag an am sin, agus fuair sé bás tar éis trí bliana. Meascán comóntach agus intleachtóirí a bhí sa tsraith rialtóirí a stiúir an Impireacht Bhiosántach ar feadh tréimhse 32 bhliain i n-a dhiaidh sin, ré a dtugtar “Rialtas na bhFeallsúnach” uirthi.  

Bhí trí nighean ag Constaintín a hOcht. Ar a dhé deiridh, thug sé ar a treas nighean, Zóé, go bpósfadh sí an patrarc Rómhánas Argarós. (Chuaidh an nighean ba shine sna mná rialta, agus dhiúltaigh an nighean eile pósadh.) 

Bhí sé de chliú ar Rómhánas gur gharsún umhal a bhí ann, agus dúradh gurbh é sin an fáth ar roghnaíodh é: le bheith mar fhear géilliúil do Zóé, an bhan-impire Mhacadónach, agus b’fhéidir gurbh é an míchliú seo a spreag sé chun a fhiúntas a chruthú don domhan. Sa bhliain 1030, d’fhéach sé a chur stad do na hionraithe Arabacha faoi dheireadh agus faoi dheoidh. D’eagraigh Rómhánas a chuid fórsaí, agus le harm ollmhór thrasnaigh sé isteach dúiche Arabacha le gabháil Aleppo mar chuspóir aige. Cuireadh deireadh leis an fheachtas taobh astoigh de cheithre sheachtaine nuair a gabhadh é ag na Moslamaigh, agus bhí feidhm ann airgead fuascailte a dh’íocadh le go scaoilfí saor é.

Le cois an chailleadh mhíleata, rinne Rómhánas praiseach de chiste a’ rialtais fosta. Fágadh cúrsaí airgeadais ní ba mheasa ná mar a bhí siad roimh eadarghabháil Rómhánais. Tháinig sé slán as roinnt iarrachtaí dúnmharaithe (a raibh a dheirbhiúr cleamhnais, Téadóra, lastiar den mhórchuid, de réir ráfla), ach, ins an bhliain 1034, cuireadh críoch dá shaol, agus dúradh go raibh lámh a bhean fhéin ann an tráth úd. 

Chan aontaíonn na foinsí ar ádhbhar bhás Rómhánais. Dar roinnt staraithe gur cailleadh an t-impire ar nós nádúrtha; de réir údar eile, ba nimhiú mall a bhí i gceist. Bhí scéal ann, fiú, gur báthadh é. Cé b’é, cailleadh Rómhánas i Meán Fómhair den bhliain 1034, agus phós a bhean fear eile an lá céanna. I gcaitheamh oídhche amháin, rinneadh baintreach agus brídeach de Zóé, agus rinneadh impire den ghiolla Mícheál nuair a thug Zóé breab de 50 phunt d’ór don phatrarc Alacsas le go gcorónódh sé a fear úr mar Mhícheál a Ceathair.

Dúradh gur fhorbair an dáimh eadar Zóé agus Mícheál tamall ní ba luaithe, agus é i n-a ghiolla na cúirte. Malartóir airgid a bhí ann, dóighiúil, dealbhach de dheagh-bhéasa. Chomh maith leis na buanna sona, bhí sé buailte de chás trom titimis, agus de bharr sin, rinneadh beag de ráfla fá chaidreamh sheachphósta eatarthu. 

Lig Mícheál air gurbh fhíorghrá a bhí aige dá bhrídeach, a bhí 32 bliain ní ba shine ná é. Ach chomh luath agus a corónadh é, chuir sé Zóé i gclochar, agus é fhéin i n-a chompord sa phálás. Bhí sé meáite aige go rialódh sé an impireacht ina aonar, ach tháinig eachtraí aduaidh air. Níor chuir sé i gcunntas an meas agus an dáimh a bhí ag na gnáthdhaoine dá mbanríon, agus cuireadh é amach luath go leor i gclabhsúr threascairt a’ rialtais a spreagadh de bhrígh na drochíde a dtug sé do Zóé.

Ní raibh sí ar ais ar an ríchathaoir ach trí mhí sular phós Zóé fear eile, a treas, an t-uasal Constaintín Mónómachós (nó Constaintín a Naoi, i ndiaidh a chorónaithe). Cor cinniúnach na hImpireachta Biosántaí a bhí i réimeas an Chonstaintín seo, ina ndeachaidh an impireacht in olcas go gasta. Bhí an impireacht i ndiaidh leathnú róthapaidh, agus cloíodh tíortha fairsinge gan riail Bhiosántach a bheith daingnithe ionntu. Tháinig naimhde ní ba éifeachtaí in ionad na sean-naimhde agus, ag an am céanna, bhí amhais eachtrannacha tagtha in áit na saighdiúirí  proifisiúnta Biosántacha a rinne seirbhís i dtréimhsí ní ba rathúla.

Ag deireadh réimeas Chonstaintín a Naoi, scaradh an dá thaobh den Eaglais ní b'fhaide óna chéile ná riamh. Faoin am sin, bhí na Normannaigh ag gabháil dúiche san Iodáil le tamall, agus i ndiaidh catha inar gabhadh agus cuireadh i gcimíocht é, thuig an Pápa nach mbeadh a chuid fórsaí míleata ábalta cosaint a chinntiú don Róimh. Ins an eadarlinn, bhí na Normannaigh ag bagairt ionnsaithe ar na Biosántaigh. Mar sin, chonacthas do na Rómhánaigh rud nádúrtha go n-aontódh an dá thaobh chun aghaidh a thabhairt dá namhaid comhchoiteann: na Normannaigh.

Tháinig an toscaireacht phápach i gCathair Chonstaintín le comhghuaillíocht a eagrú, ach casadh fáilte fuar leotha. In ainneoin an mhéid a bhí ag brath ar na cainteanna, theip orthu de bharr achrainn agus aighnis ó thaobh cúrsaí creidimh agus na bpearsantachtaí so-spreagtha de na fir i gceist. Sheachaid na cléirigh Ladineacha–go pearsanta–litir coinnealbháite na bPatrarc Ortadocsach, agus d’fhreagair an patrarc Ortadocsach go láithreach le fógra ar an chuma chéanna ar na cléirigh Laidineacha. Ainmníodh an Patrarc Mícheál Ceileairias, chomh maith leis an Ardeaspag Léó d’Orchid agus a ghiollaí; ach chan é gur choinnealbhá ginearálta a bhí i gceist. Cé nár bh’é go raibh sna heachtraí seo scaradh dearbhtha eadar Iarthar agus Oirthear, tháinig eascairdeas as an tarlú, agus lean an caidreamh eatarthu ag dul i ndonacht.

== Comnaeneos agus na Crosáidí (1057-1081) ==

=== Alacsaías a hAon, Sinsear Rítheaghlach Comnaeneos ===

De réir a nighean, Anna, a scríobh beath-fhaisnéis faoi, bhí an Impireacht Bhiosántach ar tí titime faoin am ar corónadh Alacsaías (c. 1057 – 15 Lúnasa 1118), fear míleata ag a raibh cleachta cogaidh in aghaidh na dTurcach sul a dtáinig sé ina impire. Lean sé ar aghaidh le feachtais mhíleata agus an choróin air. Ruaig sé na Normannaigh nuair a lainseáil siad ionradh ar an Ghréig thiar. Leis na Normannaigh curtha ar ais, dhírigh sé a chuid fórsaí ansin ar na Turcaigh, a bhí ag cur a súile thar cailc na teorann thoir. Bhí sé mar thairne sa bheo na mBiosántach go raibh na Turcaigh ag sárú ar iomall na himpireachta, a fhad agus a bhí na Normannaigh ag bagairt ionsaithe ar an taobh eile. 

Tharla go bhfuasclófaí na fadhbanna seo nuair a cailleadh dís a dhearbh-naimhde taobh astoigh de sheacht mbliana. Bhí deis ag Alacsaías i mbás Robert Guiscard agus an sultáin Mailíc, agus níor chuir sé amú léithe. Chinntigh sé síocháin agus sábháilteacht na coda thoir den impireacht le conradh síthe a thug sé ar chomharbaí an tsultáin le síniú, agus bhunaigh sé comhaontas leis an uasal Anraí in Iodáil theas.

Deirtear gur cheannaire míleata láidir, Alacsaías, ach gurbh é scéal níos measctha ann ó thaobh a bhainistíochta de chúrsaí polaitíochta. Chuir sé i bhfeidhm airgeadra nua, a bhí rathúil go leor. Ach cáineann staraithe a straitéis fhiníochais, a mheasann siad a bheith mar chúis trioblóide do himpirí ní ba dheireanaí.

I rith a réimis, d’athbhunaigh Seán cuid mhaith na glóire a cailleadh ins na haoiseanna roimhe sin. Cha raibh sé sásta leis an ''status'' ''quo'' den impireacht lagaithe laghdaithe a fágadh dó ar a theacht don ríchathaoir, agus theann sé ar sprioc áirithe: an Anatóil a athghabháil de na Turcaigh. Chuir sé na Turcaigh faoi mhíbhuntáiste agus cuid mhaith an oirthir faoi smacht Biosántach. Thug sé buadh ar na hairm Úngaracha agus Seirbiacha fosta, sula ndeachaidh sé i gcomhar leis an Impire Lothair a Trí chun na Normannaigh a choimeád i sáinn.

Bhí sé de chliú ar Sheán gur rialtóir míleata láidir a bhí ann, agus é ainmnithe as a bheith cóir, cothrom ó thaobh a riail intíre. Cuirtear é i gcomparáid le Marcas Áiréilias as a bheith i n-a cheannaire prionsabálta tuigseanach i ré bhrúidiúlachta. Cailleadh é sa bhliain 1142, de bharr goin a d’fhulaing sé de shaighead nimhithe le linn thuras seilge.
[[Íomhá:Battle-of-Ager-Sanguinis.jpg|mion]]

=== Eachtraí san Éigipt ===
Shocraigh Seán comharbas ar a cheathrú mac, Manúil, agus lean an mac sin treocht a athar i gcúrsaí míleata. Chruthaigh sé é fhéin a bheith mar thacaí iontaobhtha do chúis na gcrosáidí nuair a sheol sé armáid don Mheánoirthear. Bhí a chomhghuaillí Amalraic, rí na Iarúsailéime, ar tí ionradh na hÉigipte a scaoileadh, agus sa bhfómhar den bhliain 1169, tháinig an cabhlach Biosántach san Éigipt le n-a thacú a thabhairt don eachtra: fiche long chogaidh mór, 150 rámhlong faoi stiúradh an ''megas'' ''doux,'' Andronacas Contosteipheanós. Chomh mór agus a bhí an flít gur cuireadh ionntas fiú ar Uilliam de Tyre. 

Shocraigh na comhghuaillí ar ghabháil Dhamietta mar an chéad chéim den fheachtas, agus chuadar i ngleic le réiteach léigir ar an chalafort. De dheasca easpa pleanála agus theip cumarsáide, casadh tubaiste agus anachain ar na crosáidí. Bhí lóistíocht chogadh fásaidh ní ba chasta ná mar a mheasadar, agus roimh fhada b’éigean dóibh an léigear a thréigeadh. Leis a gcuid soláthairtí ag dul in éag, rinne siad iarracht díchéille leis an chathair a ghabháil trí tréan urra. Nuair a theip sin orthu, réitigh Amalraic sos cogaidh agus conradh síochána leis na hArabaigh, agus d’fhill na Biosántaigh abhaile. Níor shroich an leathchuid acu go caladh, áfach, óir tháinig stoirm fhiach go tobann ar an fhlít a mharaigh mórán de na saighdiúirí. 

Cé gur cuireadh críoch chomh náireach don eachtra, aithníodh Manúil go foirmiúil ag ríthe a’ réigiúin (Raynauld d’Aintíoc agus Amalraic d’Iarúsailéim san áireamh) mar thaoiseach na stát crosáidí, ó ba mhó ansin a spleáchas ar chosaint Bhiosántach i ndiaidh a’ gríosaithe ná mar a bhí roimhe.

Ins an oirthear, ath-eagraíodh an t-arm Biosántach tar éis dóibh a bheith buailte i ndóigh chomh dona ag cath Myriokeohalon. Chomh mór agus a bhí an urraim ar chliú Mhanúil go ndeachaigh sluaití d’óglaigh isteach san arm a bhí sé a dhíriú chun na fórsaí Turcacha a scriosadh. Ansin, threoir Manúil é fhéin a mharcshlua le ruaig a chur ar na Turcaigh ó dheas de Pharnasam le n-a smacht a dhearbhú ar na críocha d’Anatoil athgaibhte.

In ainneoin a dhícheall, ní bheadh i gcumas Mhanúil an scaradh reiligiúnach i measc na heaglaise a shlánú, cé gur oibrigh sé le cumhachtaí Laidineacha an iarthair agus gur réitigh sé go maith leis an Phápa.

=== Athbheochan na Dara hAoise Déag ===
I ndiaidh ré cogaidh, tháinig aois síochána a mhair go dtí deireadh an chéid. Mar thoradh na fola doirte agus na sábháilteachta a tuilleadh tríthi, tugadh do na Biosántaigh fáil forbartha ar fud fairsinge a n-impireachta, a bhí i ndiaidh neartú agus leathnú. Leis an méadú dúiche, chuaidh cuid mhaith den tír chun cinn mar thalamh feirme. Lig sin do na bailte a dh’fhás agus, dá réir sin, bhisigh na nascanna trádála a bhaineadh dhóibh. Chan amháin na trádálaithe a bhuin tairbhe as an tréimhse shaibhrithe seo, ó tharla an tionchar a bheith ní ba leithne de shroich. Tugtar creidiúint le forbairtí áirithe ealaíne don fheabhsú eacnamaíochta–stíle úra mósáice agus ailtireachta, mar shampla–agus foilsíodh leabharthaí nua le húdair a bhí spreagtha ag saothair na bhfealsúna clasaiceacha.  

== Treascairt agus Míriail ==

Is mór an difear eadar na ríshleachta Comnaeneos agus Aingealas. Stuaim agus cúram na saintréithe a léirigh an chéad teaghlach, agus a malairtí ag an dream deireanaí. Ba é Constaintín Aingealas an sinsear a bhunaigh an ríshliocht a bheirfeadh a ainm. Fear misneach, beoghúil, agus go han-dóighúil a bhí ann, de réir na gcroiniceoirí. B’é rud nádúrtha, mar sin, go raibh Constaintín ábalta pósadh le Téadóra, nighean an Impire Comnaeneos, a bhaint amach.  

Tháinig Constaintín den mheánuaisle, agus b’fhéidir gurbh as an tsiocair sin gur choimeád an bhanríon Írín dearcadh chomh tarcaisneach i leith an Aingealais. Níor sháraigh Írín a hamhras fá Chonstaintín, agus chuaidh an caidreamh eadar í agus a neacht Téadóra in olcas de bharr a’ phósta. Ó thaobh an impire, áfach, cha raibh díth muiníne ag Manúil a Dó nuair a chinn sé an flít impiriúil a chur faoi cheannas Chonstaintín.  

Sa bhliain 1154, bhí na Biosántaigh ar tí cogaidh leis na Normannaigh, a bhí ag cruinniú a bhfórsaí cabhlaigh gar do chósta Lacóinia. Fuair Constaintín orduithe gan dul i ngleic leis na Normannaigh sula dtiocfadh trúpaí Biosántacha breise le h-é a thacú. Ach thug Constaintín neamhshuim d’orduithe an impire agus, de bhrí chomhairle astralaithe, dhírigh sé an flít Biosántach in aghaidh an chabhlaigh Normannaigh, a bhí i bhfad ní ba mhó ná a chabhlachán fhéin. Gabhadh an mhórchuid de na longa Biosántacha chomh maith le Constaintín fhéin sa ghníomh easurraime díchéillí, agus chaith sé roinnt bliana i mbraighdeanas i ndiaidh na hanachaine sin.
[[Íomhá:Byzantinischer Kampfschwimmer.jpg|mion]]
Léirigh Constaintín go bhféadfadh tubaiste míleata teacht mar thoradh de mhisneach gan chiall; ach léirigh a mhac Andronacas nach gá leis an mhisneach a bheith ann ach oiread. Ins an bhliain 1179, cuireadh Andronacas i gceannas feachtais in aghaidh na dTurcach sa réigiún de Characs. Oídhche éigin, chuala Andronacas scairteacha sa dorchadas. Níorbh ach scata beag scabhtaí a bhí ann, ach ba leor sin le geit a bhaint as Andronacas, agus d’imigh sé leis chomh tapaidh agus a d’iompródh an each é. Ag radharc na sceilmise, lean na saighdiúirí eiseamláir a gceannaire, agus chuirtí ruaig ar cholún Bhiosántach ag buidhean beag Turcach murach guaim Mhanuel Canracoseanos, a chuir aghaidh do na saighdiúirí teifeacha le léiriú dóibh nach raibh aon duine ar a dtóir.   

Bhí scéal mheatacht Andronacais scaipte go forleathan i mbéal a phobail, agus bhí an t-Impire Manúil ar buile fán mí-ionracas a tharraing a chol ceathrair ar an teaghlach impiriúil. Bhí sé meáite ag Manúil go gcuirfeadh sé éadaí ban ar Andronacas, agus go dtabharfadh sé an meatachán ag máirseáil sa riocht sin trí sráideanna Chathair Chonstaintín. I ndiaidh tamaill, d’imigh an oiread feirge den impire agus go raibh a chomhairleoirí ábalta áitiú ar go mb’fhearr an deasghnáth náireachta a chealú. 

=== Anachain Andronacais ===
I ndiaidh bhás Mhanúil ar 24 Meán Fómhair 1180, fágadh an impireacht le garsún-impire, Alacs a Dó. Roinnt bliana roimh a bhás, thug Manúil ar na huaisle mionn a ghlacadh go ngéillfidís dá bhean, Máire, dá gcaillfí é sula dtiocfadh a mhac Alacs i n-a aois céille; d’aontaigh na huaisle–ar an choingheall go rachadh Máire sna mná rialta dá dtarlódh na heachtraí amhlaidh. 

De réir an tsocraithe, rinneadh bean rialta de Mháire, cé nach ndeachaidh sí i gclochar. D'fhan máthair an impire sa phálás mar a rialiaigh sí le cuidiú an ardchomhairle Alacs Comnaeneos, agus díríodh cúrsaí a’ stáit chun donachta faoi stiúradh na díse. Banleasrí agus bean Fhrancach a bhí i Máire, agus ba leor na buanna sin le hí a chur i staid neamhsheasmhach i ríocht a raibh olc do lucht Laidineach a dul chun cinn ann. 

Bhí sí aineolach go raibh sí ag rith ar thanaí, áfach, agus thug sí neamhshuim don ghearán go raibh sí claonta i dtreo na Laidineach. Thuig sí méid an fhuath nuair a spreagadh círéibeacha i n-a héadan, agus thiontaigh corraíl a’ phobail in ainghníomh. Theith sluaite lucht Laidineach den bfhoréigean, ach cailleadh oiread mór ag an áir.

I lár na hanachaine, tháinig ansin Andronacas Comnaeneos, uasal óg dathúil deagh-chruthach a raibh gnaoi na ndaoine ar agus tacaíocht an airm aige. Nuair a corónaíodh é mar chomh-impire i Meán Fómhair den bhliain 1183, tugadh le fios go mbeadh sé i n-a chosantóir don impire óg. Is dócha go raibh Alacs ag súil go dtiocfadh sé slán den trioblóid faoi scáth dheagh-chliú a ghaoil ní ba shinsearaí. Bhí sé meáite ag Andronacas, áfach, go dtógfadh sé an choróin agus an bhean d’Alacs. Trí mhí ní ba dheireanaí, chuir sé amhlais chun an garsún a thachtadh, agus teilgeadh corpán an impire sa Bhosparas.

Rialtóir ciallmhar bríomhar a bhí in Andronacas Comnaeneos, a bhíodh i n-a chompord comhrá béasúil intleachtach a choinneáil, chomh maith le foréigéan brúidiúlach a dhéanamh. Dhírigh sé neart a chuid fuinneamh i dtreo leasú na himpireachta a bhí, ag an am sin, curtha de dhroim seoil ag an truailliú fear faillí. Cuireadh ceal ar an díolú oifige faoi riail Andronacais. Thug sé le fios go mbeadh cumas agus stuaime mar chrann tomhais maidir leis an earcaíocht den uair sin amach, agus go n-íocfaí turastal cuí do na hoifigí fiúntacha.&lt;ref&gt;G. Ostrogorsky, History of the Byzantine State&lt;/ref&gt; Le cois leasú na maoirseachta, d’eagraigh Andronacas athchóiriú talmhainn agus an chóras cánachais a bhain daoithe. Bhí na tuathánaigh buíoch as, cé go raibh na tiarnaí talaimh mí-shásta leis. 

Ins an phríomhchathair, áfach, bhí na daoine trí chéile ag pearsantacht scoilte, dothuartha an impire, agus d’fhás an eagla faoi agus an fuath dhó. Scoite in iargúil a pháláis, chaill Andronacas teagmháil leis an phríomhchathair, chomh maith le cúrsaí eachtracha. Ghabh na Normannaigh an Chipir, oileáin straitéiseach, lárnach don impireacht, agus tharla an cailleadh dhi mar dhubh-ionntas ar na Biosántaigh agus comhartha dá bhfainne don domhan. I rith an mhí-ordaithe a bhí á scaipeadh i measc na mBiosántach, thapaidh na Normannaigh an deis ansin le críoch Bhiosántach breise a ghabháil. Thit Díraichíón do na Normannaigh go héascaidh, sular chuireadar Teasalóinicí faoi n-a smacht. Ansin, d’imir siad díoltas uathbhásach ar na Biosántaigh as an ár a rinne siad ar lucht Laidineach i gCathair Chonstaintín. Díbríodh daoine Theasaloinícé dá dtithe sular bhuin na Laidinigh a raibh de luach díobh. Creachadh na heaglaisí fosta, cé go raibh an Easpag Éustatias ábalta na Laidinigh a shuaimhniú go leor agus sléachtadh a sheachaint. 

Lean na Laidinigh ar aghaidh chuig Cathair Chonstaintín, agus má tháinig siad mall is é gur tarraingíodh siar iad ag mealladh stóras na mbailte eadar Theasaloinícé agus an príomh-chathair. Leis an tubaiste ar casadh ar Theasaloinícé, chaill Andronacas aon roinnt tacaíochta a bhíodh fágtha dhó i measc na gnáthmhuintire, agus le cailleadh dheagh-ghean na ndaoine, chaith sé de ualach an deaghrialtóra. In ionad cothrom cúramach a choimeád eadar na faicsin agus eadar na haicme, scaoil sé an t-uathbhás ar an phobal iomlán. 

Bhí Andronacas ag iarraidh na gnáth-dhaoine a chur faoi n-a chos, ó ba léir faoin uair sin go raibh an pobal i ndiaidh tionntú i n-a aghaidh. Dhírigh sé ar an uasalaicme fosta, ó chonacthas don impire go mb’ar cheann uasal a gcuirfí an choróin dá mbainfí í de. Cuireadh i bpríosún cuid mhór na n-uaisle ar leithscéal go raibh siad i n-a gceannaircigh, ach, i dháiríre, gabhadh iad mar ghialla le cosaint in aghaidh treascartha ó thaobh a dteaghlach. Chuaidh Andronacas thar cailc leis an straitéis seo nuair a bhagair sé go gcuirfí na huaisle siúd chun báis mar thréatúirí. Le caint chomh neamhshrianta, chinntigh an t-impire an treascairt a bhí sé chomh faitíos faoi, mar spreagadh na huaisle chun gnímh lena ngaolta a shábháil. 

Ba bhuinnean na dteaghlach Comnaeneos agus Aingealas é, Íosác Aingealas, i measc na bhfear ab uaisle, agus, de réir a’ chritéir sin, ar na fir ab oiriúnaí don ríchathaoir. Ach in ainneoin fola goirme Íosáic, bhí sé de mhíchliú air gur mheatachán plobaireach a bhí ann. B’fhéidir gur chomhartha a’ bhig a measadh de gur fhág Andronacas ainm Íosáic as liosta de na huaisle le bheith gaibhte, agus is dócha nár scríobhtaí aon scéala breise faoi Íosác murach Stíofán Haigíochríostophóirítis. Feidhmitheoir an rialtais impiriúil a bhí ann, agus é chomh éilitheach i n-a dhualgas gur thóg sé air fhéin go ngabhfadh sé Íosác. Bhí eagla a’ tsaoghail Bhiosántaigh roimh Stíofán as an chéasadh agus as an mharú a dhéanadh sé i seirbhís don impire, agus bhí Íosác chomh croithte ag radharc an amhais seo go dtug sé ruathar ar Stíofán, agus mharaigh sé a thóraí ar an bpointe le buille a chlaidhimh. 

Theith Íosác go láithreach chuig an Hagia Sóphia a dh’iarraidh tearmainn. Scaipeadh scéala éachta Íosáic timpeall na cathrach, agus thionntaigh an ardeaglais i lárionad na gceannairceach, agus iad ní ba dhána ansin tar éis bhás Stíofáin.&lt;ref&gt;J.Harris, Byzantium and the Crusades, 124&lt;/ref&gt; Cor deagh-chinniúna ab ea é gur san eaglais sin a bhí áit-taisce na corónach impiriúla, agus thug na huaisle reibiliúnacha ar Íosác í a ghlacadh. De réir a nádúir mheata, dhiúltaigh Íosác an choróin, an baol, agus an dualgas a bhainfeadh leotha. Ach, nuair a d’éiligh siad go dháiríre fán ádhbhar, cha raibh de mhisneach aige an dála d’uaisle a dhiúltú arís. Tháinig sé mar theifeach, agus d’imigh sé amach den eaglais mar an t-Impire Íosác a Dó Aingealas.

[[Íomhá:Andronikos 1 Komnenos.jpg|mion]]

Tháinig slua na n-uaisle don phálás ríoga chun Andronacas a tharraingt amach. Bhí gardaí na múrtha cosanta ag tabhairt neamh-shuime don chuid orduithe a bhí ghá scairteadh ag an iar-impire, agus é ar bís, ag déanamh iarrachta scannraithe le hiad a spreagadh chun gnímh. Thuig na fir, is dócha, nach mbeadh ciall ná tairbhe i gcur in aghaidh an athrú réimis. Le heiseamláir a thabhairt, b’fhéidir, thóg Andonacas bogha de shaighdiúir, agus scaoil sé amach roinnt saighead i ndorchadas na hoídhche (gan éifeacht ar bith). Rith tuigsint uathbháiseacht a’ scéil tríd an tíoránach ansin, agus chaith sé de a róba ríoga, chuir sé air boinéad Rúiseach, agus théaltaigh sé amach den chaisleán le dís de na mná ab fhearr leis. Gabhadh é ag an slua, áfach, nuair a bhí sé ag feitheamh bhád éalaithe, agus cuireadh an t-impire treascartha i gcomhair an impire theagmhasaigh.

D’fhág Íosác don daoscar dán Andronacais a shocrú, agus d’imir siad an cineál ceartais is gnách le gráscar mire a léiriú. Teannadh Andronacas de chrann, agus tugadh greadadh i ndiaidh greadta dhó ar feadh trí lá. Scoitheadh an lámh dheis de, agus tarraingíodh na fiacla agus an ghruaig dá chlaigeann. Buineadh súil de, agus caitheadh uisce bruithte i n-a éadan. Ar dheireadh, streachlaíodh Andronacas don hipeadróm mar a crochadh é dá chosa eadar dhá cholún. Sa dóigh sin a fágadh é, le cráidh tuilleadh a dh'fheitheamh. Dúradh go raibh a mheabhair agus a mhisneach aige ar feadh fhad na brúidiúlachta, a chríochnaigh le beirt shaighdiúir Laidineach á chiorrú le buillí a gclaidhmhte. 

=== Íosác a Dó agus Alacs a Trí ===
Chuaidh an Impireacht in olcais faoi réimeas Íosáic a Dó agus a dhearthár, Alacs a Trí, agus thit a raibh fágtha d’inneall a’ rialachais lárnaigh. Léirigh na hAingealais Léiríodh laigeacht na himpireachta le linn na gcrosáidí. Leis an bhearna chumhachta i lár na hImpireachta, cuireadh misneach do cheannaircigh i gcearnaí éagsúla den impireacht chun údarás Biosántach a chaitheamh siar. De réir an staraí Alexander Vasiliev, “Thapaigh an rí-shliocht Aingealas bás na himpireachta, a bhí lagaithe amuigh agus scoilte astoigh cheana fhéin.”  

Faoi theacht a’ rí-shleachta seo, bhí na laethanta glórmhara caite ag an Impireacht Bhiosántach, agus is stair de mheatha agus truailliú a bhí i réimeas Alacs a Trí. Ligeadh na bealaí agus na droichidí i léig. Ní raibh airgead go leor le hinfreastruchtúr na himpireachta agus diomailteacht an impire a choinneáil ag an am céanna, agus cha dtigfeadh focal stuama mar rabhadh dó as na huaisle a bhí ag brath air. Ós rud gurbh fhir náireacha a bhí i gceannas, caitheadh an t-airgead ar shiamsaíocht agus oirfeid in ionad calaí agus droichead, cleasaithe agus damhsóirí in áit dúnta agus uiscerianta. Laghdaíodh gradam na himpireachta agus mórtas a’ phobail aisti agus, leis sin, d’ísligh mian na ndaoine chun í a chosaint.

Nuair nár leor maoiniú a athtreorú, thoisigh an rialtas ar fheachtas cánach a bhí chomh hiomarcach ar na daoine nárbh fhéidir leo maireachtaint faoi. Chomh cruaidh agus a bhí an cánachas agus na dlíthe carntha ar an phobal dúchais gur tréigeadh tráchtanna móra na himpireachta, agus leis an tír folmhaithe de dhaoine tháirgiúla mar sin, tháinig sluaite na mbarbarach a thógáil a’ spáis.

== An Ceathrú Chrosáid ==

Ins an bhliain 1198, thoisigh an Pápa Innoicéintius a Trí ag seoladh litreacha ina dtug sé cead le crosáid nua a dhéanamh. Bhí mar phríomhaidhm na gcrosáidí ná gabháltas na hÉigipte, a bhí i n-a lár chumhacht na Moslamach sa Leiveaint. Tháinig arm na gcrosáidí ag Veinéis sa samhradh den bhliain 1202, ach ba lú a líon ná an méid saighdiúirí a bhí geallta. Ní ba mheasa ná sin, cha raibh an oiread airgid acu ar son chíos an fhlít Veinéisigh a dh’íocadh. In áit íoca, réitíodh go mbeirfeadh na Biosántaigh cabhair do na Veinéisigh a dh’athghabháil Zara–cala-chathair a dhiúltaigh smacht na Veinéiseach tamall beag roimhe sin. Bhí rath ag an chomhghuaillíocht Bhiosántach-Veinéiseach, agus thit Zara tar éis léigir.  

Bhí an chrosáid faoi cheannaireacht Bhonaifeas de Montferrat, cara do Philib de Suabia, agus bhí bean chéile de bhunadh a’ teaghlaigh ríoga Bhiosántaigh ag na comrádaithe araon. Nuair a thug Bonaifeas cuairt ar a chara Pilib, cuireadh é in aithne don Phrionsa Alacsaías Aingealas, mac Íosáic a Dó Aingealas, impire Biosántach treascartha. Chaith Alacsaías a leanbaíocht i mbraighdeanas baile i gCathair Chonstaintín, sular éalaigh sé don iarthar mar a fuair sé fáilte i bpálás a dheirféar agus a fear céile, Pilib.

Rinne an prionsa óg moladh dána do Bhonaifeas. Gheall Alacsaías go dtabharfadh sé tacaíocht na hImpireachta Biosántaí do na crosáidí dá gcuideodh Bonaifeas  leis é fhéin a chur ar ríchathaoir Chathair Chonstaintín. D’ofráil Alacsaías 200,000 punt d’airgead do na crosáidí agus an oiread soláthairtí a bheadh de dhíth orthu. Chomh maith leis sin, gheall sé go gcuirfeadh sé a bhrú impiriúil ar an Phatrarc Ortadocsach ionas go n-aithneodh an cléireach údarás a’ Phápa ar an domhan Críostaí iomlán. 

Cuireadh an Pápa in eolas den phlean ionraidh ar Chathair Chonstaintín, agus sheol sé litir inar chuir sé cosc ar na crosáidí an chathair a dh’ionnsaí. A scríobh sé: “Ná bíodh in aigne d’aon duine agaibh go gceadófaí dhaoibh creachadh a dh’imirt ar thíortha na nGréagach, le cúis nach ngéilleann siad don Hagia Sophia, ná ar an leithscéal gur threascairt an t-impire a dheartháir leis an rí-chathaoir a ghabháil dó fhéin. Cé go ndearna an t-impire na peacaí sin, agus peacaí sa bhreis, ní gá dhaoibhse breitheamhnas a thabhairt air. Níor thóg sibh an chros leis an pheacadh seo a cheartú. Gheall sibh go n-imreodh sibh díoltas ar iad a thug dímheas don chros.”

Níor léigh na crosáidí fógra a’ Phápa. Faoin uair a shroich an litir an caladh, bhí an armáid imithe cheana fhéin chuig Chathair Chonstaintín'''.''' Cha raibh aon chosaint curtha in áit ann nuair a dtáinig na crosáidí ar an 24 Meitheamh. Theith an t-Impire Alacsaías III, agus cuireadh Íosác ar ais ar an ríchathaoir, le n-a mhac Alacsaías Aingealas (Alacsaías IV) mar chomh-impire. Thug an Pápa iomardú do cheannairí na crosáide, agus d’ordaigh sé go leanfaidís ar aghaidh don Talamh Naofa.

Faoi dheireadh mhí na Samhna, thug an t-Impire Alacsaías IV le fios nach n-íocfadh sé an dara chuid den mhéid gheallta–200,000 bonn airgid–ar an leithscéal de ghanntanas maoinithe. Chuir Alacsaías na Veinéisigh trí chéile fosta nuair a d'aidmhigh an t-impire neamh-iontaofa nach raibh sé ábalta cíos an fhlít a dh’íocadh ach oiread.

Le leathíoc na suime, chruthaigh Alacsaías naimhde dó fhéin i ngach uile phointe a thimpill, ó nach ligfeadh ceannaire na nguaillíochta iad fhéin a bheith feallta, agus gur cruinníodh an oiread a d'íoc sé as leá frámaí íocón agus díonta na n-eaglaisí.

Oídhche amháin, tháinig an cúirteoir Alacsaías Múrtsúphlós chuig áras an Impire Alacsaías IV le scéim chliste a chur i bhfeidhm. Bhí a fhios ag an impire go raibh an pobal ar tí reibiliúin, agus bhí fhios ag an chúirteoir gur mheatachán an t-impire. D’inis Múrtsúphlós scéalta bréaga uathbhásacha fá bhuíonta comóntach fuilteach ag sceimhliú tríd an chathair agus an mearadh acu chun eirleach a dhéanamh. Bhí an t-impire buartha cheana fhéin, ach chuir tuairisc a’ chúirteora eagla a’ domhain air. Croitheadh an seomra go tobann ansin le buillí ag an doras agus screadanna de shlua taobh amuigh den seomra. Grúpa comrádaithe Mhúrtsúphlós a bhí ann, ag déanamh a’ róil de chíréibeoirí rímharfóireacha. Le cuma sábhálaí, d’ofráil an cúirteoir slí éilimh don impire, agus threoraigh sé é tríd an lúbra pasáistí den chaisleán. Chríochnaigh an turas ag an doinsiún, áfach, mar a tachtadh Alacsaías tamall ní ba dheireanaí, ar an 25 Eanair, sa bhliain 1204. 

Corónaíodh an forghabhalaí Alacsaías Múrtsúphlós mar Alacsaías V ar an 5 Feabhra. Ach leis an treascairt dhána, thuill an t-impire nua fearg na gcrosáidí, agus thoisigh siad ag beartú ionsaithe Chathair Chonstaintín, an chóras rialtais a chuirfidís i bhfeidhm ann, agus na dóighe a roinnfidís an impireacht eatarthu. Shocraigh ceannairí na comhghuaillíochta go dtoghfaí impire nua ag comhairle de 12 acu, agus go mbeadh cothromaíocht eadar sé crosáidí agus sé Veinéisigh ag an chomhairle sin.

[[Íomhá:Siege constantinople bnf fr2691.jpg|mion]]

Ar an 12 Aibreán, thoisigh na crosáidí ionsaí cabhlaigh ar Chathair Chonstaintín. Tháinig siad ar an chósta le flít de longa dúbláilte (is é sin, bhí na longa nasctha le chéile i bpéire le hiad a dhéanamh ní ba láidire mar ullmhúchán don dúshlán a bhí rompu). Cath catapalt a bhí ann, leis an teicneolaíocht sin á úsáid ar an dá thaobh. Bhí an buntáiste ag na cosantóirí áit ní ba dhaingnithe a bheith acu, agus buntáiste na so-iomrámháilteachta ag na seoltóirí crosáidí. Dhírigh na hionsaitheoirí a mbaráiste ar thúr áirithe ar nós comhordaithe, agus b’éigean do na cosantóirí Biosántacha dul ar foscadh leis an stoirm chloiche a sheachaint. Le postanna an túir tréigthe ag na saighdiúirí, bhí an deis ann do na crosáidí na rampair a thógáil. Gabhadh an chéad túr agus trí eile go tapaidh i n-a dhiaidh. Rúid na fir ab fhearr de na crosáidí ansin chun na geataí cosanta a dh’oscailt le n-a gcomrádaithe den mharcshlua a chur i dtír. 

Ag radharc thógáil bhratach na gcrosáidí, theith an t-Impire Alacsaías Múrtsúphlós den champa. Chruinnigh a phobal tréigthe sa Hagia Sóphia leis an éigeandáil a phlé agus plean a réiteach. Toghadh impire nua ag an chruinniú sin: Téadór Lascairís. Theip air i n-a chuid iarrachtaí le fir na cathrach a spreagadh chun cogadh in aghaidh na saighdiúirí cleachta proifisiúnta de na crosáidí, agus d’imigh sé leis le breacadh an lae arna mhárach.
Le n-a gcathair agus a misneach caillte acu, agus trócaire geallta dhóibh, lig na Biosántaigh síos a n-airm. B’ansin a pléascadh an t-uathbhás. Scaoileadh fir fhuathmhara na gcrosáidí amach trí na sráideanna. Rinneadh uirísliú beag agus mór ar an phobal chloíte den chathair. Creachadh tithe na sibhialtachta; éigníodh na mná, agus tógadh a gclann mar sclábhaí. Truaillíodh a creideadh a bheith naomhtha de na heaglaisí, agus goideadh a bhí de luach airgid díobh. Cuireadh corónacha d’ór; scrínte taisí; dealbha clasaiceacha, agus seodra Biosántacha leis na boinn d’ór a bhí goidte den taisce impiriúil agus na hearraí ar tógadh amach de thrádstórais agus de thithe na cathrach. Scríobh an staraí Geoffroy de Villehardouin, “ní dhearnadh an leithéid creachta ar chathair ariamh.” Mheas Baudouin i litir a scríobh sé gur mhó an luach a bhuin siad amach de Chathair Chonstaintín ná an méid a bhí sna stórais den Eoraip Thiar in éineacht.[[Íomhá:Prise de Constantinople par les croisés (12 avril 1204) - Eugène Delacroix - Musée du Louvre Peintures INV 3821 ; LP 4674 - après restauration 2026.jpg|mion|256x256px]]Nuair a tháinig tuairisc a’ scéil náirigh don Róimh, scríobh an Pápa litir don leagáid Peadar, inar chuir sé friotal ar a chorraíl maidir le gníomhaíochtaí na gcrosáidí agus a dhubhionntas gur ofráil an sagart sin absalóid dóibh, rud, dar leis an Phápa, nach raibh in údarás Pheadair a dhéanamh. “Cad é a chuir an smaoineadh i do chlaigeann?”, a cheistigh sé an sagart. “Conas a cuireadh thú ar seachrán?”. 

Baineadh an Pápa siar ag an drochscéal, agus cháin sé go dian na crosáidí as an ainghníomh. Dúirt sé go raibh ní ba shuim acu i maoin shaolta agus in íospairt a dhéanamh ar Chríostaithe ná mar a bhí acu in athtógáil Iarúsailéime agus i gcosaint na gcreidmheach. Cha raibh na crosáidí ná na Veinéisigh ró-buartha faoi focla a' Phápa, agus leanadar ar aghaidh leis an phlean a bhí beartaithe acu: tóghadh Baudouin mar impire, agus roinneadh an mhórchuid den impireacht eadar na huaisle. Tarraingíodh an forghabhálaí Alacsaías Múrtsúphlós as comhair cúirte na gceannairí nua. D’áitigh sé gur bh’fhealltóir a réamhtheachtaí, agus gur thoradh bínse dlisteanaigh an cinneadh é a thachtadh. Níor chuir an chosaint sin i n-a luí ar aon duine, áfach, agus teilgeadh Múrtsúphlós de cholún i gcearnóg Thabhrós. 

== Athghabháil Chathair Chonstaintín ==

I ndiaidh Cathair Chonstaintín a bheith tógtha dhíobh, bhunaigh na Biosántaigh dhá stát comharba: an Impireacht de Nícaea agus an Forlámhas d’Eipíreos. (Bunaíodh stát Biosántach eile, an Impireacht Treabaesiún, roinnt seachtainí roimh chreachadh Chathair Chonstaintín.) Ón dtús, bhí na stáit Bhiosántacha i gcoimhlint leis na Laidinigh agus na Turcaigh. Sa bhliain 1075, tháinig an taoiseach cogaidh Súlaidhmeán ibn Cútalmais ar an bhfód i ndiaidh dó a smacht a chur ar na sléibhte Tabhrós, agus sa bhliain 1080, le cuidiú an fhealltóir Nícéipheoras, géilleadh Nícaea dó. Thug an Sultán Máilíc Seá aitheantas do Shúlaidhmeán mar rialtóir iarthar na hImpireachta Seilsiúc sa bhliain dar gcionn. 

De bhreis ar na naimhde áitiúla, bhí cumhacht eile ag teacht, cumhacht ní ba mhó, ní ba láidire ná na faicsin eile in éineacht, agus iad ag trasnú na sléibhte agus ag rásáil ar thaobh a’ chósta le mian an Eoraip go léir a ghabháil.

Ré ionraí na Mongólach a bhí ann, agus eadar na blianta 1204-1243 (blianta ina raibh na ríochtaí Críostaí ag déanamh cogaidh ar a chéile i ndiaidh bhriseadh na hImpireachta Biosántaí), thogh na Mongólaigh Geingeas Chán mar impire, thoisigh siad feachtas gabhála uathbhásaí, agus leathanaigh siad a n-impireacht go dtí gur shínigh a dteorainneacha ó Vítneam don tSibéir, agus ó Mhuir na Seapáine go dtí, faoin bhliain 1243, an Anatóil, mar a bhuaigh arm na Mongólach ar fhórsaí na hImpireachta Seilsiúc.

Cé gur ghéill na Turcaigh go tapaidh agus go hiomlán do na Mongólaigh, d’fhág na hionróirí arm san Anatóil le n-a smacht sa réigiún a chinntiú. Bhí eagla ann go mbeadh na stáit Bhiosántacha na céad tíortha eile a d’fhulaingeodh uathbhás na Mongólach. Ach bhí na Mongólaigh sínte fada tanaí go leor faoin uair sin agus, le tuigsint an fhiúntais a mbeadh i gcomh-ghuaillíocht áitiúil, socraíodh póstaí eadar roinnt ógmhná na mBiosántach d’fhir uaisle na Mongólach. Leis na Turcaigh cloíte agus, mar sin, gan iad a bheith á n-ionsaí a thuilleadh, bhí na Biosántaigh ábalta a n-iarrachtaí míleata a dhíriú ar na Laidinigh ó thuaidh agus athtógáil na ndúichí caillte dhóibh.

Nuair a corónaíodh Seán a Ceathair, Dúcas Lascairís, (1250-1305) cha raibh ach seacht mbliana d’aois aige agus, mar sin, ainmníodh cara a athar, Seoirse Músalón, mar leasrí dhó. Bhí neart naimhde ag an chúirteoir sin, agus dúnmharaíodh é ar feadh Aifrinn naoi lá ní ba dheireanaí. I ndiaidh an ainghnímh sin agus éiginnteachta dá bharr, thapaigh Mícheál a hOcht a dheis chun údarás a thógáil. Oidhre den trí theaghlach ba ríoga den domhan Biosántach a bhí i Mícheál, an leasrí nua, le cois a bheith in a ghinearál maith le lán tacaíocht na bhfórsaí míleata. Tugadh ardú céime i ndiaidh ardaithe céime dhó; rinneadh aimiréal a’ chabhlaigh de, agus, tamall ní b’fhaide, ainmníodh é mar Thíoránach na hImpireachta. Agus é ina Thíoránach, bhí an t-impire agus a mhuinntir ró-lag a chur i ndiaidh a dhánachta. Sa bhliain 1259, shocraigh Mícheál go gcorónófaí é mar chomh-impire agus, trí mheascán tosca agus stuaime, thuill sé an chliú mar an impire a d’athbhunaigh an Impireacht Bhiosántach. 

Le linn na nglúnta tar éis na tubaiste den bhliain 1204, tháinig na Biosántaigh i staid nirt, ag eagrú agus ag forbairt de réir a chéile. Thóg siad ar ais cuid mhaith na ndúichí a chaill siad agus, ón bhliain 1230 (seachas roinnt oileán agus úrphost), bhí impireacht na Laidineach agus na Veinéiseach teoranta go dtí iomall Chathair Chonstaintín í fhéin, faoi shúile ghéara na nGréagach. Ó thaobh na Laidineach, is dócha go raibh rialú Chathair Chonstaintín mar dhúshlán thar cumas na Laidineach.

In ionad fhorbairt tionscail agus infheistíochta stuama, bhí eacnamaíocht na Laidineach ag brath ar an mhéid a mbíodh siad ábalta a bhladar as an Phápa agus an oiread arbh fhéidir leotha a bhuaint as an phobal. Bhí an stát agus na daoine ag dul i mbochtanas de dheasca na bpolasaithe truaillithe, agus faoin bhliain 1261 bhí an scéal chomh dona agus go raibh na Laidinigh ag leagan agus ag leá na ndíonta órga de na heaglaisí. 

I measc na mBiosántach, mhéadaigh mian Chathair Chonstaintín a athghabháil agus an dóchúlacht go gcuirfidís an dúshlán sin i gcrích. Bhí na Biosántaigh eolach nár tógadh Cathair Chonstaintín ariamh gan smacht na n-uiscí dá timpeall a bheith ag na gabhálaithe, agus d’eagair siad plean ghabháil na cathrach le cuidiú a gcomh-ghuaillithe den ríocht Geineoch, leis a raibh ceann de na cabhlaigh ba mhó den aois. 

Bhí oifigigh an airm Bhiosántaigh i dteagmháil leis na Teileamatóirí le roinnt blianta. Saorálaithe de mhíliste Gréagach neamhspleadhach a bhí ionntu, agus iad ag oibriú san eadrána ar an teorainn. Bhí siad in ainm a bheith faicsean neodrach agus, go dtí an uair seo, níor throid siad ar thaobh amháin ná an taobh eile. Gréagaigh go léir ab iad, áfach, agus le blianta bhí siad ag baint tairbhe as a suite uathúil chun fhaisnéis staide na cathrach agus tuairisc fá ghluaisteachtaí trúpaí a chruinniú leis an eolas sin a thabhairt dá gcomhthírigh. Thug na saorálaithe Gréagacha scéala do Strataigeapólós–ginearál na hImpireachta de Nícaea–go raibh an flít Veinéiseach imithe chun Daphnúisia le sprioc an oileán sin a réiteach mar chaladh cosanta in ullmhúchán don ionnsaí Geineoch a bhí siad á fheitheamh.

Tháinig Straiteagopólós agus a chuid trúpaí chuig poinnte áirithe de bhalla cosanta na cathrach mar a raibh roinnt saighdiúirí den Teileamatóirí á bhfeitheamh ar an taobh eile den mhúr. Ag meán oídhche, cuireadh na dréimeirí agus toisíodh an iontráil fáilí isteach i gCathair Chonstaintín. Chomh ciúin cúramach agus a bhí na fir ag dul thar na ballaí ollmhóra nár braitheadh aon duine acu roimh an mhóimint a dhruideadar de rúid ar fhairtheoir de Gheata na Foinse. Leagadh amach an garda sin, agus osclaíodh an geata chun an t-arm Biosántach a ligint isteach. 

Rinne na trúpaí Laidineacha a dhícheall in iarracht an bealach chun an pháláis a bhlocáil, ach sléachtadh iad go tapaidh. Ag radharc na ruaige, dheifrigh an t-Impire Baudouin chun a’ chalaidh. Cé gurbh fhéidir leis an impire Normannach cath a dhéanamh ansin–bhí a ghardaí cosanta leis agus an flít Veinéiseach ag teacht–léirigh Baudouin a chladhaireacht nuair a thóg sé an bád ba ghaire, agus d’imigh sé leis ón dainséar.

Faoin uair ar fhill an cabhlach Veinéiseach, bhí an chathair chaillte dhóibh. Bhí na Gréagaigh ag gardáil na múrtha cosanta, agus iad i ndiaidh tinte a lasadh i measc tithe na cathrach. Bhí na teaghlaigh Laidineacha agus Veinéiseacha i mbun tréan-iarracht an baol sin a dh’éalú, a gcuid seodra a shábháil, agus an oiread earraí a bhí siad ábalta a dh’iompar amach. 

Ar an chúig lá déag de mhí Lúnasa, rinne an t-Impire Mícheál filleadh glórmhar isteach Cathair Chonstaintín chun an Impireacht Bhiosántach a dh’athbhunú. Coisriceadh an Hagia Sóphia don chreideamh Ortadocsach. Corónaíodh Mícheál agus a bhean, agus rinneadh comh-impire dá mhac, Andronacas. Dalladh Seán, agus cuireadh i bpríosún é. Mar sin a bunaíodh an ríshliocht Pailéalógós, an teaghlach ríoga a rialaigh an Impireacht Bhiosántach le tréimhse ní b’fhaide ná aon teaghlach eile.  

== Cogaí Cathartha agus Cinsealacht na n-Otamánach ==

Gabhadh Cathair Chonstaintín ar ais, ach bhí glóir chinseal na himpireachta chaillte fós. Bhí na sean-tíortha Biosántacha i seilbh a sean-naimhde, agus cuireadh trí chéile trádáil chuig an phríomhchathair de bhrí neartú smacht na Veinéiseach sa Mhuir Aeigéach. Tugadh neamhshuim don bhagairt Thurcach. Ó thaobh cúrsaí inmheánacha, chuaidh na caidrimh eadar na haicme in olcas. Bhí na huaisle ag seasamh talaimh agus ag loiceadh a ndualgas maidir le hearcaíocht mhíleata. Ins an ré sin, leantaí cogadh cathartha de chogadh cathartha eile, agus bhí gach aon de na hanachainí úd mar chéim eile i dtreo bhás na hImpireachta Biosántaí.

Nuair a corónaíodh Mícheál a hOcht, ní raibh i bhfairsingeacht na hImpireachta Biosántaí ach an cósta thiar d’Anatóil; codanna na Tráicia agus na Macadóine; roinnt oileán sa Mhuir Aeigéach, chomh maith le cuid tíre comhionann le taobh thiar na Gréige den lá atá inniubh ann. Shocraigh Mícheál go bhfeabhsódh sé an méid a bhí fágtha dhó, agus thoisigh sé ar fheachtas athtógála agus ath-dhaonraithe. Mhaoinigh sé forbairt mhíleata trí cánachas cruaidh agus díluacháil an airgeadra.   

In ainneoin na staide éiginnte den impireacht, láinseáil Mícheál ionsaithe in iarracht críoch a ghabháil, ach ba bheag an rath a bhuin sé as na feachtais, den chuid is mó. Le cosaint in aghaidh chreachta eile ar Chathair Chonstaintín, thug sé ar an Eaglais Ortadocsach a ghéilleadh don Róimh, cé gur thuill sé fuath na ndaoine leis an straitéis sin. 

Tharla cogadh cathartha eile i ndiaidh bhás Andronacais a Trí sa bhliain 1341, a mhair sé bliana. Bhí mac Andronacais, Seán Pailéalógós, faoi stiúradh Áine de Shaváí'''.''' Cé gur mhian le Andronacas a Trí go gceapfaí Áine mar leasrí a mhic, bhí cara an impire sin, Seán Cantacúiseanas, míshásta leis an socrú, agus thug sé é fhéin in iomaíocht leis an bhean uasal Áine. Cha raibh rath ar a chuid iarrachtaí chun smacht na leasríochta a bhuint d’Áine, cé go bhfuair sé tacaíocht go leor i dTráicia. Coimhlint aicmeach a bhí ann, ina dtug na huaisle agus na daoine saibhre a dtacaíocht don tiarna talaimh Cantacúiseanas, nuair a bhí na gnáth-dhaoine ar son Áine.

Bhí na Biosántaigh i mbun cogaidh ar a chéile, agus bhuin an rí Stiofán Úrós a Ceathair leas as an scéal sa bhliain 1345, nuair a chloígh sé cuid mhaith na Gréige. Chuir Cantacúiseanas Cathair Chonstaintín faoi n-a smacht ins an bhliain 1347, agus cuireadh i gcrích an cogadh cathartha. D’úsáid Cantacúiseanas amhais Thurcacha le linn a’ chogaidh, agus bhí sé ag brath orthu fós le n-a údarás a choimeád. D’fheall na Turcaigh ar luath go leor, agus thóg siad gCallaípoil (Gallipolí) de na Biosántaigh sa bhliain 1354. Lagaíodh an Impireacht Bhiosántach de dheasca na gcogaí cathartha, agus fágadh í soleonta d’ionsaithe a gcomharasan.  

  B’ainnis an staid inar fágadh an impireacht i ndiaidh a’ chomhraic. Le hoiread mór de na fir óga Gréagacha caillte sna cogaí cathartha, bhí a dtír dúchais ansin soghonta ag a naimhde éagsúla–na Turcaigh i dtús báire den áireamh. Tar éis coimhlinte inmheánaí eile, a tháinig eadar na bliana 1373-1379, agus an suaitheadh den bhliain 1390, bhí an Impireacht Bhiosántach beagnach timpeallaithe ag na Turcaigh Otamánacha. 

Le linn a’ chogaidh chathartha, scriosadh Dún Ghallipolí ag crith talún, rud a lig do na Turcaigh a thrasnú isteach san Eoraip an chéad lá eile. Faoin am a cuireadh críoch leis an chogadh, bhí na Seirbiaigh cloíte ag na hionróirí agus curtha i sclábhaíocht. Neartaíodh fós smacht na dTurcach i ndiaidh chath Chosaive.

D’iarr na himpirí Gréagacha cuidiú na n-iartharach, ach mhínigh an Pápa go soléir nach bhfaigheadh na Biosántaigh cabhair as cumhachtaí an iarthair muna ngéillfidís don Eaglais Rómhánach. Cuireadh toscairí na cúirte Biosántaí don dara chomhairle de Lyon le litreacha ó pheann Mhíchil agus ceannairí Eaglais an Oirthear, inar aithin siad údarás a’ Phápa. 

D’fhoghlaim an t-impire gurbh fhusa scríobh litreach ná iompú pobail, agus thuill sé fuath ó gach uile aicme den tsochaí Bhiosántach as an bhfeall a d’imir sé ar an Eaglais Ortadocsach. Spreagadh agóidí, agus buineadh an teanga den mhanach Mheileiteos, ceannaire na ngríosóirí; dalladh manach eile, agus gealladh bás d’aon duine ar a bhfaighfí paimphléad frith-impireach. Tugadh bóthar do shaighdiúirí a bhí claonta go hoscailte don taobh Ortadocsach. Bhí roinnt saighdiúirí eile nár aontaigh le cinneadh an impire, agus iad ag coimeád a míshástachta faoi ceilt, ach thug siad droim a láimhe don arm ansin.

Bhí an suite céanna ann i rith réimis Sheáin a Cúig. Faoi bhrú bhagairt na dTurcach, d’amharc sé don Róimh le cuidiú a fháil, agus d’ofráil an Pápa den uair sin na téarmaí céanna agus a d’ofráil an Pápa don Impire Mícheál caoga bliain ní ba luaithe. D’fhógair Seán géilleadh d'údarás na Róimhe ar an 17 Meán Fómhair sa bhliain 1369. Ach ba lú an cabhair mhíleata a fuair sé ná an méid a tugadh do Mhícheál caoga bliain ní ba luaithe. Le teann éadóchais, shocraigh Seán ansin nach raibh rogha fágtha dhó ach conradh a dhéanamh leis na Turcaigh Otamánacha. Drochmhargadh a bhí ann, leis na Biosántaigh faoi oibleagáid airgead agus trúpaí a sheoladh do na Turcaigh mar chíos-cháin bhliaintiúil.
===Tréatúireacht Teaghlaigh===
Sa bhliain 1370, pléascadh sraith streachailte eadar an t-Impire Seán a Cúig agus a mhac Andronacas. Bhí an t-impire i ndiaidh Andronacas a chur as a oidhreacht, agus chuir sé a dara mhac, Manúil, i n-a áit. Ansin, chuaidh Andronacas i gcomhar le mac a’ tsultáin Otamánaigh, an prionsa Daivcí, ag a raibh fuath dá athair fhéin. Bhí an dís acu tógtha le díoghrais díoltais, agus thoisigh siad ag pleanáil treascartha in aghaidh a n-aithreacha. Nuair a fuarthas amach an bhrathadóireacht, d’ordaigh an sultán Múrad a hAon go ndallfaí a mhac Daivcí, agus thug sé ar an Impire Mícheál go gcinnteodh sé an ciorrú céanna dá mhac, Andronacas. Bhí an t-ádh ag Andronacas ach súil amháin a chailleadh sular cuireadh é i gcarcair san oileán Leimneos.  

B’ann a bhí sé sáinnithe gus go bhfuair sé cabhair ó na Geinéivigh agus na hOtamánaigh. Bhí sé soléir do na náisiúin sin, dís sean-naimhde do na Biosántaigh, go mbeadh sé dá dtairbhe an cogadh náireach a chothú, agus chuidigh siad leis an bhfealltóir éalú ó phríosún. D’fhill Andronacas go Cathair Chonstaintín, mar a bhuin sé amach a shean uaill-mhian. Mhair sé trí bliana mar impire, agus i rith a réimis fhealltaigh, chuir sé a athair i bpriosún, agus ghéill sé Gallipolí do na Turcaigh Otamánacha. Le cuidiú na Veinéiseach, scaoileadh Seán a Cúig amach, agus cuireadh ar ais mar impire é.  

San eadarlinn, d’éalaigh Andronacas i dtearmann na nGeinéiveach; agus é fós dírithe go míréasúnta ar an ríchathaoir, threoir sé a leantóirí chun cogaidh eile leis an impireacht a athghabháil. I ndiaidh cúpla bliain, cealadh an cogadh, agus síníodh conradh síochána. Cé go raibh sé geallta d’Andronacas i dtéarmaí an chonartha go n-aithneofaí arís é mar oidhre na himpireachta, rinne sé cogadh nua ar a athair sa bhliain 1385. Ba í a dhíth foighidne údar a bháis, agus cailleadh é i gcath sa bhliain céanna. Bhí tuilleadh tréatúireachta roimh an Impire Seán, áfach, nuair a fógraíodh cogadh eile fós air, agus a gharmhac agus chomhainmneach, Seán mac Andronacais, an fealltóir den bhabhta seo. Thimpeallaigh Seán Óg a chuid fórsaí ar Chathair Chonstaintín, agus osclaíodh na geataí dó tar éis léigir ghairid. Bhí an t-Impire Seán a Cúig amuigh ag an am, agus cha raibh morán de bhac curtha eadar an t-éilitheoir agus an ríchathaoir, a thóg sé mar impire Seán a Seacht. Cuireadh as é cúig mhí ní ba dheireanaí, áfach, nuair a tháinig an Prionsa Manúil, mac Sheáin a Cúig, le flít lán de shaighdiúirí Bhiosántacha agus Veinéiseacha le hoiread rídirí de Ródas. Ghlac Manúil cabhair Thurcach i n-a eachtra fosta agus, mar chostas a’ chuidithe sin, b’éigean dó cónaí i gcúirte a’ shultáin Béasúd a hAon, mar vasailleach. [[Íomhá:Murad II and Władysław III of Poland.jpg|mion]]D’éiligh Béasúd fosta go gcuirfí ceantar ar leith do na trádálaithe Turcacha, agus go n-aithneofaí udarás an Chadaí, is é sin, breitheamh Moslamach, a chinnteodh aon chás a mbainfí le Moslamach ar bith i gCathair Chonstaintín. Chomh maith leis sin, bheadh údarás an impire teoranta don taobh astoigh de Chathair Chonstaintín.

Ins na blianta céanna, bhí na Turcaigh ag neartú a smachta sa réigiún. Bhí cuid mhór na mBalcán cloíte acu chean fhéin, agus cailleadh an chuid eile dhóibh tar éis chath Chosaiv, mar ar rugadar buadh ar fhórsa aontaithe de Bhosnaithe agus Albánaigh, cé gur cailleadh an rí Turcach sa chath. Ainmníodh a mhac, Meithmeit, mar rí nua na dTúrcach, agus d'éiligh sé den Chailif de Chaireo go gceadófaí dó Cathair Chonstaintín a ghabháil agus go dtabharfaí dó an teideal “Sultán na Róimhe”. Thaitnigh leis na Moslamaigh an nóisean iad a bheith i n-a ngabhalaí na hImpireachta Romhánaí agus an oidhreacht stairiúil a bhain léithe. 

Ag deireadh na bliana 1393, ghair an sultán Béasúd ar gach uile dá vasáilleacha Críostaí–an t-Impire Manúil a Dó san áireamh–chuig chruinniú le n-a ndíoltas don sultán a mhionnú agus a ath-dhearbhú. Dúradh go raibh rún ag Béasúd na vasáilligh uilig a shléachtadh chomh luath agus a bheadh siad cruinnithe le chéile, ach gur athraigh sé a intinn ag an móimint deiridh. 

Bhí an t-Impire Manúil mí-shásta cheana fhéin leis a staid mar vasáilleach don sultán Otamánach, agus i ndiaidh a’ chruinnigh chinniúnaigh chuaidh sé ar turas trí chúirteanna ríoga d’iarthar na hEorpa ag lorg chuidiú na ríthe Críostaí chun na hOtamánaigh a ruaigeadh agus glóire Bhiosántach a athbhunú. Cé gur cuireadh fáilte an laoich don impire, cha raibh fonn ar na monarcaí siúd dul i gcomhrac i n-éadan na nOtamánach, agus d’fhill Manúil abhaile sa bhliain 1403, fós ag lorg fuascailte don bhfadhb Thúrcach.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=The Chronica maiora of Thomas Walsingham, 1376-1422|publisher=Boydell Press|date=2005|location=Woodbridge, Suffolk, England ; Rochester, NY|author=Thomas Walsingham, David Preest, James G. Clark|pages=p. 319}}&lt;/ref&gt;

===Seán a hOcht agus Streachailt in Aghaidh na n-Otamánach===
De réir a chéile, chuaidh Manúil ar scor, agus d’ainmnigh sé a mhac Seán mar impire na hImpireachta Biosántaí sa bhliain 1421. Mar an gcéanna le n-a athair, bhí mian ag Seán srian na nOtamánach a chaith de agus, i mbliain a chorónaithe, chonaic Seán deis i Mústafá, éilitheoir don rí-chathaoir Otamánach. Mac an iar-shultáin Béasúd a bhí ann, a bhí i gceannas ar cheannairc den bhliain 1416 in aghaidh a dhearthár, Meithmeit a hAon, an sultán Otamánach ag an am. Díbríodh Mústafá i ndiaidh na treascartha teipthe, agus d’eagraigh Meithmeit go gcuirfeadh an prionsa reibiliúnach i mbraighdeanas ar oileán Leispeos faoi coimhead Mhanúil a Dó.

Agus é sáinnithe ar deoraíocht, bhí Mústafá ar bís leis an Impireacht Otamánach a thógáil den sultán úr, Múrad a Dó, mac a dhearthár, agus bhí Seán ag iarraidh roinnt deimhnithe sula scaoilfeadh sé Mústafá saor i dtreo cogaidh. D’aimsigh an t-impire gealltanas an éilitheora sin go ngéillfí críocha áirithe do na Biosántaigh dá dtiocfaí le Mústafá na tailte a ghabháil–Gaillipoli agus na cathracha cois chósta den Mhuir Dhubh san áireamh.

Le tacaíocht mhíleata agus cabhair airgeadais den impire Biosántach, seoladh Mústafá do Gallipolí, a thóg sé go héasca, agus thit cathair i ndiaidh cathrach don phrionsa dhána. Gabhadh Geilibeolú gan chath mór, agus bhí smacht ar chaol na Dardainéile ag na fórsaí treascracha tar éis an bhua sin. Luath go leor, ghéill na gobharnóirí de Rúiméalia do Mhústafá, agus nuair a chuir Múrad arm le dul i ngleic leis an reibiliún, thréig na trúpaí arm an tsultáin le dul i bpáirt leis an éilitheoir.

Le n-a shlua agus a mhisneach méadaithe, thrasnaigh Mústafá caol na Dardainéile le dul i gcomhrac cinniúnach le Múrad a Dó. I gceannas ar arm ollmhór de 18,000 fear, thug Mústafá cath in aghaidh Mhúrad ag Loch Uluabat. Nuair a thuig Mústafá go raibh an cath caillte aige, theith sé go Gallipolí. Bhí trúpaí an tsultáin ag druidim go dlúth air, agus roimh fhada chuir siad léigear ar an chathair. Bhí Mústafá ansin ag súil le háit shabháilte a dh’fháil i gCathair Adriain, ach cloíodh an chathair sin ag fórsaí a naimhde, agus gabhadh é. 

Básaíodh Mústafá i ndóigh náireach mar go mbeadh coirpeach coiteann ann, in áit an bháis uasail a bhíodh prionsa ag súil leis. Bheadh an caitheamh sin oiriúnach más fíor maíomh an tsultáin agus na croiniceoirí Otamánacha gur phasadóir Mústafá. Ach níl an scéal soléir, agus maireann an chonspóid i measc na staraithe don lá atá inniubh ann.

D’imir an sultán Murad a Dó díoltas ar na Biosántaigh nuair a chuir sé léigear ar Chathair Chonstaintín agus scrios sé an Forlamhaí de Mhóiréa. Íslíodh na Biosántaigh ar nós ní ba náirí fós faoi théarmaí conartha nach raibh rogha acu ach a shíniú sa bhliain 1424. Socraíodh go n-íocfadh na Biosántaigh cíos-cháin de 300,000 bhonn bhliaintúil agus go ngéilfí geataí na Mara Duibhe don Impireacht Otamánach.

Bhuin Múrad II tairbhe as móiminteam an fheactais, agus rinne sé cogadh ansin ar an tSeirbia, ar an Úngair agus ar na Veinéisigh. Thit an-chuid na mBalcáin do na hOtamánaigh, agus chuireadar i gcrích gabháil na Seirbia sa bhliain 1439. Bhí an Impireacht Otamánach ag leathnú a dteorainneacha agus ag deimhniú a smachta i dtíortha nua-chloíte, nuair a bhí an Impireacht Bhiosántach íslithe, soleonta, scoite, agus ciorclaithe ag na Turcaigh.[[Íomhá:Sultan Murad II, portrait from 19th century manuscript.jpg|mion|An Sultán Múrad a Dó.]]

Thuig Seán go soléir tabhacht a’ cháis. Uair amháin eile, d’fhill impire Biosántach go Pápa le cuidiú a iarraidh, agus dhearbhaigh Pápa eile nach dtabharfaí an cuidiú sin muna mbeadh aitheantas Biosántach tugtha dá údarás reiligiúnach. Gaireadh comhairle i bhFerrara ar an ochtú lá de mhí Eanáir, ach cuireadh siar na cainteanna nuair a bhris amach an Phlá sa chathair. Aistríodh an eadarbheartaíocht go Flórans an chéad bhliain eile, mar a shocraigh na ríthe ar chrosáid nua a dhéanamh. Fógraíodh, ar dheireadh, aontú na n-Eaglaisí Thiar agus Thoir, agus arís eile spreagadh suaite i measc na mBiosántach dá dheasca. 

Tháinig an t-impire agus na patrarcaí ar ais i gCathair Chonstaintín lán sásta le n-a saothar, cinnte dearbhtha go raibh an Eaglais uilíoch ath-bhunaithe ar nós a gcloífeadh leis na traidisiúin den Eaglais Ortadocsach, agus iad siúráilte go mbeadh siad slán sábháilte ó na Turcaigh ansin faoi chosaint arm an Iarthair. Bhí dearmad faoi dhó orthu, áfach. Ní raibh siad ábalta aontú na n-Eaglaisí a dh’fhógairt sa Hagia Sóphia, chomh díoghraiseach agus a bhí na daoine in aghaidh a’ mhéid a bhí socraithe ag an chomhairle. Chomh maith leis sin, thréig na ríthe den Iarthar na pleanannaí chun cogadh a dhéanamh ar na Turcaigh. 

Léiríodh an misneach chun dúshlán a thabhairt ar Mhúrad as cearn eile nuair a d’eagraigh an Rí Vladislav a Trí na hUngáire meascán fórsaí chun cogadh a dhéanamh ar na Turcaigh. Spreagadh mothúchán dóchais as na buanna a rug Seán Húiniadaí de Thransalváin ní ba dheireanaí, ach theip air teacht i dtír ar an rath luath sin, agus cuireadh deireadh ar an bhfeachtas de dheasca easpa comh-ordaithe le n-a chomh-ghuaillí Veinéiseacha agus Ungáracha. D’imir an prionsa Seán Húiniadaí a dheis deiridh agus an Albánach Skanderbeg taobh leis nuair a thug siad aghaidh d’arm Mhúrad a Dó i gCosaiv. Throid na hairm ar feadh trí lá, agus i ndiaidh a’ chomraic fhuilltigh dhíograisigh, ba Mhúrad a thug an lá leis.      

== Titim Chathair Chonstaintin ==

Fuair Múrad a Dó bás ar an 2 Feabhra sa bhliain 1451, agus rinneadh sultán dá mhac, Meithmeit a Dó. Bhí an sultán nua go díoghraiseach dírithe ar aidhm amháin, is é sin, gabháil Chathair Chonstaintín. In ainneoin a óige agus déine a mhéine, chuaidh Meithmeit i mbun na scéime sin le plean stuaime a chuir sé i gcrích le oiread mór foighidne. 
[[Íomhá:Conquest of Constantinople, Zonaro.jpg|mion|Meithmeit á threorú an airm Turcaigh.]]
Thoisigh sé an próiseas i ndóigh pholaitiúil, inar chinntigh an sultán leislisiú na mBiosántach trí shíniú conarthaí leis na Veinéisigh. Agus é sásta siúráilte nach rachadh aon náisiún i gcabhair ar na Biosántaigh, thug Meithmeit an t-ordú chun dún chladaigh a thogáil ar bhruach a' Bhosparais le go mb’ fhéidir le n-a arm an sruth solártha a stopáil. Bhí an chathair i gcaoi náireach faoin bhliain sin, a sráideanna seanchaite agus tréigthe. Ar an darna lá de mhí Aibreáin sa bhliain 1453, thoisigh léigear Chathair Chonstaintín. Cé go raibh sí in ainm a bheith i n-a príomhchathair impireachta fós, i dháirire, bhí a ré órga caite faoin lá úd, agus b'ach 7,000 fhear aici a thógfadh arm chun an chathair a chosaint. Nuair a bhí na trúpaí truacanta ghá gcruinniú in ullmhú don chath scáthmhar, bhí ambasadóirí Biosántacha i mbun iarrachta práinní trí chuirtí an Iarthair, ag agair agus ag iompú ar na ceannairí Laidineacha go gcuirfidís saighdiúirí le Cathair Chonstaintín a shábháil.

Ar taobh amuigh de na múrtha, bhí arm ollmhór Moslamach grupáilte, 80,000 saighdiúir proifisiúnta, le cois comhraiceoirí breise mar chathlán tacaíochta. Trí stuaime, trí fhoighdne agus trí stratéis chiallmhar, tháinig na Turcaigh ar tí na buaidhe, agus cha chuirfeadh Meithmeit an buntáiste i bhfiontar ag an phoinnte sin den bhfeachtas. 

D’ordaigh an sultán go dtógfaí droichead ollmhór snámha le cumarsáid eadar an t-arm agus an cabhlach a dh’éascú. Tógadh túr ionsaithe fosta, chun aidhm ní ba chruinne a fháil ar mhúrtha Chathair Chonstaintín. Lá agus oídhche, dhírigh na Turcaigh gunnaí móra ar na múrtha cosanta go dtí go bhfacthas bearna ag Geata Naomh Rómanós. Agus an chathair ar tí titime, seoladh téarmaí géillte don Impire Constaintín. D’ofráil Meithmeit post mar vasailleach de chaladh éigin dá ngeillfeadh Constaintín an chathair dó. Dhiúltaigh an t-impire an tairicsint náireach, cé go raibh fhios aige go raibh an chathair chaillte. Thóg sé an Eocairist ag an Hagia Sóphia, sular fhill sé don phálás den uair dheireanach. Chruinnigh Constaintín a chuid freastálaí, agus d’iarr sé go dtabharfaidís a maithiúnas dó as aon chion a d'fhéadfadh a bheith déanta aige in a n-aghaidh. D’imigh sé leis ansin ar dhroim eich le n-a bhás a dh’fháil.

An oídhche roimh ghabháil na cathrach, bhí guthanna na mílte Moslamach aontaithe in adhradh le clos do na cosantóirí, agus an toradh de ag léiriú aontachta agus dhisclipín an namhad. Mhínigh an sultán dá arm go gcuirfeadh na foirgnimh mhóra i leith dó fhéin, ach, seachas sin, go raibh cead acu an chathair go léir a chreachadh, agus na mná uile a thógáil dóibh fhéin. 

Roimh bhreacadh lae, thoisigh an ionnsaí deiridh, agus thug na hOtamánaigh ruathar ar gach taobh na cathrach. Bhí na múrtha clúdaithe le hionraitheoirí ar feadh a n-imlíne, a fhad’s a bhí a gcomrádaithe ag teacht isteach tríd an bhearna a rinneadh an lá roimhe. Throid na cosantóirí go cróga díograiseach agus, ar dtús, bhí an chuma ann go d’fhéadfaidís an lá a bhaint amach. Thit colún i ndiaidh colúin de na Moslamaigh, ach cuireadh saighdiúirí nua in a n-áit chomh luath agus a cailleadh iad. I ndiaidh chúpla uaire, gortaíodh Iústainiánaí, marascal an airm Bhiosántaigh, tubaiste a chuir a chuid trúpaí trí chéile.
[[Íomhá:Benjamin-Constant-The Entry of Mahomet II into Constantinople-1876.jpg|mion]]
D’aithin an sultán an mí-eagar a chruthaigh cailliúint a gceannaire i measc na mBiosántach, agus thug sé an t-ordú don bhfathach Hasán d’Uluabad chun an balla a ionsaí. Shroich an fathach agus a chuid fear barr a’ túir, a bhí os cionn an bhearna a rinne na hOtamánaigh sa mhúr cosanta. Bhí an t-impire ann, ag díriú a thrúpaí, agus chaith sé de ansin a fheisteas ríoga, agus chuaidh sé i mbun comhraic ucht le hucht leis na Moslamaigh. Maraíodh an fathach agus a íochtaráin a bhí sé ghá dtreorú sa chomhrac uathbhásach, ach bhí míllte dá chomrádaithe ag rúid tríd an bhealach chéanna. Throid na cosantóirí go fíochmhar in aghaidh slua ollmhóir d’Otamánaigh, ach sléachtadh iad go léir, Constaintín fhéin san áireamh. Leis sin, cailleadh an múr do na hOtamánaigh, a bhrúigh ansin isteach sa chathair, agus iad ag saitilt thar corp an impire mhartraithe.  

Leis na múrtha cloíte ag na Moslamaigh, theith na sibhialtaigh chuig an Hagia Sóphia. Bhí siad plódaithe astoigh sa mhór-eaglais sin nuair a bhí na hOtamánaigh a sléachtadh trí sráideanna na cathrach. Roimh fhada, bhris na hionsaitheoirí isteach san eaglais mar a rinne siad ainghníomh náire uathbhásach. Na mná agus na páistí a mhair an foréigean, tógadh iad mar sclábhaí. Faoi mheán lae, bhí an chathair iomlán faoi smacht na Moslamach, agus chuaidh an sultán ag marcaíocht trí Chathair Chonstaintín. Nuair a shroich sé an Hagia Sóphia, d’ordaigh sé go bhfógrófaí as balcóin na heaglaise go mbeadh an foirgneamh naofa i n-a mhosc as an uair sin amach. Bhí scéal bhás an impire ghá scaipeadh tríd an chathair, ach dhiúltagh na daoine don tuairisc mar ráfla mhearbhall cogaidh. Leis an drochscéal a chruthú, thaispeáin na Moslamaigh claigeann an impire do phobal Chathair Chonstaintín, sular seoladh é ar turas na gcathracha móra den domhan Gréagach.

Bhí 100,000 Biosántach i n-a gcónaí sa chathair ag an uair a gabhadh í. Den phobal sin, sléachtadh 40,000 duine, eadar shaighdiúirí a cailleadh i rith a’ chomhraic agus shibhialtaigh ar dúnmharaíodh san aingníomh i n-a dhiaidh. Tógadh 50,000 mar sclábhaithe. Spáráladh tuairim 10,000 saothraithe lathaí den sléachtadh agus den sclábhaíocht. D’éalaigh siad na tragóidí a d’fhulaing an mhórchuid dá muinntir de bhrígh gur bhraith glaineacht agus sláinte na cathrach orthu. Cathair Mhoslamach a bheadh ann den lá sin go dtí an lá a thá inniubh ann, ar dtús mar lárionad chumhacht na hImpireachta Otamánaí, agus, ní b’fhaide, mar phríomhchathair Phoblacht na Tuirce.

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

{{DEFAULTSORT:Impireacht Bhiosántach, An}}
[[Catagóir:Impireacht na Róimhe]]
[[Catagóir:Impireacht Bhiosántach]]
[[Catagóir:Impireachtaí]]</text>
      <sha1>1u9zx1khxqe9mvu8x4zykiowwyy40hx</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Biddy Jenkinson</title>
    <ns>0</ns>
    <id>23648</id>
    <revision>
      <id>1318041</id>
      <parentid>1284373</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T20:01:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1318041</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3776" sha1="fn9fjugzysm7bafsi9x7d6qncywldye" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

File, drámadóir, gearrscéalaí agus scríbhneoir do leanaí as [[Baile Átha Cliath]] is ea '''Biddy Jenkinson''' (ainm cleite), '''Máire Ní Aodh''' is fíorainm di. Rugadh í sa bhliain 1949.  D'fhreastail sí ar [[Coláiste na hOllscoile, Corcaigh|Choláiste na hOllscoile, Corcaigh]]. 

Naoi gcinn de leabhair filíochta atá tagtha ó pheann Biddy Kenkinson ó foilsíodh ''Baisteadh Gintlí'' i 1986.&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ceiliuradh-ar-shaothar-bhiddy-jenkinson-sa-taibhdhearc/|teideal=Ceiliúradh ar shaothar Bhiddy Jenkinson sa Taibhdhearc|dáta=2025-10-22|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-10-22}}&lt;/ref&gt; Tá dhá bhailiúchán gearrscéalta agus drámaí foilsithe aici chomh maith.

Tá sé ráite go bhfuil Jenkinson ag iarraidh léargas nua a thabhairt ar bhunús naofa an [[dúlra]] agus ar a ndéanann na mná lena chothú.&lt;ref&gt;Biddy Jenkinson , an dán 'Suantraí na Máthar Sini': http://www.lyrikline.org/en/poems/suantrai-na-mathar-sini-2428#.&lt;/ref&gt; Tá suim mhór aici sa [[Traidisiún Liteartha na nGael|traidisiún liteartha]]. Tá rogha déanta aici den [[An Ghaeilge|Ghaeilge]] mar theanga chruthaitheach agus deir sí go bhfuil sí go mór i gcoinne an éilimh go n-aistreofaí gach saothar Gaeilge go Béarla gan mhoill.&lt;ref&gt;Luaite in Maureen E. Mulvihill, 'Biddy Jenkinson (1949 -),' ''Irish Women Writers: An A-to-Z Guide'', Alexander G. Gonzalez, Greenwood Preas 2006, ISBN 0-313-32883-8.&lt;/ref&gt; Moladh a saothar as a dhianmhothú, a ghreann agus a ilghnéitheacht.&lt;ref&gt;Mulvihill, 2006.&lt;/ref&gt;

Bhí sí ina heagarthóir ar ''Éigse Éireann/Poetry Ireland Review'' ón mbliain 2000 go dtí an bhliain 2001.

Údar suntais dearcadh Jenkinson faoin aistriúchán agus í den tuairim nach gá go n-aistreofaí gach saothar a fhoilsítear i nGaeilge go Béarla, agus an Ghaeilge roghnaithe aici féin mar mheán cruthaitheach.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Saothar ==

=== Filíocht ===
* ''Baisteadh gintlí'' (Coiscéim, 1987)
* ''Uiscí Beatha'' (Coiscéim, 1988)
* ''Dán na hUidhre'' (Coiscéim, 1991)
* ''Amhras Neimhe'' (Coiscéim, 1997)
* ''Rogha Dánta'' (Cló Ollscoil Chorcaí, 1999/2000), Seán Ó Tuama agus Siobhán Ní Fhoghlú, eag.
* ''Mis'' (Coiscéim, 2001)
* ''Oíche Bhealtaine'' (Coiscéim, 2005)
* ''Táinrith'' ([[Coiscéim]], 2013)

* ''Sceilg na Scál'' (Coiscéim 2017)

=== Prós ===
* ''[[Duinnín Bleachtaire ar an Sceilg|Duinnín Bleachtaire ar an Sceilig]]'' (Coiscéim, 2011)
* ''[[An tAthair Pádraig Ó Duinnín – Bleachtaire|An tAthair Pádraig Ó Duinnín Bleachtaire]]'' (Coiscéim, 2008)
* ''An Grá Riabhach'' (Coiscéim, 1999)

=== Drámaí ===
* ''An Bhanríon Bess agus Gusaí Gaimbín'' (Coiscéim, 2007)
* ''Púca Púca'' (Coiscéim, 2005)

== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.beo.ie/alt-leabharmheas-an-bhanrion-bess-agus-gusai-gaimbin.aspx Leabharmheas: An Bhanríon Bess agus Gusaí Gaimbín]
* [https://web.archive.org/web/20121012083918/http://www.rte.ie/radio1/scribhneoiri/1195689.html Biddy Jenkinson á plé ar chlár raidió]

== Naisc sheachtracha ==
* [https://portraidi.ie/ga/biddy-jenkinson/ Portráidí: Biddy Jenkinson]

== Nótaí ==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Jenkinson, Biddy}}
[[Catagóir:Biddy Jenkinson| ]]
[[Catagóir:Daoine as Baile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Mná Éireannacha]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1949]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí scéalta bleachtaireachta]]
[[Catagóir:Údair Ghaeilge]]
[[Catagóir:Filí Gaeilge]]
[[Catagóir:Úrscéalaithe Gaeilge]]
[[Catagóir:Gearrscéalaithe Éireannacha]]
[[Catagóir:Drámaíocht na Gaeilge]]
[[Catagóir:Drámadóirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Alumni Choláiste na hOllscoile, Corcaigh]]</text>
      <sha1>fn9fjugzysm7bafsi9x7d6qncywldye</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Deasman Piréineach</title>
    <ns>0</ns>
    <id>26342</id>
    <revision>
      <id>1318073</id>
      <parentid>1183998</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T06:48:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1318073</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3320" sha1="h3nbige1s0kiis0qq8y1lrmh14v1urk" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
Saghas ainmhí is ea an '''Deasman Piréineach''' (''Galemys pyrenaicus''). [[Mamach]] atá ann. Bíonn sé le fáil in aibhneacha sna sléibhte &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.bbc.co.uk/nature/wildfacts/factfiles/599.shtml |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2012-07-23 |archivedate=2012-11-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121114185707/http://www.bbc.co.uk/nature/wildfacts/factfiles/599.shtml }}&lt;/ref&gt;i dtuaisceart na Spáinne agus na Portaingéile, chomh maith le deisceart na Fraince.

== Tacsanomaíocht ==
Is é ''Galemys pyrenaicus'' an t-aon speiceas amháin sa ghéineas úd '''''Galemys'''''. Baineann sé le ''Talpidae'', fine na g[[caochán]]. 

== Cur síos ==
Bíonn sé 11 - 16cm (4.3 - 6.3 orlach) ar fhad agus eireaball 12 - 16 cm (4.7 - 6.3 orlach) ar fhad aige. Bíonn sé 35 - 80 gram (1.2 to 2.8 unsa) ar meáchan. Maireann sé trí bliana go leith ar a laghad. Itheann siad feithidí agus [[séacla]]í.

== Caomhnú ==
Tá ''Galemys pyrenaicus'' &quot;leochaileach&quot; mar speiceas. Cuireann truailliú uisce isteach orthu agus maireann iascairí agus an mhinc Mheiriceánach iad.

== Tagairtí ==
{{reflist}}

== Naisc ==
* [[ARKive]] - [http://www.arkive.org/species/GES/mammals/Galemys_pyrenaicus/ images and movies of the Pyrenean desman ''(Galemys pyrenaicus)''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090107173731/http://www.arkive.org/species/GES//mammals/Galemys_pyrenaicus/ |date=2009-01-07 }}
* [http://atlas.parcsnationaux.org/pyrenees/Img/C12-14.gif Carte de répartition du Desman] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20081116163619/http://atlas.parcsnationaux.org/pyrenees/Img/C12-14.gif |date=2008-11-16 }} au niveau du [[Parc national des Pyrénées]]
* [http://abela.ariegenature.fr/Desman/Desman.html Site du sur le Desman] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20100326122351/http://abela.ariegenature.fr/Desman/Desman.html |date=2010-03-26 }} par Alain Bertrand, chercheur et spécialiste du Desman
* [http://www.inra.fr/opie-insectes/pdf/i148bertrand-didier.pdf Le Desman des Pyrénées] – par Alain Bertrand et Bruno Didier - paru dans ''[[Insectes]]'' n°148 (2008)
* [http://www.iucnredlist.org/apps/redlist/details/8826/0 IUCN Red List of Threatened Species]
* [http://www.rios-galegos.com/mam2.htm Galemys pyrenaicus. Auganeira. (Desmán de los Pirineos)]

== Leabharliosta ==
* M. Némoz et Alain Bertrand, Plan national d'actions en faveur du Desman des Pyrénées (Galemys Pyrenaicus) : 2009-2014, Société Française pour l'Étude et la Protection des Mammifères / Ministère de l'Écologie, de l'Énergie, du Développement Durable et de l'Aménagement du Territoire, 2009, 151 p.
* Ronald M. Nowak: Walker's Mammals of the World. The Johns Hopkins University Press, Baltimore 1999, ISBN 0-8018-5789-9.
* Vigo, Marta: Guia dels mamífers terrestres de Catalunya. Enciclopèdia Catalana, col·lecció Pòrtic Natura, núm. 18. Barcelona, maig del 2002. ISBN 84-7306-680-4, planes 28-29.
* HUTTERER, R. Order Soricomorpha. In: WILSON, D. E.; REEDER, D. M. (Eds.). Mammal Species of the World: A Taxonomic and Geographic Reference. 3. ed. Baltimore: Johns Hopkins University Press, 2005. v. 1, p. 220-311.

{{síol ainmhí}}

[[Catagóir:Pyrenees]]
[[Catagóir:Talpidae]]
[[Catagóir:Mamaigh]]</text>
      <sha1>h3nbige1s0kiis0qq8y1lrmh14v1urk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Doimnic Mac Giolla Bhríde</title>
    <ns>0</ns>
    <id>32390</id>
    <revision>
      <id>1318074</id>
      <parentid>1213544</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T07:33:20Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1318074</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2214" sha1="eq1rd3i7yuzf1t9lwwtaoq1oz5gc1m9" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is amhránaí [[sean-nós|sean-nóis]] é '''Doimnic Mac Giolla Bhríde'''. Is cumadóir ceoil é agus seinneann sé roinnt uirlisí ceoil.

Is as an gCarraig sna [[Doirí Beaga]], [[Contae Dhún na nGall|Tír Chonnaill]] ó dúchas Doimnic. Ba ó leithéidí Cháitlín Ní Dhomhnaill, a bhí ina comharsan aige, a fuair sé a chuid amhráin, chomh maith le bheith ag éisteacht le ceoltóirí mar Lillis Ó Laoire, Annie Eoghain Éamoinn, Mairéad Ní Mhaonaigh agus ón mháthair Nellie, atá í féin ina scoith cheoltóir.

Rinne Doimnic Mac Giolla Bhríde staidéar ar an cheol san ollscoil. 

Tá Doimnic ina stiúrthóir ar [[Chór Thaobh a’ Leithid]], i n[[Gaoth Dobhair]], a bhunaigh sé i [[2002]], agus ar Chór Loch Laoi i m[[Béal Feirste]].

Sa bhliain [[2004]] d'eisigh Doimnic a chéad cheirnín, &quot;''Saol na Suáilce''&quot;.

Bhain Doimnic [[Corn Uí Riada|Comórtas Chorn Cuimhneacháin Sheáin Uí Riada]] amach ag [[Oireachtas na Gaeilge|Oireachtas]] na Samhna [[2009]].&lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.irishtimes.com/newspaper/theticket/2012/0727/1224320865429.html |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2013-06-29 |archivedate=2013-03-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130306145621/http://www.irishtimes.com/newspaper/theticket/2012/0727/1224320865429.html }}&lt;/ref&gt;

D’eisigh Doimnic ceirnín &quot;''Guaillimh a’ Chéile''&quot; in éineacht Griogair Labhruidh, rogha amhráin as [[Éirinn]] agus [[Albain]]. 

== Naisc ==
* [http://www.doimnic.com Suíomh Doimnic.com]
* [http://www.youtube.com/9V0pHFim9uU Agallamh le Doimnic Mac Giolla Bhríde], ar [[Youtube]], [[BBC]], [[2012]].
* [http://www.youtube.com/5nrf-C5teQA Doimnic Mac Giolla Bhríde], ag casadh Seán Ó Duibhir an Ghleanna ar [[Youtube]], [[TG4]], [[2011]].

== Tagairtí ==
{{reflist}}


{{DEFAULTSORT:Giolla Bhríde, Doimnic Mac}}

[[Catagóir:Amhránaithe ar an Sean-Nós]]
[[Catagóir:Amhránaithe Éireannacha]]
[[Catagóir:Ceoltóirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Dhún na nGall]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Buaiteoirí Ghradam NÓS sa rannóg Albam na Bliana (Amhráin Thraidisiúnta)]]
[[Catagóir:Gearrliostaí Ghradam NÓS sa rannóg Amhrán na Bliana]]</text>
      <sha1>eq1rd3i7yuzf1t9lwwtaoq1oz5gc1m9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>BBC Raidió Uladh</title>
    <ns>0</ns>
    <id>33682</id>
    <revision>
      <id>1318013</id>
      <parentid>1306046</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T14:31:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1318013</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1076" sha1="4jlx67yyr94st0w7eq6fl5guow2pb5y" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}

Stáisiún [[raidió]] is ea '''BBC Raidió Uladh''', atá bunaithe i m[[Béal Feirste]], Contae Aontroma agus is cuid de [[BBC Thuaisceart Éireann]] é. Is é an stáisiúin is mó a bhfuil gnaoi an phobail air i d[[Tuaisceart Éireann]] agus áirítear nuacht, caint, gnéchláir, ceol agus spórt i measc raon a gcuid clár. Craoltar feasacháin nuachta de ghnáth ar seacht lá na seachtaine ó 07:00 uair an chloig go dtí meán oíche, ach ní bhíonn siad ach i m[[Béarla]] amháin.

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Naisc sheachtracha‎ ==
* [http://www.bbc.co.uk/radioulster/ BBC Raidió Uladh]
* [http://www.bbc.co.uk/programmes/b007cpvp BBC - Cláir - ''Blas'']
* [http://www.bbc.co.uk/northernireland/schools/4_11/attic/ailear/ BBC - Cláir - ''An tÁiléar Draíochta'']
* [https://web.archive.org/web/20130914053555/http://www.bbc.co.uk/northernireland/schools/subject/4_11/Irish BBC - Scoileanna - Acmhainní]

[[Catagóir:BBC]]
[[Catagóir:Stáisiúin raidió i dTuaisceart Éireann]]
[[Catagóir:BBC Thuaisceart Éireann]]</text>
      <sha1>4jlx67yyr94st0w7eq6fl5guow2pb5y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>European Border Breakers Awards</title>
    <ns>0</ns>
    <id>34882</id>
    <revision>
      <id>1318080</id>
      <parentid>1252912</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T10:22:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1318080</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="14090" sha1="qiukdd8xds2n69hfxp3a24y0obn4zll" xml:space="preserve">{{Athbhreithniú}}
{{glanadh-mar|Litriú, gramadach, stíl, srl}}
{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}

[[Íomhá:EBBA Awards 2012 -- Selah Sue wins Public Choice Award -- by Mike Breeuwer.jpg‎|thumb|rechts||250px| Duais na mBristeoirí Teorann san Eoraip 2012 - Selah Sue - le Mike Breeuwer]] Gach bliain aithníonn '''Duaiseanna na mBristeoirí Teorann san Eoraip''' ('''EBBA''')&lt;ref&gt;[http://ec.europa.eu/culture/our-programmes-and-actions/prizes/european-border-breakers-awards_en.htm]&lt;/ref&gt; an rath a tháinig ar 10 n-ealaíontóir nó ngrúpa a shroicheann lucht éisteachta lasmuigh dá dtíortha féin leis an gcéad albam uathu a eisíodh go hidirnáisiúnta sa bhliain roimhe sin. Ar bhuaiteoirí Dhuais na mBristeoirí Teorann san Eoraip áirítear Adele, Tokio Hotel, The Baseballs, Zaz, Lykke Li, Milow, [[Katie Melua]], [[Damien Rice]], Caro Emerald, Stromae and Mumford &amp; Sons.&lt;ref&gt;[http://www.subba-cultcha.com/news/article.php?contentID=22143 &quot;Buaiteoirí Dhuaiseanna Eorpacha na mBristeoirí Teorann 2011&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20101207231600/http://www.subba-cultcha.com/news/article.php?contentID=22143 |date=2010-12-07 }}, Subba-cultcha.com. Arna aisghabháil 19 Meán Fómhair 2011&lt;/ref&gt;
== Eagrú ==
An Coimisiún Eorpach a sheol Duaiseanna EBBA agus is duaiseanna de chuid an Aontais Eorpaigh iad.&lt;ref name=&quot;Talktoeu&quot;&gt;[http://www.talktoeu.ie/?p=2386, &quot; Treoir d'fhéilte ceoil sa bhaile agus san AE &quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20131024143603/http://www.talktoeu.ie/?p=2386%2C |date=2013-10-24 }}, Talktoeu.ie. Arna aisghabháil 19 Meán Fómhair 2011&lt;/ref&gt; Fundúireacht Noorderslag, a bhfuil de chúram uirthi dáileadh phopcheoil na hEorpa a spreagadh, a eagraíonn an roghnú agus searmanas an bhronnta.&lt;ref&gt;[http://www.eurosonic-noorderslag.nl/en/about/ &quot; I dTaobh Eurosonic Noorderslag&quot;], ''Eurosonic-noorderslag.nl''. Arna aisghabháil 18 Meán Fómhair 2011&lt;/ref&gt;[[Íomhá:EBBA Awards 2012 -- All Winners - by Mike Breeuwer.jpg|thumb|rechts||250px| Duais na mBristeoirí Teorann san Eoraip 2012 - Na buaiteoirí uile - le Mike Breeuwer]]

== Comhpháirtithe ==
* European Broadcasting Union (EBU)&lt;ref name=&quot;Partners EBBA&quot;&gt;[http://www.eurosonic-noorderslag.nl/en/awards/ebba-awards/ &quot; Duaiseanna EBBA&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110923030908/http://www.eurosonic-noorderslag.nl/en/awards/ebba-awards/ |date=2011-09-23 }}, ''Eurosonic-noorderslag.nl''. Arna aisghabháil 19 Meán Fómhair 2011&lt;/ref&gt;
* Clár Mhalartú Buanna na hEorpa (ETEP), a chruthaíonn líonra idir fhéilte popcheoil Eorpacha, rud a éascaíonn áirithint bannaí ceoil ó lasmuigh dá dtír dhúchais.&lt;ref name=&quot;Partners EBBA&quot;/&gt; Fairis sin, tugann sé eolas do na meáin faoi ealaíontóirí Eorpacha atá ag teacht chun cinn.&lt;ref&gt;[http://www.etep.nl &quot; Clár Mhalartú Buanna na hEorpa&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20190503225003/https://etep.nl/ |date=2019-05-03 }}, Etep.nl. Arna aisghabháil 19 Meán Fómhair 2011&lt;/ref&gt;

== Buaiteoirí a roghnú ==
Is ar bhonn na gcritéar seo a leanas a roghnaítear na healaíontóirí nó na grúpaí a ainmnítear do Dhuaiseanna na mBristeoirí Teorann san Eoraip: 
* Rath na chéad eisiúna idirnáisiúnta i dtíortha Eorpacha eile seachas tír dhúchais an ealaíontóra sa bhliain roimhe sin. 
* Am seinnte raidió a thug Aontas Craolacháin na hEorpa (EBU) don ealaíontóir ar a gcainéil raidió. 
* Rath an ealaíontóra ag féilte Eorpacha (ETEP) lasmuigh dá tír/thír dhúchais.&lt;ref&gt;[http://www.europeanborderbreakersawards.eu/content/selection-criteria &quot;Critéir roghnúcháin &quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20111107232944/http://www.europeanborderbreakersawards.eu/content/selection-criteria |date=2011-11-07 }}, Europeanborderbreakersawards.eu. Arna aisghabháil 19 Meán Fómhair 2011&lt;/ref&gt;
== Duais Rogha an Phobail ==
Ó 2010, bíonn vótáil ar líne le teacht ar an mbuaiteoir Dhuais EBBA a gheobhaidh Duais Rogha an Phobail, anuas ar ar ngnáthdhuais.&lt;ref name=&quot;EC&quot;&gt;[http://ec.europa.eu/culture/our-programmes-and-actions/prizes/european-border-breakers-awards_en.htm &quot; Duais an Aontais Eorpaigh do Cheol Comhaimseartha&quot;], Ec.europa.eu. Arna aisghabháil 19 Meán Fómhair 2011&lt;/ref&gt; An chéad bhuaiteoir, b'shin an t-amhránaí-cumadóir ceoil Milow.&lt;ref&gt;[http://encore.celebrityaccess.com/?encoreId=230&amp;articleId=33702 &quot; Bhuaigh Milow an Chéad Rogha an Phobail ag EBBA!&quot;], Encore.celebrityaccess.com. Arna aisghabháil 19 Meán Fómhair 2011&lt;/ref&gt; Bhuaigh an banna raic is roll Gearmánach The Baseballs in 2011.&lt;ref&gt;[http://www.eurosonic-noorderslag.nl/en/press/headlines/ebba-awards-the-baseballs-winnen-public-choice-award/ &quot;Duaiseanna EBBA: bhuaigh The Baseballs Duais Rogha an Phobail&quot;], Eurosonic-noorderslag.nl. 12 Eanáir 2011&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:EBBA Awards 2012 -- Anna Calvi -- by Mike Breeuwer.jpg|thumb|rechts||250px| Duais na mBristeoirí Teorann san Eoraip 2012 - Anna Calvi - le Mike Breeuwer]]

== An seó ==
Ó 2009 bíonn searmanas na nduaiseanna ar siúl in Eanáir gach bliain, le linn na féile [[:en:Eurosonic Noorderslag| Eurosonic Noorderslag]], i gcathair Groningen na hÍsiltíre,arna léiriú ag an aoi is ceoltóir BBC Jools Holland.&lt;ref name=&quot;EC&quot;/&gt; Ceolann buaiteoirí Dhuais EBBA beo i rith an tseó, agus le linn na féile féile féin. Tugtar cuireadh do bhuaiteoirí na mblianta roimhe sin casadh mar aíonna speisialta. Taifeadann an cainéal craolacháin poiblí NOS/NTR and searmanas agus craoltar trí NET3 é.&lt;ref&gt;[http://www.nps.nl/page/programma/3983/popmuziek/nieuws/detail/982/eurosonicnoorderslag-bij-de-ntr-op-tv-en-radio- &quot; Programma &quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20140203213641/http://www.nps.nl/page/programma/3983/popmuziek/nieuws/detail/982/eurosonicnoorderslag-bij-de-ntr-op-tv-en-radio- |date=2014-02-03 }}, Nps.nl. 8 Eanáir 2011&lt;/ref&gt; Craoltar an seó gach bliain ar roinnt cainéal teilifíse Eorpach.

== Cúlra ==
An Coimisiún Eorpach a thionscain Duaiseanna EBBA in 2004.&lt;ref name=&quot;Talktoeu&quot;/&gt; Trí na duaiseanna, tá faoin gCoimisiún Eorpach cúrsaíocht thrasteorann an phopcheoil a spreagadh agus aird a tharraingt ar mhór-éagsúlacht ceoil na hEorpa. Clár Cultúir an Aontais Eorpaigh a thacaíonn le Duaiseanna na mBristeoirí Teorann san Eoraip, agus tá faoi soghluaisteacht thrasteorann na n-ealaíontóirí is na ngairmiúlach ceoil a spreagadh; cúrsaíocht thrasteorann an aschurtha chultúrtha is ealaíne a mhisniú; agus comhphlé idirchultúrtha a chothú.&lt;ref name=&quot;EC&quot;/&gt;

== Buaiteoirí Dhuaiseanna EBBA 2012 ==
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;72%&quot;
!! width= &quot;15%&quot; style=&quot;text-align:left;&quot;| Tír
!! width= &quot;35%&quot; style=&quot;text-align:left;&quot;| Ealaíontóir
!! width=&quot;50%&quot; style=&quot;text-align:left;&quot;| Albam
|-bgcolor=#ffffff
|-
| [[An Ostair]]  || Elektro Guzzi || Elektro Guzzi
|-
| [[An Bheilg]] || Selah Sue || Selah Sue
|-
| [[An Danmhairg]] || Agnes Obel || Philharmonics
|-
| [[An Fhrainc]] || Ben l’Oncle Soul || Soulman
|-
| [[An Ghearmáin]] || Boy || Mutual Friends
|-
|| [[Éire]] || James Vincent McMorrow || Early in the Morning
|-
|| [[An Ísiltír]]  || Afrojack || Lost and Found
|-
| [[An Rómáin]]  || [[Alexandra Stan]] || Saxobeats
|-
| [[An tSualainn]] || [[Swedish House Mafia]] || Until One
|-
|  [[An Ríocht Aontaithe]]|| Anna Calvi ||  Anna Calvi
|-
|}

Buaiteoir Dhuais Rogha an Phobail: Selah Sue

== Buaiteoirí Dhuaiseanna EBBA 2011 ==
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;72%&quot;
!! width= &quot;15%&quot; style=&quot;text-align:left;&quot;| Tír
!! width= &quot;35%&quot; style=&quot;text-align:left;&quot;| Ealaíontóir
!! width=&quot;50%&quot; style=&quot;text-align:left;&quot;| Albam
|-bgcolor=#ffffff
|-
| [[An Danmhairg]] || Aura Dione || Columbine
|-
| [[An Ghearmáin]] || The Baseballs || Strike
|-
| [[An Fhrainc]] || Zaz || ZAZ
|-
| [[An Iorua]] || Donkeyboy || Caught
|-
|| [[An Rómáin]]  || Inna || Hot
|-
|| [[An Ostair]]  || Saint Lu || Saint Lu
|-
| [[An Ríocht Aontaithe]] || [[Mumford &amp; Sons]] || Sigh No More
|-
| [[An tSualainn]] || Miike Snow || Miike Snow
|-
|  [[An Ísiltír]] || Caro Emerald || Deleted Scenes From The Cutting Room
|-
| [[An Bheilg]] || Stromae || Cheese
|}
Buaiteoir Dhuais Rogha an Phobail: The Baseballs

== Buaiteoirí Dhuaiseanna EBBA 2010 ==
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;72%&quot;
!! width= &quot;15%&quot; style=&quot;text-align:left;&quot;| Tír
!! width= &quot;35%&quot; style=&quot;text-align:left;&quot;| Ealaíontóir
!! width=&quot;50%&quot; style=&quot;text-align:left;&quot;| Albam
|-bgcolor=#ffffff
|-
| [[An Bheilg]] || Milow || Milow
|-
| [[An Ríocht Aontaithe]] || Charlie Winston || Hobo
|-
| [[An Ghearmáin]] || [[Peter Fox]] || Stadtaffe
|-
| [[An Ostair]]  || Soap&amp;Skin ||Lovetune for Vacuum
|-
|| [[An Eastóin]] || Kerli || Love Is Dead
|-
|| [[An tSualainn]] || Jenny Wilson || Hardships
|-
| [[An Phortaingéil]] || Buraka Som Sistema || Black Diamond
|-
| [[An Fhrainc]] || Sliimy || Paint Your Face
|-
|  [[An Ísiltír]] || [[Esmée Denters]] || Outta Here
|-
| [[An Iodáil]] || Giusy Ferreri || Gaetana
|}
Buaiteoir Dhuais Rogha an Phobail: Milow

== Buaiteoirí Dhuaiseanna EBBA 2009 ==
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;72%&quot;
!! width= &quot;15%&quot; style=&quot;text-align:left;&quot;| Tír
!! width= &quot;35%&quot; style=&quot;text-align:left;&quot;| Ealaíontóir
!! width=&quot;50%&quot; style=&quot;text-align:left;&quot;| Albam
|-bgcolor=#ffffff
|-
| [[An Fhrainc]] || Aaron || Artificial Animals Riding on Neverland
|-
| [[An Ríocht Aontaithe]] || [[Adele]] || [[19 (albam Adele)|19]]
|-
| [[An Danmhairg]] || Alphabeat || Alphabeat
|-
| [[An Ghearmáin]] || Cinema Bizarre || Final Attraction
|-
|| [[An Fhrainc]] || The Dø || A Mouthfull
|-
|| [[An Ísiltír]]  || Kraak &amp; Smaak || Boogie Angst
|-
| [[An Danmhairg]] || Ida Corr || One
|-
| [[An tSualainn]] || Lykke Li || Youth Novels
|-
|  [[Éire]]|| [[The Script]] || The Script
|-
| [[An Ríocht Aontaithe]] || [[The Ting Tings]] || We Started Nothing
|}

== Buaiteoirí Dhuaiseanna EBBA 2008 ==
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;72%&quot;
!! width= &quot;15%&quot; style=&quot;text-align:left;&quot;| Tír
!! width= &quot;35%&quot; style=&quot;text-align:left;&quot;| Ealaíontóir
!! width=&quot;50%&quot; style=&quot;text-align:left;&quot;| Albam
|-bgcolor=#ffffff
|-
| [[An Bheilg]] || Reborn || Fools Rush In
|-
| [[An Danmhairg]] || Dúné || We are in there, you are out there
|-
| [[An Fhionlainn]] || Sunrise Avenue || On The Way To Wonderland
|-
| [[An Fhrainc]] || Ayo || Joyful
|-
|| [[An Ghearmáin]] || Cascada || Everytime We Touch
|-
|| [[Éire]] || Dolores O'Riordan || Are You Listening?
|-
| [[An Pholainn]] || Hemp Gru || Klucz
|-
| [[An Spáinn]] || Miguel Ángel Muñoz || M.A.M.
|-
|  [[An tSualainn]]|| [[Basshunter]] || [[LOL (albam Basshunter)|LOL &lt;(^^,)&gt;]]
|-
| [[An Ríocht Aontaithe]] || [[The Fratellis]] || Costello Music
|}

== Buaiteoirí Dhuaiseanna EBBA 2007 ==
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;72%&quot;
!! width= &quot;15%&quot; style=&quot;text-align:left;&quot;| Tír
!! width= &quot;35%&quot; style=&quot;text-align:left;&quot;| Ealaíontóir
!! width=&quot;50%&quot; style=&quot;text-align:left;&quot;| Albam
|-bgcolor=#ffffff
|-
| [[An Bheilg]] || Gabriel Ríos || Ghostboy
|-
| [[An Ghearmáin]] || Tokio Hotel || Schrei
|-
| [[An Fhrainc]] || Ilona Mitrecey || Un monde parfait
|-
| [[An Ghréig]] || Elena Paparizou || My Number One
|-
|| [[An Ríocht Aontaithe]] || Corinne Bailey Rae || Corinne Bailey Rae
|-
|| [[Éire]] || Celtic Woman || Celtic Woman
|-
| [[An Iodáil]] || Vittorio Grigolo || In the Hands of Love
|-
| [[An Pholainn]] || Blog 27 || Lol
|-
|  [[An tSualainn]]|| José González || Veneer
|-
| [[An Spáinn]] || Beatriz Luengo || Beatriz Luengo
|}

== Buaiteoirí Dhuaiseanna EBBA 2006 ==
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;72%&quot;
!! width= &quot;15%&quot; style=&quot;text-align:left;&quot;| Tír
!! width= &quot;35%&quot; style=&quot;text-align:left;&quot;| Ealaíontóir
!! width=&quot;50%&quot; style=&quot;text-align:left;&quot;| Albam
|-bgcolor=#ffffff
|-
| [[An Bheilg]] || Sarah Bettens || Scream
|-
| [[An Danmhairg]] || Hush || A Lifetime
|-
| [[An Ghearmáin]] || [[Juli]] || Es ist Juli
|-
| [[An Fhrainc]] || Amel Bent || Un jour d'été
|-
|| [[An Ríocht Aontaithe]] || KT Tunstall || Eye to the Telescope
|-
|| [[Éire]] || Hal || Hal
|-
| [[An tSualainn]] || Arash || Boro Boro
|-
| [[An Spáinn]] || Bebe || Pafuera Telanaras
|-
|  [[An Ungáir]]|| Heaven Street Seven || Get Out And Walk!
|}

== Buaiteoirí Dhuaiseanna EBBA 2005 ==
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;72%&quot;
!! width= &quot;15%&quot; style=&quot;text-align:left;&quot;| Tír
!! width= &quot;35%&quot; style=&quot;text-align:left;&quot;| Ealaíontóir
!! width=&quot;50%&quot; style=&quot;text-align:left;&quot;| Albam
|-bgcolor=#ffffff
|-
| [[An Danmhairg]] || The Raveonettes || Chain gang of love
|-
| [[An Ghearmáin]] || [[Wir sind Helden]] || Die Reklamation
|-
| [[An Fhionlainn]] || Redrama || Every Day Soundtrack
|-
| [[An Fhrainc]] || Corneille || Parce que l'on vient de loin
|-
|| [[An Ríocht Aontaithe]] || [[Katie Melua]] || Call Off the Search
|-
|| [[Éire]] || [[Damien Rice]] || O
|-
| [[An Iodáil]] || Benny Benassi || Hypnotica
|-
| [[An Pholainn]] || Myslovitz || Korova Milky Bar
|-
|  [[An tSualainn]]|| Ana Johnsson || The Way I Am
|}

== Buaiteoirí Dhuaiseanna EBBA 2004 ==
{| class=&quot;wikitable&quot; width=&quot;72%&quot;
!! width= &quot;15%&quot; style=&quot;text-align:left;&quot;| Tír
!! width= &quot;35%&quot; style=&quot;text-align:left;&quot;| Ealaíontóir
!! width=&quot;50%&quot; style=&quot;text-align:left;&quot;| Albam
|-bgcolor=#ffffff
|-
| [[An Bheilg]] || Lasgo || Some Things
|-
| [[An Danmhairg]] || Saybia || The Second You Sleep
|-
| [[An Ghearmáin]] || Masterplan || Masterplan
|-
| [[An Fhrainc]] || Carla Bruni || Quelqu'un m'a dit
|-
|| [[An Ríocht Aontaithe]] || The Darkness || Permission To Land
|-
|| [[Éire]] || The Thrills || So Much For The City
|-
| [[An Iodáil]] || Tiziano Ferro || Rosso Relativo
|-
| [[An Phortaingéil]] || Mariza || Fado Em Mim
|-
|  [[An Spáinn]]|| Las Ketchup || Hijas del Tomate
|}

== Tagairtí ==
{{Reflist}}

== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.europeanborderbreakersawards.eu Suíomh gréasáin oifigiúil] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120726033937/http://www.europeanborderbreakersawards.eu/ |date=2012-07-26 }}
* [http://ec.europa.eu/culture/our-programmes-and-actions/prizes/european-border-breakers-awards_en.htm EBBA ar thairseach cultúrtha an Choimisiúin Eorpaigh]
* [http://www.eurosonic-noorderslag.nl Suíomh gréasáin Eurosonic Noorderslag]</text>
      <sha1>qiukdd8xds2n69hfxp3a24y0obn4zll</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Douglas Haig</title>
    <ns>0</ns>
    <id>35710</id>
    <revision>
      <id>1318053</id>
      <parentid>1268795</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T21:39:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <comment>Catagóirí</comment>
      <origin>1318053</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3317" sha1="spgyi6zb111sd4n7czuodgb1fxxsdq1" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Ba [[marascal machaire]] [[An Ríocht Aontaithe|Briotanach]] é '''Douglas Haig''' 1ú Earl Haig, KT, GCB, OM, GCVO, KCIE ([[19 Meitheamh]] [[1861]] – [[29 Eanáir]] [[1928]]). 
Le linn an Chéad Chogaidh Dhomhanda, bhí sé i gceannas ar Fhórsa Sluaíochta na Breataine (FSB) ar an bhFronta Thiar ó dheireadh 1915 go dtí deireadh an chogaidh. Bhí sé ina cheannasaí le linn Chath an Somme, Cath Arras, Tríú Cath Ypres (Passchendaele), an tIonsaí Earraigh (nó ''Kaiserschlacht''), agus an tIonsaí Mór deireanach.&lt;ref name=&quot;Sheffield 2002, p. 21&quot;&gt;Sheffield 2002, p. 21.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gary Sheffield p. 263&quot;&gt;Sheffield 2002, p. 263.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hart 2008, p. 2&quot;&gt;Hart 2008, p. 2.&lt;/ref&gt;
Cé go raibh cáil fhabhrach air i rith na mblianta díreach tar éis an chogaidh, agus a shochraid ina lá caoineadh náisiúnta, tá Haig, ó na 1960idí i leith, ina ábhar cáinte as a cheannaireacht le linn an Chéad Chogaidh Dhomhanda.&lt;ref name=&quot;Haig Biography&quot; /&gt;&lt;ref&gt;J. P. Harris, ''Douglas Haig and the First World War'' (2009), p545&lt;/ref&gt;&lt;ref name=worst&gt;{{cite web|url=http://www.historynet.com/field-marshal-sir-douglas-haig-world-war-is-worst-general.htm/|teideal=World War I's Worst General|publisher=Military History Magazine|date=11 May 2007|access-date=22 June 2013|dátarochtana=23 Eanáir 2021|archivedate=28 Lúnasa 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130828030249/http://www.historynet.com/field-marshal-sir-douglas-haig-world-war-is-worst-general.htm}}&lt;/ref&gt;  Tugadh an t-ainm &quot;An Búistéir Haig&quot; air as an dá mhilliún taismeach Briotanach a tháinig faoina cheannas.&lt;ref name=&quot;Haig Biography&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.thetimes.co.uk/tto/arts/books/non-fiction/article2459448.ece |teideal=Field Marshal Douglas Haig would have let Germany win, biography says|newspaper=The Times|date=10 November 2008|access-date=22 June 2013}}&lt;/ref&gt;  Deir Músaem Cogaidh Cheanada, &quot;His epic but costly offensives at the Somme (1916) and Passchendaele (1917) have become nearly synonymous with the carnage and futility of First World War battles.&quot; &lt;ref&gt;See [http://www.warmuseum.ca/firstworldwar/history/people/generals/sir-douglas-haig/ &quot;Canada and the First World War: Sir Douglas Haig&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240830180734/https://www.warmuseum.ca/firstworldwar/history/people/generals/sir-douglas-haig/ |date=2024-08-30 }}&lt;/ref&gt; Ar an láimh eile, measann roinnt staraithe go raibh an tIonsaí Mór 1918 - comhiarracht na gComhghuaillithe faoi stiúir Foch a chuir deireadh leis an gcogadh - agus go háirithe rannchuidiú na Breataine leis, ar cheann de na bua is mó a baineadh amach riamh i stair mhíleata na Breataine.&lt;ref name=&quot;Sheffield 2002, p. 21&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Gary Sheffield p. 263&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Hart 2008, p. 2&quot;/&gt;

==Tagairtí==
{{Reflist}}

{{Síol-beath-gd}}

{{DEFAULTSORT:Haig, Douglas}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1861]]
[[Catagóir:Básanna i 1928]]
[[Catagóir:Alumni Ollscoil Oxford]]
[[Catagóir:An Chéad Chogadh Domhanda]]
[[Catagóir:Cogadh na mBórach]]
[[Catagóir:Daoine as Dún Éideann]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Ginearáil Arm na Breataine]]
[[Catagóir:Máisiúin]]
[[Catagóir:Preispitéirigh]]
[[Catagóir:Ridirí]]
[[Catagóir:Scoláirí agus lucht acadúil Albanacha]]
[[Catagóir:Uaisleacht Eorpach]]</text>
      <sha1>spgyi6zb111sd4n7czuodgb1fxxsdq1</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1318054</id>
      <parentid>1318053</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T21:40:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Seachránaí</username>
        <id>53315</id>
      </contributor>
      <origin>1318054</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3354" sha1="1u7renheb9m7w363qcphu8yqjw855m0" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Ba [[marascal machaire]] [[An Ríocht Aontaithe|Briotanach]] é '''Douglas Haig''' 1ú Earl Haig, KT, GCB, OM, GCVO, KCIE ([[19 Meitheamh]] [[1861]] – [[29 Eanáir]] [[1928]]). 
Le linn an Chéad Chogaidh Dhomhanda, bhí sé i gceannas ar Fhórsa Sluaíochta na Breataine (FSB) ar an bhFronta Thiar ó dheireadh 1915 go dtí deireadh an chogaidh. Bhí sé ina cheannasaí le linn Chath an Somme, Cath Arras, Tríú Cath Ypres (Passchendaele), an tIonsaí Earraigh (nó ''Kaiserschlacht''), agus an tIonsaí Mór deireanach.&lt;ref name=&quot;Sheffield 2002, p. 21&quot;&gt;Sheffield 2002, p. 21.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Gary Sheffield p. 263&quot;&gt;Sheffield 2002, p. 263.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Hart 2008, p. 2&quot;&gt;Hart 2008, p. 2.&lt;/ref&gt;
Cé go raibh cáil fhabhrach air i rith na mblianta díreach tar éis an chogaidh, agus a shochraid ina lá caoineadh náisiúnta, tá Haig, ó na 1960idí i leith, ina ábhar cáinte as a cheannaireacht le linn an Chéad Chogaidh Dhomhanda.&lt;ref name=&quot;Haig Biography&quot; /&gt;&lt;ref&gt;J. P. Harris, ''Douglas Haig and the First World War'' (2009), p545&lt;/ref&gt;&lt;ref name=worst&gt;{{cite web|url=http://www.historynet.com/field-marshal-sir-douglas-haig-world-war-is-worst-general.htm/|teideal=World War I's Worst General|publisher=Military History Magazine|date=11 May 2007|access-date=22 June 2013|dátarochtana=23 Eanáir 2021|archivedate=28 Lúnasa 2013|archiveurl=https://web.archive.org/web/20130828030249/http://www.historynet.com/field-marshal-sir-douglas-haig-world-war-is-worst-general.htm}}&lt;/ref&gt;  Tugadh an t-ainm &quot;An Búistéir Haig&quot; air as an dá mhilliún taismeach Briotanach a tháinig faoina cheannas.&lt;ref name=&quot;Haig Biography&quot;&gt;{{cite news|url=http://www.thetimes.co.uk/tto/arts/books/non-fiction/article2459448.ece |teideal=Field Marshal Douglas Haig would have let Germany win, biography says|newspaper=The Times|date=10 November 2008|access-date=22 June 2013}}&lt;/ref&gt;  Deir Músaem Cogaidh Cheanada, &quot;His epic but costly offensives at the Somme (1916) and Passchendaele (1917) have become nearly synonymous with the carnage and futility of First World War battles.&quot; &lt;ref&gt;See [http://www.warmuseum.ca/firstworldwar/history/people/generals/sir-douglas-haig/ &quot;Canada and the First World War: Sir Douglas Haig&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20240830180734/https://www.warmuseum.ca/firstworldwar/history/people/generals/sir-douglas-haig/ |date=2024-08-30 }}&lt;/ref&gt; Ar an láimh eile, measann roinnt staraithe go raibh an tIonsaí Mór 1918 - comhiarracht na gComhghuaillithe faoi stiúir Foch a chuir deireadh leis an gcogadh - agus go háirithe rannchuidiú na Breataine leis, ar cheann de na bua is mó a baineadh amach riamh i stair mhíleata na Breataine.&lt;ref name=&quot;Sheffield 2002, p. 21&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Gary Sheffield p. 263&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;Hart 2008, p. 2&quot;/&gt;

==Tagairtí==
{{Reflist}}

{{Síol-beath-gd}}

{{DEFAULTSORT:Haig, Douglas}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1861]]
[[Catagóir:Básanna i 1928]]
[[Catagóir:Acadóirí Briotanacha]]
[[Catagóir:Alumni Ollscoil Oxford]]
[[Catagóir:An Chéad Chogadh Domhanda]]
[[Catagóir:Cogadh na mBórach]]
[[Catagóir:Daoine as Dún Éideann]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Ginearáil Arm na Breataine]]
[[Catagóir:Máisiúin]]
[[Catagóir:Preispitéirigh]]
[[Catagóir:Ridirí]]
[[Catagóir:Scoláirí agus lucht acadúil Albanacha]]
[[Catagóir:Uaisleacht Eorpach]]</text>
      <sha1>1u7renheb9m7w363qcphu8yqjw855m0</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Centro Federal de Educação Tecnológica Celso Suckow da Fonseca</title>
    <ns>0</ns>
    <id>41309</id>
    <revision>
      <id>1318067</id>
      <parentid>1184000</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T00:14:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1318067</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1497" sha1="tc2dqbnvt7rvbi6fkdsxseh6slk207e" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}

Is ollscoil í '''Centro Federal de Educação Tecnológica Celso Suckow da Fonseca''' ('''CEFET-RJ''') atá suite i Rio de Janeiro, sa [[an Bhrasaíl|Bhrasaíl]].&lt;ref&gt;[http://webtv.cefet-rj.br/ Página principal da TV Cefet/RJ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130119053955/http://webtv.cefet-rj.br/ |date=2013-01-19 }}, acessado em 14 de janeiro de 2011.&lt;/ref&gt;

Bunaíodh í sa bhliain [[1917]].&lt;ref name=&quot;noticias&quot;&gt;[http://noticias.cefet-rj.br/2011/04/04/eleicoes-para-direcao-geral-do-cefetrj-debate-com-os-candidatos/ Eleições para Direção-Geral do CEFET/RJ: DEBATE COM OS CANDIDATOS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110412103411/http://noticias.cefet-rj.br/2011/04/04/eleicoes-para-direcao-geral-do-cefetrj-debate-com-os-candidatos/ |date=2011-04-12 }}, portal Cefet/RJ, publicado em 4 de abril de 2011.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;noticias01&quot;&gt;{{Lua idirlín |url=http://noticias.cefet-rj.br/2011/07/01/cefetrj-tem-novo-diretor-geral/ |teideal=CEFET/RJ tem novo diretor geral |dátarochtana=2013-01-12 |archivedate=2012-07-15 |archiveurl=https://archive.today/20120715064637/http://noticias.cefet-rj.br/2011/07/01/cefetrj-tem-novo-diretor-geral/ }}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
{{reflist}}

== Naisc sheachtracha ==
* [http://portal.cefet-rj.br/ Láithreán Gréasáin CEFET-RJ] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130412202620/http://portal.cefet-rj.br/ |date=2013-04-12 }}

{{síol-br}}

[[Catagóir:Ollscoileanna sa Bhrasaíl]]</text>
      <sha1>tc2dqbnvt7rvbi6fkdsxseh6slk207e</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>An Sruth (Victoria)</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45347</id>
    <revision>
      <id>1318007</id>
      <parentid>1244881</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T12:05:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1318007</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2682" sha1="f1w7bqhhq0xb6sr9l95sisms5cttwsn" xml:space="preserve">{{WD Bosca Tíreolaíocht Fhisiceach}}
Réimse contúirteach uisce in [[Victoria (An Astráil)|Victoria]] na hAstráile is ea '''An Sruth''' (“The Rip” nó “The Heads”) idir Port Phillip agus Caolas Bass. Is é an t-aon bhealach amháin é chun dul isteach in Port Phillip agus as sin go dtí [[Melbourne]]. Téann taoide láidir trí chuisle chaol idir an bhá agus an t-aigéan agus tá grinneall ard carraigeach ann. Ó thaobh na tíreolaíochta de, is é an réimse uisce é atá le fáil idir Rinn Nepean, Leathaill Shortland agus Rinn Lonsdale: is iad na háiteanna seo “Na Reanna”.

Tá an bealach isteach idir Rinn Lonsdale agus Rinn Rinn Nepean 3.5 km ar leithead, ach níl an leithead inseolta ach 1 km de dheasca na líonán a bhaineann leis na reanna. Tá ardchlár éadomhain laistigh de 800 méadar taobh amuigh de na Reanna agus tugtar Oitir an tSrutha air. Tá an t-uisce tríocha méadar ar doimhneacht taobh amuigh den ardchlár seo agus chomh domhain le nócha méadar ar doimhneacht taobh istigh de na Reanna. Tá contúirt ag baint leis an míchothroime seo agus le sruthanna taoide atá chomh luath le sé chnota. D’fhéadfadh doimhneacht an tSrutha a bheith idir céad méadar agus cúig mhéadar. 

[[Íomhá:View of the Rip from Point Lonsdale.jpg|thumb|deas|270px|Radharc ar an Sruth ó Rinn Lonsdale i dtreo Rinn Nepean]]

Is é Stáisiún Comharthaíochta Rinn Lonsdale a stiúrann teacht agus imeacht na long idir na Reanna. Ní ceadmhach do longa móra teacht isteach mura bhfuil píolóta cáilithe ar bord. Thosaigh an tseirbhís sa bhliain 1839: dhéanadh na píolótaí campáil ar an trá agus thugadh daoránaigh amach chun na long iad i mbáid mhíolta móra. Faoi láthair tá tríocha píolóta ann agus lainsí den saghas is nua acu.&lt;ref&gt;Port Phillip Sea Pilot: History: http://www.ppsp.com.au/history/history.aspx {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130725015525/http://ppsp.com.au/history/history.aspx |date=2013-07-25 }} Léite ar 10 Lúnasa 2013&lt;/ref&gt;
Tá Solas Íseal Queenscliff (“an teach solais bán”) agus Solas Ard Queenscliff (“an teach solais dubh”) mar shoilse stiúrtha chun longa a thabhairt tríd an bpríomhchuisle, in éineacht le solas dearg Thúr Hume agus solas uaine Thúr Murray. 

== Nótaí ==
{{reflist}}

== Naisc ==
* [[Bád cútach]]

== Naisc sheachtrachaí ==
* [http://www.portofmelbourne.com/shipping/webcams/ptlon_cam.asp An Sruth ar cheamara gréasáin]{{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110904035216/http://www.portofmelbourne.com/shipping/webcams/ptlon_cam.asp |date=2011-09-04 }}


{{DEFAULTSORT:Sruth, An}}
[[Catagóir:Victoria (stát)]]
[[Catagóir:Uiscí]]</text>
      <sha1>f1w7bqhhq0xb6sr9l95sisms5cttwsn</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cairdín</title>
    <ns>0</ns>
    <id>45621</id>
    <revision>
      <id>1318021</id>
      <parentid>1250832</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T15:58:03Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ériugena</username>
        <id>188</id>
      </contributor>
      <origin>1318021</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1030" sha1="qewaszqyqqu2wbabh4rpgezbt5369hu" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Uirlis Cheoil}}

Is feaguirlis shaorchreathach ceoil iniompartha é an '''cairdín''' nó an '''bosca ceoil''', paitinnithe i [[Vín]], san [[An Ostair|Ostair]], sa bhliain [[1829]]. Cosúil le horgán giolcaí, fuinnmhithe ó bhoilg dhronuilleogacha a fháisctear idir na lámha. Cinneann cnaipí nó gléasanna a bhrúnn an seinnteoir na nótaí. Cuireadh [[méarchlár (gléas ceoil)|méarchlár]] gléasanna léi i [[1852]]. Cosúil leis an [[Consairtín|gconsairtín]] ach níos lú, na boilg ceangailte le bloic heicseagánacha agus cnaipí is cosa iontu.&lt;ref name=&quot;FreamhanEolais&quot;&gt;{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Cairdín|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=107}}&lt;/ref&gt;


== Féach freisin ==
* [[Bandaineon]]

* [[Consairtín]]
* [[Pianóchairdín]]
* [[Aerafón]]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}{{Fréamh an Eolais}}
{{síolta ceol}}

{{DEFAULTSORT:Cairdin}}
[[Catagóir:Uirlisí ceoil]]
[[Catagóir:Aerafóin]]</text>
      <sha1>qewaszqyqqu2wbabh4rpgezbt5369hu</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Leispiachas</title>
    <ns>0</ns>
    <id>49621</id>
    <revision>
      <id>1318016</id>
      <parentid>1253128</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T15:13:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Onóra Ní Fhinn</username>
        <id>75176</id>
      </contributor>
      <comment>Chuir leis an alt</comment>
      <origin>1318016</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1521" sha1="mpwo78cswdlurshqdthna4uz2c96ghz" xml:space="preserve">Aomadh is feidhmiú gnéasach idir mná is ea leispiachas. Is leispiach í bean a bhfuil caidreamh grámhar aici, nó ar mhaith léi caidreamh grámhar a bheith aici, le bean eile.

Tagann an téarma leispiach ón oileán Ghréige “Lesbos”, áit ar tháinig a file Sappho as. Ceaptar ar Sappho már sár-fhile a aois. Scríobh sí dánta faoine caidreamheacha. 

Da réir glanadh de stair bean, níl mórán scríobhte faoi gnéasachas mná in ginearálta nó hómaighnéasachas bean ar leith. Tá na céad tagairt ó na 600-500ú RCR, filíocht Sappho san áireamh. 

Chaitheadh caidreamh agus meallaigh leispiachas, chomh mhaith le iomparachtaí inscne neamhrialta a bhíonn i ciorcal lesbiananach níos minice ná i ngrúpaí eile, difriúla i rith aoiseanna difriúla agus cultúra. Cé go bhfuil roinnt cláraigh de caidreamh agus iomparach leispiachas i stair, tháinig an smaoineamh go mbeidh duine in ann bheidh ina leispiach mar catagóir de dhuine san Eoraip san 19ú aois. Tá difríocht móra idir na cearta atá ag leispiacha timpeall an domhain, ag réimhse ó sár-dhrochíde go glacadh ina chultúr le chosainte dlíthiúil. Cosúil le hómaighnéasachas fireann, is ábhar é atá ag éirí níos polaitiúla le blianta anuas, nasctha go minic le feimineachas.[[Íomhá:Lesbian Couple 2006.jpg|thumb|Cúpla leispiach]]

== Féach freisin ==
* [[Homaighnéasachas]]
* [[Aerach]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{Fréamh an Eolais}}
{{Síol-ladt}}

[[Catagóir:Leispiachas]]
[[Catagóir:Socheolaíocht]]</text>
      <sha1>mpwo78cswdlurshqdthna4uz2c96ghz</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eibhlís Carcione</title>
    <ns>0</ns>
    <id>55712</id>
    <revision>
      <id>1318039</id>
      <parentid>1121981</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T19:50:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Yadsalohcin</username>
        <id>48291</id>
      </contributor>
      <comment>With apologies, attempt to tidy refs</comment>
      <origin>1318039</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1503" sha1="rbyk9sg7614px9izlhi2zsieg9wprph" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
File Gaeilge agus Béarla is ea '''Eibhlís Carcione'''. Tá sí ina cónaí i gCorcaigh.

Tá dánta foilsithe aici ar ''[[Feasta]]'', ''[[An Gael]]'', ''The Moth'',&lt;ref&gt;''The Moth Magazine'': http//:www.themothmagazine.com&lt;/ref&gt; agus ''THE SHOp''.&lt;ref&gt;{{Cite web-en |title=THE SHOp, a magazine of poetry |url=http://www.theshop-poetry-magazine.ie/}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090415170837/http://theshop-poetry-magazine.ie/ |date=2009-04-15 }}&lt;/ref&gt;  Bhain sí duais liteartha Fhoras na Gaeilge sa bhliain 2012&lt;ref&gt;{{Cite web-en |title=Listowel Writers’ Week 2012: |url=http://writersweek.ie/writers-week-event/writers-week-announce-2012-winners-3}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20130606182207/http://writersweek.ie/writers-week-event/writers-week-announce-2012-winners-3 |date=2013-06-06 }}&lt;/ref&gt; agus duais eile ag féile liteartha [[Béal na mBuillí|Bhéal na mBuillí (Ros Comáin)]].&lt;ref&gt;{{Cite web-en |title=Southward magazine: |url=http://www.munsterlit.ie/Southword/Issues/23/carcione_eibhlis.html}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20150920035014/http://www.munsterlit.ie/Southword/Issues/23/carcione_eibhlis.html |date=2015-09-20 }}&lt;/ref&gt; D'fhoilsigh [[Coiscéim]] cnuasach filíochta léi, ''Tonn Chlíodhna'', sa bhliain 2015 agus cnuasach eile léi, ''Eala Oíche'', sa bhliain 2019.

==Tagairtí==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Carcione, Eibhlis}}
[[Catagóir:Filí na hÉireann|Carcione, Eibhlís]]

{{stumpa}}</text>
      <sha1>rbyk9sg7614px9izlhi2zsieg9wprph</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1318077</id>
      <parentid>1318039</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T09:27:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 3 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1318077</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1905" sha1="gpk0feeip9ct5gah5cclk8zd5a5605r" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
File Gaeilge agus Béarla is ea '''Eibhlís Carcione'''. Tá sí ina cónaí i gCorcaigh.

Tá dánta foilsithe aici ar ''[[Feasta]]'', ''[[An Gael]]'', ''The Moth'',&lt;ref&gt;''The Moth Magazine'': http//:www.themothmagazine.com&lt;/ref&gt; agus ''THE SHOp''.&lt;ref&gt;{{Cite web-en |title=THE SHOp, a magazine of poetry |url=http://www.theshop-poetry-magazine.ie/}} {{Lua idirlín |url=http://theshop-poetry-magazine.ie/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2022-10-03 |archivedate=2009-04-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090415170837/http://theshop-poetry-magazine.ie/ }}&lt;/ref&gt;  Bhain sí duais liteartha Fhoras na Gaeilge sa bhliain 2012&lt;ref&gt;{{Cite web-en |title=Listowel Writers’ Week 2012: |url=http://writersweek.ie/writers-week-event/writers-week-announce-2012-winners-3}} {{Lua idirlín |url=http://writersweek.ie/writers-week-event/writers-week-announce-2012-winners-3 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-04-13 |archivedate=2013-06-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20130606182207/http://writersweek.ie/writers-week-event/writers-week-announce-2012-winners-3 }}&lt;/ref&gt; agus duais eile ag féile liteartha [[Béal na mBuillí|Bhéal na mBuillí (Ros Comáin)]].&lt;ref&gt;{{Cite web-en |title=Southward magazine: |url=http://www.munsterlit.ie/Southword/Issues/23/carcione_eibhlis.html}} {{Lua idirlín |url=http://www.munsterlit.ie/Southword/Issues/23/carcione_eibhlis.html |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-04-13 |archivedate=2015-09-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150920035014/http://www.munsterlit.ie/Southword/Issues/23/carcione_eibhlis.html }}&lt;/ref&gt; D'fhoilsigh [[Coiscéim]] cnuasach filíochta léi, ''Tonn Chlíodhna'', sa bhliain 2015 agus cnuasach eile léi, ''Eala Oíche'', sa bhliain 2019.

==Tagairtí==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Carcione, Eibhlis}}
[[Catagóir:Filí na hÉireann|Carcione, Eibhlís]]

{{stumpa}}</text>
      <sha1>gpk0feeip9ct5gah5cclk8zd5a5605r</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Gaeilge an Chláir</title>
    <ns>0</ns>
    <id>56842</id>
    <revision>
      <id>1318034</id>
      <parentid>959164</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T17:29:08Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Eomurchadha</username>
        <id>4240</id>
      </contributor>
      <origin>1318034</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1387" sha1="9oitd0keiz2xahrmmmpi4e3fwzjp11t" xml:space="preserve">[[Íomhá:County Clare in Irish.jpg|mion]]
Is cineál [[An Ghaeilge|Gaeilge]] a labhraíodh agus a labhraítear i g[[Contae an Chláir]] atá i n'''Gaeilge an Chláir'''. Cé go bhfuil Gaeilge á labhairt ann ní hí an Ghaeilge a labhraíodh ann go traidisiúnta í den chuid is mó. 

Tá cur síos ar an gcineál ar leith teanga i leabhar dar teideal ''Caint an Chláir'', a bhfuil dhá imleabhar ann. 

Deirtear gurbh é Paddy Shannon (Paddy Pháraic Mhichael (Pádraig Cilltreamháin)) [[seanchaí]] as [[Dúlainn]] an [[Gaeilgeoir]] dúchais deireanach i gContae an Chláir.  


==Leabhair==

Tá leabhar a bhfuil dhá imleabhar ann de Ghaeilge an chontae ''Caint an Chláir''.

==Eolas Breise==

[[Seán Bán Breathnach]] ag caint le Paddy Shannon.

* https://www.youtube.com/watch?v=_kwXrJC_tA8&amp;t=4s

* https://www.youtube.com/watch?v=qe_DopavNm8&amp;t=37s

* https://www.youtube.com/watch?v=L2qIOdFfDP8

* James Shannon as Co. an Chláir ag insint An t-éan óir, sampla den scéal idirnáisiúnta béaloidis ATU 550.
https://www.doegen.ie/LA_1164g1?fbclid=IwY2xjawSiWzJleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFmd3Bxa1MyYnVJMnJpUkhoc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHoPFRIwLlAztLG_vCx0HHwpqHTdCJ8qhzbSJdG8LoreGY50V02sJoaDtrEw7_aem_YWdncwPo5Z0XtfGGrMeqG6WrIYyd&amp;brid=YWdncwHYiRyK4rkBU5XeDINctdgA

[[catagóir:Contae an Chláir]] 
[[catagóir:Gaeilge an Chláir]]
[[Catagóir:Gaeilge Chonnacht]]</text>
      <sha1>9oitd0keiz2xahrmmmpi4e3fwzjp11t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1318035</id>
      <parentid>1318034</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T17:31:33Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Eomurchadha</username>
        <id>4240</id>
      </contributor>
      <comment>/* Eolas Breise */</comment>
      <origin>1318035</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1447" sha1="5n0h0fdxyi78dvn55o4i5su0kvqhnr8" xml:space="preserve">[[Íomhá:County Clare in Irish.jpg|mion]]
Is cineál [[An Ghaeilge|Gaeilge]] a labhraíodh agus a labhraítear i g[[Contae an Chláir]] atá i n'''Gaeilge an Chláir'''. Cé go bhfuil Gaeilge á labhairt ann ní hí an Ghaeilge a labhraíodh ann go traidisiúnta í den chuid is mó. 

Tá cur síos ar an gcineál ar leith teanga i leabhar dar teideal ''Caint an Chláir'', a bhfuil dhá imleabhar ann. 

Deirtear gurbh é Paddy Shannon (Paddy Pháraic Mhichael (Pádraig Cilltreamháin)) [[seanchaí]] as [[Dúlainn]] an [[Gaeilgeoir]] dúchais deireanach i gContae an Chláir.  


==Leabhair==

Tá leabhar a bhfuil dhá imleabhar ann de Ghaeilge an chontae ''Caint an Chláir''.

==Eolas Breise==

[[Seán Bán Breathnach]] ag caint le Paddy Shannon.

* https://www.youtube.com/watch?v=_kwXrJC_tA8&amp;t=4s

* https://www.youtube.com/watch?v=qe_DopavNm8&amp;t=37s

* https://www.youtube.com/watch?v=L2qIOdFfDP8

* [James Shannon as Co. an Chláir ag insint An t-éan óir, sampla den scéal idirnáisiúnta béaloidis ATU 550.
https://www.doegen.ie/LA_1164g1 fbclid=IwY2xjawSiWzJleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFmd3Bxa1MyYnVJMnJpUkhoc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHoPFRIwLlAztLG_vCx0HHwpqHTdCJ8qhzbSJdG8LoreGY50V02sJoaDtrEw7_aem_YWdncwPo5Z0XtfGGrMeqG6WrIYyd&amp;brid=YWdncwHYiRyK4rkBU5XeDINctdgA ]

* [Cainteoirí éagsúla https://www.canuint.ie/ga/25c]

[[catagóir:Contae an Chláir]] 
[[catagóir:Gaeilge an Chláir]]
[[Catagóir:Gaeilge Chonnacht]]</text>
      <sha1>5n0h0fdxyi78dvn55o4i5su0kvqhnr8</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1318036</id>
      <parentid>1318035</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T17:31:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Eomurchadha</username>
        <id>4240</id>
      </contributor>
      <comment>/* Eolas Breise */</comment>
      <origin>1318036</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1447" sha1="40acjd85t0ea2wl10inaxr8cp97y3te" xml:space="preserve">[[Íomhá:County Clare in Irish.jpg|mion]]
Is cineál [[An Ghaeilge|Gaeilge]] a labhraíodh agus a labhraítear i g[[Contae an Chláir]] atá i n'''Gaeilge an Chláir'''. Cé go bhfuil Gaeilge á labhairt ann ní hí an Ghaeilge a labhraíodh ann go traidisiúnta í den chuid is mó. 

Tá cur síos ar an gcineál ar leith teanga i leabhar dar teideal ''Caint an Chláir'', a bhfuil dhá imleabhar ann. 

Deirtear gurbh é Paddy Shannon (Paddy Pháraic Mhichael (Pádraig Cilltreamháin)) [[seanchaí]] as [[Dúlainn]] an [[Gaeilgeoir]] dúchais deireanach i gContae an Chláir.  


==Leabhair==

Tá leabhar a bhfuil dhá imleabhar ann de Ghaeilge an chontae ''Caint an Chláir''.

==Eolas Breise==

[[Seán Bán Breathnach]] ag caint le Paddy Shannon.

* https://www.youtube.com/watch?v=_kwXrJC_tA8&amp;t=4s

* https://www.youtube.com/watch?v=qe_DopavNm8&amp;t=37s

* https://www.youtube.com/watch?v=L2qIOdFfDP8

* [https://www.doegen.ie/LA_1164g1 fbclid=IwY2xjawSiWzJleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFmd3Bxa1MyYnVJMnJpUkhoc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHoPFRIwLlAztLG_vCx0HHwpqHTdCJ8qhzbSJdG8LoreGY50V02sJoaDtrEw7_aem_YWdncwPo5Z0XtfGGrMeqG6WrIYyd&amp;brid=YWdncwHYiRyK4rkBU5XeDINctdgA James Shannon as Co. an Chláir ag insint An t-éan óir, sampla den scéal idirnáisiúnta béaloidis ATU 550.]

* [https://www.canuint.ie/ga/25c Cainteoirí éagsúla ]

[[catagóir:Contae an Chláir]] 
[[catagóir:Gaeilge an Chláir]]
[[Catagóir:Gaeilge Chonnacht]]</text>
      <sha1>40acjd85t0ea2wl10inaxr8cp97y3te</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1318037</id>
      <parentid>1318036</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T17:32:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Eomurchadha</username>
        <id>4240</id>
      </contributor>
      <comment>/* Eolas Breise */</comment>
      <origin>1318037</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1448" sha1="76l5rm9vf4ayi6hnlyt2zpf02dmrymh" xml:space="preserve">[[Íomhá:County Clare in Irish.jpg|mion]]
Is cineál [[An Ghaeilge|Gaeilge]] a labhraíodh agus a labhraítear i g[[Contae an Chláir]] atá i n'''Gaeilge an Chláir'''. Cé go bhfuil Gaeilge á labhairt ann ní hí an Ghaeilge a labhraíodh ann go traidisiúnta í den chuid is mó. 

Tá cur síos ar an gcineál ar leith teanga i leabhar dar teideal ''Caint an Chláir'', a bhfuil dhá imleabhar ann. 

Deirtear gurbh é Paddy Shannon (Paddy Pháraic Mhichael (Pádraig Cilltreamháin)) [[seanchaí]] as [[Dúlainn]] an [[Gaeilgeoir]] dúchais deireanach i gContae an Chláir.  


==Leabhair==

Tá leabhar a bhfuil dhá imleabhar ann de Ghaeilge an chontae ''Caint an Chláir''.

==Eolas Breise==

[[Seán Bán Breathnach]] ag caint le Paddy Shannon.

* https://www.youtube.com/watch?v=_kwXrJC_tA8&amp;t=4s

* https://www.youtube.com/watch?v=qe_DopavNm8&amp;t=37s

* https://www.youtube.com/watch?v=L2qIOdFfDP8

* [https://www.doegen.ie/LA_1164g1 fbclid=IwY2xjawSiWzJleHRuA2FlbQIxMABicmlkETFmd3Bxa1MyYnVJMnJpUkhoc3J0YwZhcHBfaWQQMjIyMDM5MTc4ODIwMDg5MgABHoPFRIwLlAztLG_vCx0HHwpqHTdCJ8qhzbSJdG8LoreGY50V02sJoaDtrEw7_aem_YWdncwPo5Z0XtfGGrMeqG6WrIYyd&amp;brid=YWdncwHYiRyK4rkBU5XeDINctdgA- James Shannon as Co. an Chláir ag insint An t-éan óir, sampla den scéal idirnáisiúnta béaloidis ATU 550.]

* [https://www.canuint.ie/ga/25c Cainteoirí éagsúla ]

[[catagóir:Contae an Chláir]] 
[[catagóir:Gaeilge an Chláir]]
[[Catagóir:Gaeilge Chonnacht]]</text>
      <sha1>76l5rm9vf4ayi6hnlyt2zpf02dmrymh</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Eanach Dhúin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>59072</id>
    <revision>
      <id>1318076</id>
      <parentid>1269684</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T09:11:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1318076</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="7982" sha1="ln5vrpu2d3gk0qbcbhg6m2fx9ral93w" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Is paróiste é '''Eanach Dhúin'''&lt;ref name=&quot;Logainm&quot;&gt;{{Cite web-en|url=https://www.logainm.ie/ga/18411|title=Eanach Dhúin/Annaghdown {{!}} logainm.ie|publisher=[[An Coimisiún Logainmneacha]]|access-date=2023-06-22|language=ga|work=[[Logainm.ie|Bunachar Logainmneacha na hÉireann]] (Logainm.ie)}}&lt;/ref&gt; i g[[Contae na Gaillimhe]], [[Poblacht na hÉireann]]. 
Tá sé suite ag Cuan Eanach Dhúin ar [[Loch Coirib|Loch na Coiribe]].

==Stair==

Ní luaitear Eanach Dhúin sna hannála go dtí an dara haois déag.  Ceaptar gur thug Rí Chonnacht, [[Áed mac Echach]], do Bhreandán é, cé go luaitear i bhfoinsí eile go raibh tailte Áed, talamh Uí Bhriúin Aoi, i g[[Contae Ros Comáin|Co. Ros Comáin]], agus nach mbeadh ar a chumas talamh le taoiseach eile a bhronnadh.

Faightear an tagairt iontaofa is luaithe d'Eanach Dhúin in ''Comainmniguid Noem nErenn'', a scríobhadh c. 800, agus ina bhfaightear tagairt do ''Chiarán Enaigh Dúin''. 

Sa 12 haois bunaíodh [[deoise]] Eanach Dhúin. Cé nach liostaítear é i Sionaid Rathbreasail ná Cheanannais, mhair an deoise ar feadh na gcéadta bliain. Bhí an teideal [[Easpag Eanach Dhúin]] in úsáid ó c. 1189 ar aghaidh. Toghadh roinnt easpag idir 1189 agus 1485. 

[[File:Annaghdown Cathedral NW 2010 09 12.jpg|thumb|right|Ardeaglais Eanach Dhúin]]

In 1410 chuir [[Áedh Ó Flaithbheartaigh]] airgead ar fáil le séipéal a thógáil in Eanach Dhúin.

In 1485, nuair a cruthaíodh Bardlathas na Gailimhe, ceanglaíodh Eanach Dhúin go foirmeálta le Deoise Thuama &lt;ref&gt;Archdiocese of Tuam http://en.wikipedia.org/wiki/Roman_Catholic_Archdiocese_of_Tuam#History &lt;/ref&gt; 

Tógadh [[Mainistir Eanach Dhúin]] sa 15ú haois &lt;ref&gt; http://corrandulla.galway-ireland.ie/annaghdown-cathedral.htm County Galway Guide  &lt;/ref&gt; 

Thóg muintir Uí Fhlaithearta Caisleán Eanach Dhúin go deireanach san 14 haois ar chladach thoir Loch na Coiribe, áit a bhfuil sé fós le feiceáil.&lt;ref&gt;Annaghdown Castle  http://corrandulla.galway-ireland.ie/annaghdown-castle.htm {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110721124254/http://corrandulla.galway-ireland.ie/annaghdown-castle.htm |date=2011-07-21 }}&lt;/ref&gt;

===Tragóid===
Déardaoin, 4 Meán Fómhair 1828, bádh 20 duine a bhí ag taisteal go Gaillimh ar an g''Caisleán Nua'' nuair a chuir caora a cos trí urlár an bháid. Scríobh an file dall Antoine Ó Raiftéirí amhrán cáiliúil, 'Eanach Dhúin', faoin tragóid, [[Antoine Ó Raifteiri]]. Thóg Club Slatiascaireachta Eanach Dhúin leacht chuimhneacháin ag Céibh Eanach Dhúin i 1978, 150 bliain tar éis na tragóide.

[[Image:Annaghdown Pier 1.JPG|thumb|right|Memorial at Annaghdown Pier, erected in 1978 in memory of those drowned in 1828]]

Bhí an tuairisc a leanann sa ''Connacht Journal'' ar 4 Meán Fómhair:
&lt;blockquote&gt;
''An old row-boat in a rotten and leaky condition, started from Annaghdown early in the morning, a distance from Galway up Lough Corrib of about eight miles, having, it is calculated, about 31 persons on board, who were coming to the fair of Galway; the boat and passengers proceeded without obstruction until they arrived opposite Bushy Park within two miles of Galway, when she suddenly went down and all on board perished except about 12 persons who were fortunately rescued from their perilous situation by another boat. Eighteen of the bodies of these unhappy creatures were taken out of the lake in the course of the day and presented a most heart-rending scene, being surrounded by their friends who came to identify them, and by whom they were removed in a boat to Annaghdown.'' &lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;
''The boat was in such an unsound state as to render her unfit for the passage. The unfortunate accident happened by a sheep putting its leg through one of the planks, which produced a leak, in order to stop which one of the passengers applied his great coat to the aperture and stamped it with his foot. In doing so he started one of the planks altogether, which caused the boat's immediate sinking, having been overloaded; ten sheep, a quantity of lumber, and about 31 persons being on board.'' &lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;
''Eighteen of the bodies have been found; 12 have escaped, and one is missing. Major Dickson and a party of the 64th Regiment attended and rendered every humane assistance in their power. An inquest was held on the bodies by John Blakeney Esq., Coroner, at which James O'Hara, Esq., M.P., and J. H. Burke, Esq., Mayor, attended, and the jury returned a verdict of &quot;accidental drowning&quot;.'' &lt;/blockquote&gt;

&lt;blockquote&gt;
''The following are the names of the persons drowned and taken out of the lake: Bridget Farragher, Mary Costello, Judith Ryan, Bridget Hynes, Mary Newell, Winifred Jourdan, Mary Flynn, Bridget Curley, Catherine Mulloy, Mary Carr, Michael Farragher, Michael Cahill, John Cosgrove, John Concannon, Thomas Burke, Patrick Forde, John Forde and Timothy Goaley.'' &lt;/blockquote&gt;

==Filíocht agus Ceol==
===Eanach Dhúin===
[[Antoine Ó Raifteiri]],&lt;ref name=&quot;Antoine Ó Raifteiri&quot;/&gt; a scríobh an dán thíos
 {| class=&quot;wikitable&quot;
|- bgcolor=&quot;CCCCCC&quot;
!''' &quot;Eanach Dhúin&quot;'''!! English Translation
|-
|Má fhaighimse sláinte is fada bheidh trácht
:Ar an méid a bádh as Eanach Dhúin.
:'S mo thrua 'márach gach athair 's máthair
:Bean is páiste 'tá á sileadh súl!
:A Rí na nGrást a cheap neamh is párthas,
:Nar bheag an tábhacht dúinn beirt no triúr,
:Ach lá chomh breá leis gan gaoth ná báisteach
:Lán a bháid acu scuab ar shiúl.

Nár mhór an t-íonadh ós comhair na ndaoine
:Á bhfeiceáil sínte ar chúl a gcinn,
:Screadadh 'gus caoineadh a scanródh daoine,
:Gruaig á cíoradh 's an chreach á roinnt.
:Bhí buachaillí óg ann tíocht an fhómhair,
:Á síneadh chrochar, is a dtabhairt go cill.
:'S gurb é gléas a bpósta a bhí dá dtoramh
:'S a Rí na Glóire nár mhór an feall.
||If my health is spared I'll be long relating
:Of that boat that sailed out of Anach Cuain.
:And the keening after of mother and father
:And child by the harbour, the mournful croon!
:King of Graces, who died to save us,
:T'were a small affair but for one or two,
:But a boat-load bravely in calm day sailing
:Without storm or rain to be swept to doom.

What wild despair was on all the faces
:To see them there in the light of day,
:In every place there was lamentation,
:And tearing of hair as the wreck was shared.
:And boys there lying when crops were ripening,
:From the strength of life they were borne to clay
:In their wedding clothes for their wake they robed them
:O King of Glory, man's hope is in vain.
|} &lt;ref&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.marinacassidy.com/listen12.htm |teideal=Lyrics of '' &quot;Eanach Dhúin&quot;'' |dátarochtana=2014-11-07 |archivedate=2009-08-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20090814181741/http://www.marinacassidy.com/listen12.htm }}&lt;/ref&gt;

Scríobh [[Dick Farrelly]] an t-amhrán, &quot;Annaghdown&quot; atá le cloisteáil ar an albam &quot;[[Legacy of a Quiet Man]]&quot; le  Sinead Stone &amp; Gerard Farrelly. 

'''Véarsa deiridh an amhráin''' - ''foilsithe ag Andic Songs / Mechanical Copyright Protection Society''

And when once more the cuckoo’s in the meadow
&lt;br /&gt;And mayflies dance along the Corrib shore
&lt;br /&gt;In my beloved Annaghdown you’ll find me 
&lt;br /&gt;And I’ll be back to say farewell no more.


== Foinsí ==
* ''Gilbert Ó Tigernaig, Bishop of Annaghdown, c.1306–23'', Michael Robson, Journal of the [[Galway Archaeological and Historical Society]], 1996

* IMRO - Irish Music Rights Organisation, Andic Songs Publishing
* [http://www.quietmanmovieclub.com/isleofinnisfree.htm Dick Farrelly, songwriter.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090420044004/http://www.quietmanmovieclub.com/isleofinnisfree.htm |date=2009-04-20 }} ['' briste '']

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{Contae na Gaillimhe}}

[[Catagóir:Paróistí dlí]]
[[Catagóir:Mainistreacha Éireann]]
[[Catagóir:Séadchomharthaí Náisiúnta]]</text>
      <sha1>ln5vrpu2d3gk0qbcbhg6m2fx9ral93w</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Dublinbikes</title>
    <ns>0</ns>
    <id>75816</id>
    <revision>
      <id>1318075</id>
      <parentid>1179262</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T08:16:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1318075</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="18792" sha1="mzkyxh25w33unihxpkv5k3a8e6ygfjk" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}

Scéim poiblí rothar ar cíos atá in obráid i m[[Baile Átha Cliath]] ón mbliain 2009 is ea '''Dublinbikes'''. Ag am an seolta, bhí 450 rothar d’fhir agus do mhná araon, arna déanadh sa Fhrainc iad,&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;Rosita Boland (13 June 2009). [http://www.irishtimes.com/newspaper/weekend/2009/0613/1224248748656.html?via=mr &quot;Dublin's long-awaited wheel deal on track for September roll-out&quot;]. ''The Irish Times''. Retrieved 10 March 2010.&lt;/ref&gt; ag an scéim, a raibh urraíocht déanta uirthi ag JCDecaux, agus bhí 40 ionad rothar aici.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[http://www.rte.ie/news/2009/0913/bicycles.html &quot;2,000 join Dublin bicycle scheme&quot;]. Raidió Teilifís Éireann. 13 September 2009. Retrieved 10 March 2010.&lt;/ref&gt; Faoi 2011 mhéadaigh an méid sin go 550 rothar agus 44 ionad, agus in 2013 fógraíodh go gcuirfear borradh mór faoin scéim agus go gcuirfear 950 rothar breise agus 58 n-ionad cíosa leis.&lt;ref&gt;Olivia Kelly (11 May 2013). [http://www.irishtimes.com/news/environment/deal-agreed-to-increase-dublin-bicycles-service-1.1389342 &quot;Deal agreed to increase Dublin bicycles service&quot;]. ''The Irish Times''. Retrieved 11 May 2013.&lt;/ref&gt; Ba é Baile Átha Cliath an 17ú cathair a chuir a leithéid de scéim i bhfeidhm,&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;[http://www.irishtimes.com/newspaper/breaking/2009/0913/breaking7.html &quot;Gormley hails Dublin bike scheme&quot;] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20121020105901/http://www.irishtimes.com/newspaper/breaking/2009/0913/breaking7.html |date=2012-10-20 }}. ''The Irish Times''. 13 September 2009. Retrieved 10 March 2010.&lt;/ref&gt; agus bhí sé amach uirthi sula i bhfad go raibh sé i measc na gcinn ab rathúla ar domhan.&lt;ref&gt;Maria Daly (4 August 2011). [https://www.theguardian.com/environment/bike-blog/2011/aug/04/dublin-bike-hire-scheme &quot;What's the secret of the Dublin bike hire scheme's success?&quot;]. ''The Guardian''. Retrieved 11 May 2013.&lt;/ref&gt; Tá laghdú suntasach ar an dul ar cinn ag an scéim le blianta beaga anuas, áfach, agus níl ach 2 as 14 de na céimeanna a rabhthas ag súil leo chun chur leis na scéime curtha i gcríoch go deo. Faoi láthair, tá an scéim ag cailliúint €376,000 sa bhliain, rud a fhágann go bhfuil forleathnú Dublinbikes curtha ar coimeád.]&lt;ref&gt;http://www.dublininquirer.com/2016/02/24/as-the-dublinbikes-scheme-stalls-is-it-time-for-a-new-funding-plan/&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;https://lovindublin.com/news/dublin-bikes-funding-has-hit-a-wall&lt;/ref&gt;

[[File:Dublin Bikes.jpg|thumb|Dublinbikes]]

== Stair ==
D'fhógair Comhairle Bhaile Átha Cliath an scéim in 2006 nuair a fuair JCDecaux 72 spás fógraíochta saor in aisce timpeall Bhaile Átha Cliathi i mbearta 15 mbliana mar chúiteamh ar chonradh go maoineodh an chuideachta fógraíochta an tionscadal.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;Chuir cáinteoirí ina leith nach margadh maith a bhí ann nuair a chuirtear i gcomparáid leis an scéim i gCóbanhávan, abair, áit inar íoc cuideachtaí as an ndeis lógó corparáide a shocrú ar na rothair.&lt;ref&gt;Colin Coyle and Ruadhan MacEoin (24 August 2008). [https://web.archive.org/web/20110605012809/http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/ireland/article4597918.ece &quot;Dubliners taken for a ride&quot;]. ''The Sunday Times''. London. Archived from [http://www.timesonline.co.uk/tol/news/world/ireland/article4597918.ece the original] on 5 June 2011. Retrieved 10 March 2010.&lt;/ref&gt; Socraíodh 450 seastán rothair i ngrúpaí de deich nó fiche i ndaichead ionad ar fud Bhaile Átha Cliath i mí na Meithimh 2009.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt; Chuaigh [[An Taisce]] i gcoinne na scéime, agus iad ag cur ina leith gurbh mhí-úsáid reachtaíochta ó thaobh údaráis áitiúil de chun forbairt príobháideach a éascú a bhí i gceist.&lt;ref&gt;[http://www.irishtimes.com/newspaper/ireland/2010/0727/1224275546087.html &quot;Advert sites to fund bike scheme approved&quot;]. ''The Irish Times''. 7 July 2010.&lt;/ref&gt;

Seoladh scéim Dublinbikes ar an 13 Meán Fómhair 2009 nuair a chuaigh timpeall 150 gnáthrothaí ag rothaíocht i sála John Tierney, Bainisteoir Cathrach Bhaile Átha Cliath, agus Aindrias Montague, comhairleoir a bhí ar an aistear thar cion Ard-Mhéara Bhaile Átha Cliath.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Fógraíodh ar an 18 Meitheamh 2014 go mbeadh Coca-Cola Zero mar pháirtnéir cumarsáide ag Dublinbikes go ceann trí bliana. Ag deireadh mhí Iúil 2014 athraíodh ainm na scéime go Coca-Cola Zero Dublinbikes agus cuireadh branda Coca-Cola Zero ar gach uile rothar as infheistíocht a dhéanamh sa scéim.&lt;ref&gt;http://www.dublinbikes.ie/Magazine/News/Coca-Cola-Zero-partners-with-dublinbikes&lt;/ref&gt;

== Dul chun cinn ==
D'éirigh go han-mhaith leis an scéim, i bhfad ní ba mhó ná mar a rabhthas ag súil leis. Laistigh den chéad sé uaire a bhí an scéim in obráid, d’úsáid thart ar 1,000 duine na rothair, agus sa tréimhse bheag ama céana bhí síntiús chun iad a úsáid curtha isteach ag míle duine breis leis sin.[4] Chuaigh timpeall 11,000 duine isteach sa scéim laistigh den chéad coicís, rud a d’fhág nach raibh aon chártaí rannpháirtíochta fágtha i soláthar Chomhairle Cathrach Bhaile Átha Cliath - faic - toisc nach raibh ag an gComhairle mar sprioc le haghaidh na scéime ach go mbeadh 5,000 ag dul leis an scéim faoi dheireadh na chéad bliana.&lt;ref&gt;Dick O'Brien (4 October 2009). [http://www.sbpost.ie/news/ireland/bike-rental-scheme-overwhelmed-by-applications-44814.html &quot;Bike rental scheme overwhelmed by applications&quot;]. ''The Sunday Business Post''. Retrieved 10 March2010.&lt;/ref&gt; Bhí iarratas curtha isteach sa scéim ag breis is 25,000 duine faoi mhí an Mhártal 2010.&lt;ref&gt;Eilish O'Regan (8 March 2010). [http://www.independent.ie/health/set-the-wheels-in-motion--to-extend-your-life-cycle-2091680.html &quot;Set the wheels in motion to extend your life cycle&quot;]. Irish Independent. Retrieved 10 March2010.&lt;/ref&gt; I ndiaidh an seolta, dúirt an tAire Comhshaoil, Oidhreachta agus Rialtais Áitiúil, John Gormley, gur léirigh an t-ardéileamh a bhí ar an tseirbhís an bealach nua ina bhfuiltear ag díriú ar an rothaíocht mar ghníomh &quot;príomhshrutha&quot; in Éirinn.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Laistigh den chéad deich mí ina raibh an scéim i bhfeidhm, tuairiscíodh go raibh breis is 37,000 úsáideoirí, gur úsáideadh na rothair ar bhreis is 828,000 aistear, nach tharla aon timpistí, nach ndearnadh aon loitiméireacht ar na rothair, agus nár chailleadh ach rothar amháin (agus d’aimsíodh an cheann sin, leis).&lt;ref&gt;[http://www.irishtimes.com/newspaper/ireland/2010/0809/1224276416971.html &quot;More than 37,000 use bike scheme&quot;]. ''The Irish Times''. 9 August 2010. Retrieved 10 August 2010.&lt;/ref&gt;

Ar an 10 Bealtaine 2010 (i ndiaidh an seolta), vótáil comhairleoirí cathrach Bhaile Átha Cliath go gcuirfear suas níos mó mórchlár fógraíochta chun cuir leis na híocaíochtaí, a raibh breis is 30,000 duine ann agus suibscríobh acu (bhíothas ag súil ar 1,500 suibscríobhaí a bheith ann faoin tréimhse seo den tionscadal).&lt;sup&gt;[16]&lt;/sup&gt; Fógraíodh ar 14 Lúnasa 2010 gur úsáideadh an scéim le haghaidh turais den mhilliúnú huair.&lt;sup&gt;[17]&lt;/sup&gt; Faoi mhí na Bealtaine 2011, d’úsáideadh na rothair ar bhreis is dhá mhilliún aistear agus bhí an scéim tar éis leathnú ionas go raibh 550 rothar agus 44 ionad aici.&lt;sup&gt;[18]&lt;/sup&gt; In 2013, fógraíodh go gcuirfear borradh mór faoin scéim agus go gcuirfear 950 rothar breise agus 58 ionad cíosa léi.&lt;sup&gt;[5]&lt;/sup&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
| colspan=&quot;3&quot; |'''Síntúisóirí'''
|-
|'''Dáta''' 
|'''Fadtéarma'''
|'''Iomlán líon aistir (carnach)'''
|-
|18 Aibreán 2010&lt;sup&gt;[19]&lt;/sup&gt;
|21,134 
|556,497 
|-
|Bealtaine 2011&lt;sup&gt;[20]&lt;/sup&gt;
|33,643 
|2,003,105 
|-
|20 Aibreán 2012&lt;sup&gt;[21]&lt;/sup&gt;
|
|3,500,000 
|-
|12 Eanáir 2013&lt;sup&gt;[22]&lt;/sup&gt;
|
|4,674,277 
|-
|27 Samhain 2013[23]
|36.636 
|6,037,199 
|-
|13 Meán Fómhair 2014&lt;sup&gt;[24]&lt;/sup&gt;
|46,695 
|7,951,866 
|-
|30 Aibreán 2015&lt;sup&gt;[25]&lt;/sup&gt;
|54,808 
|10,568,398 
|}

== Costais don úsáideoir ==
Chun seirbhísí an chórais a úsáid, caithfidh an t-úsáideoir suibscríbhinn a ghlacadh, a cheadaíonn dó rothair a thógáil aon uair gur mhian leis, gan teorainn. Is féidir gurb é atá i gceist i suibscríbhinn ná Cárta Cíosa Fadtéarma ar €25, nó ticéad 3-lá ar €5. Praghsáil i bhfeidhm 6 Nollaig 2013.&lt;sup&gt;[26]&lt;/sup&gt; Bíonn ar úsáideoirí a údarú go dtógfadh Dublinbikes €150 óna gcárta creidmheasa mura dtabharfar ar ais an rothar.&lt;sup&gt;[4]&lt;/sup&gt; Tá an chéad leath-uair de gach uile aistear saor in aisce, tar éis sin bíonn táille sheirbhíse i gceist. Féach thíos le haghaidh struchtúr na praghsanna:
{| class=&quot;wikitable&quot;
|'''Tréimhse ama'''
|30 nóiméad
|1 uair
|2 uair 
|3 huaire
|4 huaire
|-
|'''An Ráta'''
|Saor in aisce 
| €0.50 
| €1.50 
| €3.50 
| €6.50 
|}
Tar éis 4 huaire, cosnaíonn gach leathuair bhreise €2. Ó thaobh na praiticiúla de, is beag nach bhfuil an córas saor in aisce ó tharlaíonn sé nach mhaireann 95% de na haistir níos mó ná 30 nóiméad.&lt;sup&gt;[15]&lt;/sup&gt;

Ní ghlactar leis ach amháin le Cártaí slis agus UAP (nó cártaí eile EMV ), agus ní glactar le cártaí nach bhfuil iontu mar gléas ach stiall mhaighnéadach 

== Seirbhís ==
Táirgeann an chuideachta rothair Fhrancach Mercier na rothair láidre san Ungáir agus coimeádann JCDecaux baill orthu. Rothair 3 ghiair atá i gceist, a bhfuil giaranna Shimano Nexus orthu gur féidir iad a athrú suas nó síos trí giarluamhán a casadh timpeall atá socraithe ar an hanla deis. Gintear cumhacht leictreach i ndineamó sa roth tosaigh le haghaidh na soilse LED siar-reatha atá socraithe ag tús agus ag cúl na rothar. Tá boinn Schwalbe Maratón orthu. I measc na gcomhpáirteanna eile, cuimsítear córas glasála, inchoigeartaithe cúlchiste diallaitstuáilte agus inchoigeartaithe,bascaed rothair, cicsheastán agus cloigín.

Tá teirminéal uathoibríoch agus seastáin le haghaidh timpeall 20 rothar ar fáil ag gach uile ionad. Ag tús na scéime, bhí ceithre theirminéal déag a raibh gléas cárta creidmheasa iontu lenarbh fhéidir ticéad 3 lá a cheannach ann.

== Ionaid ==
Ag am an tseolta in 2009 bhí 40 ionad agus 450 rothar.&lt;sup&gt;[29]&lt;/sup&gt; Cuireadh síneadh beag leis chun críche in 2011, a d’fhág go raibh 4 ionad nua agus 100 rothar bhreise curtha leis.&lt;sup&gt;[30]&lt;/sup&gt; I mí Aibreáin 2013 fógraíodh seift chun an líonra a mhéadú go mbeadh 102 ionad ann agus go méadófar an líon rothar ó 550 go 1500.&lt;sup&gt;[31]&lt;/sup&gt;
{| class=&quot;wikitable&quot;
|'''Ainm'''
|'''Uimh. an Ionaid'''
|'''Méid spás (rothar)'''
|'''Dáta seolta'''
|'''Láthair'''
|-
|Sráid na Bearú
|70
|40
|22 Aibreán 2014&lt;sup&gt;[32]&lt;/sup&gt;
|53.34164°N 6.23622°W
|-
|Sráid Benson
|90
|40
|21 Feabhra 2014
|53.34404°N 6.23347°W
|-
|Plás Blackhall
|88
|30
|8 Bealtaine 2014
|53.34879°N 6.28165°W
|-
|Sráid Bhaile Coimín
|2
|20
|13 Meán Fómhair 2009&lt;sup&gt;[24]&lt;/sup&gt;
|53.35680°N 6.26818°W
|-
|Sráid Bolton
|3
|20
|13 Meán Fómhair 2009&lt;sup&gt;[24]&lt;/sup&gt;
|53.35108°N 6.26983°W
|-
|Bóthar Ghort an tSrutháin
|84
|30
|26 Bealtaine 2014
|53.33902°N 6.30018°W
|-
|Sráid Chathail Brugha
|24
|20
|13 Meán Fómhair 2009&lt;sup&gt;[24]&lt;/sup&gt;
|53.35208°N 6.26056°W
|-
|Sráid Charlemont
|5
|40
|13 Meán Fómhair 2009&lt;sup&gt;[24]&lt;/sup&gt;
|53.33069°N 6.25996°W
|-
|Sráid Chatham
|1
|29
|13 Meán Fómhair 2009&lt;sup&gt;[24]&lt;/sup&gt;
|53.34090°N 6.26233°W
|-
|Plás Theampall Chríost
|6
|20
|13 Meán Fómhair 2009&lt;sup&gt;[24]&lt;/sup&gt;
|53.34341°N 6.27003°W
|-
|Cé na Cathrach
|99
|30
|27 Márta 2014
|53.34666°N 6.24616°W
|-
|Sráid Chluain Meala
|54
|33
|27 Samhain 2013
|53.33609°N 6.26239°W
|-
|Ard-Mhúsaem, Beairicí Uí Choileáin
|87
|38
|5 Lúnasa 2014
|53.34750°N 6.28522°W
|-
|An Ionad Comhdhála
|65
|40
|28 Samhain 2013
|53.34739°N 6.23864°W
|-
|An Teach Custaim
|23
|30
|13 Meán Fómhair 2009
|53.34822°N 6.25400°W
|-
|Cé Theach an Chustaim
|8
|30
|13 Meán Fómhair 2009
|53.34804°N 6.24791°W
|-
|Cúirt an Dáma
|
|
|á thógáil
|
|-
|Sráid an Dáma
|10
|16
|13 Meán Fómhair 2009
|53.34400°N 6.26652°W
|-
|Sráid na Danmhairge Mhór
|59
|20
|3 Márta 2014
|53.35559°N 6.26113°W
|-
|Plás Deverell
|45
|30
|27 Samhain 2013
|53.35144°N 6.25523°W
|-
|Ardán Phort an Iarla
|11
|30
|13 Meán Fómhair 2009
|53.33447°N 6.25837°W
|-
|Sráid Eccles
|12
|20
|13 Meán Fómhair 2009
|53.35918°N 6.26932°W
|-
|Sráid Eccles Thoir
|79
|27
|8 Bealtaine 2014
|53.35810°N 6.26560°W
|-
|Bóthar Emmet
|
|
|á thógáil
|
|-
|Sráid an Chiste
|9
|24
|13 Meán Fómhair 2009
|53.34304°N 6.26356°W
|-
|Siúlán an Mháil
|48
|40
|27 Samhain 2013
|53.34796°N 6.24801°W
|-
|Sráid na bhFíníní
|63
|35
|27 Samhain 2013
|53.34148°N 6.24660°W
|-
|Cearnóg Mhic Liam Thoir
|89
|40
|15 Aibreán 2014
|53.33520°N 6.25092°W
|-
|Cearnóg Mhic Liam Iarthar
|13
|30
|13 Meán Fómhair 2009
|53.33588°N 6.25270°W
|-
|Sráid San Proinsias
|73
|30
|22 Aibreán 2014&lt;sup&gt;[32]&lt;/sup&gt;
|53.34210°N 6.27523°W
|-
|Sráid Fhreidric Theas
|
|
|Á thógáil
|
|-
|Sráid Fownes Uachtarach
|14
|30
|13 Meán Fómhair 2009
|53.34455°N 6.26359°W
|-
|Duga Sheoirse
|
|
|á thógáil
|
|-
|Cé Sheoirse
|16
|20
|13 Meán Fómhair 2009
|53.34747°N 6.25232°W
|-
|Lána Órga
|17
|20
|13 Meán Fómhair 2009
|53.34076°N 6.26752°W
|-
|Duga na Canálach Móire
|69
|40
|21 Feabhra 2014
|53.34283°N 6.23842°W
|-
|Sráid Grantham
|18
|30
|13 Meán Fómhair 2009
|53.33407°N 6.26547°W
|-
|Sráid Grattan
|57
|23
|27 Samhain 2013
|53.33959°N 6.24369°W
|-
|Sráid na Gréigise
|4
|20
|13 Meán Fómhair 2009
|53.34687°N 6.27303°W
|-
|Sráid na nGildeanna
|49
|40
|11 Lúnasa 2014
|53.34797°N 6.24091°W
|-
|Cé Hanover
|68
|40
|21 Feabhra 2014
|53.34410°N 6.23708°W
|-
|Ardán Fhearchair
|41
|20
|6 Eanáir 2011&lt;sup&gt;[33]&lt;/sup&gt;
|53.33257°N 6.25783°W
|-
|Plás Hardwicke
|61
|25
|15 Aibreán 2014
|53.35708°N 6.26315°W
|-
|Sráid Hardwicke
|15
|16
|13 Meán Fómhair 2009
|53.35563°N 6.26432°W
|-
|Sráid Haiste
|55
|36
|29 Lúnasa 2014
|53.33404°N 6.26076°W
|-
|Plás Hoirbeaird
|19
|30
|13 Meán Fómhair 2009
|53.33474°N 6.24514°W
|-
|Sráid Hoirbeaird
|47
|40
|3 Samhain 2014
|53.33576°N 6.24553°W
|-
|Droichead Heuston (Thuaidh)
|92
|40
|5 Lúnasa 2014
|53.34784°N 6.29241°W
|-
|Droichead Heuston (Deisceartach)
|100
|25
|5 Lúnasa 2014
|53.34710°N 6.29203°W
|-
|Stáisiún Heuston (Carrchlós)
|94
|40
|5 Lúnasa 2014
|53.34699°N 6.29779°W
|-
|Stáisiún Heuston (Lárnach)
|93
|40
|5 Lúnasa 2014
|53.34662°N 6.29688°W
|-
|An tSráid Ard
|7
|29
|13 Meán Fómhair 2009
|53.34344°N 6.27462°W
|-
|Sráid San Shéamais
|75
|40
|25 Lúnasa 2014
|53.34346°N 6.28738°W
|-
|Sráid San Shéamais Thoir
|20
|30
|13 Meán Fómhair 2009
|53.33652°N 6.24800°W
|-
|Sráid Jervis
|40
|21
|13 Meán Fómhair 2009
|53.34825°N 6.26649°W
|-
|Sráid Eoin Thiar
|72
|31
|8 Bealtaine 2014
|53.34310°N 6.27716°W
|-
|Sráid Chaoimhín
|71
|40
|5 Lúnasa 2014
|53.33778°N 6.26774°W
|-
|Príosún Chill Mhaighneann
|97
|40
|29 Lúnasa 2014
|53.34211°N 6.31001°W
|-
|Lána Chill Mhaighneann
|
|
|á thógáil
|
|-
|Sráid an Rí Thuaidh
|101
|30
|3 Meitheamh 2014
|53.35029°N 6.27347°W
|-
|Sráid Laighean Theas
|21
|30
|13 Meán Fómhair 2009
|53.34212°N 6.25435°W
|-
|Sráid an Aoil
|62
|40
|30 Eanáir 2014
|53.34604°N 6.24363°W
|-
|Sráid an Mhargaidh Theas
|76
|38
|10 Iúil 2014
|53.34237°N 6.28767°W
|-
|Ospidéal an Mater
|78
|40
|23 Iúil 2014
|53.36009°N 6.26482°W
|-
|Cearnóg Mhuirfean Thoir
|25
|30
|13 Meán Fómhair 2009
|53.33908°N 6.24696°W
|-
|Cearnóg MhuirfeanThiar
|26
|20
|13 Meán Fómhair 2009
|53.33994°N 6.25169°W
|-
|Sráid Molesworth
|27
|20
|13 Meán Fómhair 2009
|53.34122°N 6.25753°W
|-
|Cnocán an Bhrúnaigh
|82
|22
|26 Bealtaine 2014
|53.34166°N 6.29718°W
|-
|Cearnóg MhuirfeanThiar
|28
|30
|13 Meán Fómhair 2009
|53.35638°N 6.25859°W
|-
|Sráid an Mhóta Íochtarach
|56
|40
|27 Samhain 2013
|53.33788°N 6.24160°W
|-
|An Bhanc Ceannais Nua
|66
|40
|17 Eanáir 2014
|53.34715°N 6.23419°W
|-
|Teach Newman
|53
|40
|7 Aibreán 2014
|53.33705°N 6.26007°W
|-
|An Cuarbhóthar Thuaidh
|60
|30
|26 Márta 2014
|53.35965°N 6.26049°W
|-
|Sráid Oliver Bond
|74
|30
|8 Bealtaine 2014
|53.34393°N 6.28051°W
|-
|Cé Urumhan Uachtarach
|29
|29
|13 Meán Fómhair 2009
|53.34608°N 6.26827°W
|-
|Sráid Gheata na Páirce
|86
|38
|5 Lúnasa 2014
|53.34799°N 6.29188°W
|-
|Cearnóg Parnell Thuaidh
|30
|20
|13 Meán Fómhair 2009
|53.35373°N 6.26533°W
|-
|Sráid Pharnell 
|31
|20
|13 Meán Fómhair 2009
|53.35079°N 6.26554°W
|-
|Sráid an Phiarsaigh
|32
|30
|13 Meán Fómhair 2009
|53.34430°N 6.25063°W
|-
|Sráid an Phrionsa / Sráid Uí Chonaill
|33
|23
|13 Meán Fómhair 2009
|53.34900°N 6.26049°W
|-
|Calafort Phortobello
|34
|30
|13 Meán Fómhair 2009
|53.33037°N 6.26510°W
|-
|Bóthar Phortobello
|43
|30
|9 Márta 2011&lt;sup&gt;[34]&lt;/sup&gt;
|53.33002°N 6.26817°W
|-
|An tOspidéal Ríoga
|95
|40
|29 Lúnasa 2014
|53.34388°N 6.29706°W
|-
|Sráid Sandwith
|64
|40
|24 Eanáir 2014
|53.34524°N 6.24753°W
|-
|Sir Patricks Dun's
|58
|40
|7 Aibreán 2014
|53.33926°N 6.24077°W
|-
|Margadh na Feirme
|35
|30
|13 Meán Fómhair 2009
|53.34742°N 6.27822°W
|-
|Margadh na Feirme Thuaidh
|42
|30
|6 Eanáir 2011&lt;sup&gt;[33]&lt;/sup&gt;
|53.34963°N 6.27780°W
|-
|Bóthar an Duga Theas
|91
|30
|22 Aibreán 2014
|53.34185°N 6.23128°W
|-
|Ospidéal San Séamas (Lárnach)
|81
|40
|26 Bealtaine 2014
|53.33997°N 6.29562°W
|-
|Ospidéal San Séamas (Luas)
|80
|40
|10 Iúil 2014
|53.34136°N 6.29293°W
|-
|Sráid na Trá Mhór
|46
|35
|27 Samhain 2013
|53.34713°N 6.26384°W
|-
|Faiche Stiabhna Thoir
|36
|40
|13 Meán Fómhair 2009
|53.33783°N 6.25611°W
|-
|Faiche Stiabhna Dheas
|37
|30
|13 Meán Fómhair 2009
|53.33749°N 6.26169°W
|-
|Sráid Thalbóid
|38
|40
|13 Meán Fómhair 2009
|53.35106°N 6.25266°W
|-
|An tIosta
|67
|40
|17 Eanáir 2014
|53.34685°N 6.23076°W
|-
|Sráid Chnoc na Lobhar
|22
|20
|13 Meán Fómhair 2009
|53.34593°N 6.25455°W
|-
|Sráid Sherrard Uachtarach 
|44
|30
|9 Márta 2011&lt;sup&gt;[34]&lt;/sup&gt;
|53.35841°N 6.26049°W
|-
|Bealach an Iarthair
|102
|40
|10 Iúil 2014
|53.35494°N 6.26940°W
|-
|Ardán Wilton
|39
|20
|13 Meán Fómhair 2009
|53.33230°N 6.25271°W
|-
|Sráid Wolfe Tone
|77
|29
|3 Meitheamh 2014
|53.34886°N 6.26741°W
|-
|Sráid Eabhrac (Thoir)
|52
|32
|27 Samhain 2013
|53.33874°N 6.26206°W
|-
|Sráid Eabhrac (Iarthar)
|51
|40
|27 Samhain 2013
|53.33931°N 6.26477°W
|}
[[Íomhá:Dublinbikes_launch_was_a_huge_success.jpg|mion|Teirminéal uathoibríoch Dublinbikes]]

==Tagairtí==
{{reflist}}

==Naisc sheachtracha==
*[http://www.dublinbikes.ie/ Suíomh Dublinbikes, arna rochtain ar 9 Lún. 2017]

[[Catagóir:Rothaíocht in Éirinn]]</text>
      <sha1>mzkyxh25w33unihxpkv5k3a8e6ygfjk</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Darrers</title>
    <ns>0</ns>
    <id>83774</id>
    <revision>
      <id>1318072</id>
      <parentid>1184009</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T06:31:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1318072</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1664" sha1="9c0ztwf5qxdikxx1bd05j6jy48d76v1" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Eagraíochta}}
[[Íomhá:Darrers_price_tag.JPG|mion|Greamán praghais Darrers]]
&lt;span&gt;Ba [[ollmhargadh]] / [[siopa ilrannach]] é&lt;/span&gt;''' Darrers Stores,''' a bhí suite i [[Port Láirge|bPort Láirge]], [[Dún Garbhán]], [[Trá Mhór|An Trá Mhór]] agus [[Ceatharlach|i gCeatharlach]], i [[Poblacht na hÉireann|bPoblacht na hÉireann]]. Deirtear go raibh coincheap de mhála siopadóireachta saor in aisce feicthe den chéad uair in Darrers&lt;ref&gt;[http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlcar2/Tullow_St_3.htm &quot;Tullow Street, Carlow&quot;]. Carlow County - Ireland Genealogical Projects. Rinne aisghabh air 12 Márta 2014.&lt;/ref&gt;. D'fhéadfadh sé a bheith ar an gcúis sin gur tháinig go raibh an mála siopadóireachta plaisteach comhchiallach le Darrers Stores i bPort Láirge. Tá sé fós coitianta i measc na seandaoine &quot;mála Darrers&quot; a chur ar aon mála siopadóireachta plaisticeach.

Dúnadh an siopa i [[Ceatharlach|gCeatharlach]] sa bhliain 2007,&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20140312212046/http://www.independent.ie/regionals/carlowpeople/news/darrers-to-close-27014496.html &quot;Darrers to Close&quot;]. ''Carlow People''. 1 Deireadh Fómhair 2007. Cuireadh i gcartlann ar an 12 Márta 2014. Rinneadh aisghabh air 12 Márta 2014.&lt;/ref&gt; i n diaidh bheith ag trádáil ar an bpríomhshráid, Sráid an Tulaigh, ar feadh 40 bliain. Dúnadh an siopa i [[Port Láirge|bPort Láirge]] níos luaithe sna 2000í.

== Tagairtí ==
{{reflist}}

== Naisc sheachtracha ==

* [https://web.archive.org/web/20070311051059/http://www.upthedeise.org/waterfordmessageboard/viewtopic.php?t=7552&amp; Fóram snáithe faoi Darrers]

[[Catagóir:Ollmhargaí]]</text>
      <sha1>9c0ztwf5qxdikxx1bd05j6jy48d76v1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh</title>
    <ns>2</ns>
    <id>90902</id>
    <revision>
      <id>1318029</id>
      <parentid>1317683</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T16:40:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <origin>1318029</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20396" sha1="4n4lmej2nzu8b6jqxklg01lnjdf0l76" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]
* [[Speisialta:Statistics]] (23/10/25 -&gt; reatha)
** 134 -&gt; {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} duine ar bhonn rialta
** 62,524 -&gt; {{NUMBEROFARTICLES}} alt


* [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Teimpléid|Teimpléid]] atá ar fáil
* [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Wikidata list|Wikidata list]]s
* [[:Catagóir:Leathanaigh le luas-scrios]]


* -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/An Féineachas|An Féineachas]]-
* -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Réigiúin|Réigiúin]]- (an tAontas Eorpach, NUTS srl.)
* -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Lochanna|Lochanna]]-
* [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Comhshaol|Comhshaol]]/Timpeallacht
* ([[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Tuamaí|Tuamaí]])
* ([[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Téamh Domhanda|Téamh Domhanda]])
* [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Scéalta|Scéalta]]


* [[James Clarence Mangan]]=[[Séamus Ó Mangáin]], [[Carthach is Sine]], [[Áth Eine]], [[Cearbhall mac Lochlainn Ó Dálaigh]], [[Seán mac Fergail Óicc Ó hUiccinn]]=[[Seán mac Feargail Óig Ó hUiginn]]

* [[Bailiúchán Egerton]]

{| class=wikitable
|-
! Dream !! Ríocht !! Ríthe
|-
| [[Laighin]] || [[Ríocht na Laighean]] || [[Ríthe na Laighean]]
|-
| colspan=2 | [[Connachta]] || [[Ríthe na gConnacht]]
|-
| [[Dáirine]] || [[Ríocht na Mumhan]] || [[Ríthe na Mumhan]]
|-
| colspan=2 | [[Ulaid]] || [[Ríthe na nUladh]]
|}

== Aonach ==
'' An '''aonach''' (MeánGhaeilge '''óenach''') was an ancient Irish public national assembly called upon the death of a [[rí]], [[banríon]], or notable [[seanórach]] or [[gaiscíoch]] as part of [[ancestor worship]] practices.&lt;ref name=Nally2008 /&gt;  As well as the entertainment, the óenach was an occasion on which kings and notables met under [[sos cogaidh]] and where [[dlí]]the were pronounced and confirmed.

'' The Aonach had three functions: honoring the dead, proclaiming [[an Féineachas|dlíthe]], and [[funeral games]] and festivities to entertain. The first function took between one and three days depending on the importance of the deceased, guests would sing mourning chants called the [[Gubha]]&lt;ref name=guba /&gt; after which [[druid]]s would improvise songs in memory of the dead called [[Ceapóg]].&lt;ref name=cepoc /&gt;  The dead would then be burnt on a [[funeral pyre]]. The second function would then be carried out by the [[Ollamh Éireann]], giving out laws to the people via bards and druids and culminating in the igniting of another massive fire. The custom of rejoicing after a funeral was then enshrined in the ''[[Cúiteach Fuait]]'',&lt;ref name=cuitech /&gt;&lt;ref name=fuat /&gt; games of mental and physical ability accompanied by a large market for traders.

'' The most notable fair, that held under the auspices of the [[Ardrí na hÉireann]] agus muintir [[Uí Néill]], was the [[Aonach Tailteann]], which is given [[prehistoric]] origins by medieval writers. This was held at [[Tailte]], in modern [[Contae na Mí]], as late as 1770. The compilers of the [[annála Éireann]] considered violence and disorders at this óenach, or the failure of the incumbent High King to hold the fair, to be of note. The [[Saorstát Éireann]] held [[Aonach Taikteann (athbheochan)|l]] from 1924 to 1932.

'' Other important assemblies included that of Cnoc [[Tlachtga]], held at [[Samhain]]; [[Carman]], held in [[Contae Loch Garman]]; [[Cnoc Uisnigh]], held at [[Bealtaine]]; and that of Raigne in [[Osraige]].

'' Not all had pagan associations. The ''Óenach Colmáin'', probably held at [[Lainn Eala]], was named for Saint [[Colmán Eala]].

'' In the 1920s the Irish Free State organised 'Aonach an Gharda' which were Garda sports days, the goal of this was to promote athleticism and Gaelic culture.&lt;ref name=Hora2017 /&gt;

==Bibliography
* {{citation | last=Byrne | first=Francis John | authorlink=Francis John Byrne |title=Irish Kings and High-Kings | publisher=Batsford | location=Londain | year=1973 | isbn=0713458828 }}
* {{citation | last=Charles-Edwards | first=T. M. | authorlink=T. M. Charles-Edwards | title=Early Christian Ireland | publisher=Cambridge University Press | year=2000 | location=Cambridge |isbn=0521363950}}
* {{ citation | last=MacKillop | first=James | authorlink=James MacKillop | title=Oxford Dictionary of Celtic Mythology | publisher=Oxford University Press | location=Oxford | year=1998 | isbn=0198609671}}
* {{citation | last=Ó Cróinín | first=Dáibhí | authorlink=Dáibhí Ó Cróinín | title=Early Medieval Ireland 400–1200 |year=1995 | series=Longman History of Ireland | publisher=Longman | location=Londain | isbn=0582015650}}

==External links
* Nally, T.H., [https://archive.org/details/aonactailteannta00nalliala The Aonac Tailteann and the Tailteann Games Their History and Ancient Associations] - Téacs iomlán ar archive.org
* [http://www.poyntzpass.co.uk/Before_I_Forget/1988_No_2/Fairs_and_Assemblies_in_Ireland.pdf ''Fairs and Assemblies in Ireland''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220419185902/http://www.poyntzpass.co.uk/Before_I_Forget/1988_No_2/Fairs_and_Assemblies_in_Ireland.pdf |date=2022-04-19 }}

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=Nally2008&gt;{{cite book | author=T. H. Nally | title=The Aonac Tailteann and the Tailteann Games Their History and Ancient Associations | url=https://books.google.com/books?id=SObPJ02EiwMC | access-date=31 July 2012 | year=2008 | publisher=Jesson Press | isbn=978-1409781899}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=guba&gt;{{lua idirlín | url = https://dil.ie/26768 | teideal = guba | foilsitheoir = eDIL | dátarochtana = 12 Meitheamh 2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=cepoc&gt;{{lua idirlín | url = https://dil.ie/8718 | teideal = cepóc | foilsitheoir = eDIL | dátarochtana = 12 Meitheamh 2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=cuitech&gt;{{lua idirlín | url = https://dil.ie/13726 | teideal = cúitech | foilsitheoir = eDIL | dátarochtana = 12 Meitheamh 2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=fuat&gt;{{lua idirlín | url = https://dil.ie/24702 | teideal = 1 fúat | foilsitheoir = eDIL | dátarochtana = 12 Meitheamh 2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Hora2017&gt;{{cite book | last=Hora | first=Kevin | title=Propaganda and Nation Building Selling the Irish Free State | date=2017 | publisher=Taylor &amp; Francis | page=125}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:An tSean-Éire]]

== Aonach Tailteann ==
The '''[[Aonach]] Tailteann''' was [[funeral games (antiquity)|funeral games]] associated with the semi-legendary history of [[History of Ireland|Pre-Christian Ireland]].

There is a complex of ancient [[Earthworks (archaeology)|earthworks]] dating to the [[Iron Age]] in the area of [[Teltown]] where the festival was historically known to be celebrated off and on from [[medieval times]] into the [[modern era]].&lt;ref name=&quot;Nally2008&quot;&gt;{{cite book| author=T. H. Nally| title=The Aonac Tailteann and the Tailteann Games, Their History and Ancient Associations| url=https://books.google.com/books?id=SObPJ02EiwMC| access-date=31 July 2012| date=30 June 2008| publisher=Jesson Press| isbn=978-1-4097-8189-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.independent.ie/sport/other-sports/tailteann-games-place-in-history-going-for-a-song-1037527.html Tailteann Games place in history going for a song] By Seán Diffley, ''Irish Independent'', Saturday July 14, 2007&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Quinn&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.eirgridnortheastprojects.com/media/14.8%20Telltown%20Impact%20Assessment%20Report.pdf |title=Malcolm, Nigel., &amp; Quinn, Billy., Teltown Impact Assessment Report, 2009. |access-date=14 August 2012 |archive-date=25 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141025210036/http://www.eirgridnortheastprojects.com/media/14.8%20Telltown%20Impact%20Assessment%20Report.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==History and archaeology
The games were founded, according to the ''[[Book of Invasions]]'', by [[Lugh|Lugh Lámhfhada]], the [[Ollamh Érenn]] (master craftsman or doctor of the sciences), as a mourning ceremony for the death of his foster-mother [[Tailtiu]]. Lugh buried Tailtiu underneath a mound in an area that took her name and was later called [[Teltown|Tailteann]] in [[County Meath]].&lt;ref&gt;Lebor Gabála Érenn, original text edited and translated by R A Stewart Macalister, D. Litt, Part IV: Irish Texts Society, Volume 41, pp. 59, 115, 117, 149, 177, 179, London 1941. {{ISBN|1-870166-41-8}}.&lt;/ref&gt;

The event was held during the last fortnight of July and culminated with the celebration of [[Lughnasadh]], or [[Lammas]] Eve (1 August).&lt;ref name=&quot;Keating1866&quot;&gt;{{cite book| author=Geoffrey Keating| title=Foras feasa ar Eirinn ... The history of Ireland, tr. and annotated by J. O'Mahony| url=https://books.google.com/books?id=cAEHAAAAQAAJ&amp;pg=PA301| access-date=1 July 2012| year=1866| pages=301–}}&lt;/ref&gt; Modern folklore claims that the Tailteann Games started around 1600 BC, with some sources claiming as far back as 1829 BC.&lt;ref&gt;{{cite book| author1=Tim Delaney| author2=Tim Madigan| title=The Sociology of Sports: An Introduction| url=https://books.google.com/books?id=YEybKqyfVNwC&amp;pg=PA42| access-date=12 August 2012| date=30 April 2009| publisher=McFarland| isbn=978-0-7864-4169-3| pages=42–}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book| author=William H. Freeman| title=Physical Education, Exercise and Sport Science in a Changing Society| url=https://books.google.com/books?id=gDN6Qimp7YIC&amp;pg=PA80| access-date=12 August 2012| date=21 January 2011| publisher=Jones &amp; Bartlett Publishers| isbn=978-0-7637-8157-6| pages=80–}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book| author=Peter Matthews| title=Historical Dictionary of Track and Field| url=https://books.google.com/books?id=dQFHe9RwE0wC&amp;pg=PA2| access-date=12 August 2012| date=22 March 2012| publisher=Scarecrow Press| isbn=978-0-8108-6781-9| pages=2–}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book| author1=Martin Connors| author2=Diane L. Dupuis| author3=Brad Morgan| title=The Olympics factbook: a spectator's guide to the winter and summer games| url=https://books.google.com/books?id=CKFuAAAAMAAJ| access-date=12 August 2012| year=1992| publisher=Visible Ink| isbn=978-0-8103-9417-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Brown1985&quot;&gt;{{cite book| author=Terence Brown| title=Ireland: a social and cultural history, 1922-1985, p. 82| url=https://books.google.com/books?id=4FEGrCkdj-0C| access-date=11 August 2012| year=1985| publisher=Fontana Press| isbn=978-0-00-686082-2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MellershWilliams1999&quot;&gt;{{cite book| author1=H. E. L. Mellersh| author2=Neville Williams| title=Chronology of world history, p. 15| url=https://books.google.com/books?id=PCcOAQAAMAAJ| access-date=1 August 2012| date=1 April 1999| publisher=ABC-CLIO| isbn=978-1-57607-155-7}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Incorporated2000&quot;&gt;{{cite book| author=Grolier Incorporated| title=The Encyclopedia Americana, pp. 892 &amp; 905| url=https://books.google.com/books?id=IA01AAAAMAAJ| access-date=1 August 2012| year=2000| publisher=Grolier| isbn=978-0-7172-0133-4}}&lt;/ref&gt; Promotional literature for the [[Gaelic Athletic Association]] revival of the games in 1924 claimed a later date of their foundation in 632 BC. The games were known to have been held between the 6th and 9th centuries AD.&lt;ref name=&quot;Koch2006&quot;&gt;{{cite book| author=John T. Koch| title=Celtic Culture: A Historical Encyclopedia| url=https://books.google.com/books?id=f899xH_quaMC&amp;pg=PA777| access-date=31 July 2012| year=2006| publisher=ABC-CLIO| isbn=978-1-85109-440-0| pages=777–}}&lt;/ref&gt; The games were held until 1169–1171 AD when they died out after the [[Norman invasion of Ireland|Norman invasion]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theirishstory.com/2011/02/23/the-tailteann-games-1924-1936/|title=The Tailteann Games, 1924-1936|work=The Irish Story}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Melvyn Watman, ''History of British Athletics''. Hale, London, 1968.&lt;/ref&gt;

The ancient Aonach had three functions: honoring the dead, proclaiming [[law]]s, and funeral games and festivities to entertain. The first function took between one and three days depending on the importance of the deceased. Guests would sing mourning chants called the ''Guba'', after which [[druid]]s would improvise ''[[Cepóg]]s'', songs in memory of the dead. The dead would then be burnt on a [[funeral pyre]]. The second function would then be carried out during a universal [[truce]] by the Ollamh Érenn, giving out laws to the people via [[bard]]s and druids and culminating in the igniting of another massive fire. The custom of rejoicing after a funeral was then enshrined in the ''[[Cuiteach Fuait]]'', games of mental and physical ability.&lt;ref name=&quot;Nally2008&quot;/&gt;

Games included the [[long jump]], [[high jump]], running, [[hurling]], [[spear]] throwing, [[boxing]], contests in [[swordfighting]], [[archery]], [[wrestling]], [[Swimming (sport)|swimming]], and [[chariot]] and [[horse racing]]. They also included competitions in [[strategy]], [[singing]], [[dancing]] and [[story-telling]], along with crafts competitions for [[goldsmith]]s, [[jeweller]]s, [[weaving|weavers]] and [[armourer]]s. Along with ensuring a [[meritocracy]], the games would also feature a mass [[arranged marriage]], where couples met for the first time and were given up to a year and a day to [[divorce]] on the hills of separation.&lt;ref name=&quot;Nally2008&quot;/&gt;

In later [[medieval]] times, the games were revived and called the Tailten Fair, consisting of contests of strength and skill, horse races, religious celebrations, and a traditional time for couples to contract &quot;[[Handfasting (Neopaganism)|handfasting]]&quot; trial marriages. &quot;Taillten marriages&quot; were legal up until the 13th century. This trial marriage practice is documented in the fourth and fifth volumes of the [[Brehon]] law texts, which are compilations of the opinions and judgements of the Brehon class of Druids (in this case, Irish). The texts as a whole deal with copious detail for the Insular Celts.&lt;ref&gt;O'Donovan, J., O'Curry, E., Hancock, W. N., O'Mahony, T., [[Alexander George Richey|Richey, A. G.]], [[William Maunsell Hennessy|Hennessy, W. M.]], &amp; Atkinson, R. (eds.) (2000). ''Ancient laws of Ireland, published under direction of the Commissioners for Publishing the Ancient Laws and Institutes of Ireland.'' Buffalo, New York: W.S. Hein. {{ISBN|1-57588-572-7}}. (Originally published: Dublin: A. Thom, 1865-1901. Alternatively known as ''Hiberniae leges et institutiones antiquae''.)&lt;/ref&gt;

==Modern revivals and legacy
[[File:Fireworks at the First Tailteann Games August 15, 1924.jpg|thumb|Fireworks at the first Games, August 15, 1924]]
{{main|Tailteann Games (Irish Free State)}}
From the late nineteenth century, the [[Gaelic Athletic Association]] (GAA) and others in the [[Gaelic revival]] contemplated [[Tailteann Games (Irish Free State)|reviving the Tailteann Games]]. The GAA's 1888 championships [[1888 All-Ireland Senior Football Championship|of football]] and [[1888 All-Ireland Senior Hurling Championship|of hurling]] were unfinished owing to the [[American Invasion Tour]], an unsuccessful attempt to raise funds for a revival.&lt;ref name=&quot;Cronin2007&quot;&gt;{{cite journal|last=Cronin|first=Mike|year=2007|title=The Gaelic Athletic Association's Invasion of America, 1888: Travel Narratives, Microhistory and the Irish American 'Other'|journal=Sport in History|volume=27|issue=2|pages=190–216|issn=1746-0263|doi=10.1080/17460260701437011|s2cid=143931786}}&lt;/ref&gt;

The [[2nd Dáil]] approved a scheme in 1922,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://oireachtasdebates.oireachtas.ie/debates%20authoring/debateswebpack.nsf/takes/dail1922060800005 |title=Iomadoirí Iasachta|work=Second Dáil debates|publisher=8 June 1922|access-date=31 July 2017}}&lt;/ref&gt; and after a delay caused by the [[Irish Civil War]] the first was held in 1924. Open to foreigners of Irish heritage, the first games of 1924 and 1928 attracted some competitors fresh from the Olympics in Paris and Amsterdam. The Games' main backer, minister [[J. J. Walsh]], lost office when [[Government of the 7th Dáil|Fianna Fáil took power]] after the [[1932 Irish general election|1932 election]], and public funding was cut. The 1932 games were on a smaller scale against a background of the [[Great Depression]] and the [[Anglo-Irish Trade War]], and no further games were held.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Cronin|first=Mike|year=2016|title=Projecting the Nation through Sport and Culture: Ireland, Aonach Tailteann and the Irish Free State, 1924-32|journal=Journal of Contemporary History|volume=38|issue=3|pages=395–411|issn=0022-0094|doi=10.1177/0022009403038003004 |jstor=3180644|s2cid=146215048}}&lt;/ref&gt;

[[Jack Fitzsimons]] suggested reviving the Tailteann Games in a 1985 [[Seanad Éireann]] debate on [[tourism in Ireland]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://oireachtasdebates.oireachtas.ie/debates%20authoring/debateswebpack.nsf/takes/seanad1985120500005#N143 |title=White Paper on Tourism Policy: Motion (Resumed) |last=Fitzsimons|first=Jack|date=5 December 1985 |work=Seanad Éireann Debates|publisher=Oireachtas |quote=Teltown is not far from Kells. The Tailteann games were world-renowned. They could be revived. There is great potential in this area. |no-pp=y|page=Vol.110 no.6 p.5 c.715 |access-date=2 August 2017}}&lt;/ref&gt;

The [[Rás Tailteann]] (&quot;Tailteann race&quot;) cycling race was founded in 1953 by the [[National Cycling Association]] (NCA), in opposition to the [[Tour of Ireland]] organised by the rival [[Cumann Rothaíochta na hÉireann]] (CRÉ). [[Cycling Ireland]], the merged successor to both the NCA and CRÉ, still organises the Rás Tailteann annually, but it is usually known as &quot;the [sponsor] Rás&quot;, or simply &quot;the Rás&quot;.&lt;ref&gt;{{cite press release |url=http://www.cyclingireland.ie/cycling-news-item/donegal-ras-cycling-team/236|title=Donegal Ras Cycling Team|date=13 May 2014 |quote=This is the fourth year of An Post's sponsorship of the celebrated Rás Tailteann, which is more commonly known as The Rás.|publisher=Cycling Ireland|access-date=1 August 2017}}&lt;/ref&gt;

The Irish Secondary Schools Athletic Association organised annual national championships from 1963 under the name &quot;Junior Tailteann Games&quot;.&lt;ref name=&quot;athleticsireland2005&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.athleticsireland.ie/downloads/other/Schools_ROH_1916-MASTER8thMay.pdf#page=2 |format=PDF|title=Irish Schools Athletics Champions 1916-2015|date=8 May 2015|page=2|access-date=1 August 2017}}&lt;/ref&gt; [[Athletics Ireland]] continues to use the name &quot;Tailteann Games&quot; for its annual schools inter-[[Provinces of Ireland|provincial]] championships.&lt;ref name=&quot;athleticsireland2005&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.athleticsireland.ie/news/tailteann-games-provide-another-thrilling-spectacle/|title=Tailteann Games provide another thrilling spectacle|date=26 June 2017|publisher=Athletics Ireland|access-date=1 August 2017}}&lt;/ref&gt; also independently the tailteann games are an inter-[[gaeltacht]] event that includes other activities.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.irishcentral.com/roots/history/tailteann-games-athletics|title=Incredible images from the Tailteann Games, the ancient Irish predecessor to the Olympics|date=4 May 2018}}&lt;/ref&gt;

The [[Gaelic Athletic Association]]'s (GAA) [[Tailteann Cup]], established in 2022, takes its name from the ancient games.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Tailteann Cup Q&amp;A |url=https://www.irishtimes.com/sport/gaelic-games/tailteann-cup-q-a-1.4880097 |work=[[The Irish Times]]}}&lt;/ref&gt; [[Páirc Tailteann]], a GAA stadium in [[Navan]], County Meath, also takes its name from the games.

==See also
* [[Tailteann Games (Irish Free State)]], a revival held 1924–1932
* Tailteann Games of [[Athletics Ireland]], a revival since 1963 in the form of schools' inter-provincial championships
* [[Ancient Olympic Games]], a similar tradition in classical Greece, c. 776 BC – 393 AD

==Annalistic references
See [[Annals of Inisfallen]]

* ''AI875.1 Kl. Muiredach son of Bran, king of Laigin, harried UíNéill as far as Sliab Fuait, and the Fair of Tailltiu was held.''

==Sources
* [[Lewis Spence]], ''The History and Origins of Druidism''
* [[Elizabeth Pepper]] and [[John Wilcock]], ''Magical and Mystical Sites''

==External links
{{wikisource|Folk-Lore/Volume 31/The Marriages of the Gods at the Sanctuary of Tailltiu}}
* [https://archive.org/details/aonactailteannta00nalliala Nally, T.H., The Aonac Tailteann and the Tailteann Games Their History and Ancient Associations - Full text on archive.org]

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

[[Catagóir:Miotaseolaíocht na nGael]]
[[Catagóir:An Mheánaois in Éirinn]]
[[Category:Lugh]]

== Buntásc==

__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>4n4lmej2nzu8b6jqxklg01lnjdf0l76</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1318031</id>
      <parentid>1318029</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T16:50:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Aonach */</comment>
      <origin>1318031</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20343" sha1="h5opq1smhpyzgfqehb1qlnpsx9x6yxg" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]
* [[Speisialta:Statistics]] (23/10/25 -&gt; reatha)
** 134 -&gt; {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} duine ar bhonn rialta
** 62,524 -&gt; {{NUMBEROFARTICLES}} alt


* [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Teimpléid|Teimpléid]] atá ar fáil
* [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Wikidata list|Wikidata list]]s
* [[:Catagóir:Leathanaigh le luas-scrios]]


* -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/An Féineachas|An Féineachas]]-
* -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Réigiúin|Réigiúin]]- (an tAontas Eorpach, NUTS srl.)
* -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Lochanna|Lochanna]]-
* [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Comhshaol|Comhshaol]]/Timpeallacht
* ([[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Tuamaí|Tuamaí]])
* ([[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Téamh Domhanda|Téamh Domhanda]])
* [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Scéalta|Scéalta]]


* [[James Clarence Mangan]]=[[Séamus Ó Mangáin]], [[Carthach is Sine]], [[Áth Eine]], [[Cearbhall mac Lochlainn Ó Dálaigh]], [[Seán mac Fergail Óicc Ó hUiccinn]]=[[Seán mac Feargail Óig Ó hUiginn]]

* [[Bailiúchán Egerton]]

{| class=wikitable
|-
! Dream !! Ríocht !! Ríthe
|-
| [[Laighin]] || [[Ríocht na Laighean]] || [[Ríthe na Laighean]]
|-
| colspan=2 | [[Connachta]] || [[Ríthe na gConnacht]]
|-
| [[Dáirine]] || [[Ríocht na Mumhan]] || [[Ríthe na Mumhan]]
|-
| colspan=2 | [[Ulaid]] || [[Ríthe na nUladh]]
|}

== Aonach ==
Tionól poiblí i nÉirinn ársa ba ea '''aonach''' (MeánGhaeilge '''óenach'''), gairthe nuair a d'éag [[rí]], [[banríon]], nó [[seanórach]] nó [[gaiscíoch]] mór le rá.&lt;ref name=Nally2008 /&gt;  Maraon le [[adhradh sinsir]] agus siamsaíocht, bhuailtí ríthe agus uaisliú ann, agus [[sos cogaidh]] i bhfeidhm, chun [[dlí]]the a fhógairt agus a dhearbhú.

'' The Aonach had three functions: honoring the dead, proclaiming [[an Féineachas|dlíthe]], and [[funeral games]] and festivities to entertain. The first function took between one and three days depending on the importance of the deceased, guests would sing mourning chants called the [[Gubha]]&lt;ref name=guba /&gt; after which [[druid]]s would improvise songs in memory of the dead called [[Ceapóg]].&lt;ref name=cepoc /&gt;  The dead would then be burnt on a [[funeral pyre]]. The second function would then be carried out by the [[Ollamh Éireann]], giving out laws to the people via bards and druids and culminating in the igniting of another massive fire. The custom of rejoicing after a funeral was then enshrined in the ''[[Cúiteach Fuait]]'',&lt;ref name=cuitech /&gt;&lt;ref name=fuat /&gt; games of mental and physical ability accompanied by a large market for traders.

'' The most notable fair, that held under the auspices of the [[Ardrí na hÉireann]] agus muintir [[Uí Néill]], was the [[Aonach Tailteann]], which is given [[prehistoric]] origins by medieval writers. This was held at [[Tailte]], in modern [[Contae na Mí]], as late as 1770. The compilers of the [[annála Éireann]] considered violence and disorders at this óenach, or the failure of the incumbent High King to hold the fair, to be of note. The [[Saorstát Éireann]] held [[Aonach Taikteann (athbheochan)|l]] from 1924 to 1932.

'' Other important assemblies included that of Cnoc [[Tlachtga]], held at [[Samhain]]; [[Carman]], held in [[Contae Loch Garman]]; [[Cnoc Uisnigh]], held at [[Bealtaine]]; and that of Raigne in [[Osraige]].

'' Not all had pagan associations. The ''Óenach Colmáin'', probably held at [[Lainn Eala]], was named for Saint [[Colmán Eala]].

'' In the 1920s the Irish Free State organised 'Aonach an Gharda' which were Garda sports days, the goal of this was to promote athleticism and Gaelic culture.&lt;ref name=Hora2017 /&gt;

==Bibliography
* {{citation | last=Byrne | first=Francis John | authorlink=Francis John Byrne |title=Irish Kings and High-Kings | publisher=Batsford | location=Londain | year=1973 | isbn=0713458828 }}
* {{citation | last=Charles-Edwards | first=T. M. | authorlink=T. M. Charles-Edwards | title=Early Christian Ireland | publisher=Cambridge University Press | year=2000 | location=Cambridge |isbn=0521363950}}
* {{ citation | last=MacKillop | first=James | authorlink=James MacKillop | title=Oxford Dictionary of Celtic Mythology | publisher=Oxford University Press | location=Oxford | year=1998 | isbn=0198609671}}
* {{citation | last=Ó Cróinín | first=Dáibhí | authorlink=Dáibhí Ó Cróinín | title=Early Medieval Ireland 400–1200 |year=1995 | series=Longman History of Ireland | publisher=Longman | location=Londain | isbn=0582015650}}

==External links
* Nally, T.H., [https://archive.org/details/aonactailteannta00nalliala The Aonac Tailteann and the Tailteann Games Their History and Ancient Associations] - Téacs iomlán ar archive.org
* [http://www.poyntzpass.co.uk/Before_I_Forget/1988_No_2/Fairs_and_Assemblies_in_Ireland.pdf ''Fairs and Assemblies in Ireland''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220419185902/http://www.poyntzpass.co.uk/Before_I_Forget/1988_No_2/Fairs_and_Assemblies_in_Ireland.pdf |date=2022-04-19 }}

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=Nally2008&gt;{{cite book | author=T. H. Nally | title=The Aonac Tailteann and the Tailteann Games Their History and Ancient Associations | url=https://books.google.com/books?id=SObPJ02EiwMC | access-date=31 July 2012 | year=2008 | publisher=Jesson Press | isbn=978-1409781899}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=guba&gt;{{lua idirlín | url = https://dil.ie/26768 | teideal = guba | foilsitheoir = eDIL | dátarochtana = 12 Meitheamh 2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=cepoc&gt;{{lua idirlín | url = https://dil.ie/8718 | teideal = cepóc | foilsitheoir = eDIL | dátarochtana = 12 Meitheamh 2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=cuitech&gt;{{lua idirlín | url = https://dil.ie/13726 | teideal = cúitech | foilsitheoir = eDIL | dátarochtana = 12 Meitheamh 2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=fuat&gt;{{lua idirlín | url = https://dil.ie/24702 | teideal = 1 fúat | foilsitheoir = eDIL | dátarochtana = 12 Meitheamh 2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Hora2017&gt;{{cite book | last=Hora | first=Kevin | title=Propaganda and Nation Building Selling the Irish Free State | date=2017 | publisher=Taylor &amp; Francis | page=125}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:An tSean-Éire]]

== Aonach Tailteann ==
The '''[[Aonach]] Tailteann''' was [[funeral games (antiquity)|funeral games]] associated with the semi-legendary history of [[History of Ireland|Pre-Christian Ireland]].

There is a complex of ancient [[Earthworks (archaeology)|earthworks]] dating to the [[Iron Age]] in the area of [[Teltown]] where the festival was historically known to be celebrated off and on from [[medieval times]] into the [[modern era]].&lt;ref name=&quot;Nally2008&quot;&gt;{{cite book| author=T. H. Nally| title=The Aonac Tailteann and the Tailteann Games, Their History and Ancient Associations| url=https://books.google.com/books?id=SObPJ02EiwMC| access-date=31 July 2012| date=30 June 2008| publisher=Jesson Press| isbn=978-1-4097-8189-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.independent.ie/sport/other-sports/tailteann-games-place-in-history-going-for-a-song-1037527.html Tailteann Games place in history going for a song] By Seán Diffley, ''Irish Independent'', Saturday July 14, 2007&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Quinn&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.eirgridnortheastprojects.com/media/14.8%20Telltown%20Impact%20Assessment%20Report.pdf |title=Malcolm, Nigel., &amp; Quinn, Billy., Teltown Impact Assessment Report, 2009. |access-date=14 August 2012 |archive-date=25 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141025210036/http://www.eirgridnortheastprojects.com/media/14.8%20Telltown%20Impact%20Assessment%20Report.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==History and archaeology
The games were founded, according to the ''[[Book of Invasions]]'', by [[Lugh|Lugh Lámhfhada]], the [[Ollamh Érenn]] (master craftsman or doctor of the sciences), as a mourning ceremony for the death of his foster-mother [[Tailtiu]]. Lugh buried Tailtiu underneath a mound in an area that took her name and was later called [[Teltown|Tailteann]] in [[County Meath]].&lt;ref&gt;Lebor Gabála Érenn, original text edited and translated by R A Stewart Macalister, D. Litt, Part IV: Irish Texts Society, Volume 41, pp. 59, 115, 117, 149, 177, 179, London 1941. {{ISBN|1-870166-41-8}}.&lt;/ref&gt;

The event was held during the last fortnight of July and culminated with the celebration of [[Lughnasadh]], or [[Lammas]] Eve (1 August).&lt;ref name=&quot;Keating1866&quot;&gt;{{cite book| author=Geoffrey Keating| title=Foras feasa ar Eirinn ... The history of Ireland, tr. and annotated by J. O'Mahony| url=https://books.google.com/books?id=cAEHAAAAQAAJ&amp;pg=PA301| access-date=1 July 2012| year=1866| pages=301–}}&lt;/ref&gt; Modern folklore claims that the Tailteann Games started around 1600 BC, with some sources claiming as far back as 1829 BC.&lt;ref&gt;{{cite book| author1=Tim Delaney| author2=Tim Madigan| title=The Sociology of Sports: An Introduction| url=https://books.google.com/books?id=YEybKqyfVNwC&amp;pg=PA42| access-date=12 August 2012| date=30 April 2009| publisher=McFarland| isbn=978-0-7864-4169-3| pages=42–}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book| author=William H. Freeman| title=Physical Education, Exercise and Sport Science in a Changing Society| url=https://books.google.com/books?id=gDN6Qimp7YIC&amp;pg=PA80| access-date=12 August 2012| date=21 January 2011| publisher=Jones &amp; Bartlett Publishers| isbn=978-0-7637-8157-6| pages=80–}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book| author=Peter Matthews| title=Historical Dictionary of Track and Field| url=https://books.google.com/books?id=dQFHe9RwE0wC&amp;pg=PA2| access-date=12 August 2012| date=22 March 2012| publisher=Scarecrow Press| isbn=978-0-8108-6781-9| pages=2–}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book| author1=Martin Connors| author2=Diane L. Dupuis| author3=Brad Morgan| title=The Olympics factbook: a spectator's guide to the winter and summer games| url=https://books.google.com/books?id=CKFuAAAAMAAJ| access-date=12 August 2012| year=1992| publisher=Visible Ink| isbn=978-0-8103-9417-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Brown1985&quot;&gt;{{cite book| author=Terence Brown| title=Ireland: a social and cultural history, 1922-1985, p. 82| url=https://books.google.com/books?id=4FEGrCkdj-0C| access-date=11 August 2012| year=1985| publisher=Fontana Press| isbn=978-0-00-686082-2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MellershWilliams1999&quot;&gt;{{cite book| author1=H. E. L. Mellersh| author2=Neville Williams| title=Chronology of world history, p. 15| url=https://books.google.com/books?id=PCcOAQAAMAAJ| access-date=1 August 2012| date=1 April 1999| publisher=ABC-CLIO| isbn=978-1-57607-155-7}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Incorporated2000&quot;&gt;{{cite book| author=Grolier Incorporated| title=The Encyclopedia Americana, pp. 892 &amp; 905| url=https://books.google.com/books?id=IA01AAAAMAAJ| access-date=1 August 2012| year=2000| publisher=Grolier| isbn=978-0-7172-0133-4}}&lt;/ref&gt; Promotional literature for the [[Gaelic Athletic Association]] revival of the games in 1924 claimed a later date of their foundation in 632 BC. The games were known to have been held between the 6th and 9th centuries AD.&lt;ref name=&quot;Koch2006&quot;&gt;{{cite book| author=John T. Koch| title=Celtic Culture: A Historical Encyclopedia| url=https://books.google.com/books?id=f899xH_quaMC&amp;pg=PA777| access-date=31 July 2012| year=2006| publisher=ABC-CLIO| isbn=978-1-85109-440-0| pages=777–}}&lt;/ref&gt; The games were held until 1169–1171 AD when they died out after the [[Norman invasion of Ireland|Norman invasion]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theirishstory.com/2011/02/23/the-tailteann-games-1924-1936/|title=The Tailteann Games, 1924-1936|work=The Irish Story}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Melvyn Watman, ''History of British Athletics''. Hale, London, 1968.&lt;/ref&gt;

The ancient Aonach had three functions: honoring the dead, proclaiming [[law]]s, and funeral games and festivities to entertain. The first function took between one and three days depending on the importance of the deceased. Guests would sing mourning chants called the ''Guba'', after which [[druid]]s would improvise ''[[Cepóg]]s'', songs in memory of the dead. The dead would then be burnt on a [[funeral pyre]]. The second function would then be carried out during a universal [[truce]] by the Ollamh Érenn, giving out laws to the people via [[bard]]s and druids and culminating in the igniting of another massive fire. The custom of rejoicing after a funeral was then enshrined in the ''[[Cuiteach Fuait]]'', games of mental and physical ability.&lt;ref name=&quot;Nally2008&quot;/&gt;

Games included the [[long jump]], [[high jump]], running, [[hurling]], [[spear]] throwing, [[boxing]], contests in [[swordfighting]], [[archery]], [[wrestling]], [[Swimming (sport)|swimming]], and [[chariot]] and [[horse racing]]. They also included competitions in [[strategy]], [[singing]], [[dancing]] and [[story-telling]], along with crafts competitions for [[goldsmith]]s, [[jeweller]]s, [[weaving|weavers]] and [[armourer]]s. Along with ensuring a [[meritocracy]], the games would also feature a mass [[arranged marriage]], where couples met for the first time and were given up to a year and a day to [[divorce]] on the hills of separation.&lt;ref name=&quot;Nally2008&quot;/&gt;

In later [[medieval]] times, the games were revived and called the Tailten Fair, consisting of contests of strength and skill, horse races, religious celebrations, and a traditional time for couples to contract &quot;[[Handfasting (Neopaganism)|handfasting]]&quot; trial marriages. &quot;Taillten marriages&quot; were legal up until the 13th century. This trial marriage practice is documented in the fourth and fifth volumes of the [[Brehon]] law texts, which are compilations of the opinions and judgements of the Brehon class of Druids (in this case, Irish). The texts as a whole deal with copious detail for the Insular Celts.&lt;ref&gt;O'Donovan, J., O'Curry, E., Hancock, W. N., O'Mahony, T., [[Alexander George Richey|Richey, A. G.]], [[William Maunsell Hennessy|Hennessy, W. M.]], &amp; Atkinson, R. (eds.) (2000). ''Ancient laws of Ireland, published under direction of the Commissioners for Publishing the Ancient Laws and Institutes of Ireland.'' Buffalo, New York: W.S. Hein. {{ISBN|1-57588-572-7}}. (Originally published: Dublin: A. Thom, 1865-1901. Alternatively known as ''Hiberniae leges et institutiones antiquae''.)&lt;/ref&gt;

==Modern revivals and legacy
[[File:Fireworks at the First Tailteann Games August 15, 1924.jpg|thumb|Fireworks at the first Games, August 15, 1924]]
{{main|Tailteann Games (Irish Free State)}}
From the late nineteenth century, the [[Gaelic Athletic Association]] (GAA) and others in the [[Gaelic revival]] contemplated [[Tailteann Games (Irish Free State)|reviving the Tailteann Games]]. The GAA's 1888 championships [[1888 All-Ireland Senior Football Championship|of football]] and [[1888 All-Ireland Senior Hurling Championship|of hurling]] were unfinished owing to the [[American Invasion Tour]], an unsuccessful attempt to raise funds for a revival.&lt;ref name=&quot;Cronin2007&quot;&gt;{{cite journal|last=Cronin|first=Mike|year=2007|title=The Gaelic Athletic Association's Invasion of America, 1888: Travel Narratives, Microhistory and the Irish American 'Other'|journal=Sport in History|volume=27|issue=2|pages=190–216|issn=1746-0263|doi=10.1080/17460260701437011|s2cid=143931786}}&lt;/ref&gt;

The [[2nd Dáil]] approved a scheme in 1922,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://oireachtasdebates.oireachtas.ie/debates%20authoring/debateswebpack.nsf/takes/dail1922060800005 |title=Iomadoirí Iasachta|work=Second Dáil debates|publisher=8 June 1922|access-date=31 July 2017}}&lt;/ref&gt; and after a delay caused by the [[Irish Civil War]] the first was held in 1924. Open to foreigners of Irish heritage, the first games of 1924 and 1928 attracted some competitors fresh from the Olympics in Paris and Amsterdam. The Games' main backer, minister [[J. J. Walsh]], lost office when [[Government of the 7th Dáil|Fianna Fáil took power]] after the [[1932 Irish general election|1932 election]], and public funding was cut. The 1932 games were on a smaller scale against a background of the [[Great Depression]] and the [[Anglo-Irish Trade War]], and no further games were held.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Cronin|first=Mike|year=2016|title=Projecting the Nation through Sport and Culture: Ireland, Aonach Tailteann and the Irish Free State, 1924-32|journal=Journal of Contemporary History|volume=38|issue=3|pages=395–411|issn=0022-0094|doi=10.1177/0022009403038003004 |jstor=3180644|s2cid=146215048}}&lt;/ref&gt;

[[Jack Fitzsimons]] suggested reviving the Tailteann Games in a 1985 [[Seanad Éireann]] debate on [[tourism in Ireland]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://oireachtasdebates.oireachtas.ie/debates%20authoring/debateswebpack.nsf/takes/seanad1985120500005#N143 |title=White Paper on Tourism Policy: Motion (Resumed) |last=Fitzsimons|first=Jack|date=5 December 1985 |work=Seanad Éireann Debates|publisher=Oireachtas |quote=Teltown is not far from Kells. The Tailteann games were world-renowned. They could be revived. There is great potential in this area. |no-pp=y|page=Vol.110 no.6 p.5 c.715 |access-date=2 August 2017}}&lt;/ref&gt;

The [[Rás Tailteann]] (&quot;Tailteann race&quot;) cycling race was founded in 1953 by the [[National Cycling Association]] (NCA), in opposition to the [[Tour of Ireland]] organised by the rival [[Cumann Rothaíochta na hÉireann]] (CRÉ). [[Cycling Ireland]], the merged successor to both the NCA and CRÉ, still organises the Rás Tailteann annually, but it is usually known as &quot;the [sponsor] Rás&quot;, or simply &quot;the Rás&quot;.&lt;ref&gt;{{cite press release |url=http://www.cyclingireland.ie/cycling-news-item/donegal-ras-cycling-team/236|title=Donegal Ras Cycling Team|date=13 May 2014 |quote=This is the fourth year of An Post's sponsorship of the celebrated Rás Tailteann, which is more commonly known as The Rás.|publisher=Cycling Ireland|access-date=1 August 2017}}&lt;/ref&gt;

The Irish Secondary Schools Athletic Association organised annual national championships from 1963 under the name &quot;Junior Tailteann Games&quot;.&lt;ref name=&quot;athleticsireland2005&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.athleticsireland.ie/downloads/other/Schools_ROH_1916-MASTER8thMay.pdf#page=2 |format=PDF|title=Irish Schools Athletics Champions 1916-2015|date=8 May 2015|page=2|access-date=1 August 2017}}&lt;/ref&gt; [[Athletics Ireland]] continues to use the name &quot;Tailteann Games&quot; for its annual schools inter-[[Provinces of Ireland|provincial]] championships.&lt;ref name=&quot;athleticsireland2005&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.athleticsireland.ie/news/tailteann-games-provide-another-thrilling-spectacle/|title=Tailteann Games provide another thrilling spectacle|date=26 June 2017|publisher=Athletics Ireland|access-date=1 August 2017}}&lt;/ref&gt; also independently the tailteann games are an inter-[[gaeltacht]] event that includes other activities.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.irishcentral.com/roots/history/tailteann-games-athletics|title=Incredible images from the Tailteann Games, the ancient Irish predecessor to the Olympics|date=4 May 2018}}&lt;/ref&gt;

The [[Gaelic Athletic Association]]'s (GAA) [[Tailteann Cup]], established in 2022, takes its name from the ancient games.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Tailteann Cup Q&amp;A |url=https://www.irishtimes.com/sport/gaelic-games/tailteann-cup-q-a-1.4880097 |work=[[The Irish Times]]}}&lt;/ref&gt; [[Páirc Tailteann]], a GAA stadium in [[Navan]], County Meath, also takes its name from the games.

==See also
* [[Tailteann Games (Irish Free State)]], a revival held 1924–1932
* Tailteann Games of [[Athletics Ireland]], a revival since 1963 in the form of schools' inter-provincial championships
* [[Ancient Olympic Games]], a similar tradition in classical Greece, c. 776 BC – 393 AD

==Annalistic references
See [[Annals of Inisfallen]]

* ''AI875.1 Kl. Muiredach son of Bran, king of Laigin, harried UíNéill as far as Sliab Fuait, and the Fair of Tailltiu was held.''

==Sources
* [[Lewis Spence]], ''The History and Origins of Druidism''
* [[Elizabeth Pepper]] and [[John Wilcock]], ''Magical and Mystical Sites''

==External links
{{wikisource|Folk-Lore/Volume 31/The Marriages of the Gods at the Sanctuary of Tailltiu}}
* [https://archive.org/details/aonactailteannta00nalliala Nally, T.H., The Aonac Tailteann and the Tailteann Games Their History and Ancient Associations - Full text on archive.org]

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

[[Catagóir:Miotaseolaíocht na nGael]]
[[Catagóir:An Mheánaois in Éirinn]]
[[Category:Lugh]]

== Buntásc==

__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>h5opq1smhpyzgfqehb1qlnpsx9x6yxg</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1318032</id>
      <parentid>1318031</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T16:57:15Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* Aonach */</comment>
      <origin>1318032</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20305" sha1="bptlaic7ojk20yc43d34jc8bbsyvdec" xml:space="preserve">[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]
* [[Speisialta:Statistics]] (23/10/25 -&gt; reatha)
** 134 -&gt; {{NUMBEROFACTIVEUSERS}} duine ar bhonn rialta
** 62,524 -&gt; {{NUMBEROFARTICLES}} alt


* [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Teimpléid|Teimpléid]] atá ar fáil
* [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Wikidata list|Wikidata list]]s
* [[:Catagóir:Leathanaigh le luas-scrios]]


* -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/An Féineachas|An Féineachas]]-
* -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Réigiúin|Réigiúin]]- (an tAontas Eorpach, NUTS srl.)
* -[[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Lochanna|Lochanna]]-
* [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Comhshaol|Comhshaol]]/Timpeallacht
* ([[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Tuamaí|Tuamaí]])
* ([[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Téamh Domhanda|Téamh Domhanda]])
* [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Scéalta|Scéalta]]


* [[James Clarence Mangan]]=[[Séamus Ó Mangáin]], [[Carthach is Sine]], [[Áth Eine]], [[Cearbhall mac Lochlainn Ó Dálaigh]], [[Seán mac Fergail Óicc Ó hUiccinn]]=[[Seán mac Feargail Óig Ó hUiginn]]

* [[Bailiúchán Egerton]]

{| class=wikitable
|-
! Dream !! Ríocht !! Ríthe
|-
| [[Laighin]] || [[Ríocht na Laighean]] || [[Ríthe na Laighean]]
|-
| colspan=2 | [[Connachta]] || [[Ríthe na gConnacht]]
|-
| [[Dáirine]] || [[Ríocht na Mumhan]] || [[Ríthe na Mumhan]]
|-
| colspan=2 | [[Ulaid]] || [[Ríthe na nUladh]]
|}

== Aonach ==


Tionól poiblí i nÉirinn ársa ba ea '''aonach''' (MeánGhaeilge '''óenach'''), gairthe nuair a d'éag [[rí]], [[banríon]], nó [[seanórach]] nó [[gaiscíoch]] mór le rá.&lt;ref name=Nally2008 /&gt;

Tharlaíodh trí rud ag Aonaigh: 
* '' honoring the dead agus a[[adhradh sinsir]]
:'' took between one and three days depending on the importance of the deceased, guests would sing mourning chants called the [[Gubha]]&lt;ref name=guba /&gt; after which [[druid]]s would improvise songs in memory of the dead called [[Ceapóg]].&lt;ref name=cepoc /&gt;  The dead would then be burnt on a [[funeral pyre]]. 
* bhuailtí ríthe agus uaisliú ann, agus [[sos cogaidh]] i bhfeidhm, chun [[an Féineachas|dlíthe]] a fhógairt agus a dhearbhú
:'' be carried out by the [[Ollamh Éireann]], giving out laws to the people via bards and druids and culminating in the igniting of another massive fire.
* [[funeral games]] and festivities to entertain.
:'' The custom of rejoicing after a funeral was then enshrined in the ''[[Cúiteach Fuait]]'',&lt;ref name=cuitech /&gt;&lt;ref name=fuat /&gt; games of mental and physical ability accompanied by a large market for traders.

'' The most notable fair, that held under the auspices of the [[Ardrí na hÉireann]] agus muintir [[Uí Néill]], was the [[Aonach Tailteann]], which is given [[prehistoric]] origins by medieval writers. This was held at [[Tailte]], in modern [[Contae na Mí]], as late as 1770. The compilers of the [[annála Éireann]] considered violence and disorders at this óenach, or the failure of the incumbent High King to hold the fair, to be of note. The [[Saorstát Éireann]] held [[Aonach Taikteann (athbheochan)|l]] from 1924 to 1932.

'' Other important assemblies included that of Cnoc [[Tlachtga]], held at [[Samhain]]; [[Carman]], held in [[Contae Loch Garman]]; [[Cnoc Uisnigh]], held at [[Bealtaine]]; and that of Raigne in [[Osraige]].

'' Not all had pagan associations. The ''Óenach Colmáin'', probably held at [[Lainn Eala]], was named for Saint [[Colmán Eala]].

'' In the 1920s the Irish Free State organised 'Aonach an Gharda' which were Garda sports days, the goal of this was to promote athleticism and Gaelic culture.&lt;ref name=Hora2017 /&gt;

==Bibliography
* {{citation | last=Byrne | first=Francis John | authorlink=Francis John Byrne |title=Irish Kings and High-Kings | publisher=Batsford | location=Londain | year=1973 | isbn=0713458828 }}
* {{citation | last=Charles-Edwards | first=T. M. | authorlink=T. M. Charles-Edwards | title=Early Christian Ireland | publisher=Cambridge University Press | year=2000 | location=Cambridge |isbn=0521363950}}
* {{ citation | last=MacKillop | first=James | authorlink=James MacKillop | title=Oxford Dictionary of Celtic Mythology | publisher=Oxford University Press | location=Oxford | year=1998 | isbn=0198609671}}
* {{citation | last=Ó Cróinín | first=Dáibhí | authorlink=Dáibhí Ó Cróinín | title=Early Medieval Ireland 400–1200 |year=1995 | series=Longman History of Ireland | publisher=Longman | location=Londain | isbn=0582015650}}

==External links
* Nally, T.H., [https://archive.org/details/aonactailteannta00nalliala The Aonac Tailteann and the Tailteann Games Their History and Ancient Associations] - Téacs iomlán ar archive.org
* [http://www.poyntzpass.co.uk/Before_I_Forget/1988_No_2/Fairs_and_Assemblies_in_Ireland.pdf ''Fairs and Assemblies in Ireland''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20220419185902/http://www.poyntzpass.co.uk/Before_I_Forget/1988_No_2/Fairs_and_Assemblies_in_Ireland.pdf |date=2022-04-19 }}

== Tagairtí 
{{reflist | refs =

&lt;ref name=Nally2008&gt;{{cite book | author=T. H. Nally | title=The Aonac Tailteann and the Tailteann Games Their History and Ancient Associations | url=https://books.google.com/books?id=SObPJ02EiwMC | access-date=31 July 2012 | year=2008 | publisher=Jesson Press | isbn=978-1409781899}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=guba&gt;{{lua idirlín | url = https://dil.ie/26768 | teideal = guba | foilsitheoir = eDIL | dátarochtana = 12 Meitheamh 2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=cepoc&gt;{{lua idirlín | url = https://dil.ie/8718 | teideal = cepóc | foilsitheoir = eDIL | dátarochtana = 12 Meitheamh 2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=cuitech&gt;{{lua idirlín | url = https://dil.ie/13726 | teideal = cúitech | foilsitheoir = eDIL | dátarochtana = 12 Meitheamh 2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=fuat&gt;{{lua idirlín | url = https://dil.ie/24702 | teideal = 1 fúat | foilsitheoir = eDIL | dátarochtana = 12 Meitheamh 2026}}&lt;/ref&gt;

&lt;ref name=Hora2017&gt;{{cite book | last=Hora | first=Kevin | title=Propaganda and Nation Building Selling the Irish Free State | date=2017 | publisher=Taylor &amp; Francis | page=125}}&lt;/ref&gt;
}}

[[Catagóir:An tSean-Éire]]

== Aonach Tailteann ==
The '''[[Aonach]] Tailteann''' was [[funeral games (antiquity)|funeral games]] associated with the semi-legendary history of [[History of Ireland|Pre-Christian Ireland]].

There is a complex of ancient [[Earthworks (archaeology)|earthworks]] dating to the [[Iron Age]] in the area of [[Teltown]] where the festival was historically known to be celebrated off and on from [[medieval times]] into the [[modern era]].&lt;ref name=&quot;Nally2008&quot;&gt;{{cite book| author=T. H. Nally| title=The Aonac Tailteann and the Tailteann Games, Their History and Ancient Associations| url=https://books.google.com/books?id=SObPJ02EiwMC| access-date=31 July 2012| date=30 June 2008| publisher=Jesson Press| isbn=978-1-4097-8189-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[http://www.independent.ie/sport/other-sports/tailteann-games-place-in-history-going-for-a-song-1037527.html Tailteann Games place in history going for a song] By Seán Diffley, ''Irish Independent'', Saturday July 14, 2007&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Quinn&quot;&gt;{{Cite web |url=http://www.eirgridnortheastprojects.com/media/14.8%20Telltown%20Impact%20Assessment%20Report.pdf |title=Malcolm, Nigel., &amp; Quinn, Billy., Teltown Impact Assessment Report, 2009. |access-date=14 August 2012 |archive-date=25 October 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20141025210036/http://www.eirgridnortheastprojects.com/media/14.8%20Telltown%20Impact%20Assessment%20Report.pdf |url-status=dead }}&lt;/ref&gt;

==History and archaeology
The games were founded, according to the ''[[Book of Invasions]]'', by [[Lugh|Lugh Lámhfhada]], the [[Ollamh Érenn]] (master craftsman or doctor of the sciences), as a mourning ceremony for the death of his foster-mother [[Tailtiu]]. Lugh buried Tailtiu underneath a mound in an area that took her name and was later called [[Teltown|Tailteann]] in [[County Meath]].&lt;ref&gt;Lebor Gabála Érenn, original text edited and translated by R A Stewart Macalister, D. Litt, Part IV: Irish Texts Society, Volume 41, pp. 59, 115, 117, 149, 177, 179, London 1941. {{ISBN|1-870166-41-8}}.&lt;/ref&gt;

The event was held during the last fortnight of July and culminated with the celebration of [[Lughnasadh]], or [[Lammas]] Eve (1 August).&lt;ref name=&quot;Keating1866&quot;&gt;{{cite book| author=Geoffrey Keating| title=Foras feasa ar Eirinn ... The history of Ireland, tr. and annotated by J. O'Mahony| url=https://books.google.com/books?id=cAEHAAAAQAAJ&amp;pg=PA301| access-date=1 July 2012| year=1866| pages=301–}}&lt;/ref&gt; Modern folklore claims that the Tailteann Games started around 1600 BC, with some sources claiming as far back as 1829 BC.&lt;ref&gt;{{cite book| author1=Tim Delaney| author2=Tim Madigan| title=The Sociology of Sports: An Introduction| url=https://books.google.com/books?id=YEybKqyfVNwC&amp;pg=PA42| access-date=12 August 2012| date=30 April 2009| publisher=McFarland| isbn=978-0-7864-4169-3| pages=42–}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book| author=William H. Freeman| title=Physical Education, Exercise and Sport Science in a Changing Society| url=https://books.google.com/books?id=gDN6Qimp7YIC&amp;pg=PA80| access-date=12 August 2012| date=21 January 2011| publisher=Jones &amp; Bartlett Publishers| isbn=978-0-7637-8157-6| pages=80–}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book| author=Peter Matthews| title=Historical Dictionary of Track and Field| url=https://books.google.com/books?id=dQFHe9RwE0wC&amp;pg=PA2| access-date=12 August 2012| date=22 March 2012| publisher=Scarecrow Press| isbn=978-0-8108-6781-9| pages=2–}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{cite book| author1=Martin Connors| author2=Diane L. Dupuis| author3=Brad Morgan| title=The Olympics factbook: a spectator's guide to the winter and summer games| url=https://books.google.com/books?id=CKFuAAAAMAAJ| access-date=12 August 2012| year=1992| publisher=Visible Ink| isbn=978-0-8103-9417-9}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Brown1985&quot;&gt;{{cite book| author=Terence Brown| title=Ireland: a social and cultural history, 1922-1985, p. 82| url=https://books.google.com/books?id=4FEGrCkdj-0C| access-date=11 August 2012| year=1985| publisher=Fontana Press| isbn=978-0-00-686082-2}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;MellershWilliams1999&quot;&gt;{{cite book| author1=H. E. L. Mellersh| author2=Neville Williams| title=Chronology of world history, p. 15| url=https://books.google.com/books?id=PCcOAQAAMAAJ| access-date=1 August 2012| date=1 April 1999| publisher=ABC-CLIO| isbn=978-1-57607-155-7}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;Incorporated2000&quot;&gt;{{cite book| author=Grolier Incorporated| title=The Encyclopedia Americana, pp. 892 &amp; 905| url=https://books.google.com/books?id=IA01AAAAMAAJ| access-date=1 August 2012| year=2000| publisher=Grolier| isbn=978-0-7172-0133-4}}&lt;/ref&gt; Promotional literature for the [[Gaelic Athletic Association]] revival of the games in 1924 claimed a later date of their foundation in 632 BC. The games were known to have been held between the 6th and 9th centuries AD.&lt;ref name=&quot;Koch2006&quot;&gt;{{cite book| author=John T. Koch| title=Celtic Culture: A Historical Encyclopedia| url=https://books.google.com/books?id=f899xH_quaMC&amp;pg=PA777| access-date=31 July 2012| year=2006| publisher=ABC-CLIO| isbn=978-1-85109-440-0| pages=777–}}&lt;/ref&gt; The games were held until 1169–1171 AD when they died out after the [[Norman invasion of Ireland|Norman invasion]].&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.theirishstory.com/2011/02/23/the-tailteann-games-1924-1936/|title=The Tailteann Games, 1924-1936|work=The Irish Story}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Melvyn Watman, ''History of British Athletics''. Hale, London, 1968.&lt;/ref&gt;

The ancient Aonach had three functions: honoring the dead, proclaiming [[law]]s, and funeral games and festivities to entertain. The first function took between one and three days depending on the importance of the deceased. Guests would sing mourning chants called the ''Guba'', after which [[druid]]s would improvise ''[[Cepóg]]s'', songs in memory of the dead. The dead would then be burnt on a [[funeral pyre]]. The second function would then be carried out during a universal [[truce]] by the Ollamh Érenn, giving out laws to the people via [[bard]]s and druids and culminating in the igniting of another massive fire. The custom of rejoicing after a funeral was then enshrined in the ''[[Cuiteach Fuait]]'', games of mental and physical ability.&lt;ref name=&quot;Nally2008&quot;/&gt;

Games included the [[long jump]], [[high jump]], running, [[hurling]], [[spear]] throwing, [[boxing]], contests in [[swordfighting]], [[archery]], [[wrestling]], [[Swimming (sport)|swimming]], and [[chariot]] and [[horse racing]]. They also included competitions in [[strategy]], [[singing]], [[dancing]] and [[story-telling]], along with crafts competitions for [[goldsmith]]s, [[jeweller]]s, [[weaving|weavers]] and [[armourer]]s. Along with ensuring a [[meritocracy]], the games would also feature a mass [[arranged marriage]], where couples met for the first time and were given up to a year and a day to [[divorce]] on the hills of separation.&lt;ref name=&quot;Nally2008&quot;/&gt;

In later [[medieval]] times, the games were revived and called the Tailten Fair, consisting of contests of strength and skill, horse races, religious celebrations, and a traditional time for couples to contract &quot;[[Handfasting (Neopaganism)|handfasting]]&quot; trial marriages. &quot;Taillten marriages&quot; were legal up until the 13th century. This trial marriage practice is documented in the fourth and fifth volumes of the [[Brehon]] law texts, which are compilations of the opinions and judgements of the Brehon class of Druids (in this case, Irish). The texts as a whole deal with copious detail for the Insular Celts.&lt;ref&gt;O'Donovan, J., O'Curry, E., Hancock, W. N., O'Mahony, T., [[Alexander George Richey|Richey, A. G.]], [[William Maunsell Hennessy|Hennessy, W. M.]], &amp; Atkinson, R. (eds.) (2000). ''Ancient laws of Ireland, published under direction of the Commissioners for Publishing the Ancient Laws and Institutes of Ireland.'' Buffalo, New York: W.S. Hein. {{ISBN|1-57588-572-7}}. (Originally published: Dublin: A. Thom, 1865-1901. Alternatively known as ''Hiberniae leges et institutiones antiquae''.)&lt;/ref&gt;

==Modern revivals and legacy
[[File:Fireworks at the First Tailteann Games August 15, 1924.jpg|thumb|Fireworks at the first Games, August 15, 1924]]
{{main|Tailteann Games (Irish Free State)}}
From the late nineteenth century, the [[Gaelic Athletic Association]] (GAA) and others in the [[Gaelic revival]] contemplated [[Tailteann Games (Irish Free State)|reviving the Tailteann Games]]. The GAA's 1888 championships [[1888 All-Ireland Senior Football Championship|of football]] and [[1888 All-Ireland Senior Hurling Championship|of hurling]] were unfinished owing to the [[American Invasion Tour]], an unsuccessful attempt to raise funds for a revival.&lt;ref name=&quot;Cronin2007&quot;&gt;{{cite journal|last=Cronin|first=Mike|year=2007|title=The Gaelic Athletic Association's Invasion of America, 1888: Travel Narratives, Microhistory and the Irish American 'Other'|journal=Sport in History|volume=27|issue=2|pages=190–216|issn=1746-0263|doi=10.1080/17460260701437011|s2cid=143931786}}&lt;/ref&gt;

The [[2nd Dáil]] approved a scheme in 1922,&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://oireachtasdebates.oireachtas.ie/debates%20authoring/debateswebpack.nsf/takes/dail1922060800005 |title=Iomadoirí Iasachta|work=Second Dáil debates|publisher=8 June 1922|access-date=31 July 2017}}&lt;/ref&gt; and after a delay caused by the [[Irish Civil War]] the first was held in 1924. Open to foreigners of Irish heritage, the first games of 1924 and 1928 attracted some competitors fresh from the Olympics in Paris and Amsterdam. The Games' main backer, minister [[J. J. Walsh]], lost office when [[Government of the 7th Dáil|Fianna Fáil took power]] after the [[1932 Irish general election|1932 election]], and public funding was cut. The 1932 games were on a smaller scale against a background of the [[Great Depression]] and the [[Anglo-Irish Trade War]], and no further games were held.&lt;ref&gt;{{cite journal|last=Cronin|first=Mike|year=2016|title=Projecting the Nation through Sport and Culture: Ireland, Aonach Tailteann and the Irish Free State, 1924-32|journal=Journal of Contemporary History|volume=38|issue=3|pages=395–411|issn=0022-0094|doi=10.1177/0022009403038003004 |jstor=3180644|s2cid=146215048}}&lt;/ref&gt;

[[Jack Fitzsimons]] suggested reviving the Tailteann Games in a 1985 [[Seanad Éireann]] debate on [[tourism in Ireland]].&lt;ref&gt;{{cite web |url=http://oireachtasdebates.oireachtas.ie/debates%20authoring/debateswebpack.nsf/takes/seanad1985120500005#N143 |title=White Paper on Tourism Policy: Motion (Resumed) |last=Fitzsimons|first=Jack|date=5 December 1985 |work=Seanad Éireann Debates|publisher=Oireachtas |quote=Teltown is not far from Kells. The Tailteann games were world-renowned. They could be revived. There is great potential in this area. |no-pp=y|page=Vol.110 no.6 p.5 c.715 |access-date=2 August 2017}}&lt;/ref&gt;

The [[Rás Tailteann]] (&quot;Tailteann race&quot;) cycling race was founded in 1953 by the [[National Cycling Association]] (NCA), in opposition to the [[Tour of Ireland]] organised by the rival [[Cumann Rothaíochta na hÉireann]] (CRÉ). [[Cycling Ireland]], the merged successor to both the NCA and CRÉ, still organises the Rás Tailteann annually, but it is usually known as &quot;the [sponsor] Rás&quot;, or simply &quot;the Rás&quot;.&lt;ref&gt;{{cite press release |url=http://www.cyclingireland.ie/cycling-news-item/donegal-ras-cycling-team/236|title=Donegal Ras Cycling Team|date=13 May 2014 |quote=This is the fourth year of An Post's sponsorship of the celebrated Rás Tailteann, which is more commonly known as The Rás.|publisher=Cycling Ireland|access-date=1 August 2017}}&lt;/ref&gt;

The Irish Secondary Schools Athletic Association organised annual national championships from 1963 under the name &quot;Junior Tailteann Games&quot;.&lt;ref name=&quot;athleticsireland2005&quot;&gt;{{cite web|url=http://www.athleticsireland.ie/downloads/other/Schools_ROH_1916-MASTER8thMay.pdf#page=2 |format=PDF|title=Irish Schools Athletics Champions 1916-2015|date=8 May 2015|page=2|access-date=1 August 2017}}&lt;/ref&gt; [[Athletics Ireland]] continues to use the name &quot;Tailteann Games&quot; for its annual schools inter-[[Provinces of Ireland|provincial]] championships.&lt;ref name=&quot;athleticsireland2005&quot;/&gt;&lt;ref&gt;{{cite web|url=http://www.athleticsireland.ie/news/tailteann-games-provide-another-thrilling-spectacle/|title=Tailteann Games provide another thrilling spectacle|date=26 June 2017|publisher=Athletics Ireland|access-date=1 August 2017}}&lt;/ref&gt; also independently the tailteann games are an inter-[[gaeltacht]] event that includes other activities.&lt;ref&gt;{{Cite web|url=https://www.irishcentral.com/roots/history/tailteann-games-athletics|title=Incredible images from the Tailteann Games, the ancient Irish predecessor to the Olympics|date=4 May 2018}}&lt;/ref&gt;

The [[Gaelic Athletic Association]]'s (GAA) [[Tailteann Cup]], established in 2022, takes its name from the ancient games.&lt;ref&gt;{{cite news |title=Tailteann Cup Q&amp;A |url=https://www.irishtimes.com/sport/gaelic-games/tailteann-cup-q-a-1.4880097 |work=[[The Irish Times]]}}&lt;/ref&gt; [[Páirc Tailteann]], a GAA stadium in [[Navan]], County Meath, also takes its name from the games.

==See also
* [[Tailteann Games (Irish Free State)]], a revival held 1924–1932
* Tailteann Games of [[Athletics Ireland]], a revival since 1963 in the form of schools' inter-provincial championships
* [[Ancient Olympic Games]], a similar tradition in classical Greece, c. 776 BC – 393 AD

==Annalistic references
See [[Annals of Inisfallen]]

* ''AI875.1 Kl. Muiredach son of Bran, king of Laigin, harried UíNéill as far as Sliab Fuait, and the Fair of Tailltiu was held.''

==Sources
* [[Lewis Spence]], ''The History and Origins of Druidism''
* [[Elizabeth Pepper]] and [[John Wilcock]], ''Magical and Mystical Sites''

==External links
{{wikisource|Folk-Lore/Volume 31/The Marriages of the Gods at the Sanctuary of Tailltiu}}
* [https://archive.org/details/aonactailteannta00nalliala Nally, T.H., The Aonac Tailteann and the Tailteann Games Their History and Ancient Associations - Full text on archive.org]

== Tagairtí 
{{reflist | refs =
}}

[[Catagóir:Miotaseolaíocht na nGael]]
[[Catagóir:An Mheánaois in Éirinn]]
[[Category:Lugh]]

== Buntásc==

__NOINDEX__
__NOTOC__</text>
      <sha1>bptlaic7ojk20yc43d34jc8bbsyvdec</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Laigin</title>
    <ns>0</ns>
    <id>91369</id>
    <revision>
      <id>1318025</id>
      <parentid>1317402</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T16:38:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>1318025</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4344" sha1="asibd9aztqpxix9mi4eadiag0644hz9" xml:space="preserve">:''Féach freisin. [[Cúige Laighean]], [[Ríocht na Laighean]]
&lt;!--
* Ríthe [[Dún Ailinne|Dhún Ailinne]]
* [[Ríthe Uíbh Fháilí]]
|founder = [[Labraid Loingsech]]
|current head = MacMurrough Kavanagh
}}
--&gt;
Dream agus ríocht i [[Éire|nÉirinn]] na [[meánaois]]e ba ea na '''Laigin''', suite in oirdheisceart na tíre.   Tá an ard-ríocht, [[Cúige Laighean]] ([[Sean-Ghaeilge]] ''Cóiced Laigen'') ainmnithe astu.  Meastar gur síneadh a gcuid críocha ón t[[Sionainn]] go dtí [[an Bhóinn]].&lt;ref name=&quot;Connolly308&quot;/&gt;

[[Íomhá:Kingdom of Leinster-900.svg | mion | 150px | Ríocht na Laigean c. 900 ]]

==Sanasaíocht==
Ainmfhocail iolra is ea 'Laigin', a chuireas le fios gur [[eatnainm]] atá ann seachas téarma tíreolais.&lt;ref name=&quot;Byrne46&quot;/&gt;  Sa chóras ainmnithe Éireannach dá gcuid críoch, ainmníodh ceantar as rinnphearsa sinsearach, fiú muna raibh nasc ar bith ag an rítheaghlach reatha leis an bpearsa úd.&lt;ref name=&quot;Clontarf7-8&quot;/&gt;

Níltear cinnte cad as go cruinn an t-ainm, ach de réir an tseannóis, fréamhaithe is ea é ón bhfocal ''láigen'', le brí 'sleá, ga'.&lt;ref name=&quot;Connolly308&quot;/&gt;&lt;ref&gt;[http://dil.ie/29385 láigen], sleá leathan, ar eDIL&lt;/ref&gt;

Faightear i luath-théacsanna na hainmneacha ''Laigin'' agus ''[[Gailióin]]'' úsáidte go inmhalartaithe.&lt;ref&gt;Koch, lch. 1079.&lt;/ref&gt;

==Bunúis==
Maítear gur de shliocht [[Labraid Loingsech]] iad na ''Laigin.&lt;ref name=&quot;Connolly308&quot;/&gt;

Molann staraithe an lae inniu, ar bhonn nósanna Éireannacha agus logainmneacha gaolmhara, gurbh ionróirí ón [[an Ghaill|Ghaill]] nó ón Bhreatain iad na ''Laigin'', a tháinig sa 6ú haois RC ar a mhoille.  Tugadh níos deireanaí le chéile iad sna ginealaigh mheánaoiseacha isteach, inar síolraíodh gach rítheaghlach na hÉireann ó [[Míl Espáine|Mhíl Espáine]].  

Molann logainmneacha áirithe freisin go raibh siad ann tráth i dtuaisceart na Mumhan agus i gConnacht.&lt;ref&gt;Byrne 2001, ll. 130-164&lt;/ref&gt;

==Dreamanna gaolmhara==
Insítear i ndánta ársa le fáil i nginealaigh Gaelacha na meánaoise go raibh trí dhream ann sna ''Laigin: 
* na Laigin féin
* na [[Gailióin]]
* na [[Fir Domnann]].
Moltar gur gaolmhar le [[Dumnonii]] na Breataine iad na [[Fir Domnann]].&lt;ref name=&quot;Connolly308&quot;/&gt;&lt;ref name=&quot;DOC&quot;&gt;Ó Cróinín, ll. 182-234&lt;/ref&gt;

Seo a leanas roinnt rítheaghlach na ''Laigean:&lt;ref name=&quot;Connolly308&quot;/&gt;
* ''[[Uí Failge]]
* ''[[Uí Bairrche]]
* ''[[Uí Dúnlainge]]
* ''[[Uí Ceinnselaig]]
* ''[[Uí Garrchon]]
* ''[[Uí Máil]]

==Saothar liteartha meánaoiseacha==
Sna seanscéalta de chuid na [[Rúraíocht]]a, deirtear gurbh fhear Laighneach é [[Ailill mac Máta]], [[Ríthe na gConnacht|rí Chonnacht]].  Molann Byrne (2001) go gcuireann seo in iúl b'fhéidir go raibh dreamanna gaolta leis na Laighean, na ''[[Fir Domnann]]'' agus na ''[[Gamanraige]]'', i gceannas ar na Connachta le tosach aimsire.

==Féach freisin==
* [[Ríthe na Laighean]]
* [[Loígis]]

==Foinsí==
* {{
cite book |
title = Irish Kings and High Kings |
url = https://archive.org/details/irishkingshighki00byrn_0 |
publisher = Four Courts Press |
year = 2001 |
last = Byrne |
first = Francis J. |
authorlink = Francis John Byrne 
}}
* [[Dáibhí Ó Cróinín|Ó Cróinín, Dáibhí]], &quot;Ireland, 400-800&quot;, in Dáibhí Ó Cróinín (eag.), ''A New History of Ireland'' Iml. 1, 2005
* {{
cite book |
title = Oxford Companion to Irish History | url = https://archive.org/details/oxfordcompaniont0000unse_j7r4 |
last = Connolly |
first = S. J. |
year =  2007 |
publisher = Oxford University Press |
isbn = 978-0-19-923483-7
}}
* {{
cite book |
title = Brian Boru and the Battle of Clontarf |
last = Duffy |
first = Seán |
year = 2014 |
publisher = Gill &amp; Macmillan|
isbn = 978-0-7171-6207-9
}}
* [[John T. Koch|Koch, John T.]], ''Celtic culture: a historical encyclopedia''. Iml. 1-4

==Naisc sheachtracha==
* ''[http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/ihm/leinster.htm Ancient Laigin]'' le Dennis Walsh
* ''[http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/ihm/leinst2.htm Tribes of Laigin]'' le Dennis Walsh
* ''[http://www.peterspioneers.com/breassalbreac.htm Breassal Breac] DNA

==Tagairtí==
{{reflist|refs=
&lt;ref name=&quot;Byrne46&quot;&gt;Byrne, lch. 46.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Clontarf7-8&quot;&gt;Duffy, ll. 7-8.&lt;/ref&gt;
&lt;ref name=&quot;Connolly308&quot;&gt;Connolly, lch. 308.&lt;/ref&gt;
}}


{{Laigin}}
[[Catagóir:Gaeil]]
[[Catagóir:Laigin| ]]</text>
      <sha1>asibd9aztqpxix9mi4eadiag0644hz9</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Vicipéid:Mná gan leathanach ar Vicipéid</title>
    <ns>4</ns>
    <id>95192</id>
    <revision>
      <id>1318070</id>
      <parentid>1317703</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T06:12:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>25319</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>1318070</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="217730" sha1="blu8jffawsb2oglxbr7hrw5fd9zeqyo" xml:space="preserve">Seo a leanas liosta mná Éireannacha gan leathanach ar Vicipéid:
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item ?linkcount WHERE {
  ?item wdt:P27|wdt:P17|wdt:P495|wdt:P1532 wd:Q27 . 
  FILTER NOT EXISTS {                              # has no en.wikipedia sitelink
    ?wen schema:about ?item .
    ?wen schema:isPartOf &lt;https://ga.wikipedia.org/&gt; .
  }
  ?item wdt:P21 wd:Q6581072 .                      # gender: female
  ?item wdt:P31 wd:Q5 .                            # human
  OPTIONAL {?item wikibase:sitelinks ?linkcount .} # count of sitelinks  
} limit 1000
|sort=P569
|columns=label:name,P18,description,P106,P569,P570,P19,P20,item:nasc wikidata,?linkcount:méid naisc
|thumb=40
|autolist=fallback
|links=red
|summary=itemnumber
}}
{| class='wikitable sortable'
! name
! íomhá
! description
! gairm
! dáta breithe
! dáta báis
! áit bhreithe
! áit bháis
! nasc wikidata
! méid naisc
|-
| [[Margaret FitzGerald, Cuntaois Urumhan]]
| [[Íomhá:Unknown early 15th century lady on palimpsest chest tomb of Piers Butler, 8th Earl of Ormond (1467-1539), St Canice's Cathedral, Kilkenny, supposed to represent his wife Margaret Fitzgerald.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] person (1401–1542) ♀; child of [[Gearóid Mór Mac Gearailt]] agus Alison Eustace; spouse of Piers Butler, 8ú hIarla Urumhan
| 
| data-sort-value=&quot;1401&quot; | 15th century
| data-sort-value=&quot;1542&quot; | 1542-08-09
| 
| [[Cill Chainnigh]]
| [[:d:Q208901|Q208901]]
| 4
|-
| [[Elizabeth Stanhope]]
| [[Íomhá:Elizabeth Countess of Chesterfield.png|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] person (1640–1665) ♀; child of James Butler, 1st Duke of Ormonde agus Elizabeth Butler; spouse of Philip Stanhope
| 
| data-sort-value=&quot;1640&quot; | 1640-06-29
| data-sort-value=&quot;1665&quot; | 1665-07
| [[Caisleán Chill Chainnigh]]
| 
| [[:d:Q245681|Q245681]]
| 3
|-
| [[Grizel Steevens]]
| [[Íomhá:Grizell Steevens.png|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Ríocht na Breataine Móire|ríocht na breataine móire]] benefactor (1653–1746) ♀
| [[benefactor]]
| data-sort-value=&quot;1653&quot; | 1653
| data-sort-value=&quot;1746&quot; | 1746
| [[Sasana]]
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[:d:Q1124291|Q1124291]]
| 3
|-
| [[Elizabeth Aldworth]]
| [[Íomhá:MrsAldworth.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] uasal (1692–1773) ♀; child of Arthur St Leger, 1st Viscount Doneraile agus Elizabeth Hayes; spouse of Richard Aldworth
| [[uasal]]
| data-sort-value=&quot;1692&quot; | 1692&lt;br/&gt;1695
| data-sort-value=&quot;1773&quot; | 1773&lt;br/&gt;1772-05-11
| [[Dún ar Aill]]
| [[Contae Chorcaí]]
| [[:d:Q1773537|Q1773537]]
| 11
|-
| [[Elizabeth Griffith]]
| [[Íomhá:Elizabeth griffith.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[An Bhreatain Bheag|breatnach]] aisteoir stáitse, [[Scríbhneoir|scríbhneoir]], scríbhneoir aistí, drámadóir agus [[Aisteoir|aisteoir]] (1727–1793) ♀
| [[aisteoir stáitse]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir aistí]]&lt;br/&gt;[[drámadóir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir]]
| data-sort-value=&quot;1727&quot; | 1727-10-11
| data-sort-value=&quot;1793&quot; | 1793-01-05
| [[Sir Forgannwg]]
| [[Cill Dara]]
| [[:d:Q1331217|Q1331217]]
| 7
|-
| [[Nano Nagle]]
| [[Íomhá:Nano Nagle.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] bean rialta Chríostaí, ban-ab (1728–1784) ♀
| [[bean rialta Chríostaí]]
| data-sort-value=&quot;1728&quot; | 1728
| data-sort-value=&quot;1784&quot; | 1784-04-20
| [[Contae Chorcaí]]
| [[Corcaigh]]
| [[:d:Q596669|Q596669]]
| 11
|-
| [[Amelia Curran]]
| 
| péintéir Éireannach (1775–1847)
| [[péintéir]]
| data-sort-value=&quot;1775&quot; | 1775
| data-sort-value=&quot;1847&quot; | 1847
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[an Róimh]]
| [[:d:Q2842660|Q2842660]]
| 10
|-
| [[Catherine McAuley]]
| [[Íomhá:Photo mcauley.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] duine rialta, [[Bean rialta|bean rialta]] agus [[Altra|altra]] (1778–1841) ♀
| [[duine rialta]]&lt;br/&gt;[[bean rialta]]&lt;br/&gt;[[altra]]
| data-sort-value=&quot;1778&quot; | 1778-09-29
| data-sort-value=&quot;1841&quot; | 1841-11-11
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[:d:Q2736460|Q2736460]]
| 15
|-
| [[Anna Maria Hall]]
| [[Íomhá:Forlorn-hope-amhall.png|center|40px]]
| úrscéalaí Éireannach
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[úrscéalaí]]&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir litríocht pháistí]]&lt;br/&gt;[[eagarthóir]]&lt;br/&gt;[[daonchara]]
| data-sort-value=&quot;1800&quot; | 1800-01-06
| data-sort-value=&quot;1881&quot; | 1881-01-30
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[Molesey]]
| [[:d:Q562000|Q562000]]
| 16
|-
| [[Joanna Hiffernan]]
| [[Íomhá:Courbe Portrait de Jo.jpg|center|40px]]
| mainicín Éireannach
| [[mainicín ealaíne]]&lt;br/&gt;[[péintéir]]&lt;br/&gt;[[Mainicín faisin|mainicín]]
| data-sort-value=&quot;1843&quot; | 1843
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century&lt;br/&gt;1903
| [[Luimneach]]
| [[Holborn]]
| [[:d:Q457483|Q457483]]
| 15
|-
| [[Ellen (Nellie) Cashman]]
| [[Íomhá:Ellen Cashman.gif|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] taiscéalaí, bialannaí agus prospector (1845–1925) ♀; Alaska Women's Hall of Fame, Arizona Women's Hall of Fame, National Cowgirl Museum and Hall of Fame agus Alaska Mining Hall of Fame
| [[taiscéalaí]]&lt;br/&gt;[[bialannaí]]&lt;br/&gt;[[prospector]]
| data-sort-value=&quot;1845&quot; | 1845-08-25
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-01-04
| [[An Cóbh]]
| [[Victoria, an Cholóim Bhriotanach|Victoria]]
| [[:d:Q602294|Q602294]]
| 8
|-
| [[Fanny Parnell]]
| [[Íomhá:Miss Fanny Parnell 1882.jpg|center|40px]]
| file Éireannach (1848 – 1882)
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[file]]
| data-sort-value=&quot;1848&quot; | 1848-09-04
| data-sort-value=&quot;1882&quot; | 1882-07-20
| 
| 
| [[:d:Q3066476|Q3066476]]
| 5
|-
| [[George Egerton]]
| [[Íomhá:George Egerton in the 1930s.jpg|center|40px]]
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Briotanach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]]-[[An Astráil|astrálach]] [[Scríbhneoir|scríbhneoir]], drámadóir, [[Úrscéalaí|úrscéalaí]] agus aistritheoir (1859–1945) ♀; child of John Joseph Dunne agus Elizabeth George; spouse of Reginald Edward Golding Bright, Henry Peter Higginson agus Egerton Clairmonte
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[drámadóir]]&lt;br/&gt;[[úrscéalaí]]&lt;br/&gt;[[aistritheoir]]
| data-sort-value=&quot;1859&quot; | 1859-12-14&lt;br/&gt;1860
| data-sort-value=&quot;1945&quot; | 1945-08-12
| [[an Astráil]]
| [[Londain]]
| [[:d:Q273207|Q273207]]
| 10
|-
| [[May Langrishe]]
| 
| imreoir leadóige Éireannach
| [[imreoir leadóige]]
| data-sort-value=&quot;1864&quot; | 1864-12-31
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-01-24
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
| [[Charmouth]]
| [[:d:Q1727762|Q1727762]]
| 3
|-
| [[Louisa Martin]]
| [[Íomhá:Mollie martin.jpg|center|40px]]
| imreoir leadóige Éireannach
| [[imreoir leadóige]]
| data-sort-value=&quot;1865&quot; | 1865-09-03
| data-sort-value=&quot;1941&quot; | 1941-10-24
| [[An Dúcharraig]]
| [[Port Rois]]
| [[:d:Q1395948|Q1395948]]
| 11
|-
| [[Lena Rice]]
| [[Íomhá:Lena rice.jpg|center|40px]]
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus na hÉireann|Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus na hÉireann]] imreoir leadóige (1866–1907) ♀
| [[imreoir leadóige]]
| data-sort-value=&quot;1866&quot; | 1866-06-21
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-06-21
| [[Loch Ceann]]
| [[Loch Ceann]]
| [[:d:Q267303|Q267303]]
| 21
|-
| [[M. Obré]]
| [[Íomhá:Ireland England 1903.jpg|center|40px]]
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1870&quot; | 1870s
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| 
| [[:d:Q55739841|Q55739841]]
| 1
|-
| [[Annie Moore]]
| [[Íomhá:Annie Moore.png|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] person (1874–1924) ♀
| 
| data-sort-value=&quot;1874&quot; | 1874-04-24
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-12-06
| [[Corcaigh]]
| [[Manhattan]]
| [[:d:Q529195|Q529195]]
| 6
|-
| [[Hilda Chater]]
| 
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus na hÉireann|Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus na hÉireann]]-[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|briotanach]] imreoir fichille (1874–1968) ♀
| [[imreoir fichille]]
| data-sort-value=&quot;1874&quot; | 1874-08-28
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-11-27
| 
| 
| [[:d:Q105722375|Q105722375]]
| 4
|-
| [[Bickford]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1875&quot; | 1875
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| 
| [[:d:Q55739807|Q55739807]]
| 0
|-
| [[T. D. Good-Carroll]]
| [[Íomhá:Ireland England 1903.jpg|center|40px]]
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1879&quot; | 1879-11-01
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-02-21
| [[An Charraig Dhubh]]
| [[Droichead na Dothra]]
| [[:d:Q27044123|Q27044123]]
| 3
|-
| [[Sara Allgood]]
| [[Íomhá:Sara Allgood 1939.JPG|center|40px]]
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir stáitse]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]&lt;br/&gt;[[aisteoir]]
| data-sort-value=&quot;1880&quot; | 1880-10-30&lt;br/&gt;1883
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-09-13
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[Woodland Hills]]
| [[:d:Q238070|Q238070]]
| 30
|-
| [[Mary Dickenson-Auner]]
| 
| cumadóir Éireannach
| [[cumadóir]]&lt;br/&gt;[[veidhleadóir]]
| data-sort-value=&quot;1880&quot; | 1880-10-24
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-05-25
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[Vín]]
| [[:d:Q1719083|Q1719083]]
| 4
|-
| [[Irene Hamilton]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1880&quot; | 1880s
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| 
| [[:d:Q55739833|Q55739833]]
| 0
|-
| [[Manders]]
| [[Íomhá:Mrs Manders.jpg|center|40px]]
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1880&quot; | 1880s
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| 
| [[:d:Q55739843|Q55739843]]
| 1
|-
| [[Hazlett]]
| [[Íomhá:Irish International Badminton team 1909.jpg|center|40px]]
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1880&quot; | 1880s
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| 
| [[:d:Q84044654|Q84044654]]
| 1
|-
| [[Louisa Plews]]
| [[Íomhá:Irish International Badminton team 1912.jpg|center|40px]]
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1881&quot; | 1881
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-12-10
| 
| [[Baile na Lobhar]]
| [[:d:Q55739855|Q55739855]]
| 1
|-
| [[Storey]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1885&quot; | 1885
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| 
| [[:d:Q55739860|Q55739860]]
| 0
|-
| [[Brigid Tunney]]
| 
| amhránaí sean-nóis Éireannach
| [[amhránaí]]
| data-sort-value=&quot;1886&quot; | 1886
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975
| [[Rushen]]
| 
| [[:d:Q4967857|Q4967857]]
| 1
|-
| [[H. Pigot]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1887&quot; | 1887
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| 
| [[:d:Q65554314|Q65554314]]
| 0
|-
| [[C. Johnstone]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| 
| [[:d:Q27574560|Q27574560]]
| 0
|-
| [[Nora Lambert]]
| [[Íomhá:Miss Lambert.jpg|center|40px]]
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1888&quot; | 1888
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| 
| [[:d:Q65554502|Q65554502]]
| 1
|-
| [[F. O. D. Trench]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1889&quot; | 1889
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| 
| [[:d:Q27574551|Q27574551]]
| 0
|-
| [[E. F. Stewart]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1890&quot; | 1890s
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| 
| [[:d:Q55739822|Q55739822]]
| 0
|-
| [[Bridget Dowling]]
| [[Íomhá:Bridget Dowling Hitler NYWTS.jpg|center|40px]]
| céilí Alois Hitler
| [[scríbhneoir]]
| data-sort-value=&quot;1891&quot; | 1891-07-03
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-11-18
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[Long Island]]
| [[:d:Q454576|Q454576]]
| 16
|-
| [[Patricia Collinge]]
| [[Íomhá:Patricia-collinge-trailer.jpg|center|40px]]
| ban-aisteoir Meiriceánach
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir stáitse]]&lt;br/&gt;[[aisteoir teilifíse]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir scripte]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]&lt;br/&gt;[[aisteoir]]
| data-sort-value=&quot;1892&quot; | 1892-09-20
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-04-10
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]]
| [[:d:Q177208|Q177208]]
| 20
|-
| [[Dorothy Colpoys]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1894&quot; | 1894-11-26
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980
| [[Surrey]]
| [[Devon]]
| [[:d:Q27783241|Q27783241]]
| 2
|-
| [[A. M. Head]]
| [[Íomhá:Mrs A.M. Head.jpg|center|40px]]
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1895&quot; | 1895
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| 
| [[:d:Q15290937|Q15290937]]
| 4
|-
| [[Enid Starkie]]
| 
| léirmheastóir liteartha Éireannach
| [[múinteoir ollscoile]]&lt;br/&gt;[[beathaisnéisí]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[focleolaí]]
| data-sort-value=&quot;1897&quot; | 1897-08-18
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-04-21
| [[Cill Iníon Léinín]]
| 
| [[:d:Q1343100|Q1343100]]
| 3
|-
| [[Ninette de Valois]]
| [[Íomhá:Ninette de Valois (1974).jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|briotanach]] damhsóir bailé, cóiréagrafaí, leabhrógaí, máistir bailé, [[Scríbhneoir|scríbhneoir]], múinteoir bailé, [[Stiúrthóir scannán|stiúrthóir scannán]], ballet director agus damhsóir (1898–2001) ♀; Chevalier de la Légion d'honneur‎, Gradam Laurence Olivier, Dame Commander of the Order of the British Empire, Duais Erasmus, Companion of Honour, Ord Fiúntais, Bonn Albert, Society of London Theatre Special Award, Critics' Circle Award for Distinguished Service to the Arts agus Queen Elizabeth II Coronation Award; member of Acadamh Ealaíona agus Eolaíochtaí Mheiriceá; child of Thomas Robert Alexander Stannus agus Elizabeth Graydon Smith; spouse of Arthur Blackall Connell
| [[damhsóir bailé]]&lt;br/&gt;[[cóiréagrafaí]]&lt;br/&gt;[[leabhrógaí]]&lt;br/&gt;[[máistir bailé]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[múinteoir bailé]]&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;[[ballet director]]&lt;br/&gt;[[damhsóir]]
| data-sort-value=&quot;1898&quot; | 1898-06-06
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-03-08
| [[Baile Coimín]]
| [[Londain]]
| [[:d:Q234436|Q234436]]
| 33
|-
| [[Elizabeth Bowen]]
| [[Íomhá:Elizabeth Bowen (cropped).png|center|40px]]
| scríbhneoir Éireannach
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[úrscéalaí]]&lt;br/&gt;[[gearrscéalaí]]
| data-sort-value=&quot;1899&quot; | 1899-06-07
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-02-22
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[Londain]]
| [[:d:Q235308|Q235308]]
| 43
|-
| [[Eileen Percy]]
| [[Íomhá:Eileen Percy - Aug 14 1920 EH.jpg|center|40px]]
| aisteoir Gael-Mheiriceánach (1900-1973)
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900-08-21
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-07-29
| [[Béal Feirste]]
| [[Los Angeles, California|Los Angeles]]
| [[:d:Q2070491|Q2070491]]
| 12
|-
| [[D. Anderson]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900s
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| 
| [[:d:Q55739817|Q55739817]]
| 0
|-
| [[D. Pilkington]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900s
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| 
| [[:d:Q55739819|Q55739819]]
| 0
|-
| [[Muriel Homan]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1900&quot; | 1900s
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| 
| [[:d:Q55739840|Q55739840]]
| 0
|-
| [[Iris Origo]]
| [[Íomhá:Iris Origo Donata.jpg|center|40px]]
| scríbhneoir Briotanach
| [[staraí]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[feirmeoir]]&lt;br/&gt;[[beathaisnéisí]]&lt;br/&gt;[[dialannaí]]
| data-sort-value=&quot;1902&quot; | 1902-08-15
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-06-28
| [[Gloucestershire]]
| [[Siena]]
| [[:d:Q518613|Q518613]]
| 8
|-
| [[Mary Katherine Herbert]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] spiaire agus gníomhaire SOE (1903–1983) ♀; spouse of Claude de Baissac
| [[spiaire]]&lt;br/&gt;[[gníomhaire SOE]]
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-10-01
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-01-23
| [[Cas-gwent]]
| [[Frant]]
| [[:d:Q3296186|Q3296186]]
| 6
|-
| [[Ellen Organ]]
| [[Íomhá:Little Nellie of Holy God.gif|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] misteach agus visionary (1903–1908) ♀
| [[misteach]]&lt;br/&gt;[[visionary]]
| data-sort-value=&quot;1903&quot; | 1903-08-24
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908-02-02
| [[Port Láirge]]
| [[Corcaigh]]
| [[:d:Q3337916|Q3337916]]
| 5
|-
| [[Derreen Good]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1904&quot; | 1904-08-15
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q55739818|Q55739818]]
| 1
|-
| [[Norma Stoker]]
| [[Íomhá:Norma Stoker.jpg|center|40px]]
| imreoir badmantain
| [[imreoir leadóige]]&lt;br/&gt;[[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905-03-26
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-08-21
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[Contae Bhaile Átha Cliath]]
| [[:d:Q1999289|Q1999289]]
| 5
|-
| [[Olive Wilson]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1905&quot; | 1905
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948
| [[Doire]]
| 
| [[:d:Q2019968|Q2019968]]
| 2
|-
| [[Edel Quinn]]
| [[Íomhá:Edel Quinn.png|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] misinéir (1907–1944) ♀
| [[misinéir]]
| data-sort-value=&quot;1907&quot; | 1907-09-14
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-05-12
| [[Ceann Toirc]]
| [[Nairobi]]
| [[:d:Q443996|Q443996]]
| 14
|-
| [[G. Good]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1908&quot; | 1908
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| 
| [[:d:Q65554295|Q65554295]]
| 0
|-
| [[Christabel Bielenberg]]
| 
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Briotanach]]-[[An Ghearmáin|gearmánach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] [[Scríbhneoir|scríbhneoir]] agus trodaí frithbheartaíochta (1909–2003) ♀; Commander's Cross of the Order of Merit of the Federal Republic of Germany; child of Percy Collingwood Burton agus Christabel Rose Harmsworth; spouse of Peter Bielenberg
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[trodaí frithbheartaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1909&quot; | 1909-06-18
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-11-02
| [[Londain]]
| [[An Tulach]]
| [[:d:Q97287|Q97287]]
| 7
|-
| [[Margaret Kelly]]
| [[Íomhá:MargaretKellyYoung.JPG|center|40px]]
| damhsóir Éireannach
| [[bainisteoir]]&lt;br/&gt;[[cóiréagrafaí]]&lt;br/&gt;[[damhsóir]]
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910-06-24
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-09-11
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[Páras]]
| [[:d:Q1747577|Q1747577]]
| 8
|-
| [[Eileen Goulding]]
| [[Íomhá:Irish Leinster Interprovincial Badminton team 1936.jpg|center|40px]]
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910s
| 
| 
| 
| [[:d:Q84044350|Q84044350]]
| 1
|-
| [[Billy Kelly]]
| [[Íomhá:Billie Kelly.jpg|center|40px]]
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1910&quot; | 1910s
| 
| 
| 
| [[:d:Q84044367|Q84044367]]
| 1
|-
| [[Mavis Macnaughton]]
| [[Íomhá:Mavis Hamilton.jpg|center|40px]]
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911-09-14
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-11
| [[Ráth Domhnaigh]]
| 
| [[:d:Q1647577|Q1647577]]
| 5
|-
| [[G. Carty]]
| [[Íomhá:Badminton 1939.JPG|center|40px]]
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1911&quot; | 1911
| 
| 
| 
| [[:d:Q65554294|Q65554294]]
| 1
|-
| [[Marguerite Dockrell]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (1912–1983) ♀; child of [[Henry Morgan Dockrell]]
| [[snámhóir]]
| data-sort-value=&quot;1912&quot; | 1912-03-10
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-09
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[Northampton]]
| [[:d:Q23936583|Q23936583]]
| 4
|-
| [[Geraldine Fitzgerald]]
| [[Íomhá:Geraldine-Fitzgerald-August-1944.jpg|center|40px]]
| ban-aisteoir Gael-Mheiriceánach
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[aisteoir stáitse]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]&lt;br/&gt;[[aisteoir teilifíse]]&lt;br/&gt;[[stiúrthóir drámaíochta]]&lt;br/&gt;[[aisteoir]]
| data-sort-value=&quot;1913&quot; | 1913-11-24
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-07-17
| [[Na Clocha Liatha]]
| [[Upper East Side]]
| [[:d:Q236396|Q236396]]
| 38
|-
| [[Joyce Redman]]
| 
| aisteoir Angla-Éireannach
| [[aisteoir teilifíse]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]&lt;br/&gt;[[aisteoir stáitse]]&lt;br/&gt;[[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[amharclannóir]]
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915-12-09
| data-sort-value=&quot;2012&quot; | 2012-05-10
| [[Gosforth]]
| [[Pembury]]
| [[:d:Q442956|Q442956]]
| 16
|-
| [[Dorothy Donaldson]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]&lt;br/&gt;[[imreoir haca]]
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-09-04
| [[Port Láirge]]
| 
| [[:d:Q1250293|Q1250293]]
| 4
|-
| [[E. Hall]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1915&quot; | 1915
| 
| 
| 
| [[:d:Q134423755|Q134423755]]
| 0
|-
| [[Bridie O'Flaherty]]
| 
| polaiteoir Éireannach
| [[polaiteoir]]
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-10-27
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-01-12
| 
| [[Gaillimh]]
| [[:d:Q914007|Q914007]]
| 2
|-
| [[Maeve Brennan]]
| 
| scríbhneoir Éireannach
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[léirmheastóir liteartha]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[úrscéalaí]]&lt;br/&gt;[[colúnaí]]
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-01-06
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-11-01
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]]
| [[:d:Q1883652|Q1883652]]
| 9
|-
| [[Margaret Barry]]
| 
| ceoltóir Éireannach
| [[bainseóí]]&lt;br/&gt;[[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[ceoltóir]]
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989
| [[Corcaigh]]
| [[Baile Labhráis]]
| [[:d:Q2073268|Q2073268]]
| 4
|-
| [[Darina Laracy]]
| 
| iriseoir agus scríbhneoir Éireannach
| [[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[aistritheoir]]
| data-sort-value=&quot;1917&quot; | 1917-03-30
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-07-25
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[an Róimh]]
| [[:d:Q3702544|Q3702544]]
| 4
|-
| [[Marie Kean]]
| 
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir scannáin]]&lt;br/&gt;[[aisteoir]]
| data-sort-value=&quot;1918&quot; | 1918-06-27
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-12-29
| [[An Ros, Contae Bhaile Átha Cliath|An Ros]]
| [[Domhnach Broc]]
| [[:d:Q3292619|Q3292619]]
| 6
|-
| [[Josie MacAvin]]
| 
| dearthóir seit
| [[dearthóir léiriúchán]]
| data-sort-value=&quot;1919&quot; | 1919-04-23
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-01-26
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[Baile na Manach]]
| [[:d:Q178716|Q178716]]
| 8
|-
| [[Barbara Good]]
| [[Íomhá:Barbara J. Good.jpg|center|40px]]
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920
| 
| 
| 
| [[:d:Q807442|Q807442]]
| 3
|-
| [[Elizabeth Shaw]]
| [[Íomhá:Elizabeth Shaw (1989) by Guenter Prust.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] scigealaíontóir, maisitheoir, cartúnaí, maisitheoir, ealaíontóir grafach, [[Grianghrafadóir|grianghrafadóir]], [[Scríbhneoir|scríbhneoir]] agus scríbhneoir litríocht pháistí (1920–1992) ♀; Gutenberg Prize
| [[scigealaíontóir]]&lt;br/&gt;[[maisitheoir]]&lt;br/&gt;[[cartúnaí]]&lt;br/&gt;[[ealaíontóir grafach]]&lt;br/&gt;[[grianghrafadóir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir litríocht pháistí]]
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-05-04
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-06-27
| [[Béal Feirste]]
| [[Beirlín]]
| [[:d:Q1331314|Q1331314]]
| 3
|-
| [[Eilís Dillon]]
| 
| scríbhneoir Éireannach
| [[file]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir litríocht pháistí]]
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920-03-07
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-07-19
| [[Gaillimh]]
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[:d:Q1567235|Q1567235]]
| 9
|-
| [[Nora Conway]]
| [[Íomhá:Badminton 1939.JPG|center|40px]]
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920s
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010s
| 
| 
| [[:d:Q6457791|Q6457791]]
| 3
|-
| [[B. Potter]]
| 
| imreoir badmantain Éireannach
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1920&quot; | 1920s
| 
| 
| 
| [[:d:Q55739806|Q55739806]]
| 0
|-
| [[Leland Bardwell]]
| 
| scríbhneoir Éireannach
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[file]]&lt;br/&gt;[[drámadóir]]
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-02-25
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-06-28
| [[Chennai]]
| [[Sligeach]]
| [[:d:Q1816611|Q1816611]]
| 4
|-
| [[Kathleen Ryan]]
| [[Íomhá:Kathleen Ryan (in &quot;Odd Man Out&quot;).png|center|40px]]
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]
| data-sort-value=&quot;1922&quot; | 1922-09-08
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-12-11&lt;br/&gt;1985-11-11
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[:d:Q3194084|Q3194084]]
| 6
|-
| [[V. H. Gillespie]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1923&quot; | 1923
| 
| 
| 
| [[:d:Q65554623|Q65554623]]
| 0
|-
| [[Mary Catherine Tinney]]
| 
| taidhleoir Éireannach
| [[taidhleoir]]
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-02-15
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-11-22
| [[Albain]]
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[:d:Q1410325|Q1410325]]
| 3
|-
| [[Sheila Manahan]]
| 
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-01-01
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-03-29
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[Londain]]
| [[:d:Q1414336|Q1414336]]
| 3
|-
| [[Anna Manahan]]
| 
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir stáitse]]
| data-sort-value=&quot;1924&quot; | 1924-10-18
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-03-08
| [[Contae Phort Láirge]]
| [[Port Láirge]]
| [[:d:Q2358194|Q2358194]]
| 6
|-
| [[Peggy Cummins]]
| [[Íomhá:Peggy Cummins. Promotion 1950.jpg|center|40px]]
| ban-aisteoir Éireannach a rugadh sa Bhreatain Bheag
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir stáitse]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-12-18
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-12-29
| [[Prestatyn]]
| [[Londain]]
| [[:d:Q441467|Q441467]]
| 19
|-
| [[Doreen Keogh]]
| 
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925-05-02&lt;br/&gt;1924-04-10
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-12-31
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[Baile Mhic Andáin]]
| [[:d:Q2018740|Q2018740]]
| 4
|-
| [[B. Curran]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925
| 
| 
| 
| [[:d:Q65554200|Q65554200]]
| 0
|-
| [[W. Swann]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1925&quot; | 1925
| 
| 
| 
| [[:d:Q134573262|Q134573262]]
| 0
|-
| [[Anne McCaffrey]]
| [[Íomhá:Anne McCaffrey 2005.JPG|center|40px]]
| úrscéalaí Gael-Mheiriceánach
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[úrscéalaí]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir ficsean eolaíochta]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir litríocht pháistí]]
| data-sort-value=&quot;1926&quot; | 1926-04-01
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-11-21
| [[Cambridge, Massachusetts|Cambridge]]
| [[An Caisleán Nua, Contae Chill Mhantáin|An Caisleán Nua]]
| [[:d:Q233046|Q233046]]
| 40
|-
| [[Alice Glenn]]
| 
| polaiteoir Éireannach
| [[polaiteoir]]
| data-sort-value=&quot;1927&quot; | 1927-12-17
| data-sort-value=&quot;2011&quot; | 2011-12-16
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[Deilginis]]
| [[:d:Q2646906|Q2646906]]
| 2
|-
| [[Jean Kennedy Smith]]
| [[Íomhá:Jean Kennedy c1953.jpg|center|40px]]
| taidhleoir Gael-Mheiriceánach
| [[taidhleoir]]
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-02-20
| data-sort-value=&quot;2020&quot; | 2020-06-17
| [[Bostún, Massachusetts|Bostún]]
| [[Nua-Eabhrac (cathair)|Nua-Eabhrac]]
| [[:d:Q272401|Q272401]]
| 30
|-
| [[Mona Baptiste]]
| 
| [[Oileán na Tríonóide agus Tobága|Oileán na Tríonóide agus Tobága]]-[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|briotanach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] [[Aisteoir|aisteoir]], [[Amhránaí|amhránaí]] agus [[Ceoltóir|ceoltóir]] (fl. 1949–) (1928–1993) ♀; spouse of William Morrison
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[ceoltóir]]
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-06-21
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-06-25
| [[Oileán na Tríonóide]]
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[:d:Q1662382|Q1662382]]
| 6
|-
| [[Kitty Hayes]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] [[Ceoltóir|ceoltóir]] (1928–2008) ♀
| [[ceoltóir]]
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-05-17
| 
| 
| [[:d:Q1949254|Q1949254]]
| 3
|-
| [[Maeve Kyle]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|briotanach]] imreoir haca, rábálaí agus reathaí meánfhaid (1928–2025) ♀; Oifigeach Ord Impireacht na Breataine
| [[imreoir haca]]&lt;br/&gt;[[rábálaí]]&lt;br/&gt;[[reathaí meánfhaid]]
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928-10-06
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-07-23
| [[Cill Chainnigh]]
| 
| [[:d:Q6729406|Q6729406]]
| 6
|-
| [[Sheila Smyth]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1928&quot; | 1928
| 
| 
| 
| [[:d:Q27793294|Q27793294]]
| 0
|-
| [[Catherine Gaskin]]
| 
| úrscéalaí Gael-Astráileach
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[úrscéalaí]]
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929-04-02
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-09-06
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]&lt;br/&gt;[[Dundalk Bay]]
| [[Sydney]]
| [[:d:Q513055|Q513055]]
| 7
|-
| [[Esme Mercer]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929
| 
| 
| 
| [[:d:Q27672134|Q27672134]]
| 0
|-
| [[R. Gibson]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1929&quot; | 1929
| 
| 
| 
| [[:d:Q65554544|Q65554544]]
| 0
|-
| [[Jennifer Johnston]]
| [[Íomhá:Jennifer Johnston (novelist).png|center|40px]]
| scríbhneoir Éireannach
| [[úrscéalaí]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930-01-12
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-02-25
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[Dún Laoghaire]]
| [[:d:Q526219|Q526219]]
| 14
|-
| [[Yvonne Kelly]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1930&quot; | 1930s
| 
| 
| 
| [[:d:Q1547285|Q1547285]]
| 2
|-
| [[Susan Devlin]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1931&quot; | 1931
| 
| [[Winnipeg]]
| 
| [[:d:Q2363393|Q2363393]]
| 3
|-
| [[Yvonne Barr]]
| 
| víreolaí Éireannach
| [[vireolaí]]
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932-03-11
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-02-13
| [[Ceatharlach]]
| [[Melbourne]]
| [[:d:Q456705|Q456705]]
| 13
|-
| [[Anne Donnelly]]
| 
| péintéir Éireannach
| [[péintéir]]
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932
| 
| [[Béal Feirste]]
| 
| [[:d:Q1117247|Q1117247]]
| 3
|-
| [[J. Duncan]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1932&quot; | 1932
| 
| 
| 
| [[:d:Q65554344|Q65554344]]
| 0
|-
| [[Jean Lawless]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1933&quot; | 1933
| 
| 
| 
| [[:d:Q13481865|Q13481865]]
| 2
|-
| [[Audrey Dalton]]
| [[Íomhá:Audrey Dalton Wagon Train 1959.jpg|center|40px]]
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]
| data-sort-value=&quot;1934&quot; | 1934-01-21
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q439915|Q439915]]
| 18
|-
| [[Ann Ormonde]]
| 
| polaiteoir Éireannach
| [[polaiteoir]]
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-01-20
| 
| [[Coill Mhic Thomáisín]]
| 
| [[:d:Q263468|Q263468]]
| 2
|-
| [[Nuala Fennell]]
| [[Íomhá:Nuala Fennell, April 1983 (cropped).jpg|center|40px]]
| polaiteoir Éireannach
| [[polaiteoir]]
| data-sort-value=&quot;1935&quot; | 1935-11-25
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-08-11
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[Bóthar Mhuirfean]]
| [[:d:Q526634|Q526634]]
| 5
|-
| [[Mary Bryan]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936
| data-sort-value=&quot;2017&quot; | 2017-10-26
| [[Trá Lí]]
| 
| [[:d:Q1906224|Q1906224]]
| 2
|-
| [[Camilla Hannon]]
| 
| polaiteoir Éireannach
| [[polaiteoir]]
| data-sort-value=&quot;1936&quot; | 1936-07-21
| 
| 
| 
| [[:d:Q5026576|Q5026576]]
| 2
|-
| [[Elizabeth Shaughnessy]]
| 
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]] imreoir fichille (*1937) ♀
| [[imreoir fichille]]
| data-sort-value=&quot;1937&quot; | 1937
| 
| 
| 
| [[:d:Q5363498|Q5363498]]
| 2
|-
| [[Carmencita Hederman]]
| 
| polaiteoir Éireannach
| [[polaiteoir]]
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-10-23
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-05-31
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q1043753|Q1043753]]
| 4
|-
| [[Deirdre O'Connell]]
| 
| ban-aisteoir agus amhránaí Gael-Mheiriceánach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[amhránaí]]
| data-sort-value=&quot;1939&quot; | 1939-06-16
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-06-09
| [[South Bronx]]
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[:d:Q2916434|Q2916434]]
| 5
|-
| [[Gemma O'Connor]]
| 
| scríbhneoir Éireannach
| [[athchóiritheoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q1501154|Q1501154]]
| 4
|-
| [[Lena Rea]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940
| 
| 
| 
| [[:d:Q1817335|Q1817335]]
| 2
|-
| [[Joan McCloy]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1940&quot; | 1940
| 
| 
| 
| [[:d:Q6519433|Q6519433]]
| 2
|-
| [[Fidelma Macken]]
| 
| breitheamh Éireannach
| [[breitheamh]]&lt;br/&gt;[[múinteoir ollscoile]]&lt;br/&gt;[[abhcóide]]&lt;br/&gt;[[saineolaí dlí]]
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-02-28
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q1411301|Q1411301]]
| 4
|-
| [[Maureen Mockford]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-03-27
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-01-12
| [[Béal Feirste]]
| 
| [[:d:Q13481867|Q13481867]]
| 3
|-
| [[Claire Walsh]]
| 
| reathaí meánraoin Éireannach
| [[reathaí meánfhaid]]
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942-05-27
| 
| 
| 
| [[:d:Q42294660|Q42294660]]
| 2
|-
| [[Jane Leslie]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1942&quot; | 1942
| 
| 
| 
| [[:d:Q65554348|Q65554348]]
| 0
|-
| [[Mary Dinan]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1943&quot; | 1943
| data-sort-value=&quot;2024&quot; | 2024-11-02
| 
| 
| [[:d:Q6780729|Q6780729]]
| 1
|-
| [[Mary White]]
| 
| polaiteoir Éireannach (Fianna Fáil)
| [[polaiteoir]]&lt;br/&gt;[[duine den lucht gnó]]
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-10-07
| data-sort-value=&quot;2026&quot; | 2026-01-04
| [[Dún Dealgan]]
| 
| [[:d:Q530899|Q530899]]
| 5
|-
| [[Margaret Murphy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cliathreathaí (*1944) ♀
| [[cliathreathaí]]
| data-sort-value=&quot;1944&quot; | 1944-09-21
| 
| 
| 
| [[:d:Q41446936|Q41446936]]
| 1
|-
| [[Mary Upton]]
| 
| polaiteoir Éireannach
| [[polaiteoir]]
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-05-30
| 
| [[Cill Rois]]
| 
| [[:d:Q540353|Q540353]]
| 4
|-
| [[Mary Freehill]]
| [[Íomhá:Mary Freehill PES Group meeting 2019.jpg|center|40px]]
| méara Éireannach
| [[polaiteoir]]
| data-sort-value=&quot;1946&quot; | 1946-07-22
| 
| 
| 
| [[:d:Q1906258|Q1906258]]
| 3
|-
| [[Kate Walsh]]
| 
| polaiteoir Éireannach
| [[polaiteoir]]
| data-sort-value=&quot;1947&quot; | 1947-03-01
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-04-24
| [[Cill Droichid]]
| 
| [[:d:Q2463581|Q2463581]]
| 3
|-
| [[Sinéad Cusack]]
| [[Íomhá:Sinead cusack 2021 1.jpg|center|40px]]
| aisteoir Éireannach
| [[aisteoir scannáin]]&lt;br/&gt;[[aisteoir stáitse]]&lt;br/&gt;[[aisteoir]]
| data-sort-value=&quot;1948&quot; | 1948-02-18
| 
| [[Deilginis]]
| 
| [[:d:Q224782|Q224782]]
| 17
|-
| [[Ann Murray]]
| [[Íomhá:Curtain Call (6766562451).jpg|center|40px]]
| amhránaí ceoldrámaíochta Éireannach
| [[amhránaí ceoldrámaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-08-27
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q462570|Q462570]]
| 9
|-
| [[Mary Bergin]]
| 
| ceoltóir Éireannach
| [[ceoltóir]]
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-09-13
| 
| [[Seanchill]]
| 
| [[:d:Q1627129|Q1627129]]
| 5
|-
| [[Sorcha Cusack]]
| 
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-04-09
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q3491160|Q3491160]]
| 18
|-
| [[Mary Tracey-Purcell]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] reathaí meánfhaid (*1949) ♀
| [[reathaí meánfhaid]]
| data-sort-value=&quot;1949&quot; | 1949-05-22
| 
| 
| 
| [[:d:Q42293853|Q42293853]]
| 4
|-
| [[Maxi]]
| 
| DJ, aisteoir agus ceoltóir Éireannach
| [[amhránaí]]
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-02-23
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q510649|Q510649]]
| 10
|-
| [[Wendy Donnelly]]
| 
| imreoir badmantain Éireannach
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950s
| 
| 
| 
| [[:d:Q2559274|Q2559274]]
| 1
|-
| [[Pádraigín Ní Uallacháin]]
| [[Íomhá:Pádraigín Ní Uallacháin.jpg|center|40px]]
| amhránaí agus ceoltóir Éireannach
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[amhránaí is scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[acadóir]]&lt;br/&gt;[[múinteoir]]
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950-08-23
| 
| [[Contae Lú]]
| 
| [[:d:Q2729382|Q2729382]]
| 4
|-
| [[Brigid Boden]]
| 
| amhránaí Éireannach
| [[amhránaí]]
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 20th century
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q4967845|Q4967845]]
| 1
|-
| [[Dorothy Cunningham]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950
| 
| 
| 
| [[:d:Q26955634|Q26955634]]
| 1
|-
| [[F. Cunningham]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950
| 
| 
| 
| [[:d:Q65554280|Q65554280]]
| 0
|-
| [[Aileen Noonan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir fichille (*1950) ♀
| [[imreoir fichille]]
| data-sort-value=&quot;1950&quot; | 1950
| 
| 
| 
| [[:d:Q110160815|Q110160815]]
| 2
|-
| [[Sarah Ludford, Baroness Ludford]]
| [[Íomhá:Official portrait of Baroness Ludford crop 2, 2024.jpg|center|40px]]
| polaiteoir Briotanach (rugadh 1951)
| [[polaiteoir]]
| data-sort-value=&quot;1951&quot; | 1951-03-14
| 
| [[Halesworth]]
| 
| [[:d:Q336425|Q336425]]
| 10
|-
| [[Anne Anderson]]
| [[Íomhá:Anne Anderson (cropped).jpg|center|40px]]
| taidhleoir Éireannach
| [[taidhleoir]]
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-07
| 
| [[Cluain Meala]]
| 
| [[:d:Q564938|Q564938]]
| 6
|-
| [[Barbara Beckett]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-03
| 
| [[Tuaisceart Éireann]]
| 
| [[:d:Q807346|Q807346]]
| 3
|-
| [[Diane Underwood]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952
| 
| 
| 
| [[:d:Q26958541|Q26958541]]
| 1
|-
| [[Ann O'Connor]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*1952) ♀
| [[snámhóir]]
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-06-03
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q27881115|Q27881115]]
| 2
|-
| [[Vivienne Smith]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*1952) ♀
| [[snámhóir]]
| data-sort-value=&quot;1952&quot; | 1952-11-10
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q27886476|Q27886476]]
| 2
|-
| [[Nollaig Casey]]
| 
| ceoltóir Éireannach
| [[fidléir]]
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 20th century
| 
| 
| 
| [[:d:Q2469858|Q2469858]]
| 3
|-
| [[Bairbre Dowling]]
| 
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir scannáin]]
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 1953-03-27
| data-sort-value=&quot;2016&quot; | 2016-01-20
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[Manhattan]]
| [[:d:Q2879967|Q2879967]]
| 2
|-
| [[Cornelia Hayes O'Herlihy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] [[Aisteoir|aisteoir]] agus [[Stiúrthóir scannán|stiúrthóir scannán]] (*1953) ♀; spouse of Lorcan O'Herlihy
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]
| data-sort-value=&quot;1953&quot; | 20th century
| 
| 
| 
| [[:d:Q2997473|Q2997473]]
| 1
|-
| [[Áine Brady]]
| 
| polaiteoir Éireannach
| [[polaiteoir]]
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-09-08
| 
| [[Contae na Gaillimhe]]
| 
| [[:d:Q249955|Q249955]]
| 3
|-
| [[Síle de Valera]]
| [[Íomhá:Síle de Valera 1981 01.jpg|center|40px]]
| polaiteoir Éireannach de chuid Fianna Fáil
| [[polaiteoir]]
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-12-17
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q436181|Q436181]]
| 8
|-
| [[Bairbre de Brún]]
| [[Íomhá:Bairbre de Brún 2008-10-19 Strasbourg (cropped).jpg|center|40px]]
| polaiteoir Éireannach
| [[polaiteoir]]
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-01-10
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q450673|Q450673]]
| 10
|-
| [[Geraldine Brannigan]]
| 
| iomaitheoir Eurovision 1975
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[ceoltóir]]
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954
| 
| [[Cluain Tarbh]]
| 
| [[:d:Q451689|Q451689]]
| 8
|-
| [[Rynagh O'Grady]]
| 
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954
| data-sort-value=&quot;2021&quot; | 2021-02-08
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[Baile Átha Cliath]]
| [[:d:Q3453946|Q3453946]]
| 6
|-
| [[Catherine Dunne]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] [[Scríbhneoir|scríbhneoir]] (*1954) ♀
| [[scríbhneoir]]
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q3663581|Q3663581]]
| 4
|-
| [[Mary Geaney]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir haca, camogie player agus imreoir peile Gaelaí (*1954) ♀
| [[imreoir haca]]&lt;br/&gt;[[camogie player]]&lt;br/&gt;[[imreoir peile Gaelaí]]
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-04-06
| 
| [[Oileán Ciarraí]]
| 
| [[:d:Q6779624|Q6779624]]
| 1
|-
| [[Christine Fulcher]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*1954) ♀
| [[snámhóir]]
| data-sort-value=&quot;1954&quot; | 1954-12-20
| 
| 
| 
| [[:d:Q27922118|Q27922118]]
| 2
|-
| [[Bríd Brennan]]
| [[Íomhá:Brid Brennan - Day 3 diff 2025.png|center|40px]]
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir stáitse]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]&lt;br/&gt;[[aisteoir]]
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955
| 
| [[Béal Feirste]]
| 
| [[:d:Q913526|Q913526]]
| 9
|-
| [[Alexandra Colen]]
| [[Íomhá:AlexandraColen1996.jpg|center|40px]]
| polaiteoir Éireannach-Beilgeach
| [[polaiteoir]]
| data-sort-value=&quot;1955&quot; | 1955-07-09
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q2833256|Q2833256]]
| 4
|-
| [[Mary Coughlan]]
| [[Íomhá:Marycoughlan.JPG|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] [[Aisteoir|aisteoir]], [[Amhránaí|amhránaí]], [[Cumadóir amhrán|cumadóir amhrán]], ceoltóir snagcheoil, ealaíontóir taifeadta agus [[Ceoltóir|ceoltóir]] (fl. 1984–) (*1956) ♀; spouse of Frank Bonadio
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[cumadóir amhrán]]&lt;br/&gt;[[ceoltóir snagcheoil]]&lt;br/&gt;[[ealaíontóir taifeadta]]&lt;br/&gt;[[ceoltóir]]
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-05-05
| 
| [[Contae na Gaillimhe]]
| 
| [[:d:Q369823|Q369823]]
| 8
|-
| [[Máire Ní Chathasaigh]]
| 
| ceoltóir Éireannach
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[craoltóir]]
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956
| 
| [[Droichead na Bandan]]
| 
| [[:d:Q975053|Q975053]]
| 2
|-
| [[Kathleen O'Beirne]]
| 
| scríbhneoir Éireannach
| [[scríbhneoir]]
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-10-18
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q1736283|Q1736283]]
| 2
|-
| [[Máire Breatnach]]
| 
| fidléir Éireannach
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[fidléir]]&lt;br/&gt;[[pianódóir]]&lt;br/&gt;[[giotáraí]]&lt;br/&gt;[[méarchláraí]]
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q3331954|Q3331954]]
| 4
|-
| [[Linda Andrews]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956
| 
| 
| 
| [[:d:Q27036227|Q27036227]]
| 1
|-
| [[Brenda McGrory]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*1956) ♀
| [[snámhóir]]
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956-04-29
| 
| 
| 
| [[:d:Q27927243|Q27927243]]
| 2
|-
| [[Lynn McCrave]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1956&quot; | 1956
| 
| 
| 
| [[:d:Q65554433|Q65554433]]
| 0
|-
| [[Geraldine Feeney]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] polaiteoir, Seanadóir na hÉireann (*1957) ♀
| [[polaiteoir]]
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-09-09
| 
| [[Contae Uíbh Fhailí]]
| 
| [[:d:Q304576|Q304576]]
| 2
|-
| [[Siobhán McCarthy]]
| 
| ban-aisteoir Éireannach
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[aisteoir stáitse]]
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-11-06
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q969376|Q969376]]
| 2
|-
| [[Alison Browner]]
| 
| amhránaí agus amhránaí ceoldrámaíochta Éireannach
| [[amhránaí ceoldrámaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-09-22
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q1490059|Q1490059]]
| 4
|-
| [[Bronwen Maher]]
| [[Íomhá:Bronwen Maher with Joseph Healy and Romayne Phoenix.jpg|center|40px]]
| polaiteoir Éireannach
| [[polaiteoir]]
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-01-04
| 
| 
| 
| [[:d:Q4974118|Q4974118]]
| 1
|-
| [[Regina Joyce]]
| 
| cianreathaí Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-02-07
| 
| 
| 
| [[:d:Q7308488|Q7308488]]
| 3
|-
| [[Ann Crossan]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957
| 
| 
| 
| [[:d:Q26958736|Q26958736]]
| 0
|-
| [[Aisling O'Leary]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*1957) ♀
| [[snámhóir]]
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-07-07
| 
| 
| 
| [[:d:Q27922111|Q27922111]]
| 2
|-
| [[Deirdre Sheehan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*1957) ♀
| [[snámhóir]]
| data-sort-value=&quot;1957&quot; | 1957-09-25
| 
| 
| 
| [[:d:Q27995560|Q27995560]]
| 2
|-
| [[Louise Richardson]]
| [[Íomhá:Louise Richardson.jpg|center|40px]]
| eolaí polaitíochta Éireannach
| [[ollamh]]
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958
| 
| [[Trá Mhór]]
| 
| [[:d:Q440934|Q440934]]
| 12
|-
| [[Maura O'Connell]]
| 
| amhránaí Éireannach
| [[amhránaí]]
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-09-16
| 
| [[Inis (baile)|Inis]]
| 
| [[:d:Q2285213|Q2285213]]
| 4
|-
| [[Aisling Walsh]]
| [[Íomhá:Aisling Walsh.jpg|center|40px]]
| scríbhneoir agus stiúrthóir scannán Éireannach
| [[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir scripte]]&lt;br/&gt;[[stiúrthóir teilifíse]]&lt;br/&gt;[[stiúrthóir]]
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-09
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q2443145|Q2443145]]
| 12
|-
| [[Niamh Parsons]]
| [[Íomhá:Niamh-Parsons-08.jpg|center|40px]]
| amhránaí Éireannach
| [[amhránaí]]
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q2502492|Q2502492]]
| 4
|-
| [[Ailish Smyth]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1958) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1958&quot; | 1958-09-18
| 
| 
| 
| [[:d:Q29997026|Q29997026]]
| 1
|-
| [[Michèle Burke]]
| 
| [[Ceanada|Ceanadach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] smideoir agus [[Mainicín faisin|mainicín]] (fl. 1980–) (1959–2025) ♀; Duais Emmy agus Duais an Acadaimh don smideadh agus gruagaireacht is fearr
| [[smideoir]]&lt;br/&gt;[[Mainicín faisin|mainicín]]
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959
| data-sort-value=&quot;2025&quot; | 2025-09-26
| [[Cill Dara]]
| 
| [[:d:Q518417|Q518417]]
| 9
|-
| [[Kate Thompson]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] [[Aisteoir|aisteoir]], [[Scríbhneoir|scríbhneoir]], aisteoir stáitse agus [[Úrscéalaí|úrscéalaí]] (*1959) ♀
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir stáitse]]&lt;br/&gt;[[úrscéalaí]]
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959
| 
| [[Béal Feirste]]
| 
| [[:d:Q960202|Q960202]]
| 4
|-
| [[Carey May Edge]]
| 
| [[Ceanada|Ceanadach]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1959) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-07-19
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q1035934|Q1035934]]
| 5
|-
| [[Margaret M. Murnane]]
| 
| fisiceoir Éireannach
| [[fisiceoir]]&lt;br/&gt;[[múinteoir ollscoile]]
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-01-23
| 
| [[Luimneach]]
| 
| [[:d:Q1894870|Q1894870]]
| 10
|-
| [[Bridget Flannery]]
| 
| ealaíontóir Éireannach
| [[péintéir]]
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959
| 
| 
| 
| [[:d:Q4966715|Q4966715]]
| 1
|-
| [[Brigitte Le Juez]]
| 
| scoláire Éireannach
| [[acadóir]]
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-10-05
| 
| 
| 
| [[:d:Q4967903|Q4967903]]
| 1
|-
| [[Marie Murphy-Rollins]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1959) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959-03-23
| 
| 
| 
| [[:d:Q29996726|Q29996726]]
| 1
|-
| [[Debbie Freeman]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1959&quot; | 1959
| 
| 
| 
| [[:d:Q65554233|Q65554233]]
| 0
|-
| [[Roma Downey]]
| [[Íomhá:Roma Downey 2015.jpg|center|40px]]
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Briotanach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] [[Aisteoir|aisteoir]], [[Léiritheoir scannáin|léiritheoir scannáin]], aisteoir scannáin agus [[Stiúrthóir scannán|stiúrthóir scannán]] (fl. 1988–) (*1960) ♀; réalta ar Hollywood Walk of Fame, Oifigeach Ord Impireacht na Breataine, TV Land Award agus Gradaim Acadamh Scannán agus Teilifíse na hÉireann; spouse of Mark Burnett, Leland Orser agus David Anspaugh; notable work Touched by an Angel agus A Woman Named Jackie
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[léiritheoir scannáin]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-05-06
| 
| [[Doire]]
| 
| [[:d:Q258989|Q258989]]
| 23
|-
| [[Patricia Walsh]]
| 
| caiteoir teisce Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-03-16
| 
| 
| 
| [[:d:Q16224342|Q16224342]]
| 4
|-
| [[Caroline O'Shea]]
| 
| lúthchleasaí Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-12-30
| 
| 
| 
| [[:d:Q21936525|Q21936525]]
| 2
|-
| [[Miriam Hopkins]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*1960) ♀
| [[snámhóir]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960-10-28
| 
| 
| 
| [[:d:Q28037353|Q28037353]]
| 3
|-
| [[Ann O'Sullivan]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960s
| 
| 
| 
| [[:d:Q55739805|Q55739805]]
| 0
|-
| [[Nikki Lane]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960s
| 
| 
| 
| [[:d:Q55739848|Q55739848]]
| 0
|-
| [[Ann Hawkshaw]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1960&quot; | 1960s
| 
| 
| 
| [[:d:Q65554176|Q65554176]]
| 0
|-
| [[Michelle Rocca]]
| [[Íomhá:Michelle Rocca in Belfast (cropped).jpg|center|40px]]
| péiceallán Éireannach
| [[láithreoir teilifíse]]&lt;br/&gt;[[péiceallán]]&lt;br/&gt;[[Mainicín faisin|mainicín]]&lt;br/&gt;[[iomaitheoir i gcomórtas áilleachta]]
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q372148|Q372148]]
| 8
|-
| [[Orla Brady]]
| [[Íomhá:Orla Brady 2020 1 cropped.jpg|center|40px]]
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir stáitse]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-03-28
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q444292|Q444292]]
| 19
|-
| [[Ali Hewson]]
| [[Íomhá:Alison Hewson portrait.jpg|center|40px]]
| gníomhaí agus bean ghnó Éireannach
| [[duine den lucht gnó]]
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-03-23
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q777287|Q777287]]
| 11
|-
| [[Anne Heraty]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] baincéir (*1961) ♀
| [[baincéir]]
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961
| 
| 
| 
| [[:d:Q2651939|Q2651939]]
| 2
|-
| [[Mary-Pat Moore]]
| 
| cruicéadaí
| [[cruicéadaí]]
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-04-24
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q6778731|Q6778731]]
| 4
|-
| [[Mary Parr]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cliathreathaí (*1961) ♀
| [[cliathreathaí]]
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-10-01
| 
| 
| 
| [[:d:Q21936533|Q21936533]]
| 3
|-
| [[Janice Walsh]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cruicéadaí (*1961) ♀
| [[cruicéadaí]]
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961-12-17
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q27562837|Q27562837]]
| 4
|-
| [[Elaine Doyle]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1961&quot; | 1961
| 
| 
| 
| [[:d:Q65554263|Q65554263]]
| 0
|-
| [[Emer Costello]]
| [[Íomhá:Costello, Emer-2148.jpg|center|40px]]
| polaiteoir Éireannach
| [[polaiteoir]]
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-09-03
| 
| [[Contae Lú]]
| 
| [[:d:Q525437|Q525437]]
| 8
|-
| [[Hilary Mooney]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] múinteoir ollscoile, diagaire Caitliceach agus diagaire (*1962) ♀
| [[múinteoir ollscoile]]&lt;br/&gt;[[diagaire Caitliceach]]&lt;br/&gt;[[diagaire]]
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q1618120|Q1618120]]
| 1
|-
| [[Fionnuala Sherry]]
| [[Íomhá:Fionnuala Sherry.jpg|center|40px]]
| ceoltóir Éireannach
| [[ceoltóir]]
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-09-20
| 
| [[An Nás]]
| 
| [[:d:Q1868188|Q1868188]]
| 17
|-
| [[Sian Doody]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]&lt;br/&gt;[[badminton coach]]
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-05-05
| 
| 
| 
| [[:d:Q2280741|Q2280741]]
| 1
|-
| [[Pauline McLynn]]
| [[Íomhá:Pauline McLynn.png|center|40px]]
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-07-11
| 
| [[Sligeach]]
| 
| [[:d:Q3372751|Q3372751]]
| 11
|-
| [[Caitríona Ruane]]
| [[Íomhá:Caitríona Ruane 2014 (cropped).jpg|center|40px]]
| imreoir leadóige, an Ríocht Aontaithe
| [[imreoir leadóige]]&lt;br/&gt;[[polaiteoir]]
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-07-19
| 
| [[Béal Átha na Muice]]
| 
| [[:d:Q5017940|Q5017940]]
| 2
|-
| [[Anne Keenan-Buckley]]
| 
| cianreathaí Éireannach
| [[cianreathaí]]
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-01-07
| 
| 
| 
| [[:d:Q11851668|Q11851668]]
| 2
|-
| [[Sonia Reamsbottom]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cruicéadaí (*1962) ♀
| [[cruicéadaí]]
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-03-28
| 
| [[Cill Dara]]
| 
| [[:d:Q24007862|Q24007862]]
| 4
|-
| [[Barbara Johnson]]
| 
| lúthchleasaí Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-12-05&lt;br/&gt;1962-12-23
| 
| 
| 
| [[:d:Q42287970|Q42287970]]
| 1
|-
| [[Ita Marron]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962
| 
| 
| 
| [[:d:Q65554342|Q65554342]]
| 0
|-
| [[Pamela Peard]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1962&quot; | 1962-06-02
| 
| 
| 
| [[:d:Q65965095|Q65965095]]
| 0
|-
| [[Kathy Ann Kelly]]
| [[Íomhá:Kathy Kelly 2707.jpg|center|40px]]
| ceoltóir
| [[amhránaí]]
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-03-06
| 
| [[Leominster]]
| 
| [[:d:Q1736556|Q1736556]]
| 5
|-
| [[Roisin Smyth]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1963) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-10-26
| 
| 
| 
| [[:d:Q21936554|Q21936554]]
| 3
|-
| [[Mary Fitzpatrick]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1963) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-05-17
| 
| 
| 
| [[:d:Q135389242|Q135389242]]
| 0
|-
| [[Bernadette Lillis]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1963) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1963&quot; | 1963-02-26
| 
| 
| 
| [[:d:Q135389246|Q135389246]]
| 0
|-
| [[Catherine Walsh]]
| 
| file Éireannach
| [[file]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q338265|Q338265]]
| 3
|-
| [[Maeve Quinlan]]
| [[Íomhá:Maeve Quinlan at Camp As Sayliyah, Qatar.jpg|center|40px]]
| ban-aisteoir Gael-Mheiriceánach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[imreoir leadóige]]&lt;br/&gt;[[aisteoir teilifíse]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir scripte]]
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-11-16
| 
| [[Chicago, Illinois|Chicago]]
| 
| [[:d:Q433284|Q433284]]
| 16
|-
| [[Carrie Crowley]]
| [[Íomhá:Carrie Crowley - Day 3 diff 2025.png|center|40px]]
| aisteoir agus craoltóir Éireannach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[láithreoir teilifíse]]&lt;br/&gt;[[aisteoir stáitse]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]&lt;br/&gt;[[pearsa raidió]]&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-05-23
| 
| [[Port Láirge]]
| 
| [[:d:Q1045015|Q1045015]]
| 10
|-
| [[Susan Ronan]]
| 
| imreoir sacair
| [[imreoir sacair]]&lt;br/&gt;[[bainisteoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-02-21
| 
| [[Éire]]
| 
| [[:d:Q7648333|Q7648333]]
| 4
|-
| [[Aisling Molloy]]
| 
| reathaí meánraoin Éireannach
| [[reathaí meánfhaid]]
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-06-12
| 
| 
| 
| [[:d:Q23043629|Q23043629]]
| 2
|-
| [[Ciara Doheny]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-08-04
| 
| 
| 
| [[:d:Q27893278|Q27893278]]
| 0
|-
| [[Catherine Bohan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*1964) ♀
| [[snámhóir]]
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-04-18
| 
| 
| 
| [[:d:Q28822774|Q28822774]]
| 2
|-
| [[Rebecca Best]]
| 
| imreoir scuaise Éireannach
| [[imreoir scuaise]]
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964-01-18
| 
| [[Sheffield]]
| 
| [[:d:Q50839606|Q50839606]]
| 4
|-
| [[Gearoidin Ui Laighleis]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir fichille (*1964) ♀
| [[imreoir fichille]]
| data-sort-value=&quot;1964&quot; | 1964
| 
| 
| 
| [[:d:Q105358147|Q105358147]]
| 0
|-
| [[Kim Jackson]]
| 
| amhránaí Éireannach
| [[amhránaí]]
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-08-22
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q286695|Q286695]]
| 11
|-
| [[Maria Christian]]
| [[Íomhá:Maria Doyle-Cuche 2019-08-28.jpg|center|40px]]
| amhránaí Éireannach
| [[amhránaí]]
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-05-06
| 
| [[Dún Dealgan]]
| 
| [[:d:Q1895757|Q1895757]]
| 9
|-
| [[Anne Cleary]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] person (*1965) ♀
| 
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965
| 
| 
| 
| [[:d:Q2851037|Q2851037]]
| 3
|-
| [[Barbara Griffin]]
| 
| aisteoir
| [[aisteoir]]
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-01-01
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q2883953|Q2883953]]
| 3
|-
| [[Miriam Grealey]]
| 
| cruicéadaí
| [[cruicéadaí]]
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-12-27
| 
| [[Dún na nGall (baile)|Dún na nGall]]
| 
| [[:d:Q6873329|Q6873329]]
| 4
|-
| [[Holly Lane]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965
| 
| 
| 
| [[:d:Q27043986|Q27043986]]
| 1
|-
| [[Ann Stephens]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965
| 
| 
| 
| [[:d:Q27043991|Q27043991]]
| 1
|-
| [[Julie Parkes]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*1965) ♀
| [[snámhóir]]
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-04-17
| 
| 
| 
| [[:d:Q28911826|Q28911826]]
| 2
|-
| [[Maeve Moynihan]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965
| 
| 
| 
| [[:d:Q65554435|Q65554435]]
| 0
|-
| [[Ursula Noctor]]
| 
| Iomaitheoir lúthchleasaíochta (1965–1993) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-01-21
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-04-04
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
| 
| [[:d:Q106527955|Q106527955]]
| 1
|-
| [[Maire Ni Laighin]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1965) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-04-02
| 
| 
| 
| [[:d:Q135389243|Q135389243]]
| 0
|-
| [[Sarah McCloskey]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1965) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1965&quot; | 1965-04-18
| 
| 
| 
| [[:d:Q135389244|Q135389244]]
| 0
|-
| [[Marguerite Donlon]]
| 
| damhsóir agus cóiréagrafaí Éireannach
| [[cóiréagrafaí]]&lt;br/&gt;[[damhsóir bailé]]&lt;br/&gt;[[ballet director]]&lt;br/&gt;[[damhsóir]]
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-05-31
| 
| [[An Longfort]]
| 
| [[:d:Q524761|Q524761]]
| 5
|-
| [[Perri Williams]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] siúlóir rása (*1966) ♀
| [[siúlóir rása]]
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-06-21
| 
| 
| 
| [[:d:Q44503461|Q44503461]]
| 1
|-
| [[Siobhán Nicholson]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir leadóige (*1966) ♀
| [[imreoir leadóige]]
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-06-11
| 
| [[Wimbledon, Londain|Wimbledon]]
| 
| [[:d:Q97918916|Q97918916]]
| 2
|-
| [[Karen Hennessy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1966) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1966&quot; | 1966-02-17
| 
| 
| 
| [[:d:Q135388055|Q135388055]]
| 0
|-
| [[Geraldine Somerville]]
| 
| aisteoir
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir stáitse]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-05-19
| 
| [[Contae na Mí]]
| 
| [[:d:Q235572|Q235572]]
| 22
|-
| [[Eleanor McEvoy]]
| [[Íomhá:Eleanor McEvoy1 (cropped).jpg|center|40px]]
| amhránaí agus cumadóir Éireannach
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[pianódóir]]&lt;br/&gt;[[cumadóir amhrán]]&lt;br/&gt;[[cumadóir]]&lt;br/&gt;[[ceoltóir]]
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-01-22
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q3752918|Q3752918]]
| 8
|-
| [[Carol Munster]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967
| 
| 
| 
| [[:d:Q27503288|Q27503288]]
| 1
|-
| [[Aisling Byrne-Bowman]]
| 
| Mairnéalach (*1967) ♀
| [[mairnéalach]]
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-08-26
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q96484359|Q96484359]]
| 1
|-
| [[Caroline Forde]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1967) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1967&quot; | 1967-04-26
| 
| 
| 
| [[:d:Q135389245|Q135389245]]
| 0
|-
| [[Aisling O'Sullivan]]
| 
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir stáitse]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
| 
| [[:d:Q174315|Q174315]]
| 5
|-
| [[Sharon Shannon]]
| [[Íomhá:Sharon Shannon smiling.jpg|center|40px]]
| ceoltóir Éireannach
| [[fidléir]]&lt;br/&gt;[[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[cairdíneoir]]
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-11-12
| 
| [[Cora Finne]]
| 
| [[:d:Q457684|Q457684]]
| 16
|-
| [[Cecilia Keaveney]]
| 
| polaiteoir Éireannach
| [[polaiteoir]]
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-11-27
| 
| [[Doire]]
| 
| [[:d:Q540369|Q540369]]
| 4
|-
| [[Emer Martin]]
| [[Íomhá:Emerfinalbook copy.jpg|center|40px]]
| scríbhneoir Éireannach
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[péintéir]]
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-02-29
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q1258694|Q1258694]]
| 4
|-
| [[Fiona O'Malley]]
| 
| polaiteoir Éireannach
| [[polaiteoir]]
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-01-19
| 
| [[Luimneach]]
| 
| [[:d:Q1418534|Q1418534]]
| 2
|-
| [[Karole McDowell]]
| 
| scríbhneoir Éireannach
| [[scríbhneoir]]
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-07-04
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q3193549|Q3193549]]
| 0
|-
| [[Regina Grennan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] cispheileadóir (*1968) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1968&quot; | 1968-11-10
| 
| 
| 
| [[:d:Q135385324|Q135385324]]
| 0
|-
| [[Emma Donoghue]]
| [[Íomhá:Irish-Canadian author Emma Donoghue.JPG|center|40px]]
| úrscéali, staraí, scríbhneoir agus drámadóir Éireannach
| [[staraí liteartha]]&lt;br/&gt;[[úrscéalaí]]&lt;br/&gt;[[drámadóir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir scripte]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir scripte scannáin]]
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-10-24
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q52255|Q52255]]
| 30
|-
| [[Karan Casey]]
| [[Íomhá:Karan Casey.JPG|center|40px]]
| amhránaí Éireannach
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[pianódóir]]&lt;br/&gt;[[ceoltóir]]
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969
| 
| [[Cill Mhíodáin]]
| 
| [[:d:Q274052|Q274052]]
| 9
|-
| [[Catherina McKiernan]]
| 
| cianreathaí Éireannach
| [[reathaí maratóin]]
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-11-30
| 
| [[Contae an Chabháin]]
| 
| [[:d:Q274541|Q274541]]
| 6
|-
| [[Angeline Ball]]
| 
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-06-28
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q530292|Q530292]]
| 6
|-
| [[Patricia Kelly]]
| [[Íomhá:Patricia-Kelly-(MS1411200026).jpg|center|40px]]
| ceoltóir Gael-Mheiriceánach
| [[cumadóir amhrán]]&lt;br/&gt;[[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[ceoltóir]]&lt;br/&gt;[[Léiritheoir ceoil|léiritheoir ceirníní]]&lt;br/&gt;[[údar]]
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-11-22
| 
| [[Gamonal]]
| 
| [[:d:Q1544206|Q1544206]]
| 7
|-
| [[Naomi Geraghty]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] eagarthóir scannán, eagarthóir teilifíse agus stiúrthóir teilifíse (*1969) ♀
| [[eagarthóir scannán]]&lt;br/&gt;[[eagarthóir teilifíse]]&lt;br/&gt;[[stiúrthóir teilifíse]]
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-05
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q1964826|Q1964826]]
| 2
|-
| [[Pauline Curley]]
| [[Íomhá:Pauline Curley - Rotterdam Marathon 2008 (2411527348) (cropped).jpg|center|40px]]
| reathaí maratóin Éireannach
| [[reathaí maratóin]]
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-03-10
| 
| [[Biorra]]
| 
| [[:d:Q7155002|Q7155002]]
| 2
|-
| [[Aileen Convery]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*1969) ♀
| [[snámhóir]]
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-07-10
| 
| 
| 
| [[:d:Q29059727|Q29059727]]
| 2
|-
| [[Maria Coleman]]
| 
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Briotanach]] mairnéalach (*1969) ♀
| [[mairnéalach]]
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-07-21
| 
| [[Birmingham]]
| 
| [[:d:Q56065668|Q56065668]]
| 1
|-
| [[Teresa Duffy]]
| 
| Cianreathaí (*1969) ♀
| [[cianreathaí]]
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-07-16
| 
| 
| 
| [[:d:Q97670856|Q97670856]]
| 1
|-
| [[Karen Staunton]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1969) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1969&quot; | 1969-06-07
| 
| 
| 
| [[:d:Q135388054|Q135388054]]
| 0
|-
| [[Catherine Walsh]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] aisteoir stáitse agus aisteoir scannáin (*1970) ♀
| [[aisteoir stáitse]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970
| 
| [[Corcaigh]]
| 
| [[:d:Q1051060|Q1051060]]
| 2
|-
| [[Deirdre Shannon]]
| 
| ceoltóir Ghaeilge Éireannach
| [[amhránaí]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-07-19
| 
| [[Contae na Mí]]
| 
| [[:d:Q2554305|Q2554305]]
| 8
|-
| [[Siobhán Hoey]]
| 
| bean spóirt Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-07-17
| 
| 
| 
| [[:d:Q7525309|Q7525309]]
| 2
|-
| [[Keelin Fox]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970s
| 
| 
| 
| [[:d:Q15729982|Q15729982]]
| 2
|-
| [[Tanya Cooke]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970
| 
| 
| 
| [[:d:Q27503287|Q27503287]]
| 1
|-
| [[Claire Russell]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970
| 
| 
| 
| [[:d:Q27503304|Q27503304]]
| 0
|-
| [[Katy McCandless]]
| 
| cianreathaí Éireannach
| [[cianreathaí]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-06-22
| 
| 
| 
| [[:d:Q42954570|Q42954570]]
| 2
|-
| [[Breda Dennehy-Willis]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cianreathaí (*1970) ♀
| [[cianreathaí]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970
| 
| 
| 
| [[:d:Q43016830|Q43016830]]
| 1
|-
| [[Elaine Kiely]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970s
| 
| 
| 
| [[:d:Q65027970|Q65027970]]
| 0
|-
| [[Angela Carr]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970s
| 
| 
| 
| [[:d:Q65554172|Q65554172]]
| 0
|-
| [[Annette Taylor]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970s
| 
| 
| 
| [[:d:Q65554187|Q65554187]]
| 0
|-
| [[Amy Mallon]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] cóitseálaí cispheile agus cispheileadóir (*1970) ♀
| [[cóitseálaí cispheile]]&lt;br/&gt;[[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-04-21
| 
| 
| 
| [[:d:Q104093537|Q104093537]]
| 1
|-
| [[Michelle Amanda Maguire]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1970) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1970&quot; | 1970-10-30
| 
| 
| 
| [[:d:Q135387113|Q135387113]]
| 0
|-
| [[Amira Casar]]
| [[Íomhá:Amira Casar Call Me By Your Name Photo Call Berlinale 2017.jpg|center|40px]]
| ban-aisteoir Francach
| [[aisteoir teilifíse]]&lt;br/&gt;[[Mainicín faisin|mainicín]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]&lt;br/&gt;[[aisteoir stáitse]]&lt;br/&gt;[[aisteoir]]
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-05-01
| 
| [[Londain]]
| 
| [[:d:Q271553|Q271553]]
| 28
|-
| [[Claire Henderson]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-10-08
| 
| 
| 
| [[:d:Q1094805|Q1094805]]
| 2
|-
| [[Jayne Plunkett]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-08-10
| 
| 
| 
| [[:d:Q1636158|Q1636158]]
| 2
|-
| [[Susan Smith-Walsh]]
| [[Íomhá:Susan Smith-Walsh in 1996.jpg|center|40px]]
| cliathreathaí Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-09-14
| 
| [[Port Láirge]]
| 
| [[:d:Q7648401|Q7648401]]
| 2
|-
| [[Sinéad Delahunty]]
| 
| reathaí meánraoin Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1971&quot; | 1971-02-12
| 
| [[Contae Chill Chainnigh]]
| 
| [[:d:Q16209027|Q16209027]]
| 2
|-
| [[Anna McPartlin]]
| 
| úrscéalaí Éireannach
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir scripte]]&lt;br/&gt;[[úrscéalaí]]
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q562441|Q562441]]
| 4
|-
| [[Alexandria Sharpe]]
| [[Íomhá:Alex Sharpe.jpg|center|40px]]
| amhránaí Éireannach
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[aisteoir]]
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-05-04
| 
| 
| 
| [[:d:Q636386|Q636386]]
| 11
|-
| [[Bronagh Gallagher]]
| [[Íomhá:Bronagh Gallagher.jpg|center|40px]]
| aisteoir agus ceoltóir Éireannach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[cumadóir]]
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-04-26
| 
| [[Doire]]
| 
| [[:d:Q2926038|Q2926038]]
| 12
|-
| [[Sharon Foley]]
| 
| léimneoir ard Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-05-20
| 
| 
| 
| [[:d:Q7490056|Q7490056]]
| 2
|-
| [[Christine Kiely]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1972) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-12-15
| 
| 
| 
| [[:d:Q135386316|Q135386316]]
| 0
|-
| [[Jillian Hayes]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1972) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-10-30
| 
| 
| 
| [[:d:Q135387112|Q135387112]]
| 0
|-
| [[Karen Hannigan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1972) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-07-23
| 
| 
| 
| [[:d:Q135388050|Q135388050]]
| 0
|-
| [[Geraldine O'Flynn]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1972) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1972&quot; | 1972-05-11
| 
| 
| 
| [[:d:Q135388051|Q135388051]]
| 0
|-
| [[Sonya McGinn]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]&lt;br/&gt;[[Olympic competitor]]
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-12-17
| 
| [[Binn Éadair]]
| 
| [[:d:Q1603815|Q1603815]]
| 5
|-
| [[Caitriona O'Reilly]]
| [[Íomhá:CAITRÍONA O'REILLY 185491.jpg|center|40px]]
| file Éireannach
| [[file]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q5017936|Q5017936]]
| 2
|-
| [[Catherine Walsh]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] rothaí spóirt agus iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1973) ♀
| [[rothaí spóirt]]&lt;br/&gt;[[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-08-23
| 
| 
| 
| [[:d:Q16224339|Q16224339]]
| 1
|-
| [[Sarah Reilly]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1973) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-07-03
| 
| 
| 
| [[:d:Q32375569|Q32375569]]
| 3
|-
| [[Carmel Kissane]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1973) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-06-09
| 
| 
| 
| [[:d:Q135382829|Q135382829]]
| 0
|-
| [[Kelly Fitzpatrick]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] cispheileadóir (*1973) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-05-06
| 
| 
| 
| [[:d:Q135385380|Q135385380]]
| 0
|-
| [[Olivia O'Reilly]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1973) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-09-09
| 
| 
| 
| [[:d:Q135386317|Q135386317]]
| 0
|-
| [[Lorraine Grogan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1973) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1973&quot; | 1973-10-26
| 
| 
| 
| [[:d:Q135388053|Q135388053]]
| 0
|-
| [[Victoria Smurfit]]
| [[Íomhá:Victoria Smurfit 2016.jpg|center|40px]]
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-03-31
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q127333|Q127333]]
| 18
|-
| [[Lorraine Pilkington]]
| 
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-04-18
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q467567|Q467567]]
| 10
|-
| [[Alex Barclay]]
| [[Íomhá:Alex Barclay 2010.jpg|center|40px]]
| scríbhneoir Éireannach
| [[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir litríocht pháistí]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir coirscéalta]]&lt;br/&gt;[[iriseoir]]&lt;br/&gt;[[údar]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q517660|Q517660]]
| 10
|-
| [[Lisa McDonald]]
| 
| polaiteoir Éireannach
| [[polaiteoir]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-07-09
| 
| [[Contae Loch Garman]]
| 
| [[:d:Q1827764|Q1827764]]
| 2
|-
| [[Jennifer Walshe]]
| [[Íomhá:Jennifer Walshe MX IL.jpg|center|40px]]
| cumadóir Éireannach
| [[cumadóir]]&lt;br/&gt;[[leabhrógaí]]&lt;br/&gt;[[ceoltóir]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-06-01
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q2313131|Q2313131]]
| 10
|-
| [[Órlagh Fallon]]
| 
| amhránaí agus cumadóir Éireannach
| [[cumadóir]]&lt;br/&gt;[[amhránaí ceoldrámaíochta]]&lt;br/&gt;[[ealaíontóir taifeadta]]&lt;br/&gt;[[ceoltóir]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-08-24
| 
| [[Cnoc an Eanaigh]]
| 
| [[:d:Q2447901|Q2447901]]
| 12
|-
| [[Camille O'Sullivan]]
| 
| aisteoir agus ceoltóir Éireannach
| [[péintéir]]&lt;br/&gt;[[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[ailtire]]&lt;br/&gt;[[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir stáitse]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-12-30
| 
| [[Londain]]
| 
| [[:d:Q2935027|Q2935027]]
| 5
|-
| [[Eva Birthistle]]
| [[Íomhá:Eva Birthistle in 2007.jpg|center|40px]]
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974
| 
| [[Bré]]
| 
| [[:d:Q3061229|Q3061229]]
| 16
|-
| [[Elisabeth Dermot Walsh]]
| [[Íomhá:Elisabeth Dermot Walsh 2023.jpg|center|40px]]
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Briotanach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] [[Aisteoir|aisteoir]] agus aisteoir scannáin (*1974) ♀
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-09-15
| 
| [[Londain]]
| 
| [[:d:Q3723180|Q3723180]]
| 9
|-
| [[Deirdre Gallagher]]
| 
| lúthchleasaí
| [[siúlóir rása]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-07-13
| 
| 
| 
| [[:d:Q5252565|Q5252565]]
| 2
|-
| [[Jenny McCauley]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] mountain biker (*1974) ♀
| [[mountain biker]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-07-18
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q17104427|Q17104427]]
| 3
|-
| [[Sarah Gillian Aherne]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1974) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-10-25
| 
| 
| 
| [[:d:Q135385323|Q135385323]]
| 0
|-
| [[Emeir Howard]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1974) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-02-23
| 
| 
| 
| [[:d:Q135387108|Q135387108]]
| 0
|-
| [[Caitriona White]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1974) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-02-24
| 
| 
| 
| [[:d:Q135387109|Q135387109]]
| 0
|-
| [[Caroline Walsh]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1974) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-01-22
| 
| 
| 
| [[:d:Q135387111|Q135387111]]
| 0
|-
| [[Kathy Maryirl Reid]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1974) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-07-21
| 
| 
| 
| [[:d:Q135388045|Q135388045]]
| 0
|-
| [[Patricia Nolan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1974) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1974&quot; | 1974-02-04
| 
| 
| 
| [[:d:Q135388046|Q135388046]]
| 0
|-
| [[Tara Blaise]]
| 
| ban-aisteoir agus amhránaí Éireannach
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[aisteoir stáitse]]
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-03-01
| 
| [[Londain]]
| 
| [[:d:Q2091210|Q2091210]]
| 5
|-
| [[Gráinne Hambly]]
| 
| ceoltóir Éireannach
| [[ceoltóir]]
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975
| 
| [[Contae Mhaigh Eo]]
| 
| [[:d:Q3774226|Q3774226]]
| 2
|-
| [[Marie Davenport]]
| 
| lúthchleasaí
| [[cianreathaí]]
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-01-24
| 
| [[Inis Díomáin]]
| 
| [[:d:Q6762820|Q6762820]]
| 1
|-
| [[Maria McCambridge]]
| [[Íomhá:Maria McCambridge Berlin 2015.jpg|center|40px]]
| cianreathaí Éireannach
| [[reathaí maratóin]]
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-07-10
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q16210935|Q16210935]]
| 2
|-
| [[Rosemary Ryan]]
| 
| cianreathaí Éireannach
| [[cianreathaí]]
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-11-08
| 
| [[Luimneach]]
| 
| [[:d:Q22415175|Q22415175]]
| 2
|-
| [[Catherine O'Neill]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1975) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-12-04
| 
| [[Ros Mhic Thriúin]]
| 
| [[:d:Q27464978|Q27464978]]
| 1
|-
| [[Sarah Ennis]]
| [[Íomhá:2025 European Eventing Championships 20250920 114320.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] marcach (*1975) ♀
| [[marcach]]
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-03-13
| 
| 
| 
| [[:d:Q56697421|Q56697421]]
| 4
|-
| [[Edel Mary O'Gorman]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1975) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-03-22
| 
| 
| 
| [[:d:Q135387107|Q135387107]]
| 0
|-
| [[Michelle Aspell]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1975) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-12-02
| 
| 
| 
| [[:d:Q135387110|Q135387110]]
| 0
|-
| [[Sinead Vaughan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1975) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-01-05
| 
| 
| 
| [[:d:Q135388047|Q135388047]]
| 0
|-
| [[Rachel Kelly]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1975) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-03-09
| 
| 
| 
| [[:d:Q135388049|Q135388049]]
| 0
|-
| [[Suzanne Maguire]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1975) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1975&quot; | 1975-05-01
| 
| 
| 
| [[:d:Q135388052|Q135388052]]
| 0
|-
| [[Olive Loughnane]]
| 
| lúthchleasaí Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-01-14
| 
| [[Corcaigh]]
| 
| [[:d:Q270214|Q270214]]
| 17
|-
| [[Gillian O'Sullivan]]
| 
| lúthchleasaí Éireannach
| [[siúlóir rása]]
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-08-21
| 
| [[Cill Airne]]
| 
| [[:d:Q447794|Q447794]]
| 14
|-
| [[Natalia O'Shea]]
| [[Íomhá:Helavisa5.jpg|center|40px]]
| ceoltóir agus teangeolaí Rúiseach
| [[teangeolaí]]&lt;br/&gt;[[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[cumadóir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[cumadóir amhrán]]&lt;br/&gt;[[cláirseoir]]&lt;br/&gt;[[cóiritheoir ceoil]]
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-09-03
| 
| [[Moscó]]
| 
| [[:d:Q2378234|Q2378234]]
| 10
|-
| [[Sinéad Lynch]]
| 
| iomróir Éireannach
| [[iomróir]]&lt;br/&gt;[[rothaí spóirt]]
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-09-30
| 
| [[Leitir Ceanainn]]
| 
| [[:d:Q7522382|Q7522382]]
| 6
|-
| [[Karen Shinkins]]
| 
| rábálaí Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-10-15
| 
| 
| 
| [[:d:Q11735683|Q11735683]]
| 4
|-
| [[Claire McCarthy]]
| 
| reathaí fadraoin Éireannach
| [[cianreathaí]]
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-06-29
| 
| 
| 
| [[:d:Q39073573|Q39073573]]
| 1
|-
| [[Denise Scally]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1976) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1976&quot; | 1976-08-13
| 
| 
| 
| [[:d:Q135388048|Q135388048]]
| 0
|-
| [[Giada Gray]]
| [[Íomhá:Moritz A. Sachs und Giada Gray (1997).jpg|center|40px]]
| aisteoir
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[déantóir scannán]]&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-06-23
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q62318|Q62318]]
| 2
|-
| [[Gemma Hayes]]
| [[Íomhá:Gemma Hayes.png|center|40px]]
| amhránaí agus cumadóir Éireannach
| [[amhránaí is scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[ealaíontóir taifeadta]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-08-11
| 
| [[Béal Átha Póirín]]
| 
| [[:d:Q273220|Q273220]]
| 12
|-
| [[Genevieve O'Reilly]]
| [[Íomhá:Genevieve O'Reilly at a panel at the 2025 Star Wars Celebration in Japan (cropped).jpg|center|40px]]
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir stáitse]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]&lt;br/&gt;[[aisteoir]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-01-06
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q438161|Q438161]]
| 21
|-
| [[Eileen Walsh]]
| [[Íomhá:Eileen Walsh at Berlinale 2024-1.jpg|center|40px]]
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir scannáin]]&lt;br/&gt;[[aisteoir]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-04-16
| 
| [[Corcaigh]]
| 
| [[:d:Q517868|Q517868]]
| 13
|-
| [[Lisa Dwan]]
| [[Íomhá:Lisa dwan 2022 1.jpg|center|40px]]
| ban-aisteoir
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]&lt;br/&gt;[[aisteoir stáitse]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-11-25
| 
| [[Coosan]]
| 
| [[:d:Q1827725|Q1827725]]
| 5
|-
| [[Melanie Clark Pullen]]
| 
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir stáitse]]&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-07-02
| data-sort-value=&quot;2022&quot; | 2022-03-29
| [[Bré]]
| 
| [[:d:Q1918954|Q1918954]]
| 7
|-
| [[Laoise Ní Cheallaigh]]
| 
| amhránaí Éireannach
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[pianódóir]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-05-07
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q2619994|Q2619994]]
| 11
|-
| [[Brídín Ní Bhraonáin]]
| 
| amhránaí Éireannach
| [[amhránaí]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-01-20
| 
| [[Gaoth Dobhair]]
| 
| [[:d:Q3247179|Q3247179]]
| 6
|-
| [[Sinead Keenan]]
| [[Íomhá:SineadKeenanMem2011.jpg|center|40px]]
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir stáitse]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-12-27
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q3484904|Q3484904]]
| 9
|-
| [[Caitriona Beggs]]
| 
| cruicéadaí
| [[cruicéadaí]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-07-15
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q5017933|Q5017933]]
| 3
|-
| [[Tarja Owens]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] mountain biker agus oistéapat (*1977) ♀
| [[mountain biker]]&lt;br/&gt;[[oistéapat]]
| data-sort-value=&quot;1977&quot; | 1977-05-25
| 
| [[Cill Mhantáin]]&lt;br/&gt;[[Deilgne]]
| 
| [[:d:Q17106405|Q17106405]]
| 4
|-
| [[Lindsay Armaou]]
| [[Íomhá:Lindsay Armaou in Manchester.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] [[Amhránaí|amhránaí]] agus [[Aisteoir|aisteoir]] (fl. 1997–) (*1978) ♀; member of [[B*Witched]]; spouse of Lee Brennan
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[aisteoir]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-12-18
| 
| [[an Aithin]]
| 
| [[:d:Q2096443|Q2096443]]
| 4
|-
| [[Cathy Davey]]
| [[Íomhá:Cathy Davey.jpg|center|40px]]
| ceoltóir Éireannach
| [[amhránaí is scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[cumadóir]]&lt;br/&gt;[[giotáraí]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q2942190|Q2942190]]
| 4
|-
| [[Gillian Norris]]
| [[Íomhá:Gillian Norris.jpg|center|40px]]
| damhsóir Éireannach
| [[damhsóir]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-12-29
| 
| [[Coill Mhic Thomáisín]]
| 
| [[:d:Q3106618|Q3106618]]
| 6
|-
| [[Rosie Fellner]]
| [[Íomhá:RoomNextDoorBFILFFRFH191024 (10 of 159) (54080060222) (cropped).jpg|center|40px]]
| aisteoir agus léiritheoir scannán
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[léiritheoir scannáin]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978
| 
| [[Tiobraid Árann (baile)|Tiobraid Árann]]
| 
| [[:d:Q3442638|Q3442638]]
| 7
|-
| [[Grainne Kierans]]
| 
| imreoir sacair
| [[imreoir sacair]]&lt;br/&gt;[[bainisteoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-09-20
| 
| [[Droichead Átha]]
| 
| [[:d:Q5593528|Q5593528]]
| 3
|-
| [[Stephanie Reilly]]
| 
| lúthchleasaí
| [[cianreathaí]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-02-23
| 
| 
| 
| [[:d:Q7608378|Q7608378]]
| 4
|-
| [[Breege Connelly]]
| [[Íomhá:Breege Connolly Rio2016.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1978) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-02-01
| 
| 
| 
| [[:d:Q26218407|Q26218407]]
| 3
|-
| [[Fiona Glennon]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978
| 
| 
| 
| [[:d:Q65554285|Q65554285]]
| 0
|-
| [[Pauline Glennon]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978
| 
| 
| 
| [[:d:Q65554524|Q65554524]]
| 0
|-
| [[Maureen Garvey]]
| 
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] cispheileadóir (*1978) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-01-24
| 
| 
| 
| [[:d:Q135384932|Q135384932]]
| 0
|-
| [[Emer Brophy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1978) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-06-07
| 
| 
| 
| [[:d:Q135388212|Q135388212]]
| 0
|-
| [[Gillian Callaghan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1978) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-12-04
| 
| 
| 
| [[:d:Q135388213|Q135388213]]
| 0
|-
| [[Nicola Downing]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1978) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-03-28
| 
| 
| 
| [[:d:Q135388214|Q135388214]]
| 0
|-
| [[Dara Barrett]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1978) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-11-12
| 
| 
| 
| [[:d:Q135388217|Q135388217]]
| 0
|-
| [[Sinead Harvey]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1978) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-04-10
| 
| 
| 
| [[:d:Q135388218|Q135388218]]
| 0
|-
| [[Aisling Palmer]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1978) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-03-17
| 
| 
| 
| [[:d:Q135388219|Q135388219]]
| 0
|-
| [[Nicola O'Brien]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1978) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-03-02
| 
| 
| 
| [[:d:Q135388220|Q135388220]]
| 0
|-
| [[Lorraine O'Brien]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1978) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1978&quot; | 1978-03-02
| 
| 
| 
| [[:d:Q135388221|Q135388221]]
| 0
|-
| [[Bernadette Flynn]]
| [[Íomhá:Bernadette Flynn.jpg|center|40px]]
| damhsóir Éireannach
| [[damhsóir]]
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-08-01
| 
| [[An tAonach]]
| 
| [[:d:Q445819|Q445819]]
| 8
|-
| [[Caroline Ryan]]
| [[Íomhá:2015 UEC Track Elite European Championships 58.JPG|center|40px]]
| rothaí Éireannach
| [[iomróir]]&lt;br/&gt;[[rothaí spóirt]]
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-10-10
| 
| [[Baile Mhic Andáin]]
| 
| [[:d:Q511066|Q511066]]
| 10
|-
| [[Emma Byrne]]
| [[Íomhá:Emma Byrne 2014 (cropped).jpg|center|40px]]
| imreoir sacair
| [[imreoir sacair]]&lt;br/&gt;[[bainisteoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-06-14
| 
| [[Léim an Bhradáin]]
| 
| [[:d:Q533443|Q533443]]
| 13
|-
| [[Maite Kelly]]
| [[Íomhá:Zimmer frei - der Abschied-2099.jpg|center|40px]]
| amhránaí Éireannach
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[ceoltóir]]&lt;br/&gt;[[giotáraí]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir ceolamharclannaíochta]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir litríocht pháistí]]&lt;br/&gt;[[oideoir]]
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-12-04
| 
| [[Beirlín Thiar]]&lt;br/&gt;[[Beirlín]]
| 
| [[:d:Q1885940|Q1885940]]
| 6
|-
| [[Kelly Liggan]]
| 
| imreoir leadóige Éireannach
| [[imreoir leadóige]]
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-02-05
| 
| [[an Spáinn]]
| 
| [[:d:Q3194905|Q3194905]]
| 10
|-
| [[Máiréad Nesbitt]]
| [[Íomhá:Mairead Nesbitt at MacQuarie Centre 02.jpg|center|40px]]
| veidhleadóir Éireannach
| [[veidhleadóir]]&lt;br/&gt;[[cumadóir]]&lt;br/&gt;[[classical violinist]]&lt;br/&gt;[[ceoltóir]]
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-04-18
| 
| [[Luachma]]
| 
| [[:d:Q3300102|Q3300102]]
| 14
|-
| [[Ciara McCormack]]
| 
| imreoir sacair
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-09-29
| 
| [[North Vancouver]]
| 
| [[:d:Q5119123|Q5119123]]
| 4
|-
| [[Denise Thomas]]
| 
| peileadóir
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-12-22
| 
| 
| 
| [[:d:Q5257778|Q5257778]]
| 2
|-
| [[Ruth Kilkenny]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979
| 
| 
| 
| [[:d:Q65554558|Q65554558]]
| 0
|-
| [[Joanne Riordan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1979) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-02-23
| 
| 
| 
| [[:d:Q135386914|Q135386914]]
| 0
|-
| [[Emma Jane Brady]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1979) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-05-01
| 
| 
| 
| [[:d:Q135386915|Q135386915]]
| 0
|-
| [[Niamh Kelly]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1979) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-05-29
| 
| 
| 
| [[:d:Q135388215|Q135388215]]
| 0
|-
| [[Louise Harte]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1979) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1979&quot; | 1979-01-10
| 
| 
| 
| [[:d:Q135388216|Q135388216]]
| 0
|-
| [[Clare Flood]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980s
| 
| 
| 
| [[:d:Q518775|Q518775]]
| 1
|-
| [[Roisin McGettigan]]
| 
| lúthchleasaí
| [[reathaí]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-08-23
| 
| [[Cill Mhantáin]]
| 
| [[:d:Q4966678|Q4966678]]
| 5
|-
| [[Ronnie Gibbons]]
| 
| imreoir sacair
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-01-16
| 
| [[Wandsworth]]
| 
| [[:d:Q7365872|Q7365872]]
| 4
|-
| [[Ciara Sheehy]]
| 
| rábálaí Éireannach
| [[rábálaí]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-08-12
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q22002462|Q22002462]]
| 1
|-
| [[Lizzie Lee]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1980) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-05-22
| 
| 
| 
| [[:d:Q26267482|Q26267482]]
| 3
|-
| [[Caitriona Farrell]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980
| 
| 
| 
| [[:d:Q27763839|Q27763839]]
| 0
|-
| [[Jean Carroll]]
| 
| cruicéadaí
| [[cruicéadaí]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-06-19
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q28233007|Q28233007]]
| 4
|-
| [[Lindsay Peat]]
| 
| imreoir rugbaí Éireannach
| [[imreoir rugbaí]]&lt;br/&gt;[[imreoir sacair]]&lt;br/&gt;[[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-11-05
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q42666501|Q42666501]]
| 1
|-
| [[Ann Marie McGlynn]]
| 
| Cianreathaí (*1980) ♀
| [[cianreathaí]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-02-22
| 
| 
| 
| [[:d:Q102401300|Q102401300]]
| 1
|-
| [[Siobhan Kilkenny]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1980) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-06-17
| 
| 
| 
| [[:d:Q119539359|Q119539359]]
| 0
|-
| [[Susan Moran]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir agus cóitseálaí cispheile (*1980) ♀
| [[cispheileadóir]]&lt;br/&gt;[[cóitseálaí cispheile]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-01-17
| 
| 
| 
| [[:d:Q119548345|Q119548345]]
| 1
|-
| [[Vanessa Julia Burke]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1980) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-04-02
| 
| 
| 
| [[:d:Q135387264|Q135387264]]
| 0
|-
| [[Sinead Frances Groarke]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1980) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-05-08
| 
| 
| 
| [[:d:Q135387266|Q135387266]]
| 0
|-
| [[Michelle Brigid Cahalane]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1980) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-02-02
| 
| 
| 
| [[:d:Q135387268|Q135387268]]
| 0
|-
| [[Orla Mary Forde]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1980) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-04-01
| 
| 
| 
| [[:d:Q135387269|Q135387269]]
| 0
|-
| [[Orla Dempsey]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1980) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-02-23
| 
| 
| 
| [[:d:Q135387270|Q135387270]]
| 0
|-
| [[Laura Ellen Murphy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1980) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-05-06
| 
| 
| 
| [[:d:Q135387271|Q135387271]]
| 0
|-
| [[Paula Mary O'Neill]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1980) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-01-30
| 
| 
| 
| [[:d:Q135387273|Q135387273]]
| 0
|-
| [[Claire Anne McLoughlin]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1980) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-04-09
| 
| 
| 
| [[:d:Q135387274|Q135387274]]
| 0
|-
| [[Denise Philippe Walsh]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1980) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-02-19
| 
| 
| 
| [[:d:Q135387275|Q135387275]]
| 0
|-
| [[Juliet Murphy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1980) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1980&quot; | 1980-06-06
| 
| 
| 
| [[:d:Q135387278|Q135387278]]
| 0
|-
| [[Derval O'Rourke]]
| [[Íomhá:Derval O'Rourke Barcelona2010.jpg|center|40px]]
| lúthchleasaí Éireannach
| [[cliathreathaí]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-05-28
| 
| [[Corcaigh]]
| 
| [[:d:Q269905|Q269905]]
| 20
|-
| [[Roberta Howett]]
| 
| amhránaí Éireannach
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[cumadóir amhrán]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-09-26
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q1249563|Q1249563]]
| 3
|-
| [[Bing Huang]]
| 
| imreoir badmantain Éireannach
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981
| 
| [[Shenyang]]
| 
| [[:d:Q1408084|Q1408084]]
| 2
|-
| [[Rebecca Codd]]
| [[Íomhá:Rebecca Codd.JPG|center|40px]]
| galfaire Éireannach
| [[galfaire]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-04-25
| 
| [[Adelaide]]
| 
| [[:d:Q1871491|Q1871491]]
| 3
|-
| [[Eileen O'Keeffe]]
| 
| caiteoir oird Éireannach
| [[caiteoir oird]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-05-31
| 
| 
| 
| [[:d:Q2741358|Q2741358]]
| 5
|-
| [[Yvonne Tracy]]
| [[Íomhá:Yvonne Tracy at the Emirates Stadium, London - 20090524.jpg|center|40px]]
| imreoir sacair
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-02-27
| 
| [[Luimneach]]
| 
| [[:d:Q3574236|Q3574236]]
| 8
|-
| [[Ailis McSweeney]]
| 
| rábálaí
| [[rábálaí]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981&lt;br/&gt;1983-10-04
| 
| 
| 
| [[:d:Q4697077|Q4697077]]
| 1
|-
| [[Jenny McDonough]]
| [[Íomhá:Jenny McDonough.JPG|center|40px]]
| imreoir haca Éireannach
| [[imreoir haca]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-04-23
| 
| [[Béal Feirste]]
| 
| [[:d:Q6179391|Q6179391]]
| 1
|-
| [[Michelle Carey]]
| [[Íomhá:Michelle Carey (athlete) (cropped).jpg|center|40px]]
| lúthchleasaí Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-03-20&lt;br/&gt;1981-02-20
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q6836951|Q6836951]]
| 6
|-
| [[Jennifer O'Sullivan]]
| 
| lúthchleasaí Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-02-09
| 
| 
| 
| [[:d:Q11724189|Q11724189]]
| 1
|-
| [[Judy Reynolds]]
| [[Íomhá:Judy Reynolds, 2014 (cropped).JPG|center|40px]]
| marcach eachraíochta
| [[dressage rider]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-06-11
| 
| [[Cill Dara]]
| 
| [[:d:Q19518281|Q19518281]]
| 4
|-
| [[Kerry O'Flaherty]]
| [[Íomhá:10068 Kerry O'Flaherty.jpg|center|40px]]
| lúthchleasaí Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-07-15
| 
| [[Baile Nua na hArda]]
| 
| [[:d:Q20967858|Q20967858]]
| 7
|-
| [[Melanie Späth]]
| [[Íomhá:2015 UEC Track Elite European Championships 60.JPG|center|40px]]
| rothaí
| [[rothaí spóirt]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-06-16
| 
| [[Flensburg]]
| 
| [[:d:Q21197651|Q21197651]]
| 5
|-
| [[Emily Maher]]
| 
| rábálaí Éireannach
| [[rábálaí]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-05-02
| 
| [[Cill Chainnigh]]
| 
| [[:d:Q22002445|Q22002445]]
| 2
|-
| [[Lisa Lynas]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-11-03
| 
| 
| 
| [[:d:Q27267562|Q27267562]]
| 1
|-
| [[Martina McCarthy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] rábálaí (*1981) ♀
| [[rábálaí]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-10-27
| 
| 
| 
| [[:d:Q39270831|Q39270831]]
| 1
|-
| [[Suzanne Kenealy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cruicéadaí (*1981) ♀
| [[cruicéadaí]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-11-27
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q43289629|Q43289629]]
| 3
|-
| [[Emma Louise Griffin]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1981) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-10-23
| 
| 
| 
| [[:d:Q135386149|Q135386149]]
| 0
|-
| [[Emma Angela Reilly]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1981) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1981&quot; | 1981-04-26
| 
| 
| 
| [[:d:Q135387267|Q135387267]]
| 0
|-
| [[Wallis Bird]]
| [[Íomhá:Wallisbird2007.jpg|center|40px]]
| ceoltóir Éireannach
| [[ceoltóir]]&lt;br/&gt;[[cumadóir amhrán]]&lt;br/&gt;[[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[giotáraí]]&lt;br/&gt;[[cumadóir]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-01-29
| 
| [[Loch Garman]]
| 
| [[:d:Q444966|Q444966]]
| 10
|-
| [[Deirdre Ryan]]
| [[Íomhá:RyanDeirdre 2012.jpg|center|40px]]
| léimneoir ard Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-06-01
| 
| [[Dún Droma]]
| 
| [[:d:Q518463|Q518463]]
| 7
|-
| [[Eimear Mullan]]
| [[Íomhá:Eimear Mullan Ironman 70.3 Austria 2012.jpg|center|40px]]
| trí-atlanaí Éireannach
| [[trí-atlanaí]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-05-21
| 
| [[Port Stíobhaird]]
| 
| [[:d:Q1279348|Q1279348]]
| 5
|-
| [[Rachel Neylan]]
| [[Íomhá:Women's road race - Rio 2016 (28783792620).jpg|center|40px]]
| rothaí Astrálach
| [[rothaí spóirt]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-03-09
| 
| [[Sydney]]
| 
| [[:d:Q2125227|Q2125227]]
| 14
|-
| [[Lynn Hilary]]
| 
| amhránaí agus ceoltóir Éireannach
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[giotáraí]]&lt;br/&gt;[[cumadóir]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-04-21
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q2420865|Q2420865]]
| 12
|-
| [[Sarah Flannery]]
| 
| matamaiticeoir Éireannach
| [[matamaiticeoir]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982
| 
| [[Contae Chorcaí]]
| 
| [[:d:Q3672830|Q3672830]]
| 8
|-
| [[Mary Cullen]]
| 
| reathaí meánraoin agus fadraoin Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-08-17
| 
| 
| 
| [[:d:Q4943747|Q4943747]]
| 6
|-
| [[Marian Heffernan]]
| 
| lúthchleasaí Éireannach
| [[rábálaí]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-04-16
| 
| [[Corcaigh]]
| 
| [[:d:Q6761898|Q6761898]]
| 5
|-
| [[Michelle Walsh]]
| 
| imreoir sacair
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-08-02
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q6837287|Q6837287]]
| 3
|-
| [[Deirdre Byrne]]
| 
| cianreathaí Éireannach
| [[reathaí meánfhaid]]&lt;br/&gt;[[cianreathaí]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-09-21
| 
| 
| 
| [[:d:Q25936076|Q25936076]]
| 2
|-
| [[Michelle Fahy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1982) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-03-26
| 
| 
| 
| [[:d:Q119544512|Q119544512]]
| 0
|-
| [[Niamh Dwyer]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1982) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-07-08
| 
| 
| 
| [[:d:Q119547098|Q119547098]]
| 0
|-
| [[Kate Maher]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1982) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-06-21
| 
| 
| 
| [[:d:Q119553910|Q119553910]]
| 0
|-
| [[Amanda Mary O'Regan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1982) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-04-26
| 
| 
| 
| [[:d:Q135382828|Q135382828]]
| 0
|-
| [[Caroline Jane Nixon]]
| 
| [[An Astráil|Astrálach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] cispheileadóir (*1982) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-04-24
| 
| 
| 
| [[:d:Q135383846|Q135383846]]
| 0
|-
| [[Jennifer Coady]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1982) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-06-07
| 
| 
| 
| [[:d:Q135385145|Q135385145]]
| 0
|-
| [[Niamh Marie Furey]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1982) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-01-10
| 
| 
| 
| [[:d:Q135386143|Q135386143]]
| 0
|-
| [[Muirissa Ann Galway]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1982) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-11-10
| 
| 
| 
| [[:d:Q135386145|Q135386145]]
| 0
|-
| [[Michelle Deirdre Canavan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1982) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-01-22
| 
| 
| 
| [[:d:Q135386146|Q135386146]]
| 0
|-
| [[Neasa O'Keeffe]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1982) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-05-30
| 
| 
| 
| [[:d:Q135386147|Q135386147]]
| 0
|-
| [[April Maria Cahalane]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1982) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1982&quot; | 1982-10-20
| 
| 
| 
| [[:d:Q135386148|Q135386148]]
| 0
|-
| [[Katie McGrath]]
| [[Íomhá:Heroes Assemble IMG 9226 (42762338021).jpg|center|40px]]
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]&lt;br/&gt;[[aisteoir teilifíse]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-01-03
| 
| [[Áth na Fuinseoige]]
| 
| [[:d:Q253440|Q253440]]
| 43
|-
| [[Carly Smithson]]
| [[Íomhá:Carly Smithson in parade.jpg|center|40px]]
| amhránaí Éireannach
| [[ceoltóir]]&lt;br/&gt;[[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[cumadóir amhrán]]&lt;br/&gt;[[amhránaí is scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-09-12
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q292301|Q292301]]
| 16
|-
| [[Joanne King]]
| 
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-04-20
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q3179676|Q3179676]]
| 6
|-
| [[Ava Hutchinson]]
| [[Íomhá:Ava Hutchinson - 2012 Olympics marathon.jpg|center|40px]]
| lúthchleasaí
| [[cianreathaí]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-03-30
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q4827385|Q4827385]]
| 4
|-
| [[Hannah Craig]]
| [[Íomhá:Slalom canoeing 2012 Olympics W K1 IRL Hannah Craig.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] canúálaí (*1983) ♀
| [[canúálaí]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-02-10
| 
| 
| 
| [[:d:Q5648813|Q5648813]]
| 2
|-
| [[Stef Curtis]]
| 
| imreoir sacair
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-12-05
| 
| [[Briostó]]
| 
| [[:d:Q7605993|Q7605993]]
| 4
|-
| [[Aoife Hoey]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta agus bobshleamhnóir (*1983) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]&lt;br/&gt;[[bobshleamhnóir]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-09-06
| 
| [[Cúil an tSúdaire]]
| 
| [[:d:Q7905573|Q7905573]]
| 5
|-
| [[Zoë Brown]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1983) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-09-15
| 
| 
| 
| [[:d:Q9392042|Q9392042]]
| 1
|-
| [[Cecelia Joyce]]
| 
| cruicéadaí
| [[cruicéadaí]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-07-25
| 
| [[Cill Mhantáin]]
| 
| [[:d:Q12978229|Q12978229]]
| 7
|-
| [[Kim Fitzpatrick]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-02-24
| 
| 
| 
| [[:d:Q119537533|Q119537533]]
| 0
|-
| [[Mary Fox]]
| 
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-05-08
| 
| [[Fairview Park]]
| 
| [[:d:Q119562828|Q119562828]]
| 0
|-
| [[Mellissa Prunty]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-05-25
| 
| 
| 
| [[:d:Q135385143|Q135385143]]
| 0
|-
| [[Miriam Liston]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-01-04
| 
| 
| 
| [[:d:Q135385144|Q135385144]]
| 0
|-
| [[Selina Martina McMahon]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-01-02
| 
| 
| 
| [[:d:Q135386554|Q135386554]]
| 0
|-
| [[Helena Catherine Kenny]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-05-12
| 
| 
| 
| [[:d:Q135386555|Q135386555]]
| 0
|-
| [[Orla Maria Kavanagh]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-04-19
| 
| 
| 
| [[:d:Q135386556|Q135386556]]
| 0
|-
| [[Annmarie Martina Healy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-04-03
| 
| 
| 
| [[:d:Q135386557|Q135386557]]
| 0
|-
| [[Faye Hartigan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-02-22
| 
| 
| 
| [[:d:Q135386558|Q135386558]]
| 0
|-
| [[Maire Bernadette Guiney]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-03-30
| 
| 
| 
| [[:d:Q135386559|Q135386559]]
| 0
|-
| [[Carol Anne Fennell]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-01-08
| 
| 
| 
| [[:d:Q135386561|Q135386561]]
| 0
|-
| [[Karen Marie Egan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-06-17
| 
| 
| 
| [[:d:Q135386562|Q135386562]]
| 0
|-
| [[Sandra Marie Duggan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-12-31
| 
| 
| 
| [[:d:Q135386563|Q135386563]]
| 0
|-
| [[Edel Rose Cadam]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-01-18
| 
| 
| 
| [[:d:Q135386564|Q135386564]]
| 0
|-
| [[Edel Brennan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-09-22
| 
| 
| 
| [[:d:Q135386565|Q135386565]]
| 0
|-
| [[Dearbhla Breen]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1983) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1983&quot; | 1983-01-05
| 
| 
| 
| [[:d:Q135386566|Q135386566]]
| 0
|-
| [[Nora-Jane Noone]]
| [[Íomhá:Nora-Jane Noone at the 2024 Toronto International Film Festival (cropped).jpg|center|40px]]
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir scannáin]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-03-08
| 
| [[Gaillimh]]
| 
| [[:d:Q292107|Q292107]]
| 13
|-
| [[Joanne Cuddihy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1984) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-05-11
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q458353|Q458353]]
| 7
|-
| [[Leanne Moore]]
| 
| amhránaí Éireannach
| [[amhránaí]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-07-24
| 
| [[Luimneach]]
| 
| [[:d:Q945587|Q945587]]
| 4
|-
| [[Ruth Kearney]]
| 
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir teilifíse]]&lt;br/&gt;[[aisteoir stáitse]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-11-11
| 
| [[Lambeth]]
| 
| [[:d:Q1535775|Q1535775]]
| 10
|-
| [[Charlene McKenna]]
| [[Íomhá:Charlene McKenna (2008).jpg|center|40px]]
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir stáitse]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-03-26
| 
| [[Glasloch]]
| 
| [[:d:Q2957880|Q2957880]]
| 12
|-
| [[Fionnuala McCormack]]
| [[Íomhá:Fionnuala Britton Velenje 2011.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta agus cianreathaí (*1984) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]&lt;br/&gt;[[cianreathaí]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-09-24
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q3072729|Q3072729]]
| 11
|-
| [[Niamh Briggs]]
| 
| imreoir rugbaí Éireannach
| [[imreoir rugbaí]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-09-30
| 
| [[Dún na Mainistreach]]
| 
| [[:d:Q3339465|Q3339465]]
| 2
|-
| [[Rosie Foley]]
| [[Íomhá:Rosie foley limbo pic.jpg|center|40px]]
| imreoir rugbaí Éireannach
| [[imreoir rugbaí]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984
| 
| 
| 
| [[:d:Q3442640|Q3442640]]
| 1
|-
| [[Shannon McDonnell]]
| 
| imreoir sacair
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-09-28
| 
| [[Orland Park]]
| 
| [[:d:Q7488908|Q7488908]]
| 3
|-
| [[Siobhan Byrne]]
| 
| pionsóir Oilimpeach
| [[pionsóir]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir scripte]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-08-13
| 
| [[Ostfildern]]
| 
| [[:d:Q7525288|Q7525288]]
| 2
|-
| [[Gillian Búrc]]
| 
| imreoir rugbaí Éireannach
| [[imreoir rugbaí]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-08-28
| 
| [[Luimneach]]
| 
| [[:d:Q17859745|Q17859745]]
| 1
|-
| [[Lydia Gurley]]
| [[Íomhá:2016 2017 UCI Track World Cup Apeldoorn 226.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] raonrothaí (*1984) ♀
| [[raonrothaí]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-09-09
| 
| [[Baile Átha an Rí]]
| 
| [[:d:Q27517415|Q27517415]]
| 9
|-
| [[Monika Gedvilaite]]
| 
| Imreoir fichille (*1984) ♀
| [[imreoir fichille]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-11-16
| 
| 
| 
| [[:d:Q28479153|Q28479153]]
| 0
|-
| [[Sandra Lynch]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984
| 
| 
| 
| [[:d:Q65554564|Q65554564]]
| 0
|-
| [[Donna Marie Buckley]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1984) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-02-10
| 
| 
| 
| [[:d:Q135384128|Q135384128]]
| 0
|-
| [[Jennifer Anne Maher]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1984) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-11-15
| 
| 
| 
| [[:d:Q135385017|Q135385017]]
| 0
|-
| [[Jennifer Ann Kelly]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1984) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-09-26
| 
| 
| 
| [[:d:Q135385018|Q135385018]]
| 0
|-
| [[Margaret Bourke]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1984) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-04-30
| 
| 
| 
| [[:d:Q135385019|Q135385019]]
| 0
|-
| [[Grainne Dwyer]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1984) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-12-19
| 
| 
| 
| [[:d:Q135385020|Q135385020]]
| 0
|-
| [[Mairead Finnegan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1984) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-03-25
| 
| 
| 
| [[:d:Q135385021|Q135385021]]
| 0
|-
| [[Lynn Jones]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1984) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-05-20
| 
| 
| 
| [[:d:Q135385022|Q135385022]]
| 0
|-
| [[Niamh Mullally]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1984) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1984&quot; | 1984-02-04
| 
| 
| 
| [[:d:Q135385023|Q135385023]]
| 0
|-
| [[Rachel Wyse]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] láithreoir teilifíse agus marcach (*1985) ♀; spouse of Tim Gredley
| [[láithreoir teilifíse]]&lt;br/&gt;[[marcach]]
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-01-22
| 
| [[Cill Dara]]
| 
| [[:d:Q1568896|Q1568896]]
| 3
|-
| [[Natalie Britton]]
| 
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[stiúrthóir scannán]]
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-02-21
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q2165668|Q2165668]]
| 0
|-
| [[Georgia Salpa]]
| [[Íomhá:Georgia salpa.jpg|center|40px]]
| mainicín Gréagach-Éireannach
| [[Mainicín faisin|mainicín]]
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-05-14
| 
| [[an Aithin]]
| 
| [[:d:Q2586982|Q2586982]]
| 16
|-
| [[Gemma-Leah Devereux]]
| 
| ban-aisteoir
| [[aisteoir]]
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985&lt;br/&gt;1990-08-09
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q2688973|Q2688973]]
| 5
|-
| [[Kirsten McGarry]]
| 
| sciálaí Alpach Éireannach
| [[sciálaí Alpach]]&lt;br/&gt;[[sciálaí saorstíle]]
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-07-25
| 
| [[Deilginis]]
| 
| [[:d:Q2780652|Q2780652]]
| 6
|-
| [[Claire Bergin]]
| 
| bobshleamhnóir Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-02-01
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q5125145|Q5125145]]
| 5
|-
| [[Marie Curtin]]
| 
| imreoir sacair
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-08-07
| 
| [[Luimneach]]
| 
| [[:d:Q6762814|Q6762814]]
| 3
|-
| [[Caroline O'Sullivan]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985
| 
| 
| 
| [[:d:Q65554212|Q65554212]]
| 0
|-
| [[Emer Foley]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1985) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-12-14
| 
| 
| 
| [[:d:Q119567267|Q119567267]]
| 0
|-
| [[Eavan Judith Morrissey]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1985) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-04-10
| 
| 
| 
| [[:d:Q135385420|Q135385420]]
| 0
|-
| [[Aine Mary O'Dwyer]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1985) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-05-12
| 
| 
| 
| [[:d:Q135385421|Q135385421]]
| 0
|-
| [[Carol Anne O'Donovan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1985) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-03-13
| 
| 
| 
| [[:d:Q135385425|Q135385425]]
| 0
|-
| [[Vivienne Hilary Shaw]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1985) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-03-12
| 
| 
| 
| [[:d:Q135385426|Q135385426]]
| 0
|-
| [[Saragh Jane O'Connell]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1985) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-03-05
| 
| 
| 
| [[:d:Q135385427|Q135385427]]
| 0
|-
| [[Mary Ellen Scanlon]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1985) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-04-12
| 
| 
| 
| [[:d:Q135385428|Q135385428]]
| 0
|-
| [[Marie Antoinette Breen]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1985) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-06-13
| 
| 
| 
| [[:d:Q135385429|Q135385429]]
| 0
|-
| [[Aoife Elizabeth Roche]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1985) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-01-22
| 
| 
| 
| [[:d:Q135385430|Q135385430]]
| 0
|-
| [[Bridget Tara Brosnan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1985) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-10-21
| 
| 
| 
| [[:d:Q135385431|Q135385431]]
| 0
|-
| [[Sarah Mary Healy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1985) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1985&quot; | 1985-01-12
| 
| 
| 
| [[:d:Q135385432|Q135385432]]
| 0
|-
| [[Mischa Barton]]
| [[Íomhá:Mischa Barton 2017.png|center|40px]]
| aisteoir Briotanach-Meireacánach
| [[aisteoir scannáin]]&lt;br/&gt;[[aisteoir linbh]]&lt;br/&gt;[[Mainicín faisin|mainicín]]&lt;br/&gt;[[aisteoir stáitse]]&lt;br/&gt;[[aisteoir teilifíse]]&lt;br/&gt;[[aisteoir]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-01-24
| 
| [[Hammersmith]]
| 
| [[:d:Q207458|Q207458]]
| 51
|-
| [[Dominique McElligott]]
| [[Íomhá:Dominique McElligott - Cannes.jpg|center|40px]]
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-03-05
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q456651|Q456651]]
| 28
|-
| [[Fiona O'Sullivan]]
| [[Íomhá:Fiona O'Sullivan in San Jose.jpg|center|40px]]
| imreoir sacair gairmiúil
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-09-17
| 
| [[San Geronimo]]
| 
| [[:d:Q4970710|Q4970710]]
| 11
|-
| [[Catriona Cuddihy]]
| 
| lúthchleasaí
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-12-05
| 
| [[Cill Chainnigh]]
| 
| [[:d:Q5053959|Q5053959]]
| 2
|-
| [[Sophie Perry]]
| [[Íomhá:Sophie Perry.jpg|center|40px]]
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Briotanach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] imreoir sacair (*1986) ♀
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-11-11
| 
| [[Brighton]]
| 
| [[:d:Q7563050|Q7563050]]
| 6
|-
| [[Linda Byrne]]
| [[Íomhá:Linda Byrne.jpg|center|40px]]
| lúthchleasaí
| [[cianreathaí]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-05-13
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q11756918|Q11756918]]
| 7
|-
| [[Rebecca Rolfe]]
| 
| cruicéadaí
| [[cruicéadaí]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-11-27
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q16225377|Q16225377]]
| 3
|-
| [[Jennie King]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-02-28
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q26804583|Q26804583]]
| 3
|-
| [[Jill Whelan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cruicéadaí (*1986) ♀
| [[cruicéadaí]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-12-28
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q27567873|Q27567873]]
| 3
|-
| [[Sarah McCormack]]
| [[Íomhá:20120310-UK-Inter-County-Cross-Country-03555 (6826896314).jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1986) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-08-19
| 
| [[Michigan]]
| 
| [[:d:Q70926851|Q70926851]]
| 2
|-
| [[Sinead Kavanagh]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] ealaíontóir comhraic measctha (*1986) ♀
| [[ealaíontóir comhraic measctha]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-02-01
| 
| 
| 
| [[:d:Q86340580|Q86340580]]
| 3
|-
| [[Stephanie Teresa O'Reilly]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1986) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-11-01
| 
| 
| 
| [[:d:Q135382401|Q135382401]]
| 0
|-
| [[Janet Elisabeth Byrne]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1986) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-12-22
| 
| 
| 
| [[:d:Q135382413|Q135382413]]
| 0
|-
| [[Patricia McCarthy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1986) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-02-11
| 
| 
| 
| [[:d:Q135384028|Q135384028]]
| 0
|-
| [[Rebecca O'Mahony]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|briotanach]] cispheileadóir (*1986) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-08-07
| 
| 
| 
| [[:d:Q135384029|Q135384029]]
| 0
|-
| [[Kate Mullins]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1986) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-05-17
| 
| 
| 
| [[:d:Q135384032|Q135384032]]
| 0
|-
| [[Kellie Cahalane]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1986) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-05-30
| 
| 
| 
| [[:d:Q135384033|Q135384033]]
| 0
|-
| [[Alison Murray]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1986) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-02-21
| 
| 
| 
| [[:d:Q135384036|Q135384036]]
| 0
|-
| [[Brenda Lavelle]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1986) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-03-26
| 
| 
| 
| [[:d:Q135384040|Q135384040]]
| 0
|-
| [[Mairead Kirby]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1986) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-01-31
| 
| 
| 
| [[:d:Q135384041|Q135384041]]
| 0
|-
| [[Almha O'Keeffe]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1986) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-01-06
| 
| 
| 
| [[:d:Q135384042|Q135384042]]
| 0
|-
| [[Joanne Mahon]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1986) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-12-02
| 
| 
| 
| [[:d:Q135384043|Q135384043]]
| 0
|-
| [[Nichola O'Toole]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1986) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-01-09
| 
| 
| 
| [[:d:Q135384044|Q135384044]]
| 0
|-
| [[Edel Kelly]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1986) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-03-28
| 
| 
| 
| [[:d:Q135384045|Q135384045]]
| 0
|-
| [[Patricia O'Sullivan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1986) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-01-27
| 
| 
| 
| [[:d:Q135384129|Q135384129]]
| 0
|-
| [[Lisa Colette Palmer]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1986) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1986&quot; | 1986-04-28
| 
| 
| 
| [[:d:Q135384131|Q135384131]]
| 0
|-
| [[Jayne Wisener]]
| [[Íomhá:Jayne Wisener.jpg|center|40px]]
| ban-aisteoir
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[aisteoir stáitse]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]&lt;br/&gt;[[ceoltóir]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-05-19
| 
| [[Baile Monaidh]]
| 
| [[:d:Q387132|Q387132]]
| 15
|-
| [[Laura Izibor]]
| [[Íomhá:Laura Izibor, 2008 (cropped).jpg|center|40px]]
| ceoltóir Éireannach
| [[ceoltóir]]&lt;br/&gt;[[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[pianódóir]]&lt;br/&gt;[[amhránaí is scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[Léiritheoir ceoil|léiritheoir ceirníní]]&lt;br/&gt;[[ealaíontóir taifeadta]]&lt;br/&gt;[[cumadóir]]&lt;br/&gt;[[cumadóir amhrán]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-05-13
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q437622|Q437622]]
| 7
|-
| [[Jenna O'Hea]]
| [[Íomhá:Jenna O'Hea at day three of the Opals camp.jpg|center|40px]]
| cispheileadóir Astrálach
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-06-06
| 
| [[Melbourne]]
| 
| [[:d:Q622730|Q622730]]
| 17
|-
| [[Claire Brady]]
| 
| cianreathaí Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-01-20&lt;br/&gt;1987-01-29
| 
| [[Cill Dara]]
| 
| [[:d:Q1094778|Q1094778]]
| 3
|-
| [[Danielle Fox-Clarke]]
| 
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-08-22
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q3014994|Q3014994]]
| 2
|-
| [[Tori Pena]]
| [[Íomhá:Tori Pena.jpg|center|40px]]
| léimneoir cuaille Meiriceánach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-07-30
| 
| [[Los Alamitos]]
| 
| [[:d:Q7825761|Q7825761]]
| 7
|-
| [[Nicola Twohig]]
| 
| imreoir sacair
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-04-28
| 
| [[Manchain]]
| 
| [[:d:Q10484148|Q10484148]]
| 1
|-
| [[Roseanne Galligan]]
| [[Íomhá:Roseanne Galligan 2013.jpg|center|40px]]
| lúthchleasaí Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-12-09
| 
| [[Droichead Nua]]
| 
| [[:d:Q16209460|Q16209460]]
| 2
|-
| [[Nicola Sinnott]]
| [[Íomhá:Nicola Sinnott.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir sacair (*1987) ♀
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-08-08
| 
| 
| 
| [[:d:Q22280384|Q22280384]]
| 2
|-
| [[Emma Beckett]]
| [[Íomhá:Lewes FC Women 1 Watford Women 2 07 11 2021-526 (51661727617).jpg|center|40px]]
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Briotanach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] imreoir sacair (*1987) ♀
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-05-29
| 
| [[Northampton]]
| 
| [[:d:Q61827370|Q61827370]]
| 4
|-
| [[Louise Galvin]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir rugbaí, cispheileadóir agus fisiteiripeoir (*1987) ♀
| [[imreoir rugbaí]]&lt;br/&gt;[[cispheileadóir]]&lt;br/&gt;[[fisiteiripeoir]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-04-03
| 
| [[Fionnúig]]
| 
| [[:d:Q78056158|Q78056158]]
| 0
|-
| [[Fiona Scally]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-06-26
| 
| 
| 
| [[:d:Q135384536|Q135384536]]
| 0
|-
| [[Anne Marie Butler]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-02-18
| 
| 
| 
| [[:d:Q135384537|Q135384537]]
| 0
|-
| [[Eileen O'Connor]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-04-24
| 
| 
| 
| [[:d:Q135384538|Q135384538]]
| 0
|-
| [[Lorraine Dolan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-07-27
| 
| 
| 
| [[:d:Q135384539|Q135384539]]
| 0
|-
| [[Julie Wilkins]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-11-04
| 
| 
| 
| [[:d:Q135384542|Q135384542]]
| 0
|-
| [[Ailish O'Donoghue]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-06-18
| 
| 
| 
| [[:d:Q135384543|Q135384543]]
| 0
|-
| [[Emma Brady]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-10-16
| 
| 
| 
| [[:d:Q135384544|Q135384544]]
| 0
|-
| [[Genna Kenny]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-01-06
| 
| 
| 
| [[:d:Q135384545|Q135384545]]
| 0
|-
| [[Fiona Ward]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1987) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1987&quot; | 1987-10-19
| 
| 
| 
| [[:d:Q135384548|Q135384548]]
| 0
|-
| [[Sinéad Mulvey]]
| [[Íomhá:Sinéad Mulvay.jpg|center|40px]]
| amhránaí Éireannach
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[aeróstach]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-01-22
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q255095|Q255095]]
| 20
|-
| [[Chloe Magee]]
| [[Íomhá:Chloe &amp; Sam Magee Irish Open Mixed Double Champions 2018.jpg|center|40px]]
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]&lt;br/&gt;[[Olympic competitor]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-11-29
| 
| [[Ráth Bhoth]]
| 
| [[:d:Q468589|Q468589]]
| 12
|-
| [[Méabh de Búrca]]
| [[Íomhá:Meabh De Burca.jpg|center|40px]]
| imreoir sacair Éireannach
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-08-11
| 
| [[Gaillimh]]
| 
| [[:d:Q509493|Q509493]]
| 5
|-
| [[Erin Keery]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-02-16
| 
| 
| 
| [[:d:Q1354600|Q1354600]]
| 2
|-
| [[Lynn Styles]]
| 
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[Mainicín faisin|mainicín]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-12-29
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q2708041|Q2708041]]
| 7
|-
| [[Julia Moriarty]]
| 
| imreoir leadóige Éireannach
| [[imreoir leadóige]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-12-03
| 
| [[Adelaide]]
| 
| [[:d:Q6306589|Q6306589]]
| 4
|-
| [[Melanie Nocher]]
| 
| snámhóir Éireannach
| [[snámhóir]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-06-18
| 
| [[Contae an Dúin]]
| 
| [[:d:Q6811327|Q6811327]]
| 5
|-
| [[Kelly Proper]]
| 
| lúthchleasaí Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-05-01
| 
| 
| 
| [[:d:Q11738678|Q11738678]]
| 3
|-
| [[Claire Tarplee]]
| 
| reathaí meánraoin Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-09-22
| 
| 
| 
| [[:d:Q15925883|Q15925883]]
| 1
|-
| [[Amy Kenealy]]
| 
| cruicéadaí
| [[cruicéadaí]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-04-06
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q16224552|Q16224552]]
| 4
|-
| [[Amy Foster]]
| 
| rábálaí Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-10-02
| 
| 
| 
| [[:d:Q19560506|Q19560506]]
| 2
|-
| [[Hannah Lowry-O'Reilly]]
| 
| Imreoir fichille (*1988) ♀
| [[imreoir fichille]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-12-19
| 
| 
| 
| [[:d:Q28479756|Q28479756]]
| 0
|-
| [[Rachel Clancy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1988) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-06-23
| 
| 
| 
| [[:d:Q119554958|Q119554958]]
| 0
|-
| [[Mairead Mcnally]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1988) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-11-19
| 
| 
| 
| [[:d:Q119554997|Q119554997]]
| 0
|-
| [[Leah Westbrooks]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1988) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-10-19
| 
| 
| 
| [[:d:Q119557456|Q119557456]]
| 0
|-
| [[Elaine Ann Stone]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1988) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-08-18
| 
| 
| 
| [[:d:Q135383157|Q135383157]]
| 0
|-
| [[Eimear Naughton]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1988) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-12-28
| 
| 
| 
| [[:d:Q135383158|Q135383158]]
| 0
|-
| [[Aishling Ann Sullivan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1988) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-12-01
| 
| 
| 
| [[:d:Q135383161|Q135383161]]
| 0
|-
| [[Sarah Woods]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1988) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-06-27
| 
| 
| 
| [[:d:Q135383162|Q135383162]]
| 0
|-
| [[Rebecca Therese Woods]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1988) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-06-27
| 
| 
| 
| [[:d:Q135383163|Q135383163]]
| 0
|-
| [[Louise Gray]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1988) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-10-27
| 
| 
| 
| [[:d:Q135383165|Q135383165]]
| 0
|-
| [[Naoise Feena Doran]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1988) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-07-19
| 
| 
| 
| [[:d:Q135383166|Q135383166]]
| 0
|-
| [[Brenda Christina Riordan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1988) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-07-31
| 
| 
| 
| [[:d:Q135383169|Q135383169]]
| 0
|-
| [[Ciara Elizabeth Fitzpatrick]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1988) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-01-22
| 
| 
| 
| [[:d:Q135383174|Q135383174]]
| 0
|-
| [[Lynn Ferrari]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1988) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-05-24
| 
| 
| 
| [[:d:Q135384540|Q135384540]]
| 0
|-
| [[Fiona Marie Carrick]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1988) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-01-28
| 
| 
| 
| [[:d:Q135384546|Q135384546]]
| 0
|-
| [[Shauna Marie O'Connor]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1988) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1988&quot; | 1988-09-20
| 
| 
| 
| [[:d:Q135384547|Q135384547]]
| 0
|-
| [[Chloë Agnew]]
| [[Íomhá:Chloë Agnew at Macquarie Shopping Centre, Sydney.jpg|center|40px]]
| ceoltóir agus amhránaí Éireannach
| [[amhránaí ceoldrámaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-06-09
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q2228268|Q2228268]]
| 17
|-
| [[Lisa Kearney]]
| [[Íomhá:Lisa Kearney on WIMPS TV.jpg|center|40px]]
| cleachtóir júdó Éireannach
| [[cleachtóir júdó]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-05-27
| 
| [[Béal Feirste]]
| 
| [[:d:Q2260724|Q2260724]]
| 5
|-
| [[Emma Britt Waldron]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] [[Mainicín faisin|mainicín]] (*1989) ♀
| [[Mainicín faisin|mainicín]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989
| 
| [[Port Láirge]]
| 
| [[:d:Q3724627|Q3724627]]
| 1
|-
| [[Camilla Speirs]]
| 
| marcach Éireannach
| [[marcach]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-08-23
| 
| 
| 
| [[:d:Q5026595|Q5026595]]
| 2
|-
| [[Ciara Horne]]
| [[Íomhá:2015 UEC Track Elite European Championships 333.JPG|center|40px]]
| rothaí
| [[rothaí spóirt]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-09-07
| 
| [[Harrow, Londain|Harrow]]
| 
| [[:d:Q5119121|Q5119121]]
| 15
|-
| [[Jessie Barr]]
| 
| lúthchleasaí
| [[rábálaí]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-07-24
| 
| [[Port Láirge]]
| 
| [[:d:Q6187612|Q6187612]]
| 5
|-
| [[Laura Reynolds]]
| 
| lúthchleasaí
| [[siúlóir rása]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-01-21&lt;br/&gt;1989-01-20
| 
| 
| 
| [[:d:Q6499354|Q6499354]]
| 3
|-
| [[Orla Barry]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1989) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-09-21
| 
| [[Droichead na Scuab]]
| 
| [[:d:Q7102982|Q7102982]]
| 2
|-
| [[Kate McKenna]]
| 
| cruicéadaí
| [[cruicéadaí]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-09-27
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q16224853|Q16224853]]
| 3
|-
| [[Jenny Murphy]]
| 
| imreoir rugbaí Éireannach
| [[imreoir rugbaí]]&lt;br/&gt;[[rugby sevens player]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-05-30
| 
| 
| 
| [[:d:Q18126994|Q18126994]]
| 2
|-
| [[Michelle Finn]]
| [[Íomhá:2019-09-01 ISTAF 2019 2000 m steeplechase (Martin Rulsch) 43 (cropped).jpg|center|40px]]
| lúthchleasaí Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-11-16&lt;br/&gt;1989-12-16
| 
| 
| 
| [[:d:Q20967861|Q20967861]]
| 6
|-
| [[Sara Louise Treacy]]
| 
| lúthchleasaí Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-06-22
| 
| 
| 
| [[:d:Q20967862|Q20967862]]
| 5
|-
| [[Kelly Murphy]]
| [[Íomhá:2024 UEC Track Elite European Championships 130.jpg|center|40px]]
| rothaí Éireannach
| [[rothaí spóirt]]&lt;br/&gt;[[eolaí néarchórais]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-11-03
| 
| [[Birmingham]]
| 
| [[:d:Q33083846|Q33083846]]
| 7
|-
| [[Lauren Delany]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir rugbaí agus cispheileadóir (*1989) ♀
| [[imreoir rugbaí]]&lt;br/&gt;[[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-07-17
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q78081373|Q78081373]]
| 2
|-
| [[Jessica Scannell]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1989) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-10-26
| 
| 
| 
| [[:d:Q119567488|Q119567488]]
| 0
|-
| [[Megan Tice]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] lúthchleasaí agus iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1989) ♀
| [[lúthchleasaí]]&lt;br/&gt;[[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-12-06
| 
| 
| 
| [[:d:Q120221286|Q120221286]]
| 0
|-
| [[Ellevyn Winifred Irwin]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1989) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-03-06
| 
| 
| 
| [[:d:Q135383170|Q135383170]]
| 0
|-
| [[Deirbhile Blanaid O'Keeffe]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1989) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-01-16
| 
| 
| 
| [[:d:Q135383171|Q135383171]]
| 0
|-
| [[Emma Kathleen Dyer]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1989) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1989&quot; | 1989-06-29
| 
| 
| 
| [[:d:Q135383173|Q135383173]]
| 0
|-
| [[Rozanna Purcell]]
| 
| mainicín Éireannach
| [[Mainicín faisin|mainicín]]&lt;br/&gt;[[iomaitheoir i gcomórtas áilleachta]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-09-03
| 
| [[Cluain Meala]]
| 
| [[:d:Q1046271|Q1046271]]
| 6
|-
| [[Aisling Cooney]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*1990) ♀
| [[snámhóir]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-07-27
| 
| [[Dumhach Thrá]]
| 
| [[:d:Q4699199|Q4699199]]
| 3
|-
| [[Ruesha Littlejohn]]
| [[Íomhá:Ruesha Littlejohn in San Jose.jpg|center|40px]]
| imreoir sacair
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-07-03
| 
| [[Glaschú]]
| 
| [[:d:Q7377860|Q7377860]]
| 11
|-
| [[Ciara Everard]]
| [[Íomhá:09277 Ciara Everard.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] reathaí meánfhaid (*1990) ♀
| [[reathaí meánfhaid]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-07-10
| 
| 
| 
| [[:d:Q9192214|Q9192214]]
| 6
|-
| [[Claire Lambe]]
| 
| iomróir Éireannach
| [[iomróir]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-05-16
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q11690739|Q11690739]]
| 5
|-
| [[Melissa Scott-Hayward]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cruicéadaí (*1990) ♀
| [[cruicéadaí]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-08-10
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q16225439|Q16225439]]
| 2
|-
| [[Robyn Stewart]]
| [[Íomhá:2017 UEC Track Elite European Championships 412.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] rothaí spóirt (*1990) ♀
| [[rothaí spóirt]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-04-10
| 
| [[Béal Feirste]]
| 
| [[:d:Q27517186|Q27517186]]
| 4
|-
| [[Niamh Whelan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] rábálaí (*1990) ♀
| [[rábálaí]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-07-26
| 
| 
| 
| [[:d:Q39814817|Q39814817]]
| 1
|-
| [[Fionnuala Ross]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1990) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-11-05
| 
| 
| 
| [[:d:Q69863936|Q69863936]]
| 0
|-
| [[Orla O'Reilly]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-02-28
| 
| [[Corcaigh]]
| 
| [[:d:Q74239854|Q74239854]]
| 1
|-
| [[Laura Shaughnessy]]
| 
| Cianreathaí (*1990) ♀
| [[cianreathaí]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-06-19
| 
| 
| 
| [[:d:Q98550189|Q98550189]]
| 1
|-
| [[Sinead O'Reilly]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-02-28
| 
| 
| 
| [[:d:Q119553438|Q119553438]]
| 0
|-
| [[Alexandra Troy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-03-23
| 
| 
| 
| [[:d:Q119568422|Q119568422]]
| 0
|-
| [[Claire Rockall]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-09-07
| 
| 
| 
| [[:d:Q119568822|Q119568822]]
| 0
|-
| [[Danielle O'Leary]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1990) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1990&quot; | 1990-02-26
| 
| 
| 
| [[:d:Q135367014|Q135367014]]
| 0
|-
| [[Clara Peters]]
| [[Íomhá:European 2011 Clara PETERS.jpg|center|40px]]
| scátálaí fíorach Éireannach
| [[scátálaí fíorach]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-07-19
| 
| [[Essen]]
| 
| [[:d:Q4360258|Q4360258]]
| 5
|-
| [[Lynsey McCullough]]
| 
| imreoir leadóige Éireannach
| [[imreoir leadóige]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-03-01
| 
| [[Aontroim (baile)]]
| 
| [[:d:Q6709499|Q6709499]]
| 1
|-
| [[Emma Flanagan]]
| 
| cruicéadaí
| [[cruicéadaí]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-01-07
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q16211337|Q16211337]]
| 4
|-
| [[Cherelle Khassal]]
| [[Íomhá:Cherelle Khassal (23697437213).jpg|center|40px]]
| imreoir sacair Éireannach
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-01-09
| 
| [[Sasana]]
| 
| [[:d:Q22087349|Q22087349]]
| 4
|-
| [[Alice Kunek]]
| [[Íomhá:Alice Kunek - Perth Lynx.jpg|center|40px]]
| cispheileadóir Astrálach (1991-)
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-01-06
| 
| [[Box Hill]]
| 
| [[:d:Q24452204|Q24452204]]
| 10
|-
| [[Laura Boylan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cruicéadaí (*1991) ♀
| [[cruicéadaí]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-12-16
| 
| [[Contae Lú]]
| 
| [[:d:Q29981448|Q29981448]]
| 3
|-
| [[Sinéad Denny]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1991) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-03-05
| 
| 
| 
| [[:d:Q69863080|Q69863080]]
| 0
|-
| [[Aoife McDermott]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir rugbaí agus cispheileadóir (*1991) ♀
| [[imreoir rugbaí]]&lt;br/&gt;[[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-01-04
| 
| [[Sligeach]]
| 
| [[:d:Q78047998|Q78047998]]
| 1
|-
| [[Hannah Thornton]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1991) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-07-29
| 
| 
| 
| [[:d:Q119564024|Q119564024]]
| 0
|-
| [[Aine O'Connor]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1991) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-11-28
| 
| 
| 
| [[:d:Q135367015|Q135367015]]
| 0
|-
| [[Fiona O'Dwyer]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] cispheileadóir (*1991) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1991&quot; | 1991-06-27
| 
| 
| 
| [[:d:Q135370906|Q135370906]]
| 0
|-
| [[Sophie Vavasseur]]
| 
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir scannáin]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-05-10
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q2628135|Q2628135]]
| 14
|-
| [[Aoife Hannon]]
| 
| mainicín Éireannach
| [[Mainicín faisin|mainicín]]&lt;br/&gt;[[fisiteiripeoir]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992
| 
| [[Luimneach]]
| 
| [[:d:Q3620544|Q3620544]]
| 2
|-
| [[Sinead Chambers]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-02-01
| 
| [[Béal Feirste]]
| 
| [[:d:Q15712412|Q15712412]]
| 4
|-
| [[Christine McMahon]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cliathreathaí agus rábálaí (*1992) ♀
| [[cliathreathaí]]&lt;br/&gt;[[rábálaí]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-07-06
| 
| [[Béal Feirste]]
| 
| [[:d:Q25939025|Q25939025]]
| 2
|-
| [[Poornima Menon Jayadev]]
| 
| Imreoir fichille (*1992) ♀
| [[imreoir fichille]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992
| 
| 
| 
| [[:d:Q28479758|Q28479758]]
| 0
|-
| [[Naomi Carroll]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir sacair, imreoir haca, imreoir peile Gaelaí agus camogie player (*1992) ♀
| [[imreoir sacair]]&lt;br/&gt;[[imreoir haca]]&lt;br/&gt;[[imreoir peile Gaelaí]]&lt;br/&gt;[[camogie player]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-09-13
| 
| [[Contae an Chláir]]
| 
| [[:d:Q57313561|Q57313561]]
| 3
|-
| [[Claire Mooney]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1992) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-06-21
| 
| 
| 
| [[:d:Q69812429|Q69812429]]
| 0
|-
| [[Joan Healy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1992) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-09-30
| 
| 
| 
| [[:d:Q69814488|Q69814488]]
| 1
|-
| [[Catherine McManus]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1992) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-05-09
| 
| 
| 
| [[:d:Q69819917|Q69819917]]
| 0
|-
| [[Casey Grace]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1992) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1992&quot; | 1992-05-14
| 
| 
| 
| [[:d:Q119554596|Q119554596]]
| 0
|-
| [[Amy Bowtell]]
| 
| imreoir leadóige
| [[imreoir leadóige]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-09-16
| 
| [[Na Clocha Liatha]]
| 
| [[:d:Q4749116|Q4749116]]
| 7
|-
| [[Katie Kirk]]
| 
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Briotanach]] rábálaí (*1993) ♀
| [[rábálaí]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-11-05
| 
| 
| 
| [[:d:Q11737414|Q11737414]]
| 1
|-
| [[Ciara Grant]]
| [[Íomhá:Ciara Grant WUG.jpg|center|40px]]
| peileadóir
| [[imreoir sacair]]&lt;br/&gt;[[imreoir futsal]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-06-11
| 
| [[Leitir Ceanainn]]
| 
| [[:d:Q15960851|Q15960851]]
| 8
|-
| [[Michaela Walsh]]
| 
| dornálaí as Béal Feirste
| [[dornálaí]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-06-05
| 
| [[Béal Feirste]]
| 
| [[:d:Q18218166|Q18218166]]
| 6
|-
| [[Siobhán Killeen]]
| 
| imreoir sacair Éireannach
| [[imreoir sacair]]&lt;br/&gt;[[imreoir peile Gaelaí]]&lt;br/&gt;[[imreoir futsal]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-03-15
| 
| 
| 
| [[:d:Q22278600|Q22278600]]
| 1
|-
| [[Lois Roche]]
| [[Íomhá:Lois Roche Lewes FC Women 2 Charlton Ath Women 0 17 10 2021-82 (cropped).jpg|center|40px]]
| imreoir sacair
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-06-18
| 
| [[Londain]]
| 
| [[:d:Q24150945|Q24150945]]
| 5
|-
| [[Cliodhna Moloney-MacDonald]]
| [[Íomhá:2025 Rugby World Cup (Women) - Ireland vs Spain 20250831 120716 Cliodhna Moloney.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir rugbaí agus baincéir (*1993) ♀; spouse of Claudia Frances Moloney-MacDonald
| [[imreoir rugbaí]]&lt;br/&gt;[[baincéir]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-05-31
| 
| [[Cill Chonla]]
| 
| [[:d:Q42666676|Q42666676]]
| 3
|-
| [[Clare Cryan]]
| [[Íomhá:Clare Cryan Kyiv 2019.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] tumadóir iomaíoachta (*1993) ♀
| [[tumadóir iomaíoachta]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-12-03
| 
| 
| 
| [[:d:Q65553526|Q65553526]]
| 3
|-
| [[Emma Mitchell]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1993) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-09-02
| 
| 
| 
| [[:d:Q69812822|Q69812822]]
| 0
|-
| [[Mary Mulhare]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1993) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-02-14
| 
| 
| 
| [[:d:Q115739743|Q115739743]]
| 1
|-
| [[Clodagh Scannell]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1993) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1993&quot; | 1993-03-06
| 
| 
| 
| [[:d:Q119542677|Q119542677]]
| 0
|-
| [[Chelsea Jones]]
| 
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994
| 
| 
| 
| [[:d:Q2377423|Q2377423]]
| 0
|-
| [[Phoebe Prince]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] scoláire (1994–2010) ♀
| [[scoláire]]
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-11-24
| data-sort-value=&quot;2010&quot; | 2010-01-14
| [[Bedford]]
| [[South Hadley]]
| [[:d:Q3304893|Q3304893]]
| 6
|-
| [[Kate Veale]]
| 
| lúthchleasaí Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-01-05
| 
| [[Tulach Mhór]]
| 
| [[:d:Q11737264|Q11737264]]
| 2
|-
| [[Caroline Black]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-03-04
| 
| [[Lios na gCearrbhach]]
| 
| [[:d:Q15971927|Q15971927]]
| 5
|-
| [[Phil Healy]]
| [[Íomhá:Womens 400m (46526965474) (cropped).jpg|center|40px]]
| rábálaí Éireannach
| [[rábálaí]]
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-11-19
| 
| [[Béal Átha Fhínín]]
| 
| [[:d:Q25999744|Q25999744]]
| 7
|-
| [[Niamh McCarthy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] lúthchleasaí (*1994) ♀
| [[lúthchleasaí]]
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-01-04
| 
| [[Contae Chorcaí]]
| 
| [[:d:Q26905471|Q26905471]]
| 2
|-
| [[Karina Campbell]]
| 
| Imreoir fichille (*1994) ♀
| [[imreoir fichille]]
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-05-19
| 
| 
| 
| [[:d:Q28470777|Q28470777]]
| 0
|-
| [[Victoria Bell]]
| 
| lúthchleasaí Éireannach
| [[sciálaí Alpach]]
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-06-22
| 
| [[Sutton Coldfield]]
| 
| [[:d:Q48618566|Q48618566]]
| 4
|-
| [[Alice Sharpe]]
| [[Íomhá:2019 UEC Track Elite European Championships 132.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] rothaí spóirt (*1994) ♀
| [[rothaí spóirt]]
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-05-03
| 
| 
| 
| [[:d:Q55361867|Q55361867]]
| 9
|-
| [[Alli Palisch]]
| [[Íomhá:Alli Murphy Lewes FC Women 2 London City 3 14 02 2021-528 (50943521133) (cropped).jpg|center|40px]]
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] imreoir sacair (*1994) ♀
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-05-13
| 
| [[Plano, Texas|Plano]]
| 
| [[:d:Q56285209|Q56285209]]
| 4
|-
| [[Shona Heaslip]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1994) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-09-18
| 
| 
| 
| [[:d:Q69820877|Q69820877]]
| 0
|-
| [[Philippa Rogan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1994) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-02-04
| 
| 
| 
| [[:d:Q69861835|Q69861835]]
| 0
|-
| [[Leah Lyons]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir rugbaí (*1994) ♀
| [[imreoir rugbaí]]
| data-sort-value=&quot;1994&quot; | 1994-11-27
| 
| [[Corcaigh]]
| 
| [[:d:Q78051289|Q78051289]]
| 1
|-
| [[Sycerika McMahon]]
| 
| snámhóir Éireannach
| [[snámhóir]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-04-11
| 
| [[Contae an Dúin]]
| 
| [[:d:Q3979013|Q3979013]]
| 7
|-
| [[Carolane Soucisse]]
| [[Íomhá:2018 Autumn Classic International - Soucisse &amp; Firus (cropped) - Soucisse.jpg|center|40px]]
| damhsóir oighir Ceanadach
| [[ice dancer]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-02-10
| 
| [[Châteauguay]]
| 
| [[:d:Q24860514|Q24860514]]
| 5
|-
| [[Aoife Mannion]]
| [[Íomhá:Aoife Mannion BCLFC 2015 (22147891741) (cropped).jpg|center|40px]]
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Briotanach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] imreoir sacair (*1995) ♀
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-09-24
| 
| [[Solihull]]
| 
| [[:d:Q25714012|Q25714012]]
| 12
|-
| [[Ellen Keane]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*1995) ♀
| [[snámhóir]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-04-06
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q26899011|Q26899011]]
| 3
|-
| [[Síofra Cléirigh Büttner]]
| [[Íomhá:Síofra Cléirigh Büttner 2017.jpg|center|40px]]
| reathaí meánraoin Éireannach
| [[reathaí meánfhaid]]&lt;br/&gt;[[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-07-21
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q35349110|Q35349110]]
| 5
|-
| [[Gráinne Walsh]]
| 
| dornálaí Éireannach
| [[dornálaí]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-10-13
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
| 
| [[:d:Q65091953|Q65091953]]
| 4
|-
| [[Greta Streimikyte]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] lúthchleasaí parailimpeach (*1995) ♀
| [[lúthchleasaí parailimpeach]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-08-24
| 
| [[Vilnias]]
| 
| [[:d:Q89343978|Q89343978]]
| 3
|-
| [[Sarah Jane Hearne]]
| 
| Imreoir fichille (*1995) ♀
| [[imreoir fichille]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995
| 
| 
| 
| [[:d:Q104843000|Q104843000]]
| 0
|-
| [[Fiona Murtagh]]
| [[Íomhá:Rowing at the 2020 Summer Olympics (Ireland).jpeg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomróir (*1995) ♀
| [[iomróir]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-07-11
| 
| [[Gaillimh]]
| 
| [[:d:Q105925700|Q105925700]]
| 11
|-
| [[Ioana Gelip]]
| 
| Imreoir fichille (*1995) ♀
| [[imreoir fichille]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-01-16
| 
| 
| 
| [[:d:Q109418259|Q109418259]]
| 0
|-
| [[Rachel Boyle]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-03-27
| 
| 
| 
| [[:d:Q110991850|Q110991850]]
| 0
|-
| [[Cliodhna Manning]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1995) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-04-26
| 
| 
| 
| [[:d:Q117007428|Q117007428]]
| 1
|-
| [[Emily Haggard-Kearney]]
| 
| Iomaitheoir lúthchleasaíochta, reathaí maratóin agus cianreathaí (*1995) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]&lt;br/&gt;[[reathaí maratóin]]&lt;br/&gt;[[cianreathaí]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-11-10
| 
| 
| 
| [[:d:Q126883212|Q126883212]]
| 0
|-
| [[Amy Waters]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1995) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-08-13
| 
| 
| 
| [[:d:Q135367016|Q135367016]]
| 0
|-
| [[Jennifer Sheehan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1995) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-06-10
| 
| 
| 
| [[:d:Q135373959|Q135373959]]
| 0
|-
| [[Jessica Blue O Sullivan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1995) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-06-11
| 
| 
| 
| [[:d:Q135373960|Q135373960]]
| 0
|-
| [[Aedin O Donnell]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1995) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-04-27
| 
| 
| 
| [[:d:Q135373961|Q135373961]]
| 0
|-
| [[Lorna McNamee]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1995) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-02-01
| 
| 
| 
| [[:d:Q135373963|Q135373963]]
| 0
|-
| [[Orla Keoghegan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1995) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1995&quot; | 1995-07-21
| 
| 
| 
| [[:d:Q135373964|Q135373964]]
| 0
|-
| [[Emma Bolger]]
| 
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-01-05
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q520262|Q520262]]
| 10
|-
| [[Mary C. Cain]]
| 
| reathaí meánraoin Meiriceánach
| [[reathaí meánfhaid]]&lt;br/&gt;[[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-05-03
| 
| [[Bronxville]]
| 
| [[:d:Q6779145|Q6779145]]
| 10
|-
| [[Florence Bell]]
| 
| sciálaí Éireannach
| [[sciálaí Alpach]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-03-05
| 
| [[Sutton Coldfield]]
| 
| [[:d:Q15910753|Q15910753]]
| 4
|-
| [[Alannah Stephenson]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-12-04
| 
| [[Lios na gCearrbhach]]
| 
| [[:d:Q17457943|Q17457943]]
| 3
|-
| [[Tham Nguyen]]
| [[Íomhá:Tham Nguyen at the 2023 World Weightlifting Championships training hall.webp|center|40px]]
| Tógálaí meáchain (*1996) ♀
| [[tógálaí meáchain]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-09-15
| 
| 
| 
| [[:d:Q26132016|Q26132016]]
| 4
|-
| [[Alanna Lally]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1996) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-12-30
| 
| 
| 
| [[:d:Q69860533|Q69860533]]
| 1
|-
| [[Fiona Mangan]]
| [[Íomhá:Fiona Mangan - Présentation TCFIA 2025.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] rothaí spóirt (*1996) ♀
| [[rothaí spóirt]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-05-16
| 
| 
| 
| [[:d:Q106575388|Q106575388]]
| 5
|-
| [[Megan Armitage]]
| [[Íomhá:Grand Prix de Chambéry (Megan Armitage - Montagne).JPG|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] rothaí spóirt (*1996) ♀
| [[rothaí spóirt]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-08-12
| 
| 
| 
| [[:d:Q108532712|Q108532712]]
| 6
|-
| [[Linda Djougang]]
| [[Íomhá:Linda Djougang 15Apr2023.jpg|center|40px]]
| [[Camarún|Camarúnach]] imreoir rugbaí (*1996) ♀
| [[imreoir rugbaí]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-05-17
| 
| [[Camarún]]
| 
| [[:d:Q108540653|Q108540653]]
| 3
|-
| [[Georgie Hartigan]]
| 
| Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1996) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-03-01
| 
| 
| 
| [[:d:Q115674773|Q115674773]]
| 1
|-
| [[Allison McGrath]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-10-10
| 
| 
| 
| [[:d:Q119547267|Q119547267]]
| 0
|-
| [[Edel Thornton]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-11-22
| 
| 
| 
| [[:d:Q119560495|Q119560495]]
| 0
|-
| [[Kelly McGrory]]
| 
| Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1996) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-12-24
| 
| 
| 
| [[:d:Q121879328|Q121879328]]
| 3
|-
| [[Róisín Harrison]]
| 
| Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1996) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-10-10
| 
| 
| 
| [[:d:Q121879839|Q121879839]]
| 2
|-
| [[Susie Berry]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] marcach (*1996) ♀
| [[marcach]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-01-01
| 
| 
| 
| [[:d:Q130313509|Q130313509]]
| 2
|-
| [[Megan Connolly]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-03-06
| 
| 
| 
| [[:d:Q135366913|Q135366913]]
| 0
|-
| [[Ciara Mary McCarthy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-09-02
| 
| 
| 
| [[:d:Q135366914|Q135366914]]
| 0
|-
| [[Caoimhe Rita Moore]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-06-23
| 
| 
| 
| [[:d:Q135366915|Q135366915]]
| 0
|-
| [[Nadine Cheryl Rice]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-07-29
| 
| 
| 
| [[:d:Q135366916|Q135366916]]
| 0
|-
| [[Holli Anna Dunne]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-10-02
| 
| 
| 
| [[:d:Q135366917|Q135366917]]
| 0
|-
| [[Meadhbh Helen Campbell]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-04-26
| 
| 
| 
| [[:d:Q135370468|Q135370468]]
| 0
|-
| [[Ruth Mary Leavey]]
| 
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-12-25
| 
| 
| 
| [[:d:Q135370469|Q135370469]]
| 0
|-
| [[Aoibheann Ann Byrne]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-11-24
| 
| 
| 
| [[:d:Q135370470|Q135370470]]
| 0
|-
| [[Hannah Eileen McCarthy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-09-02
| 
| 
| 
| [[:d:Q135370471|Q135370471]]
| 0
|-
| [[Lauren Jane Flynn]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-11-12
| 
| 
| 
| [[:d:Q135370472|Q135370472]]
| 0
|-
| [[Kate Emma O'Flaherty]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-02-08
| 
| 
| 
| [[:d:Q135370473|Q135370473]]
| 0
|-
| [[Aoife Catherine Whelan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-01-04
| 
| 
| 
| [[:d:Q135370474|Q135370474]]
| 0
|-
| [[Eve Ellen M. O'Mahoney]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-03-29
| 
| 
| 
| [[:d:Q135370475|Q135370475]]
| 0
|-
| [[Lesley Ann Wilkinson]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-02-16
| 
| 
| 
| [[:d:Q135370476|Q135370476]]
| 0
|-
| [[Lisa Teresa Mullins]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1996) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1996&quot; | 1996-09-22
| 
| 
| 
| [[:d:Q135373962|Q135373962]]
| 0
|-
| [[Megan Connolly]]
| [[Íomhá:Megan Connolly 2015 (cropped).jpg|center|40px]]
| imreoir sacair Éireannach
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-03-07
| 
| [[Corcaigh]]
| 
| [[:d:Q21708017|Q21708017]]
| 12
|-
| [[Rachael Darragh]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]&lt;br/&gt;[[Olympic competitor]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-09-24
| 
| [[Leitir Ceanainn]]
| 
| [[:d:Q26786740|Q26786740]]
| 6
|-
| [[Sophie MacMahon]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cruicéadaí (*1997) ♀
| [[cruicéadaí]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-01-29
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q29947005|Q29947005]]
| 8
|-
| [[Sara Boyle]]
| 
| imreoir badmantain Éireannach
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-08-31
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q30230598|Q30230598]]
| 1
|-
| [[Amy Broadhurst]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] dornálaí (*1997) ♀
| [[dornálaí]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-03-17
| 
| [[Dún Dealgan]]
| 
| [[:d:Q60182060|Q60182060]]
| 3
|-
| [[Aoife O'Rourke]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] dornálaí (*1997) ♀
| [[dornálaí]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-07-02
| 
| [[An Caisleán Riabhach]]
| 
| [[:d:Q66934867|Q66934867]]
| 8
|-
| [[Marissa Sheva]]
| [[Íomhá:Marissa Sheva.jpg|center|40px]]
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] imreoir sacair agus iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1997) ♀
| [[imreoir sacair]]&lt;br/&gt;[[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-04-22
| 
| [[Sellersville]]
| 
| [[:d:Q98093517|Q98093517]]
| 7
|-
| [[Elsa Desmond]]
| [[Íomhá:2018-11-21 Rennrodel-Weltcup Innsbruck-Igls StP 5311 LR10 by Stepro.jpg|center|40px]]
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Briotanach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] luger agus medical student (*1997) ♀
| [[luger]]&lt;br/&gt;[[medical student]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-08-06
| 
| [[Buckingham]]
| 
| [[:d:Q103259948|Q103259948]]
| 5
|-
| [[Sophie Becker]]
| [[Íomhá:Womens 400m (47247595181).jpg|center|40px]]
| Rábálaí (*1997) ♀
| [[rábálaí]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-05-16
| 
| [[Loch Garman]]
| 
| [[:d:Q105782960|Q105782960]]
| 7
|-
| [[Kate Doherty]]
| 
| Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1997) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-01-27
| 
| 
| 
| [[:d:Q106712794|Q106712794]]
| 1
|-
| [[Eilish Flanagan]]
| 
| Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1997) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997
| 
| 
| 
| [[:d:Q107472430|Q107472430]]
| 5
|-
| [[Roisin Flanagan]]
| 
| Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1997) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-05-02
| 
| 
| 
| [[:d:Q115739741|Q115739741]]
| 2
|-
| [[Bridget Herlihy]]
| 
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-01-31
| 
| 
| 
| [[:d:Q119539970|Q119539970]]
| 0
|-
| [[Maura Fitzpatrick]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] cispheileadóir (*1997) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-02-27
| 
| 
| 
| [[:d:Q119541214|Q119541214]]
| 0
|-
| [[Anna Kelly]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] cispheileadóir (*1997) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-06-18
| 
| 
| 
| [[:d:Q119551659|Q119551659]]
| 0
|-
| [[Aoife Anne O'Halloran]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-07-05
| 
| 
| 
| [[:d:Q135365106|Q135365106]]
| 0
|-
| [[Princess Elizabeth Adeogun]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-04-10
| 
| 
| 
| [[:d:Q135367093|Q135367093]]
| 0
|-
| [[Tia Kelly]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-12-02
| 
| 
| 
| [[:d:Q135368530|Q135368530]]
| 0
|-
| [[Hayley Nicole Lenihan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-12-19
| 
| 
| 
| [[:d:Q135368531|Q135368531]]
| 0
|-
| [[Julie Milroy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-07-10
| 
| 
| 
| [[:d:Q135368532|Q135368532]]
| 0
|-
| [[Liadan Tobin-Schnittger]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-01-10
| 
| 
| 
| [[:d:Q135371775|Q135371775]]
| 0
|-
| [[Courtney Anne Ryan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-06-16
| 
| 
| 
| [[:d:Q135371776|Q135371776]]
| 0
|-
| [[Aoife Mary Tiernan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-05-30
| 
| 
| 
| [[:d:Q135371777|Q135371777]]
| 0
|-
| [[Sarah Marie Phelan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-10-02
| 
| 
| 
| [[:d:Q135371778|Q135371778]]
| 0
|-
| [[Aislinn Finola O'Connell]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-10-24
| 
| 
| 
| [[:d:Q135371779|Q135371779]]
| 0
|-
| [[Aisling Catriona McCann]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-02-01
| 
| 
| 
| [[:d:Q135371780|Q135371780]]
| 0
|-
| [[Sarah Kenny]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-01-24
| 
| 
| 
| [[:d:Q135371781|Q135371781]]
| 0
|-
| [[Hollie Herlihy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-12-30
| 
| 
| 
| [[:d:Q135371782|Q135371782]]
| 0
|-
| [[Shannen Sandra Holbrook]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-02-24
| 
| 
| 
| [[:d:Q135371783|Q135371783]]
| 0
|-
| [[Olivia Margaret Dupuy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-03-27
| 
| 
| 
| [[:d:Q135371784|Q135371784]]
| 0
|-
| [[Kelly Sarah Diggin]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-03-05
| 
| 
| 
| [[:d:Q135371785|Q135371785]]
| 0
|-
| [[Caoimhe Ann Blennerhassett]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1997) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1997&quot; | 1997-12-15
| 
| 
| 
| [[:d:Q135371786|Q135371786]]
| 0
|-
| [[Ellis O'Reilly]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|briotanach]] gleacaí ealaíonta (*1998) ♀
| [[gleacaí ealaíonta]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-02-23
| 
| [[Kent]]
| 
| [[:d:Q23887651|Q23887651]]
| 2
|-
| [[Michaela Walsh]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1998) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-12-17
| 
| 
| 
| [[:d:Q51098390|Q51098390]]
| 2
|-
| [[Anna Kerrison]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cruicéadaí (*1998) ♀
| [[cruicéadaí]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-09-10
| 
| [[Sasana]]
| 
| [[:d:Q64148448|Q64148448]]
| 3
|-
| [[Elizabeth Morland]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1998) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-03-03
| 
| 
| 
| [[:d:Q69815287|Q69815287]]
| 0
|-
| [[Mia Griffin]]
| [[Íomhá:2019 UEC Track Elite European Championships 135.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] rothaí spóirt (*1998) ♀
| [[rothaí spóirt]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-12-30
| 
| [[An Gleann Mór]]
| 
| [[:d:Q86458131|Q86458131]]
| 8
|-
| [[Nadia Power]]
| 
| Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1998) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-01-11
| 
| 
| 
| [[:d:Q92433328|Q92433328]]
| 4
|-
| [[Eleanor Ryan-Doyle]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir sacair (*1998) ♀
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-05-14
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q97654611|Q97654611]]
| 1
|-
| [[Sarah Quinn]]
| 
| Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1998) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-04-08
| 
| 
| 
| [[:d:Q106712933|Q106712933]]
| 1
|-
| [[Anna Maguire]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-01-21
| 
| 
| 
| [[:d:Q119543104|Q119543104]]
| 0
|-
| [[Saoirse Power-Cassidy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-06-30
| 
| 
| 
| [[:d:Q119553574|Q119553574]]
| 0
|-
| [[Fiona Everard]]
| 
| Cianreathaí (*1998) ♀
| [[cianreathaí]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998
| 
| 
| 
| [[:d:Q123502237|Q123502237]]
| 2
|-
| [[Jennifer Lehane]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] dornálaí (*1998) ♀
| [[dornálaí]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-08-19
| 
| 
| 
| [[:d:Q126487392|Q126487392]]
| 2
|-
| [[Kathy Baker]]
| 
| Imreoir rugbaí (*1998) ♀
| [[imreoir rugbaí]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-01-23
| 
| 
| 
| [[:d:Q128765068|Q128765068]]
| 3
|-
| [[Alison Jane Cleary]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-01-13
| 
| 
| 
| [[:d:Q135365098|Q135365098]]
| 0
|-
| [[Laura Anne Fortune]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-04-23
| 
| 
| 
| [[:d:Q135365099|Q135365099]]
| 0
|-
| [[Katie Joanna Whelan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-09-02
| 
| 
| 
| [[:d:Q135365102|Q135365102]]
| 0
|-
| [[Ciara Catherine Wheeler]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-04-19
| 
| 
| 
| [[:d:Q135365103|Q135365103]]
| 0
|-
| [[Chloe Gina Mullins]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-12-21
| 
| 
| 
| [[:d:Q135365105|Q135365105]]
| 0
|-
| [[Anna Marie Brennan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-02-06
| 
| 
| 
| [[:d:Q135365107|Q135365107]]
| 0
|-
| [[Aleksandra Joanna Macheta]]
| 
| [[An Pholainn|Polannach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-03-13
| 
| 
| 
| [[:d:Q135366449|Q135366449]]
| 0
|-
| [[Verity Jade Gunn O'Connor]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-09-07
| 
| 
| 
| [[:d:Q135370232|Q135370232]]
| 0
|-
| [[Rachel Alexandra Leavy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-03-13
| 
| 
| 
| [[:d:Q135370235|Q135370235]]
| 0
|-
| [[Olivia Ann Reid]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-03-27
| 
| 
| 
| [[:d:Q135370236|Q135370236]]
| 0
|-
| [[Jenny Rachael Morrison]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-11-12
| 
| 
| 
| [[:d:Q135370238|Q135370238]]
| 0
|-
| [[Annie Fanning]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-10-16
| 
| 
| 
| [[:d:Q135370239|Q135370239]]
| 0
|-
| [[Billie Jean Byrne]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-10-23
| 
| 
| 
| [[:d:Q135370241|Q135370241]]
| 0
|-
| [[Catherine Maria Connaire]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-12-30
| 
| 
| 
| [[:d:Q135370242|Q135370242]]
| 0
|-
| [[Áine McDonagh]]
| 
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] cispheileadóir agus imreoir peile Astrálaí (*1998) ♀
| [[cispheileadóir]]&lt;br/&gt;[[imreoir peile Astrálaí]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-08-28
| 
| 
| 
| [[:d:Q135370247|Q135370247]]
| 1
|-
| [[Elizabeth Mary McGonnell]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-02-12
| 
| 
| 
| [[:d:Q135370249|Q135370249]]
| 0
|-
| [[Aoife Maguire]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-03-10
| 
| 
| 
| [[:d:Q135370251|Q135370251]]
| 0
|-
| [[Aisling Kindle]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1998) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1998&quot; | 1998-01-09
| 
| 
| 
| [[:d:Q135370252|Q135370252]]
| 0
|-
| [[Aoife Beggs]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cruicéadaí (*1999) ♀
| [[cruicéadaí]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-10-23
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q29841599|Q29841599]]
| 5
|-
| [[Gina Akpe-Moses]]
| [[Íomhá:Gina Akpe-Moses at the 2018 European Athletics Championships.jpg|center|40px]]
| rábálaí Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-02-25
| 
| [[Lagos]]
| 
| [[:d:Q33133524|Q33133524]]
| 7
|-
| [[Ciara Neville]]
| [[Íomhá:Ciara Neville 2016.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] rábálaí (*1999) ♀
| [[rábálaí]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-10-14
| 
| [[Luimneach]]
| 
| [[:d:Q50295760|Q50295760]]
| 4
|-
| [[Molly Scott]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] lúthchleasaí agus iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1999) ♀
| [[lúthchleasaí]]&lt;br/&gt;[[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-03-30
| 
| [[Ceatharlach]]
| 
| [[:d:Q55587528|Q55587528]]
| 2
|-
| [[Niamh Fogarty]]
| 
| Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1999) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-05-16
| 
| 
| 
| [[:d:Q94578252|Q94578252]]
| 2
|-
| [[Aoife Lynch]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1999) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-05-14
| 
| 
| 
| [[:d:Q106712793|Q106712793]]
| 1
|-
| [[Michelle Carey]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir haca (*1999) ♀
| [[imreoir haca]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-05-05
| 
| 
| 
| [[:d:Q108106507|Q108106507]]
| 3
|-
| [[Stephanie Cotter]]
| 
| Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1999) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999
| 
| [[Corcaigh]]
| 
| [[:d:Q108143260|Q108143260]]
| 2
|-
| [[Grace Casey]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] caiteoir sleá (*1999) ♀
| [[caiteoir sleá]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-01-16
| 
| 
| 
| [[:d:Q109932829|Q109932829]]
| 0
|-
| [[Cathal Crosbie]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1999) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-12-09
| 
| 
| 
| [[:d:Q112131519|Q112131519]]
| 1
|-
| [[Sarah Leahy]]
| 
| Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*1999) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-08-01
| 
| 
| 
| [[:d:Q113864305|Q113864305]]
| 2
|-
| [[Claire Melia]]
| [[Íomhá:Baxi Ferrol - LDLC ASVEL Féminin 59.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1999) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-07-12
| 
| [[Mainistir Eimhín]]
| 
| [[:d:Q119564054|Q119564054]]
| 0
|-
| [[Erin Riordan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*1999) ♀
| [[snámhóir]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-09-02
| 
| 
| 
| [[:d:Q128803241|Q128803241]]
| 2
|-
| [[Rachel Huijsdens]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1999) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-06-23
| 
| 
| 
| [[:d:Q135367962|Q135367962]]
| 0
|-
| [[Maggie Byrne]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] cispheileadóir (*1999) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-08-10
| 
| 
| 
| [[:d:Q135367963|Q135367963]]
| 0
|-
| [[Mae-Therese Creane]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1999) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-01-29
| 
| 
| 
| [[:d:Q135367964|Q135367964]]
| 0
|-
| [[Sorcha Tiernan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1999) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-09-18
| 
| 
| 
| [[:d:Q135367966|Q135367966]]
| 0
|-
| [[Amy Dooley]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1999) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-06-09
| 
| 
| 
| [[:d:Q135367967|Q135367967]]
| 0
|-
| [[Louise Scannell]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1999) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-09-10
| 
| 
| 
| [[:d:Q135367968|Q135367968]]
| 0
|-
| [[Amy Murphy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*1999) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;1999&quot; | 1999-04-03
| 
| 
| 
| [[:d:Q135367970|Q135367970]]
| 0
|-
| [[Anne Condon]]
| 
| [[Ceanada|Ceanadach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] eolaí ríomhaireachta agus múinteoir ollscoile (*2000) ♀; Comhalta de chuid an ACM, Tulip Award in DNA Computing, Anita Borg Institute Women of Vision Awards agus Comhalta de Chumann Ríoga Cheanada; member of Cumann Ríoga Cheanada agus Association for Computing Machinery
| [[eolaí ríomhaireachta]]&lt;br/&gt;[[múinteoir ollscoile]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| 
| 
| [[:d:Q11489|Q11489]]
| 3
|-
| [[Tina Reynolds]]
| 
| amhránaí Éireannach
| [[amhránaí]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| [[Na Clocha Liatha]]
| 
| [[:d:Q514752|Q514752]]
| 9
|-
| [[Bernadette Ní Ghallchóir]]
| 
| láithreoir teilifíse Éireannach
| [[láithreoir]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| [[Muineachán]]
| 
| [[:d:Q822164|Q822164]]
| 6
|-
| [[Eibhlin Byrne]]
| 
| méara Éireannach
| [[polaiteoir]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| 
| 
| [[:d:Q1301175|Q1301175]]
| 3
|-
| [[Sophie Merry]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] [[Stiúrthóir scannán|stiúrthóir scannán]], [[Mainicín faisin|mainicín]], beochantóir, [[Aisteoir|aisteoir]] agus damhsóir (*2000) ♀
| [[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;[[Mainicín faisin|mainicín]]&lt;br/&gt;[[beochantóir]]&lt;br/&gt;[[aisteoir]]&lt;br/&gt;[[damhsóir]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| 
| 
| [[:d:Q1348496|Q1348496]]
| 3
|-
| [[Janet Grogan]]
| [[Íomhá:Janet Grogan (cropped).jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] [[Amhránaí is scríbhneoir|amhránaí is scríbhneoir]], [[Cumadóir amhrán|cumadóir amhrán]] agus [[Amhránaí|amhránaí]] (fl. 2009–) (*2000) ♀
| [[amhránaí is scríbhneoir]]&lt;br/&gt;[[cumadóir amhrán]]&lt;br/&gt;[[amhránaí]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| 
| 
| [[:d:Q1424238|Q1424238]]
| 4
|-
| [[Maria Corrigan]]
| 
| polaiteoir Éireannach
| [[polaiteoir]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
| 
| [[:d:Q1669568|Q1669568]]
| 3
|-
| [[Lisa Lambe]]
| [[Íomhá:Lisa Lambe.jpg|center|40px]]
| amhránaí Éireannach
| [[amhránaí]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q1704246|Q1704246]]
| 13
|-
| [[Terry O'Flaherty]]
| 
| méara Éireannach
| [[polaiteoir]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| 
| 
| [[:d:Q1720409|Q1720409]]
| 2
|-
| [[Lise Hearns]]
| 
| ban-aisteoir Éireannach
| [[aisteoir]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| 
| 
| [[:d:Q1827914|Q1827914]]
| 1
|-
| [[Liz Weir]]
| 
| údar Éireannach
| [[scríbhneoir]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| [[Béal Feirste]]
| 
| [[:d:Q1866600|Q1866600]]
| 4
|-
| [[Méav Ní Mhaolchatha]]
| 
| amhránaí Éireannach
| [[amhránaí ceoldrámaíochta]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 20th century
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q3268425|Q3268425]]
| 8
|-
| [[Rebecca Stokell]]
| 
| cruicéadaí Éireannach
| [[cruicéadaí]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-03-13
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q29891153|Q29891153]]
| 6
|-
| [[Mona McSharry]]
| [[Íomhá:Mona McSharry (IRL) 2018.jpg|center|40px]]
| snámhóir Éireannach
| [[snámhóir]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-08-21
| 
| [[An Ghráinseach, Contae Shligigh|An Ghráinseach]]
| 
| [[:d:Q33319799|Q33319799]]
| 19
|-
| [[Cara Murray]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cruicéadaí (*2000) ♀
| [[cruicéadaí]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-11-01
| 
| [[Béal Feirste]]
| 
| [[:d:Q54861582|Q54861582]]
| 6
|-
| [[Sommer Lecky]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*2000) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-06-14
| 
| 
| 
| [[:d:Q69813606|Q69813606]]
| 2
|-
| [[Davicia Patterson]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*2000) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-12-15
| 
| 
| 
| [[:d:Q69820489|Q69820489]]
| 0
|-
| [[Diana Mirza]]
| 
| Imreoir fichille (*2000) ♀
| [[imreoir fichille]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-06-16
| 
| 
| 
| [[:d:Q109383024|Q109383024]]
| 1
|-
| [[Lauren Roy]]
| 
| Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*2000) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-09-25
| 
| 
| 
| [[:d:Q113864274|Q113864274]]
| 2
|-
| [[Bronagh Power-Cassidy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2000) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-09-15
| 
| 
| 
| [[:d:Q119543792|Q119543792]]
| 0
|-
| [[Enya Maguire]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2000) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-08-31
| 
| 
| 
| [[:d:Q119550072|Q119550072]]
| 0
|-
| [[Eibhia Ni Mhuireagain]]
| 
| Imreoir fichille (*2000) ♀
| [[imreoir fichille]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000
| 
| 
| 
| [[:d:Q124424504|Q124424504]]
| 0
|-
| [[Lauren Cadden]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] lúthchleasaí agus iomaitheoir lúthchleasaíochta (*2000) ♀
| [[lúthchleasaí]]&lt;br/&gt;[[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-06-07
| 
| 
| 
| [[:d:Q126173619|Q126173619]]
| 2
|-
| [[Jodie McCann]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*2000) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-02-03
| 
| 
| 
| [[:d:Q126685911|Q126685911]]
| 4
|-
| [[Lynn Tunnah]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2000) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-06-14
| 
| 
| 
| [[:d:Q135363157|Q135363157]]
| 0
|-
| [[Annaliese Murphy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2000) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-02-08
| 
| 
| 
| [[:d:Q135366286|Q135366286]]
| 0
|-
| [[Maeve Aine O'Seaghdha]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2000) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-07-26
| 
| 
| 
| [[:d:Q135366287|Q135366287]]
| 0
|-
| [[Alison Blaney]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2000) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-04-22
| 
| 
| 
| [[:d:Q135366288|Q135366288]]
| 0
|-
| [[Ella McCloskey]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2000) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-07-20
| 
| 
| 
| [[:d:Q135366289|Q135366289]]
| 0
|-
| [[Maeve Patricia Cannon]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2000) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-03-15
| 
| 
| 
| [[:d:Q135366291|Q135366291]]
| 0
|-
| [[Nicole Patrice Clancy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2000) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-06-13
| 
| 
| 
| [[:d:Q135366294|Q135366294]]
| 0
|-
| [[Niamh Christine Masterson]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2000) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-02-26
| 
| 
| 
| [[:d:Q135367965|Q135367965]]
| 0
|-
| [[Maeve Phelan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2000) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-05-05
| 
| 
| 
| [[:d:Q135367969|Q135367969]]
| 0
|-
| [[Dayna Finn]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir agus imreoir peile Astrálaí (*2000) ♀
| [[cispheileadóir]]&lt;br/&gt;[[imreoir peile Astrálaí]]
| data-sort-value=&quot;2000&quot; | 2000-02-09
| 
| 
| 
| [[:d:Q135367973|Q135367973]]
| 1
|-
| [[Tyler Toland]]
| 
| imreoir sacair
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-08-08
| 
| [[Baile Suingean]]
| 
| [[:d:Q42666544|Q42666544]]
| 6
|-
| [[Lara Gillespie]]
| [[Íomhá:2019 UCI Juniors Track World Championships 007.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] rothaí spóirt (*2001) ♀
| [[rothaí spóirt]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-04-21
| 
| [[Cill Mhantáin]]
| 
| [[:d:Q52153640|Q52153640]]
| 12
|-
| [[Sophie O'Sullivan]]
| [[Íomhá:Sophie O'Sullivan.jpg|center|40px]]
| lúthchleasaí Éireannach
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-12-23
| 
| 
| 
| [[:d:Q55425594|Q55425594]]
| 5
|-
| [[Alex Chan-Taylor]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-02-21
| 
| 
| 
| [[:d:Q55739862|Q55739862]]
| 0
|-
| [[Tanya Watson]]
| [[Íomhá:2018-10-13 Jump 3 (Diving Girls 10m platform) at 2018 Summer Youth Olympics by Sandro Halank–039.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] tumadóir iomaíoachta (*2001) ♀
| [[tumadóir iomaíoachta]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-12-24
| 
| [[Southampton]]
| 
| [[:d:Q65675690|Q65675690]]
| 5
|-
| [[Niamh Coyne]]
| [[Íomhá:2018-10-10 Swimming Girls' 100m Breaststroke Final at 2018 Summer Youth Olympics by Sandro Halank–034.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*2001) ♀
| [[snámhóir]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-06-22
| 
| 
| 
| [[:d:Q65952719|Q65952719]]
| 4
|-
| [[Ciara Bracken]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-04-20
| 
| 
| 
| [[:d:Q119554443|Q119554443]]
| 0
|-
| [[Deborah Ogayemi]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-10-12
| 
| 
| 
| [[:d:Q119561035|Q119561035]]
| 0
|-
| [[Daina Moorehouse]]
| [[Íomhá:2025 World Boxing Championships 20250906 102037 Daina Moorehouse (IRL).jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] dornálaí (*2001) ♀
| [[dornálaí]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-09-16
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q126709567|Q126709567]]
| 3
|-
| [[Rachel McCann]]
| 
| Rábálaí (*2001) ♀
| [[rábálaí]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-09-26
| 
| 
| 
| [[:d:Q127785359|Q127785359]]
| 2
|-
| [[Ciara McGing]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*2001) ♀
| [[snámhóir]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-03-03
| 
| 
| 
| [[:d:Q128693679|Q128693679]]
| 2
|-
| [[Victoria Catterson]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*2001) ♀
| [[snámhóir]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-03-25
| 
| 
| 
| [[:d:Q128803156|Q128803156]]
| 2
|-
| [[Erin Healy]]
| 
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] imreoir sacair (*2001) ♀
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-04-05
| 
| 
| 
| [[:d:Q135106443|Q135106443]]
| 1
|-
| [[Ciara Tolan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-11-30
| 
| 
| 
| [[:d:Q135360972|Q135360972]]
| 0
|-
| [[Eve Nealon]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-06-25
| 
| 
| 
| [[:d:Q135363158|Q135363158]]
| 0
|-
| [[Katie Williamson]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-05-11
| 
| 
| 
| [[:d:Q135364030|Q135364030]]
| 0
|-
| [[Alexandra Mary Mulligan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-12-14
| 
| 
| 
| [[:d:Q135364031|Q135364031]]
| 0
|-
| [[Katie Niamh Walshe]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-07-19
| 
| 
| 
| [[:d:Q135364032|Q135364032]]
| 0
|-
| [[Lainey Nolan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-09-19
| 
| 
| 
| [[:d:Q135364033|Q135364033]]
| 0
|-
| [[Mia Furlong]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-12-21
| 
| 
| 
| [[:d:Q135364034|Q135364034]]
| 0
|-
| [[Niamh Kenny]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-04-28
| 
| 
| 
| [[:d:Q135364035|Q135364035]]
| 0
|-
| [[Ciara Veronica White]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-01-15
| 
| 
| 
| [[:d:Q135364036|Q135364036]]
| 0
|-
| [[Anna Lynch]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-01-10
| 
| 
| 
| [[:d:Q135364037|Q135364037]]
| 0
|-
| [[Lauren Darcy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-06-01
| 
| 
| 
| [[:d:Q135364038|Q135364038]]
| 0
|-
| [[Abby Flynn]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2001) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2001&quot; | 2001-07-05
| 
| 
| 
| [[:d:Q135366295|Q135366295]]
| 0
|-
| [[Mavie Österreicher]]
| 
| [[An Ostair|Ostarach]] imreoir leadóige (*2002) ♀
| [[imreoir leadóige]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-04-05
| 
| [[an Ostair]]
| 
| [[:d:Q57242668|Q57242668]]
| 4
|-
| [[Emily Kraft]]
| [[Íomhá:Emily Kraft Lewes FC Women (52384339143).jpg|center|40px]]
| imreoir sacair Éireannach (2002-)
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-02-18
| 
| [[Frankfurt]]
| 
| [[:d:Q60713591|Q60713591]]
| 6
|-
| [[Alexandra Troy]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-03-07
| 
| 
| 
| [[:d:Q65554597|Q65554597]]
| 0
|-
| [[Emma Austin]]
| [[Íomhá:2020-01-14 Alpine skiing at the 2020 Winter Youth Olympics – Women's Slalom (Martin Rulsch) 335.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] sciálaí Alpach (*2002) ♀
| [[sciálaí Alpach]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-08-31
| 
| 
| 
| [[:d:Q81901202|Q81901202]]
| 2
|-
| [[Melisa Filis]]
| [[Íomhá:Melisa Filis 2019.jpg|center|40px]]
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|Briotanach]]-[[Éire (Poblacht na hÉireann)|éireannaigh]] imreoir sacair (*2002) ♀
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-07-30
| 
| [[Essex]]
| 
| [[:d:Q83196933|Q83196933]]
| 5
|-
| [[Michaela Corcoran]]
| 
| [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Meiriceánach]] lúthchleasaí (*2002) ♀
| [[lúthchleasaí]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-08-07
| 
| [[Houston, Texas|Houston]]
| 
| [[:d:Q90898291|Q90898291]]
| 3
|-
| [[Adeyemi Talabi]]
| 
| Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*2002) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-12-25
| 
| 
| 
| [[:d:Q113864217|Q113864217]]
| 1
|-
| [[Sabhbh Edwards Murphy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-07-17
| 
| 
| 
| [[:d:Q119549084|Q119549084]]
| 0
|-
| [[Erin Maguire]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-12-16
| 
| 
| 
| [[:d:Q119550959|Q119550959]]
| 0
|-
| [[Maria Godden]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*2002) ♀
| [[snámhóir]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-08-31
| 
| 
| 
| [[:d:Q124671917|Q124671917]]
| 1
|-
| [[Laura Mooney]]
| [[Íomhá:Laura Mooney 01.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta (*2002) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002
| 
| 
| 
| [[:d:Q126623596|Q126623596]]
| 2
|-
| [[Madison Corcoran]]
| [[Íomhá:2022 ICF Canoe Slalom World Championships - Madison Corcoran - Ireland - by 2eight - 9SC6114.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] canúálaí (*2002) ♀
| [[canúálaí]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-08-07
| 
| 
| 
| [[:d:Q127784722|Q127784722]]
| 3
|-
| [[Lauryn Homan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-05-20
| 
| 
| 
| [[:d:Q135356265|Q135356265]]
| 0
|-
| [[Sarah Flemming]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-02-06
| 
| 
| 
| [[:d:Q135358786|Q135358786]]
| 0
|-
| [[Jasmine Burke]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-03-02
| 
| 
| 
| [[:d:Q135358788|Q135358788]]
| 0
|-
| [[Fatimah Akorede]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-08-03
| 
| 
| 
| [[:d:Q135362059|Q135362059]]
| 0
|-
| [[Gillian Wheeler]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-01-05
| 
| 
| 
| [[:d:Q135362060|Q135362060]]
| 0
|-
| [[Sinead Boyle]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-06-01
| 
| 
| 
| [[:d:Q135362061|Q135362061]]
| 0
|-
| [[Siofra O'Shea]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-01-10
| 
| 
| 
| [[:d:Q135362062|Q135362062]]
| 0
|-
| [[Abigail Rafferty]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-05-28
| 
| 
| 
| [[:d:Q135362063|Q135362063]]
| 0
|-
| [[Kate Hickey]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-10-15
| 
| 
| 
| [[:d:Q135362064|Q135362064]]
| 0
|-
| [[Lisa Blaney]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-05-02
| 
| 
| 
| [[:d:Q135362170|Q135362170]]
| 0
|-
| [[Ciara Byrne]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-07-26
| 
| 
| 
| [[:d:Q135362171|Q135362171]]
| 0
|-
| [[Shauna Dooley]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2002) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2002&quot; | 2002-02-17
| 
| 
| 
| [[:d:Q135362172|Q135362172]]
| 0
|-
| [[Fiona McAdams]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-12-12
| 
| 
| 
| [[:d:Q65554282|Q65554282]]
| 0
|-
| [[Nicola Tuthill]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] iomaitheoir lúthchleasaíochta agus caiteoir oird (*2003) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]&lt;br/&gt;[[caiteoir oird]]
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-12-22
| 
| 
| 
| [[:d:Q115651644|Q115651644]]
| 6
|-
| [[Molly Moffitt]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] cispheileadóir (*2003) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-03-02
| 
| 
| 
| [[:d:Q119536967|Q119536967]]
| 0
|-
| [[Ella O'Donnell]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-09-29
| 
| 
| 
| [[:d:Q119554886|Q119554886]]
| 0
|-
| [[Paris McCarthy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-12-13
| 
| 
| 
| [[:d:Q119564680|Q119564680]]
| 0
|-
| [[Ellie Glavin]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-12-30
| 
| 
| 
| [[:d:Q135358579|Q135358579]]
| 0
|-
| [[Shannon Cunningham]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-06-19
| 
| 
| 
| [[:d:Q135359457|Q135359457]]
| 0
|-
| [[Rebecca Anne Hynes]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-08-21
| 
| 
| 
| [[:d:Q135359458|Q135359458]]
| 0
|-
| [[Emma Glavin]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-12-30
| 
| 
| 
| [[:d:Q135359460|Q135359460]]
| 0
|-
| [[Casey Mulvey]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-04-06
| 
| 
| 
| [[:d:Q135360144|Q135360144]]
| 0
|-
| [[Miah Ryan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-04-19
| 
| 
| 
| [[:d:Q135360147|Q135360147]]
| 0
|-
| [[Kara McCleane]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-05-23
| 
| 
| 
| [[:d:Q135360148|Q135360148]]
| 0
|-
| [[Kate Kelly]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-07-09
| 
| 
| 
| [[:d:Q135360149|Q135360149]]
| 0
|-
| [[Sinead Keane]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-05-13
| 
| 
| 
| [[:d:Q135360151|Q135360151]]
| 0
|-
| [[Sophie Moore]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-03-25
| 
| 
| 
| [[:d:Q135360152|Q135360152]]
| 0
|-
| [[Hazel Finn]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2003) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2003&quot; | 2003-05-22
| 
| 
| 
| [[:d:Q135362040|Q135362040]]
| 0
|-
| [[Elizabeth Golding]]
| 
| Scátálaí fíorach (*2004) ♀
| [[scátálaí fíorach]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-09-28
| 
| [[Moscó]]
| 
| [[:d:Q56395775|Q56395775]]
| 0
|-
| [[Jenna Slattery]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir sacair (*2004) ♀
| [[imreoir sacair]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-03-17
| 
| 
| 
| [[:d:Q98090913|Q98090913]]
| 0
|-
| [[Amy Duggan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-08-16
| 
| 
| 
| [[:d:Q119540104|Q119540104]]
| 0
|-
| [[Maeve O'Neill]]
| 
| Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*2004) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-03-09
| 
| 
| 
| [[:d:Q122806335|Q122806335]]
| 2
|-
| [[Kate O'Connell]]
| 
| Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*2004) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-08-11
| 
| 
| 
| [[:d:Q122808599|Q122808599]]
| 1
|-
| [[Orla Dullaghan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-12-16
| 
| 
| 
| [[:d:Q135352415|Q135352415]]
| 0
|-
| [[Leilani Turner]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] cispheileadóir (*2004) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-11-11
| 
| 
| 
| [[:d:Q135352416|Q135352416]]
| 0
|-
| [[Katie Flanagan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-06-28
| 
| 
| 
| [[:d:Q135353433|Q135353433]]
| 0
|-
| [[Emily Smyth]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-05-01
| 
| 
| 
| [[:d:Q135353434|Q135353434]]
| 0
|-
| [[Rachel Callery]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-02-04
| 
| 
| 
| [[:d:Q135356074|Q135356074]]
| 0
|-
| [[Niamh Tolan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-06-04
| 
| 
| 
| [[:d:Q135356077|Q135356077]]
| 0
|-
| [[Niamh O'Leary]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-02-05
| 
| 
| 
| [[:d:Q135356078|Q135356078]]
| 0
|-
| [[Erica Egan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-01-09
| 
| 
| 
| [[:d:Q135356079|Q135356079]]
| 0
|-
| [[Micaiah Fubara]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-10-10
| 
| 
| 
| [[:d:Q135356080|Q135356080]]
| 0
|-
| [[Lucy Coogan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-04-12
| 
| 
| 
| [[:d:Q135358581|Q135358581]]
| 0
|-
| [[Maria Kealy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-07-02
| 
| 
| 
| [[:d:Q135359459|Q135359459]]
| 0
|-
| [[Tania Salvado-McCormack]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-03-18
| 
| 
| 
| [[:d:Q135360141|Q135360141]]
| 0
|-
| [[Michelle Ugwah]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-12-07
| 
| 
| 
| [[:d:Q135360142|Q135360142]]
| 0
|-
| [[Sarah Hickey]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2004) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2004&quot; | 2004-04-12
| 
| 
| 
| [[:d:Q135360150|Q135360150]]
| 0
|-
| [[Trisha Kanyamarala]]
| [[Íomhá:TrishaKanyamarala23.jpg|center|40px]]
| [[An India|Indiach]] imreoir fichille (*2005) ♀
| [[imreoir fichille]]
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005
| 
| 
| 
| [[:d:Q81826781|Q81826781]]
| 4
|-
| [[Ava Rochford]]
| 
| Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*2005) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-12-31
| 
| 
| 
| [[:d:Q113302787|Q113302787]]
| 1
|-
| [[Elizabeth Ndudi]]
| 
| Iomaitheoir lúthchleasaíochta (*2005) ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-03-21
| 
| 
| 
| [[:d:Q121338851|Q121338851]]
| 4
|-
| [[Gandy Malou-Mamel]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2005) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-12-31
| 
| 
| 
| [[:d:Q135352417|Q135352417]]
| 1
|-
| [[Emer Dunne]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2005) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-10-29
| 
| 
| 
| [[:d:Q135354136|Q135354136]]
| 0
|-
| [[Katie O'Sullivan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2005) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-11-26
| 
| 
| 
| [[:d:Q135354521|Q135354521]]
| 0
|-
| [[Rachel Lynch]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2005) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-12-21
| 
| 
| 
| [[:d:Q135358213|Q135358213]]
| 0
|-
| [[Alannah O'Connell]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2005) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-07-17
| 
| 
| 
| [[:d:Q135358214|Q135358214]]
| 0
|-
| [[Priya Doyle]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2005) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-12-28
| 
| 
| 
| [[:d:Q135358215|Q135358215]]
| 0
|-
| [[Bree Shelley]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2005) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-06-18
| 
| 
| 
| [[:d:Q135358239|Q135358239]]
| 0
|-
| [[Rebecca Sexton]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2005) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-08-17
| 
| 
| 
| [[:d:Q135358240|Q135358240]]
| 0
|-
| [[Isabelle McSweeney]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2005) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-07-18
| 
| 
| 
| [[:d:Q135358245|Q135358245]]
| 0
|-
| [[Emma Gribben]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2005) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-04-08
| 
| 
| 
| [[:d:Q135358246|Q135358246]]
| 0
|-
| [[Caitlin Gloeckner]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2005) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-10-03
| 
| 
| 
| [[:d:Q135358247|Q135358247]]
| 0
|-
| [[Lucy Devoy]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2005) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2005&quot; | 2005-03-09
| 
| 
| 
| [[:d:Q135358248|Q135358248]]
| 0
|-
| [[Sarah Courtney]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-12-18
| 
| 
| 
| [[:d:Q135351864|Q135351864]]
| 0
|-
| [[Laura McFarland]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-05-31
| 
| 
| 
| [[:d:Q135351865|Q135351865]]
| 0
|-
| [[Karolina Gierszal]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[An Pholainn|polannach]] cispheileadóir (*2006) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-04-24
| 
| 
| 
| [[:d:Q135355491|Q135355491]]
| 0
|-
| [[Ava Walshe]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-07-21
| 
| 
| 
| [[:d:Q135355954|Q135355954]]
| 0
|-
| [[Clara Boyce]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-03-03
| 
| 
| 
| [[:d:Q135355996|Q135355996]]
| 0
|-
| [[Shannon Quigley]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-10-25
| 
| 
| 
| [[:d:Q135356011|Q135356011]]
| 0
|-
| [[Kelly Bracken]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-03-31
| 
| 
| 
| [[:d:Q135356012|Q135356012]]
| 0
|-
| [[Grace Prenter]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-12-05
| 
| 
| 
| [[:d:Q135356014|Q135356014]]
| 0
|-
| [[Emma Tolan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-03-23
| 
| 
| 
| [[:d:Q135356015|Q135356015]]
| 0
|-
| [[Caoimhe Gilligan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-10-07
| 
| 
| 
| [[:d:Q135356017|Q135356017]]
| 0
|-
| [[Leah McMahon]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-06-02
| 
| 
| 
| [[:d:Q135358238|Q135358238]]
| 0
|-
| [[Aisling Moran]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-11-23
| 
| 
| 
| [[:d:Q135358244|Q135358244]]
| 0
|-
| [[Shauna Curran]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-02-02
| 
| 
| 
| [[:d:Q135358249|Q135358249]]
| 0
|-
| [[Rachel Bowdren]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2006) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2006&quot; | 2006-02-01
| 
| 
| 
| [[:d:Q135358250|Q135358250]]
| 0
|-
| [[Grace Davison]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] snámhóir (*2007) ♀
| [[snámhóir]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-08-26
| 
| 
| 
| [[:d:Q130220494|Q130220494]]
| 2
|-
| [[Lara Putar]]
| 
| Imreoir fichille (*2007) ♀
| [[imreoir fichille]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-02-12
| 
| 
| 
| [[:d:Q131767687|Q131767687]]
| 0
|-
| [[Una O'Brien]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2007) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-12-05
| 
| 
| 
| [[:d:Q135353330|Q135353330]]
| 0
|-
| [[Sophie Staunton]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2007) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-02-03
| 
| 
| 
| [[:d:Q135353331|Q135353331]]
| 0
|-
| [[Riodhna McGrath]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2007) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-03-11
| 
| 
| 
| [[:d:Q135353332|Q135353332]]
| 0
|-
| [[Kira Lynch]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2007) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-09-21
| 
| 
| 
| [[:d:Q135353333|Q135353333]]
| 0
|-
| [[Sidney Quinn]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] cispheileadóir (*2007) ♀; child of Kieran Quinn agus Jen Critchley
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-04-16
| 
| 
| 
| [[:d:Q135353335|Q135353335]]
| 0
|-
| [[Faye McDonnell]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2007) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-05-08
| 
| 
| 
| [[:d:Q135353337|Q135353337]]
| 0
|-
| [[Andrea Jude]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[An India|indiach]] cispheileadóir (*2007) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-02-19
| 
| 
| 
| [[:d:Q135353338|Q135353338]]
| 0
|-
| [[Helena Keane]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2007) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-12-18
| 
| 
| 
| [[:d:Q135356013|Q135356013]]
| 0
|-
| [[Ciara Brogan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2007) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2007&quot; | 2007-10-16
| 
| 
| 
| [[:d:Q135356016|Q135356016]]
| 0
|-
| [[Amber Buchanan]]
| 
| imreoir badmantain
| [[imreoir badmantain]]
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-05-21
| 
| 
| 
| [[:d:Q62393479|Q62393479]]
| 0
|-
| [[Naomi Farrington]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2008) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-04-23
| 
| 
| 
| [[:d:Q135352455|Q135352455]]
| 0
|-
| [[Muireann Teahan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2008) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-10-24
| 
| 
| 
| [[:d:Q135352456|Q135352456]]
| 0
|-
| [[Maebh Purtill]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2008) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-06-10
| 
| 
| 
| [[:d:Q135352459|Q135352459]]
| 0
|-
| [[Lucy Walsh]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2008) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-12-19
| 
| 
| 
| [[:d:Q135352460|Q135352460]]
| 0
|-
| [[Katie Behan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2008) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-05-25
| 
| 
| 
| [[:d:Q135352464|Q135352464]]
| 0
|-
| [[Eabha Booth]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2008) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-02-05
| 
| 
| 
| [[:d:Q135352465|Q135352465]]
| 0
|-
| [[Caoimhe Timmons]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2008) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-02-14
| 
| 
| 
| [[:d:Q135352518|Q135352518]]
| 0
|-
| [[Abbie Lyons]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2008) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-10-23
| 
| 
| 
| [[:d:Q135352519|Q135352519]]
| 0
|-
| [[Kaitlyn Summers]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] cispheileadóir (*2008) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-10-18
| 
| 
| 
| [[:d:Q135353334|Q135353334]]
| 0
|-
| [[Francesca Kyamagero]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Uganda|ugandach]] cispheileadóir (*2008) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-08-11
| 
| 
| 
| [[:d:Q135353336|Q135353336]]
| 0
|-
| [[Aoibheann Donnelly]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]]-[[Stáit Aontaithe Mheiriceá|meiriceánach]] cispheileadóir (*2008) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2008&quot; | 2008-08-01
| 
| 
| 
| [[:d:Q135353339|Q135353339]]
| 0
|-
| [[Madelyn Hartigan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cispheileadóir (*2009) ♀
| [[cispheileadóir]]
| data-sort-value=&quot;2009&quot; | 2009-08-18
| 
| 
| 
| [[:d:Q135352457|Q135352457]]
| 0
|-
| [[Carmel Gunning]]
| 
| ceoltóir Éireannach
| [[amhránaí]]&lt;br/&gt;[[ceoleolaí]]&lt;br/&gt;[[cumadóir amhrán]]&lt;br/&gt;[[fliúiteadóir]]
| 
| 
| [[An Ghaobhach]]
| 
| [[:d:Q951887|Q951887]]
| 2
|-
| [[Rita Connolly]]
| 
| amhránaí
| [[amhránaí]]
| 
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q956109|Q956109]]
| 4
|-
| [[Samthann]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] [[File|file]] agus [[Scríbhneoir|scríbhneoir]] (†739) ♀
| [[file]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir]]
| 
| data-sort-value=&quot;739&quot; | 739-12-19
| 
| 
| [[:d:Q1278739|Q1278739]]
| 4
|-
| [[Juanita Wilson]]
| 
| stiúrthóir scannán
| [[stiúrthóir scannán]]&lt;br/&gt;[[léiritheoir scannáin]]&lt;br/&gt;[[scríbhneoir scripte]]
| 
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q1710722|Q1710722]]
| 7
|-
| [[Mairéad Phelan]]
| 
| amhránaí Éireannach
| [[amhránaí]]
| 
| 
| 
| 
| [[:d:Q1941074|Q1941074]]
| 1
|-
| [[Vyvienne Long]]
| 
| ceoltóir Éireannach
| [[ceoltóir]]
| 
| 
| [[Baile Átha Cliath]]
| 
| [[:d:Q2069395|Q2069395]]
| 4
|-
| [[Teresa Kidd]]
| 
| Iomaitheoir lúthchleasaíochta ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| 
| 
| 
| 
| [[:d:Q2311088|Q2311088]]
| 1
|-
| [[Eleanor Shanley]]
| [[Íomhá:Eleanor Shanly Paul Kelly Frankie Lane Dublin 2011.png|center|40px]]
| amhránaí Éireannach
| [[amhránaí]]
| 
| 
| 
| 
| [[:d:Q2390709|Q2390709]]
| 3
|-
| [[Áine Furey]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] [[Amhránaí|amhránaí]] ♀; child of Finbar Furey
| [[amhránaí]]
| 
| 
| 
| 
| [[:d:Q2528271|Q2528271]]
| 2
|-
| [[Maeve Donnelly]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] veidhleadóir ♀
| [[veidhleadóir]]
| 
| 
| [[Contae na Gaillimhe]]
| 
| [[:d:Q2541341|Q2541341]]
| 2
|-
| [[Rosena Horan]]
| [[Íomhá:Rosena Horan.jpg|center|40px]]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] cumadóir ♀
| [[cumadóir]]
| 
| 
| 
| 
| [[:d:Q3442530|Q3442530]]
| 1
|-
| [[Mary Brannagan]]
| 
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éireannaigh]] imreoir fichille ♀
| [[imreoir fichille]]
| 
| 
| 
| 
| [[:d:Q110161410|Q110161410]]
| 2
|-
| [[Danielle Donegan]]
| 
| Cianreathaí ♀
| [[cianreathaí]]
| 
| 
| 
| 
| [[:d:Q125188525|Q125188525]]
| 1
|-
| [[Ava O'Connor]]
| 
| Iomaitheoir lúthchleasaíochta ♀
| [[iomaitheoir lúthchleasaíochta]]
| 
| 
| 
| 
| [[:d:Q125188526|Q125188526]]
| 1
|}
----
&amp;sum; 968 items.
{{wikidata list end}}

[[Catagóir:Mná Éireannacha|*]]</text>
      <sha1>blu8jffawsb2oglxbr7hrw5fd9zeqyo</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cearbhall mac Dúnlainge</title>
    <ns>0</ns>
    <id>95366</id>
    <revision>
      <id>1318066</id>
      <parentid>1313940</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T00:04:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1318066</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="31764" sha1="150hv95w2dmmfuh4dynuro3c8gddwc3" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Ríthe na nOsraí|Rí na nOsraí]] de rítheaghlach [[Dál Birn|Dhál Bhirn]] ba ea '''Cearbhall mac Dúnlainge''' nó scataí '''Dúnghaile''' ([[Sean-Ghaeilge]] '''Cerball mac Dúnlainge''', '''Dúngaile''') (bás 888). Bhí sé i réim ón mbliain 842 go dtí a bhás sa bhliain 888.

[[Dúngal mac Fergaile]], iar-rí, ba ea athair Chearbhaill. Tháinig sé chun cinn tar éis bhás [[Feilimí mac Criomhthainn|Fheilimí mhic Criomhthainn]], [[ríthe na Mumhan|rí na Mumhan]], sa bhliain 847. Bhíodh [[Osraí]] faoi smacht ríthe [[Eoghanachta|Eoghanacht]] na Mumhan, ach tháinig sraith ríthe laige mar chomharbaí ar Fheilimí, arbh éigean dóibh dul i ngleic le hionsaithe [[Lochlannaigh|Lochlannach]] ón muir. Dúradh mar thoradh go raibh Cearbhall sa dara háit mar rí cumhachtach sa tír.&lt;ref&gt;Byrne, ''Irish Kings'', lch. 266.&lt;/ref&gt; Tháinig a dheartháir [[Riagan mac Dúnlainge|Riagán mac Dúnlainge]] i gcomharbacht air.

Aithnítear le Cearbhall '''Kjarvalr Írakonungr''' (Cearbhall rí Éireann), pearsa a fheictear sna [[ságaí Ioruacha]] mar shinsear roinnt teaghlach [[an Íoslainn|na hÍoslainne]].&lt;ref name=&quot;mbl&quot;&gt;{{
lua idirlín |
url = http://www.mbl.is/greinasafn/grein/228491/|
foilsitheoir = mbl.is|
teideal = Eru Íslendingar komnir af Kjarval Írakonungi |
dátarochtana = 9ú Eanáir 2017
}}&lt;/ref&gt;

== Beatha Cearbhaill ==
[[Íomhá:Kingdom of Osraige-900.svg|deas|mion|200px|Ireland circa 900]]
&lt;!--A memory of the [[kingdom of Osraige]] survives today in the name and boundaries of the [[Roman Catholic Diocese of Ossory]]. The earliest recorded seat of the bishops was at [[Saighir]], later moved to [[Aghaboe]], and this appears to have been the principal church of the kingdom by the eighth century when the [[hagiography|life]] of Saint [[Cainnech of Aghaboe]] was composed.&lt;ref&gt;Charles-Edwards, ''Early Christian Ireland'', pp. 262–264; since the place-name ''Domnach'' represents a very early church, it is probably that ''Domnach Mór Roigni''—modern [[Donaghmore, County Laois]]—was earlier than Aghaboe and that the rise of Aghaboe followed the expulsion of the Corcu Loigde rulers from Osraige and the coming to power of Cerball's ancestors.&lt;/ref&gt; The name Osraige—the Deer people—is among the oldest group of Irish tribal names. Although genealogists in the Early Christian period explained such names by recourse to eponymous ancestors, the names are likely those of [[totem]]ic animals or tribal deities.&lt;ref&gt;Mac Niocaill, ''Ireland before the Vikings'', pp. 3–4; more ...&lt;/ref&gt;
--&gt;

=== Tuath Osraí ===
Ar cheann de tuairim is 150 [[tuath]] a bhíodh i nÉirinn tráth ba ea ríocht [[Osraí]]. Ar an meán, críocha beaga a bhí ann i dtuath, timpeall 500 ciliméadar cearnach, agus daonra trí ní ceithre mhíle. Tuath mhór as an ngnáth ba ea Osraí, 2000 ciliméadar cearnach i n-achar trasna [[An Bhearú|na Bearú]] i gcontaetha of [[Contae Chill Chainnigh|Cill Chainnigh]], [[Contae Laoise|Laoise]] agus [[Contae Uíbh Fhailí|Uíbh Fhailí]] an lae inniu, ar chomhtheorainn le [[Deoise Osraí]].&lt;ref&gt;Byrne, ''Irish Kings'', ll. 46–47&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Kelly, ''Early Irish Law'', ll. 1–16&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Charles-Edwards, ''Early Christian Ireland'', ll. 102–106.&lt;/ref&gt;

Agus Cearbhall Óg, bhíodh Osraí mar chuid de ríocht na [[Mumhain|Mumhan]], faoi cheannas na [[Eoghanachta|nEoghanacht]] as [[Caiseal (Tiobraid Árann)|Caiseal]]. Taobh thoir den chúige a bhíodh Osraí, ag roinnt teorann le ríocht na [[Laighin|Laigean]]. Ar feadh tréimhse sa seachtú haois bhí deisceart Osraí bhí cheannas [[Corcu Loígde]], ríthe na Mumhan roimh thrácht na nEoghanacht. Dar leis an téacs ''[[Frithfolad Muman]]'',&lt;ref&gt;''[https://codecs.vanhamel.nl/index.php?curid=11688 Frithfolaid ríg Caisil fri túatha Muman]'' ar CODECS] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20210814091312/https://www.vanhamel.nl/vhcodecs/index.php?curid=11688 |date=2021-08-14 }}&lt;/ref&gt; bhí na hOsraí féin ina ríthe Mumhan tráth. Is léir ón téacs gur dhream cumhachtach a bhí ann, cé go raibh a lá thart.&lt;ref&gt;Charles-Edwards, ''Early Christian Ireland'', lch. 541.&lt;/ref&gt;

=== Ré na Lochlannach ===
Bhí saol Chearbhaill ar chomhaois le chéad ré na [[Lochlannaigh|Lochlannach]] i nÉirinn, agus luaitear é go suntasach i bhfoinsí Lochlannacha níos deireanaí. Insítear i [[Landnámabók]] na hÍoslainne go raibh Cearbhall (''Kjarvalur'') ina cheannaire [[Áth Cliath]] agus Iarla [[Inse Orc]].

Cé gur threo an-chuid ríochtaí sa Bhreatain - [[Anglia Thoir]], [[Fortriu]], [[Mercia]] agus [[Northumbria]] — faoi bhrú na gcreachadóirí Lochlannacha, d'fhás a thionchar i nÉirinn de réir a chéile. Sa chéad leath den naoú haois, tháinig creachadóirí i mbuíonta beaga, ag méadú faoi cheannairí amhail is [[Tuirgéis]] sna 840í, agus [[Amlaíb Conung|Amhlaoibh]] agus [[Ímar|Íomhar]] sna 850í.  

Bhí na Lochlannaigh idir ina gcéilí comhraic agus ina gcomhghuaillithe Chearbhaill agus ríthe Éireannacha eile. I ndeireadh na dála, d'athródh na '[[Gall-Ghaeil]]' saol polaitiúil na tíre, agus baile trádála bunaithe acu, ach ní fhacthas tionchar siúd ach go dtí na deichiú agus aonú haoiseanna déag seachas an naoú.

=== Teacht i réim ===
Tháinig Cearbhall i gcomharbacht ar a athair, [[Dúngal mac Fergaile]] mar rí Osraí sa bhliain 842.&lt;ref&gt;Hudson, &quot;Cerball&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;AU 842.&lt;/ref&gt; Ag an am seo, bhí [[Ardrí na hÉireann]] ná [[Máel Sechnaill mac Máele Ruanaid]], pósta le deirfiúr Chearbhaill, Land. Bhí Cearbhall féin pósta le hiníon Máel Sechnaill.&lt;ref&gt;AU 842, 847&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;AEÉ 246&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Hudson, &quot;Cerball&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Charles-Edwards, &quot;Máel Sechnaill&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Downham, &quot;Cearbhall&quot;, ll. 6–7.&lt;/ref&gt;

=== Eachtraí a réimis ===
Feictear Cearbhall don chéad uair sa bhliain 846, nuair a rinne na [[Lochlannaigh]] ruathar ar Osraí thuaidh, inár scriosadar cill ag [[Cúil Chaisín]] (gar do [[Gabhalmhaigh|Ghabhalmhaigh]]) agus creachadar áit anaithnid darb ainm ''Cúl Maine''. Cuireadh na ruathairí faoi léigear le coicís ag arm Chearbhaill agus cloíodh go dona iad.&lt;ref&gt;ACM 844&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Downham, &quot;Cearbhall&quot;, ll. 9–10. B'fhéidir gurbh as ceantar i g[[Contae Cheatharlach]] na Lochlannaigh úd.&lt;/ref&gt; An bhliain dár gcionn, ruaig Cearbhall ruathar Lochlannach eile, faoi cheannas Hákon éigin as [[Áth Cliath]] b'fhéidir, ag air eile anaithnid darb ainm ''Carn Brammit''.&lt;ref&gt;Downham, &quot;Cearbhall&quot;, lch. 10&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Downham, ''Viking Kings'', lch. 237&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;AU 848&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ACM 846&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;CS 847&lt;/ref&gt;

Tá tuairisc ann i n[[Annála na gCeithre Máistrí]] go ndearnadh [[Uí Chinnsealaigh]] na Laigean ruathar ar na jOsraí sa bhliain 848, faoi cheannas a rí, [[ríthe Uí Chinnsealaigh|Echtigern mac Guaire]]. Insítear níos deireanaí i n[[Annála Uladh]] go maraíodh Echtigern go fealltach ag Cearbhall Bruadar mac Aodha éigin, agus go maraíodh Bruadar ag a mhuintir féin seachtain i ndiaidh sin.&lt;ref&gt;Downham, &quot;Cearbhall&quot;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;ACM 846&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;AU 853.&lt;/ref&gt;

Sa bhliain 854, cuireadh Cearbhall chun na Mumhan ag a dheartháir céile chun cáin agus gialla a ghabháil.&lt;ref&gt;AEÉ 246&lt;/ref&gt;

Sa bhliain 855, insítear go ndearna sé ár mór ar arm Lochlannach faoi Rodolb éigin.  Gabhadh é féin tar éis an chatha, ach d'éirigh leis éalú. Go gairid i ndiaidh sin, thug Cearbhall tacú le harm Danar, as [[Port Láirge]] is amhlaidh, faoi cheannas Horm in éadan na Lochlannach. D'iarr fir na Mumhan freisin cabhair ó Chearbhall in éadan na Lochlannach, a cloíodh acu uile (Cearbhall, Horm agus gur na Mumhan). Maraíodh Horm ag déanamh ruathair sa [[an Bhreatain Bheag|Bhreatain Bheag]] ag [[Rhodri Mór]].&lt;ref&gt;AEÉ 251, 254&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;AU 856.&lt;/ref&gt;
&lt;!--{{Quote box
 |quote  = The men from two fleets of Norsemen came into Cerball son of Dúnlang's territory for plunder. When messengers came to tell that to Cerball, he was drunk. The noblemen of Osraige were saying to him kindly and calmly, to strengthen him: ‘What the Norwegians are doing now, that is, destroying the whole country, is no reason for a man in Osraige to be drunk. But may God protect you all the same, and may you win victory and triumph over your enemies as you often have done, and as you still shall. Shake off your drunkenness now, for drunkenness is the enemy of valor.’

When Cerball heard that, his drunkenness left him and he seized his arms. A third of the night had passed at that time. This is how Cerball came out of his chamber: with a huge royal candle before him, and the light of that candle shone far in every direction. Great terror seized the Norwegians, and they fled to the nearby mountains and to the woods. Those who stayed behind out of valor, moreover, were all killed.

When daybreak came the next morning, Cerball attacked all of them with his troops, and he did not give up after they had been slaughtered until they had been routed, and they had scattered in all directions. Cerball himself fought hard in this battle, and the amount he had drunk the night before hampered him greatly, and he vomited much, and that gave him immense strength; and he urged his people loudly and harshly against the Norwegians, and more than half of the army was killed there, and those who escaped fled to their ships. This defeat took place at Achad mic Erclaige. Cerball turned back afterwards with triumph and great spoils.
 |source = [[Fragmentary Annals of Ireland]], '''''FA277'''''
 |quoted = 1
}}--&gt;

Is amhlaidh go raibh comhaontas déanta ag Cearbhall le beirt ríthe Lochlannacha, [[Amlaíb Conung]], &quot;mac rí Lochlainn&quot;, agus Íomhar, ar a glaodh ina thásc &quot;rí Lochlannach na hÉireann uile agus na Breataine&quot;.&lt;ref&gt;AEÉ 259&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;AU 853, 873&lt;/ref&gt;&lt;!--Íomhar is sometimes assumed to be the same person as [[Ivar the Boneless]] and Amlaíb to be [[Olaf the White]], respectively son and grandson of the legendary Swedish king [[Ragnar Lodbrok]], although this is far from certain.--&gt;&lt;ref&gt;Pléitear a sinsearacht le hÓ Corrain, ''The Vikings in Scotland and Ireland''.&lt;/ref&gt; Ní raibh dóthain nirt ag na comhghuaillithe ámh chun bac a chur ar Mhaol Seachnaill cáin agus gialla a éileamh ar Chearbhall sa bhliain 858,&lt;ref&gt;AEÉ 260.&lt;/ref&gt; ach chuaigh Cearbhall agus Íomhar ar slógadh sna Laigin agus furasta i gcoinne na Lochlannaigh (Gaeil-Gaill) sa Mhumhain.&lt;ref&gt;AEÉ 262, 263.&lt;/ref&gt; An bhliain dár gcionn, rinne Cearbhall agus Amhlaoibh ruathar ar chríocha Mhaoil Seachnaill sa [[ríocht na Mí|Mhí]]. Go gairid i ndiaidh sin ámh, b'éigean do Chearbhall ghéilleadh arís do Mhaol Seachnaill.&lt;ref&gt;AEÉ 265&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;AU 859&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Byrne, ''Irish Kings'', lch. 265.&lt;/ref&gt;

Sa bhliain 860, chloígh Cearbhall arm Lochlannach ag déanamh ruathair sna hOsraí. Níos deireanaí sa bhliain úd, chuaigh sé ar slógadh le Maol Seachnaill in éadan [[Aodh Fionnliath|Aodha Fhionnléith]] i dtuaisceart na tíre.&lt;ref&gt;AEÉ 277, 279&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;AU 860.&lt;/ref&gt;

Fuair Maol Seachnaill bás sa bhliain 862 agus tháinig i gcomharbacht ar Aodh Fionnliath, a phós a bhainteach, [[Land ingen Dúngaile|Land]] deirfiúr Cearbhaill. Sa bhliain chéanna, insítear gur chloígh Cearbhall cabhlach Lochlannach faoi Rodolb éigin, cá nach léir é áth é an fear céanna a cloíodh sa bhliain 855.&lt;ref&gt;AEÉ 308&lt;/ref&gt;

Sa bhliain 864, rinne fir na Laigin agus a gcomhghuaillithe Lochlannacha creach ar Osraí mar dhíoltas ar ruathar Chearbhaill. Bhain na hEoghanachta leas as an eachtra seo agus rinneadar féin ionsaí ar na nOsraí. Rinne Cearbhall creach orthu siúd chun a dhíoltas féin a bhaint amach. An bhliain chéanna, deirtear gur scrios sé a chomharsana ó dheas, na [[Déise]].&lt;ref&gt;AEÉ 314, 318.&lt;/ref&gt;

Sa bhliain 870, chuaigh Cearbhall le hAodh Fionnliath ar feachtas sna Laigin. Rinne fir na Laigean ruathar ar arm na nOsraí, camptha amach óna arm Aodha, ach dhíbir Cearbhall iad cé le sochaí caillte, a ghaol ''Cennétig mac Gáethíne'' ina measc.&lt;ref&gt;AEÉ 377, 387&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;AU 870.&lt;/ref&gt;

=== Bás ===
Tar éis tuairisce deireanaí faoi eachtra i g[[cúige Chonnacht]] agus cúige Mumhan sa bhliain 871, tá bearna ann sna hAnnála Easpacha.&lt;ref&gt;AEÉ 398, 399.&lt;/ref&gt;  I nAnnála Uladh, ní tuairiscítear aon rud eile faoi go dtí a bhás sa bhliain 888.&lt;ref&gt;AU 888.&lt;/ref&gt; Adhlacadh é i [[Saighir]], Uíbh Fhailí. Tháinig a dheartháir, [[Riagan mac Dúnlainge|Riagán]], i gcomharbacht air.

== Oidhreacht ==
Caomhnaítear Cearbhall i bhfoinsí stairiúla mar rí crógach mór le rá, a bhain clú agus cáil amach as ucht a ghníomhartha gaisce, agus tá go leor staróg iontach scríofa faoi. Feictear rí nach mór-[[annála Éireann]], ag déanamh cleamhnais leis an Ardrí agus ag baint neamhspleáchas na nOsraí amach ar an Mumhain. Feictear rí bhfoinsí Éireannacha maraon le Breatnaise agus Lochlannacha.  Tá eolas ar leith faoi i bhfoinsí áirithe.

=== Cineál na bhfoinsí ===
Díorthaithe ón saothar [[Croinic na hÉireann]] anois caillte atá na h[[annála Éireann]] a chláraíonn an naoú haois. Is claonta iad na hannála uile, agus is neamhiontaofa iad na foinsí eile maidir le Cearbhall.

Tá [[Annála Easpacha na hÉireann]], cuid de shaothar níos mó (féach [[#Annála Easpacha|thíos]]), dírithe go háirithe ar shaol Chearbhaill. I measc saothar eile den chineál céanna, tá [[Cogad Gáedel re Gallaib|Cogadh Gael le Gaill]] agus [[Caithréim Chellacháin Chaisil]].

Spreagtha ag na hAnnála Easpacha, feictear Cearbhall mar shinsear i bhfoinsí Íoslainne, faoin ainm ''Kjarvalr Írakonungr''.&lt;ref&gt;Byrne, lch. 162&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ó Corrain, &quot;Viking Ireland – Afterthoughts&quot;, ll. 17ff.&lt;/ref&gt; Agus b'fhéidir go bhfuil sé luaite sa dán stairiúil de chuid na 11ú haoise, ''[[Fáistine Bhearcháin]]'', ach le buafhocal mar is gnách sa saothar úd.&lt;ref&gt;Hudson, ''Prophecy of Berchán'', ll. 135–138.&lt;/ref&gt;

I measc ginealach agus téacsanna dlí agus tíreolaíochta eile, tá mar shampla ''[[Frithfolad Muman]],'' a leagann amach dualgais [[ríthe na Mumhan]] dá gcomhghuaillithe, tuatha agus  géillsinigh. Tugann sé léargas ar stádas Osraí laistigh de ríocht na Mumhan.&lt;ref&gt;Byrne, ''Irish Kings'', ll. 196–199&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Charles-Edwards, ''Early Christian Ireland'', ll. 534–548.&lt;/ref&gt;

=== Annála Easpacha ===
Is iad [[Annála Easpacha na hÉireann]] na hannála ina fhaightear an chuid is mó den eolas atá ann faoi Chearbhall. Scríobhadh i nOsraí iad, is dóigh faoi choimisiún a shliochtaigh, [[Donnchad mac Gilla Pátraic]], agus dá bharr moltar gur claonta iad mar fhoinse. Tagann an mír maidir le beatha Cearbhaill chun deiridh go luath sna 870í, tá mar sin cúig bliana déag ag deireadh a shaoil ar iarraidh.

Bhí sé i gceist ag Annála Easpacha comhaontais agus gaiscí Chearbaill a ghlóiriú.&lt;ref&gt;Radner, ''Writing History'', ll. 321–325&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Ó Corráin, &quot;Afterthoughts&quot;, ll. 18–19&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;Flanagan, &quot;High-kings with opposition&quot;, ll. 916 &amp; 919&lt;/ref&gt; Deirtear gur rí Críostaí den scoth é Cearbhall a mbíonn i mbun a naimhde a chloí, Lochlannaigh págánach ach go háirithe. Os a choinne sin, deirtear go ndearna sé comhaontais le buíonta comhraic Lochlannacha go luath ina shaol. Cuirtear cuma mhaith orthu siúd, chun a náire a mhaolú, agus é ina rí Críostaí ag dul i bpáirt le creachadóirí págánach.

=== Landnámabók ===
Sa [[Landnámabók]] de chuid na [[Íoslainn|hÍoslainne]], feictear Cearbhall (''Kjarvalur'') mar thiarna [[Áth Cliath]] agus Iarla [[Inse Orc]]. Ag tús an leabhair, tá liosta de rialtóirí suntasacha na [[Eoraip|hEorpach]] le linn ré na Lochlannach. I dteannta leis an rí Osraí feictear na [[Pápa]]í, [[Pápa Aidrian II|Adrian II]] agus [[Pápa Eoin VIII|Eoin VIII]]; [[An Impireacht Bhiosántach|Impirí Bhiosántacha]], [[Leo VI Eagnaí]] agus a dheartháir Alexander; [[Harald Fairhair]], rí [[an Iorua|na hIorua]]; [[Eric Anundsson]] agus a mhac [[Björn Eriksson]] [[An tSualainn|na Sualainne]]; [[Gorm Sean]] rí [[An Danmhairg|na Danmhairge]]; agus [[Ailfrid Mór]], rí [[Sasana|Shasana]].&lt;ref name=&quot;snerpa&quot;/&gt;

Déanann an ''Landnámabók'' trácht ar &quot;Kormlöð&quot;, &quot;Rafarta, iníon Kjarval&quot;, &quot;Dufnial, mac Kjarval&quot; agus &quot;Friðgerðr, iníon Kjarval&quot;. Feictear Rafarta ní Raforta sna ''[[Njál's saga]], [[Grettis saga|Gretti's saga]]'' agus ''[[Laxdæla saga]]'', agus Friðgerðr sna ''[[ságaí Vinland]]''. Tuairiscítear pósadh &quot;Eithne, iníon rí Kjarval Éireann&quot; agus [[Hlodvir Thorfinnsson]], Iarla Inse Orc sa ''[[sága Orkneyinga]]'' agus Iarla [[Sigurd Ramhar]] a mic, a maraíodh i g[[Cath Chluain Tarbh]].&lt;ref&gt;Ó Corrain, &quot;Viking Ireland – Afterthoughts&quot;&lt;/ref&gt; Is cinnte gur Éireannach iad roinnt desna hainmneacha seo: Kormlöð (Gormflaith), Eithne agus Dufnial.

Ní follasach é cén fáth a bhfuil ról lárnach ag Cearbhall i ságaí agus ginealaigh na hÍoslainne. Is amhlaidh go ndeachaigh muintir Chearbhaill chuig an Íoslainn i dtreo dheireadh na 10ú haoise. I bhfianaise an dáta a scríobhadh an ''Landnámabók'', is dócha gur neamh-iontaofa iad na seanghinealaigh seo. Is fiú a lua fós gur athscríobhadh ginealaigh na nOsraí chun iad a chur leis na Laighin, rud a chur leis an éiginnteacht. 

Moltar gurbh é an tóir mhór a bhí ar [[Annála Easpacha na hÉireann]] i measc na [[Gall-Ghaeil]] de chuid na 11ú haoise ba chúis le seasamh Chearbhaill i scríbhneoireacht Íoslainne. Arbh é Cearbhall ina shinsear na n-Íoslainneach nó nárbh é, ní tábhachtach sin ar thaobh na tuairime gur mheas siad gur bhfiú é a mhaíomh.

=== Annales Cambriae ===
Tuairiscítear bás Chearbhaill sna h[[Annales Cambriae]] Dúin bhliain 887. Is é Cearbhall an t-aon rí Éireannach amháin nach Uí Néill é a fheictear sna hannála úd, rí a chuireann a chuid tábhachta in iúl.

=== Foinsí eile ===
Is léir go bhfuil Cearbhall luaite sa téacs, [[Fáitsine Bhearcháin]], trí leasainm nó bhuafhocal mar is gnách sa saothar úd.&lt;ref name=&quot;google2&quot;&gt;{{cite book|title=Prophecy of Berchán: Irish and Scottish High-kings of the Early Middle Ages|author=Hudson, B.T.|date=1996|publisher=Greenwood Press|isbn=9780313295676|url=https://books.google.com/books?id=uMtuva92HwwC&amp;pg=PA73|page=73|accessdate=9ú Eanáir 2017}}&lt;/ref&gt;

=== An lá inniu ===
Mar a thugann staraithe faoi ndeara, bhí Cearbhall ina phatrún de thionscadail tógála den scoth ina ríocht, rud a spreag ceird snoí ardchros i nOsraí.&lt;ref&gt;T. Lyng. Old Kilkenny Review, 1981, ll. 254-268&lt;/ref&gt; I mí Feabhra 2017, osclaíodh Músaem an Mhíle Mheánaoisigh, le taispeántas a chuireann béim ar ról rí Chearbhaill mar phatrún na ceirde úd.&lt;ref&gt;[http://medievalmilemuseum.ie/#a-story-in-stone Medieval Mile Museum]&lt;/ref&gt;

== Craobh ghinealaigh ==
Maítear gur sinsear é Cearbhall de roinnt teaghlach suntasach, idir i nÉirinn, in Albain agus san Íoslainn. Is sinsear é de gach [[ríthe na nOsraí|rí Osraí]] ina dhiaidh, mar mar sin sinsear [[Mhic Giolla Phádraig]], ríthe Osraí agus in am trátha barúin agus iarlaí Osraí Uachtaraigh, chomh maith le [[Barún Castletown|Barúin Castletown]].  Is sinsear é fosta de chlann Uí Bhraonáin as Uí Dhuach,&lt;ref name=&quot;ancestry&quot;&gt;{{
lua idirlín |
url = http://www.rootsweb.ancestry.com/~irlkik/ihm/ossory.htm |
foilsitheoir = rootsweb.ancestry.com |
teideal = Ireland's History in Maps - Ancient Ossory, Osraige, Osraighe |
dáta = 25ú Deireadh Fómhair 2003|
dátarochtana = 9ú Eanáir 2017
}}&lt;/ref&gt; clann shóisearacha trína mac níos sine leis.&lt;ref name=&quot;libraryireland&quot;&gt;{{
lua idirlín |
url = http://www.libraryireland.com/Pedigrees1/Brenan-1-Heremon.php |
foilsitheoir = libraryireland.com |
teideal = Brenan (No.1) family pedigree |
dátarochtana = 9ú Eanáir 2017
}}&lt;/ref&gt;

Feictear Cearbhall fosta i liteartha na hÍoslainne mar sheanathair máthartha ''Helgi the Lean'', lonnaitheoir mór le rá, sinsear go leor teaghlaigh Íoslainne, an laoch Gunnar Hlíðarendi ina measc.&lt;ref&gt;Alex Woolf, ''[https://www.academia.edu/22127847/Imagining_Shetland_before_the_Vikings Imagining Shetland before the Vikings] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20201031064035/https://www.academia.edu/22127847/Imagining_Shetland_before_the_Vikings |date=2020-10-31 }}'' academia.edu&lt;/ref&gt;

{{familytree/start}}
{{familytree | |DÚN| |DÚN=[[Dúngal mac Fergaile|Dúnghal]]||}}
{{familytree | | |)|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|.}}
{{familytree | |CEA| |RIA| |LAN| |MAO| |AOD| |GAO|CEA=''' Cearbhall '''|RIA=[[Riagan mac Dúnlainge|Riagán]]|LAN=[[Land ingen Dúngaile|Lann]]|MAO=[[Máel Sechnaill mac Domnaill|Maol Seachnaill]]|AOD=[[Aodh Fionnliath]]|GAO=Gaoithine}}
{{familytree | | |)|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|v|-|-|-|.}}
{{familytree | |DIA| |CUI| |CEL| |RAF| |DUN| |KOR| |FRI| |ETH|DIA=[[Diarmait mac Cerbaill (rí Osraí)|Diarmaid]]|CUI=Cuilde|CEL=[[Cellach mac Cerbaill|Ceallach]]|RAF=Rafarta|DUN=Dúnghal|KOR=Kormled|FRI=Frithgertr|ETH=Ethna}}
{{familytree | | |!| | | | | | | |!| | | |!| | | |!| | | |!| | | |!| | | |!|}}
{{familytree | | |!| | | | | | | |!| | | |c|EYV|!| | | |]|GRI|c|IOR|]|HLO|EYV=Eyvindr|GRI=Grimolfr|IOR=Iorirhima|HLO=Hlotvir}}
{{familytree | | |!| | | | |,|-|-|^|.| | | | | | |!| | | |!| | | | | | | |!|}}
{{familytree | |QQQ| | |DON| |CUI| | | | |DUF| |THO| | | | | |SIG|QQQ=?|DON=Donnchadh|CUI=Cuileann|DUF=Dufthakr|THO=Thorgrimr|SIG=Signuth digri}}
{{familytree | | |!| | | | |!| | | | | | | | | | |)|-|-|-|.|}}
{{familytree | |CEA| | |GIO| | | | | | | | |VIL| |ASK|CEA=Ceallach|GIO=[[Gilla Pátraic mac Donnchada|Giolla Phádraig]]|VIL=Vilbadr|ASK=Askell hnokhan|}}
{{familytree | | | | | | | |!| | | | | | | | | | |)|-|-|-|.|}}
{{familytree | | | | | | |MHI| | | | | | | | |BJK| |BJN|MHI=''[[Mhic Giolla Phádraig]]''|BJK=Bjollok|BJN=Bjolan}}
{{familytree/end}}

* Rafarta&lt;ref&gt;{{cite book|title=Njal's Saga|author=Hollander, L.M.|date=1997|publisher=Wordsworth Editions, Limited|isbn=9781853267857|url=https://books.google.com/books?id=Wbzz-pVXeh4C&amp;pg=PA223|page=223|accessdate=9 January 2017}}&lt;/ref&gt;&lt;ref &gt;{{lua idirlín |url = http://www.ellipsis.cx/~liana/names/drafts/irish-norse.html |foilsitheoir = ellipsis.cx |teideal = Old Norse Forms of Early Irish Names |dátarochtana = 9ú Eanáir 2017}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==
* [[Dál Birn|Dál Bhirn]]
* [[Annála Easpacha na hÉireann]]
* [[Osraí]]
* [[Ríthe na nOsraí]]
* [[Mhic Giolla Phádraig]]

== Foinsí ==
* [[Corpus of Electronic Texts]]
** [[Annála Uladh]]
** [[Chronicon Scotorum]]
** [[Annála Inis Faithlinn]]
** [[Annála Easpacha na hÉireann]]
** [[Annála na gCeithre Máistrí]]
* {{
cite book |
last = Anderson |
first = Alan Orr |
authorlink = Alan Orr Anderson |
title = Early Sources of Scottish History A.D. 500 to 1286 |
volume = I |
year =  |
edition = 1990 athbhreithnithe |
publisher = Paul Watkins |
location = Stamford |
isbn = 1-871615-03-8
}}
* {{
cite book |
last = Byrne |
first = Francis John |
authorlink = Francis John Byrne |
title = Irish Kings and High-Kings |
publisher = Batsford |
location = Londain |
year =  1987 |
isbn = 0-7134-5882-8
}}
* {{
cite book |
editor-last = Ó Cróinín |
editor-first = Dáibhí |
title = Prehistoric and Early Ireland |
volume = I |
series = A New History of Ireland |
last = Byrne |
first = Francis John |
contribution = The Viking Age |
pages = 609–631 |
publisher = Oxford University Press |
location = Oxford |
year = 2005 |
isbn = 978-0-19-922665-8
}}
* {{
cite book|
last = Charles-Edwards |
first = T. M. |
title = Early Christian Ireland |
publisher = Cambridge University Press |
location = Cambridge |
isbn = 0-521-36395-0 |
year = 2000
}}
* {{
lua idirlín |
url = http://www.oxforddnb.com/view/article/50110 |
work = Feidlimid mac Crimthainn (''d''. 847) |
sloinne = Bracken |
ainm = Damian |
teideal = Oxford Dictionary of National Biography |
bliain = 2004 |
suíomh = Oxford |
doi = 10.1093/ref:odnb/50110 |
dátarochtana = 25ú Deireadh Fómhair 2007
}}
* {{
lua idirlín |
url = http://www.oxforddnb.com/view/article/17770 |
work = Máel Sechnaill mac Máele Ruanaid (''d''. 862) |
sloinne = Charles-Edwards |
ainm = T. M. |
teideal = Oxford Dictionary of National Biography |
suíomh = Oxford |
bliain = 2004 |
doi = 10.1093/ref:odnb/17770 |
dátarochtana = 15ú Feabhra 2007
}}
* {{
lua idirlín |
url = http://www.oxforddnb.com/view/article/49261 |
work = Ívarr (''d''. 873) |
sloinne = Costambeys |
ainm = Marios |
teideal = Oxford Dictionary of National Biography |
bliain = 2004 |
suíomh = Oxford |
doi = 10.1093/ref:odnb/49261 |
dátarochtana = 22ú Deireadh Fómhair 2007
}}
* {{
lua idirlín |
url = http://www.oxforddnb.com/view/article/50117 |
work = Flann Sinna (847/8–916) |
sloinne = Doherty |
ainm = Charles |
teideal = Oxford Dictionary of National Biography |
bliain = 2004 |
suíomh = Oxford |
doi = 10.1093/ref:odnb/50117 |
dátarochtana = 15ú Feabhra 2007
}}
* {{
lua idirlín |
url = http://www.oxforddnb.com/view/article/50072 |
work = Áed mac Néill (''d''. 879) |
sloinne = Hudson |
ainm = Benjamin |
teideal = Oxford Dictionary of National Biography |
bliain = 2004 |
suíomh = Oxford |
doi = 10.1093/ref:odnb/50072 |
dátarochtana = 15ú Feabhra 2007
}}
* {{
lua idirlín |
url = http://www.oxforddnb.com/view/article/4972 |
work = Cerball mac Dúngaile (''d''. 888) |
sloinne = Hudson |
ainm = Benjamin|
teideal = Oxford Dictionary of National Biography |
suíomh = Oxford |
bliain = 2004 |
doi = 10.1093/ref:odnb/4972 |
dátarochtana = 20ú Lúnasa 2007
}}
* {{
lua idirlín |
url = http://www.oxforddnb.com/view/article/49263 |
work = Óláf the White (''fl''. 853–871) |
sloinne = Hudson |
ainm = Benjamin |
teideal = Oxford Dictionary of National Biography |
suíomh = Oxford |
bliain = 2004 |
doi = 10.1093/ref:odnb/49263 |
dátarochtana = 25ú Deireadh Fómhair 2007
}}
* {{
cite book |
last = Downham |
first = Clare |
title = The career of Cearbhall of Osraige |
year = 2004 |
journal = Ossory, Laois and Leinster |
volume = 1 |
pages = 1–18 |
issn = 1649-4938
}}
* {{
cite book |
last = Downham |
first = Clare |
title = Viking Kings of Britain and Ireland: The Dynasty of Ívarr to A.D. 1014 |
location = Dún Éadain |
publisher = Dunedin |
year = 2007 |
isbn = 978-1-903765-89-0
}}
* {{
cite book |
editor-last = Duffy |
editor-first = Seán |
title = Atlas of Irish History |
publisher = Gill and Macmillan |
location = Baile Átha Cliath |
year = 1997 |
isbn = 0-7171-3093-2 |
url-access = registration |
url = https://archive.org/details/atlasofirishhist00sean_0
}}
* {{
cite book |
editor-last = Ó Cróinín |
editor-first = Dáibhí |
title = Prehistoric and Early Ireland |
volume = I |
series = A New History of Ireland |
last = Flanagan |
first = M. T. |
contribution = High-kings with opposition, 1072–1166 |
pages = 899–933 |
publisher = Oxford University Press |
location = Oxford |
year = 2005 |
isbn = 978-0-19-922665-8
}}
* {{
cite book |
last = Hudson |
first = Benjamin T. |
title = The Prophecy of Berchán: Irish and Scottish High-Kings of the Early Middle Ages | url = https://archive.org/details/prophecyofbercha0000huds |
publisher = Greenwood |
location = Londain |
year = 1996 |
isbn = 0-313-29567-0
}}
* {{
cite book |
last = Mac Niocaill |
first = Gearóid |
title = Ireland before the Vikings |
volume = 1 |
series = The Gill History of Ireland |
location = Baile Átha Cliath |
publisher = Gill &amp; Macmillan |
year = 1972 |
isbn = 0-7171-0558-X
}}
* {{
cite book |
editor-last = Ó Cróinín |
editor-first = Dáibhí |
title = Prehistoric and Early Ireland |
volume = I |
series = A New History of Ireland |
last = Ó Corráin |
first = Donnchadh |
contribution = Ireland ''c''.800: aspects of society |
pages = 549–608 |
publisher = Oxford University Press |
location = Oxford |
year = 2005 |
isbn = 978-0-19-922665-8
}}
* {{
cite book |
last = Ó Corráin |
first = Donnchadh |
title = Ireland before the Normans |
volume = 2 |
series = The Gill History of Ireland |
location = Baile Átha Cliath |
publisher = Gill &amp; Macmillan |
year = 1972 |
isbn = 0-7171-0559-8
}}
* {{
cite book |
last = Ó Corráin |
first = Donnchadh |
contribution = Ireland, Wales, Man and the Hebrides |
editor-last = Sawyer |
editor-first = Peter |
title = The Oxford Illustrated History of the Vikings | url = https://archive.org/details/oxfordillustrate00sawy |
year = 1997 |
location = Oxford |
publisher = Oxford University Press |
isbn = 0-19-285434-8 | pages = [https://archive.org/details/oxfordillustrate00sawy/page/83 83]–109
}}
* {{
cite book |
last = Ó Corráin |
first = Donnchadh |
title = The Vikings in Scotland and Ireland in the Ninth Century |
journal = Peritia |
volume = 12 |
pages = 296–339 |
url = http://www.ucc.ie/celt/Vikings%20in%20Scotland%20and%20Ireland.pdf |
year = 1998 |
accessdate = 1d Nollaig 2007 |
isbn = 2-503-50624-0 |
publisher = Brepols |
location = an Bheilg |
doi = 10.1484/J.Peri.3.334
}}
* {{
cite book |
last = Ó Corráin |
first = Donnchadh |
contribution = Viking Ireland – Afterthoughts |
editor-last = Clarke |
editor2-last = Ní Mhaonaigh |
editor3-last = Ó Floinn |
title = Ireland and Scandinavia in the early Viking age |
pages = 421–452 |
publisher = Four Courts |
location = Baile Átha Cliath |
year = 1998 |
isbn = 1-85182-235-6 |
url = http://www.ucc.ie/celt/Viking%20Ireland%20Afterthoughts.pdf |
accessdate = 20ú Lúnasa 2007
}}
* {{
cite book |
last = Ó Cróinín |
first = Dáibhí |
title = Early Medieval Ireland: 400–1200 |
publisher = Longman |
location = Londain |
year = 1995 |
isbn = 0-582-01565-0
}}
* {{cite book |
last = Radner |
first = Joan N. |
title = Writing history: Early Irish historiography and the significance of form |
journal = Celtica |
volume = 23 |
year = 1999 |
pages = 312–325 |
url = http://www.celt.dias.ie/publications/celtica/c23/c23-312.pdf |
accessdate = 20ú Lúnasa 2007 |
isbn = 1-85500-190-X |
publisher = School of Celtic Studies, Dublin Inst. for Advanced Studies |
location = Baile Átha Cliath |
archive-url = https://web.archive.org/web/20090509102036/http://www.celt.dias.ie/publications/celtica/c23/c23-312.pdf |
archive-date = 9ú Bealtaine 2009 |
url-status = dead }} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20090509102036/http://www.celt.dias.ie/publications/celtica/c23/c23-312.pdf |date=2009-05-09 }}
* {{
cite book |
last = Woolf |
first = Alex |
author-link = Alex Woolf |
volume = 2 |
title = From Pictland to Alba, 789–1070 |
year = 2007 |
series = The New Edinburgh History of Scotland |
publisher = Edinburgh University Press |
location = Dún Éadain |
isbn = 978-0-7486-1234-5
}}

== Naisc sheachtracha ==
* [http://celt.ucc.ie/index.html CELT]: [[Corpus of Electronic Texts]].
* [http://www.snerpa.is/net/snorri/landnama.htm The Landnámabók] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20161210191901/http://www.snerpa.is/net/snorri/landnama.htm |date=2016-12-10 }} ([https://web.archive.org/web/20060907021536/http://www.northvegr.org/lore/landnamabok/index.php translated] at [https://web.archive.org/web/20100324203116/http://www.northvegr.org/main.php Northvegr])
* [https://s-media-cache-ak0.pinimg.com/originals/b4/04/79/b404790f06360fc57a7fdbba6656a373.jpg New Headstone carved for King Cerball]
* [http://www.mbl.is/greinasafn/grein/228491/ &quot;''Eru Íslendingar komnir af Kjarval Írakonungi?''&quot; (Icelandic article on Cerball's descendants)]
* [https://www.fitzpatricksociety.com/history/ Cerball's graveslab] at The Fitzpatrick Society

== Tagairtí ==
{{reflist|2}}


{{s-start}}
{{succession box |
  teideal = [[Ríthe na nOsraí|Rí na nOsraí]] |
  roimh = [[Dúngal mac Fergaile]] |
  tar éis = [[Riagan mac Dúnlainge]] |
  bliain = 842–888
}}
{{s-end}}

{{DEFAULTSORT:Cerball Mac Dunlainge}}
[[Catagóir:Ríthe na nOsraí]]
[[Catagóir:Mhic Giolla Phádraig]]</text>
      <sha1>150hv95w2dmmfuh4dynuro3c8gddwc3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Bradán feasa</title>
    <ns>0</ns>
    <id>97058</id>
    <revision>
      <id>1318042</id>
      <parentid>1275707</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T20:46:27Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1318042</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8798" sha1="tpac70i6qzmmpz9peze72wz14b6s6ty" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Carachtar}}

Feictear an '''bradán feasa'''&lt;ref name='NEID'&gt;{{Cite web-en|url=https://www.focloir.ie/ga/dictionary/ei/salmon%20of%20knowledge|title=salmon of knowledge — Aistriúchán Gaeilge ar salmon of knowledge (An Foclóir Nua Béarla-Gaeilge)|editor=[[Pádraig Ó Mianáin]], eag.|year=2020|publisher=[[An Gúm]]|location=[[Baile Átha Cliath]]|isbn=978-0320034510|access-date=2024-01-26|language=ga}}&lt;/ref&gt; ('''eo feasa''' agus '''eo fis'''&lt;ref name='FGB'&gt;{{Cite web-en|url=https://www.teanglann.ie/ga/fgb/eo%20fis|title=Foclóir Gaeilge-Béarla (Ó Dónaill): eo fis|editor=[[Niall Ó Dónaill]], eag.|year=1977|publisher=[[An Gúm]]|location=[[Baile Átha Cliath]]|isbn=978-1857910384|access-date=2024-01-26|language=ga|work=Teanglann.ie}}&lt;/ref&gt; freisin) i sraith [[Miotaseolaíocht na nGael|seanscéalta]] na nGael, [[an Fhiannaíocht]], go háirithe an scéal maidir le [[Fionn mac Cumhaill]] agus a mhúinteoir,  [[Finn Eces|Finnéagas]].  Aithnítear é scaití le [[Fintán mac Bóchra|Fiontán mac Bóchra]], &quot;an Saol&quot;, a athraíodh tráth i riocht bhradáin.

== An Fhiannaíocht==
Feictear scéal an bhradáin fheasa go suntasach i ''[[Macgnímartha Finn]]'', a insíonn eachtraí [[Fionn mac Cumhaill|Fhionn mhic Cumhaill]] agus é óg.  De réir an scéil, d'ith [[bradán]] coitianta naoi g[[collchnó]] a bhí tar éis i ''d[[Tobar Segais]]'' tite, agus mar thoradh, fuair sé eolas an domhain go léir.  Bronnfaí ar an gcéad duine a d'íosfadh an feoil an t-eolas úd dá réir sin.&lt;ref&gt;{{
lua idirlín |
author= SEANETTA, ssm67alba |
url = https://www.atlasobscura.com/places/salmon-of-knowledge#:~:text=%E2%80%9CThe%20Big%20Fish%2C%E2%80%9D%20also,Lagan%20in%20Donegall%20Quay%2C%20Belfast. |
teideal = The Big Fish |
publisher = Atlas Obscura |
dátarochtana = 21d Meitheamh 2020
}}&lt;/ref&gt;

Bhí an [[file]], [[Finn Eces|Finnéigeas]], i gcaitheamh seacht mbliana ag iarraidh breith ar an mbradán.  Faoi dheireadh, rug sé air, agus thug d'Fhionn mac [[Cumall|Cumhaill]] chun é a réitiú, ach gan é a ithe ar ór ná ar airgead.  Agus é á réitiú, dhóigh sé é féin nuair a chuir sé a ordóg ar an iasc chun go bhfeice sé an raibh sé réidh.  Dhiúl Fionn a ordóg dhóite chun an phian a mhaolú.  Nuair a thóg sé an t-iasc chuig a mháistir, chonaic Finnéigeas an eagna ina shúile aige.  D'fhiafraigh Finnéigeas d'Fhionn dá n-íosfadh sé cuid den bhradán.  Dúirt an macaomh mar ith, ach mhínigh sé céard a tharla.  Thuig Finnéigeas ansin go raibh fios an bhradáin faighte aige.

Le linn a shaoil, bhí Fionn in ann leas a bhaint as an eolas úd, ach amháin dó greim a bhaint ar a ordóg.  Thug an t-eolas cuidiú d'Fhionn éirí ina cheannaire [[Fianna|na bhFiann]].&lt;ref&gt;{{
cite book |
url = https://books.google.com/books?id=Bvkq9UZUVkQC&amp;pg=180 |
title = The Boyish Exploits of Finn |
author = Kuno Meyer |
date = 1904 |
publisher = Acadamh Ríoga na hÉireann |
pages = 185–186
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{
lua idirlín |
teideal = The Boyhood Deeds of Fionn mac Cumhaill |
url = http://www.maryjones.us/ctexts/f02.html|
dátarochtana = 2021-01-05 |
suíomh = www.maryjones.us
}}&lt;/ref&gt;

== Miotais ghaolmhara ==
I miotais na nGael, tá roinnt pearsana dúchasacha ann a sheasann do shean-aois agus eolas ársa, a deirtear gur ghlacadar riocht bradáin, is suntasaí san áireamh [[Fintán mac Bóchra|Fiontán mac Bóchra]] agus [[Tuan mac Cairill]].
&lt;!-- ní a bhuí don bhradán...
''I [[Miotaseolaíocht na mBreatnach]], insítear in [[Hanes Taliesin]] (16ú haois) conas a fuair [[Taliesin]] a chuid eagna,&lt;ref&gt;{{
lua idirlín |
url = https://www.bbc.co.uk/wales/history/sites/themes/society/myths_taliesin.shtml |
archive-date = 2004 |
teideal = The life of Taliesin the bard |
publisher = BBC Wales |
dátarochtana = 18ú Meitheamh 2020
}}&lt;/ref&gt; that also involves the element of shape-shifting into the form of a fish, resp., an otter.--&gt;

I [[miotaseolaíocht na hÍoslainne]], feictear arís roinnt móitífeanna sa sága ''[[Volsunga Saga]]'' (13ú haois).  Ar son a dhearthár [[Regin]], maraíonn [[Sigurd]] [[Fafnir]] agus réitíonn sé a chroí.  Is é Sigurd áfach an chéad duine a bhlaiseann an croí, agus dá bharr baineann sé eolas chaint na n-éan amach.&lt;!-- A  [[Odin]], [[Loki]], and [[Hœnir]] slew an [[otter]] that they later found to be the son of the dwarf [[Hreidmar]]. The treasure Hreidmar was receiving as ransom was then protected by his son [[Fafnir]], who took the shape of a serpent or dragon. On behalf of his brother [[Regin]], Fafnir was later slain by [[Sigurd]]. Regin asked Sigurd to cook Fafnir's heart for him to eat, but, like Fionn, Sigurd tasted it and gained the knowledge of the speech of birds. Thus he learnt about Regin's treachery and confronted him.--&gt;&lt;ref&gt;{{
cite book |
last=Raszmann|
first=August|
url=https://books.google.com/books?id=4grQAAAAMAAJ&amp;q=niflungensage&amp;pg=PA1|
title=Bd. Die Sage von den Wölsungen und Niflungen in der Edda und Wölsungasaga|
date=1863|
publisher=C. Rümpler|
language=de
}}&lt;/ref&gt;  Sa chaoi céanna, insítear i [[Saxo Grammaticus]]&lt;ref&gt;[[Gesta Danorum]], V.2.6-V.2.8, 12th c.&lt;/ref&gt; conas a bhaineann Eric deisbhéalaí agus gaois amach agus stobhach nathrach réitithe ag a leas-mháthair [[Kraka]] dá leasdeartháir Roller ite aige.&lt;ref&gt;{{
cite book|
last=Saxo (Grammaticus)|
url=https://books.google.com/books?id=67K6BwAAQBAJ&amp;q=eloqu&amp;pg=PA269|title=Gesta Danorum|
date=2015|
publisher=Clarendon Press|
isbn=978-0-19-820523-4|
language=en
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{
lua idirlín |
teideal = Erläuterungen zu den ersten neun Büchern der Dänischen Geschichte des Saxo Grammaticus Teil I Bücher I-V – Wikisource |
url = https://de.m.wikisource.org/wiki/Erl%C3%A4uterungen_zu_den_ersten_neun_B%C3%BCchern_der_D%C3%A4nischen_Geschichte_des_Saxo_Grammaticus_Teil_I_B%C3%BCcher_I-V |
dátarochtana = 2020-07-06 |
suíomh = de.m.wikisource.org
}}&lt;/ref&gt;

Is móitíf cáiliúil é seo i measc síscéalta na hEorpach agus iad ionann é agus cineál [[Aarne–Thompson–Uther Index|Aarne–Thompson]] 673,&lt;ref&gt;[[Grimms' Fairy Tales]] 17, féach [[The White Snake]]&lt;/ref&gt; faighte go minic i lár agus Oirthear na hEorpach, ach i dteannta sin san Alba, in Éirinn, i gCríoch Lochlann, i dtíortha Bailteacha agus scaití lasmuigh den Eoraip.&lt;ref&gt;{{
cite book|
last=Ranke|
first=Kurt|
url=https://books.google.com/books?id=l1hQZnGGXLMC&amp;q=sprache+der+tiere+aarne+schlange&amp;pg=PT338|
title=Enzyklopädie des Märchens: Suchen-Verführung|
date=2010|
publisher=Walter de Gruyter|
isbn=978-3-11-023767-2|
pages=647|
language=de}}&lt;/ref&gt;  I nÉirinn and, tír gan nathair ar bith, is amhlaidh gur cuireadh bradán ann ina hionad.

== Cultúr na ndaoine ==
Feictear an bradán feasa ar feadh scaithimh sa scannán 1973, ''[[The Wicker Man]]''.  Agus Sergeant Neil Howie ag cuardach cailín sa bhaile, osclaíonn sé cófra agus feiceann sé feisteas éisc ann.  Deir fear an tí gur leis féin an feisteas agus gur bradán feasa é.

[[File:Scales on the Big Fish - geograph.org.uk - 504156.jpg|thumb|right|Gar-amhairc de lanna ar dealbh ''[[The Big Fish]]'' nó ''Bradán Feasa'' i m[[Béal Feirste]]]]

Sa bhliain 1999, chun teacht ar ais na n-iasc chuig [[Abhainn an Lagáin]] a cheiliúradh, rinne cathair [[Béal Feirste|Bhéal Feirste]] dealbh a chruthú darb ainm ''The Salmon of Knowledge'', ach ar a nglaoitear i measc na ndaoine ''[[The Big Fish]]''.&lt;ref name=&quot;Arts Council of Northern Ireland&quot;&gt;{{lua idirlín |
url = http://www.artscouncil-ni.org/publicart/tour/tour13.htm |
url-status = dead |
archive-url = https://web.archive.org/web/20030122071407/http://www.artscouncil-ni.org/publicart/tour/tour13.htm |
dátarochtana = 22 January 2003 |
teideal = The Big Fish |
work = Guide to Public Art |
publisher = Arts Council of Northern Ireland |
archivedate = 22 Eanáir 2003 |
archiveurl = https://web.archive.org/web/20030122071407/http://www.artscouncil-ni.org/publicart/tour/tour13.htm }}&lt;/ref&gt;  Ar gach lann, tá scéal as stair Bhéal Feirste.  Más fíor an béaloideas, is féidir éirí eagnach ach an dealbh a phógadh.

== Foinsí ==
* ''[http://www.luminarium.org/mythology/ireland/finnboyhood.htm The boyhood of Fin mac Cumhal] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110927045738/http://www.luminarium.org/mythology/ireland/finnboyhood.htm |date=2011-09-27 }}'', T. W. Rolleston (eag.), ''The High Deeds of Finn and other Bardic Romances of Ancient Ireland'', [[G. G. Harrap &amp; Co.]], 1910, ll.&amp;nbsp;106–115.
* ''[https://web.archive.org/web/20081205064444/http://www.celtic.org/salmonofknowledge.html The Salmon of Knowledge]'', celtic.org.
* ''[http://www.maryjones.us/ctexts/f02.html The Boyhood Deeds of Finn mac Cumhaill]'', maryjones

==Tagairtí==
{{reflist}}

{{DEFAULTSORT:Bradan Feasa}}
[[Catagóir:An Fhiannaíocht]]</text>
      <sha1>tpac70i6qzmmpz9peze72wz14b6s6ty</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Daniel Kritenbrink</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101342</id>
    <revision>
      <id>1318071</id>
      <parentid>1243908</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T06:20:58Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1318071</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2465" sha1="bcp1ktszn6qz7oezb984sv8aczpe1ma" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is taidhleoir Meiriceánach é '''Daniel Joseph Kritenbrink'''&lt;ref&gt;PN1085 — Foreign Service. https://www.congress.gov/nomination/114th-congress/1085&lt;/ref&gt; a bhí ina Rúnaí Cúnta Stáit do Ghnóthaí na hÁise Thoir agus an Aigéin Chiúin ó Mheán Fómhair 2021 i leith. Roimhe seo bhí sé ina Ambasadóir na Stát Aontaithe go [[Vítneam]] ó 2017 go 2021.

== Oideachas ==
D’fhreastail Kritenbrink ar Ardscoil Ashland-Greenwood, [[Nebraska]], sular ghnóthaigh sé Baitsiléir Ealaíon san [[eolaíocht pholaitiúil]] ó Ollscoil Nebraska ag Kearney agus Máistir Ealaíon ó Ollscoil Virginia.&lt;ref&gt;&quot;U.S. Ambassador to Vietnam: Who Is Dan Kritenbrink?&quot;http://www.allgov.com/news?news=860289}&lt;/ref&gt;

== Gairmréim ==
Tá Kritenbrink ina bhall de Sheirbhís Eachtrach na Stát Aontaithe ó 1994 agus bhí poist shinsearacha aige sa Roinn Stáit agus i gComhairle Slándála Náisiúnta na Stát Aontaithe.&lt;ref&gt;&quot;The Leaderboard: Daniel J. Kritenbrink&quot;[https://web.archive.org/web/20190427002053/https://www.cogitasia.com/the-leaderboard-daniel-j-kritenbrink/#selection-839.21-839.59]&lt;/ref&gt;

Chríochnaigh sé go leor turais thar lear i [[Béising|mBéising]], i [[Tōkyō|dTóiceo]], i [[Sapporo]] agus [[Cathair Chuáit|i gCathair Chuáit]] . I measc a thascanna in Washington bhí sé ina Chúntóir Foirne don Rúnaí Cúnta Stáit do Ghnóthaí an Neasoirthear agus ina Stiúrthóir Oifig Gnóthaí na Síne agus na Mongóile ag an Roinn Stáit. D’fhóin sé ansin mar Leas-Cheann Misean ag Ambasáid na SA i mBéising ó 2013 go 2015, agus ina Stiúrthóir Sinsearach um Ghnóthaí na hÁise ag an gComhairle Slándála Náisiúnta ó 2015 go 2017.&lt;ref&gt;&quot;Daniel J. Kritenbrink &quot; [https://www.state.gov/biographies/daniel-j-kritenbrink/|teanga=en-US]&lt;/ref&gt;

==Naisc sheachtracha==
*&quot;Ambassador Daniel Kritenbrink warns security pact presents ‘potential regional security implications&quot;[https://www.theguardian.com/world/2022/apr/26/us-wont-rule-out-military-action-if-china-establishes-base-in-solomon-islands]

== Tagairtí ==
{{Reflist}}


{{DEFAULTSORT:Kritenbrink, Daniel}}
[[Catagóir:Rúnaithe Stáit Cúnta do Ghnóthaí na hÁise Thoir agus an Aigéin Chiúin]]
[[Catagóir:Ambasadóirí na Stát Aontaithe go Vítneam]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Pearsanra de chuid Sheirbhísí Eachtracha na Stát Aontaithe]]
[[Catagóir:Alumni Ollscoil Virginia]]
[[Catagóir:taidhleoirí Meiriceánacha an 21ú haois]]</text>
      <sha1>bcp1ktszn6qz7oezb984sv8aczpe1ma</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Buachaill an Ghúna</title>
    <ns>0</ns>
    <id>101462</id>
    <revision>
      <id>1318050</id>
      <parentid>1133198</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T21:24:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1318050</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1386" sha1="ik4dbtw6o978if6nfpx0g9qliaiq2y8" xml:space="preserve">{{teideal iodálach}}  
{{WD Bosca Sonraí Leabhar}}

Is leabhar do pháistí de chuid [[David Walliams|David Walliam]]&lt;nowiki/&gt;s é '''Buachaill an Ghúna'''.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.futafata.ie/Buachaill-an-Ghuna-David-Walliams-Boy-in-the-dress|teideal=Buachaill an Ghúna|dáta=2008 {{en}}  2022 {{ga}}|teanga=ga|work=www.futafata.ie   {{ISBN|9781910945766}}|dátarochtana=2022-05-06|archivedate=2022-06-13|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220613042542/https://www.futafata.ie/Buachaill-an-Ghuna-David-Walliams-Boy-in-the-dress}}&lt;/ref&gt;

[[Íomhá:David Walliams (6745348487).jpg|mion|clé]]D'aistrigh Máirín Ní Mhárta é go Gaeilge agus d'fholisigh [[Futa Fata]] é sa bhliain 2022 (thosaigh sí ag aistriú leabhar do pháistí go Gaeilge sa bhliain 2011). 

Is é Quentin Blake an maisitheoir ar an leagan Béarla agus Gaeilge den leabhar. Rinne sé an maisiú ar leabhair Roald Dahl chomh maith.

=== Cur síos ===
Tá cónaí ar Dennis i dteach leadránach ar shráid leadránach i mbaile leadránach. Ach tá sé ar tí teacht ar bhealach iontach leis an saol a dhéanamh níos spleodraí agus níos spraíúla – agus níl le déanamh aige ach a intinn a oscailt.

== Féach freisin ==

* [[David Walliams]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{síol-leabhar}}

[[Catagóir:David Walliams]]
[[Catagóir:Leabhair do pháistí]]
[[Catagóir:Leabhair Ghaeilge]]</text>
      <sha1>ik4dbtw6o978if6nfpx0g9qliaiq2y8</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Trasinscneach</title>
    <ns>0</ns>
    <id>107855</id>
    <revision>
      <id>1318015</id>
      <parentid>1274636</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T15:01:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amy Uí Ríordáin</username>
        <id>57269</id>
      </contributor>
      <comment>curtha leis - níos mo eolais agus foinsi</comment>
      <origin>1318015</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2895" sha1="ebyzkz6m6jt5waojc4fgxiul1dgxfiw" xml:space="preserve">[[Íomhá:Transgender Pride flag.svg|mion|Bratach trasinscneach]]
Duine nach bhfuil a f(h)éiniúlacht inscne ag teacht leis an gceann a tugadh dó/di nuair a rugadh é/í is ea '''duine trasinscneach''' nó '''duine trasach.''' Úsáidtear an téarma ''trasinscneach'' freisin mar théarma coiméadach a chuimsíonn raon leathan féiniúlachtaí inscne.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/do-you-know-the-irish-for-transgender-1.3435272|teideal=Do you know the Irish for transgender?|work=The Irish Times|dáta=2018-03-21|dátarochtana=2025-04-19|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Téarmaíocht ==
In 2018, d'fhoilsigh Aontas na Mac Léinn in Éirinn (USI), i gcomhar le BelonG To Youth Services agus Líonra na hÉireann um Chomhionannas Trasinscne (TENI), ''An Foclóir Aiteach'' — cnuasach de bhreis is 100 téarma Gaeilge a bhaineann le sainaithint LADTAI+. Áirítear sa fhoclóir téarmaí ar nós ''trasinscneach'' (transgender), ''gan inscne'' (agender), ''dá-inscneach'' (bigender), agus ''neamh-dhénártha'' (non-binary).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/do-you-know-the-irish-for-transgender-1.3435272|teideal=Do you know the Irish for transgender?|work=The Irish Times|dáta=2018-03-21|dátarochtana=2025-04-19|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishexaminer.com/news/arid-30833596.html|teideal=Queer dictionary for Irish language launched translating words like transgender, bigender and genderqueer|work=Irish Examiner|dáta=2018-03-21|dátarochtana=2025-04-19|language=en}}&lt;/ref&gt;

Míníonn Darach Ó Séaghdha in ''The Journal'' go dtagann an réimír ''tras-'' ón bhfocal ''trasna'', a chiallaíonn ''dul anonn''. Mar sin, ciallaíonn ''tras'' an rud céanna le ''trans'' i mBéarla. Is é ''fear tras'' an Ghaeilge ar ''trans man'' agus is í ''bean thras'' an Ghaeilge ar ''trans woman''.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.thejournal.ie/readme/the-irish-for-gender-lgbt-and-transitioning-4460195-Jan2019/|teideal=The Irish For: Gender, LGBT and transitioning|work=The Journal|dáta=2019-01-27|dátarochtana=2025-04-19|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Sláinte in Éirinn ==
Tá cúram sláinte do dhaoine trasinscneacha in Éirinn i measc na gceann is measa san Aontas Eorpach. De réir staidéir a rinne Transgender Europe (TGEU) in 2022, fuair Éire aon phointe amháin as dháréag sa mheastóireacht, rud a d'fhág í ag bun an liosta i measc na 27 stát a ndearnadh measúnú orthu. Is í an fhadhb is mó ná an t-am feithimh — idir dhá bhliain go leith agus deich mbliana — le coinne a fháil le speisialtóir cúraim sláinte trasinscnigh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://gcn.ie/ireland-worst-eu-trans-healthcare/|teideal=Ireland ranks worst in EU for Trans healthcare|údar=Intern GCN|dáta=2022-11-01|language=en|work=GCN|dátarochtana=2026-06-19}}&lt;/ref&gt;

=== Tagairtí ===</text>
      <sha1>ebyzkz6m6jt5waojc4fgxiul1dgxfiw</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1318038</id>
      <parentid>1318015</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T18:54:53Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Amy Uí Ríordáin</username>
        <id>57269</id>
      </contributor>
      <comment>níos mós curtha leis agus cúpla nasic déanta</comment>
      <origin>1318038</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5829" sha1="lhm7pwppzddjw790cbukp6121983x9y" xml:space="preserve">[[Íomhá:Transgender Pride flag.svg|mion|Bratach trasinscneach]]
Duine nach bhfuil a bhféiniúlacht inscne ag teacht leis an gceann a tugadh dóibh nuair a rugadh iad is ea '''duine trasinscneach''' nó '''duine tras'''. Úsáidtear an téarma freisin mar théarma coiméadach a chuimsíonn raon leathan féiniúlachtaí inscne.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/do-you-know-the-irish-for-transgender-1.3435272|teideal=Do you know the Irish for transgender?|work=The Irish Times|dáta=2018-03-21|dátarochtana=2025-04-19|language=en}}&lt;/ref&gt; Is é ''[[cisinscneach]]'' a mhalairt, ar duine é nó í a bhfuil a bhféiniúlacht inscne ag teacht leis an gceann a tugadh dóibh ag breith.

== Téarmaíocht ==
I 2018, d'fhoilsigh Aontas na Mac Léinn in Éirinn (USI), i gcomhar le BelonG To Youth Services agus Líonra na hÉireann um Chomhionannas Trasinscne (TENI), ''An Foclóir Aiteach'' - cnuasach de bhreis is 100 téarma Gaeilge a bhaineann le sainaithint [[LADT|LADTAI+]]. Áirítear san fhoclóir téarmaí ar nós ''trasinscneach'' (transgender), ''[[gan inscne]]'' (agender), ''[[dá-inscneach]]'' (bigender), agus ''[[neamh-dhénártha]]'' (non-binary).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/news/ireland/irish-news/do-you-know-the-irish-for-transgender-1.3435272|teideal=Do you know the Irish for transgender?|work=The Irish Times|dáta=2018-03-21|dátarochtana=2025-04-19|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.irishexaminer.com/news/arid-30833596.html|teideal=Queer dictionary for Irish language launched|work=Irish Examiner|dáta=2018-03-21|dátarochtana=2025-04-19|language=en}}&lt;/ref&gt;

Míníonn [[Darach Ó Séaghdha]] go dtagann an réimír ''tras-'' ón bhfocal ''trasna'', a chiallaíonn dul anonn nó dul thar. Is é ''fear tras'' an Ghaeilge ar ''trans man'' agus is í ''bean thras'' an Ghaeilge ar ''trans woman''.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.thejournal.ie/readme/the-irish-for-gender-lgbt-and-transitioning-4460195-Jan2019/|teideal=The Irish For: Gender, LGBT and transitioning|work=The Journal|dáta=2019-01-27|dátarochtana=2025-04-19|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Sláinte in Éirinn ==
De réir staidéir a rinne Transgender Europe (TGEU) in 2022, fuair Éire aon phointe amháin as dáréag sa mheastóireacht ar chúram sláinte trasinscneach san Aontas Eorpach, rud a d'fhág í ag bun an liosta i measc na 27 stát a ndearnadh measúnú orthu. Bhain an mheastóireacht le cúig ghné dhéag, lena n-áirítear cineál cúraim, riachtanas diagnóise síciatrach, agus amanna feithimh. Ba é an t-am feithimh an ghné ba mheasa d'Éirinn — d'fhéadfadh othar fanacht idir dhá bhliain go leith agus deich mbliana le coinne le speisialtóir.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://gcn.ie/ireland-worst-eu-trans-healthcare/|teideal=Ireland ranks worst in EU for Trans healthcare|work=GCN|dáta=2022-11-01|dátarochtana=2025-04-19|language=en}}&lt;/ref&gt; Bhain Málta an chéad áit amach, agus an Spáinn sa dara háit.

I 2021, bunaíodh TranScribe Health, comhghuaillíocht in Éirinn a chuireann ardán ar fáil do dhaoine trasinscneacha chun a gcuid eispéireas le córas sláinte na hÉireann a roinnt go gan ainm. Dúirt TENI go raibh na scéalta a roinneadh ar an ardán ag teacht le tuairiscí a fuair an eagraíocht ón bpobal.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://gcn.ie/transcribe-health-irish-coalition/|teideal=A new Irish story-sharing coalition TranScribe Health launches|work=GCN|dáta=2021-12-21|dátarochtana=2025-04-19|language=en}}&lt;/ref&gt;

== Oideachas in Éirinn ==
In 2023, d'fhoilsigh an Foras Pátrúnachta, i gcomhar le TENI, treoirlínte do scoileanna lán-Ghaeilge maidir le féiniúlacht inscne agus léiriú inscne daltaí. Leagtar amach sna treoirlínte freagrachtaí na scoile, ceisteanna praiticiúla cosúil le háiseanna feistis agus leithris, agus moladh go gcuirfí oideachas ar fáil d'fhoireann agus do dhaltaí. Maonaigh an [[An Chomhairle um Oideachas Gaeltachta &amp; Gaelscolaíochta|Chomhairle um Oideachas Gaeltachta agus Gaelscolaíochta (COGG)]] an togra.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/treoirlinte-maidir-le-feiniulacht-agus-leiriu-inscne-foilsithe-do-scoileanna-lan-ghaeilge/|teideal=Treoirlínte maidir le féiniúlacht agus léiriú inscne foilsithe do scoileanna lán-Ghaeilge|work=Tuairisc.ie|dáta=2023-02-07|dátarochtana=2025-04-19|language=ga}}&lt;/ref&gt;

== Dlí ==
Ar an 16 Aibreán 2025, thug Cúirt Uachtarach na Ríochta Aontaithe breithiúnas&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://supremecourt.uk/uploads/uksc_2024_0042_press_summary_8a42145662.pdf|teideal=Summary|work=supremecourt.uk|dáta=2025-04-16|dátarochtana=2025-04-19|language=en}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.supremecourt.uk/cases/uksc-2024-0042|teideal=For Women Scotland Ltd (Appellant) v The Scottish Ministers (Respondent)|work=supremecourt.uk|dátarochtana=2025-04-19|language=en}}&lt;/ref&gt; ina ndeirtear go mbaineann na téarmaí ''bean'' agus ''gnéas'' le bean bhitheolaíoch agus gnéas bitheolaíoch faoin Acht um Chomhionannas (2010) sa Ríocht Aontaithe. Chuir eagraíochtaí inscne-chriticiúla fáilte roimh an rialú, agus léirigh eagraíochtaí cearta trasinscneacha imní faoi thionchar an bhreithiúnais ar chosaint an phobail trasinscnigh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/19-aibreán-2025-tír-eoghain/id1525428808?i=1000704122467|teideal=Nuacht Mhall (Tír Eoghain)|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=2025-04-19|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2025-04-19}}&lt;/ref&gt; Tháinig an fógairt seo go gairid i ndiaidh céimeanna eile maidir le cearta daoine trasinscneacha sna Stáit Aontaithe agus san Ungáir.

== Féach freisin ==
* [[LADT]]
* [[Cisinscneach]]

== Tagairtí ==
&lt;references responsive=&quot;1&quot;&gt;&lt;/references&gt;

{{Síol-ladt}}
[[Catagóir:LADT]]</text>
      <sha1>lhm7pwppzddjw790cbukp6121983x9y</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Cogadh na gclaimhte gan trua gan taise agus an comhthéacs idirnáisiúnta</title>
    <ns>0</ns>
    <id>110417</id>
    <revision>
      <id>1318068</id>
      <parentid>1276187</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T02:19:59Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1318068</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="25609" sha1="91cz9v2z26lpn6grp0behwacmwtiovw" xml:space="preserve">[[Íomhá:Guterres at the EP (51269512726).jpg|mion|“reilig do pháistí” á déanamh de Gaza : [[António Guterres]], Ard-Rúnaí na Náisiún Aontaithe&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/daoine-a-dtabhairt-amach-as-an-smionagar-i-gconai-reilig-do-phaisti-a-deanamh-de-gaza/|teideal=Daoine á dtabhairt amach as an smionagar i gcónaí, ‘reilig do pháistí’ á déanamh de Gaza|dáta=2023-11-07|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-11-07}}&lt;/ref&gt;]]
[[Íomhá:Joe Biden official portrait 2013.jpg|mion|Dúirt [[Joe Biden]] go raibh sé de cheart ag Iosrael í féin a chosaint.&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Joe Biden le cuairt a thabhairt ar Iosrael amárach|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/1017/1411287-joe-biden-le-cuairt-a-thabhairt-ar-iosrael-amarach/|date=2023-10-17|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;]]
Thosaigh [[Cogadh Iosrael-Gaza|Cogadh Iosrael–Gaza]]  ar an 7 Deireadh Fómhair 2023 agus d'éirigh an comhthéacs idirnáisiúnta níos casta ná riamh.  Tagann na gnásanna ainmnithe conspóid fiú. As [[An Eabhrais|Eabhrais]], tugtar  תגובות בין-לאומיות למלחמת חרבות ברזל ar &quot;[[Cogadh Iosrael-Gaza]]&quot;  nó  &quot;Cogadh na gclaimhte gan trua gan taise&quot;, agus fonn mallaithe [[Díoltas|díoltais]] ar Rialtas na hIosrael ar Hamas srl, rialtas i bhfad amach ar an eite dheis. Rinne [[na Náisiúin Aontaithe]] cáineadh géar ar gach taobh.

== Stáit Aontaithe Mheiriceá ==
I mí Dheireadh Fómhair 2023, d’fhógair [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] a thuilleadh tacaíochta míleata d’Iosrael láithreach bonn&lt;ref&gt;{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/us-news/2024/apr/01/flow-of-arms-from-us-to-israel-continues-despite-ceasefire-abstention|teideal=Why do arms continue to flow from US to Israel despite ceasefire resolution?|údar=Julian Borger|dáta=2024-04-01|language=en-GB|work=The Guardian|dátarochtana=2024-04-03}}&lt;/ref&gt; agus chuir siad le líon na saighdiúirí a bhí acu sa cheantar.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/os-cionn-1100-duine-marbh-sa-choimhlint-idir-hamas-agus-iosrael/|teideal=Os cionn 1,100 duine marbh sa choimhlint idir Hamas agus Iosrael|dáta=2023-10-09|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-11-07}}&lt;/ref&gt;  Dhiúltaigh na Stáit Aontaithe go ngairfí sos comhraic mar, dar leis, nach ndéanfadh a leithéid aon leas d’éinne ach do Hamas, agus nach bhféadfaí bás sibhialtach a sheachaint.&lt;ref name=&quot;:3&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ag-gearu-ar-an-aighneas-idir-iosrael-agus-na-naisiuin-aontaithe-faoi-sharuithe-ar-an-dli-idirnaisiunta/|teideal=Ag géarú ar an aighneas idir Iosrael agus na Náisiúin Aontaithe faoi ‘sháruithe’ ar an dlí idirnáisiúnta|dáta=2023-10-25|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-11-07}}&lt;/ref&gt; Ó thús, dúirt [[Joe Biden]] go raibh sé de cheart ag Iosrael í féin a chosaint.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Maidir le cearta daonna, mhaígh [[Antony Blinken]] ar 16 Deireadh Fómhair, Rúnaí Stáit na Stát Aontaithe, gur shocraigh na Meiriceánaigh agus na hIosraelaigh ar phlean a chur i dtoll a chéile lena chinntiú go dtabharfaí cabhair dhaonnúil do mhuintir Gaza sa dóigh nach mbainfeadh Hamas aon leas as,&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt; rud nár tharla.

Ar an 2 Samhain 2023, d'iarr  Biden sos gearr comhraic a chur i bhfeidhm in Gaza le gur féidir na gialla Iosraelacha atá faoi choinneáil ann ag Hamas a fhuascailt.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Réabadh Gaza: 'beagnach 9,000 duine maraithe, 20,000 gortaithe'|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/1102/1414250-reabadh-gaza-beagnach-9-000-duine-maraithe-20-000-gortaithe/|date=2023-11-02|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;  Ar 3 Samhain, chuir Blinken  in iúl  do na hIosraelaigh an oibleagáid a bhí orthu sibhialtaigh a chosaint.

Ar an 20 Feabhra 2024, den tríú huair, chros na Stáit Aontaithe rún na Náisiún Aontaithe chun sos cogaidh daonnúil láithreach a éileamh i gcogadh Iosrael-Hamas. Chuir na Stáit Aontaithe i gcoinne an rúin, a fuair tacaíocht fhorleathan, ag rá go gcuirfeadh an comhaontú isteach ar an gcaibidlíocht chun gialla Iosraelacha a shaoradh. Ba é 13-1 an vóta sa Chomhairle Slándála ina raibh 15 bhall (agus staon an Ríocht Aontaithe faoi [[Rishi Sunak]]).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://podcasts.apple.com/ca/podcast/24-feabhra-2024-baile-%C3%A1tha-cliath/id1525428808?i=1000646696340|teideal=‎Nuacht Mhall: (Baile Átha Cliath) on Apple Podcasts|údar=Conradh na Gaeilge, Londain|dáta=24 Feabhra 2024|language=ga-IE|work=Apple Podcasts|dátarochtana=2024-03-15}}&lt;/ref&gt;

I mí na Mhárta 2024, dúirt an Taoiseach, Leo Varadkar gur thug Uachtarán Mheiriceá, [[Joe Biden]] le fios dó go soiléir go leanfaidh an tír sin lena tacaíocht d'Iosrael.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title='Leanfar leis an tacaíocht d'Iosrael'-Biden|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0316/1438265-leanfar-leis-an-tacaiocht-diosrael-biden/|date=2024-03-16|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt; Ag an am céanna, bhí &quot;páistí ag fáil bháis leis an ocras i dtuaisceart Gaza&quot; agus Stráice Gaza faoi léigear i gcónaí.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Páistí ag fáil bháis leis an ocras i dtuaisceart Gaza|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0316/1438295-paisti-ag-fail-bhais-leis-an-ocras-i-dtuaisceart-gaza/|date=2024-03-16|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;[[Íomhá:John F. Kirby (1).jpg|mion|John F. Kirby :  &quot;ionsaí teoranta&quot; a bhí ann in [[Ionsaí buamála de chuid Iosrael ar ionad tearmainn do theifigh, 2024|Rafah]]]]I mí Aibreáin 2024, d'impigh beagnach 40 ball den Pháirtí Daonlathach, [[Nancy Pelosi]] ina measc, ar Biden stop a chur le díolacháin arm d'Iosrael. D'éiligh Biden féin sos cogaidh tar éis d'fhórsaí Iosraelacha seachtar oibrithe ó [[World Central Kitchen]] a mharú.  &quot;Ní eachtra aonair é seo&quot; a dúirt sé (dúirt an tArdRúnaí na Náisiún Aontaithe [[António Guterres]]  &quot;ach toradh é nach féidir a sheachaint sa slí ina bhfuil an cogadh á stiúradh&quot;).&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An t-ionsaí ar fheithiclí WCK cáinte go láidir ag Josep Borrell|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0402/1441181-seachtar-oibri-le-wck-maraithe-in-ionsai-aeir-i-gaza/|date=2024-04-02|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

{{Main|Ionsaí de chuid Iosrael ar World Central Kitchen}}

Thosaigh [[agóidí na mac léinn in aghaidh brúidiúlacht Iosrael sa Phalaistín]] in 2024, ag dul i dtreise le linn mhí Aibreáin sna Stáit Aontaithe agus i mBÁC.
{{Main|Agóidí na mac léinn in aghaidh brúidiúlacht Iosrael sa Phalaistín}}Tharraing Iosrael  cáineadh neamhbhalbh timpeall an domhain nuair a buaileadh ionad tearmainn in aice le [[Rafah]] gan choinne ar an [[26 Bealtaine]] [[2024|202]]4.
{{Main|Ionsaí buamála de chuid Iosrael ar ionad tearmainn do theifigh, 2024}}
I dtús mí Bealtaine choinnigh Joe Biden siar lasta mór buamaí a bhí Rialtas Mheiriceá le seoladh chuig Iosrael de bharr a mhíshásaimh faoina raibh beartaithe ag na hIosraelaigh a dhéanamh in [[Rafah]]. Bhí sé ráite go minic ag [[Joe Biden]] roimh an t-ionsaí seo go raibh sé glan in aghaidh ionradh mór a dhéanamh ar Rafah. Ach nuair a tharla an t-ionsaí ar ionad tearmainn, dúirt an t-urlabhraí John F. Kirby nach gcreideann Joe Biden gur &quot;ionradh uileghabhálach&quot; a bhí san ionsaí.  Tagann a raibh le rá ag John F. Kirby le ráiteas eile ó Rialtas na Stát Aontaithe ina ndúradh gur &quot;ionsaí teoranta&quot; a bhí ann.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title='Ionsaí teoranta' atá Iosrael a dhéanamh ar Rafah, a deir Biden|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0529/1451834-ionsai-teoranta-ata-iosrael-a-dheanamh-ar-rafah-a-deir-biden/|date=2024-05-29|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/iosrael-ag-leanuint-lena-gcogadh-dearg-beag-beann-ar-an-domhan-mor/|teideal=Iosrael ag leanúint lena gcogadh dearg beag beann ar an domhan mór|údar=Máirtín Ó Duibhir|dáta=30 Bealtaine 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-05-30}}&lt;/ref&gt;
[[Íomhá:President Trump Meets with Israeli Prime Minister Benjamin Netanyahu (49452465091).jpg|mion|[[Benjamin Netanyahu]] agus Trump ]]

=== ‘Riviera an Mheánoirthir’ a dhéanamh de Gaza ===
Ar an 4 Feabhra 2025, bhí sé molta ag Donald Trump an pobal Palaistíneach a dhíbirt as Gaza go buan, oll-athchóiriú ó bhonn a dhéanamh ar an limistéar agus tír faoi mhil agus faoi bhláth a dhéanamh de. &quot;Riviera an Mheánoirthir&quot; – só-ionad idirnáisiúnta – a bhí ar intinn aige, a dúirt sé. Bhí plean Trump bunoscionn ar fad le polasaí Stáit Aontaithe Mheiriceá i leith an Mheánoirthir roimh 2025.

De réir Trump, is iad na Meiriceánaigh a ghlacfadh seilbh ar an limistéar agus is iad a thabharfadh faoi athchuma a chur air. Gheobhadh na Meiriceánaigh réidh leis na buamaí atá fós gan phléascadh in Gaza, leacóidís an áit ar fad, ghlanfaidís an smionagar as an mbealach agus  chruthóidís limistéar dealraitheach a mbeadh dreach iomlán nua air agus a mbeadh tithíocht agus obair ann do chách, arsa Trump. Bheadh bheadh ar Phalaistínigh a gcearta a ligean le heachtrannaigh, imeacht as Gaza agus dul chun cónaí san Éigipt agus san Iordáin.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Trump ag moladh Palaistínigh a dhíbirt as Gaza|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0205/1494793-trump-ag-moladh-palaistinigh-a-dhibirt-as-gaza/|date=2025-02-05|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

Sárú ar an dlí idirnáisiúnta é daoine a aistriú óna n-áit dhúchais in aghaidh a dtola . Mar sin d’fhéadfadh go bhféachfaí ar mholadh Trump  mar iarracht [[glanadh eitneach]] amach as a mbaile a dhéanamh ar mhuintir na Palaistíne. Ina theannta sin, &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/caineadh-deanta-ar-phlean-trump-riviera-an-mheanoirthir-a-dheanamh-de-gaza/|teideal=Cáineadh déanta ar phlean Trump ‘Riviera an Mheánoirthir’ a dhéanamh de Gaza|dáta=2025-02-05|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-02-05}}&lt;/ref&gt;

=== 'Díothú' muintir Gaza geallta ag Trump gan fuascailt na ngiall ===
Ar an 6 Márta 2025, bhí díothú Ghaza geallta ag Uachtarán Mheiriceá &quot;muna scaoiltear saor gan mhoill na gialla&quot; á gcoinneáil ag Hamas. Chuir Donald Trump fainic freisin ar cheannairí Hamas teitheadh as Gaza, an foláireamh deiridh a gheobhaidh siad, a dúirt sé.&lt;ref name=&quot;:5&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title='Díothú' muintir Gaza geallta ag Trump gan fuascailt na ngiall|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2025/0306/1500526-diothu-muintir-gaza-geallta-ag-trump-gan-fuascailt-na-ngiall/|date=2025-03-06|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

Agus an sos sealadach comhraic a socraíodh idir Iosrael agus Hamas mí Eanáir/Feabhra go mór i gcontúirt, dúirt Trump &quot;tá mé ag seoladh gach a bhfuil ó Iosrael leis an ngníomh a chríochnú&quot; agus tá an Rialtas atá aige leis na billiúin dollar sa mbreis a chaitheamh ar airm d'Iosrael.

&quot;Scaoil abhaile na gialla go léir anois, ní amach anseo, agus tabhair ar ais láithreach coirp na ndaoine uilig a mharaigh sibh, nó tá sibh RÉIDH&quot; a dúirt sé ar [[Truth Social]]. &quot;Seo hé an foláireamh deiridh! Maidir leis na ceannairí, anois an t-am imeacht as Gaza, anois agus an deis fós agaibh.&quot;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.com/news/articles/c0mwln4p87do|teideal=Trump issues 'last warning' to Hamas over Israeli hostage release|dáta=2025-03-06|language=en-GB|work=www.bbc.com|dátarochtana=2025-03-06}}&lt;/ref&gt;  Shonraigh Trump freisin go mbeadh iarmhairtí ann don phobal uilig atá sáinnithe i nGaza.  &quot;A Mhuintir Ghaza: Tá Todhchaí aoibhinn romhaibh, ach ní bheidh má choinníonn sibh na Gialla. Má choinníonn, tá sibh RÉIDH.&quot; Dúirt Príomhaire Iosrael Netanyahu go mbeadh &quot;iarmhairtí ann nach féidir a shamhlú&quot; muna scaoiltear saor an chuid eile de na daoine atá i ngéibheann.

Dúirt an Fhrainc, an Bhreatain agus an Ghearmáin i gcomhráiteas go bhfuil an ghéarchéim daonnúil i nGaza &quot;tubaisteach&quot; agus d'ímpigh siad ar Iosrael cúnamh fóirithinte &quot;gan bac&quot; a chinntiú. Mhaígh an Afraic Theas gurbh ionann srian Iosrael agus uirlis cogaidh.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;
[[Íomhá:Ghassan Khatib (cropped).jpg|mion|Dúirt Ghassan Khatib, a bhíodh ina Aire Rialtais ar Údarás na Palaistíne, nach bhfuil &quot;ciall ar bith a bheith ag ceapadh go scaoilfidh Iosrael uathu an Phlean atá ag Trump agus glacadh le Plean na nArabach.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt; ]]

=== Plean molta ag Cumhachtaí Arabacha ach seift Trump i n-uachtar ===
I dtús mhí an Mhárta, bhí plean molta ag ceannairí Arabacha le Gaza a athógáil tar éis chruinniú mullaigh na dtíortha Arabacha. Mhaígh AFP gur €49 billiún thar 5 bhliana a bhí beartaithe, an costas céanna atá tugtha ag na Náisiúin Aontaithe ar Ghaza a thógáil as an nua. Mhol an cruinniú mullaigh freisin go mbeadh ionadaíocht mhuintir na Palaistíne faoi Eagras Saoirse na Palaistíne (an PLO), ar mhaithe le Gluaiseacht Ioslamach Hamas a chur go leataobh.&lt;ref name=&quot;:5&quot; /&gt;

== Na Náisiúin Aontaithe ==
Ina chuid cainte ar 25 Deireadh Fómhair, dúirt [[António Guterres]], Ard-Rúnaí na Náisiún Aontaithe, gur ‘pionós ar chách’ a bhí in ionsaithe aeir Iosrael ar Stráice Gaza agus d’iarr sé go bhfógrófaí sos cogaidh. Dúirt sé go raibh “sáruithe follasacha ar dhlí an daonnúlachais idirnáisiúnta” ag tarlú in Gaza. “Níl údar ná ceart ar bith ann sibhialtaigh a mharú, a ghortú ná a fhuadach – ná roicéid a scaoileadh le spriocanna sibhialtacha. Ní mór caitheamh go cineálta le gach giall agus iad a scaoileadh abhaile láithreach gan aon choinníoll a chur lena saoradh.” Dúirt an tArd-Rúnaí nach ‘i bhfolús’ a tharla an t-ionsaí ar Iosrael ach gur tharla sé agus pobal na Palaistíne tar éis “56 bliain d’fhorghabháil phlúchtach” Iosrael a chur díobh.&lt;ref name=&quot;:3&quot; /&gt;

De réir mar a chuaigh an cogadh agus an slad ar aghaidh, bhí  glór géar ag  na Náisiún Aontaithe.  Thug [[António Guterres|Guterres]] rabhadh ar 6 Samhain 2023 go bhfuil “reilig do pháistí” á déanamh de Gaza. D’éiligh sé athuair go bhfógrófaí sos cogaidh chun deireadh a chur leis an ár.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

Ar 25 Márta 2024, ghlac Comhairle Slándála na Náisiún Aontaithe le Rún ag éileamh sos cogaidh láithreach in Gaza.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://news.un.org/en/story/2024/03/1147931|teideal=Gaza: Security Council passes resolution demanding ‘an immediate ceasefire’ during Ramadan {{!}} UN News|dáta=2024-03-25|language=en|work=news.un.org|dátarochtana=2024-03-27|archivedate=2024-07-08|archiveurl=https://web.archive.org/web/20240708155836/https://news.un.org/en/story/2024/03/1147931}}&lt;/ref&gt;  Ba é seo an ceathrú hiarracht dóthain tacaíochta a fháil d’éileamh ar shos cogaidh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.nbcnews.com/news/world/un-security-council-cease-fire-resolution-us-rcna144556|teideal=U.N. Security Council fails to pass U.S. resolution calling for Gaza cease-fire|dáta=2024-03-22|language=en|work=NBC News|dátarochtana=2024-03-27}}&lt;/ref&gt; Roimhe seo bhain Stáit Aontaithe Mheiriceá leas as a veto chun stop a chur leis an éileamh ach staon siad ó vótáil an geábh seo. Bhain an Rúis agus an tSín leas as a veto roimhe seo chomh maith.&lt;ref name=&quot;:4&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/run-ag-eileamh-sos-cogaidh-laithreach-in-gaza-rite-ag-comhairle-slandala-na-naisiun-aontaithe-den-chead-uair/|teideal=Rún ag éileamh sos cogaidh láithreach in Gaza rite ag comhairle slándála na Náisiún Aontaithe den chéad uair|dáta=2024-03-25|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-03-27}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=An Rúis agus an tSin ag diúltú san UN don rún ar Gaza|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0322/1439493-an-ruis-agus-an-tsin-ag-diultu-san-un-don-run-ar-gaza/|date=2024-03-22|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

De réir an Rúin,

* éilítear “sos cogaidh láithreach do mhí Ramadan a léireodh gach páirtí meas air agus arb é sos cogaidh seasmhach inmharthana an toradh a bheidh air”.
* deirtear sa Rún go bhfuil “géarghá” le dlús a chur le scaoileadh tuilleadh le sruth na daonchabhrach agus a chinntiú go dtabharfar cosaint do mhuintir an stráice go léir.
* éilítear sa Rún chomh maith go scaoilfí saor gan aon choinníollacha na gialla atá fós á gcoimeád agus go dtiocfaí chun fóirithinte orthu láithreach le pé cuidiú leighis nó eile atá ag teastáil uathu a thabhairt dóibh.&lt;ref name=&quot;:4&quot; /&gt;

Níor chuir an Rún seo Iosrael &quot;faoi cheangal&quot;, meon a tharraing conspóid.  Ach bhí Rialtas Iosrael ar an daoraí agus dúirt [[Áisíneacht na Náisiún Aontaithe ar son Theifigh na Palaistíne|UNRWA]] go raibh cosc iomlán curtha orthu bia a sholáthar do Thuaiceart Gaza.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/radio/rnag/clips/22375456/|teideal=Gaza agus Votá na Náisiún Aontaithe|údar=Tús Áite: RnaG|dáta=2024-03-25|language=ga-IE|work=RTE Radio|dátarochtana=2024-03-27}}&lt;/ref&gt;

Ar an 10 Bealtaine 2024, vótáil [[Comhthionól Ginearálta na Náisiún Aontaithe]] i bhfabhar iarratas ón bPalaistín maidir le ballraíocht iomlán a bheith ag an tír sna [[Na Náisiúin Aontaithe|Náisúin Aontaithe]] (vótáil naoi dtír ina aghaidh – na Stáit Aontaithe agus Iosrael ina measc – agus staon 25 tír eile).&lt;ref&gt;Ceadaíonn Comhairle Slándála na Náisiún Aontaithe ballraíocht san eagraíocht dhomhanda.&lt;/ref&gt; Stádas breathnóra atá ag bPalaistín sna Náisiúin Aontaithe faoi láthair. Dá dtabharfaí ballraíocht iomlán don tír lá amháin, b'ionann é agus aitheantas oifigiúil idirnáisiúnta mar stát.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Bua suntasach ag an bPalaistín sna Náisiúin Aontaithe|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0510/1448372-bua-suntasach-ag-an-bpalaistin-sna-naisiuin-aontaithe/|date=2024-05-10|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

== Tíortha sa Mheánoirthear ==
Bhí sé ráite ag Aire Gnóthaí Eachtracha na hIaráine nach ligfí do na hIosraelaigh coireanna cogaidh a dhéanamh in Gaza gan an deasca a bhaint astu. Bhagair Hossein Amirabdollahian freisin go ndéanfaí &quot;réamhionsaí&quot; ar na hIosraelaigh &quot;as seo go ceann roinnt uaireanta an chloig&quot;.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

Ar 27 Deireadh Fómhair, d'ionsaigh fórsaí Mheiriceá dhá ionad in oirthear na Siria, i ndiaidh do ghrúpaí armtha a fhaigheann tacaíocht ón Iaráin bunáiteanna Meiriceánacha san Iaráic agus sa tSiria a ionsaí.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Cos-slua Iosrael ag réiteach an bhealaigh in Gaza|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2023/1027/1413285-cos-slua-iosrael-ag-reiteach-an-bhealaigh-in-gaza/|date=2023-10-27|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;[[Íomhá:Ursula Von der Leyen - April 2022.jpg|mion|[[Ursula von der Leyen]] &quot;tacaíocht gan choinníoll d’ionradh Iosrael ar Gaza&quot;&lt;ref name=&quot;:2&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/amhras-a-chothu-faoi-inchreidteacht-an-ae-roimh-thoghchain-na-bliana-seo-chugainn/|teideal=Amhras á chothú faoi inchreidteacht an AE roimh thoghcháin na bliana seo chugainn|údar=Cathal Mac Coille|dáta=7 Samhain 2023|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-11-07}}&lt;/ref&gt;]]

== Aontas Eorpach ==
San Aontas Eorpach, bhí tuairimí éagsúla faoin gcoimhlint  ag ballstáit éagsúla. Mar shampla, léirigh an vótáil Eorpach ar rún a d’iarr sos lámhaigh i nGaza ag comhthionól na Náisiún Aontaithe easaontas iomlán an AE; vótáil Éire agus seacht mballstát ina fhabhar, vótáil 15 ballstát ina choinne agus staon ceithre bhallstát eile.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Bhí mí-úsáid bainte ag [[Ursula von der Leyen]] as a ról mar uachtarán ar an g[[An Coimisiún Eorpach|Coimisiún]] ó thug sí tacaíocht gan choinníoll d’ionradh Iosrael ar Gaza. Chuir an [[Rialtas na hÉireann|rialtas Éireannach]] agus rialtais eile a míshásamh in iúl di&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/fair-play-do-leo-varadkar-a-bhi-sasta-dul-in-adharca-le-ursula-von-der-leyen/|teideal=Fair play do Leo Varadkar a bhí sásta dul in adharca le Ursula von der Leyen|údar=Eoin Ó Murchú|dáta=23 Deireadh Fómhair 2023|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-11-07}}&lt;/ref&gt; mar gheall ar a ndúirt sí. Ach ar chúis eile freisin, toisc nach bhfuil aon údarás ag uachtarán an Choimisiúin labhairt thar ceann an AE faoi chúrsaí gnóthaí eachtracha seachas ar bhonn polasaí a shocraíonn ceannairí rialtais na mballstát.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Sháraigh an Coimisinéir Ungárach Oliver Verhelyi a údarás freisin nuair a d’fhógair sé tar éis ionsaithe Hamas go raibh cabhair an AE do Phalaistínigh á cur ar fionraí – tarraingíodh siar a ráiteas nuair a chuir Éire, an Spáinn, an Bheilg agus tíortha eile ina choinne.&lt;ref name=&quot;:2&quot; /&gt;

Ó thús, bhí achainí déanta ag an Aontas Eorpach go n-osclófaí “bealaí nó conairí daonnúla” agus go dtógfaí “sosanna” ó na hionsaithe sliogán le deis a thabhairt bia, uisce agus riachtanais cúram sláinte a thabhairt chomh fada leis an Palaistínigh.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/stopaigi-na-buamai-achaini-na-palaistine-ar-cheannairi-an-domhain/|teideal=‘Stopaigí na buamaí’ – achainí na Palaistíne ar cheannairí an domhain|dáta=2023-10-26|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-11-07}}&lt;/ref&gt; Ar 5 Samhain, dúirt [[Josep Borrell]], ceannasaí polasaí gnóthaí eachtracha an AE, gurb é ba chúis leis an gcogaíocht sa Mheánoirthear ná “teip choiteann ó thaobh na polaitíochta agus na moráltachta”, teip a bhain le “fíor-easpa tola fuascailt a fháil ar fhadhb Iosrael agus na Palaistíne.” Dúirt sé go raibh dualgas ar Eorpaigh “ó thaobh na polaitíochta agus na moráltachta” ní hamháin cúnamh a chur ar fáil ach cabhrú chomh maith teacht ar “réiteach buan” ar an bhfadhb.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/cathair-gaza-timpeallaithe-ar-fad-ag-iosrael-nios-mo-na-200-duine-maraithe-san-ionsai-is-deanai/|teideal=Cathair Gaza timpeallaithe ar fad ag Iosrael, níos mó ná 200 duine maraithe san ionsaí is déanaí|dáta=2023-11-06|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2023-11-07}}&lt;/ref&gt;

== Éire ==
Tá sé curtha i leith na nIosraelach ag an Afraic Theas go bhfuil [[Cinedhíothú na bPalaistíneach|cinedhíothú]] ar bun acu in Gaza. Ní ag tacú le cás na hAfraice Theas ná ag cur ina aghaidh a bheas [[Rialtas na hÉireann]].&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Rialtas le hidirghabháil a dhéanamh sa chás in aghaidh Iosrael|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0327/1440272-rialtas-le-hidirghabhail-a-dheanamh-sa-chas-in-aghaidh-iosrael/|date=2024-03-27|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

Sin ráite, tá cás eile ar siúl sa Háig agus port eile ag [[Rialtas na hÉireann]]. Ag an g[[Cúirt Bhreithiúnais Idirnáisiúnta]] sa [[An Háig|Háig]] ar an 22 Feabhra 2024, thug [[Ard-Aighne na hÉireann]], [[Rossa Fanning]], thar ceann an [[Rialtas na hÉireann|Rialtais]], le fios go bhfuil sárú tromchúiseach á dhéanamh ag stát Iosrael ar [[Cearta daonna|chearta]] Palaistíneach in [[Stráice Gaza|Gaza]], sa [[An Bruach Thiar|Bhruach Thiar]] agus in áiteanna eile sa Neasoirthear.&lt;ref name=&quot;:02&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|title=Third Hearing: ICJ on Israeli Policies in Occupied Palestinian Territories {{!}} United Nations|url=https://www.youtube.com/watch?v=ouvsrsG54FY|language=en|author=Éisteachtaí na Cúirte ar Youtube|date=2024}}&lt;/ref&gt; Thug sé le tuiscint freisin gur léir go bhfuil na hIosraelaigh – idir an stát agus na lucht na n-áitreabh mídhleathach – go bhfuil siad ag forghabháil tuilleadh talaimh diaidh ar ndiaidh an t-am ar fad.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=&quot;Oibleagáid ar stáit comhoibriú ar son na bPalaistíneach&quot;|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0222/1433815-oibleagaid-ar-stait-comhoibriu-ar-son-na-bpalaistineach/|date=2024-02-22|language=ga-IE|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:02&quot; /&gt;
{{Main|Scrúdú na Cúirte Bhreithiúnais Idirnáisiúnta maidir le forghabháil na hIosrael ar chríocha Palaistíneacha}}I mí na Bealtaine 2024, chuir an Taoiseach in iúl do Uachtarán Iosrael, [[isaac Herzog]], go bhfuil sé i gceist ag Éire aitheantas a thabhairt do Stát na Palaistíne.&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=&quot;Tá sé i gceist ag Éirinn Stát Pailistíneach a aithint go luath&quot;|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2024/0517/1449799-ta-se-i-gceist-ag-eirinn-stat-pailistineach-a-aithint-go-luath/|date=2024-05-17|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}&lt;/ref&gt;

{{Main|Aitheantas idirnáisiúnta Stáit na Pailistíne}}[[Íomhá:International Court of Justice HQ 2006.jpg|mion|[[Cúirt Bhreithiúnais Idirnáisiúnta]]]]

== Cásanna dlí ==
* [[An Afraic Theas v. Iosrael (Coinbhinsiún um Chinedhíothú)|''An Afraic Theas v. Iosrael'' (Coinbhinsiún um Chinedhíothú)]]

* [[Scrúdú na Cúirte Bhreithiúnais Idirnáisiúnta maidir le forghabháil na hIosrael ar chríocha Palaistíneacha]]
* [[Imscrúdú na Cúirte Coiriúla Idirnáisiúnta sa Phalaistín]]
Cuireann na cúirteanna i leith go bhfuil Iosraal ag baint úsáid as an n[[gorta]] mar uirlis chogaidh. San earrch 2024, bhí an daonra i [[Stráice Gaza]] i mbéal an bháis leis an ocras.

== Féach freisin     ==

* [[Bille na gCríocha faoi Fhorghabháil]] in Éirinn
* [[Cogadh Iosrael-Gaza|Cogadh Iosrael–Gaza]]
* [[Ionsaithe Iosrael ar Gaza, Márta 2025]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:2023]]
[[Catagóir:Taidhleoireacht]]
[[Catagóir:2024]]
[[Catagóir:Cogadh Iosrael-Gaza]]</text>
      <sha1>91cz9v2z26lpn6grp0behwacmwtiovw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Coláiste na nÉireannach i bPáras</title>
    <ns>0</ns>
    <id>110880</id>
    <revision>
      <id>1318056</id>
      <parentid>1317978</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T21:50:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1318056</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5833" sha1="r1e5fyqpgwfxwy69sieckcdnwogjw1x" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Foirgneamh}} 
Tá '''Coláiste na nGael, Páras''' nó '''Coláiste na nÉireannach'''&lt;ref&gt;i mBéarla, ''the Irish College of Paris''&lt;/ref&gt; i bPáras suite ar 5 rue des Irlandais sa 5ú arrondissement de chuid Pháras, ar an mBruach Clé (Fraincis: ''Collège des Irlandais'', Laidin: ''Collegium Clericorum Hibernorum'',&lt;ref&gt;Charles Jourdain: ''Histoire de l’Université de Paris au XVIIe et au XVIIIe siècle''. Hachette, Paris 1862, Addendum: ''Piéces justifivatives'', 109.&lt;/ref&gt;  Béarla: ''Irish College in Paris''). Bhunaigh John Lee an Coláiste timpeall 1600 agus toghadh na foirgnimh atá ann anois sna 1770idí. 
[[Íomhá:P1010805 Paris V Rue des Irlandais Collège des irlandais reductwk.JPG|clé|mion|5 rue des Irlandais, 75005 Paris|344x344px]]
[[Íomhá:Fronton Collège des Irlandais.JPG|clé|mion|220x220px]]
[[Íomhá:Irish_College_Paris_Exhibit_(cropped).jpg|clé|mion|220x220px|Armas]]

== Alumni ==
[[Íomhá:P1010808 Paris V Rue des Irlandais Collège des Irlandais reductwk.JPG|clé|mion|clós |220x220px]]

* MESSINGHAM, Thomas (''c.''1575–''c.''1638): Bhog sé go dtí an coláiste Éireannach agus bhain céim mháistir ann i 1613 agus fuair dochtúireacht ar ball ón Sorbón&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1372|teideal=MESSINGHAM, Thomas (c.1575–c.1638)|language=ga-IE|work=ainm.ie|dátarochtana=2023-12-27}}&lt;/ref&gt;
* NARY, Cornelius (1658–1738): cuireadh go Coláiste na nÉireannach é&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1373|teideal=NARY, Cornelius (1658–1738)|language=ga-IE|work=ainm.ie|dátarochtana=2023-12-27}}&lt;/ref&gt;
* Ó DUINNSHLÉIBHE, Aindrias (1680–1746): Chuaigh sé go Páras i 1710 agus i 1722 ceapadh é ina Mhaor ar Choláiste na nGael&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1433|teideal=Ó DUINNSHLÉIBHE, Aindrias (1680–1746)|language=ga-IE|work=ainm.ie|dátarochtana=2023-12-27}}&lt;/ref&gt;
* Ó GALLCHOBHAIR, Séamus (''c.''1684–1751): Fuair sé oideachas i gColáiste na nGael&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1443|teideal=Ó GALLCHOBHAIR, Séamus (c.1684–1751)|language=ga-IE|work=ainm.ie|dátarochtana=2023-12-27}}&lt;/ref&gt;
* [[Conchubhar Ó Beaglaoich|Ó Beaglaoich]], [[Conchubhar Ó Beaglaoich|Conchubhar]]  a scríobh an ''[[An Focloir Bearla Gaoidheilge]]'' ''(''1732)
* PAOR, Eoin (1764–1831): Fuair sé oiliúint sagairt i gColáiste na nGael&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1143|teideal=PAOR, Eoin (1764–1831)|language=ga-IE|work=ainm.ie|dátarochtana=2023-12-27}}&lt;/ref&gt;
* LYONS, John (1836–1908): D’fhreastail sé ar chliarscoil Naomh Uinseann i gCorcaigh roimh dhul go Coláiste na nGael dó&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1323|teideal=LYONS, John (1836–1908)|language=ga-IE|work=ainm.ie|dátarochtana=2023-12-27}}&lt;/ref&gt;
* MAG FHLAINN, Seán (1843–1915):  Faoi 1863 bhí sé i gColáiste na nÉireannach&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=273|teideal=MAG FHLAINN, Seán (1843–1915)|language=ga-IE|work=ainm.ie|dátarochtana=2023-12-27}}&lt;/ref&gt;
* NÍ SHÍTHIGH, David: Fuair sé oideachas i gColáiste na nGael lena dheartháir Eoghan sna 1860idí toisc nár theastaigh uathu mionn dílseachta a ghlacadh i [[Coláiste Phádraig, Má Nuad|Maigh Nuad]]. Cuireadh abhaile é nuair a bhí an calar forleata i bPáras in 1866&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=545|teideal=NÍ SHÍTHIGH, Caitlín (1886–1938)|language=ga-IE|work=ainm.ie|dátarochtana=2023-12-27}}&lt;/ref&gt;
* Ó RIAIN, Mathúin (1844–1937): Fuair sé oideachas i gColáiste na nGael ar feadh ceithre bliana gur oirníodh é in 1871&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=105|teideal=Ó RIAIN, Mathúin (1844–1937)|language=ga-IE|work=ainm.ie|dátarochtana=2023-12-27}}&lt;/ref&gt;
* Ó LAOGHAIRE, Pádraig (1853–1932): Fuair sé oideachas i gColáiste na nGael mar ar oirníodh ina shagart é i Meitheamh 1879&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=85|teideal=Ó LAOGHAIRE, Pádraig (1853–1932)|language=ga-IE|work=ainm.ie|dátarochtana=2023-12-27}}&lt;/ref&gt;
* MAC GIOLLA SHEANAIGH, Tomás Eadbhard (1879–1931): Chuaigh sé go Coláiste na nGael in 1897&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=275|teideal=MAC GIOLLA SHEANAIGH, Tomás Eadbhard (1879–1931)|language=ga-IE|work=ainm.ie|dátarochtana=2023-12-27}}&lt;/ref&gt;
* [[Pádraig de Brún|DE BRÚN, Pádraig]] (1889–1960): Bhí a chúrsa diagachta críochnaithe aige i gColáiste na nÉireannach agus oirníodh ina shagart é i 1913&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=420|teideal=DE BRÚN, Pádraig (1889–1960)|language=ga-IE|work=ainm.ie|dátarochtana=2023-12-27}}&lt;/ref&gt;
* Ó DOMHNAILL, Pádraig (1890–1953): bhuaigh sé scoláireacht dhá bhliain i gColáiste na nGael, mar a ndearna sé staidéar ar fhealsúnacht&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=63|teideal=Ó DOMHNAILL, Pádraig (1890–1953)|language=ga-IE|work=ainm.ie|dátarochtana=2023-12-27}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin     ==

* [[Coláiste Naomh Antaine]], [[Lováin|Louvain]]
* [[Coláiste Phádraig, Má Nuad]]
* ''[[An Focloir Bearla Gaoidheilge]]&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/dialann-tuairisc-focloir-ui-bheaglaoich-fillte-ar-pharas-an-la-is-faide-sa-mbliain-anseo-cheana-fein/|teideal=DIALANN TUAIRISC: Foclóir Uí Bheaglaoich fillte ar Pháras {{!}} An lá is faide sa mbliain anseo cheana féin|údar=Bridget Bhreathnach|dáta=18 Meitheamh 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-06-18}}&lt;/ref&gt;''

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Páras]]
[[Catagóir:Cultúr na hÉireann]]
[[Catagóir:Cliarscoileanna]]
[[Catagóir:Ollscoileanna Caitliceacha]]
[[Catagóir:Cultúrlanna]]
[[Catagóir:Coláiste na nGael, Páras]]
[[Catagóir:Coláistí na nGael]]</text>
      <sha1>r1e5fyqpgwfxwy69sieckcdnwogjw1x</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Daoine a rugadh sa 17ú haois</title>
    <ns>14</ns>
    <id>118128</id>
    <revision>
      <id>1318063</id>
      <parentid>1259702</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T22:18:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1318063</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="97" sha1="h1yl0iciaja4gyoy2wij7ynddd0jblw" xml:space="preserve">Seo iad na daoine a rugadh sa 17ú haois.

[[Catagóir:Blianta breithe]]
[[Catagóir:17ú haois]]</text>
      <sha1>h1yl0iciaja4gyoy2wij7ynddd0jblw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Foclóireacht na Gaeilge</title>
    <ns>0</ns>
    <id>119604</id>
    <revision>
      <id>1318057</id>
      <parentid>1309836</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T21:50:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1318057</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="19707" sha1="asr8639txxjusxed7qy1w0pcskof2yw" xml:space="preserve">[[Íomhá:King Cormac, Emly.jpg|thumb|531x531px|''[[Cormac mac Cuilennáin]], [[ríthe na Mumhan|rí na Mumhan]], a d'éag sa bhliain 908, agus a deirtear gurbh eisean a scríobh [[Sanas Chormaic]]]]

Is féidir '''[[Foclóireacht]] na Gaeilge''' a aithint as an 8ú haois ar aghaidh.

[[Íomhá:The_English_Irish_dictionary_Fleuron_T153989-5.png|mion|177x177px|Fleuron an fhoclóra, 1732, agus é scríofa: ''&quot;An [[An Focloir Bearla Gaoidheilge|focloir bearla Gaoidheilge]]. Ar na chur a neagar le Conchobar o Beaglaoich mar don le congnamh Aodh bhridhe mac Cuirtin agus fós.&quot;'']]

== Würzburg ==
Timpeall na bliana 750, bhí neach léinn Éireannach anaithnid ag staidéar in [[Würzburg]] sa Ghearmáin, a scríobh mínithe as Gaeilge atá ar marthain fós, ar an téacs as [[Laidin]] de na Litreacha [[Naomh Pól]].  Is é seo an sampla is luaithe dá leithéid d'fhoclóireacht Gaeilge.

== Cormac ==
Tugadh sanais ar na chéad ghluaiseanna nó fhoclóirí tiomsaithe go neamhspleách ar téacs áirithe.  Tá clú agus cáil ar [[Sanas Chormaic]], a tiomsaíodh sa 9ú haois le [[Cormac mac Cuilennáin|Cormac Mac Cuileannáin]], Easpag [[Caiseal|Chaisil]] agus [[Ríthe na Mumhan|rí Mumhan]], a d'éag sa bhliain 908.  Maítear gurb é an chéad saothar dá leithéid as teanga neamhchlaisiceach na hEorpa.

Feictear sa sanas an mínithe comhchiallacha na cheannfhocal as Béarla nó Laidin.  I roinnt cásanna, tugtar [[sanasaíocht]] an fhocail.  

== Ó Cléirigh ==
Bráthair de chuid na b[[Proinsiasach]] agus saoiste na g[[Annála na gCeithre Máistrí|Ceithre Máistrí]] ba é [[Mícheál Ó Cléirigh]].  Thiomsaigh sé an chéad fhoclóir Gaeilge riamh dar cuireadh i gcló, darb ainm ''[[Foclóir nó Sanasán Nua]]''.  &lt;!--This glossary was printed in 1643 during the author's lifetime. These two glossaries and others are valuable for the etymological and encyclopaedic information contained in them. They are of equal value for their explanations of difficult words and because they contain words for which there is no evidence to be had apart from the spoken language of the present day.--&gt;

== An Pluincéadach ==
Sa bhliain 1662, chríochnaigh [[Risteard Pluincéad]] (An Pluincéadach), [[Proinsiasaigh]] ina chónaí i m[[Baile Átha Troim]], a mhór shaothar .i. ''[[Foclóir Lainne ⁊ Gaoidheilge]]''.&lt;ref&gt;[https://www.isos.dias.ie/libraries/MARSH/MS_Z_4_2_5/english/index.html Latin-Irish Dictionary], leis an b[[Risteard Pluincéad|Pluincéideach]], ar [[ISOS]]&lt;/ref&gt;  Níos foilsíodh an scríbhinn riamh agus in ainneoin sin, bhain foclóirithe níos déanaí an-úsáid as.&lt;ref&gt;de Bhaldraithe, T. 1987. ‘An Pluincéadach: Ceannródaí Foclóireachta.’ Teangeolas 22: 19-26.&lt;/ref&gt;  Tá an lámhscríbhinn caomhnaithe anois i [[Leabharlann Marsh]] i mBaile Átha Cliath.

== 18ú haois ==
[[Íomhá:Edward Lhuyd.JPG|thumb|278x278px|''[[Edward Lhuyd|Edward Lhwyd]], foclóirí Breatnach agus an chéad [[Léann Ceilteach|scoláire Ceilteach]],&lt;ref&gt;{{cite book 
| title=Archӕologia Britannica: Texts &amp; Translations 
| last=Lhwyd 
| first=Edward 
| publisher=Celtic Studies Publications 
| year=2009 
| isbn=978-1-891271-14-4 
| location=Aberystwyth 
| pages=VII
}}&lt;/ref&gt; a deirtear]]

Bhí [[Edward Lhuyd]], cainteoir [[An Bhreatnais|Breatnaise]], ar cheann de sna chéad daoine a bhain úsáid as an bhfoclóir leis an bPluincéadach.  Sa bhliain 1707, d'fhoilsigh sé foclóir agus ann na [[teangacha Ceilteacha]], Laidin agus Béarla.

I rith na 18ú haoise, tiomsaíodh ceithre fhoclóir mhóra, a foilsíodh dhá cheann acu:
* [[An Focloir Bearla Gaoidheilge]]
** Foclóir cuimsitheach le [[Conchubhar Ó Beaglaoich]], sagart agus teagascóir pearsanta i b[[Páras]], agus [[Aodh Buí Mac Cruitín]], scoláire as [[Contae an Chláir]].&lt;ref&gt;Ó Beaglaoich, C, agus Mac Cuirtín, A, eag. 1732. An Foclóir Béarla Gaoidheilge. Guerin, Páras.&lt;/ref&gt; (1732), Páras.&lt;ref&gt;See Mac Coinnigh, Marcas. 2012. ‘Tracing Inspiration in Proverbial Material: from The Royal Dictionary (1699 &amp; 1729) of [[Abel_Boyer]] to [[The_English-Irish_Dictionary_(1732)]] of Begley-McCurtin’. International Journal of Lexicography 26 (2012): 23-57.&lt;/ref&gt;
** Crab ''[neamh-fhoilsithe]''&lt;ref name=&quot;deb1958&quot;&gt;De Bhaldraithe, T., 1958. ‘Modern Irish Lexicography’, Proceedings of the Eighth International Congress of Linguistics (Oslo): 413-415.&lt;/ref&gt;
* Gaeilge–Béarla
** [[Seán Ó Briain (easpag)|Seán Ó Briain]], Easpag of Cloyne and Ross.&lt;ref&gt;Ó Cearnaigh, S. 1993. ‘The Irish-English Dictionary of Bishop John O'Brien 1768.’  The Linen Hall Review 10.1: 15-17.&lt;/ref&gt; (1768), Páras
** Francis Walsh agus [[Tadhg Ó Neachtain]]&lt;ref&gt;[https://www.isos.dias.ie/libraries/MARSH/MS_Z_3_1_13/english/catalogue.html Irish-English Dictionary] (1739) ar ISOS&lt;/ref&gt; &lt;ref name=deb1958/&gt; (1739) ''[neamh-fhoilsithe]''

== 19ú haois ==
I rith na 19ú haoise, tiomsaíodh trí fhoclóir Béarla–Gaeilge agus trí Gaeilge-Béarla, ar foilsíodh ceathair acu:
* Béarla–Gaeilge
** [[Tadhg Ó Coinnialláin]] (1814)
** [[Peadar Ó Conaill]], [[Contae an Chláir|Cláiríneach]] ''[neamh-fhoilsithe]''&lt;ref&gt;Ó Conaill, P., 1826. Foclóir Gaeilge-Béarla. Lámhscríbhinn neamh-fhoilsithe, LS [[Egerton_83]], Acadamh Ríoga na hÉireann, Baile Átha Cliath.&lt;/ref&gt;
** [[Robert MacAdam]], fear gnó, Protastúnach agus athbheochanóir na Gaeilge as [[Béal Feirste]] (c. 1850) ''[neamh-fhoilsithe]''
* Gaeilge–Béarla
** [[Domhnall Ó Foghludha]] (1855)&lt;ref name=eor1821&gt;O’Reilly, E. 1821. An Irish-English Dictionary. Baile Átha Cliath: A. O'Neil.&lt;/ref&gt;
** [[Éadbhard Ó Raghallaigh]] (1817, 1821, 1864)&lt;ref name=eor1821/&gt;
** [[Thomas de Vere Coneys]] (1849).
[[Íomhá:An Irish-English dictionary, being a thesaurus of words, phrases and idioms of the modern Irish language, with explanations in English.djvu|thumb|''[[Foclóir Gaedhilge agus Béarla]]'' le Duinnín, 1904|274x274px]]

== 20ú haois ==
Sa 20ú haois, thiomsaigh [[Seán Óg Mac Murchadha Caomhánach]] (Seán a' Chóta) a mhór-shaothar ''[[Croidhe Cainnte Chiarraighe]]''.  Cé go raibh sé ar intinn aige ar dtús ach canúint [[An Daingean|an Daingin]] a chur ann, d'fhás sé go dtí os cionn 60,000 ceannfhocal agus 2.2 milliúin focal go hiomlán.  De bharr na gcostas, níor foilsíodh an foclóir le linn shaol Sheáin.  Cúig bliana is seachtó tar éis dó bheith críochnaithe, cuireadh ar fáil é&lt;ref&gt;{{lua idirlín 
| url = http://www.forasnagaeilge.ie/wp-content/uploads/2016/06/8fddae92ae307b022d964ebe73d45df6.pdf 
| teideal=Croidhe Cainnte Chiarraighe 
| sloinne=Caomhánach 
| ainm=Seán Óg 
| dáta=1942
}}&lt;/ref&gt; a bhuíochas leis an obair déanta ag [[Tracey Ní Mhaonaigh]] as [[Ollscoil na hÉireann, Má Nuad|Ollscoil Mhá Nuad]].

Is sa chéid seo a thosaigh an Stát ag tacú leis an bhfoclóireacht, le hobair [[Láimhbheartach Mac Cionnaith|Mhic Chionnaith]] sna 1920idí.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

I rith na 20ú haoise, foilsíodh ceithre fhoclóir Bhéarla–Gaeilge agus trí Ghaeilge–Béarla:
* Béarla–Gaeilge
** [[Edmund Edward Fournier D'Albe|Edmund Fournier d’Albe]] (1903)
** [[Timothy O'Neill Lane]] (1904, 1918)&lt;ref&gt;O’Neill Lane, T. 1916. Larger English-Irish dictionary. Baile Átha Cliath: The Educational Co. of Ireland.&lt;/ref&gt;  
** [[Láimhbheartach Mac Cionnaith]] (1935)
** [[Tomás de Bhaldraithe]] (1959).  
* Gaeilge–Béarla
** an saothar cáiliúil le [[Pádraig Ua Duinnín]]&lt;ref&gt;Ua Súilleabháin, S. 2005. ‘Dinneen’s Dictionary of 1904 and 1927: Background, Use of Historical Dictionaries and of Contemporary Informants.’  P. Riggs (eag.), Dinneen and The Dictionary 1904-2004. Subsidiary Series No. 16. Baile Átha Cliath: [[Irish Texts Society]].&lt;/ref&gt; (1904,&lt;ref&gt;Dinneen, P. 1904. ''Foclóir Gaedhilge agus Béarla''. Baile Átha Cliath: M. H. Gill and Son, Ltd.&lt;/ref&gt; 1927)&lt;ref&gt;Ó Duinnín, P. ‘Irish Lexicography─ a reply’ Irish Ecclesiastical Record: 4ú sraith. Feabhra, 121-141&lt;/ref&gt; 
** [[Dictionary of the Irish Language]] (1913–76) foilsithe ag [[Acadamh Ríoga na hÉireann]], saothar tagartha le haghaidh [[Sean-Ghaeilge|Sean]] agus [[Meán-Ghaeilge]]
** [[Niall Ó Dónaill|Uí Dhónaill]] [[Foclóir Gaeilge–Béarla (1977)]].&lt;ref&gt;Ó Dónaill, N. 1978. Foclóir Gaeilge-Béarla, An Gúm, Baile Átha Cliath.&lt;/ref&gt;

Rinneadh dhá fhoclóir le Gaeilge agus teanga eile, don chéad uair ó am an Phluincéid:
* foclóir Gaeilge–[[An Fhraincis|Fraincis]] (1952)&lt;ref&gt;{{cite book 
| title=Foclóir Gaedhilge agus Frainncise
| last=Hayes 
| first=Richard 
| publisher=Oifig an tSoláthair
| year=1952
| location=Baile Átha Cliath 
}}&lt;/ref&gt; le [[Risteárd de Hae]]&lt;ref&gt;De Bhaldraithe, T. 1958. ‘Modern Irish Lexicography’, Proceedings of the Eighth International Congress of Linguistics (Oslo): 413-415.&lt;/ref&gt;
* foclóir Gaeilge–[[An Bhriotáinis|Briotáinis]] le [[Loeiz Andouard]] agus [[Éamon Ó Ciosáin (fear léinn)|Éamon Ó Ciosáin]] (1987).&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=[[Henri Leperlier]]|date=1987|url=https://www.jstor.org/stable/20556311|title=Léirmheasanna: Foclóir Gaeilge-Briotáinis (Geriadur iwerzhoneg/brezhoneg)|journal=[[Comhar]]|volume=46|issue=8}}&lt;/ref&gt;

I dteannta sin uile, foilsíodh fosta an-chuid foclóirí idir téarmaíochta, canúna, scoile agus póca.

Leag an tOllamh M. Oftedal ó Ollscoil [[Osló]] amach na riachtanais a bhain le foclóir Gaeilge dar leis i 1962 (riachtanais a bhfuil chomh tábhachtach céanna san 21ú haois agus a bhí ag an am dar le [[Liam Mac Amhlaigh]]):&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;{{Luaigh foilseachán|author=[[Liam Mac Amhlaigh]]|url=https://mural.maynoothuniversity.ie/id/eprint/7075/|title=Treonna sean is nua - an fhoclóireacht Nua-Ghaeilge san aonú haois is fiche|journal=[[Études Irlandaises]]|volume=35|issue=2|year=2010|pages=lgh 51–64|issn=0183-973X}}&lt;/ref&gt;

* Eolas cuí ar theanga ársa litríochta na Gaeilge
* Eolas cuí ar an oiread sin canúintí difriúla agus is féidir
* Cur amach ar litríocht nua-aimseartha
* Tuiscint ar cé na focail a dtabharfar tús áite dóibh
Tar éis d'fhoilsiú [[Dictionary of the Irish Language|DIL]] sa bhliain 1976, chuir [[Acadamh Ríoga na hÉireann]] tús lena dtionscadal ''[[Foclóir na Nua-Ghaeilge]]'' (FNG). Foilsíodh roinnt foclóirí canúnacha mar chuid den tionscadal seo ach nuair a tháinig cliseadh geilleagrach sna 1980idí cuiradh cosc ar dhaoine nua a fhostú san earnáil poiblí. Sa chomhthéacs seo, chuir réabhlóid na ríomhairí go mór isteach ar dhul chun cinn an tionscadail. Faoi dheireadh na 20ú haoise ní raibh fáil ag cainteoirí agus foghlaimeoirí na Gaeilge ar fhoclóir aonteangach a mhíneodh [[Sanasaíocht|díorthuithe]] na bhfocal Gaeilge.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;'''&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|author=[[Caoilfhionn Nic Pháidín]]|url=https://www.gaois.ie/assets/pdf/2008-corpus-planning-for-irish-dictionaries-and-terminology.pdf|title=Corpus Planning for Irish – Dictionaries and Terminology|journal=[[A New View of the Irish Language]]|pages=lch 96|language=Béarla|publisher=[[Cois Life]]|location=BÁC|year=2008}}&lt;/ref&gt;'''

Chuir [[Acht um Chomhaontú na Breataine-na hÉireann]] (1999) dualgas reachtúil ó thaobh na foclóireachta de ar [[Foras na Gaeilge|Fhoras na Gaeilge]].&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

== 21d aois ==
Ó thús na 21d aoise ar aghaidh, tá tuilleadh forbairte le feiceáil i bhfoclóireacht Gaeilge:
* ''[[An Foclóir Nua Gaeilge]]'' (2025—)&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/an-chead-mhorfhocloir-aonteangach-gaeilge-le-seoladh-ag-an-uachtaran-catherine-connolly/|teideal=An chéad mhórfhoclóir aonteangach Gaeilge le seoladh ag an Uachtarán Catherine Connolly|údar=[[Maitiú Ó Coimín]]|dáta=1 Nollaig 2025|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2025-12-07}}&lt;/ref&gt;
* [[Foclóir Mháirtín Uí Chadhain]] foilsithe ag [[Acadamh Ríoga na hÉireann]] (2021)
* ''[[Croidhe Cainnte Chiarraighe]]'' foilsithe sa bhliain 2018
* foclóir Gaeilge–[[An Spáinnis|Spáinnis]] foilsithe ag [[Coiscéim]],&lt;ref&gt;{{cite book
| title=Diccionario Irlandés-Español / Foclóir Gaeilge-Spáinnise
| last=Barnwell
| first=David
| last2=Ó Domhnalláin
| first2=Pádraig
| last3=Rodríguez Alonso
| first3=Carmen
| publisher=Coiscéim
| year=2009
| location=Baile Átha Cliath 
}}&lt;/ref&gt;
* foclóir Gaeilge–[[an Ghearmáinis|Gearmáinis]] foilsithe ag Buske&lt;ref&gt;{{cite book
| title=Wörterbuch Irisch-Deutsch: Mit einem deutsch-irischen Wortindex
| last=Caldas
| first=Thomas F.
| last2=Schleicher
| first2=Clemens
| publisher=Buske
| year=2015
| location=Tübingen
}}&lt;/ref&gt;
* foclóir Gaeilge–[[an Rúisis|Rúisis]] ar líne, déanta le Alexey Shibakov&lt;ref&gt;{{lua idirlín
| url=http://www.irish-russian.net/%d0%be%d0%b1-%d1%8d%d1%82%d0%be%d0%b9-%d1%81%d1%82%d1%80%d0%b0%d0%bd%d0%b8%d1%86%d0%b5/about-this-site/
| teideal=Big Irish-Russian Dictionary with Transcription by Alexey Shibakov, Electronic Version
| sloinne=Shibakov
| ainm=Alexey
| dáta=2017
| dátarochtana=4ú Iúil 2018
| archivedate=2024-11-12
| archiveurl=https://web.archive.org/web/20241112064248/http://www.irish-russian.net/%D0%BE%D0%B1-%D1%8D%D1%82%D0%BE%D0%B9-%D1%81%D1%82%D1%80%D0%B0%D0%BD%D0%B8%D1%86%D0%B5/about-this-site/
}}&lt;/ref&gt;
Leis sin, tá ar a laghad cúig theanga Eorpach ann le foclóirí Gaeilge.  

Idir an dá linn, tá foclóirí Gaeilge ann do gach [[Teangacha Ceilteacha|teanga Ceilteach]], a bhuíochas le:
* [[Caoimhín Ó Scanaill]] agus a chuid foclóirí Ceilteacha&lt;ref&gt;{{lua idirlín
| url=http://cs.slu.edu/~scannell/pub/gd2ga.pdf
| teideal=Foclóir Gàidhlig-Gaeilge
| sloinne=Scannell
| ainm=Kevin P.
| dáta=2016
| dáta-rochtana=4ú Iúil 2018
| dátarochtana=2025-06-06
| archivedate=2019-04-21
| archiveurl=https://web.archive.org/web/20190421014659/http://cs.slu.edu/~scannell/pub/gd2ga.pdf
}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{lua idirlín
| url=http://cs.slu.edu/~scannell/pub/gv2ga.pdf
| teideal=Foclóir Manainnis-Gaeilge
| sloinne=Scannell
| ainm=Kevin P.
| dáta=2016
| dáta-rochtana=4ú Iúil 2018
| dátarochtana=2025-06-06
| archivedate=2019-04-21
| archiveurl=https://web.archive.org/web/20190421014702/http://cs.slu.edu/~scannell/pub/gv2ga.pdf
}}&lt;/ref&gt;
* [[Joe Mitchell]] agus a [[Foclóir Breatnais–Gaeilge Joe Mitchell|''Fhoclóir Breatnais–Gaeilge'']].&lt;ref&gt;{{cite news
| url=https://tuairisc.ie/an-chead-fhocloir-breatnaise-gaeilge-le-foilsiu/
| teideal=An chéad fhoclóir Breatnaise-Gaeilge le foilsiú
| dáta=29ú Samhain 2017
| suíomh=Tuairisc.ie
| dátarochtana=4ú Iúil 2018
}}&lt;/ref&gt;
* foclóir Gaeilge–[[An Choirnis|Coirnis]] ar líne&lt;ref&gt;[https://glosbe.com/ga/kw Foclóir Gaeilge - Coirnis] ar Glosbe&lt;/ref&gt;

[[Íomhá:Royal Irish Academy, Academy House, 19 Dawson Street, Dublin 2.jpg|left|thumb|Ceanncheathrú [[Acadamh Ríoga na hÉireann]], foilsitheoir [[Dictionary of the Irish Language|eDIL]] agus tionscadal foclóireachta eile.]]

Is acmhainn ollmhór anois é an t-idirlíon le haghaidh foclóirí:
* [[teanglann.ie]]: tá foclóirí Uí Dhónaill agus de Bhaldraithe's le fáil ann, i dteannta leis an bh''[[An Foclóir Beag|Foclóir Beag]]'' aonteangach&lt;ref&gt;{{lua idirlín 
| url = http://www.teanglann.ie
| teideal=Teanglann
| dátarochtana=4ú Iúil 2018
}}&lt;/ref&gt;
* [[foclóir.ie]]: ''[[An Foclóir Nua Gaeilge]]'' agus an [[Foclóir Nua Béarla–Gaeilge Fhoras na Gaeilge|''Foclóir Nua Béarla–Gaeilge'']] (FNBG) le [[Foras na Gaeilge]]&lt;ref&gt;{{lua idirlín 
| url=http://www.focloir.ie
| teideal=New Irish-English Dictionary
| dáta=2012
| dáta-rochtana=4ú Iúil 2018
}}&lt;/ref&gt; ar líne
* [[téarma.ie]]: an Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge curtha ar fáil ag Fiontar in [[Ollscoil Chathair Bhaile Átha Cliath|OCBÁC]].&lt;ref&gt;{{lua idirlín
| url=http://www.tearma.ie
| teideal=National Terminology Database
| dáta-rochtana=4ú Iúil 2018
}}&lt;/ref&gt;
* [[intergaelic.com]]: acmhainn do chainteoirí theangacha Gaelacha, curtha ar fáil ag [[Caoimhín Ó Scanaill]] agus [[Michal Boleslav Měchura]]&lt;ref&gt;{{lua idirlín 
| url = http://www.intergaelic.com
| teideal=Intergaelic
| sloinne=Scannell
| ainm=Kevin P.
| sloinne2=Boleslav Měchura
| ainm2=Michal
| dáta=2015
| dátarochtana=4ú Iúil 2018
}}&lt;/ref&gt; (Gàidhlig agus Gaelg)
* [[Dictionary of the Irish Language|edil.ie]]: curtha ar líne ag [[Acadamh Ríoga na hÉireann]]&lt;ref&gt;{{lua idirlín 
| url = http://www.dil.ie/about 
| teideal=eDIL – History of the Dictionary
| suíomh=eDIL
| dátarochtana=16ú Iúil 2018
}}&lt;/ref&gt;
* [[Foclóir Stairiúil na Gaeilge|fng.ie]]: obair ar siúl ar fhoclóir cuimsitheach stairiúil thar an tréimhse 1600–2000.&lt;ref&gt;{{lua idirlín
| url=http://www.fng.ie
| teideal=Foclóir Stairiúil na Gaeilge
| suíomh=Acadamh Ríoga na hÉireann 
| dátarochtana=4ú Iúil 2018
}}&lt;/ref&gt;
&lt;!-- taighde pearsanta? '' Those great lexicographers who practiced lexicography in Irish were for the most part learned men who had a particular love for Irish.  The precise methodologies employed by most of them remain unknown to us. They had no hesitancy, however, in borrowing from dictionaries that already existed.  This point has been skillfully shown with no little humour in many articles written by one of the great lexicographers of the 20th century, [[Tomás de Bhaldraithe]].  In general their research and use of pre-existing sources greatly increased the value and scope of their work. They sometimes erred in selection of specific word versions which they gleaned from their sources, however. On other occasions one cannot be sure that it is not without a degree of humour that they chose to include certain comical versions. It is not clear whether ignorance or wit was responsible for the following examples from some of the aforementioned works – “giolla earbuill, a page or train-bearer”; “lachaim, I duck or dive”; “calaoiseach, a juggler”; “bol, a poet; a cow”. When in future appointing a dictionary editor perhaps the job description should state that a “siollaire” is required – “siollaire, a scanner of every word, a carper, a dictator; a beater, striker, smiter, a dexterous harper also a good singer; siollaire mná, a strong comely woman” – those are the descriptions found in some of the dictionaries for a person deemed a “siollaire”.  It will be interesting to note how the word “siollaire&quot; will be employed by those lexicographers who come after us.  In any case the journey of over one thousand two hundred years travelled by Irish lexicography from the glossist of Würzburg to the new [[Foras na Gaeilge]] dictionary is one of which we can be justifiably proud.&lt;ref&gt;De Bhaldraithe, T. 1980. ‘Foclóirí agus foclóireacht na Gaeilge’, The Maynooth Review 6.1.:3-15.&lt;/ref&gt;
--&gt;

== Féach freisin ==
* [[Foclóirí Gaeilge]]
* [[An Foclóir Nua Gaeilge|''An Foclóir Nua Gaeilge'']]

== Léitheoireacht bhreise ==

* [[Liam Mac Amhlaigh|Mac Amhlaigh, Liam]] (2010) [https://mural.maynoothuniversity.ie/id/eprint/7075/ &quot;Treonna sean is nua - an fhoclóireacht Nua-Ghaeilge san aonú haois is fiche&quot;]''.'' [[Études Irlandaises|''Études Irlandaises'']], 35 (2). lgh. 51-64. ISSN 0183-973X

== Naisc sheachtracha ==
* [http://www.historyireland.com/book-reviews/focloiri-agus-focloirithe-na-gaeilge/ &quot;Foclóirí agus foclóirithe na Gaeilge&quot;] ar ''[[History Ireland]]''
* ''[https://www.gaois.ie/download/2008-corpus-planning-for-irish-dictionaries-and-terminology.pdf Corpus Planning for Irish, Dictionaries and Terminology]'' le [[Caoilfhionn Nic Pháidín]]
* Naisc maidir le [http://www.smo.uhi.ac.uk/gaeilge/focloiri/ foclóireacht na Gaeilge] ar [[Sabhal Mòr Ostaig]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}

{{Foclóirí na Gaeilge|state=collapsed}}

{{DEFAULTSORT:Focloireacht na Gaeilge}}
[[Catagóir:Foclóireacht na Gaeilge| ]]
[[Catagóir:Foclóireacht|*]]</text>
      <sha1>asr8639txxjusxed7qy1w0pcskof2yw</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catrin o Ferain</title>
    <ns>0</ns>
    <id>120701</id>
    <revision>
      <id>1318065</id>
      <parentid>1278006</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T00:03:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>InternetArchiveBot</username>
        <id>47196</id>
      </contributor>
      <comment>Rescuing 2 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5</comment>
      <origin>1318065</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="6673" sha1="h1o5fjqtbkgzu7epri21og2w7atigpv" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Ba bhean uasal Bhreatnach í '''Catrin o Ferain''' (nó '''Catrin o'r Berain'''&lt;ref&gt;[http://yba.llgc.org.uk/cy/c-CATR-BER-1534.html?query=catrin+o'r+berain&amp;field=name Y Llyfrgell Genedlaethol]&lt;/ref&gt; agus uaireanta '''Catrin Tudur'''&lt;ref name=&quot;Gwefan y BBC2&quot;&gt;{{Lua idirlín |url=http://www.bbc.co.uk/wales/northeast/guides/halloffame/historical/katheryn_berain.shtml |teideal=Gwefan y BBC |dátarochtana=2012-07-21 |archivedate=2012-11-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20121109142131/http://www.bbc.co.uk/wales/northeast/guides/halloffame/historical/katheryn_berain.shtml }}&lt;/ref&gt;) ([[1534]] – 27 Lúnasa 1591), ar a dtugtar &quot;Mam Cymru&quot; (máthair na Breataine Bige) uaireanta. Bean an-chliste agus cumhachtach a bhí inti; fuair sí bás agus í 56 bliain d'aois. Níl aon chuimhneachán uirthi in áit ar bith agus níl a hainm faoi deara ar chloch i reilig [[Llanefydd]] áit ar cuireadh í.&lt;ref&gt;[http://www.cylchgrawnbarn.com/index.php?option=com_content&amp;view=article&amp;id=407:bror-brifwyl-sir-ddinbych-ar-cyffiniau-catrin-o-ferain-mam-cymru&amp;catid=107:gorffennafawst&amp;Itemid=335 cylchgrawnbarn.com]{{Dead link|date=Lúnasa 2025 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}&lt;/ref&gt;

== Stair ==
Ba í Catrin an t-aon leanbh Tudur ap Robert Vychan agus Jane Velville (iníon Sir Roland de Velville). Líomhnaítear gur mac le bean chéile [[Anraí VII Shasana|Anraí Tudor]] a bhí i Rowland de Velville trí chaidreamh le bean Bhriotánach.&lt;ref&gt;{{Cite ODNB|id=67988}}&lt;/ref&gt; Bhí eastáit fairsinge ag Catrin i Dyffryn Clwyd, lena n-áirítear teach mór a teaghlaigh i gCefn Berain, [[Sir Ddinbych]] in aice le [[Llanefydd]] agus mainéar [[Penmynydd]], iar-bhaile na dTúdor Penmynydd.

Bhí cáil ar Chatrin mar phatrún na mbard. Chan an bard William Cynwal di mar 'cannwyll [[Teyrnas Gwynedd]]' ('coinneal [[Teyrnas Gwynedd|Gwynedd]] ') i gcúipléad atá cáiliúil anois. Seo an cúplaléad cáiliúil, maisithe i litriú nua-aimseartha:

:: Catrin wych, wawr ddistrych wedd,(''Catrin iontach, a haghaidh álainn lonrach),''
:: Cain ei llun, cannwyll Wynedd (''Caomh a cruth, coinneal Gwynedd)''.&lt;ref&gt;Wiliam Cynwal. Dyfynnir gan R. Cyril Hughes ar wynebddalen ei nofel ''Catrin o Ferain'' (1975).&lt;/ref&gt; 

Fuair sé bás ar an 27 Lúnasa, 1591 agus cuireadh í i [[Llanefydd]] ar an gcéad lá de Mheán Fómhair.

== Póstaí agus páistí ==
In ''*The Celtic Peoples and Renaissance Europe*'' (Londain agus Nua-Eabhrac, 1933), míníonn an scoláire Dr. David Matthew conas is féidir an t-aistriú mall ón reiligiún Caitliceach go dtí an reiligiún Protastúnach a fheiceáil ina ceithre phósadh. 

A ceathrar fear céile:

# Sir Siôn Salsbri (nó John Salusbury ) de Leweni, Feisire Parlaiminte do Dhindinbych i 1545-7
# An Ridire Rishiart Clwch ( ''Richard Clough'' ) as [[Dinbych|Denbigh]]
# [[Maurice Wynn]] ó Wydir
# [[Edward Thelwall]], Plas-y-barda, Denbigh

=== [[John Salusbury]] ===
Phós sí John Salusbury (nó Siôn Salbri) nuair a bhí sí 22 bliain d'aois. Ba é mac Sir John Salusbury (b. 1578) as Lewenni é agus tugadh ' 'John yr Iengengaf ( nó John the Elder) air. Fuair sé bás i mBealtaine nó i mí an Mheithimh 1566, tar éis pósadh 9 mbliana.  Bhí beirt mhac acu: Tomás (b. 1564), agus [[John Salusbury (ganwyd 1567)|John]] (b. 1567).

=== Rhisiart Clwch ===
[[Íomhá:Sir_Richard_Clough_(c._1530–1570).png|clé|mion|Rhisiart Clwch]]
Ceannaí an-saibhir ab ea Rhisiart, a bhunaigh an ''Royal Exchange'' i [[Londain]] lena chomhpháirtí gnó Sir Thomas Gresham.  Sa bhliain 1567, d’fhill Rhisiart ó [[Antuairp|Antwerp]], áit ar oibrigh sé agus ar thóg sé dhá theach: Bachegraig agus Plas Clough . Seo iad na chéad dá theach sa Bhreatain Bheag a tógadh as [[Bríce|brící]] . Tar éis dó bás a fháil, fuair a mhac óna chéad phósadh Plas Clough mar oidhreacht.  Bhí beirt iníonacha aige óna phósadh le Catrin o Ferain: Anne (r. 1568), a phós Roger Salusbury, agus Mary (r. 1569), a phós William Wynn, Melai.

Tar éis sé bliana pósta le Catrin, fuair sé bás. Is dócha gur nimhíodh é agus é ag déanamh spiaireachta thar ceann Eilís I. 

=== Maurice Wynn ===

Tar éis bhás roimh am Rhisiart, phós Catrin [[Maurice Wynn]]&lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=http://www.bbc.co.uk/wales/northeast/guides/halloffame/historical/katheryn_berain.shtml|title=Catrin of Berain|date=Mehefin 2009|publisher=[[BBC Wales]] North East|access-date=2012-12-13|archive-url=https://archive.today/20120721114055/www.bbc.co.uk/wales/northeast/guides/halloffame/historical/katheryn_berain.shtml|archive-date=2012-07-21}}&lt;/ref&gt; ó Wydir, Dyffryn Conwy. Bhí beirt pháistí acu: Edward, agus Jane. Ba é Sirriam &lt;a href=&quot;https://cy.wikipedia.org/wiki/Siryfion_Sir_Gaernarfon_yn_yr_16eg_ganrif&quot; rel=&quot;mw:ExtLink&quot; title=&quot;Siryfion Sir Gaernarfon yn yr 16eg ganrif&quot; class=&quot;cx-link&quot; data-linkid=&quot;131&quot;&gt;Sir Gaernarfon&lt;/a&gt; é agus nuair a fuair sé bás, measadh Catrin ar dhuine de na daoine ba shaibhre sa Bhreatain.

=== Edward Thelwall ===
Ba le Edward Thelwall as Plas-y-ward a phós sí an ceathrú uair; ní raibh aon chlann acu agus fuair Catrin bás roimh Edward. Ba é Edward mac ba shine [[Simwnt Thelwall]] óna chéad phósadh. Scríobh an bard Robert Parry, [[Henllan]], (bl. 1540?-1612?), marbhántacht do Catrin i ndiaidh a báis. 

== Leanaí ==
Bhí seisear clainne agus sé dhéag garpháistí aici  : Seo iad na páistí ó na ceithre phósadh:

# Thomas (r. 1564), agus [[John Salisbury (mab Catrin)|Seán]] (r. 1565 nó 1566)
# Anne (r. 1568), a phós Roger Salusbury, agus Mary (r. 1569), a phós William Wynn, Melai.
# Edward, agus Jane
# gan aon leanaí

; Sliocht

* Hester Thrale, cara le [[Samuel Johnson]]

== Ficsean ==
Tá trí úrscéal stairiúla suntasacha faoi Catrin agus a saol le R. Cyril Hughes ann, eadhon:

* ''Catrin O Ferain'' ( Gomer Press, 1975)
* ''Cathair Dhihenydd'' (Gomer Press, 1976)
* ''Caisleán an Chomhréitigh'' (Gomer Press, 1984)

== Scéalta agus maíomh fúithi ==

: Creidtear gur scríobh an file Sasanach William Shakespeare soinéad faoina mac John. Finscéal áitiúil eile, ó cheantar Dinbych, is ea gurbh í Catrin máthair William. 

== Féach freisin ==

* An teaghlach Salusbury

== Tagairtí ==
{{Reflist|2}}

== Naisc sheachtracha ==

* [https://web.archive.org/web/20121109142131/http://www.bbc.co.uk/wales/northeast/guides/halloffame/historical/katheryn_berain.shtml Catrin of Berain] {{En}} 
* [http://www.bbc.co.uk/legacies/myths_legends/wales/w_ne/article_5.shtml Sir Richard Clough – ‘The Most Complete Man’] {{En}} 

{{DEFAULTSORT:Ferain, Catrin ó}}
[[Catagóir:Básanna i 1591]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1534]]</text>
      <sha1>h1o5fjqtbkgzu7epri21og2w7atigpv</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Wikidata list/Ballstáit den AE</title>
    <ns>2</ns>
    <id>120719</id>
    <revision>
      <id>1318081</id>
      <parentid>1316413</parentid>
      <timestamp>2026-06-20T11:03:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>ListeriaBot</username>
        <id>25319</id>
      </contributor>
      <comment>Wikidata list updated [V2]</comment>
      <origin>1318081</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="8634" sha1="fho2rvpm393b3xbb2a29ldr5up2lrsb" xml:space="preserve">* [[Ballstát den Aontas Eorpach]]


{{Wikidata list | SPARQL =
SELECT ?item ?itemLabel ?amTosaigh ?amDeiridh ?oti ?otiDáta
{
  ?item wdt:P463 wd:Q458;  # cuid de AE
        wdt:P31 wd:Q6256;  # sample de tír
        p:P463 ?ballRts.
  ?ballRts ps:P463 wd:Q458.
  OPTIONAL { ?ballRts pq:P580 ?amTosaigh }
  OPTIONAL { ?ballRts pq:P582 ?amDeiridh }

  # fo-iarratas le haghaidh OTI leis an dáta is déanaí is déanaí
  {
    SELECT ?item (MAX(?dáta) AS ?uasDáta) WHERE {
      ?item p:P2131 ?otiRts.
      ?otiRts pq:P585 ?dáta.
    }
    GROUP BY ?item
  }
  
  # OTI le dáta is déanaí
  ?item p:P2131 ?otiRts.
  ?otiRts ps:P2131 ?oti;
          pq:P585 ?otiDáta. 
  FILTER(?otiDáta = ?uasDáta)

  # label service
  SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language &quot;ga, en&quot;. }
}
ORDER BY DESC(?itemLabel)

| columns = number:#, item:Qid, P297:Cód, label:Tír, ?amTosaigh:Am tosaigh, ?amDeiridh:Am deiridh, P1082:Daonra, P2046:Achar, P38:Airgeadra, ?oti:OTI, ?otiDáta:Dáta OTI, P1081:IFD, P37:Teanga
}}
{| class='wikitable sortable'
! #
! Qid
! Cód
! Tír
! Am tosaigh
! Am deiridh
! Daonra
! Achar
! Airgeadra
! OTI
! Dáta OTI
! IFD
! Teanga
|-
| style='text-align:right'| 1
| [[:d:Q27|Q27]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:IE IE]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
| 1973-01-01
| 
| 5149139
| 69797 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 529244870223
| 2022-01-01
| 0.945
| [[an Ghaeilge]]&lt;br/&gt;[[An Béarla|Béarla]]
|-
| style='text-align:right'| 2
| [[:d:Q55|Q55]]
| 
| [[an Ísiltír]]
| 1957-03-25
| 
| 17942942
| 37378 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 991114635529
| 2022-01-01
| 0.931
| [[an Ollainnis]]
|-
| style='text-align:right'| 3
| [[:d:Q34|Q34]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:SE SE]
| [[an tSualainn]]
| 1995-01-01
| 
| 10609460
| 447425.16 ciliméadar cearnach
| ''[[:d:Q122922|krona na Sualainne]]''
| 585939170124
| 2022-01-01
| 0.947
| [[an tSualainnis]]
|-
| style='text-align:right'| 4
| [[:d:Q214|Q214]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:SK SK]
| [[an tSlóvaic]]
| 2004-05-01
| 
| 5409407
| 49033.720839 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 115468803972
| 2022-01-01
| 0.848
| [[an tSlóvaicis]]
|-
| style='text-align:right'| 5
| [[:d:Q215|Q215]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:SI SI]
| [[an tSlóivéin]]
| 2004-05-01
| 
| 2066880
| 20271 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 62117768015
| 2022-01-01
| 0.918
| [[an tSlóivéinis]]
|-
| style='text-align:right'| 6
| [[:d:Q213|Q213]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:CZ CZ]
| [[An tSeic|an tSeicia]]
| 2004-05-01
| 
| 10909500
| 78871 ciliméadar cearnach
| ''[[:d:Q131016|koruna na Seice]]''
| 250681000000
| 2019-01-01
| 0.889
| [[an tSeicis]]
|-
| style='text-align:right'| 7
| [[:d:Q28|Q28]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:HU HU]
| [[an Ungáir]]
| 2004-05-01
| 
| 9603634
| 93011.4 ciliméadar cearnach
| ''[[:d:Q47190|forint na hUngáire]]''
| 181848022230
| 2021-01-01
| 0.846
| [[an Ungáiris]]
|-
| style='text-align:right'| 8
| [[:d:Q29|Q29]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:ES ES]
| [[an Spáinn]]
| 1986-01-01
| 
| 48592909
| 505990 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 1397509272054
| 2022-01-01
| 0.905
| [[an Spáinnis]]
|-
| style='text-align:right'| 9
| [[:d:Q218|Q218]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:RO RO]
| [[an Rómáin]]
| 2007-01-01
| 
| 19053815
| 238397 ciliméadar cearnach
| ''[[:d:Q131645|leu na Rómáine]]''
| 301261582924
| 2022-01-01
| 0.821
| [[an Rómáinis]]
|-
| style='text-align:right'| 10
| [[:d:Q145|Q145]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:GB GB]
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| 1973-01-01
| 2020-01-31
| 67326569
| 242495 ciliméadar cearnach
| [[punt steirling]]
| 3070667732359
| 2022-01-01
| 0.929
| [[An Béarla|Béarla]]
|-
| style='text-align:right'| 11
| [[:d:Q45|Q45]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:PT PT]
| [[an Phortaingéil]]
| 1986-01-01
| 
| 10347892
| 92225 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 251945377529
| 2022-01-01
| 0.866
| [[an Phortaingéilis]]
|-
| style='text-align:right'| 12
| [[:d:Q36|Q36]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:PL PL]
| [[an Pholainn]]
| 2004-05-01
| 
| 37563071
| 312683 ciliméadar cearnach
| ''[[:d:Q123213|złoty]]''
| 688176605955
| 2022-01-01
| 0.876
| [[an Pholainnis]]
|-
| style='text-align:right'| 13
| [[:d:Q40|Q40]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:AT AT]
| [[an Ostair]]
| 1995-01-01
| 
| 8979894
| 83878.99 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 511685203845
| 2023-01-01
| 0.916
| [[an Ghearmáinis]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q36668|teanga chomharthaíochta na hOstaire]]''
|-
| style='text-align:right'| 14
| [[:d:Q37|Q37]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:LT LT]
| [[an Liotuáin]]
| 2004-05-01
| 
| 2860002
| 65300 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 70334299008
| 2022-01-01
| 0.875
| [[an Liotuáinis]]
|-
| style='text-align:right'| 15
| [[:d:Q211|Q211]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:LV LV]
| [[an Laitvia]]
| 2004-05-01
| 
| 1856932
| 64593.77 ciliméadar cearnach&lt;br/&gt;61760.39 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 41153912663
| 2022-01-01
| 0.863
| [[an Laitvis]]
|-
| style='text-align:right'| 16
| [[:d:Q38|Q38]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:IT IT]
| [[an Iodáil]]
| 1957-03-25
| 
| 58850717
| 302068 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 2010431598465
| 2022-01-01
| 0.895
| [[an Iodáilis]]
|-
| style='text-align:right'| 17
| [[:d:Q41|Q41]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:GR GR]
| [[an Ghréig]]
| 1981-01-01
| 
| 10482487
| 131957 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 219065872466
| 2022-01-01
| 0.887
| [[an Ghréigis]]
|-
| style='text-align:right'| 18
| [[:d:Q183|Q183]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:DE DE]
| [[an Ghearmáin]]
| 1958-01-01
| 
| 83577140
| 357587.77 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 4121200000000
| 2023-01-01
| 0.942
| [[an Ghearmáinis]]
|-
| style='text-align:right'| 19
| [[:d:Q142|Q142]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:FR FR]
| [[an Fhrainc]]
| 1957-03-25
| 
| 68605616
| 643801 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]&lt;br/&gt;''[[:d:Q214393|franc CFP]]''
| 2782905325625
| 2022-01-01
| 0.903
| [[an Fhraincis]]
|-
| style='text-align:right'| 20
| [[:d:Q33|Q33]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:FI FI]
| [[an Fhionlainn]]
| 1995-01-01
| 
| 5652881
| 338478.34 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 280825957768
| 2022-01-01
| 0.94
| [[an Fhionlainnis]]&lt;br/&gt;[[an tSualainnis]]
|-
| style='text-align:right'| 21
| [[:d:Q191|Q191]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:EE EE]
| [[an Eastóin]]
| 2004-05-01
| 
| 1369995
| 45335 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 38100812959
| 2022-01-01
| 0.89
| [[an Eastóinis]]
|-
| style='text-align:right'| 22
| [[:d:Q35|Q35]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:DK DK]
| [[an Danmhairg]]
| 1973-01-01
| 
| 5822863
| 42925.46 ciliméadar cearnach
| ''[[:d:Q25417|krone na Danmhairge]]''
| 395403906582
| 2022-01-01
| 0.929
| [[an Danmhairgis]]
|-
| style='text-align:right'| 23
| [[:d:Q224|Q224]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:HR HR]
| [[an Chróit]]
| 2013-07-01
| 
| 3871833
| 56594 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 70964606465
| 2022-01-01
| 0.858
| [[an Chróitis]]
|-
| style='text-align:right'| 24
| [[:d:Q229|Q229]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:CY CY]
| [[an Chipir]]
| 2004-05-01
| 
| 1344976
| 9242.45 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 28439052741
| 2022-01-01
| 0.896
| ''[[:d:Q36510|an Nua-Ghréigis]]''&lt;br/&gt;[[an Tuircis]]
|-
| style='text-align:right'| 25
| [[:d:Q219|Q219]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:BG BG]
| [[an Bhulgáir]]
| 2007-01-01
| 
| 6423207
| 110993.6 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 102407653020
| 2023-01-01
| 0.799
| [[an Bhulgáiris]]
|-
| style='text-align:right'| 26
| [[:d:Q31|Q31]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:BE BE]
| [[an Bheilg]]
| 1957-03-25
| 
| 11825551
| 30688 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 644782756682
| 2023-01-01
| 0.937
| [[an Ollainnis]]&lt;br/&gt;[[an Fhraincis]]&lt;br/&gt;[[an Ghearmáinis]]
|-
| style='text-align:right'| 27
| [[:d:Q233|Q233]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:MT MT]
| [[Málta]]
| 2004-05-01
| 
| 553214
| 316 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 17765270015
| 2022-01-01
| 0.918
| [[an Mháltais]]&lt;br/&gt;[[An Béarla|Béarla]]
|-
| style='text-align:right'| 28
| [[:d:Q32|Q32]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:LU LU]
| [[Lucsamburg]]
| 1957-03-25
| 
| 681973
| 2586.36 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 82274812251
| 2022-01-01
| 0.93
| [[an Lucsambuirgis]]&lt;br/&gt;[[an Fhraincis]]&lt;br/&gt;[[an Ghearmáinis]]
|}
{{Wikidata list end}}</text>
      <sha1>fho2rvpm393b3xbb2a29ldr5up2lrsb</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>An Focloir Bearla Gaoidheilge</title>
    <ns>0</ns>
    <id>121190</id>
    <revision>
      <id>1318060</id>
      <parentid>1317977</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T22:15:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1318060</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5107" sha1="809ub97qkicqhegmytpyg05e48okexo" xml:space="preserve">{{Teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Leabhar
|nom=An Focloir Bearla Gaoidheilge
|subtitol=ar na chur a neagar le [[Conchubhar Ó Beaglaoich|Conchobhar O Beaglaoich]] mar aon le congnamh [[Aodh Buí Mac Cruitín|Aodh Bhuidhe mac Cuirtin]] agus fós i b[[Páras|Pairis]] 1732
}}

Is é '''''An Focloir Bearla Gaoidheilge''''' an chéad fhoclóir [[An Béarla|Béarla]]–[[An Ghaeilge|Gaeilge]] dar cuireadh i gcló riamh.''&lt;ref group=&quot;nóta&quot;&gt;Féach áfach ''[[Foclóir nó Sanasán Nua]]'' (1643), ''[[Foclóir Lainne agus Gaoidheilge]]'' an [[Risteard Pluincéad|Phluincéidigh]] (1662, lámhscríbhinn), ''Nua-fhoclóir bog chruaidheach'' an [[Proinsias Bhailis|Bhailisigh]] (1706, lámhscríbhinn), ''Archæologia Britannica'' an [[Edward Lhuyd|Laoidigh]] (1707), agus gluais [[An Bhriotáinis|Briotáinis]]–Gaeilge–[[An Laidin|Laidin]] in ''The History of the Druids'' (1726) leis an d[[John Toland|Tuathalánach]].&lt;/ref&gt;'' Is sa bhliain 1732 a d'fhoilsigh [[Conchubhar Ó Beaglaoich]] agus [[Aodh Buí Mac Cruitín]] é i b[[Páras]] na [[An Fhrainc|Fraince]].&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[[Alan Harrison|Harrison]] (1986), lgh 67–69.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/coip-lamhscriofa-de-foras-feasa-ar-eirinn-diolta-ar-e35000/|teideal=Cóip lámhscríofa de Foras Feasa ar Éirinn díolta ar €35,000|dáta=2025-10-01|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2025-10-01}}&lt;/ref&gt; Bhí cóip de ghraiméar Mhic Chruitín san áireamh sa leabhar. Ní léir cén chúnamh eile a thug Mac Cruitín don Bheaglaoich ach tá roinnt lámhscríbhinní ann mar a thugtar foclóir Mhic Cruitín air.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/dialann-tuairisc-focloir-ui-bheaglaoich-fillte-ar-pharas-an-la-is-faide-sa-mbliain-anseo-cheana-fein/|teideal=DIALANN TUAIRISC: Foclóir Uí Bheaglaoich fillte ar Pháras {{!}} An lá is faide sa mbliain anseo cheana féin|údar=Bridget Bhreathnach|dáta=18 Meitheamh 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-06-18}}&lt;/ref&gt;

Bhí sé beartaithe foclóir Gaeilge-Béarla a fhoilsiú freisin ach níor tháinig sé sin ar an saol.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
[[Íomhá:The_English_Irish_dictionary_Fleuron_T153989-5.png|clé|mion|220x220px|Fleuron an fhoclóra, agus é scríofa: ''&quot;An focloir bearla Gaoidheilge. Ar na chur a neagar le Conchobar o Beaglaoich mar don le congnamh Aodh bhridhe mac Cuirtin agus fós.&quot;'']]
[[Íomhá:The_English_Irish_dictionary_Fleuron_T153989-3.png|clé|mion|220x220px|Fleuron eile]]

=== An réamhrá ===
Maítear sa réamhrá go rabhthas ag leanúint eiseamláir Boyer agus Bailey i bhfoclóir Uí Bheaglaoich agus Mhic Cruitín, .i. Abel Boyer a bhí foclóirí mar ''Dictionaire Royal, François-Anglois et Anglois-François'' curtha le chéile aige, agus Nathan Bailey, údar ''An Universal Etymological Dictionary''.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

I réamhrá d’Fhoclóir Uí Bheaglaoich, d’impigh an t-údar ar mhuintir na hÉireann an teanga a chaomhnú. Cháin sé an drochmheas a bhí ag réimeas Shasana ar an nGaeilge agus mhaígh sé, in ainneoin na gcéadta bliain de mheath, go raibh an Ghaeilge chomh hálainn agus chomh ceolmhar is a bhí le fáil. Maidir le saibhreas agus áilleacht na Gaeilge, mhol sé athbheochan.&lt;ref&gt;‘[T]he Irish Gentry have therefore Opportunities enough, still left, for recovering and preserving their Mother-Language, and consequently, are without the least colour of excuse if they shamefully continue to neglect it.’&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/dialann-tuairisc-focloir-ui-bheaglaoich-fillte-ar-pharas-an-la-is-faide-sa-mbliain-anseo-cheana-fein/|teideal=DIALANN TUAIRISC: Foclóir Uí Bheaglaoich fillte ar Pháras {{!}} An lá is faide sa mbliain anseo cheana féin|údar=Bridget Bhreathnach|dáta=18 Meitheamh 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-06-19}}&lt;/ref&gt;   Bhí súil aige go gcabhródh a fhoclóir leis an teanga a athbheochan agus lena stádas a neartú i measc mhuintir na hÉireann féin.

=== Ar athlámh ===
Díoladh ar an 1 Deireadh Fómhair 2025 cóip de ‘Fhoclóir Uí Bheaglaoich’. Bhíothas ag súil le €700 ar Fhoclóir Uí Bheaglaoich ag an gceant ach díoladh sa deireadh é ar €1,800.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Féach freisin ==
* [[Conchubhar Ó Beaglaoich]]
* [[Foclóireacht na Gaeilge]]
* [[Coláiste na nÉireannach i bPáras]]

== Foinsí ==
* [[Alan Harrison|Harrison, Alan]] (1986). &quot;Nótaí faoi Ghraiméir agus Foclóirí [[An Ghaeilge|Scuitbhéarla]] i mBaile Átha Cliath 1700–1740&quot;. I [[Seosamh Watson|Watson, Seosamh]] (eag.) ''Féilscríbhinn [[Tomás de Bhaldraithe|Thomáis de Bhaldraithe]]''. BÁC: Coiste Fhéilscríbhinn Thomáis de Bhaldraithe, [[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|COBÁC]]. lgh 48–69.

== Tagairtí ==
{{reflist}}
====Nótaí====
{{reflist|group=nóta}}

{{Foclóirí na Gaeilge|state=collapsed}}

{{DEFAULTSORT:Focloir Ui Bheaglaoich}}
[[Catagóir:Foclóirí Béarla]]
[[Catagóir:Foclóirí Gaeilge]]
[[Catagóir:Stair na Gaeilge]]
[[Catagóir:1732]]
[[Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 1732]]
[[Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 1730idí]]</text>
      <sha1>809ub97qkicqhegmytpyg05e48okexo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1318061</id>
      <parentid>1318060</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T22:16:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1318061</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="5148" sha1="ebv0ofv0n5w8sfq6g5eyeyfntrjq6wg" xml:space="preserve">{{Teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Leabhar
|nom=An Focloir Bearla Gaoidheilge
|subtitol=ar na chur a neagar le [[Conchubhar Ó Beaglaoich|Conchobhar O Beaglaoich]] mar aon le congnamh [[Aodh Buí Mac Cruitín|Aodh Bhuidhe mac Cuirtin]] agus fós i b[[Páras|Pairis]] 1732
}}

Is é '''''An Focloir Bearla Gaoidheilge''''' an chéad fhoclóir [[An Béarla|Béarla]]–[[An Ghaeilge|Gaeilge]] dar cuireadh i gcló riamh.''&lt;ref group=&quot;nóta&quot;&gt;Féach áfach ''[[Foclóir nó Sanasán Nua]]'' (1643), ''[[Foclóir Lainne agus Gaoidheilge]]'' an [[Risteard Pluincéad|Phluincéidigh]] (1662, lámhscríbhinn), ''Nua-fhoclóir bog chruaidheach'' an [[Proinsias Bhailis|Bhailisigh]] (1706, lámhscríbhinn), ''Archæologia Britannica'' an [[Edward Lhuyd|Laoidigh]] (1707), agus gluais [[An Bhriotáinis|Briotáinis]]–Gaeilge–[[An Laidin|Laidin]] in ''The History of the Druids'' (1726) leis an d[[John Toland|Tuathalánach]].&lt;/ref&gt;'' Is sa bhliain 1732 a d'fhoilsigh [[Conchubhar Ó Beaglaoich]] agus [[Aodh Buí Mac Cruitín]] é i b[[Páras]] na [[An Fhrainc|Fraince]].&lt;ref name=&quot;:1&quot;&gt;[[Alan Harrison|Harrison]] (1986), lgh 67–69.&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;:0&quot;&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/coip-lamhscriofa-de-foras-feasa-ar-eirinn-diolta-ar-e35000/|teideal=Cóip lámhscríofa de Foras Feasa ar Éirinn díolta ar €35,000|dáta=2025-10-01|work=[[Tuairisc.ie]]|dátarochtana=2025-10-01}}&lt;/ref&gt; Bhí cóip de ghraiméar Mhic Chruitín san áireamh sa leabhar. Ní léir cén chúnamh eile a thug Mac Cruitín don Bheaglaoich ach tá roinnt lámhscríbhinní ann mar a thugtar foclóir Mhic Cruitín air.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/dialann-tuairisc-focloir-ui-bheaglaoich-fillte-ar-pharas-an-la-is-faide-sa-mbliain-anseo-cheana-fein/|teideal=DIALANN TUAIRISC: Foclóir Uí Bheaglaoich fillte ar Pháras {{!}} An lá is faide sa mbliain anseo cheana féin|údar=Bridget Bhreathnach|dáta=18 Meitheamh 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-06-18}}&lt;/ref&gt;

Bhí sé beartaithe foclóir Gaeilge-Béarla a fhoilsiú freisin ach níor tháinig sé sin ar an saol.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;
[[Íomhá:The_English_Irish_dictionary_Fleuron_T153989-5.png|clé|mion|220x220px|Fleuron an fhoclóra, agus é scríofa: ''&quot;An focloir bearla Gaoidheilge. Ar na chur a neagar le Conchobar o Beaglaoich mar don le congnamh Aodh bhridhe mac Cuirtin agus fós.&quot;'']]
[[Íomhá:The_English_Irish_dictionary_Fleuron_T153989-3.png|clé|mion|220x220px|Fleuron eile]]

=== An réamhrá ===
Maítear sa réamhrá go rabhthas ag leanúint eiseamláir Boyer agus Bailey i bhfoclóir Uí Bheaglaoich agus Mhic Cruitín, .i. Abel Boyer a bhí foclóirí mar ''Dictionaire Royal, François-Anglois et Anglois-François'' curtha le chéile aige, agus Nathan Bailey, údar ''An Universal Etymological Dictionary''.&lt;ref name=&quot;:1&quot; /&gt;

I réamhrá d’Fhoclóir Uí Bheaglaoich, d’impigh an t-údar ar mhuintir na hÉireann an teanga a chaomhnú. Cháin sé an drochmheas a bhí ag réimeas Shasana ar an nGaeilge agus mhaígh sé, in ainneoin na gcéadta bliain de mheath, go raibh an Ghaeilge chomh hálainn agus chomh ceolmhar is a bhí le fáil. Maidir le saibhreas agus áilleacht na Gaeilge, mhol sé athbheochan.&lt;ref&gt;‘[T]he Irish Gentry have therefore Opportunities enough, still left, for recovering and preserving their Mother-Language, and consequently, are without the least colour of excuse if they shamefully continue to neglect it.’&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/dialann-tuairisc-focloir-ui-bheaglaoich-fillte-ar-pharas-an-la-is-faide-sa-mbliain-anseo-cheana-fein/|teideal=DIALANN TUAIRISC: Foclóir Uí Bheaglaoich fillte ar Pháras {{!}} An lá is faide sa mbliain anseo cheana féin|údar=Bridget Bhreathnach|dáta=18 Meitheamh 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-06-19}}&lt;/ref&gt;   Bhí súil aige go gcabhródh a fhoclóir leis an teanga a athbheochan agus lena stádas a neartú i measc mhuintir na hÉireann féin.

=== Ar athlámh ===
Díoladh ar an 1 Deireadh Fómhair 2025 cóip de ‘Fhoclóir Uí Bheaglaoich’. Bhíothas ag súil le €700 ar Fhoclóir Uí Bheaglaoich ag an gceant ach díoladh sa deireadh é ar €1,800.&lt;ref name=&quot;:0&quot; /&gt;

== Féach freisin ==
* [[Conchubhar Ó Beaglaoich]]
* [[Foclóireacht na Gaeilge]]
* [[Coláiste na nÉireannach i bPáras]]

== Foinsí ==
* [[Alan Harrison|Harrison, Alan]] (1986). &quot;Nótaí faoi Ghraiméir agus Foclóirí [[An Ghaeilge|Scuitbhéarla]] i mBaile Átha Cliath 1700–1740&quot;. I [[Seosamh Watson|Watson, Seosamh]] (eag.) ''Féilscríbhinn [[Tomás de Bhaldraithe|Thomáis de Bhaldraithe]]''. BÁC: Coiste Fhéilscríbhinn Thomáis de Bhaldraithe, [[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|COBÁC]]. lgh 48–69.

== Tagairtí ==
{{reflist}}
====Nótaí====
{{reflist|group=nóta}}

{{Foclóirí na Gaeilge|state=collapsed}}

{{DEFAULTSORT:Focloir Ui Bheaglaoich}}
[[Catagóir:Foclóirí Béarla]]
[[Catagóir:Foclóirí Gaeilge]]
[[Catagóir:Stair na Gaeilge]]
[[Catagóir:1732]]
[[Catagóir:Leabhair a foilsíodh in 1732]]
[[Catagóir:Leabhair a foilsíodh sna 1730idí]]
[[Catagóir:Coláiste na nGael, Páras]]</text>
      <sha1>ebv0ofv0n5w8sfq6g5eyeyfntrjq6wg</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fothoghchán Makerfield 2026</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126792</id>
    <revision>
      <id>1318020</id>
      <parentid>1317089</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T15:39:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Scamhasach</username>
        <id>40858</id>
      </contributor>
      <comment>Uasdátú - bua ag Andy Burnham</comment>
      <origin>1318020</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1845" sha1="af37ibk4wgqdavjfns31v0dn2xm1wmj" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}
[[Íomhá:Mak Election Results.png|clé|mion|220x220px|Toghcháin Makerfield, 1983-2024]]
[[Íomhá:Labour campaign headquarters.jpg|clé|mion|220x220px|[[Páirtí an Lucht Oibre (an Ríocht Aontaithe)|Páirtí an Lucht Oibre]]]]

Rith an fothoghchán i Makerfield, [[Manchain]], 18 Meitheamh 2026. Tionscnaíodh é de bharr feisire [[Páirtí an Lucht Oibre (an Ríocht Aontaithe)|Pháirtí an Lucht Oibre]] a bheith ag éirí as an bpost le deis a thabhairt d'[[Andy Burnham]] filleadh ar an bparlaimint in Westminster. &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://an-fothoghchan-a-dfheadfadh-a-gcead-phriomh-aire-eile-a-thabhairt-do-mhuintir-na-breataine/|teideal=An fothoghchán a d’fhéadfadh a gcéad phríomh-aire eile a thabhairt do mhuintir na Breataine|údar=Máirín Ní Ghadhra|dáta=2026-05-22|language=ga-IE|work=Tuairisc|dátarochtana=2026-05-22}}&lt;/ref&gt;

Bhuaigh Burnham an fothoghchán le 55% de an vótaí. 

Beidh Burnham ábalta dúshlán [[Keir Starmer]] a thabhairt do cheannaireacht Pháirtí an Lucht Oibre, agus é ag filleadh ar an bparlaimint.&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://anpáipéar.ie/2026/03/buille-mor-do-starmer-agus-an-pairti-glas-in-uachtar-i-manchain/|teideal=Buille mór do Starmer agus an Pairtí Glas in uachtar i Manchain|údar=Eoin Ó Murchú|dáta=2026-03-06|language=ga-IE|work=An Páipéar|dátarochtana=2026-05-22}}&lt;/ref&gt; Dá n-éireodh sé leis bata agus bóthar a thabhairt do Starmer mar cheannaire an pháirtí, bhainfeadh Burnham príomh-aireacht na Ríochta Aontaithe amach ag an am céanna.

Vótáil Makerfield go láidir ar son an [[Breatimeacht|Bhreatimeachta]] thiar in 2016 agus 65% ar son imeacht as an Aontas Eorpach.

== Féach freisin ==

* [[Andy Burnham]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{síol}}
[[Catagóir:2026]]
[[Catagóir:Manchain]]
[[Catagóir:Fothoghcháin]]</text>
      <sha1>af37ibk4wgqdavjfns31v0dn2xm1wmj</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Úsáideoir:Onóra Ní Fhinn/Clár Dubh</title>
    <ns>2</ns>
    <id>126865</id>
    <revision>
      <id>1318010</id>
      <timestamp>2026-06-19T13:47:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Onóra Ní Fhinn</username>
        <id>75176</id>
      </contributor>
      <comment>Clár dubh</comment>
      <origin>1318010</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="21" sha1="875tyre11so6gxlp8sfn9bhdj0q4607" xml:space="preserve">Seo é mo chlár dubh</text>
      <sha1>875tyre11so6gxlp8sfn9bhdj0q4607</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Santa Cruz de Mompós</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126866</id>
    <revision>
      <id>1318011</id>
      <timestamp>2026-06-19T13:58:24Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ériugena</username>
        <id>188</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page &quot;[[:es:Special:Redirect/revision/173169258|Santa Cruz de Mompox]]&quot;</comment>
      <origin>1318011</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1645" sha1="leuxuwomzl4xrtu7szwwgd4y4ofylra" xml:space="preserve">
Is ceantar sa [[An Cholóim|Cholóim]] é '''Santa Cruz de Mompós''' nó '''Mompox''' , i roinn Bolívar . Mar gheall ar staid chaomhnaithe a láir stairiúil, dearbhaíodh gur Séadchomhartha Náisiúnta é i 1959 agus [[Suíomh Oidhreachta Domhanda|gur Láithreán Oidhreachta Domhanda é]] ag [[EOECNA|UNESCO]] i 1995. Tá a phríomhchathair bhardasach 248 km ó Cartagena de Indias. Tá sé mar chuid de Líonra Bailte Oidhreachta na Colóime .

Dearbhaíodh é le dlí na poblachta 1875 de 2017 mar '''''cheantar speisialta turasóireachta, stairiúil agus cultúrtha.''''' &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.suin-juriscol.gov.co/viewDocument.asp?id=30034397#:~:text=El%20Distrito%20Especial%2C%20Tur%C3%ADstico%2C%20Cultural,Par%C3%A1grafo.|title=LEY 1875 DE 2017 Por medio de la cual se decreta al municipio de Santa Cruz de Mompós, como Distrito Especial, Turístico, Cultural e Histórico de Colombia.}}&lt;/ref&gt;

== Logainmníocht ==
Tagann an t-ainm Mompox ón Taoiseach mór (Cacique) mór Mompoj, sainaithint i Malibú), a raibh a threibh ina gcónaí sa cheantar ina bhfuil príomhbhaile an bhardais inniu, agus a tháinig ó shibhialtacht na mbundúchasach Malibú.

Le linn ré an neamhspleáchais, is beag nach raibh &quot;Santa Cruz de&quot; imithe i léig agus tosaíodh ag tabhairt &quot;Mompós&quot; air i ndoiciméid uachtarán-ghobharnóir [[:es:Estado_Libre_de_Cartagena|Estado Libre de Cartagena]] (Saorstát Cartagena) dar dáta an 3 Samhain 1812. Ó shin i leith, tugtar ''Mompox'' nó ''Mompós'' air i ngach gníomh oifigiúil, agus glactar leis an dá leagan mar leaganacha atá chomh bailí céanna i bhfianaise éabhlóid na teanga.</text>
      <sha1>leuxuwomzl4xrtu7szwwgd4y4ofylra</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1318012</id>
      <parentid>1318011</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T14:00:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ériugena</username>
        <id>188</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1318012</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1699" sha1="648psmf0ge1skhehgaib7e6wlbce0as" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Is ceantar sa [[An Cholóim|Cholóim]] é '''Santa Cruz de Mompós''' nó '''Mompox''' , i roinn Bolívar . Mar gheall ar staid chaomhnaithe a láir stairiúil, dearbhaíodh gur Séadchomhartha Náisiúnta é i 1959 agus [[Suíomh Oidhreachta Domhanda|gur Láithreán Oidhreachta Domhanda é]] ag [[EOECNA|UNESCO]] i 1995. Tá a phríomhchathair bhardasach 248 km ó Cartagena de Indias. Tá sé mar chuid de Líonra Bailte Oidhreachta na Colóime .

Dearbhaíodh é le dlí na poblachta 1875 de 2017 mar '''''cheantar speisialta turasóireachta, stairiúil agus cultúrtha.''''' &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.suin-juriscol.gov.co/viewDocument.asp?id=30034397#:~:text=El%20Distrito%20Especial%2C%20Tur%C3%ADstico%2C%20Cultural,Par%C3%A1grafo.|title=LEY 1875 DE 2017 Por medio de la cual se decreta al municipio de Santa Cruz de Mompós, como Distrito Especial, Turístico, Cultural e Histórico de Colombia.}}&lt;/ref&gt;

== Logainmníocht ==
Tagann an t-ainm Mompox ón Taoiseach mór (Cacique) mór Mompoj, sainaithint i Malibú), a raibh a threibh ina gcónaí sa cheantar ina bhfuil príomhbhaile an bhardais inniu, agus a tháinig ó shibhialtacht na mbundúchasach Malibú.

Le linn ré an neamhspleáchais, is beag nach raibh &quot;Santa Cruz de&quot; imithe i léig agus tosaíodh ag tabhairt &quot;Mompós&quot; air i ndoiciméid uachtarán-ghobharnóir [[:es:Estado_Libre_de_Cartagena|Estado Libre de Cartagena]] (Saorstát Cartagena) dar dáta an 3 Samhain 1812. Ó shin i leith, tugtar ''Mompox'' nó ''Mompós'' air i ngach gníomh oifigiúil, agus glactar leis an dá leagan mar leaganacha atá chomh bailí céanna i bhfianaise éabhlóid na teanga.
==Tagairtí==</text>
      <sha1>648psmf0ge1skhehgaib7e6wlbce0as</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1318017</id>
      <parentid>1318012</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T15:34:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ériugena</username>
        <id>188</id>
      </contributor>
      <origin>1318017</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1977" sha1="rhxtn43ozuhifjh8hhcix6rtzei7poc" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Is ceantar sa [[An Cholóim|Cholóim]] é '''Santa Cruz de Mompós''' nó '''Mompox''' , i roinn Bolívar . Mar gheall ar staid chaomhnaithe a láir stairiúil, dearbhaíodh gur Séadchomhartha Náisiúnta é i 1959 agus [[Suíomh Oidhreachta Domhanda|gur Láithreán Oidhreachta Domhanda é]] ag [[EOECNA|UNESCO]] i 1995. Tá a phríomhchathair bhardasach 248 km ó Cartagena de Indias. Tá sé mar chuid de Líonra Bailte Oidhreachta na Colóime .

Dearbhaíodh é le dlí na poblachta 1875 de 2017 mar '''''cheantar speisialta turasóireachta, stairiúil agus cultúrtha.''''' &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.suin-juriscol.gov.co/viewDocument.asp?id=30034397#:~:text=El%20Distrito%20Especial%2C%20Tur%C3%ADstico%2C%20Cultural,Par%C3%A1grafo.|title=LEY 1875 DE 2017 Por medio de la cual se decreta al municipio de Santa Cruz de Mompós, como Distrito Especial, Turístico, Cultural e Histórico de Colombia.}}&lt;/ref&gt;

== Logainmníocht ==
Tagann an t-ainm Mompox ón Taoiseach mór (Cacique) mór Mompoj, sainaithint i Malibú), a raibh a threibh ina gcónaí sa cheantar ina bhfuil príomhbhaile an bhardais inniu, agus a tháinig ó shibhialtacht na mbundúchasach Malibú.

Le linn ré an neamhspleáchais, is beag nach raibh &quot;Santa Cruz de&quot; imithe i léig agus tosaíodh ag tabhairt &quot;Mompós&quot; air i ndoiciméid uachtarán-ghobharnóir [[:es:Estado_Libre_de_Cartagena|Estado Libre de Cartagena]] (Saorstát Cartagena) dar dáta an 3 Samhain 1812. Ó shin i leith, tugtar ''Mompox'' nó ''Mompós'' air i ngach gníomh oifigiúil, agus glactar leis an dá leagan mar leaganacha atá chomh bailí céanna i bhfianaise éabhlóid na teanga.
==Tagairtí==
[[Catagóir:Santa Cruz de Mompós |Santa Cruz de Mompós ]]
[[Catagóir:Bardais Roinn Bolívar]]
[[Catagóir:Lárionaid daonra a bunaíodh sa bhliain 1537]]
[[Catagóir:Bunaíochtaí in Impireacht na Spáinne 1537 ]]
[[Catagóir: Láithreáin Oidhreachta Domhanda sa Cholóim]]</text>
      <sha1>rhxtn43ozuhifjh8hhcix6rtzei7poc</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1318018</id>
      <parentid>1318017</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T15:35:34Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ériugena</username>
        <id>188</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bhog Ériugena an leathanach [[Santa Cruz de Mompox]] go [[Santa Cruz de Mompós]]</comment>
      <origin>1318017</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1977" sha1="rhxtn43ozuhifjh8hhcix6rtzei7poc" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Is ceantar sa [[An Cholóim|Cholóim]] é '''Santa Cruz de Mompós''' nó '''Mompox''' , i roinn Bolívar . Mar gheall ar staid chaomhnaithe a láir stairiúil, dearbhaíodh gur Séadchomhartha Náisiúnta é i 1959 agus [[Suíomh Oidhreachta Domhanda|gur Láithreán Oidhreachta Domhanda é]] ag [[EOECNA|UNESCO]] i 1995. Tá a phríomhchathair bhardasach 248 km ó Cartagena de Indias. Tá sé mar chuid de Líonra Bailte Oidhreachta na Colóime .

Dearbhaíodh é le dlí na poblachta 1875 de 2017 mar '''''cheantar speisialta turasóireachta, stairiúil agus cultúrtha.''''' &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.suin-juriscol.gov.co/viewDocument.asp?id=30034397#:~:text=El%20Distrito%20Especial%2C%20Tur%C3%ADstico%2C%20Cultural,Par%C3%A1grafo.|title=LEY 1875 DE 2017 Por medio de la cual se decreta al municipio de Santa Cruz de Mompós, como Distrito Especial, Turístico, Cultural e Histórico de Colombia.}}&lt;/ref&gt;

== Logainmníocht ==
Tagann an t-ainm Mompox ón Taoiseach mór (Cacique) mór Mompoj, sainaithint i Malibú), a raibh a threibh ina gcónaí sa cheantar ina bhfuil príomhbhaile an bhardais inniu, agus a tháinig ó shibhialtacht na mbundúchasach Malibú.

Le linn ré an neamhspleáchais, is beag nach raibh &quot;Santa Cruz de&quot; imithe i léig agus tosaíodh ag tabhairt &quot;Mompós&quot; air i ndoiciméid uachtarán-ghobharnóir [[:es:Estado_Libre_de_Cartagena|Estado Libre de Cartagena]] (Saorstát Cartagena) dar dáta an 3 Samhain 1812. Ó shin i leith, tugtar ''Mompox'' nó ''Mompós'' air i ngach gníomh oifigiúil, agus glactar leis an dá leagan mar leaganacha atá chomh bailí céanna i bhfianaise éabhlóid na teanga.
==Tagairtí==
[[Catagóir:Santa Cruz de Mompós |Santa Cruz de Mompós ]]
[[Catagóir:Bardais Roinn Bolívar]]
[[Catagóir:Lárionaid daonra a bunaíodh sa bhliain 1537]]
[[Catagóir:Bunaíochtaí in Impireacht na Spáinne 1537 ]]
[[Catagóir: Láithreáin Oidhreachta Domhanda sa Cholóim]]</text>
      <sha1>rhxtn43ozuhifjh8hhcix6rtzei7poc</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Santa Cruz de Mompox</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126867</id>
    <redirect title="Santa Cruz de Mompós" />
    <revision>
      <id>1318019</id>
      <timestamp>2026-06-19T15:35:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ériugena</username>
        <id>188</id>
      </contributor>
      <comment>Bhog Ériugena an leathanach [[Santa Cruz de Mompox]] go [[Santa Cruz de Mompós]]</comment>
      <origin>1318019</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="38" sha1="6ib4f3wkuhpd7dhfb0znl17tfmxwrxl" xml:space="preserve">#athsheoladh [[Santa Cruz de Mompós]]</text>
      <sha1>6ib4f3wkuhpd7dhfb0znl17tfmxwrxl</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Fergie Dòmhnallach</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126868</id>
    <revision>
      <id>1318022</id>
      <timestamp>2026-06-19T16:32:36Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ériugena</username>
        <id>188</id>
      </contributor>
      <comment>Created by translating the page &quot;[[:gd:Special:Redirect/revision/576624|Fergie Dòmhnallach]]&quot;</comment>
      <origin>1318022</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2543" sha1="1esg91cd6cutsvnicfw62d2najpmilo" xml:space="preserve">Ba [[Ceoltóir|cheoltóir]] Gaelach as [[Mùideart|Múideart]] é '''Fergie Dòmhnallach''' . B''hí sé ina cheannaire ar bhanna ceoil ceilí iontach ar feadh breis agus 40 bliain .'' Labhair sé Gaeilge na hAlban. &lt;ref name=&quot;LàrachFergie&quot;&gt;{{Cite web-en|url=http://www.fergiemacdonald.com/}}&lt;/ref&gt; Bhunaigh sé banna den chéad uair i [[1953|1953.]] Sheinn sé ar raidió agus teilifís an [[BBC|BhBC]] i 1964. &lt;ref name=&quot;LàrachFergie&quot; /&gt; Go dtí seo, tá taifeadadh déanta aige ar bhreis is 32 albam. &lt;ref name=&quot;LàrachFergie&quot; /&gt; Bhí sé ag seinm go rialta ar [[BBC Alba]] agus ba é an chéad duine é a chraol fíor-cheol céilí ar an BhBC. Bhí sé ina óstach in Óstán Chlann Raghnaill i Múideart, áit a mbíonn neart   ho-ro-gheallaidh (spraoi) agus craic gach deireadh seachtaine. Foilsíodh a dhírbheathaisnéis ''Fergie'' i 2003 agus craoladh clár faoi ar Oíche Chinn Bliana an bhliain chéanna sin.

== Eachtraí a Bheatha ==
Rugadh é i nGlaschú agus tógadh é i Mùideart. &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.tobarandualchais.co.uk/person/455?l=gd}}&lt;/ref&gt; D’fhreastail Fergie ar Bhunscoil [[:gd:Mìogharraidh|Mhìogharraidh]]&lt;nowiki/&gt;agus [[An Gearasdan|ar Àrd-sgoil]] [[:gd:An_Gearasdan|a' Ghearasdain]]. &lt;ref name=&quot;LàrachFergie&quot;&gt;{{Cite web-en|url=http://www.fergiemacdonald.com/}}&lt;/ref&gt; Chuaigh sé isteach san arm ansin. Tar éis dó an t-arm a fhágáil, cháiligh sé mar fhisiteiripeoir i nGlaschú. &lt;ref name=&quot;LàrachFergie&quot; /&gt; Bronnadh MBE air in 2021.

Fuair sé bás ag aois 86, lá amháin níos lú ná 87, i mí Aibreáin 2024. &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.co.uk/naidheachdan/sgeulachdan/cg3qe13qv0do}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
&lt;references /&gt;

== Naisc sheachtracha ==

* [https://www.fergiemacdonald.com/ Suíomh Gréasáin oifigiúil]
* [https://www.bbc.co.uk/programmes/p00xnj03 Banna ceoil Fergie MacDonald] - Físeán ó 'Air an Ùrlar', [[BBC Alba]] 2012
* [https://www.bbc.co.uk/programmes/p017vr8z Damhsa Linn] - raidió: Labhraíonn Allan Campbell le Fergie MacDonald, Raidió nan Gaidheal 18 Aibreán 2013
* [https://www.bbc.co.uk/naidheachdan/fbh/35341627 Nuacht BBC 2016-01-18: 60 bliain de bhanna Fergie] ''(agallamh fuaime le Fergie, 5:41)''
* [https://www.bbc.co.uk/naidheachdan/55484600 Nuacht BBC 2020-12-31: Onóracha na hAthbhliana do Ghaeil]
* [https://www.bbc.co.uk/naidheachdan/sgeulachdan/cg3qe13qv0do 2024-04-23: Fergie MacDonald MBE, 1938-2024]
* {{Lua idirlín|url=https://www.bbc.co.uk/naidheachdan/sgeulachdan/c88xzggw1xpo}}  
[[Catagóir:Amhránaithe Albanacha]]</text>
      <sha1>1esg91cd6cutsvnicfw62d2najpmilo</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1318024</id>
      <parentid>1318022</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T16:36:49Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ériugena</username>
        <id>188</id>
      </contributor>
      <minor />
      <origin>1318024</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2568" sha1="rqmvoqy1t7liifq17b5xcvg7y467lzt" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Ba [[Ceoltóir|cheoltóir]] Gaelach as [[Mùideart|Múideart]] é '''Fergie Dòmhnallach.''' Bhí sé ina cheannaire ar bhanna ceoil ceilí iontach ar feadh breis agus 40 bliain. Labhair sé [[Gaeilge na hAlban]]. &lt;ref name=&quot;LàrachFergie&quot;&gt;{{Cite web-en|url=http://www.fergiemacdonald.com/}}&lt;/ref&gt; Bhunaigh sé banna den chéad uair i [[1953|1953.]] Sheinn sé ar raidió agus teilifís an [[BBC|BhBC]] i 1964. &lt;ref name=&quot;LàrachFergie&quot; /&gt; Go dtí seo, tá taifeadadh déanta aige ar bhreis is 32 albam. &lt;ref name=&quot;LàrachFergie&quot; /&gt; Bhí sé ag seinm go rialta ar [[BBC Alba]] agus ba é an chéad duine é a chraol fíor-cheol céilí ar an BhBC. Bhí sé ina óstach in Óstán Chlann Raghnaill i Múideart, áit a mbíonn neart   ho-ro-gheallaidh (spraoi) agus craic gach deireadh seachtaine. Foilsíodh a dhírbheathaisnéis ''Fergie'' i 2003 agus craoladh clár faoi ar Oíche Chinn Bliana an bhliain chéanna sin.

== Eachtraí a Bheatha ==
Rugadh é i nGlaschú agus tógadh é i Mùideart. &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.tobarandualchais.co.uk/person/455?l=gd}}&lt;/ref&gt; D’fhreastail Fergie ar Bhunscoil [[:gd:Mìogharraidh|Mhìogharraidh]]&lt;nowiki/&gt;agus [[An Gearasdan|ar Àrd-sgoil]] [[:gd:An_Gearasdan|a' Ghearasdain]]. &lt;ref name=&quot;LàrachFergie&quot;&gt;{{Cite web-en|url=http://www.fergiemacdonald.com/}}&lt;/ref&gt; Chuaigh sé isteach san arm ansin. Tar éis dó an t-arm a fhágáil, cháiligh sé mar fhisiteiripeoir i nGlaschú. &lt;ref name=&quot;LàrachFergie&quot; /&gt; Bronnadh MBE air in 2021.

Fuair sé bás ag aois 86, lá amháin níos lú ná 87, i mí Aibreáin 2024. &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.co.uk/naidheachdan/sgeulachdan/cg3qe13qv0do}}&lt;/ref&gt;

== Tagairtí ==
&lt;references /&gt;

== Naisc sheachtracha ==

* [https://www.fergiemacdonald.com/ Suíomh Gréasáin oifigiúil]
* [https://www.bbc.co.uk/programmes/p00xnj03 Banna ceoil Fergie MacDonald] - Físeán ó 'Air an Ùrlar', [[BBC Alba]] 2012
* [https://www.bbc.co.uk/programmes/p017vr8z Damhsa Linn] - raidió: Labhraíonn Allan Campbell le Fergie MacDonald, Raidió nan Gaidheal 18 Aibreán 2013
* [https://www.bbc.co.uk/naidheachdan/fbh/35341627 Nuacht BBC 2016-01-18: 60 bliain de bhanna Fergie] ''(agallamh fuaime le Fergie, 5:41)''
* [https://www.bbc.co.uk/naidheachdan/55484600 Nuacht BBC 2020-12-31: Onóracha na hAthbhliana do Ghaeil]
* [https://www.bbc.co.uk/naidheachdan/sgeulachdan/cg3qe13qv0do 2024-04-23: Fergie MacDonald MBE, 1938-2024]
* {{Lua idirlín|url=https://www.bbc.co.uk/naidheachdan/sgeulachdan/c88xzggw1xpo}}  
[[Catagóir:Amhránaithe Albanacha]]</text>
      <sha1>rqmvoqy1t7liifq17b5xcvg7y467lzt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1318030</id>
      <parentid>1318024</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T16:44:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ériugena</username>
        <id>188</id>
      </contributor>
      <origin>1318030</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2733" sha1="a5z1hrkcjx0dcq7m94ih71n1391o3pa" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Ba [[Ceoltóir|cheoltóir]] Gaelach as [[Mùideart|Múideart]] é '''Fergie Dòmhnallach.''' Bhí sé ina cheannaire ar bhanna ceoil ceilí iontach ar feadh breis agus 40 bliain. Labhair sé [[Gaeilge na hAlban]]. &lt;ref name=&quot;LàrachFergie&quot;&gt;{{Cite web-en|url=http://www.fergiemacdonald.com/}}&lt;/ref&gt; Bhunaigh sé banna den chéad uair i [[1953|1953.]] Sheinn sé ar raidió agus teilifís an [[BBC|BhBC]] i 1964. &lt;ref name=&quot;LàrachFergie&quot; /&gt; Go dtí seo, tá taifeadadh déanta aige ar bhreis is 32 albam. &lt;ref name=&quot;LàrachFergie&quot; /&gt; Bhí sé ag seinm go rialta ar [[BBC Alba]] agus ba é an chéad duine é a chraol fíor-cheol céilí ar an BhBC. Bhí sé ina óstach in Óstán Chlann Raghnaill i Múideart, áit a mbíonn neart   ho-ro-gheallaidh (spraoi) agus craic gach deireadh seachtaine. Foilsíodh a dhírbheathaisnéis ''Fergie'' i 2003 agus craoladh clár faoi ar Oíche Chinn Bliana an bhliain chéanna sin.

== Eachtraí a Bheatha ==
Rugadh é i nGlaschú agus tógadh é i Mùideart. &lt;ref&gt;{{Cite web-en|url=https://www.tobarandualchais.co.uk/person/455?l=gd}}&lt;/ref&gt; D’fhreastail Fergie ar Bhunscoil [[:gd:Mìogharraidh|Mhìogharraidh]]&lt;nowiki/&gt;agus [[An Gearasdan|ar Àrd-sgoil]] [[:gd:An_Gearasdan|a' Ghearasdain]]. &lt;ref name=&quot;LàrachFergie&quot;&gt;{{Cite web-en|url=http://www.fergiemacdonald.com/}}&lt;/ref&gt; Chuaigh sé isteach san arm ansin. Tar éis dó an t-arm a fhágáil, cháiligh sé mar fhisiteiripeoir i nGlaschú. &lt;ref name=&quot;LàrachFergie&quot; /&gt; Bronnadh MBE air in 2021.

Fuair sé bás ag aois 86, lá amháin níos lú ná 87, i mí Aibreáin 2024. &lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.co.uk/naidheachdan/sgeulachdan/cg3qe13qv0do}}&lt;/ref&gt;

== Naisc sheachtracha ==
* [https://www.fergiemacdonald.com/ Suíomh Gréasáin oifigiúil]
* [https://www.bbc.co.uk/programmes/p00xnj03 Banna ceoil Fergie MacDonald] - Físeán ó 'Air an Ùrlar', [[BBC Alba]] 2012
* [https://www.bbc.co.uk/programmes/p017vr8z Damhsa Linn] - raidió: Labhraíonn Allan Campbell le Fergie MacDonald, Raidió nan Gaidheal 18 Aibreán 2013
* [https://www.bbc.co.uk/naidheachdan/fbh/35341627 Nuacht BBC 2016-01-18: 60 bliain de bhanna Fergie] ''(agallamh fuaime le Fergie, 5:41)''
* [https://www.bbc.co.uk/naidheachdan/55484600 Nuacht BBC 2020-12-31: Onóracha na hAthbhliana do Ghaeil]
* [https://www.bbc.co.uk/naidheachdan/sgeulachdan/cg3qe13qv0do 2024-04-23: Fergie MacDonald MBE, 1938-2024]
* [https://www.youtube.com/watch?v=TwozILZ3yuE Fergie Dòmhnallach MBE le Caraidean - Bhalsaichean Gàidhlig | Sabhal Mòr Ostaig @ 50 | BBC ALBA]
* [https://www.youtube.com/watch?v=xpcnXSVVKaM Luaidh Air Fergie Dòmhnallach | Hoolie 2024 | BBC ALBA]
== Tagairtí ==
&lt;references /&gt;

[[Catagóir:Amhránaithe Albanacha]]</text>
      <sha1>a5z1hrkcjx0dcq7m94ih71n1391o3pa</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Ríocht na Laighean</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126869</id>
    <revision>
      <id>1318023</id>
      <timestamp>2026-06-19T16:36:16Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>Síol cruthaithe ó enwiki.</comment>
      <origin>1318023</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="800" sha1="gosauk8uvahrwojdw57d1sezvm4epi3" xml:space="preserve">{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}

Ríocht i [[Éire Ghaelach|nÉirinn Ghaelach]] ba ea '''Ríocht na Laighean''', suite i n-oirthear na tíre ón [[iarannaois]] go dtí an 17ú haois. De réir [[Stair na hÉireann|stair tradisiúnta na hÉireann]] le fáil sna [[annála Éireann|hannála]] agus saothair eile, bunaíodh an ríocht ag na[[Laighin]], muintir de shliocht [[Éirimón|Éireamhóin]], sinsear na [[Gaeil|nGael]].  Bhí roinnt luath-ríthe ina [[Ardrí na hÉireann|nArdRíthe]] agus [[ríthe na Teamhrach]], amhail is [[Úgaine Mór|Uaghaine Mór]], [[Labraid Loingsech|Labhraidh Loingseach]] agus [[Cathair Mór]].

== Féach freisin==
* [[Ríthe na Laighean]]

== Tagairtí ==
{{reflist | refs =
}}

{{síol-ie}}

[[Catagóir:Cúige Laighean]]
[[Catagóir:Ríochtaí Éireann]]</text>
      <sha1>gosauk8uvahrwojdw57d1sezvm4epi3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1318027</id>
      <parentid>1318023</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T16:39:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Féach freisin ar barr</comment>
      <origin>1318027</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="864" sha1="18v00zan19q97vrqg3zw6t4auzunp6g" xml:space="preserve">:''Féach freisin. [[Cúige Laighean]], [[Reithe na Laighean]]

{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}

Ríocht i [[Éire Ghaelach|nÉirinn Ghaelach]] ba ea '''Ríocht na Laighean''', suite i n-oirthear na tíre ón [[iarannaois]] go dtí an 17ú haois. De réir [[Stair na hÉireann|stair tradisiúnta na hÉireann]] le fáil sna [[annála Éireann|hannála]] agus saothair eile, bunaíodh an ríocht ag na[[Laighin]], muintir de shliocht [[Éirimón|Éireamhóin]], sinsear na [[Gaeil|nGael]].  Bhí roinnt luath-ríthe ina [[Ardrí na hÉireann|nArdRíthe]] agus [[ríthe na Teamhrach]], amhail is [[Úgaine Mór|Uaghaine Mór]], [[Labraid Loingsech|Labhraidh Loingseach]] agus [[Cathair Mór]].

== Féach freisin==
* [[Ríthe na Laighean]]

== Tagairtí ==
{{reflist | refs =
}}

{{síol-ie}}

[[Catagóir:Cúige Laighean]]
[[Catagóir:Ríochtaí Éireann]]</text>
      <sha1>18v00zan19q97vrqg3zw6t4auzunp6g</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1318028</id>
      <parentid>1318027</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T16:39:57Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Marcas.oduinn</username>
        <id>33120</id>
      </contributor>
      <comment>/* */ Typo</comment>
      <origin>1318028</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="864" sha1="fe9t1pwo95qxhv133nnka9pstv4q4jy" xml:space="preserve">:''Féach freisin. [[Cúige Laighean]], [[Ríthe na Laighean]]

{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}

Ríocht i [[Éire Ghaelach|nÉirinn Ghaelach]] ba ea '''Ríocht na Laighean''', suite i n-oirthear na tíre ón [[iarannaois]] go dtí an 17ú haois. De réir [[Stair na hÉireann|stair tradisiúnta na hÉireann]] le fáil sna [[annála Éireann|hannála]] agus saothair eile, bunaíodh an ríocht ag na[[Laighin]], muintir de shliocht [[Éirimón|Éireamhóin]], sinsear na [[Gaeil|nGael]].  Bhí roinnt luath-ríthe ina [[Ardrí na hÉireann|nArdRíthe]] agus [[ríthe na Teamhrach]], amhail is [[Úgaine Mór|Uaghaine Mór]], [[Labraid Loingsech|Labhraidh Loingseach]] agus [[Cathair Mór]].

== Féach freisin==
* [[Ríthe na Laighean]]

== Tagairtí ==
{{reflist | refs =
}}

{{síol-ie}}

[[Catagóir:Cúige Laighean]]
[[Catagóir:Ríochtaí Éireann]]</text>
      <sha1>fe9t1pwo95qxhv133nnka9pstv4q4jy</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Plé:John Swinney</title>
    <ns>1</ns>
    <id>126870</id>
    <revision>
      <id>1318033</id>
      <timestamp>2026-06-19T17:05:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Ériugena</username>
        <id>188</id>
      </contributor>
      <comment>/* Leas a bhaint as 'Iain MacShuibhne'? */ mír nua</comment>
      <origin>1318033</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="243" sha1="7h4lbfgxdvbm443fesszwlu48k841w3" xml:space="preserve">== Leas a bhaint as 'Iain MacShuibhne'? ==

Tá '''Iain MacShuibhne''' ar an Uicipeidǃ 
Shílfeá go d'oirfeadh sé sin dúinne freisin?? [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 17:05, 19 Meitheamh 2026 (UTC)</text>
      <sha1>7h4lbfgxdvbm443fesszwlu48k841w3</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Conchubhar Ó Beaglaoich</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126871</id>
    <revision>
      <id>1318043</id>
      <timestamp>2026-06-19T21:19:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le '{{WD Bosca Sonraí Duine}}  Sagart Éireannach agus foclóirí ba ea '''Conchubhar Ó Beaglaoich,  Tadhg Ó Beaglaoich''' nó '''Thadée Begley''' ().&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1396|teideal=Ó BEAGLAOICH, Conchubhar (fl.1732)|language=ga-IE|work=ainm.ie|dátarochtana=2026-06-19}}&lt;/ref&gt;   Foilsíodh [[Foclóir Uí Bheaglaoich]] i bPáras sa bhliain 1732.  Ina fhoclóir, d’impigh sé ar mhuintir na hÉireann an teanga a chaomhnú. Chá...'</comment>
      <origin>1318043</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1299" sha1="jlllwx2z4vsigdlxvurmbcbciy4kr77" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Sagart Éireannach agus foclóirí ba ea '''Conchubhar Ó Beaglaoich,  Tadhg Ó Beaglaoich''' nó '''Thadée Begley''' ().&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1396|teideal=Ó BEAGLAOICH, Conchubhar (fl.1732)|language=ga-IE|work=ainm.ie|dátarochtana=2026-06-19}}&lt;/ref&gt;   Foilsíodh [[Foclóir Uí Bheaglaoich]] i bPáras sa bhliain 1732.

Ina fhoclóir, d’impigh sé ar mhuintir na hÉireann an teanga a chaomhnú. Cháin sé an drochmheas a bhí ag réimeas Shasana ar an nGaeilge agus mhaígh sé, in ainneoin na gcéadta bliain de mheath, go raibh an Ghaeilge chomh hálainn agus chomh ceolmhar is a bhí le fáil.   I réamhrá d’Fhoclóir Uí Bheaglaoich, maidir le saibhreas agus áilleacht na Gaeilge, mhol sé athbheochan.&lt;ref&gt;‘[T]he Irish Gentry have therefore Opportunities enough, still left, for recovering and preserving their Mother-Language, and consequently, are without the least colour of excuse if they shamefully continue to neglect it.’&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Coláiste na nÉireannach i bPáras]]
* [[Foclóir Uí Bheaglaoich]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{síol}}
[[Catagóir:Coláiste na nGael, Páras]]
[[Catagóir:Sagairt Éireannacha]]
[[Catagóir:Sagairt Chaitliceacha]]
[[Catagóir:Foclóirithe Gaeilge]]</text>
      <sha1>jlllwx2z4vsigdlxvurmbcbciy4kr77</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1318044</id>
      <parentid>1318043</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T21:20:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Bhog TGcoa an leathanach [[Tadhg Ó Beaglaoich]] go [[Conchubhar Ó Beaglaoich]]</comment>
      <origin>1318043</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1299" sha1="jlllwx2z4vsigdlxvurmbcbciy4kr77" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}

Sagart Éireannach agus foclóirí ba ea '''Conchubhar Ó Beaglaoich,  Tadhg Ó Beaglaoich''' nó '''Thadée Begley''' ().&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1396|teideal=Ó BEAGLAOICH, Conchubhar (fl.1732)|language=ga-IE|work=ainm.ie|dátarochtana=2026-06-19}}&lt;/ref&gt;   Foilsíodh [[Foclóir Uí Bheaglaoich]] i bPáras sa bhliain 1732.

Ina fhoclóir, d’impigh sé ar mhuintir na hÉireann an teanga a chaomhnú. Cháin sé an drochmheas a bhí ag réimeas Shasana ar an nGaeilge agus mhaígh sé, in ainneoin na gcéadta bliain de mheath, go raibh an Ghaeilge chomh hálainn agus chomh ceolmhar is a bhí le fáil.   I réamhrá d’Fhoclóir Uí Bheaglaoich, maidir le saibhreas agus áilleacht na Gaeilge, mhol sé athbheochan.&lt;ref&gt;‘[T]he Irish Gentry have therefore Opportunities enough, still left, for recovering and preserving their Mother-Language, and consequently, are without the least colour of excuse if they shamefully continue to neglect it.’&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Coláiste na nÉireannach i bPáras]]
* [[Foclóir Uí Bheaglaoich]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{síol}}
[[Catagóir:Coláiste na nGael, Páras]]
[[Catagóir:Sagairt Éireannacha]]
[[Catagóir:Sagairt Chaitliceacha]]
[[Catagóir:Foclóirithe Gaeilge]]</text>
      <sha1>jlllwx2z4vsigdlxvurmbcbciy4kr77</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1318052</id>
      <parentid>1318044</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T21:38:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1318052</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2156" sha1="hj0q61por4ffj93yzcss141lej21d2e" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Íomhá:The English Irish dictionary Fleuron T153989-5.png|clé|mion|220x220px|Fleuron an fhoclóra, agus é scríofa: ''&quot;An focloir bearla Gaoidheilge. Ar na chur a neagar le Conchobar o Beaglaoich mar don le congnamh Aodh bhridhe mac Cuirtin agus fós.&quot;'']]
[[Íomhá:The English Irish dictionary Fleuron T153989-3.png|clé|mion|220x220px|Fleuron eile]]
[[Íomhá:Irish College Paris Exhibit (cropped).jpg|clé|mion|220x220px|Armas]]
Sagart Éireannach agus foclóirí ba ea '''Conchubhar Ó Beaglaoich,  Tadhg Ó Beaglaoich''' nó '''Thadée Begley''' ().&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1396|teideal=Ó BEAGLAOICH, Conchubhar (fl.1732)|language=ga-IE|work=ainm.ie|dátarochtana=2026-06-19}}&lt;/ref&gt;   Foilsíodh [[Foclóir Uí Bheaglaoich]] i bPáras sa bhliain 1732.

Ina fhoclóir, d’impigh sé ar mhuintir na hÉireann an teanga a chaomhnú. Cháin sé an drochmheas a bhí ag réimeas Shasana ar an nGaeilge agus mhaígh sé, in ainneoin na gcéadta bliain de mheath, go raibh an Ghaeilge chomh hálainn agus chomh ceolmhar is a bhí le fáil.   I réamhrá d’Fhoclóir Uí Bheaglaoich, maidir le saibhreas agus áilleacht na Gaeilge, mhol sé athbheochan.&lt;ref&gt;‘[T]he Irish Gentry have therefore Opportunities enough, still left, for recovering and preserving their Mother-Language, and consequently, are without the least colour of excuse if they shamefully continue to neglect it.’&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/dialann-tuairisc-focloir-ui-bheaglaoich-fillte-ar-pharas-an-la-is-faide-sa-mbliain-anseo-cheana-fein/|teideal=DIALANN TUAIRISC: Foclóir Uí Bheaglaoich fillte ar Pháras {{!}} An lá is faide sa mbliain anseo cheana féin|údar=Bridget Bhreathnach|dáta=18 Meitheamh 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-06-19}}&lt;/ref&gt;

== Féach freisin ==

* [[Coláiste na nÉireannach i bPáras]]
* [[Foclóir Uí Bheaglaoich]], ''[[An Focloir Bearla Gaoidheilge]]''

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{síol}}
[[Catagóir:Coláiste na nGael, Páras]]
[[Catagóir:Sagairt Éireannacha]]
[[Catagóir:Sagairt Chaitliceacha]]
[[Catagóir:Foclóirithe Gaeilge]]</text>
      <sha1>hj0q61por4ffj93yzcss141lej21d2e</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1318055</id>
      <parentid>1318052</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T21:48:17Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1318055</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2409" sha1="dwmuudtm9ey6owwmfafl4sx010mho0y" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Íomhá:The English Irish dictionary Fleuron T153989-5.png|clé|mion|220x220px|Fleuron an fhoclóra, agus é scríofa: ''&quot;An focloir bearla Gaoidheilge. Ar na chur a neagar le Conchobar o Beaglaoich mar don le congnamh Aodh bhridhe mac Cuirtin agus fós.&quot;'']]
[[Íomhá:The English Irish dictionary Fleuron T153989-3.png|clé|mion|220x220px|Fleuron eile]]
[[Íomhá:P1010808 Paris V Rue des Irlandais Collège des Irlandais reductwk.JPG|clé|mion|220x220px|Clós,  Collège des Irlandais ]]
Sagart Éireannach agus foclóirí ba ea '''Conchubhar Ó Beaglaoich,  Tadhg Ó Beaglaoich''' nó '''Thadée Begley''' ().&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1396|teideal=Ó BEAGLAOICH, Conchubhar (fl.1732)|language=ga-IE|work=ainm.ie|dátarochtana=2026-06-19}}&lt;/ref&gt;   Foilsíodh [[Foclóir Uí Bheaglaoich]] i bPáras sa bhliain 1732.

Ina fhoclóir, d’impigh sé ar mhuintir na hÉireann an teanga a chaomhnú. Cháin sé an drochmheas a bhí ag réimeas Shasana ar an nGaeilge agus mhaígh sé, in ainneoin na gcéadta bliain de mheath, go raibh an Ghaeilge chomh hálainn agus chomh ceolmhar is a bhí le fáil.   I réamhrá d’Fhoclóir Uí Bheaglaoich, maidir le saibhreas agus áilleacht na Gaeilge, mhol sé athbheochan.&lt;ref&gt;‘[T]he Irish Gentry have therefore Opportunities enough, still left, for recovering and preserving their Mother-Language, and consequently, are without the least colour of excuse if they shamefully continue to neglect it.’&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/dialann-tuairisc-focloir-ui-bheaglaoich-fillte-ar-pharas-an-la-is-faide-sa-mbliain-anseo-cheana-fein/|teideal=DIALANN TUAIRISC: Foclóir Uí Bheaglaoich fillte ar Pháras {{!}} An lá is faide sa mbliain anseo cheana féin|údar=Bridget Bhreathnach|dáta=18 Meitheamh 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-06-19}}&lt;/ref&gt;   Bhí súil aige go gcabhródh a fhoclóir leis an teanga a athbheochan agus lena stádas a neartú i measc mhuintir na hÉireann féin.

== Féach freisin ==

* [[Coláiste na nÉireannach i bPáras]]
* [[Foclóir Uí Bheaglaoich]], ''[[An Focloir Bearla Gaoidheilge]]''
* [[Foclóireacht na Gaeilge]]
* [[Aodh Buí Mac Cruitín]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}{{síol}}
[[Catagóir:Coláiste na nGael, Páras]]
[[Catagóir:Sagairt Éireannacha]]
[[Catagóir:Sagairt Chaitliceacha]]
[[Catagóir:Foclóirithe Gaeilge]]</text>
      <sha1>dwmuudtm9ey6owwmfafl4sx010mho0y</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1318058</id>
      <parentid>1318055</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T21:57:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1318058</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3055" sha1="j83knhwmzw86x7rcq7mbpmw9jc9dk9t" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Íomhá:The English Irish dictionary Fleuron T153989-5.png|clé|mion|220x220px|Fleuron an fhoclóra, agus é scríofa: ''&quot;An focloir bearla Gaoidheilge. Ar na chur a neagar le Conchobar o Beaglaoich mar don le congnamh Aodh bhridhe mac Cuirtin agus fós.&quot;'']]
[[Íomhá:The English Irish dictionary Fleuron T153989-3.png|clé|mion|220x220px|Fleuron eile]]
[[Íomhá:P1010808 Paris V Rue des Irlandais Collège des Irlandais reductwk.JPG|clé|mion|220x220px|Clós,  Collège des Irlandais ]]
Sagart Éireannach agus foclóirí ba ea '''Conchubhar Ó Beaglaoich,  Tadhg Ó Beaglaoich''' nó '''Thadée Begley'''&lt;ref&gt;ainm.ie:  Tuairimíonn Vincent Morley go raibh beirt den sloinne ‘Ó Beaglaoich’ ag obair sa pharóiste chéanna, agus an t-eolas a bhí ag Hayes ar Thadhg gur leag sé ar Chonchubhar é trí dhearmad – nó gur tharla, b‘fhéidir, Tadhg agus Conchubhar araon mar ainmneacha baiste ar fhear díobh. &lt;/ref&gt; ().&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1396|teideal=Ó BEAGLAOICH, Conchubhar (fl.1732)|language=ga-IE|work=ainm.ie|dátarochtana=2026-06-19}}&lt;/ref&gt;   Foilsíodh [[Foclóir Uí Bheaglaoich]] i bPáras sa bhliain 1732.

=== Saol ===
Is beag eolas atá againn ar Chonchubhar Ó Beaglaoich, seachas a dtugann Aodh Buí Mac Cruitín sa dán a chuir sé leis an réamhrá san fhoclóir.  Bhí sé ina oide i 1718–19 ag teaghlach an Chunta Daniel O’Mahony, laoch Cremona, agus a bhí ina shagart i bparóiste St. Germain-L’Auxerrois faoi Lúnasa 1720.

=== An fhoclóir ===
I réamhrá d’Fhoclóir Uí Bheaglaoich, d’impigh sé ar mhuintir na hÉireann an teanga a chaomhnú. Cháin sé an drochmheas a bhí ag réimeas Shasana ar an nGaeilge agus mhaígh sé, in ainneoin na gcéadta bliain de mheath, go raibh an Ghaeilge chomh hálainn agus chomh ceolmhar is a bhí le fáil. Maidir le saibhreas agus áilleacht na Gaeilge, mhol sé athbheochan.&lt;ref&gt;‘[T]he Irish Gentry have therefore Opportunities enough, still left, for recovering and preserving their Mother-Language, and consequently, are without the least colour of excuse if they shamefully continue to neglect it.’&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/dialann-tuairisc-focloir-ui-bheaglaoich-fillte-ar-pharas-an-la-is-faide-sa-mbliain-anseo-cheana-fein/|teideal=DIALANN TUAIRISC: Foclóir Uí Bheaglaoich fillte ar Pháras {{!}} An lá is faide sa mbliain anseo cheana féin|údar=Bridget Bhreathnach|dáta=18 Meitheamh 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-06-19}}&lt;/ref&gt;   Bhí súil aige go gcabhródh a fhoclóir leis an teanga a athbheochan agus lena stádas a neartú i measc mhuintir na hÉireann féin.

== Féach freisin ==

* [[Coláiste na nÉireannach i bPáras]]
* [[Foclóir Uí Bheaglaoich]], ''[[An Focloir Bearla Gaoidheilge]]''
* [[Foclóireacht na Gaeilge]]
* [[Aodh Buí Mac Cruitín]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Coláiste na nGael, Páras]]
[[Catagóir:Sagairt Éireannacha]]
[[Catagóir:Sagairt Chaitliceacha]]
[[Catagóir:Foclóirithe Gaeilge]]</text>
      <sha1>j83knhwmzw86x7rcq7mbpmw9jc9dk9t</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1318059</id>
      <parentid>1318058</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T22:07:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1318059</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3249" sha1="0gz4qy186kkgx5qwnx3b9jlohjs9b7j" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Íomhá:The English Irish dictionary Fleuron T153989-5.png|clé|mion|220x220px|Fleuron an fhoclóra, agus é scríofa: ''&quot;An focloir bearla Gaoidheilge. Ar na chur a neagar le Conchobar o Beaglaoich mar don le congnamh Aodh bhridhe mac Cuirtin agus fós.&quot;'']]
[[Íomhá:The English Irish dictionary Fleuron T153989-3.png|clé|mion|220x220px|Fleuron eile]]
[[Íomhá:P1010808 Paris V Rue des Irlandais Collège des Irlandais reductwk.JPG|clé|mion|220x220px|Clós,  Collège des Irlandais ]]
Sagart Éireannach agus foclóirí ba ea '''Conchubhar Ó Beaglaoich,  Tadhg Ó Beaglaoich'''&lt;ref&gt;i mBéarla, '''Conor Begley''' nó '''Thadée Begley'''

Deir ainm.ie:  Tuairimíonn Vincent Morley go raibh beirt den sloinne ‘Ó Beaglaoich’ ag obair sa pharóiste chéanna, agus an t-eolas a bhí ag Hayes ar Thadhg gur leag sé ar Chonchubhar é trí dhearmad – nó gur tharla, b‘fhéidir, Tadhg agus Conchubhar araon mar ainmneacha baiste ar fhear díobh. &lt;/ref&gt; (''floruit'', .i. &quot;faoi bhláth&quot; timpeall na bliana 1718-1732).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1396|teideal=Ó BEAGLAOICH, Conchubhar (fl.1732)|language=ga-IE|work=ainm.ie|dátarochtana=2026-06-19}}&lt;/ref&gt;   Foilsíodh [[Foclóir Uí Bheaglaoich]] i bPáras sa bhliain 1732.

=== Saol ===
Is beag eolas atá againn ar Chonchubhar Ó Beaglaoich, seachas a dtugann Aodh Buí Mac Cruitín sa dán a chuir sé leis an réamhrá san fhoclóir.  Bhí sé ina oide i 1718–19 ag teaghlach an Chunta Daniel O’Mahony, laoch Cremona, agus a bhí ina shagart i bparóiste St. Germain-L’Auxerrois faoi Lúnasa 1720. Thug Richard Hayes (trí chatalóg De Búrca): gur 'Abbé' agus dochtúir den Sorbonne ba ea é.

=== An fhoclóir ===
I réamhrá d’Fhoclóir Uí Bheaglaoich, d’impigh sé ar mhuintir na hÉireann an teanga a chaomhnú. Cháin sé an drochmheas a bhí ag réimeas Shasana ar an nGaeilge agus mhaígh sé, in ainneoin na gcéadta bliain de mheath, go raibh an Ghaeilge chomh hálainn agus chomh ceolmhar is a bhí le fáil. Maidir le saibhreas agus áilleacht na Gaeilge, mhol sé athbheochan.&lt;ref&gt;‘[T]he Irish Gentry have therefore Opportunities enough, still left, for recovering and preserving their Mother-Language, and consequently, are without the least colour of excuse if they shamefully continue to neglect it.’&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/dialann-tuairisc-focloir-ui-bheaglaoich-fillte-ar-pharas-an-la-is-faide-sa-mbliain-anseo-cheana-fein/|teideal=DIALANN TUAIRISC: Foclóir Uí Bheaglaoich fillte ar Pháras {{!}} An lá is faide sa mbliain anseo cheana féin|údar=Bridget Bhreathnach|dáta=18 Meitheamh 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-06-19}}&lt;/ref&gt;   Bhí súil aige go gcabhródh a fhoclóir leis an teanga a athbheochan agus lena stádas a neartú i measc mhuintir na hÉireann féin.

== Féach freisin ==

* [[Coláiste na nÉireannach i bPáras]]
* [[Foclóir Uí Bheaglaoich]], ''[[An Focloir Bearla Gaoidheilge]]''
* [[Foclóireacht na Gaeilge]]
* [[Aodh Buí Mac Cruitín]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Coláiste na nGael, Páras]]
[[Catagóir:Sagairt Éireannacha]]
[[Catagóir:Sagairt Chaitliceacha]]
[[Catagóir:Foclóirithe Gaeilge]]</text>
      <sha1>0gz4qy186kkgx5qwnx3b9jlohjs9b7j</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1318062</id>
      <parentid>1318059</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T22:17:22Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1318062</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3919" sha1="lgms7a73xfleksbnzfsopd1ljti4unp" xml:space="preserve">{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Íomhá:The English Irish dictionary Fleuron T153989-5.png|clé|mion|220x220px|Fleuron an fhoclóra, agus é scríofa: ''&quot;An focloir bearla Gaoidheilge. Ar na chur a neagar le Conchobar o Beaglaoich mar don le congnamh Aodh bhridhe mac Cuirtin agus fós.&quot;'']]
[[Íomhá:The English Irish dictionary Fleuron T153989-3.png|clé|mion|220x220px|Fleuron eile]]
[[Íomhá:P1010808 Paris V Rue des Irlandais Collège des Irlandais reductwk.JPG|clé|mion|220x220px|Clós,  Collège des Irlandais ]]
Sagart Éireannach agus foclóirí ba ea '''Conchubhar Ó Beaglaoich,  Tadhg Ó Beaglaoich'''&lt;ref&gt;i mBéarla, '''Conor Begley''' nó '''Thadée Begley'''

Deir ainm.ie:  Tuairimíonn Vincent Morley go raibh beirt den sloinne ‘Ó Beaglaoich’ ag obair sa pharóiste chéanna, agus an t-eolas a bhí ag Hayes ar Thadhg gur leag sé ar Chonchubhar é trí dhearmad – nó gur tharla, b‘fhéidir, Tadhg agus Conchubhar araon mar ainmneacha baiste ar fhear díobh. &lt;/ref&gt; (''floruit'', .i. &quot;faoi bhláth&quot; timpeall na bliana 1718-1732).&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1396|teideal=Ó BEAGLAOICH, Conchubhar (fl.1732)|language=ga-IE|work=ainm.ie|dátarochtana=2026-06-19}}&lt;/ref&gt;   Foilsíodh [[Foclóir Uí Bheaglaoich]] i bPáras sa bhliain 1732.

=== Saol ===
Is beag eolas atá againn ar Chonchubhar Ó Beaglaoich, seachas a dtugann Aodh Buí Mac Cruitín sa dán a chuir sé leis an réamhrá san fhoclóir.  Bhí sé ina oide i 1718–19 ag teaghlach an Chunta Daniel O’Mahony, laoch Cremona, agus a bhí ina shagart i bparóiste St. Germain-L’Auxerrois faoi Lúnasa 1720. Thug Richard Hayes (trí chatalóg De Búrca): gur 'Abbé' agus dochtúir den Sorbonne ba ea é.&lt;ref&gt;Richard Hayes, Biographical dictionary of Irishmen in France, 1949&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Luaigh foilseachán|title=A Biographical Dictionary Of Irishmen In France. By Richard Hayes. Pp. 232. Dublin: Gill. 1949. 15s.|url=https://www.cambridge.org/core/journals/irish-historical-studies/article/abs/biographical-dictionary-of-irishmen-in-france-by-richard-hayes-pp-232-dublin-gill-1949-15s/2008C2D8C797ECB0E31C5AC4F0947339|journal=Irish Historical Studies|date=1950-09|issn=0021-1214|pages=122–124|volume=7|issue=26|doi=10.1017/S0021121400030613|language=en|author=Nuala Costello}}&lt;/ref&gt;

=== An fhoclóir ===
I réamhrá d’Fhoclóir Uí Bheaglaoich, d’impigh an t-údar ar mhuintir na hÉireann an teanga a chaomhnú. Cháin sé an drochmheas a bhí ag réimeas Shasana ar an nGaeilge agus mhaígh sé, in ainneoin na gcéadta bliain de mheath, go raibh an Ghaeilge chomh hálainn agus chomh ceolmhar is a bhí le fáil. Maidir le saibhreas agus áilleacht na Gaeilge, mhol sé athbheochan.&lt;ref&gt;‘[T]he Irish Gentry have therefore Opportunities enough, still left, for recovering and preserving their Mother-Language, and consequently, are without the least colour of excuse if they shamefully continue to neglect it.’&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/dialann-tuairisc-focloir-ui-bheaglaoich-fillte-ar-pharas-an-la-is-faide-sa-mbliain-anseo-cheana-fein/|teideal=DIALANN TUAIRISC: Foclóir Uí Bheaglaoich fillte ar Pháras {{!}} An lá is faide sa mbliain anseo cheana féin|údar=Bridget Bhreathnach|dáta=18 Meitheamh 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-06-19}}&lt;/ref&gt;   Bhí súil aige go gcabhródh a fhoclóir leis an teanga a athbheochan agus lena stádas a neartú i measc mhuintir na hÉireann féin.

== Féach freisin ==

* [[Coláiste na nÉireannach i bPáras]]
* [[Foclóir Uí Bheaglaoich]], ''[[An Focloir Bearla Gaoidheilge]]''
* [[Foclóireacht na Gaeilge]]
* [[Aodh Buí Mac Cruitín]]

== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Coláiste na nGael, Páras]]
[[Catagóir:Sagairt Éireannacha]]
[[Catagóir:Sagairt Chaitliceacha]]
[[Catagóir:Foclóirithe Gaeilge]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh sa 17ú haois]]
[[Catagóir:Básanna sa 18ú haois]]</text>
      <sha1>lgms7a73xfleksbnzfsopd1ljti4unp</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Tadhg Ó Beaglaoich</title>
    <ns>0</ns>
    <id>126872</id>
    <redirect title="Conchubhar Ó Beaglaoich" />
    <revision>
      <id>1318045</id>
      <timestamp>2026-06-19T21:20:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Bhog TGcoa an leathanach [[Tadhg Ó Beaglaoich]] go [[Conchubhar Ó Beaglaoich]]</comment>
      <origin>1318045</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="41" sha1="5wzi877ceglokjchr84031h24fx13uq" xml:space="preserve">#athsheoladh [[Conchubhar Ó Beaglaoich]]</text>
      <sha1>5wzi877ceglokjchr84031h24fx13uq</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Coláiste na nGael, Páras</title>
    <ns>14</ns>
    <id>126873</id>
    <revision>
      <id>1318046</id>
      <timestamp>2026-06-19T21:21:48Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le '[[Catagóir:Coláistí na nGael]] [[Catagóir:Cultúr na hÉireann]] [[Catagóir:Cliarscoileanna]] [[Catagóir:Ollscoileanna Caitliceacha]] [[Catagóir:Cultúrlanna]]'</comment>
      <origin>1318046</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="166" sha1="2dt324wfg6yayeycospsads41so9nd2" xml:space="preserve">[[Catagóir:Coláistí na nGael]]
[[Catagóir:Cultúr na hÉireann]]
[[Catagóir:Cliarscoileanna]]
[[Catagóir:Ollscoileanna Caitliceacha]]
[[Catagóir:Cultúrlanna]]</text>
      <sha1>2dt324wfg6yayeycospsads41so9nd2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1318047</id>
      <parentid>1318046</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T21:22:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1318047</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="187" sha1="8v246fs7edatsdm8jew29nlbgfzc7e5" xml:space="preserve">[[Catagóir:Coláistí na nGael]]
[[Catagóir:Cultúr na hÉireann]]
[[Catagóir:Cliarscoileanna]]
[[Catagóir:Ollscoileanna Caitliceacha]]
[[Catagóir:Cultúrlanna]]
[[Catagóir:Páras]]</text>
      <sha1>8v246fs7edatsdm8jew29nlbgfzc7e5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1318049</id>
      <parentid>1318047</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T21:23:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1318049</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="152" sha1="2ysom0w59hsi7m9gwzgiqganqd7lju1" xml:space="preserve">[[Catagóir:Coláistí na nGael]]
[[Catagóir:Cliarscoileanna]]
[[Catagóir:Ollscoileanna Caitliceacha]]
[[Catagóir:Cultúrlanna]]
[[Catagóir:Páras]]</text>
      <sha1>2ysom0w59hsi7m9gwzgiqganqd7lju1</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Coláistí na nGael</title>
    <ns>14</ns>
    <id>126874</id>
    <revision>
      <id>1318048</id>
      <timestamp>2026-06-19T21:22:55Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le '[[Catagóir:Coláistí na nGael]] [[Catagóir:Cultúr na hÉireann]] [[Catagóir:Cliarscoileanna]] [[Catagóir:Ollscoileanna Caitliceacha]] [[Catagóir:Cultúrlanna]]'</comment>
      <origin>1318048</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="166" sha1="2dt324wfg6yayeycospsads41so9nd2" xml:space="preserve">[[Catagóir:Coláistí na nGael]]
[[Catagóir:Cultúr na hÉireann]]
[[Catagóir:Cliarscoileanna]]
[[Catagóir:Ollscoileanna Caitliceacha]]
[[Catagóir:Cultúrlanna]]</text>
      <sha1>2dt324wfg6yayeycospsads41so9nd2</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>1318051</id>
      <parentid>1318048</parentid>
      <timestamp>2026-06-19T21:26:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <origin>1318051</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="132" sha1="q1vy556wnf5tave3817t2wkjrrlg3y6" xml:space="preserve">[[Catagóir:Cultúr na hÉireann]]
[[Catagóir:Cliarscoileanna]]
[[Catagóir:Ollscoileanna Caitliceacha]]
[[Catagóir:Cultúrlanna]]</text>
      <sha1>q1vy556wnf5tave3817t2wkjrrlg3y6</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>Catagóir:Básanna sa 18ú haois</title>
    <ns>14</ns>
    <id>126875</id>
    <revision>
      <id>1318064</id>
      <timestamp>2026-06-19T22:19:14Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>TGcoa</username>
        <id>21229</id>
      </contributor>
      <comment>Leathanach cruthaithe le '[[Catagóir:Blianta báis]] [[Catagóir:18ú haois]]'</comment>
      <origin>1318064</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="52" sha1="llwtf17my7h3y3kwj5n3eu4dpaigvme" xml:space="preserve">[[Catagóir:Blianta báis]]
[[Catagóir:18ú haois]]</text>
      <sha1>llwtf17my7h3y3kwj5n3eu4dpaigvme</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>