Vicipéid
gawiki
https://ga.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%ADomhleathanach
MediaWiki 1.47.0-wmf.15
first-letter
Meán
Speisialta
Plé
Úsáideoir
Plé úsáideora
Vicipéid
Plé Vicipéide
Íomhá
Plé íomhá
MediaWiki
Plé MediaWiki
Teimpléad
Plé teimpléid
Cabhair
Plé cabhrach
Catagóir
Plé catagóire
TimedText
TimedText talk
Module
Module talk
Event
Event talk
19 Meitheamh
0
3761
1325308
1318125
2026-08-16T19:54:04Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
1325308
wikitext
text/x-wiki
{{Meitheamh}}
Is é an '''19 Meitheamh''' an 170ú lá den bhliain de réir fhéilire Ghréagóra nó an 171ú lá i mbliain bhisigh. Tá 195 lá fágtha sa bhliain.
== Féilte ==
* [[Stáit Aontaithe Mheiriceá]] - ''[[Juneteenth]]'' nó ''Lá na Fuascailte''
== Daoine a rugadh ar an lá seo ==
* [[1566]] — [[Séamus VI]], Rí na hAlban, na hÉireann agus Shasana (b.[[1625]])
* [[1623]] — [[Blaise Pascal]], fealsamh, fisiceoir, matamaiticeoir Francach (b.[[1662]])
* [[1859]] — [[Moltke Moe]], béaloideasaí Ioruach *b. [[1913]])
* [[1861]] — [[José Rizal]], scríbhneoir, úrscéalaí, dochtúir súl, agus náisiúnaí as na hOileáin Fhilipíneacha (b. [[1896]])
* [[1885]] — [[Pól Breathnach]], sagart Éireannach (b. [[1941]])
* [[1897]] — [[Cyril Norman Hinshelwood]], Ceimicí (b. [[1967]])
* [[1897]] — [[Moe Howard]], aisteoir agus fuirseoir Meiriceánach (b. [[1975]])
* [[1899]] — [[Boris Rybkin]], taidhleoir Sóivéadach (b. [[1947]])
* [[1903]] — [[Hans Litten]], dlíodóir Gearmánach (b. [[1938]])
* [[1906]] — [[Ernst Boris Chain]], Bithcheimicí (b. [[1979]])
* [[1924]] — [[Vasil Bykaŭ]], scríbhneoir (b.[[2003]])
* [[1930]] — [[Gena Rowlands]], ban-aisteoir Meiriceánach (b. [[2024]])
* [[1932]] — [[Marisa Pavan]], ban-aisteoir Iodálach (b. [[2023]])
* [[1940]] — [[Brendan Ingle]], dornálaí Éireannach (b. [[2018]])
* [[1941]] — [[Václav Klaus]], Uachtarán Phoblacht na Seice ó 2003 go 2013
* [[1945]] — [[Aung San Suu Kyi]], gníomhaí
* [[1945]] — [[Radovan Karadžić]], 1ú uachtarán ar an Republika Srpska
* [[1947]] — [[John Hinch]], ceoltóir Briotanach (b. [[2021]])
* [[1947]] — [[Salman Rushdie]], Úrscéalaí agus aistí Briotánach-Mheiriceánach
* [[1951]] — [[Ayman al-Zawahiri]], sceimhlitheoir Ioslamach (b. [[2022]])
* [[1954]] — [[Kathleen Turner]], ban-aisteoir Meiriceánach
* [[1964]] — [[Boris Johnson]], polaiteoir
* [[1972]] — [[Jean Dujardin]], aisteoir Francach
* [[1973]] — [[Nâdiya]], amhránaí Francach
* [[1974]] — [[Peadar Tóibín]], polaiteoir Éireannach
* [[1978]] — [[Marina Ovsyannikova]], iriseoir Rúiseach
* [[1980]] — [[Claire Hanna]], polaiteoir i dTuaisceart Éireann
* [[1982]] — [[Seán Tirial]], iománaí Éireannach
* [[1983]] — [[Macklemore]], Ceoltóir Rap
* [[1985]] — [[Pádraig Ó Dónalláin]], iománaí Éireannach
* [[1990]] — [[James O'Donoghue]], imreoir peil Ghaelach
* [[1998]] — [[Atticus Shaffer]], aisteoir Meiriceánach
== Daoine a fuair bás ar an lá seo ==
* [[1608]] — [[Alberico Gentili]], dlí-eolaí Iodálach (r. [[1552]])
* [[1820]] — [[Joseph Banks]], luibheolaí Sasanach (r. [[1743]])
* [[1886]] — [[Charles Trevelyan|Charles Edward Trevelyan]], riarthóir coilíneach Sasanach (r. [[1886]])
* [[1937]] — [[J. M. Barrie]], scríbhneoir Albanach (r. [[1860]])
* [[1968]] — [[Patrick O'Dowd]], polaiteoir Éireannach (r. [[1892]])
* [[1991]] — [[Jean Arthur]], ban-aisteoir (r. [[1900]])
* [[1993]] — [[William Golding]], drámadóir Sasanach (r. [[1911]])
* [[1997]] — [[Bobby Helms]], amhránaí ceol tíre Meiriceánach (r. [[1933]])
* [[2005]] — [[Michael Davitt (file)|Michael Davitt]], file Éireannach (r. [[1950]])
* [[2013]] — [[Gyula Horn]], polaiteoir Ungárach (r. [[1932]])
* [[2013]] — [[James Gandolfini]], aisteoir Meiriceánach (r. [[1961]])
* [[2020]] — [[Ian Holm]], aisteoir Briotanach (r. [[1931]])
* [[2020]] — [[Terry Brennan]], polaiteoir Éireannach (r. [[1942]])
== Tarluithe eile ==
* [[325]] - Glacadh [[An Chré]] bhunaidh ag an [[Céad Chomhairle Nicé|Chéad Chomhairle Nicé]]
* [[1903]] - Gabhadh [[Benito Mussolini]], a bhí ina shóisialaí ag an am seo, i m[[Beirn]] as bheith ag moladh stailce ginearálta foréigní
* [[1910]] - Ceiliúradh an chéad [[Lá na nAithreacha]] i [[Spokane, Washington]]
* [[1921]] - Dhóigh [[Arm na Breataine|fórsaí Briotanacha]] [[Cnoc an Chrochaire]]
* [[1953]] - Cuireadh [[Julius agus Ethel Rosenberg]] chun báis i Nua-Eabhrac
* [[1961]] - D'fhógair [[Cuáit]] neamhspleáchas ón [[Ríocht Aontaithe]]
* [[1975]] - Fuarthas an Tiarna Lucan, in absentia, ciontach, tar éis dhúnmharú a bhuime agus ionsaí fíochmhar ar a bhean chéile<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.beo.ie/alt-an-fhirinne-in-ait-na-leathphingine.aspx|teideal=An fhírinne in áit na leathphingine|language=ga|work=Beo!|dátarochtana=2019-06-19|archivedate=2019-11-18|archiveurl=https://web.archive.org/web/20191118093207/http://www.beo.ie/alt-an-fhirinne-in-ait-na-leathphingine.aspx}}</ref>
* [[1984]] - Shínigh an fear mór cispheile [[Michael Jordan]], conradh leis na [[Chicago|Chicago Bulls]]
* [[2012]] - D'iarr [[Julian Assange]] tearmann san ambasáid [[Eacuadór|Eacuadórach]] i [[Londain]]
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
[[Catagóir:Dátaí|0619]]
[[Catagóir:Míonna|Meitheamh, 19]]
l7tig6tpa90bbejz5wm241vout8fm4e
Bill Clinton
0
5366
1325419
1284584
2026-08-17T10:44:16Z
TGcoa
21229
1325419
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Ba é '''William "Bill" Jefferson Clinton''' ('''William Jefferson Blythe III''', ar [[19 Lúnasa]], [[1946]] a rugadh é) an 42ú [[uachtarán na Stát Aontaithe|Uachtarán na Stát Aontaithe Mheiriceá]] sa tréimhse [[1993]] go dtí [[2001]].
Deirtear gur thuig Clinton go raibh sé ag iarraidh a bheith ina pholaiteoir tar éis óráid [[Bernadette Devlin (McAliskey)|Bernadette Devlin]] a chloisteáil sa bhliain 1969<ref>Bernadette McAliskey: Return of the Roaring Girl, independent.co.uk</ref>.
Roimh bheith ina [[Uachtarán]] dó, chaith sé cúig sheal mar [[Gobharnóir|Ghobharnóir]] [[Arkansas]] (1978-1992).
==Scannal Lewinsky==
Sa bhliain 1998, bhí sé líomhnaithe go raibh caidreamh gnéis ag Bill Clinton le hintéirneach an [[Teach Bán|Tigh Bháin]], [[Monica Lewinsky]].<ref>Sunday Tribune 20-4-2008 The world according to Iris</ref>. Chruthaigh an scannal deacrachtaí don [[rialtas]] ag an am.
* Ar an [[19 Lúnasa|17 Lúnasa]] [[1998]], d'admhaigh Bill Clinton go raibh “caidreamh speisialta” (códfhocal do "comh[[Glacaireacht|ghlacaireacht]]") aige le Monica Lewinsky, a bhí ag obair sa ''White House'' sna blianta [[1995]]-[[1996]].
* Ar an [[21 Meán Fómhair]] [[1998]], foilsíodh fianaise Bill Clinton maidir lena chaidreamh le Monica Lewinsky.
* Ar an [[4 Márta]] [[1999]], chuaigh leabhar a scríobh Monica Lewinsky faoina caidrimh le Bill Clinton ar díol. Bhí an leabhar ina shiocair scannail agus tharraing se náire ar Clinton<ref>[https://www.amazon.com/Monicas-Story-Andrew-Morton/dp/0312240910/ref=sr_1_1?ie=UTF8&qid=1488626695&sr=8-1&keywords=lewinsky+morton#reader_0312240910 Leabhar ar Amazon]</ref>. Chroith an scannal muinín san uachtarán. Tháinig an freasúra i dtír go mór ar an scannal. Ach ina ainneoin sin, d'fhan Clinton in oifig go dtí deireadh a théarma.
{{Príomhalt|Scannal Clinton–Lewinsky}}
== Féach freisin ==
* [[Scannal Clinton–Lewinsky]]
==Tagairtí==
{{reflist}}
{{UachtaráinSAM}}
{{DEFAULTSORT:Clinton, Bill}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1946]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Alumni Ollscoil Oxford]]
[[Catagóir:Daoine Meiriceánacha de bhunadh na hEorpa]]
[[Catagóir:Daonlathaigh na Stát Aontaithe]]
[[Catagóir:Dírbheathaisnéisithe]]
[[Catagóir:Dlíodóirí Mheiriceá]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Gníomhaithe Mheiriceá]]
[[Catagóir:Gobharnóirí Arkansas]]
[[Catagóir:Polaiteoirí Meiriceánacha an 21ú haois]]
[[Catagóir:Protastúnaigh]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Síónaigh]]
[[Catagóir:Uachtaráin na Stát Aontaithe]]
[[Catagóir:Bill Clinton]]
0nglbwvvuqkhfh11jwynmszxqrvnc6y
Traolach Mac Suibhne
0
9618
1325311
1207365
2026-08-16T21:28:49Z
TGcoa
21229
1325311
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Polaiteoir, drámadóir agus réabhlóidí Éireannach ab ea '''Traolach Mac Suibhne''' (''Terence MacSwiney'' i mBéarla; 28 Márta 1879 – 25 Deireadh Fómhair 1920). Toghadh ina Ardmhéara ar [[Corcaigh|Chorcaigh]] é sa bhliain 1920 le linn [[Cogadh na Saoirse]]. Gabhadh é i mí Lúnasa na bliana sin agus cuireadh i bPríosún Brixton i [[Londain]] é, áit a bhfuair sé bás tar éis 74 lá ar stailc ocrais. Tharraing a bhás aird an domhain ar chás na hÉireann.<ref name="dib" />
[[File:Terence MacSwiney (-1920).jpg|thumb|upright|Traolach Mac Suibhne]]
[[File:Terence, Muriel and Máire MacSwiney, 1919.jpg|thumb|upright|Traolach, Muriel
agus a n-iníon Máire, timpeall na bliana 1919]]
[[File:Terencio Mac Swiney (Terence McSwiney), publicado no n.º 8 de Nós o 5-12-1921.jpg|thumb|upright|Portráid de Mhac Suibhne san iris Ghailísise ''Nós'', 1921]]
== Óige agus oideachas ==
Rugadh Mac Suibhne ag 23 An tSráid Mhór Thuaidh i gcathair Chorcaí. Duine de ochtar clainne a bhí ann.<ref name="dib" /> Ba as Corcaigh dá athair, Seán Mac Suibhne. Bhí seisean ina mhúinteoir scoile i Londain tráth, agus d'oscail sé monarcha tobac i gCorcaigh ina dhiaidh sin. Nuair a theip ar an ngnó sin, chuaigh sé ar imirce chun na hAstráile sa bhliain 1885 agus d'fhág sé an chlann faoi chúram na máthar agus na hiníne ba shine.<ref name="dib" /> Ba Shasanach í a mháthair, Mary Wilkinson, a raibh tuairimí láidre náisiúnacha aici.<ref name="dib" />
Fuair sé a chuid scolaíochta ó na [[Bráithre Críostaí]] sa Mhainistir Thuaidh i gcathair Chorcaí, ach d'fhág sé an scoil agus é cúig bliana déag d'aois chun cuidiú leis an gclann.<ref name="ucd" /> Thosaigh sé ag obair mar chléireach cuntasaíochta, ach lean sé den staidéar san am céanna agus bhain sé céim amach san fhealsúnacht ó [[Ollscoil Ríoga na hÉireann]] sa bhliain 1907.<ref name="ucd" />
== An Ghaeilge agus an cultúr ==
Chuaigh Mac Suibhne le [[Conradh na Gaeilge]] agus d'fhoghlaim sé an Ghaeilge. Chaitheadh sé deirí seachtaine i [[Béal Átha an Ghaorthaidh]], agus bhí sé ar dhuine de na chéad scoláirí i gColáiste na Mumhan sa bhliain 1904.<ref name="ainm" /> Toghadh ina bhall de Choiste Gnó an Chonartha é, agus bhí lámh mhór aige in eagrú an Oireachtais i gCorcaigh sa bhliain 1919.<ref name="ainm" />
Sa bhliain 1901 chabhraigh sé le Cumann Liteartha na nGael a bhunú, agus i 1908 bhunaigh sé Cumann Drámaíochta Chorcaí i gcuideachta [[Domhnall Ó Corcora|Dhomhnaill Uí Chorcora]].<ref name="ucd" /> Léiríodh an chéad dráma dá chuid, ''The Last Warriors of Coole'', sa bhliain 1910.<ref name="ucd" /> Baineann an cúigiú dráma dá chuid, ''The Revolutionist'' (1914), leis an seasamh polaitiúil a dhéanann fear aonair.<ref name="dib" />
Chuir a chuid scríbhneoireachta sa nuachtán ''Irish Freedom'' aithne air i measc [[Bráithreachas Poblachtach na hÉireann]].<ref name="dib" /> Sa bhliain 1914 bhunaigh sé nuachtán dá chuid féin, ''Fianna Fáil'', ach cuireadh cosc air tar éis aon eagrán déag.<ref name="ucd" />
== Na hÓglaigh agus Éirí Amach na Cásca ==
Bhí Mac Suibhne ar dhuine acu siúd a bhunaigh Briogáid Chorcaí de chuid [[Óglaigh na hÉireann]] sa bhliain 1913, agus bhí sé ina uachtarán ar chraobh [[Sinn Féin]] i gCorcaigh.<ref name="dib" />
Bhí sé i gceist go mbeadh sé ina leascheannasaí ar [[Éirí Amach na Cásca]] i gCorcaigh agus i gCiarraí i mí Aibreáin 1916, ach chuir sé a chuid fear ar ceal de réir an ordaithe a thug [[Eoin Mac Néill]].<ref name="dib" /> Coinníodh i bpríosún é i Reading agus i Wakefield i Sasana go dtí mí na Nollag 1916. I mí Feabhra 1917 díbríodh as Éirinn é agus coinníodh i gcampaí i Shrewsbury agus in Bromyard é go dtí mí an Mheithimh 1917.<ref name="dib" />
I mí na Samhna 1917 gabhadh i gCorcaigh é as éide na nÓglach a chaitheamh. Chuaigh sé ar stailc ocrais ar feadh trí lá sular scaoileadh saor é, agus [[Tomás Ághas]] mar eiseamláir aige.<ref name="perlman" />
== Pósadh agus clann ==
Bhuail sé le Muriel Ní Mhurchú um Nollaig na bliana 1915. Ba de theaghlach saibhir grúdlainne i gCorcaigh í, ach chuaigh sí le Conradh na Gaeilge agus le [[Cumann na mBan]] sa bhliain sin.<ref name="murieldib" />
Phós siad ar an 9 Meitheamh 1917 in Bromyard i Sasana. Ba é [[Risteard Ó Maolchatha]] a bhí ina fhinné fir aige.<ref name="murieldib" /> Rugadh iníon dóibh, [[Máire Nic Shuibhne Brugha|Máire]], ar an 23 Meitheamh 1918. Sa bhliain 1945 phós Máire [[Ruairí Brugha]], mac le [[Cathal Brugha]].<ref name="rte2012" />
== Polaitíocht ==
In [[olltoghchán 1918]] toghadh Mac Suibhne gan freasúra i ndáilcheantar Lár Chorcaí ar son Shinn Féin.<ref name="oireachtas" /> Cosúil le baill eile an pháirtí, dhiúltaigh sé suí i bParlaimint na Breataine agus shuigh sé sa [[Chéad Dáil]] ina áit.<ref name="oireachtas" />
Dúnmharaíodh a chara [[Tomás Mac Curtain]], Ardmhéara Chorcaí, ar an 20 Márta 1920. Toghadh Mac Suibhne ina Ardmhéara ina áit.<ref name="dib" /> Bhí sé ina cheannfort ar an gCéad Bhriogáid de chuid an [[IRA]] i gCorcaigh san am céanna.<ref name="corkcity" />
== Gabháil agus stailc ocrais ==
Ar an 12 Lúnasa 1920 gabhadh i Halla na Cathrach i gCorcaigh é toisc go raibh cáipéisí ceannairceacha agus eochair chóid ina sheilbh. Cuireadh cúirt mhíleata air ar an 16 Lúnasa agus gearradh dhá bhliain príosúin air.<ref name="ucd" />
An lá céanna ar cuireadh i bpríosún é, chuaigh sé leis na príosúnaigh i gCorcaigh a bhí tar éis dul ar stailc ocrais an lá roimhe sin. Aistríodh go Príosún Brixton i Londain é go luath ina dhiaidh sin, agus lean sé den stailc ann.<ref name="examiner" /> Ar an 26 Lúnasa dúirt comh-aireacht na Breataine go mbeadh drochthorthaí in Éirinn dá scaoilfí saor é.<ref name="perlman" />
Tharraing an stailc aird an domhain. Gheall 3,000 oibrí duga i Meiriceá nach lódálfaidís long Bhriotanach ar bith go dtí go bhfágfadh fórsaí na Breataine Éire.<ref name="nyt" /> D'iarr ceithre thír i Meiriceá Theas ar an bPápa Beinidict XV idirghabháil a dhéanamh, agus bhí agóidí ar siúl sa Fhrainc agus sa Ghearmáin.<ref name="perlman" />
== Bás agus sochraid ==
Rinneadh iarracht bia a thabhairt dó in aghaidh a thola sna laethanta deiridh. Thit sé i gcóma ar an 20 Deireadh Fómhair 1920 agus fuair sé bás cúig lá ina dhiaidh sin, tar éis 74 lá ar stailc ocrais.<ref name="perlman" />
Cuireadh a chorp ar taispeáint in Ardeaglais Naomh Seoirse in Southwark i Londain, áit ar tháinig timpeall 30,000 duine chun ómós a thabhairt dó.<ref name="perlman" /> Bhí sé i gceist ag an teaghlach an corp a thabhairt go [[Baile Átha Cliath]], ach chuir údaráis na Breataine an chónra caol díreach go Corcaigh ar eagla go mbeadh mórshiúlta ann.<ref name="irishtimes" />
Reáchtáladh an tsochraid in Ardeaglais Naomh Muire agus Naomh Anna i gCorcaigh ar an 31 Deireadh Fómhair 1920 agus bhí sluaite móra i láthair. Cuireadh é i gceapach na bPoblachtach i Reilig Naomh Fionnbarra, in aice le huaigh Thomáis Mhic Curtain. Ba é [[Art Ó Gríofa]] a labhair ag an uaigh.<ref name="irishtimes" /><ref name="corkindo" />
== Oidhreacht ==
Foilsíodh cnuasach dá chuid scríbhinní polaitiúla, ''Principles of Freedom'', sa bhliain 1921 tar éis a bháis. Bhí an cnuasach bunaithe ar ailt a scríobh sé in ''Irish Freedom'' sna blianta 1911–1912.<ref name="dib" />
Bhí tionchar ar leith aige san [[An India|India]]. Fuair [[Jawaharlal Nehru]] inspioráid óna shampla agus óna chuid scríbhinní, agus luaigh [[Mahatma Gandhi]] é i measc na ndaoine a chuaigh i bhfeidhm air.<ref name="thapar" /> Aistríodh ''Principles of Freedom'' go teangacha éagsúla Indiacha.<ref name="dib" /> Bhí meas ag an réabhlóidí Indiach [[Bhagat Singh]] air freisin.<ref name="ellis" />
Bhí [[Ho Chi Minh]] ag obair i Londain nuair a fuair Mac Suibhne bás. Deirtear gur dhúirt sé nach ngéillfeadh náisiún a mbeadh a leithéid de shaoránaigh aige go deo.<ref name="ellis" />
Ghlac a dheirfiúr [[Máire Nic Shuibhne]] a shuíochán sa Dáil agus labhair sí in aghaidh [[an Chonartha Angla-Éireannaigh]] i mí Eanáir 1922.<ref name="dib" />
Tá bailiúchán d'ábhar a bhaineann lena shaol i Músaem Poiblí Chorcaí. Tá portráid de agus pictiúr dá aifreann sochraide, a rinne [[John Lavery]], ar taispeáint i nGailearaí Ealaíne Crawford i gCorcaigh.<ref name="crawford" /> Tá meánscoil i dtuaisceart chathair Chorcaí ainmnithe ina onóir.
== Saothair ==
* ''The Music of Freedom'' (dánta, 1907)
* ''Fianna Fáil'' (nuachtán seachtainiúil, aon eagrán déag, 1914)
* ''The Revolutionist: a play in five acts'' (1914)
* ''The Ethics of Revolt'' (paimfléad, 1918)
* ''Battle-cries'' (dánta, 1918)
* ''Principles of Freedom'' (1921)
* ''Despite Fools' Laughter'' (dánta, in eagar ag B. G. MacCarthy, 1944)
== Féach freisin ==
* [[Tomás Mac Curtain]]
* [[Máire Nic Shuibhne]]
* [[Cogadh na Saoirse]]
== Tagairtí ==
<references>
<ref name="dib">Maume, Patrick. "MacSwiney, Terence James". ''Dictionary of''
Irish Biography''. https://www.dib.ie/biography/macswiney-terence-james-a5297''</ref>
<ref name="ainm">"MAC SUIBHNE, Traolach (1879–1920)". ''ainm.ie''
(Beathaisnéis). https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=660</ref>
<ref name="ucd">"MacSwiney, Terence". ''UCD Archives''.
http://www.ucd.ie/archives/html/collections/macswiney-ter.htm</ref>
<ref name="murieldib">Dolan, Anne. "MacSwiney, Muriel Frances". ''Dictionary of''
Irish Biography'', Deireadh Fómhair 2009.''
https://www.dib.ie/biography/macswiney-muriel-frances-a5296</ref>
<ref name="oireachtas">"Terence MacSwiney". ''Bunachar Comhaltaí an''
Oireachtais''.''
https://www.oireachtas.ie/en/members/member/Terence-J-MacSwiney.D.1919-01-21/</ref>
<ref name="perlman">Perlman, Jason. "Terence MacSwiney: The Triumph and Tragedy
of the Hunger Strike". ''New York History'', The New York State Historical
Association.
https://web.archive.org/web/20081204101849/http://www.historycooperative.org/journals/nyh/88.3/perlman.html</ref>
<ref name="examiner">Dwyer, Ryle. "Death of MacSwiney had enormous significance
as prisoners hunger strike drew global coverage". ''Irish Examiner'',
13 Lúnasa 2019. https://www.irishexaminer.com/lifestyle/arid-30943591.html</ref>
<ref name="nyt">"3,000 Strike Here to Humble Britain". ''The New York Times'',
3 Meán Fómhair 1920, lgh. 1–2.
https://www.nytimes.com/1920/09/03/archives/3000-strike-here-to-humble-britain-longshoremen-pledged-to-load-no.html</ref>
<ref name="irishtimes">"The three funerals of Terence MacSwiney". ''The Irish''
Times'', 24 Deireadh Fómhair 2020.''
https://www.irishtimes.com/culture/heritage/the-three-funerals-of-terence-macswiney-1.4387267</ref>
<ref name="corkindo">"Remembering 1920: Terence MacSwiney's funeral". ''Cork''
Independent'', 4 Samhain 2020.''
https://www.corkindependent.com/2020/11/04/remembering-1920-terence-macswineys-funeral/</ref>
<ref name="corkcity">"Lord Mayor Terence MacSwiney". Comhairle Cathrach
Chorcaí.
https://www.corkcity.ie/en/a-city-remembers-cork-1920-to-1923/interviews/lord-mayor-terence-macswiney/</ref>
<ref name="ellis">Berresford Ellis, Peter. ''A History of the Irish Working''
Class''. Londain: Pluto Press, 1996, lch. 254. ISBN 978-0-7453-1103-6''</ref>
<ref name="thapar">Thapar-Björkert, Suruchi; Ryan, Louise. "Mother India/Mother
Ireland". ''Women's Studies International Forum'', 25(3), 2002, lgh. 301–313.</ref>
<ref name="crawford">"Crawford Art Gallery".
https://crawfordartgallery.ie/27-february-5-march-1922/</ref>
<ref name="rte2012">"Máire MacSwiney Brugha dies aged 94". ''Nuacht RTÉ'',
21 Bealtaine 2012.
https://www.rte.ie/news/2012/0521/maire-macswiney-brugha-dies-aged-94.html</ref>
</references>
== Leabhair eile ==
* Costello, Francis J. ''Enduring the Most: The Biography of Terence
MacSwiney''. Daingean Uí Chúis: Brandon Books, 1996.
* Nic Shuibhne Brugha, Máire. ''History's Daughter: A Memoir from the Only
Child of Terence MacSwiney''. Baile Átha Cliath: The O'Brien Press, 2006.
== Naisc sheachtracha ==
* [https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=660 Traolach Mac Suibhne ar ainm.ie]
* [https://archive.org/details/cu31924028168924 ''Principles of Freedom''<nowiki> (Internet Archive)]</nowiki>
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Teachtaí Dála an 1ú Dáil}}
{{DEFAULTSORT:Suibhne, Traolach Mac}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1879]]
[[Catagóir:Básanna i 1920]]
[[Catagóir:Baill d'Óglaigh na hÉireann (1917-1922)]]
[[Catagóir:Baill den 1ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill Shinn Féin]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí]]
[[Catagóir:Drámadóirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]]
[[Catagóir:Príosúnaigh Éireannacha a fuair bás ar stailc ocrais]]
5ago4q4pyg4g9eyok0chiiw570h8ssb
1325313
1325311
2026-08-16T21:37:41Z
TGcoa
21229
1325313
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Polaiteoir, drámadóir agus réabhlóidí Éireannach ab ea '''Traolach Mac Suibhne''' nó '''Terence MacSwiney''' (28 Márta 1879 – 25 Deireadh Fómhair 1920). Toghadh ina Ardmhéara ar [[Corcaigh|Chorcaigh]] é sa bhliain 1920 le linn [[Cogadh na Saoirse]]. Gabhadh é i mí Lúnasa na bliana sin agus cuireadh i bPríosún Brixton i [[Londain]] é, áit a bhfuair sé bás tar éis 74 lá ar stailc ocrais. Tharraing a bhás aird an domhain ar chás na hÉireann.<ref name="dib" />
[[File:Terence MacSwiney (-1920).jpg|thumb|Traolach Mac Suibhne|clé|303x303px]]
[[File:Terence, Muriel and Máire MacSwiney, 1919.jpg|thumb|Traolach, Muriel
agus a n-iníon Máire, timpeall na bliana 1919|clé|293x293px]]
[[File:Terencio Mac Swiney (Terence McSwiney), publicado no n.º 8 de Nós o 5-12-1921.jpg|thumb|Portráid de Mhac Suibhne san iris Ghailísise ''Nós'', 1921|clé|356x356px]]
[[Íomhá:MacSwiney wedding photo, 9 June 1917.jpg|clé|mion|220x220px|Bainis 9 Meitheamh 1917, le Muriel MacSwiney (née Murphy) Best man [[Richard Mulcahy]] ar dheis]]
== Óige agus oideachas ==
Rugadh Mac Suibhne ag 23 An tSráid Mhór Thuaidh i gcathair Chorcaí. Duine de ochtar clainne a bhí ann.<ref name="dib" /> Ba as Corcaigh dá athair, Seán Mac Suibhne. Bhí seisean ina mhúinteoir scoile i Londain tráth, agus d'oscail sé monarcha tobac i gCorcaigh ina dhiaidh sin. Nuair a theip ar an ngnó sin, chuaigh sé ar imirce chun na hAstráile sa bhliain 1885 agus d'fhág sé an chlann faoi chúram na máthar agus na hiníne ba shine.<ref name="dib" /> Ba Shasanach í a mháthair, Mary Wilkinson, a raibh tuairimí láidre náisiúnacha aici.<ref name="dib" />
Fuair sé a chuid scolaíochta ó na [[Bráithre Críostaí]] sa Mhainistir Thuaidh i gcathair Chorcaí, ach d'fhág sé an scoil agus é cúig bliana déag d'aois chun cuidiú leis an gclann.<ref name="ucd" /> Thosaigh sé ag obair mar chléireach cuntasaíochta, ach lean sé den staidéar san am céanna agus bhain sé céim amach san fhealsúnacht ó [[Ollscoil Ríoga na hÉireann]] sa bhliain 1907.<ref name="ucd" />
== An Ghaeilge agus an cultúr ==
Chuaigh Mac Suibhne le [[Conradh na Gaeilge]] agus d'fhoghlaim sé an Ghaeilge. Chaitheadh sé deirí seachtaine i [[Béal Átha an Ghaorthaidh]], agus bhí sé ar dhuine de na chéad scoláirí i gColáiste na Mumhan sa bhliain 1904.<ref name="ainm" /> Toghadh ina bhall de Choiste Gnó an Chonartha é, agus bhí lámh mhór aige in eagrú an Oireachtais i gCorcaigh sa bhliain 1919.<ref name="ainm" />
Sa bhliain 1901 chabhraigh sé le Cumann Liteartha na nGael a bhunú, agus i 1908 bhunaigh sé Cumann Drámaíochta Chorcaí i gcuideachta [[Domhnall Ó Corcora|Dhomhnaill Uí Chorcora]].<ref name="ucd" /> Léiríodh an chéad dráma dá chuid, ''The Last Warriors of Coole'', sa bhliain 1910.<ref name="ucd" /> Baineann an cúigiú dráma dá chuid, ''The Revolutionist'' (1914), leis an seasamh polaitiúil a dhéanann fear aonair.<ref name="dib" />
Chuir a chuid scríbhneoireachta sa nuachtán ''Irish Freedom'' aithne air i measc [[Bráithreachas Poblachtach na hÉireann]].<ref name="dib" /> Sa bhliain 1914 bhunaigh sé nuachtán dá chuid féin, ''Fianna Fáil'', ach cuireadh cosc air tar éis aon eagrán déag.<ref name="ucd" />
== Na hÓglaigh agus Éirí Amach na Cásca ==
Bhí Mac Suibhne ar dhuine acu siúd a bhunaigh Briogáid Chorcaí de chuid [[Óglaigh na hÉireann]] sa bhliain 1913, agus bhí sé ina uachtarán ar chraobh [[Sinn Féin]] i gCorcaigh.<ref name="dib" />
Bhí sé i gceist go mbeadh sé ina leascheannasaí ar [[Éirí Amach na Cásca]] i gCorcaigh agus i gCiarraí i mí Aibreáin 1916, ach chuir sé a chuid fear ar ceal de réir an ordaithe a thug [[Eoin Mac Néill]].<ref name="dib" /> Coinníodh i bpríosún é i Reading agus i Wakefield i Sasana go dtí mí na Nollag 1916. I mí Feabhra 1917 díbríodh as Éirinn é agus coinníodh i gcampaí i Shrewsbury agus in Bromyard é go dtí mí an Mheithimh 1917.<ref name="dib" />
I mí na Samhna 1917 gabhadh i gCorcaigh é as éide na nÓglach a chaitheamh. Chuaigh sé ar stailc ocrais ar feadh trí lá sular scaoileadh saor é, agus [[Tomás Ághas]] mar eiseamláir aige.<ref name="perlman" />
== Pósadh agus clann ==
Bhuail sé le Muriel Ní Mhurchú um Nollaig na bliana 1915. Ba de theaghlach saibhir grúdlainne i gCorcaigh í, ach chuaigh sí le Conradh na Gaeilge agus le [[Cumann na mBan]] sa bhliain sin.<ref name="murieldib" />
Phós siad ar an 9 Meitheamh 1917 in Bromyard i Sasana. Ba é [[Risteard Ó Maolchatha]] a bhí ina fhinné fir aige.<ref name="murieldib" /> Rugadh iníon dóibh, [[Máire Nic Shuibhne Brugha|Máire]], ar an 23 Meitheamh 1918. Sa bhliain 1945 phós Máire [[Ruairí Brugha]], mac le [[Cathal Brugha]].<ref name="rte2012" />
== Polaitíocht ==
In [[olltoghchán 1918]] toghadh Mac Suibhne gan freasúra i ndáilcheantar Lár Chorcaí ar son Shinn Féin.<ref name="oireachtas" /> Cosúil le baill eile an pháirtí, dhiúltaigh sé suí i bParlaimint na Breataine agus shuigh sé sa [[Chéad Dáil]] ina áit.<ref name="oireachtas" />
Dúnmharaíodh a chara [[Tomás Mac Curtain]], Ardmhéara Chorcaí, ar an 20 Márta 1920. Toghadh Mac Suibhne ina Ardmhéara ina áit.<ref name="dib" /> Bhí sé ina cheannfort ar an gCéad Bhriogáid de chuid an [[IRA]] i gCorcaigh san am céanna.<ref name="corkcity" />
== Gabháil agus stailc ocrais ==
Ar an 12 Lúnasa 1920 gabhadh i Halla na Cathrach i gCorcaigh é toisc go raibh cáipéisí ceannairceacha agus eochair chóid ina sheilbh. Cuireadh cúirt mhíleata air ar an 16 Lúnasa agus gearradh dhá bhliain príosúin air.<ref name="ucd" />
An lá céanna ar cuireadh i bpríosún é, chuaigh sé leis na príosúnaigh i gCorcaigh a bhí tar éis dul ar stailc ocrais an lá roimhe sin. Aistríodh go Príosún Brixton i Londain é go luath ina dhiaidh sin, agus lean sé den stailc ann.<ref name="examiner" /> Ar an 26 Lúnasa dúirt comh-aireacht na Breataine go mbeadh drochthorthaí in Éirinn dá scaoilfí saor é.<ref name="perlman" />
Tharraing an stailc aird an domhain. Gheall 3,000 oibrí duga i Meiriceá nach lódálfaidís long Bhriotanach ar bith go dtí go bhfágfadh fórsaí na Breataine Éire.<ref name="nyt" /> D'iarr ceithre thír i Meiriceá Theas ar an bPápa Beinidict XV idirghabháil a dhéanamh, agus bhí agóidí ar siúl sa Fhrainc agus sa Ghearmáin.<ref name="perlman" />
== Bás agus sochraid ==
Rinneadh iarracht bia a thabhairt dó in aghaidh a thola sna laethanta deiridh. Thit sé i gcóma ar an 20 Deireadh Fómhair 1920 agus fuair sé bás cúig lá ina dhiaidh sin, tar éis 74 lá ar stailc ocrais.<ref name="perlman" />
Cuireadh a chorp ar taispeáint in Ardeaglais Naomh Seoirse in Southwark i Londain, áit ar tháinig timpeall 30,000 duine chun ómós a thabhairt dó.<ref name="perlman" /> Bhí sé i gceist ag an teaghlach an corp a thabhairt go [[Baile Átha Cliath]], ach chuir údaráis na Breataine an chónra caol díreach go Corcaigh ar eagla go mbeadh mórshiúlta ann.<ref name="irishtimes" />
Reáchtáladh an tsochraid in Ardeaglais Naomh Muire agus Naomh Anna i gCorcaigh ar an 31 Deireadh Fómhair 1920 agus bhí sluaite móra i láthair. Cuireadh é i gceapach na bPoblachtach i Reilig Naomh Fionnbarra, in aice le huaigh Thomáis Mhic Curtain. Ba é [[Art Ó Gríofa]] a labhair ag an uaigh.<ref name="irishtimes" /><ref name="corkindo" />
== Oidhreacht ==
Foilsíodh cnuasach dá chuid scríbhinní polaitiúla, ''Principles of Freedom'', sa bhliain 1921 tar éis a bháis. Bhí an cnuasach bunaithe ar ailt a scríobh sé in ''Irish Freedom'' sna blianta 1911–1912.<ref name="dib" />
Bhí tionchar ar leith aige san [[An India|India]]. Fuair [[Jawaharlal Nehru]] inspioráid óna shampla agus óna chuid scríbhinní, agus luaigh [[Mahatma Gandhi]] é i measc na ndaoine a chuaigh i bhfeidhm air.<ref name="thapar" /> Aistríodh ''Principles of Freedom'' go teangacha éagsúla Indiacha.<ref name="dib" /> Bhí meas ag an réabhlóidí Indiach [[Bhagat Singh]] air freisin.<ref name="ellis" />
Bhí [[Ho Chi Minh]] ag obair i Londain nuair a fuair Mac Suibhne bás. Deirtear gur dhúirt sé nach ngéillfeadh náisiún a mbeadh a leithéid de shaoránaigh aige go deo.<ref name="ellis" />
Ghlac a dheirfiúr [[Máire Nic Shuibhne]] a shuíochán sa Dáil agus labhair sí in aghaidh [[an Chonartha Angla-Éireannaigh]] i mí Eanáir 1922.<ref name="dib" />
Tá bailiúchán d'ábhar a bhaineann lena shaol i Músaem Poiblí Chorcaí. Tá portráid de agus pictiúr dá aifreann sochraide, a rinne [[John Lavery]], ar taispeáint i nGailearaí Ealaíne Crawford i gCorcaigh.<ref name="crawford" /> Tá meánscoil i dtuaisceart chathair Chorcaí ainmnithe ina onóir.
== Saothair ==
* ''The Music of Freedom'' (dánta, 1907)
* ''Fianna Fáil'' (nuachtán seachtainiúil, aon eagrán déag, 1914)
* ''The Revolutionist: a play in five acts'' (1914)
* ''The Ethics of Revolt'' (paimfléad, 1918)
* ''Battle-cries'' (dánta, 1918)
* ''Principles of Freedom'' (1921)
* ''Despite Fools' Laughter'' (dánta, in eagar ag B. G. MacCarthy, 1944)
== Féach freisin ==
* [[Tomás Mac Curtain]]
* [[Máire Nic Shuibhne]]
* [[Cogadh na Saoirse]]
== Tagairtí ==
<references>
<ref name="dib">Maume, Patrick. "MacSwiney, Terence James". ''Dictionary of''
Irish Biography''. https://www.dib.ie/biography/macswiney-terence-james-a5297''</ref>
<ref name="ainm">"MAC SUIBHNE, Traolach (1879–1920)". ''ainm.ie''
(Beathaisnéis). https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=660</ref>
<ref name="ucd">"MacSwiney, Terence". ''UCD Archives''.
http://www.ucd.ie/archives/html/collections/macswiney-ter.htm</ref>
<ref name="murieldib">Dolan, Anne. "MacSwiney, Muriel Frances". ''Dictionary of''
Irish Biography'', Deireadh Fómhair 2009.''
https://www.dib.ie/biography/macswiney-muriel-frances-a5296</ref>
<ref name="oireachtas">"Terence MacSwiney". ''Bunachar Comhaltaí an''
Oireachtais''.''
https://www.oireachtas.ie/en/members/member/Terence-J-MacSwiney.D.1919-01-21/</ref>
<ref name="perlman">Perlman, Jason. "Terence MacSwiney: The Triumph and Tragedy
of the Hunger Strike". ''New York History'', The New York State Historical
Association.
https://web.archive.org/web/20081204101849/http://www.historycooperative.org/journals/nyh/88.3/perlman.html</ref>
<ref name="examiner">Dwyer, Ryle. "Death of MacSwiney had enormous significance
as prisoners hunger strike drew global coverage". ''Irish Examiner'',
13 Lúnasa 2019. https://www.irishexaminer.com/lifestyle/arid-30943591.html</ref>
<ref name="nyt">"3,000 Strike Here to Humble Britain". ''The New York Times'',
3 Meán Fómhair 1920, lgh. 1–2.
https://www.nytimes.com/1920/09/03/archives/3000-strike-here-to-humble-britain-longshoremen-pledged-to-load-no.html</ref>
<ref name="irishtimes">"The three funerals of Terence MacSwiney". ''The Irish''
Times'', 24 Deireadh Fómhair 2020.''
https://www.irishtimes.com/culture/heritage/the-three-funerals-of-terence-macswiney-1.4387267</ref>
<ref name="corkindo">"Remembering 1920: Terence MacSwiney's funeral". ''Cork''
Independent'', 4 Samhain 2020.''
https://www.corkindependent.com/2020/11/04/remembering-1920-terence-macswineys-funeral/</ref>
<ref name="corkcity">"Lord Mayor Terence MacSwiney". Comhairle Cathrach
Chorcaí.
https://www.corkcity.ie/en/a-city-remembers-cork-1920-to-1923/interviews/lord-mayor-terence-macswiney/</ref>
<ref name="ellis">Berresford Ellis, Peter. ''A History of the Irish Working''
Class''. Londain: Pluto Press, 1996, lch. 254. ISBN 978-0-7453-1103-6''</ref>
<ref name="thapar">Thapar-Björkert, Suruchi; Ryan, Louise. "Mother India/Mother
Ireland". ''Women's Studies International Forum'', 25(3), 2002, lgh. 301–313.</ref>
<ref name="crawford">"Crawford Art Gallery".
https://crawfordartgallery.ie/27-february-5-march-1922/</ref>
<ref name="rte2012">"Máire MacSwiney Brugha dies aged 94". ''Nuacht RTÉ'',
21 Bealtaine 2012.
https://www.rte.ie/news/2012/0521/maire-macswiney-brugha-dies-aged-94.html</ref>
</references>
== Leabhair eile ==
* Costello, Francis J. ''Enduring the Most: The Biography of Terence
MacSwiney''. Daingean Uí Chúis: Brandon Books, 1996.
* Nic Shuibhne Brugha, Máire. ''History's Daughter: A Memoir from the Only
Child of Terence MacSwiney''. Baile Átha Cliath: The O'Brien Press, 2006.
== Naisc sheachtracha ==
* [https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=660 Traolach Mac Suibhne ar ainm.ie]
* [https://archive.org/details/cu31924028168924 ''Principles of Freedom''<nowiki> (Internet Archive)]</nowiki>
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Teachtaí Dála an 1ú Dáil}}
{{DEFAULTSORT:Suibhne, Traolach Mac}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1879]]
[[Catagóir:Básanna i 1920]]
[[Catagóir:Baill d'Óglaigh na hÉireann (1917-1922)]]
[[Catagóir:Baill den 1ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill Shinn Féin]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí]]
[[Catagóir:Drámadóirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]]
[[Catagóir:Príosúnaigh Éireannacha a fuair bás ar stailc ocrais]]
kjv8ir81k115ib00mdtixah6z39v35o
1325314
1325313
2026-08-16T21:55:48Z
TGcoa
21229
1325314
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Polaiteoir, drámadóir agus réabhlóidí Éireannach ab ea '''Traolach Mac Suibhne''' nó '''Terence MacSwiney''' (28 Márta 1879 – 25 Deireadh Fómhair 1920). Toghadh ina Ardmhéara ar [[Corcaigh|Chorcaigh]] é sa bhliain 1920 le linn [[Cogadh na Saoirse]]. Gabhadh é i mí Lúnasa na bliana sin agus cuireadh i bPríosún Brixton i [[Londain]] é, áit a bhfuair sé bás tar éis 74 lá ar stailc ocrais. Tharraing a bhás aird an domhain ar chás na hÉireann.<ref name="dib" />
[[File:Terence MacSwiney (-1920).jpg|thumb|Traolach Mac Suibhne|clé|303x303px]]
[[File:Terence, Muriel and Máire MacSwiney, 1919.jpg|thumb|Traolach, Muriel
agus a n-iníon Máire, timpeall na bliana 1919|clé|293x293px]]
[[File:Terencio Mac Swiney (Terence McSwiney), publicado no n.º 8 de Nós o 5-12-1921.jpg|thumb|Portráid de Mhac Suibhne san iris Ghailísise ''Nós'', 1921|clé|356x356px]]
[[Íomhá:MacSwiney wedding photo, 9 June 1917.jpg|clé|mion|220x220px|Bainis 9 Meitheamh 1917, le Muriel MacSwiney (née Murphy) Best man [[Richard Mulcahy]] ar dheis]]
[[Íomhá:Begrafenisstoet van de Sinn Féin burgemeester van Cork, Terence MacSwiney (1874-1920) die op 25, SFA022823698.jpg|clé|mion|220x220px|Sochraid ollmhór, 27 DF 1920]]
[[Íomhá:Terence MacSwiney, 1920 (cropped).jpg|clé|mion|268x268px|Bhain sé céim amach san fhealsúnacht ó [[Ollscoil Ríoga na hÉireann]] sa bhliain 1907]]
[[Íomhá:Terence MacSwiney on deathbed (1920).jpg|clé|mion|220x220px|seachtain roimh a bhás]]
[[Íomhá:Muriel MacSwiney protesting in America, 1922.jpg|clé|mion|243x243px|Muriel McSwimey, 1922, sna S-A]]
[[Íomhá:Muriel Frances Murphy (1892-1982) en Terence MacSwiney (1879-1920), waarschijnlijk ter gelegenheid, SFA022823699.jpg|clé|mion|220x220px|Muriel Frances Murphy (1892-1982)]]
== Óige agus oideachas ==
Rugadh Mac Suibhne ag 23 An tSráid Mhór Thuaidh i gcathair Chorcaí. Duine de ochtar clainne a bhí ann.<ref name="dib" /> Ba as Corcaigh dá athair, Seán Mac Suibhne. Bhí seisean ina mhúinteoir scoile i Londain tráth, agus d'oscail sé monarcha tobac i gCorcaigh ina dhiaidh sin. Nuair a theip ar an ngnó sin, chuaigh sé ar imirce chun na hAstráile sa bhliain 1885 agus d'fhág sé an chlann faoi chúram na máthar agus na hiníne ba shine.<ref name="dib" /> Ba Shasanach í a mháthair, Mary Wilkinson, a raibh tuairimí láidre náisiúnacha aici.<ref name="dib" />
Fuair sé a chuid scolaíochta ó na [[Bráithre Críostaí]] sa Mhainistir Thuaidh i gcathair Chorcaí, ach d'fhág sé an scoil agus é cúig bliana déag d'aois chun cuidiú leis an gclann.<ref name="ucd" /> Thosaigh sé ag obair mar chléireach cuntasaíochta, ach lean sé den staidéar san am céanna agus bhain sé céim amach san fhealsúnacht ó [[Ollscoil Ríoga na hÉireann]] sa bhliain 1907.<ref name="ucd" />
== An Ghaeilge agus an cultúr ==
Chuaigh Mac Suibhne le [[Conradh na Gaeilge]] agus d'fhoghlaim sé an Ghaeilge. Chaitheadh sé deirí seachtaine i [[Béal Átha an Ghaorthaidh]], agus bhí sé ar dhuine de na chéad scoláirí i gColáiste na Mumhan sa bhliain 1904.<ref name="ainm" /> Toghadh ina bhall de Choiste Gnó an Chonartha é, agus bhí lámh mhór aige in eagrú an Oireachtais i gCorcaigh sa bhliain 1919.<ref name="ainm" />
Sa bhliain 1901 chabhraigh sé le Cumann Liteartha na nGael a bhunú, agus i 1908 bhunaigh sé Cumann Drámaíochta Chorcaí i gcuideachta [[Domhnall Ó Corcora|Dhomhnaill Uí Chorcora]].<ref name="ucd" /> Léiríodh an chéad dráma dá chuid, ''The Last Warriors of Coole'', sa bhliain 1910.<ref name="ucd" /> Baineann an cúigiú dráma dá chuid, ''The Revolutionist'' (1914), leis an seasamh polaitiúil a dhéanann fear aonair.<ref name="dib" />
Chuir a chuid scríbhneoireachta sa nuachtán ''Irish Freedom'' aithne air i measc [[Bráithreachas Poblachtach na hÉireann]].<ref name="dib" /> Sa bhliain 1914 bhunaigh sé nuachtán dá chuid féin, ''Fianna Fáil'', ach cuireadh cosc air tar éis aon eagrán déag.<ref name="ucd" />
== Na hÓglaigh agus Éirí Amach na Cásca ==
Bhí Mac Suibhne ar dhuine acu siúd a bhunaigh Briogáid Chorcaí de chuid [[Óglaigh na hÉireann]] sa bhliain 1913, agus bhí sé ina uachtarán ar chraobh [[Sinn Féin]] i gCorcaigh.<ref name="dib" />
Bhí sé i gceist go mbeadh sé ina leascheannasaí ar [[Éirí Amach na Cásca]] i gCorcaigh agus i gCiarraí i mí Aibreáin 1916, ach chuir sé a chuid fear ar ceal de réir an ordaithe a thug [[Eoin Mac Néill]].<ref name="dib" /> Coinníodh i bpríosún é i Reading agus i Wakefield i Sasana go dtí mí na Nollag 1916. I mí Feabhra 1917 díbríodh as Éirinn é agus coinníodh i gcampaí i Shrewsbury agus in Bromyard é go dtí mí an Mheithimh 1917.<ref name="dib" />
I mí na Samhna 1917 gabhadh i gCorcaigh é as éide na nÓglach a chaitheamh. Chuaigh sé ar stailc ocrais ar feadh trí lá sular scaoileadh saor é, agus [[Tomás Ághas]] mar eiseamláir aige.<ref name="perlman" />
== Pósadh agus clann ==
Bhuail sé le Muriel Ní Mhurchú um Nollaig na bliana 1915. Ba de theaghlach saibhir grúdlainne i gCorcaigh í, ach chuaigh sí le Conradh na Gaeilge agus le [[Cumann na mBan]] sa bhliain sin.<ref name="murieldib" />
Phós siad ar an 9 Meitheamh 1917 in Bromyard i Sasana. Ba é [[Risteard Ó Maolchatha]] a bhí ina fhinné fir aige.<ref name="murieldib" /> Rugadh iníon dóibh, [[Máire Nic Shuibhne Brugha|Máire]], ar an 23 Meitheamh 1918. Sa bhliain 1945 phós Máire [[Ruairí Brugha]], mac le [[Cathal Brugha]].<ref name="rte2012" />
== Polaitíocht ==
In [[olltoghchán 1918]] toghadh Mac Suibhne gan freasúra i ndáilcheantar Lár Chorcaí ar son Shinn Féin.<ref name="oireachtas" /> Cosúil le baill eile an pháirtí, dhiúltaigh sé suí i bParlaimint na Breataine agus shuigh sé sa [[Chéad Dáil]] ina áit.<ref name="oireachtas" />
Dúnmharaíodh a chara [[Tomás Mac Curtain]], Ardmhéara Chorcaí, ar an 20 Márta 1920. Toghadh Mac Suibhne ina Ardmhéara ina áit.<ref name="dib" /> Bhí sé ina cheannfort ar an gCéad Bhriogáid de chuid an [[IRA]] i gCorcaigh san am céanna.<ref name="corkcity" />
== Gabháil agus stailc ocrais ==
Ar an 12 Lúnasa 1920 gabhadh i Halla na Cathrach i gCorcaigh é toisc go raibh cáipéisí ceannairceacha agus eochair chóid ina sheilbh. Cuireadh cúirt mhíleata air ar an 16 Lúnasa agus gearradh dhá bhliain príosúin air.<ref name="ucd" />
An lá céanna ar cuireadh i bpríosún é, chuaigh sé leis na príosúnaigh i gCorcaigh a bhí tar éis dul ar stailc ocrais an lá roimhe sin. Aistríodh go Príosún Brixton i Londain é go luath ina dhiaidh sin, agus lean sé den stailc ann.<ref name="examiner" /> Ar an 26 Lúnasa dúirt comh-aireacht na Breataine go mbeadh drochthorthaí in Éirinn dá scaoilfí saor é.<ref name="perlman" />
Tharraing an stailc aird an domhain. Gheall 3,000 oibrí duga i Meiriceá nach lódálfaidís long Bhriotanach ar bith go dtí go bhfágfadh fórsaí na Breataine Éire.<ref name="nyt" /> D'iarr ceithre thír i Meiriceá Theas ar an bPápa Beinidict XV idirghabháil a dhéanamh, agus bhí agóidí ar siúl sa Fhrainc agus sa Ghearmáin.<ref name="perlman" />
== Bás agus sochraid ==
Rinneadh iarracht bia a thabhairt dó in aghaidh a thola sna laethanta deiridh. Thit sé i gcóma ar an 20 Deireadh Fómhair 1920 agus fuair sé bás cúig lá ina dhiaidh sin, tar éis 74 lá ar stailc ocrais.<ref name="perlman" />
Cuireadh a chorp ar taispeáint in Ardeaglais Naomh Seoirse in Southwark i Londain, áit ar tháinig timpeall 30,000 duine chun ómós a thabhairt dó.<ref name="perlman" /> Bhí sé i gceist ag an teaghlach an corp a thabhairt go [[Baile Átha Cliath]], ach chuir údaráis na Breataine an chónra caol díreach go Corcaigh ar eagla go mbeadh mórshiúlta ann.<ref name="irishtimes" />
Reáchtáladh an tsochraid in Ardeaglais Naomh Muire agus Naomh Anna i gCorcaigh ar an 31 Deireadh Fómhair 1920 agus bhí sluaite móra i láthair. Cuireadh é i gceapach na bPoblachtach i Reilig Naomh Fionnbarra, in aice le huaigh Thomáis Mhic Curtain. Ba é [[Art Ó Gríofa]] a labhair ag an uaigh.<ref name="irishtimes" /><ref name="corkindo" />
== Oidhreacht ==
Foilsíodh cnuasach dá chuid scríbhinní polaitiúla, ''Principles of Freedom'', sa bhliain 1921 tar éis a bháis. Bhí an cnuasach bunaithe ar ailt a scríobh sé in ''Irish Freedom'' sna blianta 1911–1912.<ref name="dib" />
Bhí tionchar ar leith aige san [[An India|India]]. Fuair [[Jawaharlal Nehru]] inspioráid óna shampla agus óna chuid scríbhinní, agus luaigh [[Mahatma Gandhi]] é i measc na ndaoine a chuaigh i bhfeidhm air.<ref name="thapar" /> Aistríodh ''Principles of Freedom'' go teangacha éagsúla Indiacha.<ref name="dib" /> Bhí meas ag an réabhlóidí Indiach [[Bhagat Singh]] air freisin.<ref name="ellis" />
Bhí [[Ho Chi Minh]] ag obair i Londain nuair a fuair Mac Suibhne bás. Deirtear gur dhúirt sé nach ngéillfeadh náisiún a mbeadh a leithéid de shaoránaigh aige go deo.<ref name="ellis" />
Ghlac a dheirfiúr [[Máire Nic Shuibhne]] a shuíochán sa Dáil agus labhair sí in aghaidh [[an Chonartha Angla-Éireannaigh]] i mí Eanáir 1922.<ref name="dib" />
Tá bailiúchán d'ábhar a bhaineann lena shaol i Músaem Poiblí Chorcaí. Tá portráid de agus pictiúr dá aifreann sochraide, a rinne [[John Lavery]], ar taispeáint i nGailearaí Ealaíne Crawford i gCorcaigh.<ref name="crawford" /> Tá meánscoil i dtuaisceart chathair Chorcaí ainmnithe ina onóir.
== Saothair ==
* ''The Music of Freedom'' (dánta, 1907)
* ''Fianna Fáil'' (nuachtán seachtainiúil, aon eagrán déag, 1914)
* ''The Revolutionist: a play in five acts'' (1914)
* ''The Ethics of Revolt'' (paimfléad, 1918)
* ''Battle-cries'' (dánta, 1918)
* ''Principles of Freedom'' (1921)
* ''Despite Fools' Laughter'' (dánta, in eagar ag B. G. MacCarthy, 1944)
== Féach freisin ==
* [[Tomás Mac Curtain]]
* [[Máire Nic Shuibhne]]
* [[Cogadh na Saoirse]]
== Tagairtí ==
<references>
<ref name="dib">Maume, Patrick. "MacSwiney, Terence James". ''Dictionary of''
Irish Biography''. https://www.dib.ie/biography/macswiney-terence-james-a5297''</ref>
<ref name="ainm">"MAC SUIBHNE, Traolach (1879–1920)". ''ainm.ie''
(Beathaisnéis). https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=660</ref>
<ref name="ucd">"MacSwiney, Terence". ''UCD Archives''.
http://www.ucd.ie/archives/html/collections/macswiney-ter.htm</ref>
<ref name="murieldib">Dolan, Anne. "MacSwiney, Muriel Frances". ''Dictionary of''
Irish Biography'', Deireadh Fómhair 2009.''
https://www.dib.ie/biography/macswiney-muriel-frances-a5296</ref>
<ref name="oireachtas">"Terence MacSwiney". ''Bunachar Comhaltaí an''
Oireachtais''.''
https://www.oireachtas.ie/en/members/member/Terence-J-MacSwiney.D.1919-01-21/</ref>
<ref name="perlman">Perlman, Jason. "Terence MacSwiney: The Triumph and Tragedy
of the Hunger Strike". ''New York History'', The New York State Historical
Association.
https://web.archive.org/web/20081204101849/http://www.historycooperative.org/journals/nyh/88.3/perlman.html</ref>
<ref name="examiner">Dwyer, Ryle. "Death of MacSwiney had enormous significance
as prisoners hunger strike drew global coverage". ''Irish Examiner'',
13 Lúnasa 2019. https://www.irishexaminer.com/lifestyle/arid-30943591.html</ref>
<ref name="nyt">"3,000 Strike Here to Humble Britain". ''The New York Times'',
3 Meán Fómhair 1920, lgh. 1–2.
https://www.nytimes.com/1920/09/03/archives/3000-strike-here-to-humble-britain-longshoremen-pledged-to-load-no.html</ref>
<ref name="irishtimes">"The three funerals of Terence MacSwiney". ''The Irish''
Times'', 24 Deireadh Fómhair 2020.''
https://www.irishtimes.com/culture/heritage/the-three-funerals-of-terence-macswiney-1.4387267</ref>
<ref name="corkindo">"Remembering 1920: Terence MacSwiney's funeral". ''Cork''
Independent'', 4 Samhain 2020.''
https://www.corkindependent.com/2020/11/04/remembering-1920-terence-macswineys-funeral/</ref>
<ref name="corkcity">"Lord Mayor Terence MacSwiney". Comhairle Cathrach
Chorcaí.
https://www.corkcity.ie/en/a-city-remembers-cork-1920-to-1923/interviews/lord-mayor-terence-macswiney/</ref>
<ref name="ellis">Berresford Ellis, Peter. ''A History of the Irish Working''
Class''. Londain: Pluto Press, 1996, lch. 254. ISBN 978-0-7453-1103-6''</ref>
<ref name="thapar">Thapar-Björkert, Suruchi; Ryan, Louise. "Mother India/Mother
Ireland". ''Women's Studies International Forum'', 25(3), 2002, lgh. 301–313.</ref>
<ref name="crawford">"Crawford Art Gallery".
https://crawfordartgallery.ie/27-february-5-march-1922/</ref>
<ref name="rte2012">"Máire MacSwiney Brugha dies aged 94". ''Nuacht RTÉ'',
21 Bealtaine 2012.
https://www.rte.ie/news/2012/0521/maire-macswiney-brugha-dies-aged-94.html</ref>
</references>
== Leabhair eile ==
* Costello, Francis J. ''Enduring the Most: The Biography of Terence
MacSwiney''. Daingean Uí Chúis: Brandon Books, 1996.
* Nic Shuibhne Brugha, Máire. ''History's Daughter: A Memoir from the Only
Child of Terence MacSwiney''. Baile Átha Cliath: The O'Brien Press, 2006.
== Naisc sheachtracha ==
* [https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=660 Traolach Mac Suibhne ar ainm.ie]
* [https://archive.org/details/cu31924028168924 ''Principles of Freedom''<nowiki> (Internet Archive)]</nowiki>
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Teachtaí Dála an 1ú Dáil}}
{{DEFAULTSORT:Suibhne, Traolach Mac}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1879]]
[[Catagóir:Básanna i 1920]]
[[Catagóir:Baill d'Óglaigh na hÉireann (1917-1922)]]
[[Catagóir:Baill den 1ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill Shinn Féin]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí]]
[[Catagóir:Drámadóirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]]
[[Catagóir:Príosúnaigh Éireannacha a fuair bás ar stailc ocrais]]
34f40rha0xwzer1ijb9sgo9g17ht7iz
1325315
1325314
2026-08-16T21:59:51Z
TGcoa
21229
1325315
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Polaiteoir, drámadóir agus réabhlóidí Éireannach ab ea '''Traolach Mac Suibhne''' nó '''Terence MacSwiney''' (28 Márta 1879 – 25 Deireadh Fómhair 1920). Toghadh ina Ardmhéara ar [[Corcaigh|Chorcaigh]] é sa bhliain 1920 le linn [[Cogadh na Saoirse]]. Gabhadh é i mí Lúnasa na bliana sin agus cuireadh i bPríosún Brixton i [[Londain]] é, áit a bhfuair sé bás tar éis 74 lá ar stailc ocrais. Tharraing a bhás aird an domhain ar chás na hÉireann.<ref name="dib" />
[[Íomhá:Terence MacSwiney, 1920 (cropped).jpg|clé|mion|268x268px|Bhain sé céim amach san fhealsúnacht ó [[Ollscoil Ríoga na hÉireann]] sa bhliain 1907]]
[[File:Terence MacSwiney (-1920).jpg|thumb|clé|303x303px]][[Íomhá:MacSwiney wedding photo, 9 June 1917.jpg|clé|mion|220x220px|Bainis 9 Meitheamh 1917, le Muriel MacSwiney (née Murphy) Best man [[Richard Mulcahy]] ar dheis]]
[[Íomhá:Muriel Frances Murphy (1892-1982) en Terence MacSwiney (1879-1920), waarschijnlijk ter gelegenheid, SFA022823699.jpg|clé|mion|220x220px|Muriel Frances Murphy (1892-1982)]]
[[File:Terence, Muriel and Máire MacSwiney, 1919.jpg|thumb|Traolach, Muriel
agus a n-iníon Máire, timpeall na bliana 1919|clé|293x293px]]
[[Íomhá:Terence MacSwiney on deathbed (1920).jpg|clé|mion|220x220px|Seachtain roimh a bhás]]
[[Íomhá:Begrafenisstoet van de Sinn Féin burgemeester van Cork, Terence MacSwiney (1874-1920) die op 25, SFA022823698.jpg|clé|mion|220x220px|Sochraid ollmhór, 27 DF 1920]]
[[Íomhá:Muriel MacSwiney protesting in America, 1922.jpg|clé|mion|243x243px|Muriel McSwimey, 1922, sna S-A]]
[[File:Terencio Mac Swiney (Terence McSwiney), publicado no n.º 8 de Nós o 5-12-1921.jpg|thumb|Portráid de Mhac Suibhne san iris Ghailísise ''Nós'', 1921|clé|356x356px]]
== Óige agus oideachas ==
Rugadh Mac Suibhne ag 23 An tSráid Mhór Thuaidh i gcathair Chorcaí. Duine de ochtar clainne a bhí ann.<ref name="dib" /> Ba as Corcaigh dá athair, Seán Mac Suibhne. Bhí seisean ina mhúinteoir scoile i Londain tráth, agus d'oscail sé monarcha tobac i gCorcaigh ina dhiaidh sin. Nuair a theip ar an ngnó sin, chuaigh sé ar imirce chun na hAstráile sa bhliain 1885 agus d'fhág sé an chlann faoi chúram na máthar agus na hiníne ba shine.<ref name="dib" /> Ba Shasanach í a mháthair, Mary Wilkinson, a raibh tuairimí láidre náisiúnacha aici.<ref name="dib" />
Fuair sé a chuid scolaíochta ó na [[Bráithre Críostaí]] sa Mhainistir Thuaidh i gcathair Chorcaí, ach d'fhág sé an scoil agus é cúig bliana déag d'aois chun cuidiú leis an gclann.<ref name="ucd" /> Thosaigh sé ag obair mar chléireach cuntasaíochta, ach lean sé den staidéar san am céanna agus bhain sé céim amach san fhealsúnacht ó [[Ollscoil Ríoga na hÉireann]] sa bhliain 1907.<ref name="ucd" />
== An Ghaeilge agus an cultúr ==
Chuaigh Mac Suibhne le [[Conradh na Gaeilge]] agus d'fhoghlaim sé an Ghaeilge. Chaitheadh sé deirí seachtaine i [[Béal Átha an Ghaorthaidh]], agus bhí sé ar dhuine de na chéad scoláirí i gColáiste na Mumhan sa bhliain 1904.<ref name="ainm" /> Toghadh ina bhall de Choiste Gnó an Chonartha é, agus bhí lámh mhór aige in eagrú an Oireachtais i gCorcaigh sa bhliain 1919.<ref name="ainm" />
Sa bhliain 1901 chabhraigh sé le Cumann Liteartha na nGael a bhunú, agus i 1908 bhunaigh sé Cumann Drámaíochta Chorcaí i gcuideachta [[Domhnall Ó Corcora|Dhomhnaill Uí Chorcora]].<ref name="ucd" /> Léiríodh an chéad dráma dá chuid, ''The Last Warriors of Coole'', sa bhliain 1910.<ref name="ucd" /> Baineann an cúigiú dráma dá chuid, ''The Revolutionist'' (1914), leis an seasamh polaitiúil a dhéanann fear aonair.<ref name="dib" />
Chuir a chuid scríbhneoireachta sa nuachtán ''Irish Freedom'' aithne air i measc [[Bráithreachas Poblachtach na hÉireann]].<ref name="dib" /> Sa bhliain 1914 bhunaigh sé nuachtán dá chuid féin, ''Fianna Fáil'', ach cuireadh cosc air tar éis aon eagrán déag.<ref name="ucd" />
== Na hÓglaigh agus Éirí Amach na Cásca ==
Bhí Mac Suibhne ar dhuine acu siúd a bhunaigh Briogáid Chorcaí de chuid [[Óglaigh na hÉireann]] sa bhliain 1913, agus bhí sé ina uachtarán ar chraobh [[Sinn Féin]] i gCorcaigh.<ref name="dib" />
Bhí sé i gceist go mbeadh sé ina leascheannasaí ar [[Éirí Amach na Cásca]] i gCorcaigh agus i gCiarraí i mí Aibreáin 1916, ach chuir sé a chuid fear ar ceal de réir an ordaithe a thug [[Eoin Mac Néill]].<ref name="dib" /> Coinníodh i bpríosún é i Reading agus i Wakefield i Sasana go dtí mí na Nollag 1916. I mí Feabhra 1917 díbríodh as Éirinn é agus coinníodh i gcampaí i Shrewsbury agus in Bromyard é go dtí mí an Mheithimh 1917.<ref name="dib" />
I mí na Samhna 1917 gabhadh i gCorcaigh é as éide na nÓglach a chaitheamh. Chuaigh sé ar stailc ocrais ar feadh trí lá sular scaoileadh saor é, agus [[Tomás Ághas]] mar eiseamláir aige.<ref name="perlman" />
== Pósadh agus clann ==
Bhuail sé le Muriel Ní Mhurchú um Nollaig na bliana 1915. Ba de theaghlach saibhir grúdlainne i gCorcaigh í, ach chuaigh sí le Conradh na Gaeilge agus le [[Cumann na mBan]] sa bhliain sin.<ref name="murieldib" />
Phós siad ar an 9 Meitheamh 1917 in Bromyard i Sasana. Ba é [[Risteard Ó Maolchatha]] a bhí ina fhinné fir aige.<ref name="murieldib" /> Rugadh iníon dóibh, [[Máire Nic Shuibhne Brugha|Máire]], ar an 23 Meitheamh 1918. Sa bhliain 1945 phós Máire [[Ruairí Brugha]], mac le [[Cathal Brugha]].<ref name="rte2012" />
== Polaitíocht ==
In [[olltoghchán 1918]] toghadh Mac Suibhne gan freasúra i ndáilcheantar Lár Chorcaí ar son Shinn Féin.<ref name="oireachtas" /> Cosúil le baill eile an pháirtí, dhiúltaigh sé suí i bParlaimint na Breataine agus shuigh sé sa [[Chéad Dáil]] ina áit.<ref name="oireachtas" />
Dúnmharaíodh a chara [[Tomás Mac Curtain]], Ardmhéara Chorcaí, ar an 20 Márta 1920. Toghadh Mac Suibhne ina Ardmhéara ina áit.<ref name="dib" /> Bhí sé ina cheannfort ar an gCéad Bhriogáid de chuid an [[IRA]] i gCorcaigh san am céanna.<ref name="corkcity" />
== Gabháil agus stailc ocrais ==
Ar an 12 Lúnasa 1920 gabhadh i Halla na Cathrach i gCorcaigh é toisc go raibh cáipéisí ceannairceacha agus eochair chóid ina sheilbh. Cuireadh cúirt mhíleata air ar an 16 Lúnasa agus gearradh dhá bhliain príosúin air.<ref name="ucd" />
An lá céanna ar cuireadh i bpríosún é, chuaigh sé leis na príosúnaigh i gCorcaigh a bhí tar éis dul ar stailc ocrais an lá roimhe sin. Aistríodh go Príosún Brixton i Londain é go luath ina dhiaidh sin, agus lean sé den stailc ann.<ref name="examiner" /> Ar an 26 Lúnasa dúirt comh-aireacht na Breataine go mbeadh drochthorthaí in Éirinn dá scaoilfí saor é.<ref name="perlman" />
Tharraing an stailc aird an domhain. Gheall 3,000 oibrí duga i Meiriceá nach lódálfaidís long Bhriotanach ar bith go dtí go bhfágfadh fórsaí na Breataine Éire.<ref name="nyt" /> D'iarr ceithre thír i Meiriceá Theas ar an bPápa Beinidict XV idirghabháil a dhéanamh, agus bhí agóidí ar siúl sa Fhrainc agus sa Ghearmáin.<ref name="perlman" />
== Bás agus sochraid ==
Rinneadh iarracht bia a thabhairt dó in aghaidh a thola sna laethanta deiridh. Thit sé i gcóma ar an 20 Deireadh Fómhair 1920 agus fuair sé bás cúig lá ina dhiaidh sin, tar éis 74 lá ar stailc ocrais.<ref name="perlman" />
Cuireadh a chorp ar taispeáint in Ardeaglais Naomh Seoirse in Southwark i Londain, áit ar tháinig timpeall 30,000 duine chun ómós a thabhairt dó.<ref name="perlman" /> Bhí sé i gceist ag an teaghlach an corp a thabhairt go [[Baile Átha Cliath]], ach chuir údaráis na Breataine an chónra caol díreach go Corcaigh ar eagla go mbeadh mórshiúlta ann.<ref name="irishtimes" />
Reáchtáladh an tsochraid in Ardeaglais Naomh Muire agus Naomh Anna i gCorcaigh ar an 31 Deireadh Fómhair 1920 agus bhí sluaite móra i láthair. Cuireadh é i gceapach na bPoblachtach i Reilig Naomh Fionnbarra, in aice le huaigh Thomáis Mhic Curtain. Ba é [[Art Ó Gríofa]] a labhair ag an uaigh.<ref name="irishtimes" /><ref name="corkindo" />
== Oidhreacht ==
Foilsíodh cnuasach dá chuid scríbhinní polaitiúla, ''Principles of Freedom'', sa bhliain 1921 tar éis a bháis. Bhí an cnuasach bunaithe ar ailt a scríobh sé in ''Irish Freedom'' sna blianta 1911–1912.<ref name="dib" />
Bhí tionchar ar leith aige san [[An India|India]]. Fuair [[Jawaharlal Nehru]] inspioráid óna shampla agus óna chuid scríbhinní, agus luaigh [[Mahatma Gandhi]] é i measc na ndaoine a chuaigh i bhfeidhm air.<ref name="thapar" /> Aistríodh ''Principles of Freedom'' go teangacha éagsúla Indiacha.<ref name="dib" /> Bhí meas ag an réabhlóidí Indiach [[Bhagat Singh]] air freisin.<ref name="ellis" />
Bhí [[Ho Chi Minh]] ag obair i Londain nuair a fuair Mac Suibhne bás. Deirtear gur dhúirt sé nach ngéillfeadh náisiún a mbeadh a leithéid de shaoránaigh aige go deo.<ref name="ellis" />
Ghlac a dheirfiúr [[Máire Nic Shuibhne]] a shuíochán sa Dáil agus labhair sí in aghaidh [[an Chonartha Angla-Éireannaigh]] i mí Eanáir 1922.<ref name="dib" />
Tá bailiúchán d'ábhar a bhaineann lena shaol i Músaem Poiblí Chorcaí. Tá portráid de agus pictiúr dá aifreann sochraide, a rinne [[John Lavery]], ar taispeáint i nGailearaí Ealaíne Crawford i gCorcaigh.<ref name="crawford" /> Tá meánscoil i dtuaisceart chathair Chorcaí ainmnithe ina onóir.
== Saothair ==
* ''The Music of Freedom'' (dánta, 1907)
* ''Fianna Fáil'' (nuachtán seachtainiúil, aon eagrán déag, 1914)
* ''The Revolutionist: a play in five acts'' (1914)
* ''The Ethics of Revolt'' (paimfléad, 1918)
* ''Battle-cries'' (dánta, 1918)
* ''Principles of Freedom'' (1921)
* ''Despite Fools' Laughter'' (dánta, in eagar ag B. G. MacCarthy, 1944)
== Féach freisin ==
* [[Tomás Mac Curtain]]
* [[Máire Nic Shuibhne]]
* [[Cogadh na Saoirse]]
== Tagairtí ==
<references>
<ref name="dib">Maume, Patrick. "MacSwiney, Terence James". ''Dictionary of''
Irish Biography''. https://www.dib.ie/biography/macswiney-terence-james-a5297''</ref>
<ref name="ainm">"MAC SUIBHNE, Traolach (1879–1920)". ''ainm.ie''
(Beathaisnéis). https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=660</ref>
<ref name="ucd">"MacSwiney, Terence". ''UCD Archives''.
http://www.ucd.ie/archives/html/collections/macswiney-ter.htm</ref>
<ref name="murieldib">Dolan, Anne. "MacSwiney, Muriel Frances". ''Dictionary of''
Irish Biography'', Deireadh Fómhair 2009.''
https://www.dib.ie/biography/macswiney-muriel-frances-a5296</ref>
<ref name="oireachtas">"Terence MacSwiney". ''Bunachar Comhaltaí an''
Oireachtais''.''
https://www.oireachtas.ie/en/members/member/Terence-J-MacSwiney.D.1919-01-21/</ref>
<ref name="perlman">Perlman, Jason. "Terence MacSwiney: The Triumph and Tragedy
of the Hunger Strike". ''New York History'', The New York State Historical
Association.
https://web.archive.org/web/20081204101849/http://www.historycooperative.org/journals/nyh/88.3/perlman.html</ref>
<ref name="examiner">Dwyer, Ryle. "Death of MacSwiney had enormous significance
as prisoners hunger strike drew global coverage". ''Irish Examiner'',
13 Lúnasa 2019. https://www.irishexaminer.com/lifestyle/arid-30943591.html</ref>
<ref name="nyt">"3,000 Strike Here to Humble Britain". ''The New York Times'',
3 Meán Fómhair 1920, lgh. 1–2.
https://www.nytimes.com/1920/09/03/archives/3000-strike-here-to-humble-britain-longshoremen-pledged-to-load-no.html</ref>
<ref name="irishtimes">"The three funerals of Terence MacSwiney". ''The Irish''
Times'', 24 Deireadh Fómhair 2020.''
https://www.irishtimes.com/culture/heritage/the-three-funerals-of-terence-macswiney-1.4387267</ref>
<ref name="corkindo">"Remembering 1920: Terence MacSwiney's funeral". ''Cork''
Independent'', 4 Samhain 2020.''
https://www.corkindependent.com/2020/11/04/remembering-1920-terence-macswineys-funeral/</ref>
<ref name="corkcity">"Lord Mayor Terence MacSwiney". Comhairle Cathrach
Chorcaí.
https://www.corkcity.ie/en/a-city-remembers-cork-1920-to-1923/interviews/lord-mayor-terence-macswiney/</ref>
<ref name="ellis">Berresford Ellis, Peter. ''A History of the Irish Working''
Class''. Londain: Pluto Press, 1996, lch. 254. ISBN 978-0-7453-1103-6''</ref>
<ref name="thapar">Thapar-Björkert, Suruchi; Ryan, Louise. "Mother India/Mother
Ireland". ''Women's Studies International Forum'', 25(3), 2002, lgh. 301–313.</ref>
<ref name="crawford">"Crawford Art Gallery".
https://crawfordartgallery.ie/27-february-5-march-1922/</ref>
<ref name="rte2012">"Máire MacSwiney Brugha dies aged 94". ''Nuacht RTÉ'',
21 Bealtaine 2012.
https://www.rte.ie/news/2012/0521/maire-macswiney-brugha-dies-aged-94.html</ref>
</references>
== Leabhair eile ==
* Costello, Francis J. ''Enduring the Most: The Biography of Terence
MacSwiney''. Daingean Uí Chúis: Brandon Books, 1996.
* Nic Shuibhne Brugha, Máire. ''History's Daughter: A Memoir from the Only
Child of Terence MacSwiney''. Baile Átha Cliath: The O'Brien Press, 2006.
== Naisc sheachtracha ==
* [https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=660 Traolach Mac Suibhne ar ainm.ie]
* [https://archive.org/details/cu31924028168924 ''Principles of Freedom''<nowiki> (Internet Archive)]</nowiki>
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Teachtaí Dála an 1ú Dáil}}
{{DEFAULTSORT:Suibhne, Traolach Mac}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1879]]
[[Catagóir:Básanna i 1920]]
[[Catagóir:Baill d'Óglaigh na hÉireann (1917-1922)]]
[[Catagóir:Baill den 1ú Dáil]]
[[Catagóir:Baill Shinn Féin]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Chorcaí]]
[[Catagóir:Drámadóirí Éireannacha]]
[[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]]
[[Catagóir:Príosúnaigh Éireannacha a fuair bás ar stailc ocrais]]
5gic5ix4j6ix2x1n5jvzxqi8bwe60bj
Douglas Adams
0
12041
1325323
1319729
2026-08-16T23:45:24Z
Taghdtaighde
60452
Catagóir curtha leis
1325323
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
[[Scríbhneoir]] [[Sasana]]ch ab ea '''Douglas Noël Adams''' ([[11 Márta]] [[1952]] – [[11 Bealtaine]] [[2001]]). B'[[aisteoir]] [[raidió]] agus [[ceoltóir]] amaitéarach é freisin.
[[Íomhá:Douglas Adams San Francisco.jpg|clé|mion|2000]]
Tá clú agus cáil air mar gheall ar an tsraith ''"{{lang|en|nocat=true|[[Hitchhiker's Guide to the Galaxy]]}}"''.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/articles/2qnK6Z7xpJdvMxG10Q99s38/how-douglas-adams-changed-the-future|teideal=BBC Radio 4 - The Hitchhiker's Guide to the Galaxy - How Douglas Adams changed the future|language=en-GB|work=BBC|dátarochtana=2019-02-03}}</ref> Thosaigh an tsraith ar an raidió, ach bunaíodh cúig [[leabhar]], [[Teilifís|sraith theilifíse]], cluiche ríomhaire agus [[scannán]] air. Bhí a stíl féin go paiteanta aige mar údar, acmhainn mhaith grinn ann agus lán le diabhlaíocht. Foilsíodh i n[[An Ghaeilge|Gaeilge]] an chéad leabhar faoin teideal ''[[Treoirleabhar an tSíobaire don Réaltra]]''.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.siopaleabhar.com/tairgi/treoirleabhar-an-tsiobaire-don-realtra-douglas-adams/|teideal=Treoirleabhar an tSíobaire don Réaltra (Douglas Adams)|work=[[An Siopa Leabhar]]|dátarochtana=2026-02-26}}</ref>
Chomh maith le ''Treoirleabhar an tSíobaire'', scríobh Douglas Adams trí scéal ón gclár [[ficsean eolaíochta]] ''{{lang|en|nocat=true|[[Doctor Who]]}}''. Scríobh sé úrscéalta [[Dirk Gently]] freisin. Foilsíodh ''[[Dirk Gently agus a Ghníomhaireacht Bhleachtaireachta Iomlánaíoch]]'' i nGaeilge.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.aistriulitriochta.ie/aistriuchan-nua-dirk-gently/|teideal=Aistriúchán Nua – Dirk Gently agus a Ghníomhaireacht Bhleachtaireachta Iomlánaíoch|údar=Séamus|dáta=2022-01-21|work=[[Aistriulitriochta.ie]]|dátarochtana=2026-02-26|archivedate=2026-03-06|archiveurl=https://web.archive.org/web/20260306231627/https://www.aistriulitriochta.ie/aistriuchan-nua-dirk-gently/}}</ref>
Bhí cáil air freisin mar gníomhaí [[timpeallacht]]a.
[[Íomhá:HHGTHG 1979 ICA Stage Production Flyer.jpg|clé|mion]]
Fuair sé bás sa bhliain 2001 (taom croí) agus é 49 bliain d'aois.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.bbc.co.uk/programmes/b0bk1mg2|teideal=BBC Radio 4 - Great Lives, Series 46, Mark Carwardine on Douglas Adams|language=en-GB|work=BBC|dátarochtana=2019-02-03}}</ref>
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{síol}}
{{DEFAULTSORT:Adams, Douglas N}}
[[Catagóir:Scríbhneoirí Sasanacha]]
[[Catagóir:Ficsean eolaíochta]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]]
[[Catagóir:Ficsean eolaíochta i nGaeilge]]
[[Catagóir:Aindiachaithe]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1952]]
[[Catagóir:Básanna in 2001]]
kb5j0r9j5uym96z7p4tfhflyfjxsevp
Tomás Ó Fiaich
0
15328
1325305
1287601
2026-08-16T18:20:58Z
TGcoa
21229
1325305
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine|nacionalitat=Éireannach|imatge=Íomhá:Tomás Ó Fiaich.jpg}}
[[Scoláire]], [[staraí]] agus [[Cairdinéal]] ab ea '''Tomás Séamus Ó Fiaich''' ([[3 Samhain]] [[1923]] – [[8 Bealtaine]] [[1990]]). Bhí sé ina [[Ardeaspag]] ar [[Ard Mhacha]] agus ina Phríomháidh ar Éirinn Uile ó 1977 go dtí a bhás. ''Thomas Fee'' an t-ainm a tugadh air ar dtús, agus é ina léachtóir i [[Maigh Nuad]] a ghlac sé leis an leagan Gaelaithe den ainm.
== Tús a shaoil ==
[[Íomhá:Tomás Ó Fiaichrnf.jpg|mion|clé|220px|Dealbh den chairdinéal i [[Rann na Feirste]]]]
Rugadh i g[[Coilleach Eanach]] i g[[Contae Ard Mhacha]] in Éirinn é an 3 Samhain 1923. Tógadh i g[[Camloch]] é. [[Múinteoir|Múinteoirí]] a thuismitheoirí, Pádraig Ó Fiaich agus Áine Ní Fhearchair, agus bhí mac eile acu, Pádraig.<ref name=":0" /> Cailleadh an mháthair nuair nach raibh ach ocht mbliana d’aois ag Tomás, agus is í deirfiúr an athar a thug aire don [[teaghlach]] ina dhiaidh sin. Fuair sé a chuid [[Bunscoil|bunscolaíochta]] sa [[An Creagán, Contae Ard Mhacha|Chreagán Dubh]], mar a raibh a athair ina phríomhoide, agus is ann a mhúscail múinteoir óg a spéis sa [[An Ghaeilge|Ghaeilge]]. Ansin d’fhreastail sé ar Scoil Ghramadaí Naomh Pádraig in Ard Mhacha.
Chuaigh sé chun na h[[ollscoil]]<nowiki/>e i Maigh Nuad, [[Contae Chill Dara]], agus léann Ceilteach á dhéanamh aige don BA. Cuireadh go Coláiste Pheadair i Loch Garman é, agus oirníodh ina shagart é an 6 Iúil 1948.<ref name=":1" />
Rinne sé staidéar iarchéime i g[[Coláiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath]] (1948–1950) agus ghnóthaigh sé céim M.A. sa luathstair agus i stair na meánaoiseanna in Éirinn. Ina dhiaidh sin rinne sé staidéar ó 1950 go 1952 in ollscoil [[Leuven|Lováin]] na [[An Bheilg|Beilge]], mar ar bhain sé amach ceadúnas sna heolaíochtaí staire (Lic.Sc.Hist.) lena thráchtas ''The Church in Armagh under lay control''. Chaith sé tamall ina dheoise féin ansin ina shéiplíneach i bparóiste Chluain Fhiacail, [[Contae Thír Eoghain]].
== Maigh Nuad ==
Fuair sé post mar léachtóir [[stair]]<nowiki/>e i g[[Ollscoil Mhá Nuad|Coláiste Phádraig, Maigh Nuad]] sa bhliain 1953. Ceapadh ina [[Ollamh]] le Nua-Stair na hÉireann é sa bhliain 1959, post a bhí aige go dtí 1974. Bhí sé ina leasuachtarán ar an gcoláiste ó 1970 go 1974 agus ina uachtarán air ó 1974 go 1977.<ref name=":1" />
== Ardeaspag agus cairdinéal ==
Tar éis bhás an Chairdinéil [[William Conway]] i mí Aibreáin 1977, cheap an [[Pápa Pól VI]] ina Ardeaspag ar Ard Mhacha agus ina Phríomháidh ar Éirinn Uile é an [[18 Lúnasa]] [[1977]]. Coisreacadh ina easpag é an 2 Deireadh Fómhair 1977.<ref name=":1" /> Rinne an [[Pápa Eoin Pól II]] cairdinéal de an [[30 Meitheamh]] [[1979]], agus ceapadh ina shagart cairdinéalach ar theideal San Patrizio sa Róimh é. ''Fratres in unum'' an mana a bhí aige.
Ba é an chéad ócáid mhór dá réimeas an chuairt a thug an Pápa Eoin Pól II ar Éirinn ó 29 Meán Fómhair go 1 Deireadh Fómhair 1979, an chéad chuairt riamh ó phápa ar an tír. Bhí Ó Fiaich lena thaobh ar feadh na cuairte ar fad.
== Na Trioblóidí ==
Bhain conspóid lena cheapachán mar gheall ar a dhílseacht dá dhúiche féin, dúiche a bhí sáite s[[Na Trioblóidí|na Trioblóidí]] idir [[Poblachtánachas in Éirinn|Poblachtánaigh]], [[Dílseachas|Dílseoirí]] agus [[Arm na Breataine]] lena linn. Deirtear go raibh “Ó Fiaich gafa idir thine an dá arm, é ag iarraidh dul i bhfeidhm ar an dá thaobh, an [[IRA Sealadach|IRA]] agus rialtas na Breataine agus [[Aontachtóirí na hÉireann|Aontachtaithe]] Uladh”.<ref name=":0" /> Mheas [[Rialtas na Ríochta Aontaithe|rialtas na Breataine]] agus rialtas na Poblachta araon go raibh sé ró-bháúil leis na Sealadaigh, agus ba mhinic é faoi cháineadh ó Aontachtaithe chomh maith.
Thug sé cuairt ar phríosúnaigh phoblachtánacha i bpríosún na Ceise Fada, agus cháin sé go géar na dálaí ina rabhthas á gcoinneáil le linn na hagóide salaí. Le linn [[Stailc ocrais 1981|stailc ocrais 1981]] measadh gur imir sé tionchar faoi rún ar an dá thaobh. Mar sin féin, cháin sé an foréigean féin arís is arís eile.
== An Ghaeilge agus a shaothar ==
[[Íomhá:Inscribed plaque, Cardinal Tomás Ó Fiaich - geograph.org.uk - 2424532.jpg|mion|clé|220px|Plaic i g[[Cionn Caslach]]]]
Ó na [[1950idí]] ar aghaidh bhí Ó Fiaich ar dhuine de mhórphearsana athbheochan na [[Gaeilge]].<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1689|teideal=Tomás Ó Fiaich|údar=ainm.ie|dáta=|dátarochtana=LÚNASA 2018}}</ref> Sheas sé go láidir i gcoinne naimhde na Gaeilge le linn dó a bheith i Maigh Nuad, agus chuir sé go mór le scoláireacht na [[Teanga (cumarsáid)|teanga]] chomh maith. Bhí aithne mhaith air i n[[Gaeltacht]] [[Contae Dhún na nGall|Thír Chonaill]] agus is iomaí lá a chaith sé ar cuairt inti.
D’fhoilsigh sé i rith 1960–79:
* ''Gaelscrínte i gcéin'' (1960) (eagrán nua faoin teideal ''Gaelscrínte san Eoraip'', 1986); ''Irish cultural influences in Europe'' (1966);
* ''Leabhar Aifrinn don phobal'' (1966) (aistriúchán ar ''The people’s Mass book'');
* ''Imeacht na nIarlaí'' (1972) (le Pádraig de Barra);
* ''Má Nuad'' (1972);
* ''Art Mac Cooey and his times'' (1973); ''Art Mac Cumhaigh: dánta'' (1973);
* ''Columbanus in his own words'' (1974);
* ''Oliver Plunkett: Ireland’s new saint'' (1975); ''Oilibhéar Pluincéid'' (1976);
* ''Art Mac Bionaid: dánta'' (1979) (i gcomhar le Liam Ó Caithnia).
[[Íomhá:Bust, Cardinal Tomás Ó Fiaich - geograph.org.uk - 2424525.jpg|mion|clé|220px|Deilbhín i g[[Cionn Caslach]]]]
Ba é a bhí ag cabhrú le [[Pádraig Ó Fiannachta]] chun leabhair an Tiomna Nua a stiúradh tríd an gcló.<ref name=":0" /> Foilsíodh cnuasach dá chuid aistí i 1992 faoin teideal ''Ón Chreagán go Ceann Dubhrann''.
== A bhás ==
Fuair Ó Fiaich bás de thaom croí i [[Toulouse]] na [[An Fhrainc|Fraince]] tráthnóna an 8 Bealtaine 1990, agus é i gceannas ar oilithreacht bhliantúil Ard-Deoise Ard Mhacha go [[Lourdes]]. Bhí sé 66 bliana d’aois. Bhí sé tinn go gairid tar éis dó Aifreann a rá ag an uaimh in Lourdes agus tugadh ar héileacaptar chuig ospidéal i Toulouse é.<ref name=":1" /> Cuireadh i reilig Ardeaglais Phádraig in Ard Mhacha é. [[Cahal Daly]] a tháinig i gcomharbacht air mar ardeaspag agus mar chairdinéal.
== Oidhreacht ==
[[Íomhá:Sign, Cardinal O'Fiach Square, Crossmaglen - geograph.org.uk - 1447355.jpg|mion|clé|220px|Cearnóg an Chairdinéil Uí Fhiaich i g[[Crois Mhic Lionnáin]]]]
Bhí a fhios ag Tomás Ó Fiaich faoi na scannail ghnéis san eaglais (Fr. Sean Fortune srl). Ach ní raibh siad san fhearann poiblí i ndáiríre nuair a bhí sé ina Chairdinéal.
Osclaíodh Leabharlann Chuimhneacháin an Chairdinéil Tomás Ó Fiaich in Ard Mhacha an 8 Bealtaine 1999. Tá bailiúchán fairsing ábhair ann faoi bhéaloideas, oidhreacht agus stair na hÉireann, chomh maith le páipéir phearsanta an chairdinéil féin agus cartlanna ardeaspag Ard Mhacha siar go dtí lár an 18ú haois.
Ainmníodh [[Cultúrlann McAdam Ó Fiaich]] i mBéal Feirste in ómós dó. Is san fhoirgneamh sin a bunaíodh [[Coláiste Feirste]], an chéad iar-bhunscoil lán-Ghaeilge i d[[Tuaisceart Éireann|Tuaisceart Éireann]].
== Foinsí ==
Tá a [[Beathaisnéis|bheathaisnéis]] scríofa ag [[Risteárd Ó Glaisne]], ''Tomás Ó Fiaich'' (1990), agus ag Billy Fitzgerald, ''Father Tom: an authorised portrait of Father Tomás Ó Fiaich'' (1990).
== Féach freisin ==
* [[Cionn Caslach]]
* [[Cultúrlann McAdam Ó Fiaich]]
* [[Ollscoil Mhá Nuad]]
* [[Stailc ocrais 1981]]
* [[Pápa Eoin Pól II]]
== Tagairtí ==
<references>
<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://www.ofiaich.ie/cardinal-tomas-ofiaich|teideal=Cardinal Tomás Ó Fiaich|údar=Leabharlann Chuimhneacháin an Chairdinéil Tomás Ó Fiaich|dátarochtana=2026}}</ref>
</references>
{{Reflist}}
{{DEFAULTSORT:Fiaich, Tomas O}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1923]]
[[Catagóir:Básanna i 1990]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Ard Mhacha]]
[[Catagóir:Cairdinéil]]
[[Catagóir:Scoláirí Gaeilge]]
[[Catagóir:Scoláirí an Léinn Cheiltigh]]
[[Catagóir:Ardeaspaig Ard Mhacha]]
[[Catagóir:Staraithe Éireannacha]]
[[Catagóir:Alumni Ollscoil Mhá Nuad]]
eakchtmpwxnjwykkxg2tle94cegjjrh
1325306
1325305
2026-08-16T18:38:47Z
TGcoa
21229
1325306
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine|nacionalitat=Éireannach|imatge=Íomhá:Tomás Ó Fiaich.jpg}}
[[Scoláire]], [[staraí]] agus [[Cairdinéal]] ab ea '''Tomás Séamus Ó Fiaich''' ([[3 Samhain]] [[1923]] – [[8 Bealtaine]] [[1990]]). Bhí sé ina [[Ardeaspag]] ar [[Ard Mhacha]] agus ina Phríomháidh ar Éirinn Uile ó 1977 go dtí a bhás. ''Thomas Fee'' an t-ainm a tugadh air ar dtús, agus é ina léachtóir i [[Maigh Nuad]] a ghlac sé leis an leagan Gaelaithe den ainm.
[[Íomhá:Tomás Ó Fiaichrnf.jpg|mion|clé|220px|Is i Rann na Feirste atá Leacht Cuimhneacháin Thómáis Uí Fhiaich, suite in aice le Coláiste Bhríde. D'oscail an Cairdinéal Ó Fiaich Coláiste Bhríde i Rann na Feirste san am a bhí an áit go mór ina chroí aige.]]
== Tús a shaoil ==
Rugadh i g[[Coilleach Eanach]] i g[[Contae Ard Mhacha]] in Éirinn é an 3 Samhain 1923. Tógadh i g[[Camloch]] é. [[Múinteoir|Múinteoirí]] a thuismitheoirí, Pádraig Ó Fiaich agus Áine Ní Fhearchair, agus bhí mac eile acu, Pádraig.<ref name=":0" /> Cailleadh an mháthair nuair nach raibh ach ocht mbliana d’aois ag Tomás, agus is í deirfiúr an athar a thug aire don [[teaghlach]] ina dhiaidh sin. Fuair sé a chuid [[Bunscoil|bunscolaíochta]] sa [[An Creagán, Contae Ard Mhacha|Chreagán Dubh]], mar a raibh a athair ina phríomhoide, agus is ann a mhúscail múinteoir óg a spéis sa [[An Ghaeilge|Ghaeilge]]. Ansin d’fhreastail sé ar Scoil Ghramadaí Naomh Pádraig in Ard Mhacha.
Chuaigh sé chun na h[[ollscoil]]<nowiki/>e i Maigh Nuad, [[Contae Chill Dara]], agus léann Ceilteach á dhéanamh aige don BA. Cuireadh go Coláiste Pheadair i Loch Garman é, agus oirníodh ina shagart é an 6 Iúil 1948.<ref name=":1" />
Rinne sé staidéar iarchéime i g[[Coláiste na hOllscoile, Baile Átha Cliath]] (1948–1950) agus ghnóthaigh sé céim M.A. sa luathstair agus i stair na meánaoiseanna in Éirinn. Ina dhiaidh sin rinne sé staidéar ó 1950 go 1952 in ollscoil [[Leuven|Lováin]] na [[An Bheilg|Beilge]], mar ar bhain sé amach ceadúnas sna heolaíochtaí staire (Lic.Sc.Hist.) lena thráchtas ''The Church in Armagh under lay control''. Chaith sé tamall ina dheoise féin ansin ina shéiplíneach i bparóiste Chluain Fhiacail, [[Contae Thír Eoghain]].
== Maigh Nuad ==
Fuair sé post mar léachtóir [[stair]]<nowiki/>e i g[[Ollscoil Mhá Nuad|Coláiste Phádraig, Maigh Nuad]] sa bhliain 1953. Ceapadh ina [[Ollamh]] le Nua-Stair na hÉireann é sa bhliain 1959, post a bhí aige go dtí 1974. Bhí sé ina leasuachtarán ar an gcoláiste ó 1970 go 1974 agus ina uachtarán air ó 1974 go 1977.<ref name=":1" />
== Ardeaspag agus cairdinéal ==
Tar éis bhás an Chairdinéil [[William Conway]] i mí Aibreáin 1977, cheap an [[Pápa Pól VI]] ina Ardeaspag ar Ard Mhacha agus ina Phríomháidh ar Éirinn Uile é an [[18 Lúnasa]] [[1977]]. Coisreacadh ina easpag é an 2 Deireadh Fómhair 1977.<ref name=":1" /> Rinne an [[Pápa Eoin Pól II]] cairdinéal de an [[30 Meitheamh]] [[1979]], agus ceapadh ina shagart cairdinéalach ar theideal San Patrizio sa Róimh é. ''Fratres in unum'' an mana a bhí aige.
Ba é an chéad ócáid mhór dá réimeas an chuairt a thug an Pápa Eoin Pól II ar Éirinn ó 29 Meán Fómhair go 1 Deireadh Fómhair 1979, an chéad chuairt riamh ó phápa ar an tír. Bhí Ó Fiaich lena thaobh ar feadh na cuairte ar fad.
== Na Trioblóidí ==
Bhain conspóid lena cheapachán mar gheall ar a dhílseacht dá dhúiche féin, dúiche a bhí sáite s[[Na Trioblóidí|na Trioblóidí]] idir [[Poblachtánachas in Éirinn|Poblachtánaigh]], [[Dílseachas|Dílseoirí]] agus [[Arm na Breataine]] lena linn. Deirtear go raibh “Ó Fiaich gafa idir thine an dá arm, é ag iarraidh dul i bhfeidhm ar an dá thaobh, an [[IRA Sealadach|IRA]] agus rialtas na Breataine agus [[Aontachtóirí na hÉireann|Aontachtaithe]] Uladh”.<ref name=":0" /> Mheas [[Rialtas na Ríochta Aontaithe|rialtas na Breataine]] agus rialtas na Poblachta araon go raibh sé ró-bháúil leis na Sealadaigh, agus ba mhinic é faoi cháineadh ó Aontachtaithe chomh maith.
Thug sé cuairt ar phríosúnaigh phoblachtánacha i bpríosún na Ceise Fada, agus cháin sé go géar na dálaí ina rabhthas á gcoinneáil le linn na hagóide salaí. Le linn [[Stailc ocrais 1981|stailc ocrais 1981]] measadh gur imir sé tionchar faoi rún ar an dá thaobh. Mar sin féin, cháin sé an foréigean féin arís is arís eile.[[Íomhá:Inscribed plaque, Cardinal Tomás Ó Fiaich - geograph.org.uk - 2424532.jpg|mion|clé|220px|Plaic i g[[Cionn Caslach]]]]
== An Ghaeilge agus a shaothar ==
Ó na [[1950idí]] ar aghaidh bhí Ó Fiaich ar dhuine de mhórphearsana athbheochan na [[Gaeilge]].<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://www.ainm.ie/Bio.aspx?ID=1689|teideal=Tomás Ó Fiaich|údar=ainm.ie|dáta=|dátarochtana=LÚNASA 2018}}</ref> Sheas sé go láidir i gcoinne naimhde na Gaeilge le linn dó a bheith i Maigh Nuad, agus chuir sé go mór le scoláireacht na [[Teanga (cumarsáid)|teanga]] chomh maith. Bhí aithne mhaith air i n[[Gaeltacht]] [[Contae Dhún na nGall|Thír Chonaill]] agus is iomaí lá a chaith sé ar cuairt inti.
D’fhoilsigh sé i rith 1960–79:
* ''Gaelscrínte i gcéin'' (1960) (eagrán nua faoin teideal ''Gaelscrínte san Eoraip'', 1986); ''Irish cultural influences in Europe'' (1966);
* ''Leabhar Aifrinn don phobal'' (1966) (aistriúchán ar ''The people’s Mass book'');
* ''Imeacht na nIarlaí'' (1972) (le Pádraig de Barra);
* ''Má Nuad'' (1972);
* ''Art Mac Cooey and his times'' (1973); ''Art Mac Cumhaigh: dánta'' (1973);
* ''Columbanus in his own words'' (1974);
* ''Oliver Plunkett: Ireland’s new saint'' (1975); ''Oilibhéar Pluincéid'' (1976);
* ''Art Mac Bionaid: dánta'' (1979) (i gcomhar le Liam Ó Caithnia).
Ba é a bhí ag cabhrú le [[Pádraig Ó Fiannachta]] chun leabhair an Tiomna Nua a stiúradh tríd an gcló.<ref name=":0" /> Foilsíodh cnuasach dá chuid aistí i 1992 faoin teideal ''Ón Chreagán go Ceann Dubhrann''.
[[Íomhá:TOmas O Fiaich plaque.jpg|mion|293x293px|in ómós dó, 1987]]
== A bhás ==
Fuair Ó Fiaich bás de thaom croí i [[Toulouse]] na [[An Fhrainc|Fraince]] tráthnóna an 8 Bealtaine 1990, agus é i gceannas ar oilithreacht bhliantúil Ard-Deoise Ard Mhacha go [[Lourdes]]. Bhí sé 66 bliana d’aois. Bhí sé tinn go gairid tar éis dó Aifreann a rá ag an uaimh in Lourdes agus tugadh ar héileacaptar chuig ospidéal i Toulouse é.<ref name=":1" /> Cuireadh i reilig Ardeaglais Phádraig in Ard Mhacha é. [[Cahal Daly]] a tháinig i gcomharbacht air mar ardeaspag agus mar chairdinéal.[[Íomhá:Sign, Cardinal O'Fiach Square, Crossmaglen - geograph.org.uk - 1447355.jpg|mion|220px|Cearnóg an Chairdinéil Uí Fhiaich i g[[Crois Mhic Lionnáin]]]]
== Oidhreacht ==
Bhí a fhios ag Tomás Ó Fiaich faoi na scannail ghnéis san eaglais (Fr. Sean Fortune srl). Ach ní raibh na scannail sin san fhearann poiblí i ndáiríre nuair a bhí sé ina Chairdinéal.
Osclaíodh Leabharlann Chuimhneacháin an Chairdinéil Tomás Ó Fiaich in Ard Mhacha an 8 Bealtaine 1999. Tá bailiúchán fairsing ábhair ann faoi bhéaloideas, oidhreacht agus stair na hÉireann, chomh maith le páipéir phearsanta an chairdinéil féin agus cartlanna ardeaspag Ard Mhacha siar go dtí lár an 18ú haois.
Ainmníodh [[Cultúrlann McAdam Ó Fiaich]] i mBéal Feirste in ómós dó. Is san fhoirgneamh sin a bunaíodh [[Coláiste Feirste]], an chéad iar-bhunscoil lán-Ghaeilge i d[[Tuaisceart Éireann|Tuaisceart Éireann]].
== Foinsí ==
Tá a [[Beathaisnéis|bheathaisnéis]] scríofa ag [[Risteárd Ó Glaisne]], ''Tomás Ó Fiaich'' (1990), agus ag Billy Fitzgerald, ''Father Tom: an authorised portrait of Father Tomás Ó Fiaich'' (1990).
== Féach freisin ==
* [[Cionn Caslach]]
* [[Cultúrlann McAdam Ó Fiaich]]
* [[Ollscoil Mhá Nuad]]
* [[Stailc ocrais 1981]]
* [[Pápa Eoin Pól II]]
== Tagairtí ==
<references>
<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://www.ofiaich.ie/cardinal-tomas-ofiaich|teideal=Cardinal Tomás Ó Fiaich|údar=Leabharlann Chuimhneacháin an Chairdinéil Tomás Ó Fiaich|dátarochtana=2026}}</ref>
</references>
{{DEFAULTSORT:Fiaich, Tomas O}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1923]]
[[Catagóir:Básanna i 1990]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Ard Mhacha]]
[[Catagóir:Cairdinéil]]
[[Catagóir:Scoláirí Gaeilge]]
[[Catagóir:Scoláirí an Léinn Cheiltigh]]
[[Catagóir:Ardeaspaig Ard Mhacha]]
[[Catagóir:Staraithe Éireannacha]]
[[Catagóir:Alumni Ollscoil Mhá Nuad]]
58h6k0wpz0gl3v8wmvohdksfwhtxypl
Príomhleathanach
0
19594
1325242
1325217
2026-08-16T15:43:55Z
TGcoa
21229
Cealaíodh athruithe [[Special:Contributions/TGcoa|TGcoa]] ([[User talk:TGcoa|Plé]]); ar ais chuig leagan le [[User:Saighneánach|Saighneánach]]
1323619
wikitext
text/x-wiki
<!-- BANNER ACROSS TOP OF PAGE -->
<templatestyles src="Main Page/minerva.css" />
{| id="mp-topbanner" style="width:100%; background:#f9f9f9; margin:1.2em 0 6px 0; border:1px solid #ddd; text-align:center;"
| style="width:100%; color:#000; text-align:center;" |
<!-- "FÁILTE GO VICIPÉID" AGUS ARTICLECOUNT -->
{| style="width:100%; border:none; background:none; text-align:center;"
| style="width:100%; text-align:center; white-space:nowrap; color:#000;" |
<div style="font-size:162%; text-align:center; border:none; margin:0; padding:.1em; color:#000;">Fáilte chuig an [[Vicipéid]],</div>
|}
{| style="width:100%; text-align:center; border:none; background:none;"
| style="text-align:center; font-size:100%;" | an chiclipéid [[Bogearraí saora|shaor]] ar féidir le [[Vicipéid:Réamhrá|cách í a chur in eagar]].
<div id="articlecount" style="font-size:90%; text-align:center; margin-top:0.4em;">[[Speisialta:Statistics|{{NUMBEROFARTICLES}}]] alt faoi láthair as [[Gaeilge]] - [[Speisialta:ActiveUsers|{{NUMBEROFACTIVEUSERS}}]] eagarthóirí gníomhach</div>
|}
|}
<div id="mp-banner">
{{Main Page banner}}
</div>
<!-- ALT ROGHNAITHE; AN RAIBH FHIOS AGAT -->
{| id="mp-upper" style="margin:0; background:none;"
| class="MainPageBG" style="width:53%; border:1px solid #cef2e0; background:#f5fffa; vertical-align:top; color:#000;" |
{| id="mp-left" cellpadding="2" cellspacing="5" style="width:100%; vertical-align:top; background:#f5fffa;"
! style="background-color: #cef2e0; font-size: 120%; font-weight:bold; border: 1px solid #a3bfb1; text-align: left; left; padding-left: 7px; padding-right: 190px;" | <div style="float:left;">Alt roghnaithe</div>
|-
| style="color:#000;" | <div id="mp-tfa">{{alt roghnaithe}}</div>
|-
! style="background-color: #cef2e0; font-size: 120%; font-weight:bold; border: 1px solid #a3bfb1; text-align: left; left; padding-left: 7px; padding-right: 197px;" | <div style="float:left;">Cúrsaí reatha</div>
|-
| style="color:#000;" | <div id="mp-otd">{{Cúrsaí Reatha}}</div>
|-
! style="background-color: #cef2e0; font-size: 120%; font-weight:bold; border: 1px solid #a3bfb1; text-align: left; left; padding-left: 7px; padding-right: 213px;" | <div style="float:left;">Ar an lá seo</div>
|-
| style="color:#000;" | <div id="mp-otd">{{Vicipéid:Laethanta roghnaithe/{{LÁLÁITHREACH}} {{AINMNAMÍOSALÁITHREAÍ}}}}</div>
|}
| style="border:1px solid transparent;" |
<!-- CICLIPÉID -->
| class="MainPageBG" style="width:47%; border:1px solid #cedff2; background:#f5faff; vertical-align:top;" |
{| id="mp-right" cellpadding="2" cellspacing="5" style="width:100%; vertical-align:top; background:#f5faff;"
! style="background-color: #cedff2; font-size: 120%; font-weight:bold; border: 1px solid #a3b0bf; text-align: left; left; padding-left: 7px; padding-right: 240px;" | <div style="float:left;">Ciclipéid</div>
|-
| style="color:#000;" | <div id="mp-itn">{{Ciclipéid}}</div>
|-
! style="background-color: #cedff2; font-size: 120%; font-weight:bold; border: 1px solid #a3b0bf; text-align: left; left; padding-left: 7px; padding-right: 167px;" | <div style="float:left;">Imeachtaí pobail</div>
|-
| style="color:#000;" | <div id="mp-otd">{{Imeachtaí pobail}}</div>
|}
|}
<!-- ÍOMHÁ ROGHNAITHE -->
{| id="mp-dyk" style="margin:4px 0 0 0; width:100%; background:none;"
| class="MainPageBG" style="width:100%; border:1px solid #ddcef2; background:#faf5ff; vertical-align:top; color:#000;" |
{| cellpadding="2" cellspacing="5" style="vertical-align:top; background:#faf5ff; color:#000; width:100%"
! style="background-color: #ddcef2; font-size: 120%; font-weight:bold; border: 1px solid #afa3bf; text-align: left; left; padding-left: 7px; padding-right: 159px;" | <div style="float:left;">Íomhá roghnaithe</div>
|-
| style="color:#000;" | {{Íomhá roghnaithe}}
|}
|}
<!-- Cabhair agus Eolas -->
{| id="mp-sister" style="margin:4px 0 0 0; width:100%; background:none;"
| class="MainPageBG" style="width:100%; border:1px solid #ffa8ad; background:#ffedee; vertical-align:top; color:#ffedee;" |
{| cellpadding="2" cellspacing="5" style="vertical-align:top; background:#ffedee; color:#000; width:100%"
! style="background-color: #fab6ba; font-size: 120%; font-weight:bold; border: 1px solid #e88b90; text-align: left; left; padding-left: 7px; padding-right: 248px;" | <div style="float:left;">Cabhair</div>
|-
| style="color:#000;" | <div id="mp-itn">{{Cabhair}}</div>
|-
! style="background-color: #fab6ba; font-size: 120%; font-weight:bold; border: 1px solid #e88b90; text-align: left; left; padding-left: 7px; padding-right: 171px;" | <div style="float:left;">Faoin tionscadal</div>
|-
| style="color:#000;" | <div id="mp-itn">{{Faoin tionscadal}}</div>
|}
|}
<!-- COMHTHIONSCADAIL -->
{| id="mp-sister" style="margin:4px 0 0 0; width:100%; background:none;"
| class="MainPageBG" style="width:100%; border:1px solid #ddd; background:#f9f9f9; vertical-align:top; color:#000;" |
{| cellpadding="2" cellspacing="5" style="vertical-align:top; background:#f9f9f9; color:#000; width:100%"
! style="background-color: #ebeded; font-size: 120%; font-weight:bold; border: 1px solid #cfcccc; text-align: left; left; padding-left: 7px; padding-right: 155px;" | <div style="float:left;">Comhthionscadail</div>
|-
| style="color:#000;" | {{Comhthionscadail}}
|}
|}
<!-- TEANGACHA VICIPÉIDE -->
{| id="mp-sister" style="margin:4px 0 0 0; width:100%; background:none;"
| class="MainPageBG" style="width:100%; border:1px solid #ddd; background:#f9f9f9; vertical-align:top; color:#000;" |
{| cellpadding="2" cellspacing="5" style="vertical-align:top; background: #f9f9f9; color:#000; width:100%"
! style="background-color: #ebeded; min-width: 100%; font-size: 120%; font-weight:bold; border: 1px solid #cfcccc; text-align: left; padding-left: 7px; padding-right: 87px;" | <div style="float:left%;">Vicipéid i dteangacha eile</div>
|-
| style="color:#000" | {{Teangacha Vicipéide}}
|}
|}
<!-- SECTIONS AT BOTTOM OF PAGE -->
__NOTOC____NOEDITSECTION__
im1yxj6isb93sw8dqpm5uv7xbuuaynz
Préachán
0
26278
1325339
1165055
2026-08-17T08:31:42Z
An Sionnach Rua
29036
1325339
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
Is [[éan]] é '''an préachán'''<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Corvus/|title=“Corvus” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref>, nó '''an charóg'''. Éan an-éirimiúil atá ann.<ref>http://news.bbc.co.uk/2/hi/science/nature/4286965.stm</ref>Is Corvidae iad na préacháin.
== Sanasaíocht ==
Iasacht atá ann, mar a bheifí ag súil leis, ós rud é go dtosaíonn an focal seo leis an litir "p", nach raibh sa Ghaeilge Ársa ar chor ar bith. Tháinig "p" isteach sa Ghaeilge in éineacht le hiasachtaí ón Laidin, mar shampla "pobal" ("populus"), "póg" ("pacem"), agus "proinn" ("prandium"). Ar dtús "éan creiche" a bhí i gceist le "préchán": seabhac, fiach, srl. Meastar go bhfuil baint aige le "praesagus" na Laidine, focal atá le fáil sa téarma "(avis) praesaga" (éan míshéanmhar) i Laidin na Meánaoise.
== Seanfhocal agus nathanna cainte ==
* Nár phioca na préacháin do chruach
* Síleann an préachán gur deise a éan féin ná aon éan eile sa gcoill
* Mallacht na bpréachán ort
== Tagairtí ==
{{reflist}}
== Naisc ==
* [http://www.smo.uhi.ac.uk/~oduibhin/sf/sceal29.html Sgéilíní na Finne: Ceól an Phréacháin.] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110607214646/http://www.smo.uhi.ac.uk/~oduibhin/sf/sceal29.html |date=2011-06-07 }}
* [http://www.anphoblacht.com/news/detail/9720 Alt: Na Préacháín]
[[Catagóir:Corvus]]
jr0vtt52yxrftbtrcdyzaw29zf3jo8i
Ulchabhán masctha tuaisceartach
0
26369
1325261
1111413
2026-08-16T16:43:29Z
An Sionnach Rua
29036
1325261
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
Ceann de thrí fhospeiceas d'[[ulchabhán|ulchabháin]] is ea an t-'''ulchabhán masctha tuaisceartach ''' (''Strix occidentalis caurina'') den fhine Strigidae agus den ghéineas Strix. Is ulchabhán donn dorcha meánmhéide é, idir sé déag agus naoi n-orlach déag ar fhad a thagann as iarthar Mheiriceá Thuaidh.
Bíonn meáchan circa 0.5 go 2.7 kg agus bíonn baineannaigh níos mó ná fireannaigh. Tá a réise sciathán thart ar 107 cm.
[[Catagóir:Strix]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1898]]
4bj3lytq9k3u40gort9yz491l6bpvc7
1325263
1325261
2026-08-16T16:43:59Z
An Sionnach Rua
29036
1325263
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
Ceann de thrí fhospeiceas d'[[ulchabhán|ulchabháin]] is ea an t-'''ulchabhán masctha tuaisceartach ''' (''Strix occidentalis caurina'') den fhine Strigidae agus den ghéineas Strix. Is ulchabhán donn dorcha meánmhéide é, idir sé déag agus naoi n-orlach déag ar fhad a thagann as iarthar Mheiriceá Thuaidh.
Bíonn meáchan circa 0.5 go 2.7 kg agus bíonn baineannaigh níos mó ná fireannaigh. Tá a réise sciathán thart ar 107 cm.
[[Catagóir:Strix]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1898]]
[[Catagóir:Éin Iarthuaisceart na Stát Aontaithe Meiriceá]]
0cowvmdo53sugednddzehj7ww4ih0yp
Gleoiseach
0
27624
1325232
1164825
2026-08-16T12:56:22Z
An Sionnach Rua
29036
1325232
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
[[Íomhá:Carduelis cannabina cannabina MHNT 223 St Moré.jpg|thumb|'' Carduelis cannabina cannabina '']]
Is [[éan]] beag pasaireach é an '''ghleoiseach''' (''Linaria cannabina''), i bhfine na n[[glasán]], ''Fringillidae''. Tugtar an '''glasán lín''' agus an '''coinnleoir óir''' air freisin.<ref name='Tearma'>{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Linaria%20cannabina/|title=“Linaria cannabina” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref>
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{síol}}
[[Catagóir:Linaria]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1758]]
5mg7zxb8jlex2ju7lfw3yu0m9wghf94
Gleoiseach sléibhe
0
27627
1325233
1312829
2026-08-16T12:56:46Z
An Sionnach Rua
29036
1325233
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
[[Íomhá:Linaria flavirostris MHNT 223 Ecosse.jpg|thumb|''Carduelis flavirostris '']]
Is [[éan]] beag pasaireach é an '''ghleoiseach sléibhe'''<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Linaria%20flavirostris/|title=“Linaria flavirostris” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref>, (''Linaria flavirostris''), den ghéineas ''Linaria'', i bhfine na n[[glasán]], ''Fringilldae''. Go príomha cothaíonn sé leis an síol beag ach corruair cothaíonn sé leis an [[feithid]] fosta.
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{síol}}
[[Catagóir:Linaria]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1758]]
c56vd2sc8jqeiv9dh7wxj49ia4ncr45
Mallorca
0
27816
1325317
1176052
2026-08-16T23:15:04Z
TGcoa
21229
1325317
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Is é '''Mallorca''' an t-oileán is mó de [[Na hOileáin Bhailéaracha|na hOileáin Bhailéaracha]] agus an t-oileán is mó sa [[An Spáinn|Spáinn]]. Tá sé suite sa [[An Mheánmhuir|Mheánmhuir]] thiar, tuairim is 200 km ó chósta thoir na Leithinse Ibéirí, agus is é an seachtú hoileán is mó sa Mheánmhuir é. Clúdaíonn sé 3,640 km² agus bhí thart ar 940,000 duine ina gcónaí ann in 2023.<ref name="en">{{Cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Mallorca |title=Mallorca |website=Vicipéid an Bhéarla |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref> Is é [[Palma de Mallorca|Palma]] príomhchathair an oileáin agus príomhchathair chomhphobal féinrialaitheach na nOileán Bailéarach. Is í an ''La Balanguera'' amhrán oifigiúil an oileáin.
Tá dhá theanga oifigiúla ann, an [[An Chatalóinis|Chatalóinis]] agus an [[An Spáinnis|Spáinnis]], agus is í an chéad cheann teanga dhúchais na háite.<ref name="estatut">{{Cite web |url=http://web.parlamentib.es/RecursosWeb/DOCS/EstatutAutonomiaIB.pdf |title=Estatut d'autonomia de les Illes Balears |language=ca |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref> Cé go bhfuil clú idirnáisiúnta ar Mhallorca mar cheann scríbe [[turasóireacht]]a — go háirithe i measc Gearmánach, Sasanach, Éireannach agus Ollannach — tá cultúr dúchasach an-bheo faoin tuath fós, agus is iad féilte na tine, na ''dimonis'' (na deamhain) ina measc, an taobh is suntasaí de.
[[Íomhá:0.5. Mar Mediterrània - Serra de Tramuntana. Torrent de Pareis. (Escorca, Mallorca).jpg|mion|An Torrent de Pareis i [[Serra de Tramuntana]]|clé|220x220px]]
[[Íomhá:Talaiot.jpg|mion|clé|''Talaiot'' réamhstairiúil|220x220px]]
== Ainm ==
Tagann ainm an oileáin ón [[An Laidin|Laidin]] chlasaiceach ''insula maior'', "oileán mór". Sa mheán-Laidin rinneadh ''Maiorca'' de, is é sin "an ceann is mó" i gcodarsnacht le [[Mionarca|Menorca]], "an ceann is lú". D'athraigh scríobhaithe Catalánacha an fhoirm ''Maiorca'' go ''Mallorca'' níos déanaí, agus is í an fhoirm sin an ceann caighdeánach ó shin.<ref name="en" />
== Tíreolaíocht ==
Tá trí phríomhréigiún fhisiciúla ar an oileán. Síneann sléibhte na [[Serra de Tramuntana]] feadh an chósta thiar thuaidh ar feadh breis is 90 km; is ann atá [[Puig Major]], an sliabh is airde ar an oileán, 1,436 m ar airde. Cuireadh tírdhreach cultúrtha na Serra de Tramuntana ar liosta [[Suíomh Oidhreachta Domhanda|Oidhreachta Domhanda]] [[UNESCO]] sa bhliain 2011, mar gheall ar na céadta bliain de shaothrú talún ar léibhinn chloch thirim, ar na córais uisce a tógadh chun na sruthanna sléibhe a threorú, agus ar na crainn ológ agus ar na crainn charóibe a fhásann orthu.
Tá machaire méith an ''Pla de Mallorca'' i lár an oileáin, áit a bhfuil na bailte talmhaíochta traidisiúnta cosúil le [[Sineu]] agus [[Petra]], agus tá sléibhte ísle na Serres de Llevant ar an taobh thoir, áit a bhfuil córais mhóra pluaiseanna aolchloiche, ina measc [[Coves del Drac]] i [[Manacor]]. Tá aeráid Mheánmhuirí ann: samhraí teo tirim agus geimhrí boga báistiúla.
Tá dhá oileán bheaga in aice láimhe, Cabrera soir ó dheas ó Phalma agus Sa Dragonera siar uaidh, agus tá stádas cosanta ag an dá cheann. I measc na speiceas is suntasaí ar an oileán tá an ''ferreret'' (''Alytes muletensis''), amfaibiach beag nach bhfaightear in aon áit eile ar domhan ach i ngleannta cúnga na Serra de Tramuntana.
Tá 53 bardas ar an oileán, agus roinntear ar shé cheantar iad (''comarques''): Palma, an Serra de Tramuntana, an Raiguer, an Pla de Mallorca, an Migjorn agus an Llevant.<ref name="en" />
== Stair ==
=== Ón réamhstair go dtí an Róimh ===
Shocraigh daoine ar na hOileáin Bhailéaracha den chéad uair sa tríú mílaois RC, agus is cosúil gurbh é teacht an duine ba chúis le díothú na dtrí speiceas mamaigh a bhí dúchasach don oileán roimhe sin. Thóg na daoine sin, agus a sliocht, na túir chloiche ar a dtugtar ''talaiots'', a thugann a n-ainm do chultúr na dTalaiot. Tá na suíomhanna is fearr le feiceáil ag [[Capocorb Vell]] i [[Llucmajor]] agus ag [[Ses Païsses]] in [[Artà]].
Tháinig na [[Féinícigh]] timpeall an ochtú haois RC agus thit an t-oileán faoi smacht [[An Chartaig|na Cartaige]] ina dhiaidh sin. Ghabh na Rómhánaigh é in 123 RC faoi cheannas Quintus Caecilius Metellus Balearicus. Bunaíodh Pollentia ([[Alcúdia]]) agus Palmaria (Palma), agus bhí cáil ar shaighdiúirí an oileáin sna léigiúin Rómhánacha as a scil leis an gcrann tabhaill. Ba iad na hológa, an fíonsaothrú agus an salann bunchlocha an gheilleagair.<ref name="en" />[[Íomhá:Arab baths in palma de mallorca.jpg|mion|Na Folcadáin Arabacha i bPalma|clé|295x295px]]
[[Íomhá:Castillo de Bellver.jpg|mion|clé|Caisleán Bellver, caisleán ciorclach ón 14ú haois os cionn Bhá Phalma|220x220px]]
=== Ré na Moslamach ===
In 902 ghabh Issam al-Khawlani na hOileáin Bhailéaracha agus cuireadh faoi riail Mhoslamach Córdoba iad. Athdhearadh Palma agus tugadh Medina Mayurqa uirthi. Cuireadh feabhas mór ar an talmhaíocht le córais uisciúcháin agus le speicis nua plandaí, agus maireann ainmneacha Arabacha ar an talamh — ''Alfàbia'', ''Binissalem'', ''Sóller'' — go dtí an lá inniu. Nuair a thit stát Córdoba as a chéile in 1015 tháinig an t-oileán faoi smacht Dénia, agus ansin ba stát beag neamhspleách é, sular ghabh ríshleachta Beirbeireacha ón Afraic Thuaidh é.<ref name="en" />
=== An concas Catalánach agus Ríocht Mhallorca ===
Sheol Séamus I, rí na hAragóine, ionradh a tháinig i dtír ag [[Santa Ponça]] ar an 8–9 Meán Fómhair 1229 le 15,000 fear agus 1,500 each. Thit Medina Mayurqa ar an 31 Nollaig 1229 agus cuireadh an t-oileán le [[Coróin na hAragóine]] faoin ainm ''Regnum Maioricae''. Ba é an concas sin a thug an Chatalóinis chuig an oileán, agus tá sí á labhairt ann ó shin i leith.<ref name="en" />
Idir 1276 agus 1343 bhí [[Ríocht Mhallarca|Ríocht Mhallorca]] ann mar stát ar leith faoi bhrainse de Theach Bharcelona, agus bhí Roussillon agus Montpellier faoina réim chomh maith. Is le linn na tréimhse sin a tógadh [[Caisleán Bellver]] agus a cuireadh tús le hArdeaglais Santa María. Chuir Peadar IV na hAragóine deireadh leis an ríocht neamhspleách in 1343.
=== Na Giúdaigh agus na ''xuetes'' ===
Bhí pobal Giúdach láidir i bPalma sna meánaoiseanna, ina gcónaí sa ''Call'' — ceathrú na nGiúdach — agus bhí baint acu leis an trádáil, leis an leigheas agus leis an gcartagrafaíocht. Rinneadh slad ar an ''Call'' in 1391 agus ghéill roinnt mhaith den phobal don bhaisteadh ina dhiaidh, an cartagrafaí Jafudà Cresques ina measc. In 1435 cuireadh iallach ar na Giúdaigh a bhí fágtha iompú ina gCríostaithe, agus cuireadh deireadh go foirmiúil leis an nGiúdachas ar an oileán.<ref name="xuetes">{{Cite web |url=https://www.enciclopedia.cat/gran-enciclopedia-catalana/xueta |title=Xueta |website=Gran Enciclopèdia Catalana |language=ca |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref>
Lean cuid de na hiompaithigh — na ''criptojueus'' — ag cleachtadh a gcreidimh faoi rún, agus tugadh [[An tIonchoisne|Ionchoisne]] na Spáinne isteach go Mallorca in 1488 chun iad a lorg. Sna searmanais bhreithiúnais (''autos de fe'') a reáchtáladh in 1679 tugadh 218 duine os comhair na cúirte gan aon bhreith bháis; in 1691, áfach, daoradh 88 duine — dódh triúr acu ina mbeatha, an raibí Rafel Valls agus an deirfiúr agus an deartháir Caterina agus Rafel Tarongí ina measc.<ref name="xuetes" /><ref name="vilaweb">{{Cite web |url=https://www.vilaweb.cat/noticia/3420746/20090126/noticia.html |title=Els xuetes mallorquins: lluita contra l'oblit |website=VilaWeb |language=ca |date=26 Eanáir 2009 |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref>
Ó na himeachtaí sin a d'eascair na ''xuetes'': sliocht na n-iompaitheach, aitheanta ar chúig shloinne dhéag (Aguiló, Bonnín, Cortès, Fortesa, Fuster, Martí, Miró, Picó, Pinya, Pomar, Segura, Tarongí, Valentí, Valleriola agus Valls). Cé gur fhoilsigh Cárlos III cairteacha ríoga ina bhfabhar idir 1782 agus 1789, mhair an leithcheal sóisialta ina n-aghaidh — pósadh, gairmeacha agus áit chónaithe san áireamh — go dtí lár an 20ú haois. In 2023 ghlac Parlaimint na nOileán Bailéarach rún ag admháil an leatroim sin agus ag moladh oidhreacht Ghiúdach an oileáin a chur chun cinn.<ref name="xuetes" /><ref name="pico">{{Cite web |url=https://llinatgepico.com/els-xuetes/ |title=Els xuetes |website=Llinatge Picó |language=ca |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref>
=== Ón 16ú haois go dtí an lá inniu ===
Rinne longa creiche na mBarbarach ionsaí ar an oileán go minic sa 16ú agus sa 17ú haois, rud a d'fhág líonra túr faire agus séipéal daingnithe feadh an chósta. Ghéill an t-oileán do chabhlach na mBourbon ar an 2 Iúil 1715, an eachtra dheireanach de Chogadh Chomharbas na Spáinne. Le Foraitheanta Nueva Planta 1716 cuireadh deireadh le hinstitiúidí dúchasacha na ríochta agus rinneadh cúige Spáinneach den oileán, céim a laghdaigh go mór stádas oifigiúil na Catalóinise.<ref name="en" />
Ag tús [[Cogadh Cathartha na Spáinne|Chogadh Cathartha na Spáinne]] bhí Mallorca i seilbh na Náisiúnaithe. Rinne fórsaí Poblachtacha tuirlingt mhuirí ar an 16 Lúnasa 1936 agus bhrúigh siad 12 km isteach sa tír, ach mar gheall ar chumhacht aeir na nIodálach Faisisteach b'éigean dóibh an t-oileán a thréigean faoin 12 Meán Fómhair. Tugtar Cath Mhallorca ar na himeachtaí sin.<ref name="en" />
Ó na 1950idí i leith d'athraigh an turasóireacht ollmhór aghaidh an oileáin ó bhonn. Bhí beagnach trí mhilliún cuairteoir sa bhliain ann sna 1970idí; faoi 2017 bhí deich milliún ann. Tá an fás sin tar éis agóidí a spreagadh i measc mhuintir na háite faoina thionchar ar phraghsanna tithíochta, ar sholáthar uisce agus ar an teanga féin.<ref name="en" />
== Daonra, geilleagar agus iompar ==
[[Íomhá:Cala Llombards 04.jpg|mion|Cala Llombards ar an gcósta thoir theas]]
Tá thart ar leath de dhaonra an oileáin ina gcónaí i bPalma féin agus an leath eile sa ''[[Part Forana]]'', is é sin na bailte agus na sráidbhailte lasmuigh den phríomhchathair.<ref name="forana">{{Cite web |url=https://ca.wikipedia.org/wiki/Part_Forana |title=Part Forana |website=Viquipèdia |language=ca |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref> Is í an turasóireacht príomhfhoinse ioncaim an oileáin, agus is í an Ghearmáin, an Ríocht Aontaithe agus an Spáinn féin na margaí is mó. Tá Éire go seasta i measc na ndeich margadh is mó: tháinig níos mó ná céad míle turasóir Éireannach chuig na hOileáin Bhailéaracha in 2015.<ref name="en" />
Tá tábhacht áirithe fós ag an talmhaíocht — almóinní, ológa, fíonta agus glasraí — agus tá tionscal na bpéarlaí saorga i Manacor ar cheann de na tionscail thraidisiúnta is mó cáil. Láimhseáil [[Aerfort Palma de Mallorca]] 33.3 milliún paisinéir in 2024, rud a fhágann gurb é an tríú haerfort is gnóthaí sa Spáinn é.<ref name="en" /> Tá iarnród ó thús an 20ú haois idir Palma agus [[Sóller]] a ritheann trí thollán faoin Serra de Tramuntana, agus is mór an díol spéise do thurasóirí é ann féin.
== Teanga ==
[[Íomhá:Diccionari català valencià balear.jpg|mion|An ''Diccionari català-valencià-balear'', foclóir a thosaigh Antoni Maria Alcover ó Mhanacor]]
Is í an Chatalóinis teanga dhúchais Mhallorca, agus tugtar ''mallorquí'' ar an gcanúint áitiúil, ceann de chanúintí Bailéaracha na teanga. Tá difríochtaí beaga idir chaint na mbailte éagsúla. Tá stádas oifigiúil aici in éineacht leis an Spáinnis faoi Reacht Fhéinrialtais na nOileán Bailéarach, agus tá an t-oideachas dátheangach.<ref name="estatut" /><ref name="en" />
De réir suirbhé de chuid an ''Instituto Nacional de Estadística'' a foilsíodh in 2021, deir 77.9% de dhaonra na nOileán Bailéarach go bhfuil siad in ann Catalóinis a labhairt, ach ní deir ach 59.5% go labhraíonn siad go maith í, agus deir 18.4% go labhraíonn siad le deacracht í. Is fiú a thabhairt faoi deara go bhfuil an figiúr sin gan mórán athraithe le fada: in 1998 bhí sé ag 71.7%.<ref name="dbalears">{{Cite web |url=https://www.dbalears.cat/balears/llengua/2026/07/09/420935/poblacio-les-illes-afirma-sap-parlar-catala.html |title=El 77,9% de la població de les Illes afirma que sap parlar en català |website=dBalears |language=ca |date=9 Iúil 2026 |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref>
Tá bearna mhór idir an t-eolas agus an t-úsáid, áfach, agus tá an difríocht idir an chathair agus an tuath an-soiléir. De réir taighde a rinne an sochtheangeolaí Joan Melià, is sa ''Part Forana'' agus i [[Mionarca|Menorca]] is treise atá an Chatalóinis mar ghnáththeanga phobail: labhraíonn 46% de mhuintir na Part Forana Catalóinis de rogha, i gcomparáid le 42% a roghnaíonn an Spáinnis. Is i bPalma agus in Eivissa is laige atá sí. Tá an Chatalóinis ag 98.9% de na daoine a rugadh ar na hOileáin féin, ach níl sí ach ag 66% de na daoine a rugadh in áiteanna eile sa Spáinn agus ag 58.5% de na heachtrannaigh.<ref name="melia">{{Cite web |url=https://arabalears.cat/balears/Radiografia-del-catala-Illes_0_1450055199.html |title=Radiografia del català a les Illes |website=Ara Balears |language=ca |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref>
Is é sin le rá go bhfuil an teanga níos láidre faoin tuath agus í ag cúlú i bPalma agus sna hionaid saoire cois cósta, áit a gcloistear an Béarla agus an Ghearmáinis go forleathan chomh maith. Ar an taobh eile den scéal, tá líonra bríomhar de nuachtáin áitiúla, de raidió pobail agus d'imeachtaí cultúrtha sa Part Forana a fheidhmíonn go hiomlán trí Chatalóinis, agus tá na féilte traidisiúnta — go háirithe féilte an gheimhridh — ar cheann de na hionaid is tábhachtaí ina n-úsáidtear an teanga go poiblí.[[Íomhá:Palma – Ramon Llull 02.jpg|mion|Dealbh de [[Ramon Llull]] i bPalma|293x293px]]
[[Íomhá:Sa Foradada (Na Foradada).jpg|mion|Sa Foradada, ar eastát an Ard-Diúic Lluís Salvador|220x220px]][[Íomhá:Ball de bot(1).jpg|mion|''Ball de bot'', damhsa traidisiúnta Mhallorca|220x220px]]
[[Íomhá:Pa amb sobrassada i mel.jpg|mion|Arán le ''sobrassada'' agus mil|220x220px]]
== Cultúr ==
=== Litríocht agus ealaín ===
Rugadh [[Ramon Llull]] (c. 1232–1316) i bPalma: fealsamh, diagaire agus misinéir a scríobh saothair fhealsúnacha sa Chatalóinis den chéad uair riamh, agus a mheastar ina athair ar phrós liteartha na teanga sin. Ba as [[Pollença]] an file Miquel Costa i Llobera (1854–1922), údar an dáin cháiliúil "El pi de Formentor", agus ba as Manacor an sagart agus an teangeolaí Antoni Maria Alcover (1862–1932), a chuir tús leis an ''Diccionari català-valencià-balear'', an foclóir is cuimsithí dá bhfuil ann don Chatalóinis. Ba as Palma an file Bartomeu Rosselló-Pòrcel agus an t-úrscéalaí Baltasar Porcel.
I measc na gcuairteoirí a bhfuil a n-ainmneacha fite fuaite le stair chultúrtha an oileáin tá an cumadóir [[Frédéric Chopin]] agus an scríbhneoir [[George Sand]], a chaith geimhreadh 1838–39 i mainistir Chartúsach [[Valldemossa]] — tréimhse a chuir Sand síos uirthi ina leabhar ''Un hiver à Majorque'' — agus an tArd-Diúc Lluís Salvador na hOstaire, a cheannaigh eastáit mhóra ar an gcósta thiar thuaidh agus a scríobh sraith mhór imleabhar faoi na hoileáin. Bhí stiúideo ag an bpéintéir [[Joan Miró]] i bPalma ar feadh na mblianta deireanacha dá shaol, agus tá an ''Fundació Miró Mallorca'' ann inniu.<ref name="en" />
Bhí scoil chartagrafaíochta Mhallorca ar cheann de na scoileanna is tábhachtaí san Eoraip mheánaoiseach. D'oibrigh cartagrafaithe, cosmagrafaithe agus déantóirí uirlisí loingseoireachta ar an oileán sa 13ú, sa 14ú agus sa 15ú haois, agus is iad a d'fhorbair an chairt ''portolan'' chaighdeánach a bhí riachtanach do na turais fhionnachtana ina dhiaidh sin.<ref name="en" />
=== Ceol, damhsa agus bia ===
Tugtar ''ball de bot'' ar dhamhsaí traidisiúnta an oileáin: ''boleros'', ''jotas'', ''fandangos'' agus ''mateixes'', damhsaí i rithim thrípháirteach. Tháinig athbheochan mhór orthu ó na 1970idí agus tá grúpaí damhsa i mbeagnach gach baile anois. Tá an ''ximbomba'' (nó ''simbomba'') fós in úsáid: druma cuimilte a bhfuil craiceann sínte air agus a sheinntear trí mhaide a chuimilt suas síos, gléas atá ceangailte go dlúth le hamhráin gheimhridh Sant Antoni. Is í Maria del Mar Bonet, as Palma, an t-amhránaí Bailéarach is mó cáil sa lá atá inniu ann.
I measc na mbianna tréitheacha tá an ''sobrassada'' (ispín bog déanta as muiceoil agus paiprice), an ''botifarró'' (putóg dhubh), an ''ensaïmada'' (císte cuachta le blonag muice) agus an ''espinagada'' de chuid Sa Pobla, pióg le heascann agus glasraí. Tá muc dhubh dhúchasach Mhallorca, an ''porc negre'', á cothú ar an oileán ó ré na Rómhánach ar a laghad.<ref name="en" />
== Na ''dimonis'' agus cultúr na tine ==
[[Íomhá:Dimoni d'Artà.jpg|mion|''Dimoni'' in [[Artà]] le linn fhéile Sant Antoni|340x340px]]
Is é an ''dimoni'' — an deamhan — an figiúr is buanseasmhaí i mbéaloideas Mhallorca. Tagann sé chun cinn i bhféilte na tine ar fud na bliana, agus is í a bhrí bhunúsach an choimhlint idir an t-olc agus an mhaith: cuireann na deamhain cathú ar an naomh, damhsaíonn siad thart ar an tine, ach cloítear iad ar deireadh. Sna ceiliúrtha comhaimseartha, áfach, is minic gurb iad na deamhain féin príomhcharachtair an tsiamsa seachas na naimhde a chaithfear a ruaigeadh.<ref name="foc">{{Cite web |url=https://ca.wikipedia.org/wiki/Cultura_del_foc_a_Mallorca |title=Cultura del foc a Mallorca |website=Viquipèdia |language=ca |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref>
=== Féile Sant Antoni ===
[[Íomhá:Piromusical Sa Pobla (24363060641).jpg|mion|Taispeántas tine ealaíne le linn fhéile Sant Antoni i [[Sa Pobla]]|220x220px]]
Ceiliúrtar féile Sant Antoni Abat — éarlamh na n-ainmhithe — ar an 16 agus an 17 Eanáir, agus is í an fhéile is mó sa ''Part Forana'' í. Tá sí ar bun i [[Sa Pobla]] ó 1365 ar a laghad, agus baineann a fréamhacha le geilleagar tréadach na meánaoise, nuair a bhí muintir na háite ag brath ar na beithígh a bheannaigh an naomh. Dearbhaíodh gur féile de spéis turasóireachta í in 1966.<ref name="sapobla">{{Cite web |url=https://ca.wikipedia.org/wiki/Festes_de_Sant_Antoni_de_Sa_Pobla |title=Festes de Sant Antoni de Sa Pobla |website=Viquipèdia |language=ca |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref>
Oíche an 16 Eanáir — an ''revetla'' — lastar na ''foguerons'', tinte cnámh móra i lár na sráideanna agus na gcearnóg. Bailíonn na comharsana thart orthu chun feoil a róstadh ar an ngríosach, fíon a ól agus amhráin a chanadh. Bíonn na ''glosadors'' i mbun coimhlinte véarsaíochta, ag cumadh rannta ar an toirt agus ag freagairt a chéile os comhair an tslua, agus tionlacan an ''ximbomba'' leo. Tagann na buíonta deamhan amach as an halla baile nó as an séipéal agus damhsaíonn siad thart ar na tinte le tionlacan cnaguirlisí.<ref name="foc" /><ref name="global">{{Cite web |url=https://mallorcaglobalmag.es/en/sant-antoni-2026-mallorca/ |title=Sant Antoni in Mallorca: devils, bonfires and living tradition |website=Mallorca Global Mag |language=en |date=15 Eanáir 2026 |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref>
Maidin an 17 Eanáir bíonn na ''beneïdes'', beannú na n-ainmhithe: tugtar capaill, caoirigh, madraí, cait agus éin chuig doras na heaglaise agus siúltar mórshiúl trí na sráideanna. Tá a leagan féin den fhéile ag gach baile — na buíonta deamhan i Manacor agus in [[Artà]], flótaí maisithe i [[Muro]], agus i [[Pollença]] an ''Pi'', crann péine sleamhain a chuirtear ina sheasamh sa chearnóg agus a ndéanann daoine iarracht dreapadh air chun na duaiseanna ar a bharr a bhaint amach.<ref name="global" /><ref name="illesbalears">{{Cite web |url=https://www.illesbalears.travel/en/mallorca/sant-antoni-and-sant-sebastia |title=Sant Antoni and Sant Sebastià |website=Illes Balears Travel |language=en |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref>
Tá an fhéile tar éis taisteal thar lear leis an imirce: eagraíonn muintir Sa Pobla atá ina gcónaí i [[Barcelona]] na ''foguerons'' i gceantar Gràcia den chathair sin ar an Satharn deireanach d'Eanáir, le mórshiúl, ''correfoc'', tine chnámh mhór i gcearnóg na Virreina agus oíche de bhia rósta, damhsa agus ''gloses''. Cé gur traidisiún iasachta é i mBarcelona, tá sé glactha go hiomlán ag muintir na comharsanachta.<ref name="gracia">{{Cite web |url=https://ca.wikipedia.org/wiki/Foguerons_de_Sant_Antoni_de_la_Pobla_a_Gr%C3%A0cia |title=Foguerons de Sant Antoni de la Pobla a Gràcia |website=Viquipèdia |language=ca |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref>
[[Íomhá:Dimoni petit d'Artà a Completes.jpg|mion|Deamhan óg in Artà tráthnóna Oíche Sant Antoni|293x293px]]
=== An ''correfoc'' ===
Is éard atá sa ''correfoc'' — go litriúil "rith tine" — ná mórshiúl sráide ina mbíonn daoine gléasta mar dheamhain, mar aon le béisteanna tine ar nós dragan agus tarbh, agus iad ag iompar roicéad agus caortha tine agus ag rince i measc an tslua. Tá a fhréamhacha sa ''ball de diables'', damhsa deamhan a bhfuil taifead air ó aimsir na meánaoise, ach níor tháinig an fhoirm reatha chun cinn go dtí an 20ú haois.<ref name="correfoc">{{Cite web |url=https://ca.wikipedia.org/wiki/Correfoc |title=Correfoc |website=Viquipèdia |language=ca |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref>
Cé gur ó [[An Chatalóin|Chatalóin]] a tháinig an múnla, tá sé glactha go hiomlán i Mallorca. Deirtear gurbh iad na seónna a chuir an compántas Iguana Teatre ar siúl ó 1987 i leith — go háirithe an ''Nit de Foc'' i [[Porto Cristo]], áit ar cuireadh aisteoirí gléasta mar dheamhain, pirteicnic agus cnaguirlisí le chéile — an casadh cinniúnach a scaip an ''correfoc'' ar fud an oileáin. Ó na 1990idí i leith tá buíonta deamhan agus béisteanna tine bunaithe i Manacor, i Sa Pobla, in [[Esporles]], i Sóller, in [[Alaró]] agus i bPalma, agus in 2016 bunaíodh cónaidhm de chuid na mbuíonta sna hOileáin Bhailéaracha chun caighdeáin sábháilteachta a leagan síos agus chun malartú a spreagadh leis na grúpaí eile i dtíortha na Catalóinise.<ref name="foc" />
Bíonn ''correfocs'' ar siúl freisin i bPalma le linn fhéile Sant Sebastià i lár mhí Eanáir, agus eagraítear tionóil speisialta cosúil leis an ''Correllums'', ina dtagann buíonta éagsúla le chéile. Tá díospóireacht leanúnach ar siúl faoi rialáil na pirteicnice agus faoin tsábháilteacht.<ref name="foc" />
== Spórt ==
Tá cáil idirnáisiúnta ar an oileán mar gheall ar an [[Leadóg|leadóg]]. Is as [[Manacor]] é [[Rafael Nadal]], a bhuaigh 22 chraobh mhór agus a bhí ar bharr rangú an domhain, agus tá acadamh leadóige aige ina bhaile dúchais. Ba as Palma an t-imreoir Carlos Moyá, a bhí ina uimhir a haon ar domhan freisin agus a bhí ina thraenálaí ag Nadal ina dhiaidh sin. Ba as Palma chomh maith Joan Mir, a bhuaigh craobh dhomhanda MotoGP in 2020.<ref name="en" />
Is é RCD Mallorca príomhchlub [[Sacar|sacair]] an oileáin, agus imríonn sé i bPalma. Tá an t-oileán ar cheann de na cinn scríbe rothaíochta is mó tóir san Eoraip: tagann na mílte rothaí — idir ghairmithe agus lucht caitheamh aimsire — ann i rith an gheimhridh agus an earraigh chun na bealaí sléibhe sa Serra de Tramuntana a thaisteal.<ref name="en" />
== Naisc le hÉirinn ==
Cé gur mhinice Éire agus Mallorca á lua le chéile i gcomhthéacs na turasóireachta, tá roinnt nasc stairiúil eatarthu chomh maith.
=== Oileán Bhreandáin ar léarscáileanna Mhallorca ===
Baineann ceann de na naisc is sine leis an gcartagrafaíocht. Rinne Abraham Cresques agus a mhac Jafudà, Giúdaigh as Palma, an tAtlas Catalánach in 1375 do rí na hAragóine, agus tugtar léiriú ann ar na hOileáin Bhriotanacha agus ar oileáin fhinscéalacha an Atlantaigh. Ar an gcairt Chatalánach sin cuirtear oileán [[Naomh Breandán]] — an ''Terra Repromissionis'' a lorg an manach as Cluain Fearta de réir na ''Navigatio Sancti Brendani'' — beagán siar ó dheisceart na hÉireann.<ref name="brendan">{{Cite web |url=https://www.newadvent.org/cathen/02758c.htm |title=St. Brendan |website=The Catholic Encyclopedia |language=en |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref>
=== Muintir O'Neill agus O'Ryan ===
Shocraigh roinnt teaghlach Éireannach i Mallorca sa 18ú haois, mar chuid de scaipeadh na nGéanna Fiáine a chuaigh i seirbhís rí na Spáinne tar éis dhíshealbhú na gCaitliceach in Éirinn. Rinne an staraí Miquel Ferrer Flórez staidéar ar an dá theaghlach ba shuntasaí, na O'Ryan agus na O'Neill.<ref name="ferrer">Ferrer Flórez, Miquel. "Irlandesos a Mallorca (Els O'Ryan i els O'Neill)", ''Memòries de la Reial Acadèmia Mallorquina d'Estudis Genealògics, Heràldics i Històrics'', 9 (Palma, 1999), lgh 25–38.</ref>
Phós Juan O'Neill (1768–1809), mac le Felix O'Neill de bhrainse Chlann Aodha Buí, an Mhallorcach Vicenta Gual y Vives, agus chuir sé faoi ar an oileán. Bhain sé céim Chaptaein Ghinearálta amach in arm na Spáinne sula bhfuair sé bás agus é dhá scór bliain d'aois.<ref name="oneill">{{Cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/O%27Neill_dynasty |title=O'Neill dynasty |website=Vicipéid an Bhéarla |language=en |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref> Ba de shliocht an teaghlaigh sin an péintéir Joan O'Neill i Rossinyol (Palma, 1828–1907), a raibh cáil air as a chuid tírdhreach agus as a leabhar ''Tratado del Paisaje'', agus a toghadh ina bhall den Acadamh Ríoga Ealaíon i bPalma in 1858.<ref name="oneillpaint">{{Cite web |url=https://ca.wikipedia.org/wiki/Joan_O%27Neill_i_Rossinyol |title=Joan O'Neill i Rossinyol |website=Viquipèdia |language=ca |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref>
=== Robert Graves i nDeià ===
[[Íomhá:Vista parcial de Deià (3).jpg|mion|[[Deià]], an sráidbhaile inar chónaigh Robert Graves|220x220px]]
Is é an nasc liteartha is láidre ná an file agus an t-úrscéalaí [[Robert Graves]] (1895–1985), a chuir faoi i sráidbhaile [[Deià]] sa Serra de Tramuntana in 1929 agus a mhair ann, ach amháin le linn Chogadh Cathartha na Spáinne agus an Dara Cogadh Domhanda, go dtí a bhás. Tá sé curtha i reilig an tsráidbhaile.
Ba é a athair Alfred Perceval Graves (1846–1931), file Angla-Éireannach a rugadh i mBaile Átha Cliath agus a raibh baint aige leis an Athbheochan Cheilteach; ba é a scríobh na focail don amhrán "Father O'Flynn". Ba é seanathair Robert Graves an tEaspag Charles Graves, Easpag Luimnigh, Ard Fhearta agus Achadh Deo, matamaiticeoir agus scoláire a bhí ar dhuine de na chéad scoláirí a rinne taighde ar an [[ogham]]. Bhí Robert Graves féin ina léitheoir díograiseach ar mhiotaseolaíocht na hÉireann, agus baineann a shaothar conspóideach ''The White Goddess'' (1948) go mór le haibítir chrainn an oghaim agus le foinsí Gaeilge agus Breatnaise.<ref name="graves">{{Cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Robert_Graves |title=Robert Graves |website=Vicipéid an Bhéarla |language=en |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref>
[[Íomhá:Lápida Robert Graves.jpg|mion|Uaigh Robert Graves i nDeià|220x220px]]
=== Naisc chomhaimseartha ===
Sa lá atá inniu ann is í an turasóireacht an nasc is coitianta. Tá eitiltí díreacha idir Baile Átha Cliath agus Palma ag [[Aer Lingus]] agus ag [[Ryanair]] araon, agus tógann an turas thart ar thrí huaire an chloig.<ref name="aerlingus">{{Cite web |url=https://www.aerlingus.com/en-ie/flights-from-dublin-to-mallorca |title=Direct Flights from Dublin to Palma de Mallorca |website=Aer Lingus |language=en |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref> Tá Éire ar cheann de na deich margadh turasóireachta is mó do na hOileáin Bhailéaracha.<ref name="en" /> Chomh maith leis sin, is ceann scríbe coitianta é an t-oileán do rothaithe gairmiúla, Éireannaigh ina measc, a thagann ann i rith an gheimhridh chun traenáil ar bhóithre sléibhe na Serra de Tramuntana.<ref name="en" />
== Féach freisin ==
* [[Na hOileáin Bhailéaracha]]
* [[Palma de Mallorca]]
* [[An Chatalóinis]]
* [[Mionarca]]
* [[Ramon Llull]]
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
== Naisc sheachtracha ==
* [https://www.conselldemallorca.cat/ Consell de Mallorca]
* [https://www.illesbalears.travel/ Illes Balears Travel]
* [https://www.fdbib.com/ Cónaidhm na nDeamhan, na nDiabhal agus na mBéisteanna Tine sna hOileáin Bhailéaracha]
[[Catagóir:Na hOileáin Bhailéaracha]]
[[Catagóir:Oileáin na Spáinne]]
[[Catagóir:Turasóireacht sa Spáinn]]
3peanozpnw5tkdi22d73kqk14btedrg
1325318
1325317
2026-08-16T23:30:42Z
TGcoa
21229
/* Daonra, geilleagar agus iompar */
1325318
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Is é '''Mallorca''' an t-oileán is mó de [[Na hOileáin Bhailéaracha|na hOileáin Bhailéaracha]] agus an t-oileán is mó sa [[An Spáinn|Spáinn]]. Tá sé suite sa [[An Mheánmhuir|Mheánmhuir]] thiar, tuairim is 200 km ó chósta thoir na Leithinse Ibéirí, agus is é an seachtú hoileán is mó sa Mheánmhuir é. Clúdaíonn sé 3,640 km² agus bhí thart ar 940,000 duine ina gcónaí ann in 2023 (ii bhfad níos mó sa samhradh).<ref name="en">{{Cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Mallorca |title=Mallorca |website=Vicipéid an Bhéarla |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref> Is é [[Palma de Mallorca|Palma]] príomhchathair an oileáin agus príomhchathair chomhphobal féinrialaitheach na nOileán Bailéarach. Is í an ''La Balanguera'' amhrán oifigiúil an oileáin.
Tá dhá theanga oifigiúla ann, an [[An Chatalóinis|Chatalóinis]] - an teanga dhúchais - agus an [[An Spáinnis|Spáinnis]].<ref name="estatut">{{Cite web |url=http://web.parlamentib.es/RecursosWeb/DOCS/EstatutAutonomiaIB.pdf |title=Estatut d'autonomia de les Illes Balears |language=ca |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref> Cé go bhfuil clú idirnáisiúnta ar Mhallorca mar cheann scríbe [[turasóireacht]]a — go háirithe i measc Gearmánach, Sasanach, Éireannach agus Ollannach — tá cultúr dúchasach an-bheo faoin tuath fós, agus is iad féilte na tine, na ''dimonis'' (na deamhain) ina measc, an taobh is suntasaí de.
[[Íomhá:0.5. Mar Mediterrània - Serra de Tramuntana. Torrent de Pareis. (Escorca, Mallorca).jpg|mion|An Torrent de Pareis i [[Serra de Tramuntana]]|clé|220x220px]]
[[Íomhá:Talaiot.jpg|mion|clé|''Talaiot'' réamhstairiúil|220x220px]]
== Ainm ==
Tagann ainm an oileáin ón [[An Laidin|Laidin]] chlasaiceach ''insula maior'', "oileán mór". Sa mheán-Laidin rinneadh ''Maiorca'' de, is é sin "an ceann is mó" i gcodarsnacht le [[Mionarca|Menorca]], "an ceann is lú". D'athraigh scríobhaithe Catalánacha an fhoirm ''Maiorca'' go ''Mallorca'' níos déanaí, agus is í an fhoirm sin an ceann caighdeánach ó shin.<ref name="en" />
== Tíreolaíocht ==
Tá trí phríomhréigiún fhisiciúla ar an oileán. Síneann sléibhte na [[Serra de Tramuntana]] feadh an chósta thiar thuaidh ar feadh breis is 90 km; is ann atá [[Puig Major]], an sliabh is airde ar an oileán, 1,436 m ar airde. Cuireadh tírdhreach cultúrtha na Serra de Tramuntana ar liosta [[Suíomh Oidhreachta Domhanda|Oidhreachta Domhanda]] [[UNESCO]] sa bhliain 2011, mar gheall ar na céadta bliain de shaothrú talún ar léibhinn chloch thirim, ar na córais uisce a tógadh chun na sruthanna sléibhe a threorú, agus ar na crainn ológ agus ar na crainn charóibe a fhásann orthu.
Tá machaire méith an ''Pla de Mallorca'' i lár an oileáin, áit a bhfuil na bailte talmhaíochta traidisiúnta cosúil le [[Sineu]] agus [[Petra]], agus tá sléibhte ísle na Serres de Llevant ar an taobh thoir, áit a bhfuil córais mhóra pluaiseanna aolchloiche, ina measc [[Coves del Drac]] i [[Manacor]]. Tá aeráid Mheánmhuirí ann: samhraí teo tirim agus geimhrí boga báistiúla.
Tá dhá oileán bheaga in aice láimhe, Cabrera soir ó dheas ó Phalma agus Sa Dragonera siar uaidh, agus tá stádas cosanta ag an dá cheann.
I measc na speiceas is suntasaí ar an oileán tá an ''ferreret'' (''Alytes muletensis''), amfaibiach beag nach bhfaightear in aon áit eile ar domhan ach i ngleannta cúnga na Serra de Tramuntana.
Tá 53 bardas ar an oileán, agus roinntear ar shé cheantar iad (''comarques''): Palma, an Serra de Tramuntana, an Raiguer, an Pla de Mallorca, an Migjorn agus an Llevant.<ref name="en" />
== Stair ==
=== Ón réamhstair go dtí an Róimh ===
Shocraigh daoine ar na hOileáin Bhailéaracha den chéad uair sa tríú mílaois RC, agus is cosúil gurbh é teacht an duine ba chúis le díothú na dtrí speiceas mamaigh a bhí dúchasach don oileán roimhe sin. Thóg na daoine sin, agus a sliocht, na túir chloiche ar a dtugtar ''talaiots'', a thugann a n-ainm do chultúr na dTalaiot. Tá na suíomhanna is fearr le feiceáil ag [[Capocorb Vell]] i [[Llucmajor]] agus ag [[Ses Païsses]] in [[Artà]].
Tháinig na [[Féinícigh]] timpeall an ochtú haois RC agus thit an t-oileán faoi smacht [[An Chartaig|na Cartaige]] ina dhiaidh sin. Ghabh na Rómhánaigh é in 123 RC faoi cheannas Quintus Caecilius Metellus Balearicus. Bunaíodh Pollentia ([[Alcúdia]]) agus Palmaria (Palma), agus bhí cáil ar shaighdiúirí an oileáin sna léigiúin Rómhánacha as a scil leis an gcrann tabhaill. Ba iad na hológa, an fíonsaothrú agus an salann bunchlocha an gheilleagair.<ref name="en" />[[Íomhá:Arab baths in palma de mallorca.jpg|mion|Na Folcadáin Arabacha i bPalma|clé|295x295px]]
[[Íomhá:Castillo de Bellver.jpg|mion|clé|Caisleán Bellver, caisleán ciorclach ón 14ú haois os cionn Bhá Phalma|220x220px]]
=== Ré na Moslamach ===
In 902 ghabh Issam al-Khawlani na hOileáin Bhailéaracha agus cuireadh faoi riail Mhoslamach Córdoba iad. Athdhearadh Palma agus tugadh Medina Mayurqa uirthi. Cuireadh feabhas mór ar an talmhaíocht le córais uisciúcháin agus le speicis nua plandaí, agus maireann ainmneacha Arabacha ar an talamh — ''Alfàbia'', ''Binissalem'', ''Sóller'' — go dtí an lá inniu.
Nuair a thit stát Córdoba as a chéile in 1015 tháinig an t-oileán faoi smacht Dénia, agus ansin ba stát beag neamhspleách é, sular ghabh ríshleachta Beirbeireacha ón Afraic Thuaidh é.<ref name="en" />
=== An concas Catalánach agus Ríocht Mhallorca ===
Sheol Séamus I, rí na hAragóine, ionradh a tháinig i dtír ag [[Santa Ponça]] ar an 8–9 Meán Fómhair 1229 le 15,000 fear. Thit Medina Mayurqa ar an 31 Nollaig 1229 agus cuireadh an t-oileán le [[Coróin na hAragóine]] faoin ainm ''Regnum Maioricae''. Ba é an concas sin a thug an Chatalóinis chuig an oileán, agus tá sí á labhairt ann ó shin i leith.<ref name="en" />
Idir 1276 agus 1343 bhí [[Ríocht Mhallarca|Ríocht Mhallorca]] ann mar stát ar leith faoi bhrainse de Theach Bharcelona, agus bhí Roussillon agus Montpellier faoina réim chomh maith. Is le linn na tréimhse sin a tógadh [[Caisleán Bellver]] agus a cuireadh tús le hArdeaglais Santa María. Chuir Peadar IV na hAragóine deireadh leis an ríocht neamhspleách in 1343.
=== Na Giúdaigh agus na ''xuetes'' ===
Bhí pobal Giúdach láidir i bPalma sna meánaoiseanna, ina gcónaí sa ''Call'' — ceathrú na nGiúdach — agus bhí baint acu leis an trádáil, leis an leigheas agus leis an gcartagrafaíocht. Rinneadh slad ar an ''Call'' in 1391 agus ghéill roinnt mhaith den phobal don bhaisteadh ina dhiaidh, an cartagrafaí Jafudà Cresques ina measc. In 1435 cuireadh iallach ar na Giúdaigh a bhí fágtha iompú ina gCríostaithe, agus cuireadh deireadh go foirmiúil leis an nGiúdachas ar an oileán.<ref name="xuetes">{{Cite web |url=https://www.enciclopedia.cat/gran-enciclopedia-catalana/xueta |title=Xueta |website=Gran Enciclopèdia Catalana |language=ca |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref>
Lean cuid de na hiompaithigh — na ''criptojueus'' — ag cleachtadh a gcreidimh faoi rún, agus tugadh [[An tIonchoisne|Ionchoisne]] na Spáinne isteach go Mallorca in 1488 chun iad a lorg. Sna searmanais bhreithiúnais (''autos de fe'') a reáchtáladh in 1679 tugadh 218 duine os comhair na cúirte gan aon bhreith bháis; in 1691, áfach, daoradh 88 duine — dódh triúr acu ina mbeatha, an raibí Rafel Valls agus an deirfiúr agus an deartháir Caterina agus Rafel Tarongí ina measc.<ref name="xuetes" /><ref name="vilaweb">{{Cite web |url=https://www.vilaweb.cat/noticia/3420746/20090126/noticia.html |title=Els xuetes mallorquins: lluita contra l'oblit |website=VilaWeb |language=ca |date=26 Eanáir 2009 |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref>
Ó na himeachtaí sin a d'eascair na ''xuetes'': sliocht na n-iompaitheach, aitheanta ar chúig shloinne dhéag (Aguiló, Bonnín, Cortès, Fortesa, Fuster, Martí, Miró, Picó, Pinya, Pomar, Segura, Tarongí, Valentí, Valleriola agus Valls). Cé gur fhoilsigh Cárlos III cairteacha ríoga ina bhfabhar idir 1782 agus 1789, mhair an leithcheal sóisialta ina n-aghaidh — pósadh, gairmeacha agus áit chónaithe san áireamh — go dtí lár an 20ú haois. In 2023 ghlac Parlaimint na nOileán Bailéarach rún ag admháil an leatroim sin agus ag moladh oidhreacht Ghiúdach an oileáin a chur chun cinn.<ref name="xuetes" /><ref name="pico">{{Cite web |url=https://llinatgepico.com/els-xuetes/ |title=Els xuetes |website=Llinatge Picó |language=ca |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref>
=== Ón 16ú haois go dtí an lá inniu ===
Rinne longa creiche na mBarbarach ionsaí ar an oileán go minic sa 16ú agus sa 17ú haois, rud a d'fhág líonra túr faire agus séipéal daingnithe feadh an chósta. Ghéill an t-oileán do chabhlach na mBourbon ar an 2 Iúil 1715, an eachtra dheireanach de Chogadh Chomharbas na Spáinne. Le Foraitheanta Nueva Planta 1716 cuireadh deireadh le hinstitiúidí dúchasacha na ríochta agus rinneadh cúige Spáinneach den oileán, céim a laghdaigh go mór stádas oifigiúil na Catalóinise.<ref name="en" />
Ag tús [[Cogadh Cathartha na Spáinne|Chogadh Cathartha na Spáinne]] bhí Mallorca i seilbh na Náisiúnaithe. Rinne fórsaí Poblachtacha tuirlingt mhuirí ar an 16 Lúnasa 1936 agus bhrúigh siad 12 km isteach sa tír, ach mar gheall ar chumhacht aeir na nIodálach Faisisteach, b'éigean dóibh an t-oileán a thréigean faoin 12 Meán Fómhair. Tugtar Cath Mhallorca ar na himeachtaí sin.<ref name="en" />
Ó na 1950idí i leith d'athraigh an turasóireacht ollmhór aghaidh an oileáin ó bhonn. Bhí beagnach trí mhilliún cuairteoir sa bhliain ann sna 1970idí; faoi 2017 bhí deich milliún ann. Chuir an fás sin brú ollmhór ar phraghsanna tithíochta, ar sholáthar uisce agus ar an teanga féin agus spreag an [[róthurasóireacht]] agóidí ollmhór i measc mhuintir na háite sna 2020idí.<ref name="en" />[[Íomhá:Cala Llombards 04.jpg|mion|Cala Llombards ar an gcósta thoir theas|220x220px]][[Íomhá:Diccionari català valencià balear.jpg|mion|An ''Diccionari català-valencià-balear'', foclóir a thosaigh Antoni Maria Alcover ó Mhanacor|220x220px]]
== Daonra, geilleagar agus iompar ==
Tá thart ar leath de dhaonra an oileáin ina gcónaí i bPalma féin agus an leath eile sa ''[[Part Forana]]'', is é sin na bailte agus na sráidbhailte lasmuigh den phríomhchathair.<ref name="forana">{{Cite web |url=https://ca.wikipedia.org/wiki/Part_Forana |title=Part Forana |website=Viquipèdia |language=ca |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref> Is í an turasóireacht príomhfhoinse ioncaim an oileáin, agus is í an Ghearmáin, an Ríocht Aontaithe agus an Spáinn féin na margaí is mó. Tá Éire go seasta i measc na ndeich margadh is mó: tháinig níos mó ná céad míle turasóir Éireannach chuig na hOileáin Bhailéaracha in 2015.<ref name="en" />
Tá tábhacht áirithe fós ag an talmhaíocht — almóinní, ológa, fíonta agus glasraí — agus tá tionscal na bpéarlaí saorga i Manacor ar cheann de na tionscail thraidisiúnta is mó cáil. Láimhseáil [[Aerfort Palma de Mallorca]] 33.3 milliún paisinéir in 2024, rud a fhágann gurb é an tríú haerfort is gnóthaí sa Spáinn é.<ref name="en" /> Tá iarnród ó thús an 20ú haois idir Palma agus [[Sóller]] a ritheann trí thollán faoin Serra de Tramuntana, agus is mór an díol spéise do thurasóirí é ann féin.
== Teanga ==
Is í an Chatalóinis teanga dhúchais Mhallorca, agus tugtar ''mallorquí'' ar an gcanúint áitiúil, ceann de chanúintí Bailéaracha na teanga. Tá difríochtaí beaga idir chaint na mbailte éagsúla. Tá stádas oifigiúil aici in éineacht leis an Spáinnis faoi Reacht Fhéinrialtais na nOileán Bailéarach, agus tá an t-oideachas dátheangach.<ref name="estatut" /><ref name="en" />
De réir suirbhé de chuid an ''Instituto Nacional de Estadística'' a foilsíodh in 2021, deir 77.9% de dhaonra na nOileán Bailéarach go bhfuil siad in ann Catalóinis a labhairt, ach ní deir ach 59.5% go labhraíonn siad go maith í, agus deir 18.4% go labhraíonn siad le deacracht í. Is fiú a thabhairt faoi deara go bhfuil an figiúr sin gan mórán athraithe le fada: in 1998 bhí sé ag 71.7%.<ref name="dbalears">{{Cite web |url=https://www.dbalears.cat/balears/llengua/2026/07/09/420935/poblacio-les-illes-afirma-sap-parlar-catala.html |title=El 77,9% de la població de les Illes afirma que sap parlar en català |website=dBalears |language=ca |date=9 Iúil 2026 |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref>
Tá bearna mhór idir an t-eolas agus an t-úsáid, áfach, agus tá an difríocht idir an chathair agus an tuath an-soiléir. De réir taighde a rinne an sochtheangeolaí Joan Melià, is sa ''Part Forana'' agus i [[Mionarca|Menorca]] is treise atá an Chatalóinis mar ghnáththeanga phobail: labhraíonn 46% de mhuintir na Part Forana Catalóinis de rogha, i gcomparáid le 42% a roghnaíonn an Spáinnis. Is i bPalma agus in Eivissa is laige atá sí. Tá an Chatalóinis ag 98.9% de na daoine a rugadh ar na hOileáin féin, ach níl sí ach ag 66% de na daoine a rugadh in áiteanna eile sa Spáinn agus ag 58.5% de na heachtrannaigh.<ref name="melia">{{Cite web |url=https://arabalears.cat/balears/Radiografia-del-catala-Illes_0_1450055199.html |title=Radiografia del català a les Illes |website=Ara Balears |language=ca |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref>
Is é sin le rá go bhfuil an teanga níos láidre faoin tuath agus í ag cúlú i bPalma agus sna hionaid saoire cois cósta, áit a gcloistear an Béarla agus an Ghearmáinis go forleathan chomh maith. Ar an taobh eile den scéal, tá líonra bríomhar de nuachtáin áitiúla, de raidió pobail agus d'imeachtaí cultúrtha sa Part Forana a fheidhmíonn go hiomlán trí Chatalóinis, agus tá na féilte traidisiúnta — go háirithe féilte an gheimhridh — ar cheann de na hionaid is tábhachtaí ina n-úsáidtear an teanga go poiblí.[[Íomhá:Palma – Ramon Llull 02.jpg|mion|Dealbh de [[Ramon Llull]] i bPalma|293x293px]]
[[Íomhá:Sa Foradada (Na Foradada).jpg|mion|Sa Foradada, ar eastát an Ard-Diúic Lluís Salvador|220x220px]][[Íomhá:Ball de bot(1).jpg|mion|''Ball de bot'', damhsa traidisiúnta Mhallorca|220x220px]]
[[Íomhá:Pa amb sobrassada i mel.jpg|mion|Arán le ''sobrassada'' agus mil|220x220px]]
== Cultúr ==
=== Litríocht agus ealaín ===
Rugadh [[Ramon Llull]] (c. 1232–1316) i bPalma: fealsamh, diagaire agus misinéir a scríobh saothair fhealsúnacha sa Chatalóinis den chéad uair riamh, agus a mheastar ina athair ar phrós liteartha na teanga sin. Ba as [[Pollença]] an file Miquel Costa i Llobera (1854–1922), údar an dáin cháiliúil "El pi de Formentor", agus ba as Manacor an sagart agus an teangeolaí Antoni Maria Alcover (1862–1932), a chuir tús leis an ''Diccionari català-valencià-balear'', an foclóir is cuimsithí dá bhfuil ann don Chatalóinis. Ba as Palma an file Bartomeu Rosselló-Pòrcel agus an t-úrscéalaí Baltasar Porcel.
I measc na gcuairteoirí a bhfuil a n-ainmneacha fite fuaite le stair chultúrtha an oileáin tá an cumadóir [[Frédéric Chopin]] agus an scríbhneoir [[George Sand]], a chaith geimhreadh 1838–39 i mainistir Chartúsach [[Valldemossa]] — tréimhse a chuir Sand síos uirthi ina leabhar ''Un hiver à Majorque'' — agus an tArd-Diúc Lluís Salvador na hOstaire, a cheannaigh eastáit mhóra ar an gcósta thiar thuaidh agus a scríobh sraith mhór imleabhar faoi na hoileáin. Bhí stiúideo ag an bpéintéir [[Joan Miró]] i bPalma ar feadh na mblianta deireanacha dá shaol, agus tá an ''Fundació Miró Mallorca'' ann inniu.<ref name="en" />
Bhí scoil chartagrafaíochta Mhallorca ar cheann de na scoileanna is tábhachtaí san Eoraip mheánaoiseach. D'oibrigh cartagrafaithe, cosmagrafaithe agus déantóirí uirlisí loingseoireachta ar an oileán sa 13ú, sa 14ú agus sa 15ú haois, agus is iad a d'fhorbair an chairt ''portolan'' chaighdeánach a bhí riachtanach do na turais fhionnachtana ina dhiaidh sin.<ref name="en" />
=== Ceol, damhsa agus bia ===
Tugtar ''ball de bot'' ar dhamhsaí traidisiúnta an oileáin: ''boleros'', ''jotas'', ''fandangos'' agus ''mateixes'', damhsaí i rithim thrípháirteach. Tháinig athbheochan mhór orthu ó na 1970idí agus tá grúpaí damhsa i mbeagnach gach baile anois. Tá an ''ximbomba'' (nó ''simbomba'') fós in úsáid: druma cuimilte a bhfuil craiceann sínte air agus a sheinntear trí mhaide a chuimilt suas síos, gléas atá ceangailte go dlúth le hamhráin gheimhridh Sant Antoni. Is í Maria del Mar Bonet, as Palma, an t-amhránaí Bailéarach is mó cáil sa lá atá inniu ann.
I measc na mbianna tréitheacha tá an ''sobrassada'' (ispín bog déanta as muiceoil agus paiprice), an ''botifarró'' (putóg dhubh), an ''ensaïmada'' (císte cuachta le blonag muice) agus an ''espinagada'' de chuid Sa Pobla, pióg le heascann agus glasraí. Tá muc dhubh dhúchasach Mhallorca, an ''porc negre'', á cothú ar an oileán ó ré na Rómhánach ar a laghad.<ref name="en" />
== Na ''dimonis'' agus cultúr na tine ==
[[Íomhá:Dimoni d'Artà.jpg|mion|''Dimoni'' in [[Artà]] le linn fhéile Sant Antoni|340x340px]]
Is é an ''dimoni'' — an deamhan — an figiúr is buanseasmhaí i mbéaloideas Mhallorca. Tagann sé chun cinn i bhféilte na tine ar fud na bliana, agus is í a bhrí bhunúsach an choimhlint idir an t-olc agus an mhaith: cuireann na deamhain cathú ar an naomh, damhsaíonn siad thart ar an tine, ach cloítear iad ar deireadh. Sna ceiliúrtha comhaimseartha, áfach, is minic gurb iad na deamhain féin príomhcharachtair an tsiamsa seachas na naimhde a chaithfear a ruaigeadh.<ref name="foc">{{Cite web |url=https://ca.wikipedia.org/wiki/Cultura_del_foc_a_Mallorca |title=Cultura del foc a Mallorca |website=Viquipèdia |language=ca |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref>
=== Féile Sant Antoni ===
[[Íomhá:Piromusical Sa Pobla (24363060641).jpg|mion|Taispeántas tine ealaíne le linn fhéile Sant Antoni i [[Sa Pobla]]|220x220px]]
Ceiliúrtar féile Sant Antoni Abat — éarlamh na n-ainmhithe — ar an 16 agus an 17 Eanáir, agus is í an fhéile is mó sa ''Part Forana'' í. Tá sí ar bun i [[Sa Pobla]] ó 1365 ar a laghad, agus baineann a fréamhacha le geilleagar tréadach na meánaoise, nuair a bhí muintir na háite ag brath ar na beithígh a bheannaigh an naomh. Dearbhaíodh gur féile de spéis turasóireachta í in 1966.<ref name="sapobla">{{Cite web |url=https://ca.wikipedia.org/wiki/Festes_de_Sant_Antoni_de_Sa_Pobla |title=Festes de Sant Antoni de Sa Pobla |website=Viquipèdia |language=ca |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref>
Oíche an 16 Eanáir — an ''revetla'' — lastar na ''foguerons'', tinte cnámh móra i lár na sráideanna agus na gcearnóg. Bailíonn na comharsana thart orthu chun feoil a róstadh ar an ngríosach, fíon a ól agus amhráin a chanadh. Bíonn na ''glosadors'' i mbun coimhlinte véarsaíochta, ag cumadh rannta ar an toirt agus ag freagairt a chéile os comhair an tslua, agus tionlacan an ''ximbomba'' leo. Tagann na buíonta deamhan amach as an halla baile nó as an séipéal agus damhsaíonn siad thart ar na tinte le tionlacan cnaguirlisí.<ref name="foc" /><ref name="global">{{Cite web |url=https://mallorcaglobalmag.es/en/sant-antoni-2026-mallorca/ |title=Sant Antoni in Mallorca: devils, bonfires and living tradition |website=Mallorca Global Mag |language=en |date=15 Eanáir 2026 |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref>
Maidin an 17 Eanáir bíonn na ''beneïdes'', beannú na n-ainmhithe: tugtar capaill, caoirigh, madraí, cait agus éin chuig doras na heaglaise agus siúltar mórshiúl trí na sráideanna. Tá a leagan féin den fhéile ag gach baile — na buíonta deamhan i Manacor agus in [[Artà]], flótaí maisithe i [[Muro]], agus i [[Pollença]] an ''Pi'', crann péine sleamhain a chuirtear ina sheasamh sa chearnóg agus a ndéanann daoine iarracht dreapadh air chun na duaiseanna ar a bharr a bhaint amach.<ref name="global" /><ref name="illesbalears">{{Cite web |url=https://www.illesbalears.travel/en/mallorca/sant-antoni-and-sant-sebastia |title=Sant Antoni and Sant Sebastià |website=Illes Balears Travel |language=en |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref>
Tá an fhéile tar éis taisteal thar lear leis an imirce: eagraíonn muintir Sa Pobla atá ina gcónaí i [[Barcelona]] na ''foguerons'' i gceantar Gràcia den chathair sin ar an Satharn deireanach d'Eanáir, le mórshiúl, ''correfoc'', tine chnámh mhór i gcearnóg na Virreina agus oíche de bhia rósta, damhsa agus ''gloses''. Cé gur traidisiún iasachta é i mBarcelona, tá sé glactha go hiomlán ag muintir na comharsanachta.<ref name="gracia">{{Cite web |url=https://ca.wikipedia.org/wiki/Foguerons_de_Sant_Antoni_de_la_Pobla_a_Gr%C3%A0cia |title=Foguerons de Sant Antoni de la Pobla a Gràcia |website=Viquipèdia |language=ca |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref>
[[Íomhá:Dimoni petit d'Artà a Completes.jpg|mion|Deamhan óg in Artà tráthnóna Oíche Sant Antoni|293x293px]]
=== An ''correfoc'' ===
Is éard atá sa ''correfoc'' — go litriúil "rith tine" — ná mórshiúl sráide ina mbíonn daoine gléasta mar dheamhain, mar aon le béisteanna tine ar nós dragan agus tarbh, agus iad ag iompar roicéad agus caortha tine agus ag rince i measc an tslua. Tá a fhréamhacha sa ''ball de diables'', damhsa deamhan a bhfuil taifead air ó aimsir na meánaoise, ach níor tháinig an fhoirm reatha chun cinn go dtí an 20ú haois.<ref name="correfoc">{{Cite web |url=https://ca.wikipedia.org/wiki/Correfoc |title=Correfoc |website=Viquipèdia |language=ca |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref>
Cé gur ó [[An Chatalóin|Chatalóin]] a tháinig an múnla, tá sé glactha go hiomlán i Mallorca. Deirtear gurbh iad na seónna a chuir an compántas Iguana Teatre ar siúl ó 1987 i leith — go háirithe an ''Nit de Foc'' i [[Porto Cristo]], áit ar cuireadh aisteoirí gléasta mar dheamhain, pirteicnic agus cnaguirlisí le chéile — an casadh cinniúnach a scaip an ''correfoc'' ar fud an oileáin. Ó na 1990idí i leith tá buíonta deamhan agus béisteanna tine bunaithe i Manacor, i Sa Pobla, in [[Esporles]], i Sóller, in [[Alaró]] agus i bPalma, agus in 2016 bunaíodh cónaidhm de chuid na mbuíonta sna hOileáin Bhailéaracha chun caighdeáin sábháilteachta a leagan síos agus chun malartú a spreagadh leis na grúpaí eile i dtíortha na Catalóinise.<ref name="foc" />
Bíonn ''correfocs'' ar siúl freisin i bPalma le linn fhéile Sant Sebastià i lár mhí Eanáir, agus eagraítear tionóil speisialta cosúil leis an ''Correllums'', ina dtagann buíonta éagsúla le chéile. Tá díospóireacht leanúnach ar siúl faoi rialáil na pirteicnice agus faoin tsábháilteacht.<ref name="foc" />
== Spórt ==
Tá cáil idirnáisiúnta ar an oileán mar gheall ar an [[Leadóg|leadóg]]. Is as [[Manacor]] é [[Rafael Nadal]], a bhuaigh 22 chraobh mhór agus a bhí ar bharr rangú an domhain, agus tá acadamh leadóige aige ina bhaile dúchais. Ba as Palma an t-imreoir Carlos Moyá, a bhí ina uimhir a haon ar domhan freisin agus a bhí ina thraenálaí ag Nadal ina dhiaidh sin. Ba as Palma chomh maith Joan Mir, a bhuaigh craobh dhomhanda MotoGP in 2020.<ref name="en" />
Is é RCD Mallorca príomhchlub [[Sacar|sacair]] an oileáin, agus imríonn sé i bPalma. Tá an t-oileán ar cheann de na cinn scríbe rothaíochta is mó tóir san Eoraip: tagann na mílte rothaí — idir ghairmithe agus lucht caitheamh aimsire — ann i rith an gheimhridh agus an earraigh chun na bealaí sléibhe sa Serra de Tramuntana a thaisteal.<ref name="en" />
== Naisc le hÉirinn ==
Cé gur mhinice Éire agus Mallorca á lua le chéile i gcomhthéacs na turasóireachta, tá roinnt nasc stairiúil eatarthu chomh maith.
=== Oileán Bhreandáin ar léarscáileanna Mhallorca ===
Baineann ceann de na naisc is sine leis an gcartagrafaíocht. Rinne Abraham Cresques agus a mhac Jafudà, Giúdaigh as Palma, an tAtlas Catalánach in 1375 do rí na hAragóine, agus tugtar léiriú ann ar na hOileáin Bhriotanacha agus ar oileáin fhinscéalacha an Atlantaigh. Ar an gcairt Chatalánach sin cuirtear oileán [[Naomh Breandán]] — an ''Terra Repromissionis'' a lorg an manach as Cluain Fearta de réir na ''Navigatio Sancti Brendani'' — beagán siar ó dheisceart na hÉireann.<ref name="brendan">{{Cite web |url=https://www.newadvent.org/cathen/02758c.htm |title=St. Brendan |website=The Catholic Encyclopedia |language=en |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref>
=== Muintir O'Neill agus O'Ryan ===
Shocraigh roinnt teaghlach Éireannach i Mallorca sa 18ú haois, mar chuid de scaipeadh na nGéanna Fiáine a chuaigh i seirbhís rí na Spáinne tar éis dhíshealbhú na gCaitliceach in Éirinn. Rinne an staraí Miquel Ferrer Flórez staidéar ar an dá theaghlach ba shuntasaí, na O'Ryan agus na O'Neill.<ref name="ferrer">Ferrer Flórez, Miquel. "Irlandesos a Mallorca (Els O'Ryan i els O'Neill)", ''Memòries de la Reial Acadèmia Mallorquina d'Estudis Genealògics, Heràldics i Històrics'', 9 (Palma, 1999), lgh 25–38.</ref>
Phós Juan O'Neill (1768–1809), mac le Felix O'Neill de bhrainse Chlann Aodha Buí, an Mhallorcach Vicenta Gual y Vives, agus chuir sé faoi ar an oileán. Bhain sé céim Chaptaein Ghinearálta amach in arm na Spáinne sula bhfuair sé bás agus é dhá scór bliain d'aois.<ref name="oneill">{{Cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/O%27Neill_dynasty |title=O'Neill dynasty |website=Vicipéid an Bhéarla |language=en |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref> Ba de shliocht an teaghlaigh sin an péintéir Joan O'Neill i Rossinyol (Palma, 1828–1907), a raibh cáil air as a chuid tírdhreach agus as a leabhar ''Tratado del Paisaje'', agus a toghadh ina bhall den Acadamh Ríoga Ealaíon i bPalma in 1858.<ref name="oneillpaint">{{Cite web |url=https://ca.wikipedia.org/wiki/Joan_O%27Neill_i_Rossinyol |title=Joan O'Neill i Rossinyol |website=Viquipèdia |language=ca |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref>
=== Robert Graves i nDeià ===
[[Íomhá:Vista parcial de Deià (3).jpg|mion|[[Deià]], an sráidbhaile inar chónaigh Robert Graves|220x220px]]
Is é an nasc liteartha is láidre ná an file agus an t-úrscéalaí [[Robert Graves]] (1895–1985), a chuir faoi i sráidbhaile [[Deià]] sa Serra de Tramuntana in 1929 agus a mhair ann, ach amháin le linn Chogadh Cathartha na Spáinne agus an Dara Cogadh Domhanda, go dtí a bhás. Tá sé curtha i reilig an tsráidbhaile.
Ba é a athair Alfred Perceval Graves (1846–1931), file Angla-Éireannach a rugadh i mBaile Átha Cliath agus a raibh baint aige leis an Athbheochan Cheilteach; ba é a scríobh na focail don amhrán "Father O'Flynn". Ba é seanathair Robert Graves an tEaspag Charles Graves, Easpag Luimnigh, Ard Fhearta agus Achadh Deo, matamaiticeoir agus scoláire a bhí ar dhuine de na chéad scoláirí a rinne taighde ar an [[ogham]]. Bhí Robert Graves féin ina léitheoir díograiseach ar mhiotaseolaíocht na hÉireann, agus baineann a shaothar conspóideach ''The White Goddess'' (1948) go mór le haibítir chrainn an oghaim agus le foinsí Gaeilge agus Breatnaise.<ref name="graves">{{Cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Robert_Graves |title=Robert Graves |website=Vicipéid an Bhéarla |language=en |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref>
[[Íomhá:Lápida Robert Graves.jpg|mion|Uaigh Robert Graves i nDeià|220x220px]]
=== Naisc chomhaimseartha ===
Sa lá atá inniu ann is í an turasóireacht an nasc is coitianta. Tá eitiltí díreacha idir Baile Átha Cliath agus Palma ag [[Aer Lingus]] agus ag [[Ryanair]] araon, agus tógann an turas thart ar thrí huaire an chloig.<ref name="aerlingus">{{Cite web |url=https://www.aerlingus.com/en-ie/flights-from-dublin-to-mallorca |title=Direct Flights from Dublin to Palma de Mallorca |website=Aer Lingus |language=en |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref> Tá Éire ar cheann de na deich margadh turasóireachta is mó do na hOileáin Bhailéaracha.<ref name="en" /> Chomh maith leis sin, is ceann scríbe coitianta é an t-oileán do rothaithe gairmiúla, Éireannaigh ina measc, a thagann ann i rith an gheimhridh chun traenáil ar bhóithre sléibhe na Serra de Tramuntana.<ref name="en" />
== Féach freisin ==
* [[Róthurasóireacht]]
* [[Na hOileáin Bhailéaracha]]
* [[Palma de Mallorca]]
* [[An Chatalóinis]]
* [[Mionarca|Menorca]]
* [[Ramon Llull]]
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
== Naisc sheachtracha ==
* [https://www.conselldemallorca.cat/ Consell de Mallorca]
* [https://www.illesbalears.travel/ Illes Balears Travel]
* [https://www.fdbib.com/ Cónaidhm na nDeamhan, na nDiabhal agus na mBéisteanna Tine sna hOileáin Bhailéaracha]
[[Catagóir:Na hOileáin Bhailéaracha]]
[[Catagóir:Oileáin na Spáinne]]
[[Catagóir:Turasóireacht sa Spáinn]]
p4ybh4igt4knrnit787cx7vimvxqwlf
1325322
1325318
2026-08-16T23:37:46Z
TGcoa
21229
1325322
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Is é '''Mallorca''' an t-oileán is mó de [[Na hOileáin Bhailéaracha|na hOileáin Bhailéaracha]] agus an t-oileán is mó sa [[An Spáinn|Spáinn]]. Tá sé suite sa [[An Mheánmhuir|Mheánmhuir]] thiar, tuairim is 200 km ó chósta thoir na Leithinse Ibéirí, agus is é an seachtú hoileán is mó sa Mheánmhuir é. Clúdaíonn sé 3,640 km² agus bhí thart ar 940,000 duine ina gcónaí ann in 2023 (ii bhfad níos mó sa samhradh).<ref name="en">{{Cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Mallorca |title=Mallorca |website=Vicipéid an Bhéarla |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref> Is é [[Palma de Mallorca|Palma]] príomhchathair an oileáin agus príomhchathair chomhphobal féinrialaitheach na nOileán Bailéarach. Is í an ''La Balanguera'' amhrán oifigiúil an oileáin.
Tá dhá theanga oifigiúla ann, an [[An Chatalóinis|Chatalóinis]] - an teanga dhúchais - agus an [[An Spáinnis|Spáinnis]].<ref name="estatut">{{Cite web |url=http://web.parlamentib.es/RecursosWeb/DOCS/EstatutAutonomiaIB.pdf |title=Estatut d'autonomia de les Illes Balears |language=ca |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref> Cé go bhfuil clú idirnáisiúnta ar Mhallorca mar cheann scríbe [[turasóireacht]]a — go háirithe i measc Gearmánach, Sasanach, Éireannach agus Ollannach — tá cultúr dúchasach an-bheo faoin tuath fós, agus is iad féilte na tine, na ''dimonis'' (na deamhain) ina measc, an taobh is suntasaí de.
[[Íomhá:0.5. Mar Mediterrània - Serra de Tramuntana. Torrent de Pareis. (Escorca, Mallorca).jpg|mion|An Torrent de Pareis i [[Serra de Tramuntana]]|clé|220x220px]]
[[Íomhá:Talaiot.jpg|mion|clé|''Talaiot'' réamhstairiúil|220x220px]]
== Ainm ==
Tagann ainm an oileáin ón [[An Laidin|Laidin]] chlasaiceach ''insula maior'', "oileán mór". Sa mheán-Laidin rinneadh ''Maiorca'' de, is é sin "an ceann is mó" i gcodarsnacht le [[Mionarca|Menorca]], "an ceann is lú". D'athraigh scríobhaithe Catalánacha an fhoirm ''Maiorca'' go ''Mallorca'' níos déanaí, agus is í an fhoirm sin an ceann caighdeánach ó shin.<ref name="en" />
== Tíreolaíocht ==
Tá trí phríomhréigiún fhisiciúla ar an oileán. Síneann sléibhte na [[Serra de Tramuntana]] feadh an chósta thiar thuaidh ar feadh breis is 90 km; is ann atá [[Puig Major]], an sliabh is airde ar an oileán, 1,436 m ar airde. Cuireadh tírdhreach cultúrtha na Serra de Tramuntana ar liosta [[Suíomh Oidhreachta Domhanda|Oidhreachta Domhanda]] [[UNESCO]] sa bhliain 2011, mar gheall ar na céadta bliain de shaothrú talún ar léibhinn chloch thirim, ar na córais uisce a tógadh chun na sruthanna sléibhe a threorú, agus ar na crainn ológ agus ar na crainn charóibe a fhásann orthu.
Tá machaire méith an ''Pla de Mallorca'' i lár an oileáin, áit a bhfuil na bailte talmhaíochta traidisiúnta cosúil le [[Sineu]] agus [[Petra]], agus tá sléibhte ísle na Serres de Llevant ar an taobh thoir, áit a bhfuil córais mhóra pluaiseanna aolchloiche, ina measc [[Coves del Drac]] i [[Manacor]]. Tá aeráid Mheánmhuirí ann: samhraí teo tirim agus geimhrí boga báistiúla.
Tá dhá oileán bheaga in aice láimhe, Cabrera soir ó dheas ó Phalma agus Sa Dragonera siar uaidh, agus tá stádas cosanta ag an dá cheann.
I measc na speiceas is suntasaí ar an oileán tá an ''ferreret'' (''Alytes muletensis''), amfaibiach beag nach bhfaightear in aon áit eile ar domhan ach i ngleannta cúnga na Serra de Tramuntana.
Tá 53 bardas ar an oileán, agus roinntear ar shé cheantar iad (''comarques''): Palma, an Serra de Tramuntana, an Raiguer, an Pla de Mallorca, an Migjorn agus an Llevant.<ref name="en" />
== Stair ==
=== Ón réamhstair go dtí an Róimh ===
Shocraigh daoine ar na hOileáin Bhailéaracha den chéad uair sa tríú mílaois RC, agus is cosúil gurbh é teacht an duine ba chúis le díothú na dtrí speiceas mamaigh a bhí dúchasach don oileán roimhe sin. Thóg na daoine sin, agus a sliocht, na túir chloiche ar a dtugtar ''talaiots'', a thugann a n-ainm do chultúr na dTalaiot. Tá na suíomhanna is fearr le feiceáil ag [[Capocorb Vell]] i [[Llucmajor]] agus ag [[Ses Païsses]] in [[Artà]].
Tháinig na [[Féinícigh]] timpeall an ochtú haois RC agus thit an t-oileán faoi smacht [[An Chartaig|na Cartaige]] ina dhiaidh sin. Ghabh na Rómhánaigh é in 123 RC faoi cheannas Quintus Caecilius Metellus Balearicus. Bunaíodh Pollentia ([[Alcúdia]]) agus Palmaria (Palma), agus bhí cáil ar shaighdiúirí an oileáin sna léigiúin Rómhánacha as a scil leis an gcrann tabhaill. Ba iad na hológa, an fíonsaothrú agus an salann bunchlocha an gheilleagair.<ref name="en" />[[Íomhá:Arab baths in palma de mallorca.jpg|mion|Na Folcadáin Arabacha i bPalma|clé|295x295px]]
[[Íomhá:Castillo de Bellver.jpg|mion|clé|Caisleán Bellver, caisleán ciorclach ón 14ú haois os cionn Bhá Phalma|220x220px]]
=== Ré na Moslamach ===
In 902 ghabh Issam al-Khawlani na hOileáin Bhailéaracha agus cuireadh faoi riail Mhoslamach Córdoba iad. Athdhearadh Palma agus tugadh Medina Mayurqa uirthi. Cuireadh feabhas mór ar an talmhaíocht le córais uisciúcháin agus le speicis nua plandaí, agus maireann ainmneacha Arabacha ar an talamh — ''Alfàbia'', ''Binissalem'', ''Sóller'' — go dtí an lá inniu.
Nuair a thit stát Córdoba as a chéile in 1015 tháinig an t-oileán faoi smacht Dénia, agus ansin ba stát beag neamhspleách é, sular ghabh ríshleachta Beirbeireacha ón Afraic Thuaidh é.<ref name="en" />
=== An concas Catalánach agus Ríocht Mhallorca ===
Sheol Séamus I, rí na hAragóine, ionradh a tháinig i dtír ag [[Santa Ponça]] ar an 8–9 Meán Fómhair 1229 le 15,000 fear. Thit Medina Mayurqa ar an 31 Nollaig 1229 agus cuireadh an t-oileán le [[Coróin na hAragóine]] faoin ainm ''Regnum Maioricae''. Ba é an concas sin a thug an Chatalóinis chuig an oileán, agus tá sí á labhairt ann ó shin i leith.<ref name="en" />
Idir 1276 agus 1343 bhí [[Ríocht Mhallarca|Ríocht Mhallorca]] ann mar stát ar leith faoi bhrainse de Theach Bharcelona, agus bhí Roussillon agus Montpellier faoina réim chomh maith. Is le linn na tréimhse sin a tógadh [[Caisleán Bellver]] agus a cuireadh tús le hArdeaglais Santa María. Chuir Peadar IV na hAragóine deireadh leis an ríocht neamhspleách in 1343.
=== Na Giúdaigh agus na ''xuetes'' ===
Bhí pobal Giúdach láidir i bPalma sna meánaoiseanna, ina gcónaí sa ''Call'' — ceathrú na nGiúdach — agus bhí baint acu leis an trádáil, leis an leigheas agus leis an gcartagrafaíocht. Rinneadh slad ar an ''Call'' in 1391 agus ghéill roinnt mhaith den phobal don bhaisteadh ina dhiaidh, an cartagrafaí Jafudà Cresques ina measc. In 1435 cuireadh iallach ar na Giúdaigh a bhí fágtha iompú ina gCríostaithe, agus cuireadh deireadh go foirmiúil leis an nGiúdachas ar an oileán.<ref name="xuetes">{{Cite web |url=https://www.enciclopedia.cat/gran-enciclopedia-catalana/xueta |title=Xueta |website=Gran Enciclopèdia Catalana |language=ca |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref>
Lean cuid de na hiompaithigh — na ''criptojueus'' — ag cleachtadh a gcreidimh faoi rún, agus tugadh [[An tIonchoisne|Ionchoisne]] na Spáinne isteach go Mallorca in 1488 chun iad a lorg. Sna searmanais bhreithiúnais (''autos de fe'') a reáchtáladh in 1679 tugadh 218 duine os comhair na cúirte gan aon bhreith bháis; in 1691, áfach, daoradh 88 duine — dódh triúr acu ina mbeatha, an raibí Rafel Valls agus an deirfiúr agus an deartháir Caterina agus Rafel Tarongí ina measc.<ref name="xuetes" /><ref name="vilaweb">{{Cite web |url=https://www.vilaweb.cat/noticia/3420746/20090126/noticia.html |title=Els xuetes mallorquins: lluita contra l'oblit |website=VilaWeb |language=ca |date=26 Eanáir 2009 |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref>
Ó na himeachtaí sin a d'eascair na ''xuetes'': sliocht na n-iompaitheach, aitheanta ar chúig shloinne dhéag (Aguiló, Bonnín, Cortès, Fortesa, Fuster, Martí, Miró, Picó, Pinya, Pomar, Segura, Tarongí, Valentí, Valleriola agus Valls). Cé gur fhoilsigh Cárlos III cairteacha ríoga ina bhfabhar idir 1782 agus 1789, mhair an leithcheal sóisialta ina n-aghaidh — pósadh, gairmeacha agus áit chónaithe san áireamh — go dtí lár an 20ú haois. In 2023 ghlac Parlaimint na nOileán Bailéarach rún ag admháil an leatroim sin agus ag moladh oidhreacht Ghiúdach an oileáin a chur chun cinn.<ref name="xuetes" /><ref name="pico">{{Cite web |url=https://llinatgepico.com/els-xuetes/ |title=Els xuetes |website=Llinatge Picó |language=ca |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref>
=== Ón 16ú haois go dtí an lá inniu ===
Rinne longa creiche na mBarbarach ionsaí ar an oileán go minic sa 16ú agus sa 17ú haois, rud a d'fhág líonra túr faire agus séipéal daingnithe feadh an chósta. Ghéill an t-oileán do chabhlach na mBourbon ar an 2 Iúil 1715, an eachtra dheireanach de Chogadh Chomharbas na Spáinne. Le Foraitheanta Nueva Planta 1716 cuireadh deireadh le hinstitiúidí dúchasacha na ríochta agus rinneadh cúige Spáinneach den oileán, céim a laghdaigh go mór stádas oifigiúil na Catalóinise.<ref name="en" />
Ag tús [[Cogadh Cathartha na Spáinne|Chogadh Cathartha na Spáinne]] bhí Mallorca i seilbh na Náisiúnaithe. Rinne fórsaí Poblachtacha tuirlingt mhuirí ar an 16 Lúnasa 1936 agus bhrúigh siad 12 km isteach sa tír, ach mar gheall ar chumhacht aeir na nIodálach Faisisteach, b'éigean dóibh an t-oileán a thréigean faoin 12 Meán Fómhair. Tugtar Cath Mhallorca ar na himeachtaí sin.<ref name="en" />
Ó na 1950idí i leith d'athraigh an turasóireacht ollmhór aghaidh an oileáin ó bhonn. Bhí beagnach trí mhilliún cuairteoir sa bhliain ann sna 1970idí; faoi 2017 bhí deich milliún ann. Chuir an fás sin brú ollmhór ar phraghsanna tithíochta, ar sholáthar uisce agus ar an teanga féin agus spreag an [[róthurasóireacht]] agóidí ollmhór i measc mhuintir na háite sna 2020idí.<ref name="en" />[[Íomhá:Cala Llombards 04.jpg|mion|Cala Llombards ar an gcósta thoir theas|220x220px]][[Íomhá:Diccionari català valencià balear.jpg|mion|An ''Diccionari català-valencià-balear'', foclóir a thosaigh Antoni Maria Alcover ó Mhanacor|220x220px]]
== Daonra, geilleagar agus iompar ==
Tá thart ar leath de dhaonra an oileáin ina gcónaí i bPalma féin agus an leath eile sa ''[[Part Forana]]'', is é sin na bailte agus na sráidbhailte lasmuigh den phríomhchathair.<ref name="forana">{{Cite web |url=https://ca.wikipedia.org/wiki/Part_Forana |title=Part Forana |website=Viquipèdia |language=ca |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref> Is í an turasóireacht príomhfhoinse ioncaim an oileáin, agus is í an Ghearmáin, an Ríocht Aontaithe agus an Spáinn féin na margaí is mó. Tá Éire go seasta i measc na ndeich margadh is mó: tháinig níos mó ná céad míle turasóir Éireannach chuig na hOileáin Bhailéaracha in 2015.<ref name="en" />
Tá tábhacht áirithe fós ag an talmhaíocht — almóinní, ológa, fíonta agus glasraí — agus tá tionscal na bpéarlaí saorga i Manacor ar cheann de na tionscail thraidisiúnta is mó cáil. Láimhseáil [[Aerfort Palma de Mallorca]] 33.3 milliún paisinéir in 2024, rud a fhágann gurb é an tríú haerfort is gnóthaí sa Spáinn é.<ref name="en" /> Tá iarnród ó thús an 20ú haois idir Palma agus [[Sóller]] a ritheann trí thollán faoin Serra de Tramuntana, agus is mór an díol spéise do thurasóirí é ann féin (agus gnáth-iarnród idir Palma agus Inca; tá meitreo ann freisin i bPalma).
== Teanga ==
Is í an Chatalóinis teanga dhúchais Mhallorca, agus tugtar ''mallorquí''n ar an gcanúint áitiúil, ceann de chanúintí Bailéaracha na teanga. Tá difríochtaí beaga idir chaint na mbailte éagsúla. Tá stádas oifigiúil aici in éineacht leis an Spáinnis faoi Reacht Fhéinrialtais na nOileán Bailéarach, agus tá an t-oideachas dátheangach.<ref name="estatut" /><ref name="en" />
De réir suirbhé de chuid an ''Instituto Nacional de Estadística'' a foilsíodh in 2021, deir 78% de dhaonra na nOileán Bailéarach go bhfuil siad in ann Catalóinis a labhairt (72% in 1998), ach ní deir ach 60% go labhraíonn siad go maith í, agus deir 18% go labhraíonn siad le deacracht í.<ref name="dbalears">{{Cite web |url=https://www.dbalears.cat/balears/llengua/2026/07/09/420935/poblacio-les-illes-afirma-sap-parlar-catala.html |title=El 77,9% de la població de les Illes afirma que sap parlar en català |website=dBalears |language=ca |date=9 Iúil 2026 |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref>
Tá bearna mhór idir an t-eolas agus an t-úsáid, áfach, agus tá an difríocht idir an chathair agus an tuath an-soiléir. De réir taighde a rinne an sochtheangeolaí Joan Melià, is sa ''Part Forana'' agus i [[Mionarca|Menorca]] is treise atá an Chatalóinis mar ghnáththeanga phobail: labhraíonn 46% de mhuintir na Part Forana Catalóinis de rogha, i gcomparáid le 42% a roghnaíonn an Spáinnis. Is i bPalma agus in Eivissa is laige atá sí. Tá an Chatalóinis ag 99% de na daoine a rugadh ar na hOileáin féin, ach níl sí ach ag 66% de na daoine a rugadh in áiteanna eile sa Spáinn.<ref name="melia">{{Cite web |url=https://arabalears.cat/balears/Radiografia-del-catala-Illes_0_1450055199.html |title=Radiografia del català a les Illes |website=Ara Balears |language=ca |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref>
Is é sin le rá go bhfuil an teanga níos láidre faoin tuath agus í ag cúlú i bPalma agus sna hionaid saoire cois cósta, áit a gcloistear an Béarla agus an Ghearmáinis go forleathan chomh maith. Ar an taobh eile den scéal, tá líonra bríomhar de nuachtáin áitiúla, de raidió pobail agus d'imeachtaí cultúrtha sa Part Forana a fheidhmíonn go hiomlán trí Chatalóinis, agus tá na féilte traidisiúnta — go háirithe féilte an gheimhridh — ar cheann de na hionaid is tábhachtaí ina n-úsáidtear an teanga go poiblí.[[Íomhá:Palma – Ramon Llull 02.jpg|mion|Dealbh de [[Ramon Llull]] i bPalma|293x293px]]
[[Íomhá:Sa Foradada (Na Foradada).jpg|mion|Sa Foradada, ar eastát an Ard-Diúic Lluís Salvador|220x220px]][[Íomhá:Ball de bot(1).jpg|mion|''Ball de bot'', damhsa traidisiúnta Mhallorca|220x220px]]
[[Íomhá:Pa amb sobrassada i mel.jpg|mion|Arán le ''sobrassada'' agus mil|220x220px]]
== Cultúr ==
=== Litríocht agus ealaín ===
Rugadh [[Ramon Llull]] (c. 1232–1316) i bPalma: fealsamh, diagaire agus misinéir a scríobh saothair fhealsúnacha sa Chatalóinis den chéad uair riamh, agus a mheastar ina athair ar phrós liteartha na teanga sin. Ba as [[Pollença]] an file Miquel Costa i Llobera (1854–1922), údar an dáin cháiliúil "El pi de Formentor", agus ba as Manacor an sagart agus an teangeolaí Antoni Maria Alcover (1862–1932), a chuir tús leis an ''Diccionari català-valencià-balear'', an foclóir is cuimsithí dá bhfuil ann don Chatalóinis. Ba as Palma an file Bartomeu Rosselló-Pòrcel agus an t-úrscéalaí Baltasar Porcel.
I measc na gcuairteoirí a bhfuil a n-ainmneacha fite fuaite le stair chultúrtha an oileáin tá an cumadóir [[Frédéric Chopin]] agus an scríbhneoir [[George Sand]], a chaith geimhreadh 1838–39 i mainistir Chartúsach [[Valldemossa]] — tréimhse a chuir Sand síos uirthi ina leabhar ''Un hiver à Majorque'' — agus an tArd-Diúc Lluís Salvador na hOstaire, a cheannaigh eastáit mhóra ar an gcósta thiar thuaidh agus a scríobh sraith mhór imleabhar faoi na hoileáin. Bhí stiúideo ag an bpéintéir [[Joan Miró]] i bPalma ar feadh na mblianta deireanacha dá shaol, agus tá an ''Fundació Miró Mallorca'' ann inniu.<ref name="en" />
Bhí scoil chartagrafaíochta Mhallorca ar cheann de na scoileanna is tábhachtaí san Eoraip mheánaoiseach. D'oibrigh cartagrafaithe, cosmagrafaithe agus déantóirí uirlisí loingseoireachta ar an oileán sa 13ú, sa 14ú agus sa 15ú haois, agus is iad a d'fhorbair an chairt ''portolan'' chaighdeánach a bhí riachtanach do na turais fhionnachtana ina dhiaidh sin.<ref name="en" />
=== Ceol, damhsa agus bia ===
Tugtar ''ball de bot'' ar dhamhsaí traidisiúnta an oileáin: ''boleros'', ''jotas'', ''fandangos'' agus ''mateixes'', damhsaí i rithim thrípháirteach. Tháinig athbheochan mhór orthu ó na 1970idí agus tá grúpaí damhsa i mbeagnach gach baile anois. Tá an ''ximbomba'' (nó ''simbomba'') fós in úsáid: druma cuimilte a bhfuil craiceann sínte air agus a sheinntear trí mhaide a chuimilt suas síos, gléas atá ceangailte go dlúth le hamhráin gheimhridh Sant Antoni. Is í Maria del Mar Bonet, as Palma, an t-amhránaí Bailéarach is mó cáil sa lá atá inniu ann.
I measc na mbianna tréitheacha tá an ''sobrassada'' (ispín bog déanta as muiceoil agus paiprice), an ''botifarró'' (putóg dhubh), an ''ensaïmada'' (císte cuachta le blonag muice) agus an ''espinagada'' de chuid Sa Pobla, pióg le heascann agus glasraí. Tá muc dhubh dhúchasach Mhallorca, an ''porc negre'', á cothú ar an oileán ó ré na Rómhánach ar a laghad.<ref name="en" />
== Na ''dimonis'' agus cultúr na tine ==
[[Íomhá:Dimoni d'Artà.jpg|mion|''Dimoni'' in [[Artà]] le linn fhéile Sant Antoni|340x340px]]
Is é an ''dimoni'' — an deamhan — an figiúr is buanseasmhaí i mbéaloideas Mhallorca. Tagann sé chun cinn i bhféilte na tine ar fud na bliana, agus is í a bhrí bhunúsach an choimhlint idir an t-olc agus an mhaith: cuireann na deamhain cathú ar an naomh, damhsaíonn siad thart ar an tine, ach cloítear iad ar deireadh. Sna ceiliúrtha comhaimseartha, áfach, is minic gurb iad na deamhain féin príomhcharachtair an tsiamsa seachas na naimhde a chaithfear a ruaigeadh.<ref name="foc">{{Cite web |url=https://ca.wikipedia.org/wiki/Cultura_del_foc_a_Mallorca |title=Cultura del foc a Mallorca |website=Viquipèdia |language=ca |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref>
=== Féile Sant Antoni ===
[[Íomhá:Piromusical Sa Pobla (24363060641).jpg|mion|Taispeántas tine ealaíne le linn fhéile Sant Antoni i [[Sa Pobla]]|220x220px]]
Ceiliúrtar féile Sant Antoni Abat — éarlamh na n-ainmhithe — ar an 16 agus an 17 Eanáir, agus is í an fhéile is mó sa ''Part Forana'' í. Tá sí ar bun i [[Sa Pobla]] ó 1365 ar a laghad, agus baineann a fréamhacha le geilleagar tréadach na meánaoise, nuair a bhí muintir na háite ag brath ar na beithígh a bheannaigh an naomh. Dearbhaíodh gur féile de spéis turasóireachta í in 1966.<ref name="sapobla">{{Cite web |url=https://ca.wikipedia.org/wiki/Festes_de_Sant_Antoni_de_Sa_Pobla |title=Festes de Sant Antoni de Sa Pobla |website=Viquipèdia |language=ca |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref>
Oíche an 16 Eanáir — an ''revetla'' — lastar na ''foguerons'', tinte cnámh móra i lár na sráideanna agus na gcearnóg. Bailíonn na comharsana thart orthu chun feoil a róstadh ar an ngríosach, fíon a ól agus amhráin a chanadh. Bíonn na ''glosadors'' i mbun coimhlinte véarsaíochta, ag cumadh rannta ar an toirt agus ag freagairt a chéile os comhair an tslua, agus tionlacan an ''ximbomba'' leo. Tagann na buíonta deamhan amach as an halla baile nó as an séipéal agus damhsaíonn siad thart ar na tinte le tionlacan cnaguirlisí.<ref name="foc" /><ref name="global">{{Cite web |url=https://mallorcaglobalmag.es/en/sant-antoni-2026-mallorca/ |title=Sant Antoni in Mallorca: devils, bonfires and living tradition |website=Mallorca Global Mag |language=en |date=15 Eanáir 2026 |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref>
Maidin an 17 Eanáir bíonn na ''beneïdes'', beannú na n-ainmhithe: tugtar capaill, caoirigh, madraí, cait agus éin chuig doras na heaglaise agus siúltar mórshiúl trí na sráideanna. Tá a leagan féin den fhéile ag gach baile — na buíonta deamhan i Manacor agus in [[Artà]], flótaí maisithe i [[Muro]], agus i [[Pollença]] an ''Pi'', crann péine sleamhain a chuirtear ina sheasamh sa chearnóg agus a ndéanann daoine iarracht dreapadh air chun na duaiseanna ar a bharr a bhaint amach.<ref name="global" /><ref name="illesbalears">{{Cite web |url=https://www.illesbalears.travel/en/mallorca/sant-antoni-and-sant-sebastia |title=Sant Antoni and Sant Sebastià |website=Illes Balears Travel |language=en |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref>
Tá an fhéile tar éis taisteal thar lear leis an imirce: eagraíonn muintir Sa Pobla atá ina gcónaí i [[Barcelona]] na ''foguerons'' i gceantar Gràcia den chathair sin ar an Satharn deireanach d'Eanáir, le mórshiúl, ''correfoc'', tine chnámh mhór i gcearnóg na Virreina agus oíche de bhia rósta, damhsa agus ''gloses''. Cé gur traidisiún iasachta é i mBarcelona, tá sé glactha go hiomlán ag muintir na comharsanachta.<ref name="gracia">{{Cite web |url=https://ca.wikipedia.org/wiki/Foguerons_de_Sant_Antoni_de_la_Pobla_a_Gr%C3%A0cia |title=Foguerons de Sant Antoni de la Pobla a Gràcia |website=Viquipèdia |language=ca |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref>
[[Íomhá:Dimoni petit d'Artà a Completes.jpg|mion|Deamhan óg in Artà tráthnóna Oíche Sant Antoni|293x293px]]
=== An ''correfoc'' ===
Is éard atá sa ''correfoc'' — go litriúil "rith tine" — ná mórshiúl sráide ina mbíonn daoine gléasta mar dheamhain, mar aon le béisteanna tine ar nós dragan agus tarbh, agus iad ag iompar roicéad agus caortha tine agus ag rince i measc an tslua. Tá a fhréamhacha sa ''ball de diables'', damhsa deamhan a bhfuil taifead air ó aimsir na meánaoise, ach níor tháinig an fhoirm reatha chun cinn go dtí an 20ú haois.<ref name="correfoc">{{Cite web |url=https://ca.wikipedia.org/wiki/Correfoc |title=Correfoc |website=Viquipèdia |language=ca |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref>
Cé gur ó [[An Chatalóin|Chatalóin]] a tháinig an múnla, tá sé glactha go hiomlán i Mallorca. Deirtear gurbh iad na seónna a chuir an compántas Iguana Teatre ar siúl ó 1987 i leith — go háirithe an ''Nit de Foc'' i [[Porto Cristo]], áit ar cuireadh aisteoirí gléasta mar dheamhain, pirteicnic agus cnaguirlisí le chéile — an casadh cinniúnach a scaip an ''correfoc'' ar fud an oileáin. Ó na 1990idí i leith tá buíonta deamhan agus béisteanna tine bunaithe i Manacor, i Sa Pobla, in [[Esporles]], i Sóller, in [[Alaró]] agus i bPalma, agus in 2016 bunaíodh cónaidhm de chuid na mbuíonta sna hOileáin Bhailéaracha chun caighdeáin sábháilteachta a leagan síos agus chun malartú a spreagadh leis na grúpaí eile i dtíortha na Catalóinise.<ref name="foc" />
Bíonn ''correfocs'' ar siúl freisin i bPalma le linn fhéile Sant Sebastià i lár mhí Eanáir, agus eagraítear tionóil speisialta cosúil leis an ''Correllums'', ina dtagann buíonta éagsúla le chéile. Tá díospóireacht leanúnach ar siúl faoi rialáil na pirteicnice agus faoin tsábháilteacht.<ref name="foc" />
== Spórt ==
Tá cáil idirnáisiúnta ar an oileán mar gheall ar an [[Leadóg|leadóg]]. Is as [[Manacor]] é [[Rafael Nadal]], a bhuaigh 22 chraobh mhór agus a bhí ar bharr rangú an domhain, agus tá acadamh leadóige aige ina bhaile dúchais. Ba as Palma an t-imreoir Carlos Moyá, a bhí ina uimhir a haon ar domhan freisin agus a bhí ina thraenálaí ag Nadal ina dhiaidh sin. Ba as Palma chomh maith Joan Mir, a bhuaigh craobh dhomhanda MotoGP in 2020.<ref name="en" />
Is é RCD Mallorca príomhchlub [[Sacar|sacair]] an oileáin, agus imríonn sé i bPalma. Tá an t-oileán ar cheann de na cinn scríbe rothaíochta is mó tóir san Eoraip: tagann na mílte rothaí — idir ghairmithe agus lucht caitheamh aimsire — ann i rith an gheimhridh agus an earraigh chun na bealaí sléibhe sa Serra de Tramuntana a thaisteal.<ref name="en" />
== Naisc le hÉirinn ==
Cé gur mhinice Éire agus Mallorca á lua le chéile i gcomhthéacs na turasóireachta, tá roinnt nasc stairiúil eatarthu chomh maith.
=== Oileán Bhreandáin ar léarscáileanna Mhallorca ===
Baineann ceann de na naisc is sine leis an gcartagrafaíocht. Rinne Abraham Cresques agus a mhac Jafudà, Giúdaigh as Palma, an tAtlas Catalánach in 1375 do rí na hAragóine, agus tugtar léiriú ann ar na hOileáin Bhriotanacha agus ar oileáin fhinscéalacha an Atlantaigh. Ar an gcairt Chatalánach sin cuirtear oileán [[Naomh Breandán]] — an ''Terra Repromissionis'' a lorg an manach as Cluain Fearta de réir na ''Navigatio Sancti Brendani'' — beagán siar ó dheisceart na hÉireann.<ref name="brendan">{{Cite web |url=https://www.newadvent.org/cathen/02758c.htm |title=St. Brendan |website=The Catholic Encyclopedia |language=en |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref>
=== Muintir O'Neill agus O'Ryan ===
Shocraigh roinnt teaghlach Éireannach i Mallorca sa 18ú haois, mar chuid de scaipeadh na nGéanna Fiáine a chuaigh i seirbhís rí na Spáinne tar éis dhíshealbhú na gCaitliceach in Éirinn. Rinne an staraí Miquel Ferrer Flórez staidéar ar an dá theaghlach ba shuntasaí, na O'Ryan agus na O'Neill.<ref name="ferrer">Ferrer Flórez, Miquel. "Irlandesos a Mallorca (Els O'Ryan i els O'Neill)", ''Memòries de la Reial Acadèmia Mallorquina d'Estudis Genealògics, Heràldics i Històrics'', 9 (Palma, 1999), lgh 25–38.</ref>
Phós Juan O'Neill (1768–1809), mac le Felix O'Neill de bhrainse Chlann Aodha Buí, an Mhallorcach Vicenta Gual y Vives, agus chuir sé faoi ar an oileán. Bhain sé céim Chaptaein Ghinearálta amach in arm na Spáinne sula bhfuair sé bás agus é dhá scór bliain d'aois.<ref name="oneill">{{Cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/O%27Neill_dynasty |title=O'Neill dynasty |website=Vicipéid an Bhéarla |language=en |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref> Ba de shliocht an teaghlaigh sin an péintéir Joan O'Neill i Rossinyol (Palma, 1828–1907), a raibh cáil air as a chuid tírdhreach agus as a leabhar ''Tratado del Paisaje'', agus a toghadh ina bhall den Acadamh Ríoga Ealaíon i bPalma in 1858.<ref name="oneillpaint">{{Cite web |url=https://ca.wikipedia.org/wiki/Joan_O%27Neill_i_Rossinyol |title=Joan O'Neill i Rossinyol |website=Viquipèdia |language=ca |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref>
=== Robert Graves i nDeià ===
[[Íomhá:Vista parcial de Deià (3).jpg|mion|[[Deià]], an sráidbhaile inar chónaigh Robert Graves|220x220px]]
Is é an nasc liteartha is láidre ná an file agus an t-úrscéalaí [[Robert Graves]] (1895–1985), a chuir faoi i sráidbhaile [[Deià]] sa Serra de Tramuntana in 1929 agus a mhair ann, ach amháin le linn Chogadh Cathartha na Spáinne agus an Dara Cogadh Domhanda, go dtí a bhás. Tá sé curtha i reilig an tsráidbhaile.
Ba é a athair Alfred Perceval Graves (1846–1931), file Angla-Éireannach a rugadh i mBaile Átha Cliath agus a raibh baint aige leis an Athbheochan Cheilteach; ba é a scríobh na focail don amhrán "Father O'Flynn". Ba é seanathair Robert Graves an tEaspag Charles Graves, Easpag Luimnigh, Ard Fhearta agus Achadh Deo, matamaiticeoir agus scoláire a bhí ar dhuine de na chéad scoláirí a rinne taighde ar an [[ogham]]. Bhí Robert Graves féin ina léitheoir díograiseach ar mhiotaseolaíocht na hÉireann, agus baineann a shaothar conspóideach ''The White Goddess'' (1948) go mór le haibítir chrainn an oghaim agus le foinsí Gaeilge agus Breatnaise.<ref name="graves">{{Cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Robert_Graves |title=Robert Graves |website=Vicipéid an Bhéarla |language=en |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref>
[[Íomhá:Lápida Robert Graves.jpg|mion|Uaigh Robert Graves i nDeià|220x220px]]
=== Naisc chomhaimseartha ===
Sa lá atá inniu ann is í an turasóireacht an nasc is coitianta. Tá eitiltí díreacha idir Baile Átha Cliath agus Palma ag [[Aer Lingus]] agus ag [[Ryanair]] araon, agus tógann an turas thart ar thrí huaire an chloig.<ref name="aerlingus">{{Cite web |url=https://www.aerlingus.com/en-ie/flights-from-dublin-to-mallorca |title=Direct Flights from Dublin to Palma de Mallorca |website=Aer Lingus |language=en |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref> Tá Éire ar cheann de na deich margadh turasóireachta is mó do na hOileáin Bhailéaracha.<ref name="en" /> Chomh maith leis sin, is ceann scríbe coitianta é an t-oileán do rothaithe gairmiúla, Éireannaigh ina measc, a thagann ann i rith an gheimhridh chun traenáil ar bhóithre sléibhe na Serra de Tramuntana.<ref name="en" />
== Féach freisin ==
* [[Róthurasóireacht]]
* [[Na hOileáin Bhailéaracha]]
* [[Palma de Mallorca]]
* [[An Chatalóinis]]
* [[Mionarca|Menorca]]
* [[Ramon Llull]]
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
== Naisc sheachtracha ==
* [https://www.conselldemallorca.cat/ Consell de Mallorca]
* [https://www.illesbalears.travel/ Illes Balears Travel]
* [https://www.fdbib.com/ Cónaidhm na nDeamhan, na nDiabhal agus na mBéisteanna Tine sna hOileáin Bhailéaracha]
[[Catagóir:Na hOileáin Bhailéaracha]]
[[Catagóir:Oileáin na Spáinne]]
[[Catagóir:Turasóireacht sa Spáinn]]
q3rba9r1vya9wgizvade5cbf5eor322
1325327
1325322
2026-08-17T00:10:08Z
TGcoa
21229
/* An correfoc */
1325327
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Is é '''Mallorca''' an t-oileán is mó de [[Na hOileáin Bhailéaracha|na hOileáin Bhailéaracha]] agus an t-oileán is mó sa [[An Spáinn|Spáinn]]. Tá sé suite sa [[An Mheánmhuir|Mheánmhuir]] thiar, tuairim is 200 km ó chósta thoir na Leithinse Ibéirí, agus is é an seachtú hoileán is mó sa Mheánmhuir é. Clúdaíonn sé 3,640 km² agus bhí thart ar 940,000 duine ina gcónaí ann in 2023 (ii bhfad níos mó sa samhradh).<ref name="en">{{Cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Mallorca |title=Mallorca |website=Vicipéid an Bhéarla |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref> Is é [[Palma de Mallorca|Palma]] príomhchathair an oileáin agus príomhchathair chomhphobal féinrialaitheach na nOileán Bailéarach. Is í an ''La Balanguera'' amhrán oifigiúil an oileáin.
Tá dhá theanga oifigiúla ann, an [[An Chatalóinis|Chatalóinis]] - an teanga dhúchais - agus an [[An Spáinnis|Spáinnis]].<ref name="estatut">{{Cite web |url=http://web.parlamentib.es/RecursosWeb/DOCS/EstatutAutonomiaIB.pdf |title=Estatut d'autonomia de les Illes Balears |language=ca |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref> Cé go bhfuil clú idirnáisiúnta ar Mhallorca mar cheann scríbe [[turasóireacht]]a — go háirithe i measc Gearmánach, Sasanach, Éireannach agus Ollannach — tá cultúr dúchasach an-bheo faoin tuath fós, agus is iad féilte na tine, na ''dimonis'' (na deamhain) ina measc, an taobh is suntasaí de.
[[Íomhá:0.5. Mar Mediterrània - Serra de Tramuntana. Torrent de Pareis. (Escorca, Mallorca).jpg|mion|An Torrent de Pareis i [[Serra de Tramuntana]]|clé|220x220px]]
[[Íomhá:Talaiot.jpg|mion|clé|''Talaiot'' réamhstairiúil|220x220px]]
== Ainm ==
Tagann ainm an oileáin ón [[An Laidin|Laidin]] chlasaiceach ''insula maior'', "oileán mór". Sa mheán-Laidin rinneadh ''Maiorca'' de, is é sin "an ceann is mó" i gcodarsnacht le [[Mionarca|Menorca]], "an ceann is lú". D'athraigh scríobhaithe Catalánacha an fhoirm ''Maiorca'' go ''Mallorca'' níos déanaí, agus is í an fhoirm sin an ceann caighdeánach ó shin.<ref name="en" />
== Tíreolaíocht ==
Tá trí phríomhréigiún fhisiciúla ar an oileán. Síneann sléibhte na [[Serra de Tramuntana]] feadh an chósta thiar thuaidh ar feadh breis is 90 km; is ann atá [[Puig Major]], an sliabh is airde ar an oileán, 1,436 m ar airde. Cuireadh tírdhreach cultúrtha na Serra de Tramuntana ar liosta [[Suíomh Oidhreachta Domhanda|Oidhreachta Domhanda]] [[UNESCO]] sa bhliain 2011, mar gheall ar na céadta bliain de shaothrú talún ar léibhinn chloch thirim, ar na córais uisce a tógadh chun na sruthanna sléibhe a threorú, agus ar na crainn ológ agus ar na crainn charóibe a fhásann orthu.
Tá machaire méith an ''Pla de Mallorca'' i lár an oileáin, áit a bhfuil na bailte talmhaíochta traidisiúnta cosúil le [[Sineu]] agus [[Petra]], agus tá sléibhte ísle na Serres de Llevant ar an taobh thoir, áit a bhfuil córais mhóra pluaiseanna aolchloiche, ina measc [[Coves del Drac]] i [[Manacor]]. Tá aeráid Mheánmhuirí ann: samhraí teo tirim agus geimhrí boga báistiúla.
Tá dhá oileán bheaga in aice láimhe, Cabrera soir ó dheas ó Phalma agus Sa Dragonera siar uaidh, agus tá stádas cosanta ag an dá cheann.
I measc na speiceas is suntasaí ar an oileán tá an ''ferreret'' (''Alytes muletensis''), amfaibiach beag nach bhfaightear in aon áit eile ar domhan ach i ngleannta cúnga na Serra de Tramuntana.
Tá 53 bardas ar an oileán, agus roinntear ar shé cheantar iad (''comarques''): Palma, an Serra de Tramuntana, an Raiguer, an Pla de Mallorca, an Migjorn agus an Llevant.<ref name="en" />
== Stair ==
=== Ón réamhstair go dtí an Róimh ===
Shocraigh daoine ar na hOileáin Bhailéaracha den chéad uair sa tríú mílaois RC, agus is cosúil gurbh é teacht an duine ba chúis le díothú na dtrí speiceas mamaigh a bhí dúchasach don oileán roimhe sin. Thóg na daoine sin, agus a sliocht, na túir chloiche ar a dtugtar ''talaiots'', a thugann a n-ainm do chultúr na dTalaiot. Tá na suíomhanna is fearr le feiceáil ag [[Capocorb Vell]] i [[Llucmajor]] agus ag [[Ses Païsses]] in [[Artà]].
Tháinig na [[Féinícigh]] timpeall an ochtú haois RC agus thit an t-oileán faoi smacht [[An Chartaig|na Cartaige]] ina dhiaidh sin. Ghabh na Rómhánaigh é in 123 RC faoi cheannas Quintus Caecilius Metellus Balearicus. Bunaíodh Pollentia ([[Alcúdia]]) agus Palmaria (Palma), agus bhí cáil ar shaighdiúirí an oileáin sna léigiúin Rómhánacha as a scil leis an gcrann tabhaill. Ba iad na hológa, an fíonsaothrú agus an salann bunchlocha an gheilleagair.<ref name="en" />[[Íomhá:Arab baths in palma de mallorca.jpg|mion|Na Folcadáin Arabacha i bPalma|clé|295x295px]]
[[Íomhá:Castillo de Bellver.jpg|mion|clé|Caisleán Bellver, caisleán ciorclach ón 14ú haois os cionn Bhá Phalma|220x220px]]
=== Ré na Moslamach ===
In 902 ghabh Issam al-Khawlani na hOileáin Bhailéaracha agus cuireadh faoi riail Mhoslamach Córdoba iad. Athdhearadh Palma agus tugadh Medina Mayurqa uirthi. Cuireadh feabhas mór ar an talmhaíocht le córais uisciúcháin agus le speicis nua plandaí, agus maireann ainmneacha Arabacha ar an talamh — ''Alfàbia'', ''Binissalem'', ''Sóller'' — go dtí an lá inniu.
Nuair a thit stát Córdoba as a chéile in 1015 tháinig an t-oileán faoi smacht Dénia, agus ansin ba stát beag neamhspleách é, sular ghabh ríshleachta Beirbeireacha ón Afraic Thuaidh é.<ref name="en" />
=== An concas Catalánach agus Ríocht Mhallorca ===
Sheol Séamus I, rí na hAragóine, ionradh a tháinig i dtír ag [[Santa Ponça]] ar an 8–9 Meán Fómhair 1229 le 15,000 fear. Thit Medina Mayurqa ar an 31 Nollaig 1229 agus cuireadh an t-oileán le [[Coróin na hAragóine]] faoin ainm ''Regnum Maioricae''. Ba é an concas sin a thug an Chatalóinis chuig an oileán, agus tá sí á labhairt ann ó shin i leith.<ref name="en" />
Idir 1276 agus 1343 bhí [[Ríocht Mhallarca|Ríocht Mhallorca]] ann mar stát ar leith faoi bhrainse de Theach Bharcelona, agus bhí Roussillon agus Montpellier faoina réim chomh maith. Is le linn na tréimhse sin a tógadh [[Caisleán Bellver]] agus a cuireadh tús le hArdeaglais Santa María. Chuir Peadar IV na hAragóine deireadh leis an ríocht neamhspleách in 1343.
=== Na Giúdaigh agus na ''xuetes'' ===
Bhí pobal Giúdach láidir i bPalma sna meánaoiseanna, ina gcónaí sa ''Call'' — ceathrú na nGiúdach — agus bhí baint acu leis an trádáil, leis an leigheas agus leis an gcartagrafaíocht. Rinneadh slad ar an ''Call'' in 1391 agus ghéill roinnt mhaith den phobal don bhaisteadh ina dhiaidh, an cartagrafaí Jafudà Cresques ina measc. In 1435 cuireadh iallach ar na Giúdaigh a bhí fágtha iompú ina gCríostaithe, agus cuireadh deireadh go foirmiúil leis an nGiúdachas ar an oileán.<ref name="xuetes">{{Cite web |url=https://www.enciclopedia.cat/gran-enciclopedia-catalana/xueta |title=Xueta |website=Gran Enciclopèdia Catalana |language=ca |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref>
Lean cuid de na hiompaithigh — na ''criptojueus'' — ag cleachtadh a gcreidimh faoi rún, agus tugadh [[An tIonchoisne|Ionchoisne]] na Spáinne isteach go Mallorca in 1488 chun iad a lorg. Sna searmanais bhreithiúnais (''autos de fe'') a reáchtáladh in 1679 tugadh 218 duine os comhair na cúirte gan aon bhreith bháis; in 1691, áfach, daoradh 88 duine — dódh triúr acu ina mbeatha, an raibí Rafel Valls agus an deirfiúr agus an deartháir Caterina agus Rafel Tarongí ina measc.<ref name="xuetes" /><ref name="vilaweb">{{Cite web |url=https://www.vilaweb.cat/noticia/3420746/20090126/noticia.html |title=Els xuetes mallorquins: lluita contra l'oblit |website=VilaWeb |language=ca |date=26 Eanáir 2009 |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref>
Ó na himeachtaí sin a d'eascair na ''xuetes'': sliocht na n-iompaitheach, aitheanta ar chúig shloinne dhéag (Aguiló, Bonnín, Cortès, Fortesa, Fuster, Martí, Miró, Picó, Pinya, Pomar, Segura, Tarongí, Valentí, Valleriola agus Valls). Cé gur fhoilsigh Cárlos III cairteacha ríoga ina bhfabhar idir 1782 agus 1789, mhair an leithcheal sóisialta ina n-aghaidh — pósadh, gairmeacha agus áit chónaithe san áireamh — go dtí lár an 20ú haois. In 2023 ghlac Parlaimint na nOileán Bailéarach rún ag admháil an leatroim sin agus ag moladh oidhreacht Ghiúdach an oileáin a chur chun cinn.<ref name="xuetes" /><ref name="pico">{{Cite web |url=https://llinatgepico.com/els-xuetes/ |title=Els xuetes |website=Llinatge Picó |language=ca |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref>
=== Ón 16ú haois go dtí an lá inniu ===
Rinne longa creiche na mBarbarach ionsaí ar an oileán go minic sa 16ú agus sa 17ú haois, rud a d'fhág líonra túr faire agus séipéal daingnithe feadh an chósta. Ghéill an t-oileán do chabhlach na mBourbon ar an 2 Iúil 1715, an eachtra dheireanach de Chogadh Chomharbas na Spáinne. Le Foraitheanta Nueva Planta 1716 cuireadh deireadh le hinstitiúidí dúchasacha na ríochta agus rinneadh cúige Spáinneach den oileán, céim a laghdaigh go mór stádas oifigiúil na Catalóinise.<ref name="en" />
Ag tús [[Cogadh Cathartha na Spáinne|Chogadh Cathartha na Spáinne]] bhí Mallorca i seilbh na Náisiúnaithe. Rinne fórsaí Poblachtacha tuirlingt mhuirí ar an 16 Lúnasa 1936 agus bhrúigh siad 12 km isteach sa tír, ach mar gheall ar chumhacht aeir na nIodálach Faisisteach, b'éigean dóibh an t-oileán a thréigean faoin 12 Meán Fómhair. Tugtar Cath Mhallorca ar na himeachtaí sin.<ref name="en" />
Ó na 1950idí i leith d'athraigh an turasóireacht ollmhór aghaidh an oileáin ó bhonn. Bhí beagnach trí mhilliún cuairteoir sa bhliain ann sna 1970idí; faoi 2017 bhí deich milliún ann. Chuir an fás sin brú ollmhór ar phraghsanna tithíochta, ar sholáthar uisce agus ar an teanga féin agus spreag an [[róthurasóireacht]] agóidí ollmhór i measc mhuintir na háite sna 2020idí.<ref name="en" />[[Íomhá:Cala Llombards 04.jpg|mion|Cala Llombards ar an gcósta thoir theas|220x220px]][[Íomhá:Diccionari català valencià balear.jpg|mion|An ''Diccionari català-valencià-balear'', foclóir a thosaigh Antoni Maria Alcover ó Mhanacor|220x220px]]
== Daonra, geilleagar agus iompar ==
Tá thart ar leath de dhaonra an oileáin ina gcónaí i bPalma féin agus an leath eile sa ''[[Part Forana]]'', is é sin na bailte agus na sráidbhailte lasmuigh den phríomhchathair.<ref name="forana">{{Cite web |url=https://ca.wikipedia.org/wiki/Part_Forana |title=Part Forana |website=Viquipèdia |language=ca |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref> Is í an turasóireacht príomhfhoinse ioncaim an oileáin, agus is í an Ghearmáin, an Ríocht Aontaithe agus an Spáinn féin na margaí is mó. Tá Éire go seasta i measc na ndeich margadh is mó: tháinig níos mó ná céad míle turasóir Éireannach chuig na hOileáin Bhailéaracha in 2015.<ref name="en" />
Tá tábhacht áirithe fós ag an talmhaíocht — almóinní, ológa, fíonta agus glasraí — agus tá tionscal na bpéarlaí saorga i Manacor ar cheann de na tionscail thraidisiúnta is mó cáil. Láimhseáil [[Aerfort Palma de Mallorca]] 33.3 milliún paisinéir in 2024, rud a fhágann gurb é an tríú haerfort is gnóthaí sa Spáinn é.<ref name="en" /> Tá iarnród ó thús an 20ú haois idir Palma agus [[Sóller]] a ritheann trí thollán faoin Serra de Tramuntana, agus is mór an díol spéise do thurasóirí é ann féin (agus gnáth-iarnród idir Palma agus Inca; tá meitreo ann freisin i bPalma).
== Teanga ==
Is í an Chatalóinis teanga dhúchais Mhallorca, agus tugtar ''mallorquí''n ar an gcanúint áitiúil, ceann de chanúintí Bailéaracha na teanga. Tá difríochtaí beaga idir chaint na mbailte éagsúla. Tá stádas oifigiúil aici in éineacht leis an Spáinnis faoi Reacht Fhéinrialtais na nOileán Bailéarach, agus tá an t-oideachas dátheangach.<ref name="estatut" /><ref name="en" />
De réir suirbhé de chuid an ''Instituto Nacional de Estadística'' a foilsíodh in 2021, deir 78% de dhaonra na nOileán Bailéarach go bhfuil siad in ann Catalóinis a labhairt (72% in 1998), ach ní deir ach 60% go labhraíonn siad go maith í, agus deir 18% go labhraíonn siad le deacracht í.<ref name="dbalears">{{Cite web |url=https://www.dbalears.cat/balears/llengua/2026/07/09/420935/poblacio-les-illes-afirma-sap-parlar-catala.html |title=El 77,9% de la població de les Illes afirma que sap parlar en català |website=dBalears |language=ca |date=9 Iúil 2026 |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref>
Tá bearna mhór idir an t-eolas agus an t-úsáid, áfach, agus tá an difríocht idir an chathair agus an tuath an-soiléir. De réir taighde a rinne an sochtheangeolaí Joan Melià, is sa ''Part Forana'' agus i [[Mionarca|Menorca]] is treise atá an Chatalóinis mar ghnáththeanga phobail: labhraíonn 46% de mhuintir na Part Forana Catalóinis de rogha, i gcomparáid le 42% a roghnaíonn an Spáinnis. Is i bPalma agus in Eivissa is laige atá sí. Tá an Chatalóinis ag 99% de na daoine a rugadh ar na hOileáin féin, ach níl sí ach ag 66% de na daoine a rugadh in áiteanna eile sa Spáinn.<ref name="melia">{{Cite web |url=https://arabalears.cat/balears/Radiografia-del-catala-Illes_0_1450055199.html |title=Radiografia del català a les Illes |website=Ara Balears |language=ca |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref>
Is é sin le rá go bhfuil an teanga níos láidre faoin tuath agus í ag cúlú i bPalma agus sna hionaid saoire cois cósta, áit a gcloistear an Béarla agus an Ghearmáinis go forleathan chomh maith. Ar an taobh eile den scéal, tá líonra bríomhar de nuachtáin áitiúla, de raidió pobail agus d'imeachtaí cultúrtha sa Part Forana a fheidhmíonn go hiomlán trí Chatalóinis, agus tá na féilte traidisiúnta — go háirithe féilte an gheimhridh — ar cheann de na hionaid is tábhachtaí ina n-úsáidtear an teanga go poiblí.[[Íomhá:Palma – Ramon Llull 02.jpg|mion|Dealbh de [[Ramon Llull]] i bPalma|293x293px]]
[[Íomhá:Sa Foradada (Na Foradada).jpg|mion|Sa Foradada, ar eastát an Ard-Diúic Lluís Salvador|220x220px]][[Íomhá:Ball de bot(1).jpg|mion|''Ball de bot'', damhsa traidisiúnta Mhallorca|220x220px]]
[[Íomhá:Pa amb sobrassada i mel.jpg|mion|Arán le ''sobrassada'' agus mil|220x220px]]
== Cultúr ==
=== Litríocht agus ealaín ===
Rugadh [[Ramon Llull]] (c. 1232–1316) i bPalma: fealsamh, diagaire agus misinéir a scríobh saothair fhealsúnacha sa Chatalóinis den chéad uair riamh, agus a mheastar ina athair ar phrós liteartha na teanga sin. Ba as [[Pollença]] an file Miquel Costa i Llobera (1854–1922), údar an dáin cháiliúil "El pi de Formentor", agus ba as Manacor an sagart agus an teangeolaí Antoni Maria Alcover (1862–1932), a chuir tús leis an ''Diccionari català-valencià-balear'', an foclóir is cuimsithí dá bhfuil ann don Chatalóinis. Ba as Palma an file Bartomeu Rosselló-Pòrcel agus an t-úrscéalaí Baltasar Porcel.
I measc na gcuairteoirí a bhfuil a n-ainmneacha fite fuaite le stair chultúrtha an oileáin tá an cumadóir [[Frédéric Chopin]] agus an scríbhneoir [[George Sand]], a chaith geimhreadh 1838–39 i mainistir Chartúsach [[Valldemossa]] — tréimhse a chuir Sand síos uirthi ina leabhar ''Un hiver à Majorque'' — agus an tArd-Diúc Lluís Salvador na hOstaire, a cheannaigh eastáit mhóra ar an gcósta thiar thuaidh agus a scríobh sraith mhór imleabhar faoi na hoileáin. Bhí stiúideo ag an bpéintéir [[Joan Miró]] i bPalma ar feadh na mblianta deireanacha dá shaol, agus tá an ''Fundació Miró Mallorca'' ann inniu.<ref name="en" />
Bhí scoil chartagrafaíochta Mhallorca ar cheann de na scoileanna is tábhachtaí san Eoraip mheánaoiseach. D'oibrigh cartagrafaithe, cosmagrafaithe agus déantóirí uirlisí loingseoireachta ar an oileán sa 13ú, sa 14ú agus sa 15ú haois, agus is iad a d'fhorbair an chairt ''portolan'' chaighdeánach a bhí riachtanach do na turais fhionnachtana ina dhiaidh sin.<ref name="en" />
=== Ceol, damhsa agus bia ===
Tugtar ''ball de bot'' ar dhamhsaí traidisiúnta an oileáin: ''boleros'', ''jotas'', ''fandangos'' agus ''mateixes'', damhsaí i rithim thrípháirteach. Tháinig athbheochan mhór orthu ó na 1970idí agus tá grúpaí damhsa i mbeagnach gach baile anois. Tá an ''ximbomba'' (nó ''simbomba'') fós in úsáid: druma cuimilte a bhfuil craiceann sínte air agus a sheinntear trí mhaide a chuimilt suas síos, gléas atá ceangailte go dlúth le hamhráin gheimhridh Sant Antoni. Is í Maria del Mar Bonet, as Palma, an t-amhránaí Bailéarach is mó cáil sa lá atá inniu ann.
I measc na mbianna tréitheacha tá an ''sobrassada'' (ispín bog déanta as muiceoil agus paiprice), an ''botifarró'' (putóg dhubh), an ''ensaïmada'' (císte cuachta le blonag muice) agus an ''espinagada'' de chuid Sa Pobla, pióg le heascann agus glasraí. Tá muc dhubh dhúchasach Mhallorca, an ''porc negre'', á cothú ar an oileán ó ré na Rómhánach ar a laghad.<ref name="en" />
== Na ''dimonis'' agus cultúr na tine ==
[[Íomhá:Dimoni d'Artà.jpg|mion|''Dimoni'' in [[Artà]] le linn fhéile Sant Antoni|340x340px]]
Is é an ''dimoni'' — an deamhan — an figiúr is buanseasmhaí i mbéaloideas Mhallorca. Tagann sé chun cinn i bhféilte na tine ar fud na bliana, agus is í a bhrí bhunúsach an choimhlint idir an t-olc agus an mhaith: cuireann na deamhain cathú ar an naomh, damhsaíonn siad thart ar an tine, ach cloítear iad ar deireadh. Sna ceiliúrtha comhaimseartha, áfach, is minic gurb iad na deamhain féin príomhcharachtair an tsiamsa seachas na naimhde a chaithfear a ruaigeadh.<ref name="foc">{{Cite web |url=https://ca.wikipedia.org/wiki/Cultura_del_foc_a_Mallorca |title=Cultura del foc a Mallorca |website=Viquipèdia |language=ca |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref>
=== Féile Sant Antoni ===
[[Íomhá:Piromusical Sa Pobla (24363060641).jpg|mion|Taispeántas tine ealaíne le linn fhéile Sant Antoni i [[Sa Pobla]]|220x220px]]
Ceiliúrtar féile Sant Antoni Abat — éarlamh na n-ainmhithe — ar an 16 agus an 17 Eanáir, agus is í an fhéile is mó sa ''Part Forana'' í. Tá sí ar bun i [[Sa Pobla]] ó 1365 ar a laghad, agus baineann a fréamhacha le geilleagar tréadach na meánaoise, nuair a bhí muintir na háite ag brath ar na beithígh a bheannaigh an naomh. Dearbhaíodh gur féile de spéis turasóireachta í in 1966.<ref name="sapobla">{{Cite web |url=https://ca.wikipedia.org/wiki/Festes_de_Sant_Antoni_de_Sa_Pobla |title=Festes de Sant Antoni de Sa Pobla |website=Viquipèdia |language=ca |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref>
Oíche an 16 Eanáir — an ''revetla'' — lastar na ''foguerons'', tinte cnámh móra i lár na sráideanna agus na gcearnóg. Bailíonn na comharsana thart orthu chun feoil a róstadh ar an ngríosach, fíon a ól agus amhráin a chanadh. Bíonn na ''glosadors'' i mbun coimhlinte véarsaíochta, ag cumadh rannta ar an toirt agus ag freagairt a chéile os comhair an tslua, agus tionlacan an ''ximbomba'' leo. Tagann na buíonta deamhan amach as an halla baile nó as an séipéal agus damhsaíonn siad thart ar na tinte le tionlacan cnaguirlisí.<ref name="foc" /><ref name="global">{{Cite web |url=https://mallorcaglobalmag.es/en/sant-antoni-2026-mallorca/ |title=Sant Antoni in Mallorca: devils, bonfires and living tradition |website=Mallorca Global Mag |language=en |date=15 Eanáir 2026 |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref>
Maidin an 17 Eanáir bíonn na ''beneïdes'', beannú na n-ainmhithe: tugtar capaill, caoirigh, madraí, cait agus éin chuig doras na heaglaise agus siúltar mórshiúl trí na sráideanna. Tá a leagan féin den fhéile ag gach baile — na buíonta deamhan i Manacor agus in [[Artà]], flótaí maisithe i [[Muro]], agus i [[Pollença]] an ''Pi'', crann péine sleamhain a chuirtear ina sheasamh sa chearnóg agus a ndéanann daoine iarracht dreapadh air chun na duaiseanna ar a bharr a bhaint amach.<ref name="global" /><ref name="illesbalears">{{Cite web |url=https://www.illesbalears.travel/en/mallorca/sant-antoni-and-sant-sebastia |title=Sant Antoni and Sant Sebastià |website=Illes Balears Travel |language=en |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref>
Tá an fhéile tar éis taisteal thar lear leis an imirce: eagraíonn muintir Sa Pobla atá ina gcónaí i [[Barcelona]] na ''foguerons'' i gceantar Gràcia den chathair sin ar an Satharn deireanach d'Eanáir, le mórshiúl, ''correfoc'', tine chnámh mhór i gcearnóg na Virreina agus oíche de bhia rósta, damhsa agus ''gloses''. Cé gur traidisiún iasachta é i mBarcelona, tá sé glactha go hiomlán ag muintir na comharsanachta.<ref name="gracia">{{Cite web |url=https://ca.wikipedia.org/wiki/Foguerons_de_Sant_Antoni_de_la_Pobla_a_Gr%C3%A0cia |title=Foguerons de Sant Antoni de la Pobla a Gràcia |website=Viquipèdia |language=ca |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref>
[[Íomhá:Dimoni petit d'Artà a Completes.jpg|mion|Deamhan óg in Artà tráthnóna Oíche Sant Antoni|293x293px]]
=== An ''correfoc'' ===
Is éard atá sa ''correfoc'' — go litriúil "rith tine" — ná mórshiúl sráide ina mbíonn daoine gléasta mar dheamhain, mar aon le béisteanna ar nós dragan agus tarbh, agus iad ag iompar roicéad agus caortha tine agus ag rince i measc an tslua. Tá a fhréamhacha sa ''ball de diables'', damhsa deamhan a bhfuil taifead air ó aimsir na meánaoise, ach níor tháinig an fhoirm reatha chun cinn go dtí an 20ú haois.<ref name="correfoc">{{Cite web |url=https://ca.wikipedia.org/wiki/Correfoc |title=Correfoc |website=Viquipèdia |language=ca |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref>
Cé gur ó [[An Chatalóin|Chatalóin]] a tháinig an múnla, tá sé glactha go hiomlán i Mallorca. Deirtear gurbh iad na seónna a chuir an compántas Iguana Teatre ar siúl ó 1987 i leith — go háirithe an ''Nit de Foc'' i [[Porto Cristo]], áit ar cuireadh aisteoirí gléasta mar dheamhain, pirteicnic agus cnaguirlisí le chéile — an casadh cinniúnach a scaip an ''correfoc'' ar fud an oileáin. Ó na 1990idí i leith tá buíonta deamhan agus béisteanna tine bunaithe i Manacor, i Sa Pobla, in [[Esporles]], i Sóller, in [[Alaró]] agus i bPalma, agus in 2016 bunaíodh cónaidhm de chuid na mbuíonta sna hOileáin Bhailéaracha chun caighdeáin a leagan síos agus chun malartú a spreagadh leis na grúpaí eile i dtíortha na Catalóinise.<ref name="foc" />
Bíonn ''correfocs'' ar siúl freisin i bPalma le linn fhéile Sant Sebastià i lár mhí Eanáir, agus eagraítear tionóil speisialta cosúil leis an ''Correllums'', ina dtagann buíonta éagsúla le chéile. Tá díospóireacht leanúnach ar siúl faoi rialáil na pirteicnice agus faoin tsábháilteacht.<ref name="foc" />
== Spórt ==
Tá cáil idirnáisiúnta ar an oileán mar gheall ar an [[Leadóg|leadóg]]. Is as [[Manacor]] é [[Rafael Nadal]], a bhuaigh 22 chraobh mhór agus a bhí ar bharr rangú an domhain, agus tá acadamh leadóige aige ina bhaile dúchais. Ba as Palma an t-imreoir Carlos Moyá, a bhí ina uimhir a haon ar domhan freisin agus a bhí ina thraenálaí ag Nadal ina dhiaidh sin. Ba as Palma chomh maith Joan Mir, a bhuaigh craobh dhomhanda MotoGP in 2020.<ref name="en" />
Is é RCD Mallorca príomhchlub [[Sacar|sacair]] an oileáin, agus imríonn sé i bPalma. Tá an t-oileán ar cheann de na cinn scríbe rothaíochta is mó tóir san Eoraip: tagann na mílte rothaí — idir ghairmithe agus lucht caitheamh aimsire — ann i rith an gheimhridh agus an earraigh chun na bealaí sléibhe sa Serra de Tramuntana a thaisteal.<ref name="en" />
== Naisc le hÉirinn ==
Cé gur mhinice Éire agus Mallorca á lua le chéile i gcomhthéacs na turasóireachta, tá roinnt nasc stairiúil eatarthu chomh maith.
=== Oileán Bhreandáin ar léarscáileanna Mhallorca ===
Baineann ceann de na naisc is sine leis an gcartagrafaíocht. Rinne Abraham Cresques agus a mhac Jafudà, Giúdaigh as Palma, an tAtlas Catalánach in 1375 do rí na hAragóine, agus tugtar léiriú ann ar na hOileáin Bhriotanacha agus ar oileáin fhinscéalacha an Atlantaigh. Ar an gcairt Chatalánach sin cuirtear oileán [[Naomh Breandán]] — an ''Terra Repromissionis'' a lorg an manach as Cluain Fearta de réir na ''Navigatio Sancti Brendani'' — beagán siar ó dheisceart na hÉireann.<ref name="brendan">{{Cite web |url=https://www.newadvent.org/cathen/02758c.htm |title=St. Brendan |website=The Catholic Encyclopedia |language=en |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref>
=== Muintir O'Neill agus O'Ryan ===
Shocraigh roinnt teaghlach Éireannach i Mallorca sa 18ú haois, mar chuid de scaipeadh na nGéanna Fiáine a chuaigh i seirbhís rí na Spáinne tar éis dhíshealbhú na gCaitliceach in Éirinn. Rinne an staraí Miquel Ferrer Flórez staidéar ar an dá theaghlach ba shuntasaí, na O'Ryan agus na O'Neill.<ref name="ferrer">Ferrer Flórez, Miquel. "Irlandesos a Mallorca (Els O'Ryan i els O'Neill)", ''Memòries de la Reial Acadèmia Mallorquina d'Estudis Genealògics, Heràldics i Històrics'', 9 (Palma, 1999), lgh 25–38.</ref>
Phós Juan O'Neill (1768–1809), mac le Felix O'Neill de bhrainse Chlann Aodha Buí, an Mhallorcach Vicenta Gual y Vives, agus chuir sé faoi ar an oileán. Bhain sé céim Chaptaein Ghinearálta amach in arm na Spáinne sula bhfuair sé bás agus é dhá scór bliain d'aois.<ref name="oneill">{{Cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/O%27Neill_dynasty |title=O'Neill dynasty |website=Vicipéid an Bhéarla |language=en |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref> Ba de shliocht an teaghlaigh sin an péintéir Joan O'Neill i Rossinyol (Palma, 1828–1907), a raibh cáil air as a chuid tírdhreach agus as a leabhar ''Tratado del Paisaje'', agus a toghadh ina bhall den Acadamh Ríoga Ealaíon i bPalma in 1858.<ref name="oneillpaint">{{Cite web |url=https://ca.wikipedia.org/wiki/Joan_O%27Neill_i_Rossinyol |title=Joan O'Neill i Rossinyol |website=Viquipèdia |language=ca |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref>
=== Robert Graves i nDeià ===
[[Íomhá:Vista parcial de Deià (3).jpg|mion|[[Deià]], an sráidbhaile inar chónaigh Robert Graves|220x220px]]
Is é an nasc liteartha is láidre ná an file agus an t-úrscéalaí [[Robert Graves]] (1895–1985), a chuir faoi i sráidbhaile [[Deià]] sa Serra de Tramuntana in 1929 agus a mhair ann, ach amháin le linn Chogadh Cathartha na Spáinne agus an Dara Cogadh Domhanda, go dtí a bhás. Tá sé curtha i reilig an tsráidbhaile.
Ba é a athair Alfred Perceval Graves (1846–1931), file Angla-Éireannach a rugadh i mBaile Átha Cliath agus a raibh baint aige leis an Athbheochan Cheilteach; ba é a scríobh na focail don amhrán "Father O'Flynn". Ba é seanathair Robert Graves an tEaspag Charles Graves, Easpag Luimnigh, Ard Fhearta agus Achadh Deo, matamaiticeoir agus scoláire a bhí ar dhuine de na chéad scoláirí a rinne taighde ar an [[ogham]]. Bhí Robert Graves féin ina léitheoir díograiseach ar mhiotaseolaíocht na hÉireann, agus baineann a shaothar conspóideach ''The White Goddess'' (1948) go mór le haibítir chrainn an oghaim agus le foinsí Gaeilge agus Breatnaise.<ref name="graves">{{Cite web |url=https://en.wikipedia.org/wiki/Robert_Graves |title=Robert Graves |website=Vicipéid an Bhéarla |language=en |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref>
[[Íomhá:Lápida Robert Graves.jpg|mion|Uaigh Robert Graves i nDeià|220x220px]]
=== Naisc chomhaimseartha ===
Sa lá atá inniu ann is í an turasóireacht an nasc is coitianta. Tá eitiltí díreacha idir Baile Átha Cliath agus Palma ag [[Aer Lingus]] agus ag [[Ryanair]] araon, agus tógann an turas thart ar thrí huaire an chloig.<ref name="aerlingus">{{Cite web |url=https://www.aerlingus.com/en-ie/flights-from-dublin-to-mallorca |title=Direct Flights from Dublin to Palma de Mallorca |website=Aer Lingus |language=en |access-date=17 Lúnasa 2026}}</ref> Tá Éire ar cheann de na deich margadh turasóireachta is mó do na hOileáin Bhailéaracha.<ref name="en" /> Chomh maith leis sin, is ceann scríbe coitianta é an t-oileán do rothaithe gairmiúla, Éireannaigh ina measc, a thagann ann i rith an gheimhridh chun traenáil ar bhóithre sléibhe na Serra de Tramuntana.<ref name="en" />
== Féach freisin ==
* [[Róthurasóireacht]]
* [[Na hOileáin Bhailéaracha]]
* [[Palma de Mallorca]]
* [[An Chatalóinis]]
* [[Mionarca|Menorca]]
* [[Ramon Llull]]
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
== Naisc sheachtracha ==
* [https://www.conselldemallorca.cat/ Consell de Mallorca]
* [https://www.illesbalears.travel/ Illes Balears Travel]
* [https://www.fdbib.com/ Cónaidhm na nDeamhan, na nDiabhal agus na mBéisteanna Tine sna hOileáin Bhailéaracha]
[[Catagóir:Na hOileáin Bhailéaracha]]
[[Catagóir:Oileáin na Spáinne]]
[[Catagóir:Turasóireacht sa Spáinn]]
bzgacjhincjbgfnyakr8vbu0z14qphr
Gormphíb
0
28600
1325387
1186978
2026-08-17T09:10:16Z
An Sionnach Rua
29036
1325387
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
[[File:Luscinia svecica cyanecula MHNT.ZOO.2010.11.193.15.jpg|mion|clé|Uibheacha ''Luscinia svecica cyanecula'']]
Is [[éan]] é an '''ghormphíb'''.<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Luscinia%20svecica/|title=“Luscinia svecica” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> Is baill d'fhine na Muscicapidae iad. Éan imirceach feithiditeach atá ann. Caitheann an ghormphíb an samhradh san [[Eoraip]], i dtuaisceart na h[[Áise]] agus i gcuid bheag d'[[Alasca]], agus aistríonn sé go dtí an [[Afraic]] agus áiteanna eile soir go foroinn na h[[India]] leis an ngeimhreadh a chaitheamh. Tá deich fospeiceas ann. Ó dhathanna an bhrollaigh a aithnítear iad ó chéile.
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{síol}}
[[Catagóir:Luscinia]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1758]]
m4t7ruvyxf150g1yfu3557xg1t96la5
Grús
0
28668
1325390
1182971
2026-08-17T09:13:28Z
An Sionnach Rua
29036
1325390
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
Is [[éan]] é an '''grús''' coiteann (''Grus grus''), nó '''corr'''. Is baill d'ord na Gruiformes iad.
Bhí an grús tábhachtach i g[[Cultúr na hÉireann|cultúr traidisiúnta na hÉireann]] fadó. Ach nuair a cuireadh isteach ar an gnáthóg bhogaigh sna 1500idí/1600idí, d'imigh an grús leis.<ref>{{Lua idirlín|url=https://greennews.ie/wp3/wp-content/uploads/2016/11/Crane-flyer-med-res.pdf|teideal=Corr Scéal – Crane Notions|údar=Lorcán Ó Tuathail|dáta=Careful Publications, 2016 978-1-5262-0602-2|dátarochtana=2021|archivedate=2021-05-07|archiveurl=https://web.archive.org/web/20210507203946/https://greennews.ie/wp3/wp-content/uploads/2016/11/Crane-flyer-med-res.pdf}}</ref>
Tá b'fhéidir 100 grús sa [[An Bhreatain|Bhreatain]] le cúpla bliain anuas. Chonacthas grúis in Éirinn don chead uair ó na 1600idí sa bhliain 2019.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.bordnamona.ie/company/news/articles/gone-for-300-years-common-crane-comes-home-to-rewetted-irish-peatlands/|teideal=Gone for 300 years Common Crane comes home to rewetted Irish peatlands|language=en|work=Bord na Móna|dátarochtana=2021-05-07}}</ref>
[[Íomhá:Crane at Slimbridge - geograph.org.uk - 1944969.jpg|clé|mion|Grús sa [[An Bhreatain|Bhreatain]] sa bhliain 2010]]
== Féach freisin ==
* [[Corr chorcra]]
* [[Corr éisc oíche]]
* [[Corr leitheadach Eoráiseach]]
* [[Corr oíche]]
* [[Corr réisc]]
* [[Corr ríoga]]
* [[Corr scréachach]]
** [[Grús coimir]]
** [[Grús coiteann]]
** [[Grús Meiriceánach]]
** [[Grús Sibéarach]]
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Síol}}
[[Catagóir:Gruidae]]
[[Catagóir:Cultúr na hÉireann]]
akkovihu0zt7jf6lmnyqoj5icx02szi
Gobach mór broinnrósach
0
29327
1325367
1138855
2026-08-17T08:58:20Z
An Sionnach Rua
29036
1325367
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
Is [[éan]] é an '''gobach mór broinnrósach''' (''Pheucticus ludovicianus'').<ref name='Tearma'>{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Pheucticus%20ludovicianus/|title=“Pheucticus ludovicianus” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-05-28}}</ref>
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{Síol}}
[[Catagóir:Pheucticus]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1766]]
e70sm96gv5rkg71mmroh5z958731eob
Corr oíche
0
29482
1325404
1323213
2026-08-17T09:26:15Z
An Sionnach Rua
29036
1325404
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
[[Íomhá:Nycticorax nycticorax MHNT.jpg|thumb|'' Nycticorax nycticorax '']]
Is [[éan]] í an '''corr oíche'''.<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Nycticorax%20nycticorax/|title=“Nycticorax nycticorax” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> Is baill d'fhine na Ardeidae iad.
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{síol}}
[[Catagóir:Nycticorax]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1758]]
axvttll8ybjptm5mpe4xgysu4utnnbi
Óiréal
0
29941
1325340
1163100
2026-08-17T08:32:12Z
An Sionnach Rua
29036
1325340
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
Is [[éan]] é an t-'''óiréal'''. Is baill d'fhine na Oriolidae iad.
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{síol}}
{{DEFAULTSORT:Oireal}}
[[Catagóir:Oriolidae]]
7rciebbfggzj5eynkyqwj54nphx32zh
Scréachán
0
31293
1325338
1154090
2026-08-17T08:31:13Z
An Sionnach Rua
29036
1325338
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
Is [[éan]] é an '''scréachán''', ón Seandomhan den chuid is mó, [[an Afraic]] go háirithe. Is ball d'fhine na ''Laniidae'' é. An gob láidir le barr crúcach, na cosa greamaitheach le hingne. Itheann sé [[Feithid|feithidí]] is [[Mamach|mamaigh]] bheaga, agus crochann go minic ó spíonta is craobhóga.<ref name="FreamhanEolais">{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Sríoc|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=622}}</ref>
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Fréamh an Eolais}}
{{síol}}
[[Catagóir:Laniidae]]
gh8h679uf5oz7xngf3by0r0rrkfmft7
Gobadán scodalach
0
31350
1325376
1165631
2026-08-17T09:04:07Z
An Sionnach Rua
29036
1325376
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
Is [[éan]] é an '''gobadán scodalach'''.<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Calidris%20himantopus/|title=“Calidris himantopus” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> Is baill d'fhine na Scolopacidae iad.
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{síol}}
[[Catagóir:Calidris]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1826]]
b0fy75u1vucieduu8dj6k2iqhycujhg
Paridae
0
31405
1325337
1163189
2026-08-17T08:30:50Z
An Sionnach Rua
29036
1325337
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
Is [[Fine (bitheolaíocht)|fine]] d'éin [[Passeriformes|pasaireacha]] iad na '''Paridae, i'''na bhfuil 14 [[géineas]] agus 64 [[speiceas]], ar a dtugtar meantáin orthu go léir. Faightear iad den chuid is mó sa leathsféar thuaidh agus san Afraic.
Sanasaíocht
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{síol}}
[[Catagóir:Paridae]]
3l3pdpgo5leh0ryfl5z99x3ta5cpsn9
Glasóg
0
31431
1325231
1165646
2026-08-16T12:55:43Z
An Sionnach Rua
29036
1325231
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
Is [[éan]] í an '''ghlasóg'''.<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Motacilla/|title=“Motacilla” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> Is baill d'fhine na Motacillidae iad.
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{síol}}
[[Catagóir:Motacilla]]
ogmx7sfl1vkgw1jhen2ywfqo35rgqlw
Hayden Panettiere
0
33016
1325411
1029282
2026-08-17T09:52:33Z
P. W. Siebert
46890
Catagóir:Básanna in 2026
1325411
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is ban-[[aisteoir]] [[SAM|Meiriceánach]] í '''Hayden Lesley Panettiere''', a rugadh ar an [[21 Lúnasa]] [[1989]].
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Síol}}
{{DEFAULTSORT:Panettiere, Hayden}}
[[Catagóir:Ban-aisteoirí Meiriceánacha]]
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1989]]
[[Catagóir:Básanna in 2026]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
cqzjvatirdpz529acl4614j0fouwqp5
Aberystwyth
0
34936
1325309
1288644
2026-08-16T20:06:21Z
InternetArchiveBot
47196
Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5
1325309
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Geografaíocht Pholaitiúil}}
Cathair sa [[An Bhreatain Bheag|Bhreatain Bheag]] is ea '''Aberystwyth''' <small>("Inbhear an [[Ystwyth]]" .i. na habhann solúbtha nó aclaí;<ref>{{Luaigh foilseachán|title=aber; ystwyth|author=[[Joe Mitchell]]|date=2017|journal=[[Foclóir Breatnais–Gaeilge Joe Mitchell|Foclóir Breatnais–Gaeilge]]}}</ref> {{Fuaim|cy-Aberystwyth.ogg|Fuaimniú}})</small>. Tá [[Ollscoil Aberystwyth]] agus [[Leabharlann Náisiunta na Breataine Bige]] suite sa chathair.
Is in Aberystwyth a scríobh [[Caerwyn Williams]] ''[[Traidisiún Liteartha na nGael]]'' i m[[An Bhreatnais|Breatnais]], gan trácht ar ''[[Storïau ac Ysgrifau]]'' ''[[Storïau ac Ysgrifau|Pádraic Ó Conaire]]'', aistriúchán ar shaothar [[Pádraic Ó Conaire|an údair chéanna]].<ref name=":1">{{Luaigh foilseachán|url=http://www.beo.ie/alt-gaeltacht-aberystwyth-agus-focloir-nua.aspx|author=[[Diarmuid Johnson]]|title=Gaeltacht Aberystwyth agus Foclóir Nua|journal=[[Beo!]]|issue=Eagrán 150|month=Deireadh Fómhair|year=2013}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20251205105649/http://www.beo.ie/alt-gaeltacht-aberystwyth-agus-focloir-nua.aspx |date=2025-12-05 }}</ref> Agus í ag tabhairt faoi [[Céim máistreachta|chéim máistreachta]] sa Ghaeilge in Ollscoil Aberystwyth, d'aistrigh [[Felicity Roberts]] ''[[Mo Bhealach Féin]]'' [[Seosamh Mac Grianna|Sheosaimh Mhic Grianna]] go Breatnais.<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|author=[[Diarmuid Johnson]]|pages=lgh 43-45|publisher=[[Leabhar Breac (foilsitheoir)|Leabhar Breac]]|title=Seacht dTír Seacht dTeanga|date=2021}}</ref>
Is ar an mbaile seo freisin a cuireadh [[Foclóir Breatnais–Gaeilge Joe Mitchell|''Foclóir Breatnais–Gaeilge'']] [[Joe Mitchell]] i dtoll a chéile don chuid is mó.<ref>{{Lua idirlín|url=https://parallel.cymru/joe-mitchell-creur-geiriadur-cymraeg-gwyddeleg-cyntaf/|teideal=Joe Mitchell: Creu’r geiriadur Cymraeg-Gwyddeleg cyntaf / Creating the first Welsh-Irish dictionary|dáta=2018-10-06|language=as Gaeilge, Breatnais ⁊ Béarla|work=[[Parallel.cymru]]|dátarochtana=2025-11-18}}</ref>
I ngeall ar an gcaoi go raibh Mitchell agus a bhean ag tógáil clainne le Gaeilge chomh maith le Breatnais, agus ar dhaoine eile sa chomharsanacht, thug [[Diarmuid Johnson]] "mionGhaeltacht" ar phobal beag na Gaeilge ann,<ref name=":0" /><ref name=":1" />
<blockquote>
"Gaeltacht gan stát gan náisiún, Gaeltacht gan deontas gan déirc, Gaeltacht gan acht gan agóid, Gaeltacht gan talamh gan teorainn, Gaeltacht gan údarás gan aitheantas, Gaeltacht gan chlub gan chumann, gan ionad gan áras. Agus ba mhaith sin. Nach amhlaidh a bhí in Éirinn féin fadó roimh aimsir an Stáit!"<ref name=":0" />
</blockquote>
== Comhchathracha ==
* {{bratach|Germany}} [[Kronberg im Taunus]], [[Hessen|Hesse]], [[An Ghearmáin]].
* {{bratach|Brittany}} [[St-Brieuc]], [[An Bhriotáin]], [[An Fhrainc]].
* {{bratach|Argentina}} [[Esquel]], [[An Phatagóin]], [[An Airgintín]].
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{síol-tír-cy}}
[[Catagóir:Cathracha na Breataine Bige]]
lioapmoxtfqx6yuq18pp9m8tbor4qyc
Dúnmharuithe Mhám Trasna
0
42007
1325253
1297718
2026-08-16T16:36:14Z
TGcoa
21229
1325253
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}
Tugtar '''Dúnmharuithe Mhám Trasna''' ar an sléacht a rinneadh oíche an [[17 Lúnasa]] [[1882]], nuair a maraíodh cúigear den teaghlach céanna ina dteach cónaithe i [[Mám Trasna]], baile fearainn iargúlta [[An Ghaeltacht|Gaeltachta]] i g[[Contae na Gaillimhe]] ar theorainn [[Contae Mhaigh Eo|Chontae Mhaigh Eo]].<ref name="ct">{{Lua idirlín|url=https://www.coimisineir.ie/userfiles/files/Information_Note_The_Maamtrasna_case.pdf|teideal=Information Note: The Maamtrasna case|obair=[[An Coimisinéir Teanga]]|teanga=en|dátarochtana=2026-08-16}}</ref> Gabhadh deichniúr fear as an gceantar máguaird, ciontaíodh ochtar acu agus crochadh triúr díobh i bPríosún na Gaillimhe an [[15 Nollaig]] 1882. Glactar leis go forleathan sa lá atá inniu ann go raibh duine den triúr a crochadh, [[Maolra Seoighe]], neamhchiontach ar fad, agus gur ar fhianaise bhréige agus ar mhionnú éithigh a bunaíodh na ciontuithe.<ref name="rte2018">{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2018/0404/952108-pardun-iarbhais-bronnta-ag-an-uachtaran-ar-mhaolra-seoighe/|teideal=Pardún iarbháis bronnta ag an Uachtarán ar Mhaolra Seoighe|obair=RTÉ Nuacht|dáta=2018-04-04|dátarochtana=2026-08-16}}</ref>
Toisc gur cainteoirí aonteangacha Gaeilge a bhí i bhformhór na bhfear, agus gur i mBéarla a reáchtáladh na trialacha i mBaile Átha Cliath os comhair breithimh agus giúiré nach raibh Gaeilge ar bith acu, meastar gurb é an cás seo ceann de na samplaí is measa d'iomrall ceartais i stair dhlí na hÉireann agus na Breataine, agus tá tábhacht ar leith leis i stair na gceart teanga in Éirinn. Bhronn Uachtarán na hÉireann, [[Michael D. Higgins|Micheál D. Ó hUigínn]], pardún iarbháis ar Mhaolra Seoighe an 4 Aibreán 2018.<ref name="rte2018" />[[Íomhá:MaolraSeoighe.jpeg|clé|mion|467x467px|[[Maolra Seoighe]], grianghraf a tógadh sa phríosún in 1882]]
== Cúlra ==
Ceantar sléibhtiúil i nDúiche Sheoigheach é Mám Trasna, ar bhruach [[Loch Measca|Locha Measca]]. Bhí bochtaineacht mhór sa cheantar in 1882 agus bhí [[Cogadh na Talún]] faoi lánseol ar fud an iarthair. Trí mhí roimh an sléacht dúnmharaíodh Príomh-Rúnaí na hÉireann, an Tiarna Frederick Cavendish, agus a rúnaí Thomas Burke, i bPáirc an Fhionnuisce, agus ritheadh reachtaíocht éigeandála i Westminster dá bharr, an ''Prevention of Crime (Ireland) Act 1882''. Faoin Acht sin d'fhéadfaí trialacha a aistriú go Baile Átha Cliath agus giúiréithe speisialta a cheapadh — cumhachtaí a úsáideadh i gcás Mhám Trasna.
== An sléacht ==
Oíche an 17 Lúnasa 1882 bhris dream fear isteach i dteach ceann tuí Sheáin Seoighe. Maraíodh le gunnaí agus le maidí Seán féin, a bhean chéile Bríd, a mháthair Mairéad agus a iníon Peigí. Gortaíodh a mhac Micheál chomh dona sin gur bhásaigh sé an lá dár gcionn. Tháinig an mac ab óige, Pádraig ("Patsy"), slán cé gur gortaíodh go dona é, agus bhí mac eile, Máirtín, as baile an oíche sin mar go raibh sé ar fostú [[An Fhairche|ar an bhFairche]].<ref name="ct" /> Maidin an 18 Lúnasa a tháinig comharsa, John Collins, ar an doras leagtha dá insí agus ar na coirp istigh.
Níltear ar aon tuairim faoin gcúis a bhí leis an ionsaí agus luaitear roinnt teoiricí:<ref name="ct" />
* gur chisteoir é Seán Seoighe ar cheann de na cumainn rúnda áitiúla (lucht Ribíní nó [[Na Fíníní|Fíníní]]) a bhí ag cur in aghaidh na dtiarnaí talún, agus gur chúbláil sé airgead an chumainn;
* gurbh é ba nós leis caoirigh na gcomharsan a ghoid ó na cnoic, coir throm in aimsir an ghátair;
* gurbh í a mháthair Mairéad an phríomhsprioc de bharr eolas a bheith sceite aici leis na húdaráis;
* gur bhain an t-ábhar le cairdeas idir iníon an tí, Peigí, agus ball de [[Constáblacht Ríoga na hÉireann|Chonstáblacht Ríoga na hÉireann]].
== Na cúisithe ==
Gabhadh agus cúisíodh deichniúr fear as an gceantar:<ref name="ct" />
* [[Maolra Seoighe]], a bheirt dheartháireacha Máirtín agus Páidín, agus a nia Tomás, as [[Ceapach na Creiche]];
* Pádraig, Micheál agus Seán Ó Cathasaigh, as an áit chéanna;
* Pádraig Seoighe as Seanbhaile Chathail;
* Tomás Ó Cathasaigh as Gleann Sál;
* Antaine Ó Pilbin as an gCeapach Dhubh.
Ba iad príomhfhinnéithe an Stáit triúr comharsan de mhuintir Sheoighe as Ceapach na Creiche — Antaine, a dheartháir Seán, agus Pádraig, mac Sheáin — ar a dtugtaí "na Maolraigh". Mhaígh siad gur dhúisigh tafann na madraí iad agus gur lean siad an dream fear trasna an tsléibhe go teach an tSeoighigh. Chuaigh beirt de na cúisithe féin, Antaine Ó Pilbin agus Tomás Ó Cathasaigh, ina mbrathadóirí don Choróin agus thug siad fianaise in aghaidh na bhfear eile.
== Na trialacha ==
I dTeach Cúirte Shráid na Faiche i mBaile Átha Cliath a cuireadh na fir ar a dtriail i mí na Samhna 1882, os comhair an Bhreithimh Barry. Ní raibh Gaeilge ag an mbreitheamh, ag an ngiúiré ná ag aturnae ná abhcóidí na cosanta. Póilín a bhí i mbun ateangaireachta, rinneadh neamhaird de chuid mhór den fhianaise a tugadh i nGaeilge, agus is beag di a aistríodh go Béarla.<ref name="ct" />
Ciontaíodh an chéad triúr a cuireadh ar a dtriail — Pádraig Seoighe, Pádraig ("Pádraig Shéamuis") Ó Cathasaigh agus Maolra Seoighe — agus gearradh pionós an bháis orthu. Níor chaith an giúiré ach timpeall sé nóiméad ag machnamh ar chás Mhaolra Seoighe. Ar chomhairle a sagairt, an tAthair Micheál Mac Aoidh ón bhFairche, phléadáil an cúigear eile ciontach chun an crochadóir a sheachaint; daoradh chun báis iad ach mhaolaigh Fear Ionaid na Banríona in Éirinn, an tIarla Spencer, na pianbhreitheanna go pianseirbhís saoil. Tuairiscíodh gurbh é ba mhian leis an mBanríon Victoria féin go gcrochfaí an t-ochtar.<ref name="ct" />[[Íomhá:Swallow Hole, Castle Bay, Lough Mask - geograph.org.uk - 178933.jpg|mion|[[Loch Measca]], is ar a bhruach atá Mám Trasna|220x220px]]
[[Íomhá:Maam Cross Lough Maamwee geograph-3178854-by-Ben-Brooksbank.jpg|mion|Sléibhte Dhúiche Sheoigheach|220x220px]]
== An crochadh ==
Go gairid sular crochadh iad, d'admhaigh beirt den triúr, ina nduine agus ina nduine, go raibh siad féin ciontach ach go raibh Maolra Seoighe glan neamhchiontach. Níor leor sin don Iarla Spencer leis an gcrochadh a chur ar athló, agus dhearbhaigh sé i dteileagram chuig gobharnóir an phríosúin go gcaithfeadh an dlí a chúrsa a leanúint.<ref name="ct" />
Crochadh an triúr i bPríosún na Gaillimhe maidin an 15 Nollaig 1882, agus ba é William Marwood a chroch iad. Tuairiscíodh gur ar éigean a d'éirigh leis an gcrochadóir a chuid oibre a dhéanamh i gceart, gur tachtadh Maolra Seoighe seachas a mhuineál a bhriseadh, agus go bhfuair sé bás go mall pianmhar. Deirtear gurbh iad seo a fhocail dheireanacha: "Feicfidh mé Íosa Críost ar ball beag — crochadh eisean san éagóir chomh maith … Ara, tá mé ag imeacht … Go bhfóire Dia ar mo bhean agus a cúigear dílleachtaí."<ref name="ct" /> Adhlacadh na coirp ar thalamh an phríosúin, san áit a bhfuil carrchlós Ardeaglais na Gaillimhe inniu.
== An fhianaise á tarraingt siar ==
Dhá bhliain ina dhiaidh sin, tháinig Tomás Ó Cathasaigh — duine den bheirt bhrathadóirí — os comhair an phobail agus os comhair Ardeaspaig Thuama, an Dr Mac an Mhílidh, le linn searmanais chóineartaithe i séipéal [[Tuar Mhic Éadaigh]], agus dhearbhaigh sé gur fhianaise bhréige a bhí tugtha faoi mhionn aige agus nach raibh baint dá laghad ag Maolra Seoighe leis na dúnmharuithe.<ref name="ct" />
Foilsíodh tuilleadh eolais sna blianta ina dhiaidh sin, go háirithe sa phaimfléad ''The Maamtrasna Massacre: Impeachment of the Trials'' (1884) leis an bhFeisire Timothy Harrington. Ba léir gur coinníodh siar ón gcúirt agus ó lucht cosanta na bhfear fianaise a chabhródh le neamhchiontacht cuid acu a chruthú; go ndearnadh iarracht líon na gCaitliceach ar na giúiréithe a theorannú; agus, de réir taighde a rinne [[Seán Ó Cuirreáin]] i gcartlann náisiúnta na Breataine, gur íocadh £1,250 mar chúiteamh leis an triúr finnéithe "neamhspleácha" faoi threoir an Iarla Spencer.<ref name="it2016">{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/life-and-style/people/a-wrongful-hanging-in-connemara-1882-1.2650574|teideal=A wrongful hanging in Connemara, 1882|obair=The Irish Times|dáta=2016-05-20|teanga=en|dátarochtana=2026-08-16}}</ref>
== Tionchar polaitiúil ==
Pléadh cás Mhám Trasna ar fud na tíre agus i meáin an domhain Bhéarla. Bhí díospóireachtaí fada air i bParlaimint Westminster — mhair ceann acu ceithre lá — agus ghlac cuid de na polaiteoirí ba mhó le rá san am páirt iontu. Bhí an diúltú d'fhiosrúchán poiblí ar cheann de na cúiseanna gur thit rialtas Liobrálach William Gladstone in 1885, nuair a thacaigh na Feisirí Éireannacha faoi cheannas [[Charles Stewart Parnell]] leis na Tóraithe faoi cheannas Randolph Churchill. "The Maamtrasna Alliance" a tugadh ar an gcomhghuaillíocht sin.<ref name="ct" />
== Saoradh na bpríosúnach ==
Fuair beirt den chúigear a daoradh chun pianseirbhíse bás sa phríosún. Rinne mná céile na bhfear eile impí ar Fhear Ionaid na Banríona, an Tiarna Dudley, agus ar a bhean chéile, le linn cuairte ar Chonamara in 1902. Scaoileadh saor an triúr a bhí fágtha — beirt dheartháireacha agus nia le Maolra Seoighe — an 24 Meán Fómhair 1902, tar éis scór bliain a chaitheamh i ngéibheann. Cuireadh ar thraein ó Bhaile Átha Cliath go Baile an Róba iad agus shiúil siad an t-ocht míle dhéag eile abhaile go Ceapach na Creiche sa dorchadas agus sa bháisteach.<ref name="ct" />
== An pardún iarbháis ==
Lean díospóireacht faoin gcás ar feadh na mblianta. In 2011 d'iarr beirt chomhaltaí de Theach na dTiarnaí, David Alton agus Eric Lubbock, athbhreithniú ar an gcás.<ref name="it2016" /> In 2017 choimisiúnaigh an Rialtas tuarascáil dlí ón Dr Niamh Howlin ar thriail Mhaolra Sheoighe. An 4 Aibreán 2018, ag searmanas in Áras an Uachtaráin, shínigh an tUachtarán Micheál D. Ó hUigínn an barántas a shaor Maolra Seoighe óna chiontú, 136 bliain tar éis a chrochta. Ba é an chéad phardún riamh é a bhain le heachtra roimh bhunú an Stáit in 1922, agus ní raibh ann ach an dara pardún iarbháis i stair na hUachtaránachta. Bhí sliocht Mhaolra Sheoighe i láthair ag an ócáid.<ref name="rte2018" />[[Íomhá:Cludach Leabhair Sheáin Uí Chuirreáin.jpg|mion|''Éagóir'', leabhar le [[Seán Ó Cuirreáin]] ar an eachtra|278x278px]]
== Sa litríocht agus sna meáin ==
Chuir [[James Joyce]] síos ar chás Mhaolra Seoighe san aiste "L'Irlanda alla sbarra" ("Éire os comhair na cúirte") a foilsíodh in ''Il Piccolo della Sera'' i dTrieste in 1907, áit ar úsáid sé íomhá an tseanfhir gan Bhéarla os comhair an bhreithimh mar shiombail den náisiún Éireannach nach raibh ar a chumas é féin a mhíniú don saol mór; luaitear an cás in ''Finnegans Wake'' chomh maith.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/opinion/mistranslation-once-again-an-irishman-s-diary-about-james-joyce-and-the-maamtrasna-murders-1.3444727|teideal=Mistranslation once again – An Irishman's Diary about James Joyce and the Maamtrasna Murders|obair=The Irish Times|dáta=2018-03-30|teanga=en|dátarochtana=2026-08-16}}</ref>
Foilsíodh trí mhórshaothar staire ar an gcás: ''Maamtrasna: The Murders and the Mystery'' (1992) le Jarlath Waldron; ''Éagóir: Maolra Seoighe agus dúnmharuithe Mhám Trasna'' (2016) le Seán Ó Cuirreáin, iar-[[An Coimisinéir Teanga|Choimisinéir Teanga]]; agus ''The Maamtrasna Murders: Language, Life and Death in Nineteenth-Century Ireland'' (2018) leis an Ollamh Margaret Kelleher. Craoladh an dráma faisnéise ''Murdair Mhám Trasna'', a stiúir Colm Bairéad agus atá bunaithe ar leabhar Uí Chuirreáin, ar [[TG4]] an 4 Aibreán 2018.<ref name="rte2018" />
== Féach freisin ==
* [[Maolra Seoighe]]
* [[Cogadh na Talún]]
* [[Mám Trasna]]
== Naisc sheachtracha ==
* [https://www.coimisineir.ie/userfiles/files/Information_Note_The_Maamtrasna_case.pdf Nóta eolais ar chás Mhám Trasna] — An Coimisinéir Teanga
* [https://archive.org/stream/maamtrasnamassac00harr/maamtrasnamassac00harr_djvu.txt ''The Maamtrasna Massacre: Impeachment of the Trials''] le Timothy Harrington (1884)
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
[[Catagóir:Gaeltachtaí Chontae na Gaillimhe]]
[[Catagóir:Dúnmharfóirí]]
[[Catagóir:Iomrall ceartais]]
[[Catagóir:Dúnmharuithe]]
[[Catagóir:Ceartas]]
[[Catagóir:Stair Chontae na Gaillimhe]]
[[Catagóir:Stair na hÉireann]]
[[Catagóir:1882]]
k6a6z1ey25djoa3llyt0n7tlqlrdpia
1325296
1325253
2026-08-16T17:00:31Z
TGcoa
21229
1325296
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}
Tugtar '''Dúnmharuithe Mhám Trasna''' ar an sléacht a rinneadh oíche an [[17 Lúnasa]] [[1882]], nuair a maraíodh cúigear den teaghlach céanna ina dteach cónaithe i [[Mám Trasna]], baile fearainn iargúlta [[An Ghaeltacht|Gaeltachta]] i g[[Contae na Gaillimhe]] ar theorainn [[Contae Mhaigh Eo|Chontae Mhaigh Eo]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://archive.org/details/eagoirmaolraseoi0000ocui|teideal=Éagóir. Maolra Seoighe agus dúnmharuithe Mhám Trasna|dáta=2016-04-20|language=en-GB|work=Litríocht|dátarochtana=2019-08-17}}{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref><ref name="ct">{{Lua idirlín|url=https://www.coimisineir.ie/userfiles/files/Information_Note_The_Maamtrasna_case.pdf|teideal=Information Note: The Maamtrasna case|obair=[[An Coimisinéir Teanga]]|teanga=en|dátarochtana=2026-08-16}}</ref> Gabhadh deichniúr fear as an gceantar máguaird, ciontaíodh ochtar acu agus crochadh triúr díobh i bPríosún na Gaillimhe an [[15 Nollaig]] 1882.
Glactar leis go forleathan sa lá atá inniu ann go raibh duine den triúr a crochadh, [[Maolra Seoighe]], neamhchiontach ar fad, agus gur ar fhianaise bhréige agus ar mhionnú éithigh a bunaíodh na ciontuithe.<ref name="rte2018">{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2018/0404/952108-pardun-iarbhais-bronnta-ag-an-uachtaran-ar-mhaolra-seoighe/|teideal=Pardún iarbháis bronnta ag an Uachtarán ar Mhaolra Seoighe|obair=RTÉ Nuacht|dáta=2018-04-04|dátarochtana=2026-08-16}}</ref>
Toisc gur cainteoirí aonteangacha Gaeilge a bhí i bhformhór na bhfear, agus gur i mBéarla a reáchtáladh na trialacha i mBaile Átha Cliath os comhair breithimh agus giúiré nach raibh Gaeilge ar bith acu, meastar gurb é an cás seo ceann de na samplaí is measa d'iomrall ceartais i stair dhlí na hÉireann agus na Breataine, agus tá tábhacht ar leith leis i stair na gceart teanga in Éirinn. Bhronn Uachtarán na hÉireann, [[Michael D. Higgins|Micheál D. Ó hUigínn]], pardún iarbháis ar Mhaolra Seoighe an 4 Aibreán 2018.<ref name="rte2018" />[[Íomhá:MaolraSeoighe.jpeg|clé|mion|467x467px|[[Maolra Seoighe]], grianghraf a tógadh sa phríosún in 1882]]
== Cúlra ==
Ceantar sléibhtiúil i nDúiche Sheoigheach é Mám Trasna, ar bhruach [[Loch Measca|Locha Measca]]. Bhí bochtaineacht mhór sa cheantar in 1882 agus bhí [[Cogadh na Talún]] faoi lánseol ar fud an iarthair. Trí mhí roimh an sléacht [[Dúnmharuithe Pháirc an Fhionnuisce (1882)|dúnmharaíodh Príomh-Rúnaí na hÉireann]], an Tiarna [[Frederick Cavendish (an Tiarna)|Frederick Cavendish]], agus a rúnaí Thomas Burke, i bPáirc an Fhionnuisce.
Ritheadh reachtaíocht éigeandála i Westminster dá bharr, an ''Prevention of Crime (Ireland) Act 1882''. Faoin Acht sin d'fhéadfaí trialacha a aistriú go Baile Átha Cliath agus giúiréithe speisialta a cheapadh — cumhachtaí a úsáideadh i gcás Mhám Trasna.
== An sléacht ==
Oíche an 17 Lúnasa 1882 bhris dream fear isteach i dteach ceann tuí Sheáin Seoighe. Maraíodh le gunnaí agus le maidí Seán féin, a bhean chéile Bríd, a mháthair Mairéad agus a iníon Peigí. Gortaíodh a mhac Micheál chomh dona sin gur bhásaigh sé an lá dár gcionn. Tháinig an mac ab óige, Pádraig ("Patsy"), slán cé gur gortaíodh go dona é, agus bhí mac eile, Máirtín, as baile an oíche sin mar go raibh sé ar fostú [[An Fhairche|ar an bhFairche]].<ref name="ct" /> Maidin an 18 Lúnasa a tháinig comharsa, John Collins, ar an doras leagtha dá insí agus ar na coirp istigh.
Níltear ar aon tuairim faoin gcúis a bhí leis an ionsaí agus luaitear roinnt teoiricí:<ref name="ct" />
* gur chisteoir é Seán Seoighe ar cheann de na cumainn rúnda áitiúla (lucht Ribíní nó [[Na Fíníní|Fíníní]]) a bhí ag cur in aghaidh na dtiarnaí talún, agus gur chúbláil sé airgead an chumainn;
* gurbh é ba nós leis caoirigh na gcomharsan a ghoid ó na cnoic, coir throm in aimsir an ghátair;
* gurbh í a mháthair Mairéad an phríomhsprioc de bharr eolas a bheith sceite aici leis na húdaráis;
* gur bhain an t-ábhar le cairdeas idir iníon an tí, Peigí, agus ball de [[Constáblacht Ríoga na hÉireann|Chonstáblacht Ríoga na hÉireann]].
== Na cúisithe ==
Gabhadh agus cúisíodh deichniúr fear as an gceantar:<ref name="ct" />
* [[Maolra Seoighe]], a bheirt dheartháireacha Máirtín agus Páidín, agus a nia Tomás, as [[Ceapach na Creiche]];
* Pádraig, Micheál agus Seán Ó Cathasaigh, as an áit chéanna;
* Pádraig Seoighe as Seanbhaile Chathail;
* Tomás Ó Cathasaigh as Gleann Sál;
* Antaine Ó Pilbin as an gCeapach Dhubh.
Ba iad príomhfhinnéithe an Stáit triúr comharsan de mhuintir Sheoighe as Ceapach na Creiche — Antaine, a dheartháir Seán, agus Pádraig, mac Sheáin — ar a dtugtaí "na Maolraigh". Mhaígh siad gur dhúisigh tafann na madraí iad agus gur lean siad an dream fear trasna an tsléibhe go teach an tSeoighigh. Chuaigh beirt de na cúisithe féin, Antaine Ó Pilbin agus Tomás Ó Cathasaigh, ina mbrathadóirí don Choróin agus thug siad fianaise in aghaidh na bhfear eile.
== Na trialacha ==
I dTeach Cúirte Shráid na Faiche i mBaile Átha Cliath a cuireadh na fir ar a dtriail i mí na Samhna 1882, os comhair an Bhreithimh Barry. Ní raibh Gaeilge ag an mbreitheamh, ag an ngiúiré ná ag aturnae ná abhcóidí na cosanta. Póilín a bhí i mbun ateangaireachta, rinneadh neamhaird de chuid mhór den fhianaise a tugadh i nGaeilge, agus is beag di a aistríodh go Béarla.<ref name="ct" />
Ciontaíodh an chéad triúr a cuireadh ar a dtriail — Pádraig Seoighe, Pádraig ("Pádraig Shéamuis") Ó Cathasaigh agus Maolra Seoighe — agus gearradh pionós an bháis orthu. Níor chaith an giúiré ach timpeall sé nóiméad ag machnamh ar chás Mhaolra Seoighe. Ar chomhairle a sagairt, an tAthair Micheál Mac Aoidh ón bhFairche, phléadáil an cúigear eile ciontach chun an crochadóir a sheachaint; daoradh chun báis iad ach mhaolaigh Fear Ionaid na Banríona in Éirinn, an tIarla Spencer, na pianbhreitheanna go pianseirbhís saoil. Tuairiscíodh gurbh é ba mhian leis an mBanríon Victoria féin go gcrochfaí an t-ochtar.<ref name="ct" />[[Íomhá:Swallow Hole, Castle Bay, Lough Mask - geograph.org.uk - 178933.jpg|mion|[[Loch Measca]], is ar a bhruach atá Mám Trasna|220x220px]]
[[Íomhá:Maam Cross Lough Maamwee geograph-3178854-by-Ben-Brooksbank.jpg|mion|Sléibhte Dhúiche Sheoigheach|220x220px]]
== An crochadh ==
Go gairid sular crochadh iad, d'admhaigh beirt den triúr, ina nduine agus ina nduine, go raibh siad féin ciontach ach go raibh Maolra Seoighe glan neamhchiontach. Níor leor sin don Iarla Spencer leis an gcrochadh a chur ar athló, agus dhearbhaigh sé i dteileagram chuig gobharnóir an phríosúin go gcaithfeadh an dlí a chúrsa a leanúint.<ref name="ct" />
Crochadh an triúr i bPríosún na Gaillimhe maidin an 15 Nollaig 1882, agus ba é William Marwood a chroch iad. Tuairiscíodh gur ar éigean a d'éirigh leis an gcrochadóir a chuid oibre a dhéanamh i gceart, gur tachtadh Maolra Seoighe seachas a mhuineál a bhriseadh, agus go bhfuair sé bás go mall pianmhar. Deirtear gurbh iad seo a fhocail dheireanacha: "Feicfidh mé Íosa Críost ar ball beag — crochadh eisean san éagóir chomh maith … Ara, tá mé ag imeacht … Go bhfóire Dia ar mo bhean agus a cúigear dílleachtaí."<ref name="ct" /> Adhlacadh na coirp ar thalamh an phríosúin, san áit a bhfuil carrchlós Ardeaglais na Gaillimhe inniu.
== An fhianaise á tarraingt siar ==
Dhá bhliain ina dhiaidh sin, tháinig Tomás Ó Cathasaigh — duine den bheirt bhrathadóirí — os comhair an phobail agus os comhair Ardeaspaig Thuama, an Dr Mac an Mhílidh, le linn searmanais chóineartaithe i séipéal [[Tuar Mhic Éadaigh]], agus dhearbhaigh sé gur fhianaise bhréige a bhí tugtha faoi mhionn aige agus nach raibh baint dá laghad ag Maolra Seoighe leis na dúnmharuithe.<ref name="ct" />
Foilsíodh tuilleadh eolais sna blianta ina dhiaidh sin, go háirithe sa phaimfléad ''The Maamtrasna Massacre: Impeachment of the Trials'' (1884) leis an bhFeisire Timothy Harrington. Ba léir gur coinníodh siar ón gcúirt agus ó lucht cosanta na bhfear fianaise a chabhródh le neamhchiontacht cuid acu a chruthú; go ndearnadh iarracht líon na gCaitliceach ar na giúiréithe a theorannú; agus, de réir taighde a rinne [[Seán Ó Cuirreáin]] i gcartlann náisiúnta na Breataine, gur íocadh £1,250 mar chúiteamh leis an triúr finnéithe "neamhspleácha" faoi threoir an Iarla Spencer.<ref name="it2016">{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/life-and-style/people/a-wrongful-hanging-in-connemara-1882-1.2650574|teideal=A wrongful hanging in Connemara, 1882|obair=The Irish Times|dáta=2016-05-20|teanga=en|dátarochtana=2026-08-16}}</ref>
== Tionchar polaitiúil ==
Pléadh cás Mhám Trasna ar fud na tíre agus i meáin an domhain Bhéarla. Bhí díospóireachtaí fada air i bParlaimint Westminster — mhair ceann acu ceithre lá — agus ghlac cuid de na polaiteoirí ba mhó le rá san am páirt iontu. Bhí an diúltú d'fhiosrúchán poiblí ar cheann de na cúiseanna gur thit rialtas Liobrálach William Gladstone in 1885, nuair a thacaigh na Feisirí Éireannacha faoi cheannas [[Charles Stewart Parnell]] leis na Tóraithe faoi cheannas Randolph Churchill. "The Maamtrasna Alliance" a tugadh ar an gcomhghuaillíocht sin.<ref name="ct" />
== Saoradh na bpríosúnach ==
Fuair beirt den chúigear a daoradh chun pianseirbhíse bás sa phríosún. Rinne mná céile na bhfear eile impí ar Fhear Ionaid na Banríona, an Tiarna Dudley, agus ar a bhean chéile, le linn cuairte ar Chonamara in 1902. Scaoileadh saor an triúr a bhí fágtha — beirt dheartháireacha agus nia le Maolra Seoighe — an 24 Meán Fómhair 1902, tar éis scór bliain a chaitheamh i ngéibheann. Cuireadh ar thraein ó Bhaile Átha Cliath go Baile an Róba iad agus shiúil siad an t-ocht míle dhéag eile abhaile go Ceapach na Creiche sa dorchadas agus sa bháisteach.<ref name="ct" />
== An pardún iarbháis ==
Lean díospóireacht faoin gcás ar feadh na mblianta. In 2011 d'iarr beirt chomhaltaí de Theach na dTiarnaí, David Alton agus Eric Lubbock, athbhreithniú ar an gcás.<ref name="it2016" /> In 2017 choimisiúnaigh an Rialtas tuarascáil dlí ón Dr Niamh Howlin ar thriail Mhaolra Sheoighe. An 4 Aibreán 2018, ag searmanas in Áras an Uachtaráin, shínigh an tUachtarán Micheál D. Ó hUigínn an barántas a shaor Maolra Seoighe óna chiontú, 136 bliain tar éis a chrochta. Ba é an chéad phardún riamh é a bhain le heachtra roimh bhunú an Stáit in 1922, agus ní raibh ann ach an dara pardún iarbháis i stair na hUachtaránachta. Bhí sliocht Mhaolra Sheoighe i láthair ag an ócáid.<ref name="rte2018" />[[Íomhá:Cludach Leabhair Sheáin Uí Chuirreáin.jpg|mion|''Éagóir'', leabhar le [[Seán Ó Cuirreáin]] ar an eachtra|278x278px]]
== Sa litríocht agus sna meáin ==
Chuir [[James Joyce]] síos ar chás Mhaolra Seoighe san aiste "L'Irlanda alla sbarra" ("Éire os comhair na cúirte") a foilsíodh in ''Il Piccolo della Sera'' i dTrieste in 1907, áit ar úsáid sé íomhá an tseanfhir gan Bhéarla os comhair an bhreithimh mar shiombail den náisiún Éireannach nach raibh ar a chumas é féin a mhíniú don saol mór; luaitear an cás in ''Finnegans Wake'' chomh maith.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/opinion/mistranslation-once-again-an-irishman-s-diary-about-james-joyce-and-the-maamtrasna-murders-1.3444727|teideal=Mistranslation once again – An Irishman's Diary about James Joyce and the Maamtrasna Murders|obair=The Irish Times|dáta=2018-03-30|teanga=en|dátarochtana=2026-08-16}}</ref>
Foilsíodh trí mhórshaothar staire ar an gcás: ''Maamtrasna: The Murders and the Mystery'' (1992) le Jarlath Waldron; ''Éagóir: Maolra Seoighe agus dúnmharuithe Mhám Trasna'' (2016) le Seán Ó Cuirreáin, iar-[[An Coimisinéir Teanga|Choimisinéir Teanga]]; agus ''The Maamtrasna Murders: Language, Life and Death in Nineteenth-Century Ireland'' (2018) leis an Ollamh Margaret Kelleher.
Craoladh an dráma faisnéise ''Murdair Mhám Trasna'', a stiúir Colm Bairéad agus atá bunaithe ar leabhar Uí Chuirreáin, ar [[TG4]] an 4 Aibreán 2018.<ref name="rte2018" />
== Féach freisin ==
* [[Maolra Seoighe]]
* [[Cogadh na Talún]]
* [[Dúnmharuithe Pháirc an Fhionnuisce (1882)]]
* [[Mám Trasna]]
== Naisc sheachtracha ==
* [https://www.coimisineir.ie/userfiles/files/Information_Note_The_Maamtrasna_case.pdf Nóta eolais ar chás Mhám Trasna] — An Coimisinéir Teanga
* [https://archive.org/stream/maamtrasnamassac00harr/maamtrasnamassac00harr_djvu.txt ''The Maamtrasna Massacre: Impeachment of the Trials''] le Timothy Harrington (1884)
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
[[Catagóir:Gaeltachtaí Chontae na Gaillimhe]]
[[Catagóir:Dúnmharfóirí]]
[[Catagóir:Iomrall ceartais]]
[[Catagóir:Dúnmharuithe]]
[[Catagóir:Ceartas]]
[[Catagóir:Stair Chontae na Gaillimhe]]
[[Catagóir:Stair na hÉireann]]
[[Catagóir:1882]]
8pw5hukysztzysi7mh48hae90ccp771
1325297
1325296
2026-08-16T17:07:22Z
TGcoa
21229
/* An sléacht */
1325297
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}
Tugtar '''Dúnmharuithe Mhám Trasna''' ar an sléacht a rinneadh oíche an [[17 Lúnasa]] [[1882]], nuair a maraíodh cúigear den teaghlach céanna ina dteach cónaithe i [[Mám Trasna]], baile fearainn iargúlta [[An Ghaeltacht|Gaeltachta]] i g[[Contae na Gaillimhe]] ar theorainn [[Contae Mhaigh Eo|Chontae Mhaigh Eo]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://archive.org/details/eagoirmaolraseoi0000ocui|teideal=Éagóir. Maolra Seoighe agus dúnmharuithe Mhám Trasna|dáta=2016-04-20|language=en-GB|work=Litríocht|dátarochtana=2019-08-17}}{{Dead link|date=Deireadh Fómhair 2023|bot=InternetArchiveBot|fix-attempted=yes}}</ref><ref name="ct">{{Lua idirlín|url=https://www.coimisineir.ie/userfiles/files/Information_Note_The_Maamtrasna_case.pdf|teideal=Information Note: The Maamtrasna case|obair=[[An Coimisinéir Teanga]]|teanga=en|dátarochtana=2026-08-16}}</ref> Gabhadh deichniúr fear as an gceantar máguaird, ciontaíodh ochtar acu agus crochadh triúr díobh i bPríosún na Gaillimhe an [[15 Nollaig]] 1882.
Glactar leis go forleathan sa lá atá inniu ann go raibh duine den triúr a crochadh, [[Maolra Seoighe]], neamhchiontach ar fad, agus gur ar fhianaise bhréige agus ar mhionnú éithigh a bunaíodh na ciontuithe.<ref name="rte2018">{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2018/0404/952108-pardun-iarbhais-bronnta-ag-an-uachtaran-ar-mhaolra-seoighe/|teideal=Pardún iarbháis bronnta ag an Uachtarán ar Mhaolra Seoighe|obair=RTÉ Nuacht|dáta=2018-04-04|dátarochtana=2026-08-16}}</ref>
Toisc gur cainteoirí aonteangacha Gaeilge a bhí i bhformhór na bhfear, agus gur i mBéarla a reáchtáladh na trialacha i mBaile Átha Cliath os comhair breithimh agus giúiré nach raibh Gaeilge ar bith acu, meastar gurb é an cás seo ceann de na samplaí is measa d'iomrall ceartais i stair dhlí na hÉireann agus na Breataine, agus tá tábhacht ar leith leis i stair na gceart teanga in Éirinn. Bhronn Uachtarán na hÉireann, [[Michael D. Higgins|Micheál D. Ó hUigínn]], pardún iarbháis ar Mhaolra Seoighe an 4 Aibreán 2018.<ref name="rte2018" />[[Íomhá:MaolraSeoighe.jpeg|clé|mion|467x467px|[[Maolra Seoighe]], grianghraf a tógadh sa phríosún in 1882]]
== Cúlra ==
Ceantar sléibhtiúil i n[[Dúiche Sheoigheach]] é Mám Trasna, ar bhruach [[Loch Measca|Locha Measca]], ar an teorainn idir [[Contae na Gaillimhe|Chontae na Gaillimhe]] agus Contae Mhaigh Eo. Bhí bochtaineacht mhór sa cheantar in 1882 agus bhí [[Cogadh na Talún]] faoi lánseol ar fud an iarthair. Trí mhí roimh an sléacht [[Dúnmharuithe Pháirc an Fhionnuisce (1882)|dúnmharaíodh Príomh-Rúnaí na hÉireann]], an Tiarna [[Frederick Cavendish (an Tiarna)|Frederick Cavendish]], agus a rúnaí Thomas Burke, i bPáirc an Fhionnuisce.
Ritheadh reachtaíocht éigeandála i Westminster dá bharr, an ''Prevention of Crime (Ireland) Act 1882''. Faoin Acht sin d'fhéadfaí trialacha a aistriú go Baile Átha Cliath agus giúiréithe speisialta a cheapadh — cumhachtaí a úsáideadh i gcás Mhám Trasna.
== An sléacht ==
Oíche an 17 Lúnasa 1882 rinne drong de fhir áitiúla ruathar fuilteach ar theach cónaithe Sheán Seoighe le gunnaí agus maidí. Maraíodh Seán féin, a bhean chéile Bríd, a mháthair Mairéad agus a iníon Peigí. Gortaíodh a mhac Micheál chomh dona sin gur bhásaigh sé san ospidéal an lá dár gcionn. Tháinig an mac ab óige, Pádraig ("Patsy"), slán cé gur gortaíodh go dona é, agus bhí mac eile, Máirtín, as baile an oíche sin mar go raibh sé ar fostú [[An Fhairche|ar an bhFairche]].<ref name="ct" /> Maidin an 18 Lúnasa a tháinig comharsa, John Collins, ar an doras leagtha dá insí agus ar na coirp istigh.
Níltear ar aon tuairim faoin gcúis a bhí leis an ionsaí agus luaitear roinnt teoiricí:<ref name="ct" />
* gur chisteoir é Seán Seoighe ar cheann de na cumainn rúnda áitiúla (lucht Ribíní nó [[Na Fíníní|Fíníní]]) a bhí ag cur in aghaidh na dtiarnaí talún, agus gur chúbláil sé airgead an chumainn;
* gurbh é ba nós leis caoirigh na gcomharsan a ghoid ó na cnoic, coir throm in aimsir an ghátair;
* gurbh í a mháthair Mairéad an phríomhsprioc de bharr eolas a bheith sceite aici leis na húdaráis;
* gur bhain an t-ábhar le cairdeas idir iníon an tí, Peigí, agus ball de [[Constáblacht Ríoga na hÉireann|Chonstáblacht Ríoga na hÉireann]].
== Na cúisithe ==
Gabhadh agus cúisíodh deichniúr fear as an gceantar:<ref name="ct" />
* [[Maolra Seoighe]], a bheirt dheartháireacha Máirtín agus Páidín, agus a nia Tomás, as [[Ceapach na Creiche]];
* Pádraig, Micheál agus Seán Ó Cathasaigh, as an áit chéanna;
* Pádraig Seoighe as Seanbhaile Chathail;
* Tomás Ó Cathasaigh as Gleann Sál;
* Antaine Ó Pilbin as an gCeapach Dhubh.
Ba iad príomhfhinnéithe an Stáit triúr comharsan de mhuintir Sheoighe as Ceapach na Creiche — Antaine, a dheartháir Seán, agus Pádraig, mac Sheáin — ar a dtugtaí "na Maolraigh". Mhaígh siad gur dhúisigh tafann na madraí iad agus gur lean siad an dream fear trasna an tsléibhe go teach an tSeoighigh. Chuaigh beirt de na cúisithe féin, Antaine Ó Pilbin agus Tomás Ó Cathasaigh, ina mbrathadóirí don Choróin agus thug siad fianaise in aghaidh na bhfear eile.
== Na trialacha ==
I dTeach Cúirte Shráid na Faiche i mBaile Átha Cliath a cuireadh na fir ar a dtriail i mí na Samhna 1882, os comhair an Bhreithimh Barry. Ní raibh Gaeilge ag an mbreitheamh, ag an ngiúiré ná ag aturnae ná abhcóidí na cosanta. Póilín a bhí i mbun ateangaireachta, rinneadh neamhaird de chuid mhór den fhianaise a tugadh i nGaeilge, agus is beag di a aistríodh go Béarla.<ref name="ct" />
Ciontaíodh an chéad triúr a cuireadh ar a dtriail — Pádraig Seoighe, Pádraig ("Pádraig Shéamuis") Ó Cathasaigh agus Maolra Seoighe — agus gearradh pionós an bháis orthu. Níor chaith an giúiré ach timpeall sé nóiméad ag machnamh ar chás Mhaolra Seoighe. Ar chomhairle a sagairt, an tAthair Micheál Mac Aoidh ón bhFairche, phléadáil an cúigear eile ciontach chun an crochadóir a sheachaint; daoradh chun báis iad ach mhaolaigh Fear Ionaid na Banríona in Éirinn, an tIarla Spencer, na pianbhreitheanna go pianseirbhís saoil. Tuairiscíodh gurbh é ba mhian leis an mBanríon Victoria féin go gcrochfaí an t-ochtar.<ref name="ct" />[[Íomhá:Swallow Hole, Castle Bay, Lough Mask - geograph.org.uk - 178933.jpg|mion|[[Loch Measca]], is ar a bhruach atá Mám Trasna|220x220px]]
[[Íomhá:Maam Cross Lough Maamwee geograph-3178854-by-Ben-Brooksbank.jpg|mion|Sléibhte Dhúiche Sheoigheach|220x220px]]
== An crochadh ==
Go gairid sular crochadh iad, d'admhaigh beirt den triúr, ina nduine agus ina nduine, go raibh siad féin ciontach ach go raibh Maolra Seoighe glan neamhchiontach. Níor leor sin don Iarla Spencer leis an gcrochadh a chur ar athló, agus dhearbhaigh sé i dteileagram chuig gobharnóir an phríosúin go gcaithfeadh an dlí a chúrsa a leanúint.<ref name="ct" />
Crochadh an triúr i bPríosún na Gaillimhe maidin an 15 Nollaig 1882, agus ba é William Marwood a chroch iad. Tuairiscíodh gur ar éigean a d'éirigh leis an gcrochadóir a chuid oibre a dhéanamh i gceart, gur tachtadh Maolra Seoighe seachas a mhuineál a bhriseadh, agus go bhfuair sé bás go mall pianmhar. Deirtear gurbh iad seo a fhocail dheireanacha: "Feicfidh mé Íosa Críost ar ball beag — crochadh eisean san éagóir chomh maith … Ara, tá mé ag imeacht … Go bhfóire Dia ar mo bhean agus a cúigear dílleachtaí."<ref name="ct" /> Adhlacadh na coirp ar thalamh an phríosúin, san áit a bhfuil carrchlós Ardeaglais na Gaillimhe inniu.
== An fhianaise á tarraingt siar ==
Dhá bhliain ina dhiaidh sin, tháinig Tomás Ó Cathasaigh — duine den bheirt bhrathadóirí — os comhair an phobail agus os comhair Ardeaspaig Thuama, an Dr Mac an Mhílidh, le linn searmanais chóineartaithe i séipéal [[Tuar Mhic Éadaigh]], agus dhearbhaigh sé gur fhianaise bhréige a bhí tugtha faoi mhionn aige agus nach raibh baint dá laghad ag Maolra Seoighe leis na dúnmharuithe.<ref name="ct" />
Foilsíodh tuilleadh eolais sna blianta ina dhiaidh sin, go háirithe sa phaimfléad ''The Maamtrasna Massacre: Impeachment of the Trials'' (1884) leis an bhFeisire Timothy Harrington. Ba léir gur coinníodh siar ón gcúirt agus ó lucht cosanta na bhfear fianaise a chabhródh le neamhchiontacht cuid acu a chruthú; go ndearnadh iarracht líon na gCaitliceach ar na giúiréithe a theorannú; agus, de réir taighde a rinne [[Seán Ó Cuirreáin]] i gcartlann náisiúnta na Breataine, gur íocadh £1,250 mar chúiteamh leis an triúr finnéithe "neamhspleácha" faoi threoir an Iarla Spencer.<ref name="it2016">{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/life-and-style/people/a-wrongful-hanging-in-connemara-1882-1.2650574|teideal=A wrongful hanging in Connemara, 1882|obair=The Irish Times|dáta=2016-05-20|teanga=en|dátarochtana=2026-08-16}}</ref>
== Tionchar polaitiúil ==
Pléadh cás Mhám Trasna ar fud na tíre agus i meáin an domhain Bhéarla. Bhí díospóireachtaí fada air i bParlaimint Westminster — mhair ceann acu ceithre lá — agus ghlac cuid de na polaiteoirí ba mhó le rá san am páirt iontu. Bhí an diúltú d'fhiosrúchán poiblí ar cheann de na cúiseanna gur thit rialtas Liobrálach William Gladstone in 1885, nuair a thacaigh na Feisirí Éireannacha faoi cheannas [[Charles Stewart Parnell]] leis na Tóraithe faoi cheannas Randolph Churchill. "The Maamtrasna Alliance" a tugadh ar an gcomhghuaillíocht sin.<ref name="ct" />
== Saoradh na bpríosúnach ==
Fuair beirt den chúigear a daoradh chun pianseirbhíse bás sa phríosún. Rinne mná céile na bhfear eile impí ar Fhear Ionaid na Banríona, an Tiarna Dudley, agus ar a bhean chéile, le linn cuairte ar Chonamara in 1902. Scaoileadh saor an triúr a bhí fágtha — beirt dheartháireacha agus nia le Maolra Seoighe — an 24 Meán Fómhair 1902, tar éis scór bliain a chaitheamh i ngéibheann. Cuireadh ar thraein ó Bhaile Átha Cliath go Baile an Róba iad agus shiúil siad an t-ocht míle dhéag eile abhaile go Ceapach na Creiche sa dorchadas agus sa bháisteach.<ref name="ct" />
== An pardún iarbháis ==
Lean díospóireacht faoin gcás ar feadh na mblianta. In 2011 d'iarr beirt chomhaltaí de Theach na dTiarnaí, David Alton agus Eric Lubbock, athbhreithniú ar an gcás.<ref name="it2016" /> In 2017 choimisiúnaigh an Rialtas tuarascáil dlí ón Dr Niamh Howlin ar thriail Mhaolra Sheoighe. An 4 Aibreán 2018, ag searmanas in Áras an Uachtaráin, shínigh an tUachtarán Micheál D. Ó hUigínn an barántas a shaor Maolra Seoighe óna chiontú, 136 bliain tar éis a chrochta. Ba é an chéad phardún riamh é a bhain le heachtra roimh bhunú an Stáit in 1922, agus ní raibh ann ach an dara pardún iarbháis i stair na hUachtaránachta. Bhí sliocht Mhaolra Sheoighe i láthair ag an ócáid.<ref name="rte2018" />[[Íomhá:Cludach Leabhair Sheáin Uí Chuirreáin.jpg|mion|''Éagóir'', leabhar le [[Seán Ó Cuirreáin]] ar an eachtra|278x278px]]
== Sa litríocht agus sna meáin ==
Chuir [[James Joyce]] síos ar chás Mhaolra Seoighe san aiste "L'Irlanda alla sbarra" ("Éire os comhair na cúirte") a foilsíodh in ''Il Piccolo della Sera'' i dTrieste in 1907, áit ar úsáid sé íomhá an tseanfhir gan Bhéarla os comhair an bhreithimh mar shiombail den náisiún Éireannach nach raibh ar a chumas é féin a mhíniú don saol mór; luaitear an cás in ''Finnegans Wake'' chomh maith.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/opinion/mistranslation-once-again-an-irishman-s-diary-about-james-joyce-and-the-maamtrasna-murders-1.3444727|teideal=Mistranslation once again – An Irishman's Diary about James Joyce and the Maamtrasna Murders|obair=The Irish Times|dáta=2018-03-30|teanga=en|dátarochtana=2026-08-16}}</ref>
Foilsíodh trí mhórshaothar staire ar an gcás: ''Maamtrasna: The Murders and the Mystery'' (1992) le Jarlath Waldron; ''Éagóir: Maolra Seoighe agus dúnmharuithe Mhám Trasna'' (2016) le Seán Ó Cuirreáin, iar-[[An Coimisinéir Teanga|Choimisinéir Teanga]]; agus ''The Maamtrasna Murders: Language, Life and Death in Nineteenth-Century Ireland'' (2018) leis an Ollamh Margaret Kelleher.
Craoladh an dráma faisnéise ''Murdair Mhám Trasna'', a stiúir Colm Bairéad agus atá bunaithe ar leabhar Uí Chuirreáin, ar [[TG4]] an 4 Aibreán 2018.<ref name="rte2018" />
== Féach freisin ==
* [[Maolra Seoighe]]
* [[Cogadh na Talún]]
* [[Dúnmharuithe Pháirc an Fhionnuisce (1882)]]
* [[Mám Trasna]]
== Naisc sheachtracha ==
* [https://www.coimisineir.ie/userfiles/files/Information_Note_The_Maamtrasna_case.pdf Nóta eolais ar chás Mhám Trasna] — An Coimisinéir Teanga
* [https://archive.org/stream/maamtrasnamassac00harr/maamtrasnamassac00harr_djvu.txt ''The Maamtrasna Massacre: Impeachment of the Trials''] le Timothy Harrington (1884)
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
[[Catagóir:Gaeltachtaí Chontae na Gaillimhe]]
[[Catagóir:Dúnmharfóirí]]
[[Catagóir:Iomrall ceartais]]
[[Catagóir:Dúnmharuithe]]
[[Catagóir:Ceartas]]
[[Catagóir:Stair Chontae na Gaillimhe]]
[[Catagóir:Stair na hÉireann]]
[[Catagóir:1882]]
17k6nrvoopf3qccmnz9zn9qe28l0ift
Albatras
0
44560
1325417
1147631
2026-08-17T10:40:18Z
An Sionnach Rua
29036
1325417
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
[[Éan]] mór [[farraige]] le sciatháin chaola is réimse [[sciathán]] 3 m is ea '''an t-albatras''', nó '''an t-iolar dúbailte'''. Bíonn sé ar foluain ar shruthanna aeir gar don bhfarraige. Tuirlingíonn sé ar talamh chun pórú amháin.<ref name="FreamhanEolais">{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Albatras|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=30}}</ref>
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Fréamh an Eolais}}
{{síol}}
{{DEFAULTSORT:Albatras}}
[[Catagóir:Diomedeidae]]
ies14sknukbmwaf68s7hmaoayhun702
Cearc ghuine
0
45895
1325220
1323099
2026-08-16T12:36:19Z
An Sionnach Rua
29036
1325220
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
[[Éan]] téagartha a mhaireann ar an talamh, dúchasach don [[An Afraic|Afraic]], is ea an '''chearc ghuine''' (nó '''éanlaith ghuine'''; fine '''Numididae''').<ref name='Tearma'>{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Numididae/|title=“Numididae” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-05-30}}</ref> An clúmh breac liath. An ceann is an [[muineál]] beagnach nocht, go minic le [[craiceann]] fillte, daite nó garbh. Uaireanta bíonn cíor cleití nó caitheamh adharcach (clogad) ar bharr an chinn.<ref name="FreamhanEolais">{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Cearc ghuine|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=125}}</ref>
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{Fréamh an Eolais}}
{{síol ainmhí}}
{{DEFAULTSORT:Cearc ghuine}}
[[Catagóir:Numididae]]
0fpqtb2rwdku3w93hry3gx5ravr9m80
Liréan
0
49709
1325342
1152361
2026-08-17T08:32:58Z
An Sionnach Rua
29036
1325342
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
Tá dhá shaghas den éan cúthail Astrálach seo a itheann ón talamh ann: an liréan éachtach, agus liréan Albert. Na cosa fada. Eitlíonn sé go holc, ach ritheann go maith. [[Eireaball]] an fhireannaigh i gcruth lire. An léiriú is an ceol mórthaibhseach, ag aithris ar fhuaimeanna casta. Áitríonn sé foraoisí sléibhtiúla le lomáin charraigeacha, agus itheann [[Inveirteabrach|inveirteabraigh]] bheaga.<ref name="FreamhanEolais">{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Liréan|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=413}}</ref>
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Fréamh an Eolais}}
{{síol}}
[[Catagóir:Menura]]
py6vknmn1voncm103pplyf5qk6misie
Militeoir
0
50116
1325341
1229711
2026-08-17T08:32:29Z
An Sionnach Rua
29036
1325341
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
[[Éan]] [[An Astraláise|Astraláiseach]] atá oiriúnaithe chun [[neachtar]] a ithe is ea '''militeoir'''.<ref name='Tearma'>{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/militeoir/|title=“militeoir” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2024-08-24}}</ref>
A [[Teanga (anatamaíocht)|theanga]] fada le barr cosúil le [[scuab]]. Itheann an militeoir torthaí is [[Feithid|feithidí]] freisin, agus áitríonn [[Crann|crainn]] is [[Sceach|sceacha]].
Bíonn ilghnéitheacht mhór i gcruth a ghoib is stíl a bheatha.
Maireann an militeoir i ngrúpaí beaga.<ref name="FreamhanEolais">{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Militeoir|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=456}}</ref>
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{Fréamh an Eolais}}
{{síol}}
[[Catagóir:Meliphagidae]]
[[Catagóir:Éin Astraláiseacha]]
0j1c22bv0h0axqz6f4jbrw7ahmorxo0
Téip mhaighnéadach
0
52239
1325410
1155080
2026-08-17T09:41:14Z
R. Henrik Nilsson
65582
Íomhá : Circa 1960 13 cm Philips reel to reel magnetic tape EL 3915 LP 270 m made in Holland view 1.jpg | mion | Téip mhaighnéadach ó thart ar 1960.
1325410
wikitext
text/x-wiki
[[Íomhá:Circa 1960 13 cm Philips reel to reel magnetic tape EL 3915 LP 270 m made in Holland view 1.jpg|mion|Téip mhaighnéadach ó thart ar 1960.]]
Scannán trédhearcach plaisteach, cumhdaithe le páirteagail chriostalta mhaighnéadacha, tuímithe i [[vearnais]], a léiríodh mar mheán éifeachtach taifeadta is atáirgthe fuaime ar dtús sna [[1930idí]]. D'éirigh sí an-choitianta i ndiaidh [[An Dara Cogadh Domhanda|an dara cogadh domhanda]], agus ansin mar mheán taifeadta físeán is meán stórála i ríomhairí. Faoi na [[1980idí]] bhí téipeanna ilraonacha in úsáid i [[Taifeadadh digiteach|dtaifeadadh digiteach]] i bhfeidhmeanna gairmiúla, agus an dlúthchaiséad, a thug comhlacht [[Philips]] isteach i [[1964]], i gceannas maidir le feidhmeanna baile. Le himeacht ama rinneadh feabhsuithe air seo le cumhdaigh nua, cosúil le crómdhéocsaíd is miotal, agus córais laghdaithe torainn. Úsáidtear mar mheán stórála fós í ar ríomhairí móra, suas le 750 m ar fhad is 12.7 mm ar leithead. Tá córais níos lú, agus an téip mhaighnéadach i gcartús, in úsáid go forleathan mar chórais cúltaca i gcomhair micriríomhairí, iad siúd le dioscaí Winchester go príomha. Baineadh feidhm as gnáthfhuaimtéipeanna chun breis stórála a sholáthar do mhicriríomhairí roimh theacht chun cinn na ndioscaí flapacha. Ach is mall na córais stórála is aisghabhála atá bunaithe ar théipeanna, agus tháinig na dioscaí maighnéadacha ina n-ionad. Faoi seo, córais sholadstaideacha stórála gan páirteanna inghluaiste atá i gceannas.<ref name="FreamhanEolais">{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Téip mhaighnéadach|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=654}}</ref>
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Fréamh an Eolais}}
{{síol}}
5poya1xitfxetk7nzw7d8xn6hjgneck
Ulchabhán éisc
0
52611
1325268
1155160
2026-08-16T16:46:15Z
An Sionnach Rua
29036
1325268
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
[[Ulchabhán]] atá oiriúnaithe chun maireachtáil gar don uisce, a fhaightear san Áise (4 [[speiceas]]) is [[an Afraic]] (3 speiceas). Piocann sé éisc ón uisce lena ingne is é ag eitilt. Itheann sé cráifisceanna, froig, [[Feithid|feithidí]] is [[Mamach|mamaigh]] bheaga. A eitilt níos callánaí ná ulchabháin eile.<ref name="FreamhanEolais">{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Ulchabhán éisc|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=691}}</ref>
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Fréamh an Eolais}}
{{síol}}
[[Catagóir:Ketupa]]
t516eki1c95g6vuaqbnjz6vgp6u152v
Ulchabhán scopach
0
52612
1325272
1210520
2026-08-16T16:48:22Z
An Sionnach Rua
29036
1325272
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
Cineál ulchabháin le 59 [[speiceas]] (géineas ''Otus''), an-choitianta, dúchasach don Seandomhan is ea '''an t-ulchabhán scopach''' ([[Béarla]]: ''scops owl'').<ref name='Tearma'>{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/ulchabh%E1n%20scopach/|title=“ulchabhán scopach” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2024-04-12}}</ref> Áitríonn sé [[coillearnach]] nó talamh oscailte thirim, agus itheann [[Feithid|feithidí]] is uaireanta éin bheaga.<ref name="FreamhanEolais">{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Ulchabhán scopach|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=691}}</ref>
== Samplaí ==
* ''Otus ireneae'' — [[ulchabhán scopach Sokoke]]
* ''Otus scops'' — [[ulchabhán scopach Eoráiseach]]
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{Fréamh an Eolais}}
{{síol}}
[[Catagóir:Éin]]
[[Catagóir:Otus]]
9ek0p4e3atqqdripnc89njq8a4qj0pp
1325273
1325272
2026-08-16T16:48:34Z
An Sionnach Rua
29036
1325273
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
Cineál ulchabháin le 59 [[speiceas]] (géineas ''Otus''), an-choitianta, dúchasach don Seandomhan is ea '''an t-ulchabhán scopach''' ([[Béarla]]: ''scops owl'').<ref name='Tearma'>{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/ulchabh%E1n%20scopach/|title=“ulchabhán scopach” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2024-04-12}}</ref> Áitríonn sé [[coillearnach]] nó talamh oscailte thirim, agus itheann [[Feithid|feithidí]] is uaireanta éin bheaga.<ref name="FreamhanEolais">{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Ulchabhán scopach|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=691}}</ref>
== Samplaí ==
* ''Otus ireneae'' — [[ulchabhán scopach Sokoke]]
* ''Otus scops'' — [[ulchabhán scopach Eoráiseach]]
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{Fréamh an Eolais}}
{{síol}}
[[Catagóir:Otus]]
0nt72y4r5ixn6r096d8sl8y9h9gzpc4
Ulchabhán seabhaic
0
52613
1325279
1165506
2026-08-16T16:51:00Z
An Sionnach Rua
29036
1325279
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
[[File:Surnia ulula ulula MHNT.ZOO.2010.11.158.3.jpg|thumb|''Surnia ulula ulula'']]
Gnáthulchabhán atá dúchasach do [[Tuaisceart|thuaisceart]] an leathsféir thuaidh is ea an t-'''ulchabhán seabhaic''' (''Surnia ulula''). Tugtar '''ulchabhán seabhaic tuaisceartach'''<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Surnia%20ulula/|title=“Surnia ulula” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> ar an speiceas céanna freisin. Na sciatháin gearr biorach, an t-[[eireaball]] fada. Cosúil leis an [[seabhac]] agus é ag eitilt is ag tuirlingt. Áitríonn sé foraoisí, agus itheann [[Mamach|mamaigh]] is éin. Seilgeann sé le [[solas]] an lae.<ref name="FreamhanEolais">{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Ulchabhán seabhaic|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=691}}</ref>
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Fréamh an Eolais}}
{{síol ainmhí}}
{{DEFAULTSORT:Ulchabhan seabhaic}}
[[Catagóir:Surnia]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1758]]
sl6vgybycpd6fqfmc0ctw3mqz0h0dg1
Ulchabhán sneachtúil
0
52614
1325286
1165221
2026-08-16T16:54:09Z
An Sionnach Rua
29036
1325286
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
[[File:Bubo scandiacus MHNT.ZOO.2010.11.157.3.jpg|thumb|''Bubo scandiacus'']]
Gnáthulchabhán atá dúchasach do [[Tuaisceart|thuaisceart]] an leathsféir thuaidh is ea an t-'''ulchabhán sneachtúil'''.<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Bubo%20scandiacus/|title=“Bubo scandiacus” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> An clúmh bán den chuid is mó. Áitríonn sé tundra, riasca is oileáin Artacha. Seilgeann sé i rith an lae, agus itheann [[Mamach|mamaigh]] chomh mór le [[giorria]] Artach is éin chomh mór le lacha. Neadaíonn sé ar an talamh.<ref name="FreamhanEolais">{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Ulchabhán sneachtúil|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=691}}</ref>
{{Commonscat|Bubo scandiacus}}
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Fréamh an Eolais}}
{{síol}}
{{DEFAULTSORT:Ulchabhan sneachtuil}}
[[Catagóir:Bubo]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1758]]
rp5ma8blkqta1111wa4kvrivppbxdv0
Ulchabhán uachasach
0
52615
1325293
1155159
2026-08-16T16:59:50Z
An Sionnach Rua
29036
1325293
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
[[Ulchabhán]] beag atá dúchasach do Mheiriceá ó iardheisceart [[Ceanada|Cheanada]] síos go Tierra del Fuego is ea '''an t-ulchabhán uachasach''' (''Athene cunicularia'').<ref name='Tearma'>{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Athene%20cunicularia/|title=“Athene cunicularia” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-05-30}}</ref> Áitríonn sé réigiúin leathfhásúla, ag maireachtáil i bpoill a fhágann marmait [[machaire]] nó [[Mamach|mamaigh]] eile. Itheann sé [[Feithid|feithidí]] móra is [[Veirteabrach|veirteabraigh]] bheaga.<ref name="FreamhanEolais">{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Ulchabhán tochailte|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=691}}</ref>
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{Fréamh an Eolais}}
{{síol}}
[[Catagóir:Athene]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1782]]
7lhrftrwrvgzobb098pbirwq9n1tgin
Liosta eipeasóidí The Simpsons
0
55065
1325412
1317891
2026-08-17T09:56:29Z
~2026-44884-21
76441
Goanimate network
1325412
wikitext
text/x-wiki
[[Íomhá:The Simpsons Logo.svg|250px|deas]]
Is é ''[[The Simpsons]]'' an tsraith bheoite Mheiriceánach is fadsaolaí riamh. Tá 654 eipeasóid de chuid ''The Simpsons'' tagtha ar an saol faoi láthair.
Thosaigh an 30ú séasúr ar an 30 Meán Fómhair 2018.
==Sraitheanna==
{|id="toc" class="toc" summary="Contents"
|-
|
'''Séasúir''': [[#Séasúr 1|1]] [[#Séasúr 2|2]] [[#Séasúr 3|3]] [[#Séasúr 4|4]] [[#Séasúr 5|5]] [[#Séasúr 6|6]] [[#Séasúr 7|7]] [[#Séasúr 8|8]] [[#Séasúr 9|9]] [[#Séasúr 10 |10]] [[#Séasúr 11|11]] [[#Séasúr 12|12]] [[#Séasúr 13|13]] [[#Séasúr 14|14]] [[#Séasúr 15|15]] [[#Séasúr 16|16]] [[#Séasúr 17|17]] [[#Séasúr 18|18]] [[#Séasúr 19|19]] [[#Séasúr 20|20]] [[#Séasúr 21|21]] [[#Séasúr 22|22]] [[#Séasúr 23|23]] [[#Séasúr 24|24]] [[#Séasúr 25|25]] [[#Séasúr 26|26]] [[#Séasúr 27|27]] [[#Séasúr 28|28]] [[#Séasúr 29|29]] [[#Séasúr 30|30]] [[#Rátálacha|Rátálacha]] [[#Tagairtí|Tagairtí]]
|}
{|class="wikitable" style="text-align: center;"
|-
! style="padding: 0px 8px" colspan="2" |Séasúr
! style="padding: 0px 8px" |Eipeasóid
! style="padding: 0px 8px" |Céad chraoladh
! style="padding: 0px 8px" |Craoladh deireanach
|-
|bgcolor="B8CACF" height="10px"|
| [[#Séasúr 1|1]]
| 13
| {{Start date|1989|12|17}}
| {{End date|1990|5|13}}
|-
|bgcolor="D3EDF2" height="10px"|
| [[#Séasúr 2|2]]
| 22
| {{Start date|1990|10|11}}
| {{End date|1991|7|11}}
|-
|bgcolor="CCA7C4" height="10px"|
| [[#Séasúr 3|3]]
| 24
| {{Start date|1991|9|19}}
| {{End date|1992|8|27}}
|-
|bgcolor="189FDD" height="10px"|
| [[#Séasúr 4|4]]
| 22
| {{Start date|1992|9|24}}
| {{End date|1993|5|13}}
|-
|bgcolor="B11618" height="10px"|
| [[#Séasúr 5|5]]
| 22
| {{Start date|1993|9|30}}
| {{End date|1994|5|19}}
|-
|bgcolor="575959" height="10px"|
| [[#Séasúr 6|6]]
| 25
| {{Start date|1994|9|4}}
| {{End date|1995|5|21}}
|-
|bgcolor="4B498F" height="10px"|
| [[#Séasúr 7|7]]
| 25
| {{Start date|1995|9|17}}
| {{End date|1996|5|19}}
|-
|bgcolor="58A5AD" height="10px"|
| [[#Séasúr 8|8]]
| 25
| {{Start date|1996|10|27}}
| {{End date|1997|5|18}}
|-
|bgcolor="7A335D" height="10px"|
| [[#Séasúr 9|9]]
| 25
| {{Start date|1997|9|21}}
| {{End date|1998|5|17}}
|-
|bgcolor="A79548" height="10px"|
| [[#Séasúr 10|10]]
| 23
| {{Start date|1998|8|23}}
| {{End date|1999|5|16}}
|-
|bgcolor="2E5C82" height="10px"|
| [[#Séasúr 11|11]]
| 22
| {{Start date|1999|9|26}}
| {{End date|2000|5|21}}
|-
|bgcolor="993129" height="10px"|
| [[#Séasúr 12|12]]
| 21
| {{Start date|2000|11|1}}
| {{End date|2001|5|20}}
|-
|bgcolor="593285" height="10px"|
| [[#Séasúr 13|13]]
| 22
| {{Start date|2001|11|6}}
| {{End date|2002|5|22}}
|-
|bgcolor="000000" height="10px"|
| [[#Séasúr 14|14]]
| 22
| {{Start date|2002|11|3}}
| {{End date|2003|5|18}}
|-
|bgcolor="#7BB842" height="10px"|
| [[#Séasúr 15|15]]
| 22
| {{Start date|2003|11|2}}
| {{End date|2004|5|23}}
|-
|bgcolor="#9D296E" height="10px"|
| [[#Séasúr 16|16]]
| 21
| {{Start date|2004|11|7}}
| {{End date|2005|5|15}}
|-
|bgcolor="005B9C" height="10px"|
| [[#Séasúr 17|17]]
| 22
| {{Start date|2005|9|11}}
| {{End date|2006|5|21}}
|-
|bgcolor="544b42" height="10px"|
| [[#Séasúr 18|18]]
| 22
| {{Start date|2006|9|10}}
| {{End date|2007|5|20}}
|-
|bgcolor="60e9b5" height="10px"|
| [[#Séasúr 19|19]]
| 20
| {{Start date|2007|9|23}}
| {{End date|2008|5|18}}
|-
|bgcolor="DEDDE2" height="10px"|
| [[#Séasúr 20|20]]
| 21
| {{Start date|2008|9|28}}
| {{End date|2009|5|17}}
|-
|bgcolor="A90E63" height="10px"|
| [[#Séasúr 21|21]]
| 23
| {{Start date|2009|9|27}}
| {{End date|2010|5|23}}
|-
|bgcolor="E06EFA" height="10px"|
| [[#Séasúr 22|22]]
| 22
| {{Start date|2010|9|26}}
| {{End date|2011|5|22}}
|-
|bgcolor="5EA6F8" height="10px"|
| [[#Séasúr 23|23]]
| 22
| {{Start date|2011|9|25}}
| {{End date|2012|5|20}}
|-
|bgcolor="1E6157" height="10px"|
| [[#Séasúr 24|24]]
| 22
| {{Start date|2012|9|30}}
| {{End date|2013|5|19}}
|-
|bgcolor="fcd959" height="10px"|
| [[#Séasúr 25|25]]
| 22
| {{Start date|2013|9|29}}
| {{End date|2014|5|18}}
|-
|bgcolor="1DD9FC" height="10px"|
| [[#Séasúr 26|26]]
| 22
| {{Start date|2014|9|28}}
| {{End date|2015|5|17}}
|-
|bgcolor="7F1790" height="10px"|
| [[#Séasúr 27|27]]
| 22
| {{Start date|2015|9|27}}
| {{End date|2016|5|22}}
|-
|bgcolor="431F27" height="10px"|
| [[#Séasúr 28|28]]
| 22
| {{Start date|2016|9|25}}
| {{End date|2017|5|21}}
|-
|bgcolor="375383" height="10px"|
| [[#Séasúr 29|29]]
| 21
| {{Start date|2017|10|1}}
| {{End date|2018|5|20}}
|-
|bgcolor="b961b6" height="10px"|
| [[#Séasúr 30|30]]
|
| {{Start date|2018|9|30}}
|
|}
==Eipeasóid==
===Séasúr 1===
{{Príomhalt|The Simpsons (séasúr 1)}}
{|class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%; margin:auto;"
|- align="center"
! scope="col" style="background:#b8cacf;" | Uimh
! scope="col" style="background:#b8cacf;" | #
! scope="col" style="background:#b8cacf;" | Teideal
! scope="col" style="background:#b8cacf;" | Dáta craolta
! scope="col" style="background:#b8cacf;" | Cód táirgeachta
! scope="col" style="background:#b8cacf;" | Lucht féachana<br>(Milliúin)
|- align="center"
| 1 || 1 || align="left"|"[[Simpsons Roasting on an Open Fire]]" || Nollaig 17, 1989 || 7G08 || 26.7<ref>http://dx.doi.org/10.1111%2Fj.1540-5931.2007.00379.x</ref>
|- align="center"
| 2 || 2 || align="left"|"[[Bart the Genius|Bart an Genius]]" || Eanáir 12, 2009 || 7G02 || 24.5<ref>http://dx.doi.org/10.1111%2Fj.1540-5931.2007.00379.x</ref>
|- align="center"
| 3 || 3 || align="left"|"[[Homer's Odyssey]]" || Eanáir 21, 1990 || 7G03 || 27.5
|- align="center"
| 4 || 4 || align="left"|"[[There's No Disgrace Like Home]]" || Eanáir 28, 1990 || 7G04 || 20.2
|- align="center"
| 5 || 5 || align="left"|"[[Bart the General]]" || Feabhra 4, 1990 || 7G05 || 27.1
|- align="center"
| 6 || 6 || align="left"|"[[Moaning Lisa]]" || Feabhra 11, 1990 || 7G06 || 27.4
|- align="center"
| 7 || 7 || align="left"|"[[The Call of the Simpsons]]" || Feabhra 18, 1990 || 7G09 || 27.6
|- align="center"
| 8 || 8 || align="left"|"[[The Telltale Head]]" || Feabhra 25, 1990 || 7G07 || 28.0
|- align="center"
| 9 || 9 || align="left"|"[[Life on the Fast Lane]]" || Márta 18, 1990 || 7G11 || 33.5
|- align="center"
| 10 || 10 || align="left"|"[[Homer's Night Out]]" || Márta 25, 1990 || 7G10 || 30.3
|- align="center"
| 11 || 11 || align="left"|"[[The Crepes of Wrath]]" || Aibreán 18, 1990|| 7G13 || 31.2<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.ew.com/ew/article/0,,317253,00.html |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2014-10-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141006135735/http://www.ew.com/ew/article/0,,317253,00.html }}</ref>
|- align="center"
| 12 || 12 || align="left"|"[[Krusty Gets Busted]]" || Aibreán 29, 1990 || 7G12 || 30.4<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.ew.com/ew/article/0,,317346,00.html |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2014-10-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141006100152/http://www.ew.com/ew/article/0,,317346,00.html }}</ref>
|- align="center"
| 13 || 13 || align="left"|"[[Some Enchanted Evening]]" || Bealtaine 13, 1990 || 7G01 || 27.1
|}
===Séasúr 2===
{{Príomhalt|The Simpsons (séasúr 2)}}
{|class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%; margin:auto;"
|- align="center"
! scope="col" style="background:#d3edf2;" | Uimh
! scope="col" style="background:#d3edf2;" | #
! scope="col" style="background:#d3edf2;" | Teideal
! scope="col" style="background:#d3edf2;" | Dáta craolta
! scope="col" style="background:#d3edf2;" | Cód táirgeachta
! scope="col" style="background:#d3edf2;" | Lucht féachana<br>(Milliúin)
|- align="center"
| 14 || 1 || align="left"|"[[Bart Gets an "F"]]" || Deireadh Fómhair 11, 1990 || 7F03 || 33.6
|- align="center"
| 15 || 2 || align="left"|"[[Simpson and Delilah]]" || Deireadh Fómhair 18, 1990 || 7F02 || 29.9
|- align="center"
| 16 || 3 || align="left"|"[[Treehouse of Horror]]" || Deireadh Fómhair 25, 1990 || 7F04 || 27.4
|- align="center"
| 17 || 4 || align="left"|"[[Two Cars in Every Garage and Three Eyes on Every Fish]]" || Samhain 1, 1990 || 7F01 || 26.1
|- align="center"
| 18 || 5 || align="left"|"[[Dancin' Homer]]" || Samhain 8, 1990 || 7F05 || 26.1
|- align="center"
| 19 || 6 || align="left"|"[[Dead Putting Society]]" || Samhain 15, 1990 || 7F08 || 25.4
|- align="center"
| 20 || 7 || align="left"|"[[Bart vs. Thanksgiving]]" || Samhain 22, 1990 || 7F07 || 25.9
|- align="center"
| 21 || 8 || align="left"|"[[Bart the Daredevil]]" || Nollaig 6, 1990 || 7F06 || 26.2
|- align="center"
| 22 || 9 || align="left"|"[[Itchy & Scratchy & Marge]]" || Nollaig 20, 1990 || 7F09 || 22.2
|- align="center"
| 23 || 10 || align="left"|"[[Bart Gets Hit by a Car]]" || Eanáir 10, 1991 || 7F10 || 24.8
|- align="center"
| 24 || 11 || align="left"|"[[One Fish, Two Fish, Blowfish, Blue Fish]]" || Eanáir 24, 1991 || 7F11 || 24.2
|- align="center"
| 25 || 12 || align="left"|"[[The Way We Was]]" || Eanáir 31, 1991 || 7F12 || 26.8
|- align="center"
| 26 || 13 || align="left"|"[[Homer vs. Lisa and the 8th Commandment]]" || Feabhra 7, 1991 || 7F13 || 26.2
|- align="center"
| 27 || 14 || align="left"|"[[Principal Charming]]" || Feabhra 14, 1991 || 7F15 || 23.9
|- align="center"
| 28 || 15 || align="left"|"[[Oh Brother, Where Art Thou?]]" || Feabhra 21, 1991 || 7F16 || 26.8
|- align="center"
| 29 || 16 || align="left"|"[[Bart's Dog Gets an "F"]]" || Márta 7, 1991 || 7F14 || 23.9
|- align="center"
| 30 || 17 || align="left"|"[[Old Money]]" || Márta 28, 1991 || 7F17 || 21.2
|- align="center"
| 31 || 18 || align="left"|"[[Brush with Greatness]]" || Aibreán 11, 1991 || 7F18 || 20.6
|- align="center"
| 32 || 19 || align="left"|"[[Lisa's Substitute]]" || Aibreán 25, 1991 || 7F19 || 17.7
|- align="center"
| 33 || 20 || align="left"|"[[The War of the Simpsons]]" || Iúil 11, 1991 || 7F20 || 19.7
|- align="center"
| 34 || 21 || align="left"|"[[Three Men and a Comic Book]]" || Bealtaine 2, 1991 || 7F21 || 21.0
|- align="center"
| 35 || 22 || align="left"|"[[Blood Feud]]" || Bealtaine 9, 1991 || 7F22 || 17.3
|}
===Séasúr 3===
{{Príomhalt|The Simpsons (séasúr 3)}}
{|class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%; margin:auto;"
|- align="center"
! scope="col" style="background:#cca7c4;" | Uimh
! scope="col" style="background:#cca7c4;" | #
! scope="col" style="background:#cca7c4;" | Teideal
! scope="col" style="background:#cca7c4;" | Dáta craolta
! scope="col" style="background:#cca7c4;" | Cód táirgeachta
! scope="col" style="background:#cca7c4;" | Lucht féachana<br>(Milliúin)
|- align="center"
| 36 || 1 || align="left"|"[[Stark Raving Dad]]" || Meán Fómhair 19, 1991 || 7F24 || 22.9
|- align="center"
| 37 || 2 || align="left"|"[[Mr. Lisa Goes to Washington]]" || Meán Fómhair 26, 1991 || 8F01 || 20.2
|- align="center"
| 38 || 3 || align="left"|"[[When Flanders Failed]]" || Deireadh Fómhair 3, 1991 || 7F23 || 22.8
|- align="center"
| 39 || 4 || align="left"|"[[Bart the Murderer]]" || Deireadh Fómhair 10, 1991 || 8F03 || 20.8
|- align="center"
| 40 || 5 || align="left"|"[[Homer Defined]]" || Deireadh Fómhair 17, 1991 || 8F04 || 20.6
|- align="center"
| 41 || 6 || align="left"|"[[Like Father, Like Clown]]" || Deireadh Fómhair 24, 1991 || 8F05 || 20.2
|- align="center"
| 42 || 7 || align="left"|"[[Treehouse of Horror II]]" || Deireadh Fómhair 31, 1991 || 8F02 || 20.0
|- align="center"
| 43 || 8 || align="left"|"[[Lisa's Pony]]" || Samhain 7, 1991 || 8F06 || 23.0
|- align="center"
| 44 || 9 || align="left"|"[[Saturdays of Thunder]]" || Samhain 14, 1991 || 8F07 || 24.7
|- align="center"
| 45 || 10 || align="left"|"[[Flaming Moe's]]" || Samhain 21, 1991 || 8F08 || 23.9
|- align="center"
| 46 || 11 || align="left"|"[[Burns Verkaufen der Kraftwerk]]" || Nollaig 5, 1991 || 8F09 || 21.1
|- align="center"
| 47 || 12 || align="left"|"[[I Married Marge]]" || Nollaig 26, 1991 || 8F10 || 21.9
|- align="center"
| 48 || 13 || align="left"|"[[Radio Bart]]" || Eanáir 9, 1992 || 8F11 || 24.2
|- align="center"
| 49 || 14 || align="left"|"[[Lisa the Greek]]" || Eanáir 23, 1992 || 8F12 || 23.2
|- align="center"
| 50 || 15 || align="left"|"[[Homer Alone]]" || Feabhra 6, 1992 || 8F14 || 23.7
|- align="center"
| 51 || 16 || align="left"|"[[Bart the Lover]]" || Feabhra 13, 1992 || 8F16 || 20.5
|- align="center"
| 52 || 17 || align="left"|"[[Homer at the Bat]]" || Feabhra 20, 1992 || 8F13 || 24.6
|- align="center"
| 53 || 18 || align="left"|"[[Separate Vocations]]" || Feabhra 20, 1992 || 8F15 || 23.7
|- align="center"
| 54 || 19 || align="left"|"[[Dog of Death]]" || Márta 12, 1992 || 8F17 || 23.4
|- align="center"
| 55 || 20 || align="left"|"[[Colonel Homer]]" || Márta 26, 1992 || 8F19 || 25.5
|- align="center"
| 56 || 21 || align="left"|"[[Black Widower]]" || Aibreán 6, 1992 || 8F20 || 17.3
|- align="center"
| 57 || 22 || align="left"|"[[The Otto Show]]" || Aibreán 23, 1992 || 8F21 || 17.5
|- align="center"
| 58 || 23 || align="left"|"[[Bart's Friend Falls in Love]]" || Bealtaine 7, 1992 || 8F22 || 19.5
|- align="center"
| 59 || 24 || align="left"|"[[Brother, Can You Spare Two Dimes?]]" || Lúnasa 27, 1992 || 8F23 || 17.2
|}
===Séasúr 4===
{{Príomhalt|The Simpsons (séasúr 4)}}
{|class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%; margin:auto;"
|- align="center"
! scope="col" style="background:#189FDD;" | Uimh
! scope="col" style="background:#189FDD;" | #
! scope="col" style="background:#189FDD;" | Teideal
! scope="col" style="background:#189FDD;" | Dáta craolta
! scope="col" style="background:#189FDD;" | Cód táirgeachta
! scope="col" style="background:#189FDD;" | Lucht féachana<br>(Milliúin)
|- align="center"
| 60 || 1 || align="left"|"[[Kamp Krusty]]" || Meán Fómhair 24, 1992 || 8F24 || 21.8
|- align="center"
| 61 || 2 || align="left"|"[[A Streetcar Named Marge]]" || Deireadh Fómhair 1, 1992 || 8F18 || 18.3
|- align="center"
| 62 || 3 || align="left"|"[[Homer the Heretic]]" || Deireadh Fómhair 8, 1992 || 9F01 || 19.3
|- align="center"
| 63 || 4 || align="left"|"[[Lisa the Beauty Queen]]" || Deireadh Fómhair 15, 1992 || 9F02 || 19.0
|- align="center"
| 64 || 5 || align="left"|"[[Treehouse of Horror III]]" || Deireadh Fómhair 29, 1992 || 9F04 || 25.1
|- align="center"
| 65 || 6 || align="left"|"[[Itchy & Scratchy: The Movie]]" || Samhain 3, 1992 || 9F03 || 20.1
|- align="center"
| 66 || 7 || align="left"|"[[Marge Gets a Job]]" || Samhain 5, 1992 || 9F05 || 22.9
|- align="center"
| 67 || 8 || align="left"|"[[New Kid on the Block]]" || Samhain 12, 1992 || 9F06 || 23.1
|- align="center"
| 68 || 9 || align="left"|"[[Mr. Plow]]" || Samhain 19, 1992 || 9F07 || 24.0
|- align="center"
| 69 || 10 || align="left"|"[[Lisa's First Word]]" || Nollaig 3, 1992 || 9F08 || 28.6
|- align="center"
| 70 || 11 || align="left"|"[[Homer's Triple Bypass]]" || Nollaig 17, 1992 || 9F09 || 23.6
|- align="center"
| 71 || 12 || align="left"|"[[Marge vs. the Monorail]]" || Eanáir 14, 1993 || 9F10 || 23.0
|- align="center"
| 72 || 13 || align="left"|"[[Selma's Choice]]" || Eanáir 21, 1993 || 9F11 || 24.5
|- align="center"
| 73 || 14 || align="left"|"[[Brother from the Same Planet]]" || Feabhra 4, 1993 || 9F12 || 23.8
|- align="center"
| 74 || 15 || align="left"|"[[I Love Lisa]]" || Feabhra 11, 1993 || 9F13 || 25.2
|- align="center"
| 75 || 16 || align="left"|"[[Duffless]]" || Feabhra 18, 1993 || 9F14 || 25.7
|- align="center"
| 76 || 17 || align="left"|"[[Last Exit to Springfield]]" || Márta 11, 1993 || 9F15 || 22.4
|- align="center"
| 77 || 19 || align="left"|"[[So It's Come to This: A Simpsons Clip Show]]" || Aibreán 1, 1993 || 9F17 || 25.5
|- align="center"
| 78 || 20 || align="left"|"[[The Front]]" || Aibreán 15, 1993 || 9F16 || 20.1
|- align="center"
| 79 || 21 || align="left"|"[[Whacking Day]]" || Aibreán 29, 1993 || 9F18 || 20.0
|- align="center"
| 80 || 22 || align="left"|"[[Marge in Chains]]" || Bealtaine 6, 1993 || 9F20 || 17.3
|- align="center"
| 81 || 23 || align="left"|"[[Krusty Gets Kancelled]]" || Bealtaine 13, 1993 || 9F19 || 19.4
|}
===Séasúr 5===
{{Príomhalt|The Simpsons (séasúr 5)}}
{|class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%; margin:auto;"
|- style="color:white" align="center"
! scope="col" style="background:#B11618;" | Uimh
! scope="col" style="background:#B11618;" | #
! scope="col" style="background:#B11618;" | Teideal
! scope="col" style="background:#B11618;" | Dáta craolta
! scope="col" style="background:#B11618;" | Cód táirgeachta
! scope="col" style="background:#B11618;" | Lucht féachana<br>(Milliúin)
|- align="center"
| 88 || 1 || align="left"|"[[Homer's Barbershop Quartet]]" || Meán Fómhair 30, 1993 || 9F21 || 19.9<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19930920-19931128_TVRatings.pdf#page=5 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304053942/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19930920-19931128_TVRatings.pdf#page=5 }}</ref>
|- align="center"
| 83 || 2 || align="left"|"[[Cape Feare]]" || Meán Fómhair 7, 1993 || 9F22 || 20.0<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19930920-19931128_TVRatings.pdf#page=6 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304053942/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19930920-19931128_TVRatings.pdf#page=6 }}</ref>
|- align="center"
| 84 || 3 || align="left"|"[[Homer Goes to College]]" || Deireadh Fómhair 14, 1993 || 1F02 || 18.1<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19930920-19931128_TVRatings.pdf#page=7 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304053942/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19930920-19931128_TVRatings.pdf#page=7 }}</ref>
|- align="center"
| 85 || 4 || align="left"|"[[Rosebud]]" || Deireadh Fómhair 21, 1993 || 1F01 || 19.5<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19930920-19931128_TVRatings.pdf#page=8 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304053942/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19930920-19931128_TVRatings.pdf#page=8 }}</ref>
|- align="center"
| 86 || 5 || align="left"|"[[Treehouse of Horror IV]]" || Deireadh Fómhair 28, 1993 || 1F04 || 24.0<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19930920-19931128_TVRatings.pdf#page=9 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304053942/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19930920-19931128_TVRatings.pdf#page=9 }}</ref>
|- align="center"
| 87 || 6 || align="left"|"[[Marge on the Lam]]" || Samhain 4, 1993 || 1F03 || 21,7<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19930920-19931128_TVRatings.pdf#page=10 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304053942/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19930920-19931128_TVRatings.pdf#page=10 }}</ref>
|- align="center"
| 88 || 7 || align="left"|"[[Bart's Inner Child]]" || Samhain 11, 1993 || 1F05 || 18.7<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19930920-19931128_TVRatings.pdf#page=11 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304053942/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19930920-19931128_TVRatings.pdf#page=11 }}</ref>
|- align="center"
| 89 || 8 || align="left"|"[[Boy-Scoutz N the Hood]]" || Samhain 18, 1993 || 1F06 || 20.1<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19930920-19931128_TVRatings.pdf#page=12 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304053942/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19930920-19931128_TVRatings.pdf#page=12 }}</ref>
|- align="center"
| 90 || 9 || align="left"|"[[The Last Temptation of Homer]]" || Nollaig 9, 1993 || 1F07 || 20.6<ref>http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19931129-19940227_TVRatings.pdf#page=2</ref>
|- align="center"
| 91 || 10 || align="left"|"[[$pringfield, Or How I Learned to Stop Worrying and Love Legalized Gambling|$pringfield, Or How I Learned to Stop Worrying and <br/> Love Legalized Gambling]]" || Nollaig 16, 1993 || 1F08 || 17.9<ref>http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19931129-19940227_TVRatings.pdf#page=3</ref>
|- align="center"
| 92 || 11 || align="left"|"[[Homer the Vigilante]]" || Eanáir 6, 1994 || 1F09 || 20.1<ref>http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19931129-19940227_TVRatings.pdf#page=6</ref>
|- align="center"
| 93 || 12 || align="left"|"[[Bart Gets Famous]]" || Feabhra 3, 1994 || 1F11 || 20.0<ref>http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19931129-19940227_TVRatings.pdf#page=10</ref>
|- align="center"
| 94 || 13 || align="left"|"[[Homer and Apu]]" || Feabhra 10, 1994 || 1F10 || 21.8<ref>http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19931129-19940227_TVRatings.pdf#page=11</ref>
|- align="center"
| 95 || 14 || align="left"|"[[Lisa vs. Malibu Stacy]]" || Feabhra 17, 1994 || 1F12 || 20.5<ref>http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19931129-19940227_TVRatings.pdf#page=12</ref>
|- align="center"
| 96 || 15 || align="left"|"[[Deep Space Homer]]" || Feabhra 24, 1994 || 1F13 || 18.2<ref>http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19931129-19940227_TVRatings.pdf#page=13</ref>
|- align="center"
| 97 || 16 || align="left"|"[[Homer Loves Flanders]]" || Márta 17, 1994 || 1F14 || 18.0<ref>http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19940228-19940529_TVRatings.pdf#page=3</ref>
|- align="center"
| 98 || 17 || align="left"|"[[Bart Gets an Elephant]]" || Márta 31, 1994 || 1F15 || 17.0<ref>http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19940228-19940529_TVRatings.pdf#page=5</ref>
|- align="center"
| 99 || 18 || align="left"|"[[Burns' Heir]]" || Aibreán 14, 1994 || 1F16 || 14.7<ref>http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19940228-19940529_TVRatings.pdf#page=5</ref>
|- align="center"
| 100 || 19 || align="left"|"[[Sweet Seymour Skinner's Baadasssss Song]]" || Aibreán 14, 1994 || 1F18 || 19.7<ref>http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19940228-19940529_TVRatings.pdf#page=9</ref>
|- align="center"
| 101 || 20 || align="left"|"[[The Boy Who Knew Too Much]]" || Bealtaine 5, 1994 || 1F19 || 15.5<ref>http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19940228-19940529_TVRatings.pdf#page=9</ref>
|- align="center"
| 102 || 21 || align="left"|"[[Lady Bouvier's Lover]]" || Bealtaine 5, 1994 || 1F21 || 15.1<ref>http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19940228-19940529_TVRatings.pdf#page=11</ref>
|- align="center"
| 103 || 22 || align="left"|"[[Secrets of a Successful Marriage]]" || Bealtaine 19, 1994 || 1F20 || 15.6<ref>http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19940228-19940529_TVRatings.pdf#page=9</ref>
|}
===Séasúr 6===
{{Príomhalt|The Simpsons (séasúr 6)}}
{|class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%; margin:auto;"
|- style="color:white" align="center"
! scope="col" style="background:#575959;" | Uimh
! scope="col" style="background:#575959;" | #
! scope="col" style="background:#575959;" | Teideal
! scope="col" style="background:#575959;" | Dáta craolta
! scope="col" style="background:#575959;" | Cód táirgeachta
! scope="col" style="background:#575959;" | Lucht féachana<br>(Milliúin)
|- align="center"
| 104 || 1 || align="left"|"[[Bart of Darkness]]" || Meán Fómhair 4, 1994 || 1F22 || 15.1<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19940530-19940918_TVRatings.pdf |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2016-09-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160910131740/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19940530-19940918_TVRatings.pdf }}</ref>
|- align="center"
| 105 || 2 || align="left"|"[[Lisa's Rival]]" || Meán Fómhair 11, 1994 || 1F17 || 16.7<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19940530-19940918_TVRatings.pdf |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2016-09-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160910131740/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19940530-19940918_TVRatings.pdf }}</ref>
|- align="center"
| 106 || 3 || align="left"|"[[Another Simpsons Clip Show]]" || Meán Fómhair 25, 1994 || 2F33 || 13.5<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19940919-19941204_TVRatings.pdf |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2017-05-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170517130243/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19940919-19941204_TVRatings.pdf }}</ref>
|- align="center"
| 107 || 4 || align="left"|"[[Itchy & Scratchy Land]]" || Deireadh Fómhair 2, 1994 || 2F01 || 14.8<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19940919-19941204_TVRatings.pdf |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2017-05-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170517130243/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19940919-19941204_TVRatings.pdf }}</ref>
|- align="center"
| 108 || 5 || align="left"|"[[Sideshow Bob Roberts]]" || Deireadh Fómhair 9, 1994 || 2F02 || 14.4<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19940919-19941204_TVRatings.pdf |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2017-05-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170517130243/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19940919-19941204_TVRatings.pdf }}</ref>
|- align="center"
| 109 || 6 || align="left"|"[[Treehouse of Horror V]]" || Deireadh Fómhair 30, 1994 || 2F03 || 22.2<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19940919-19941204_TVRatings.pdf |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2017-05-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170517130243/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19940919-19941204_TVRatings.pdf }}</ref>
|- align="center"
| 110 || 7 || align="left"|"[[Bart's Girlfriend]]" || Samhain 6, 1994 || 2F04 || 15.3<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19940919-19941204_TVRatings.pdf |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2017-05-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170517130243/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19940919-19941204_TVRatings.pdf }}</ref>
|- align="center"
| 111 || 8 || align="left"|"[[Lisa on Ice]]" || Samhain 13, 1994 || 2F05 || 17.9<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19940919-19941204_TVRatings.pdf |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2017-05-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170517130243/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19940919-19941204_TVRatings.pdf }}</ref>
|- align="center"
| 112 || 9 || align="left"|"[[Homer: Badman]]" || Samhain 27, 1994 || 2F06 || 17.0<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19940919-19941204_TVRatings.pdf |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2017-05-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170517130243/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19940919-19941204_TVRatings.pdf }}</ref>
|- align="center"
| 113 || 10 || align="left"|"[[Grampa vs. Sexual Inadequacy]]" || Nollaig 4, 1994 || 2F07 || 14.1<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19940919-19941204_TVRatings.pdf |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2017-05-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170517130243/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19940919-19941204_TVRatings.pdf }}</ref>
|- align="center"
| 114 || 11 || align="left"|"[[Fear of Flying]]" || Nollaig 18, 1994 || 2F08 || 15.6<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19941205-19950305_TVRatings.pdf |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304054425/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19941205-19950305_TVRatings.pdf }}</ref>
|- align="center"
| 115 || 12 || align="left"|"[[Homer the Great]]" || Eanáir 8, 1995 || 2F09 || 20.1<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19941205-19950305_TVRatings.pdf |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304054425/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19941205-19950305_TVRatings.pdf }}</ref>
|- align="center"
| 116 || 13 || align="left"|"[[And Maggie Makes Three]]" || Eanáir 22, 1995 || 2F10 || 17.3<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19941205-19950305_TVRatings.pdf |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304054425/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19941205-19950305_TVRatings.pdf }}</ref>
|- align="center"
| 117 || 14 || align="left"|"[[Bart's Comet]]" || Feabhra 5, 1995 || 2F11 || 18.7<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19941205-19950305_TVRatings.pdf |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304054425/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19941205-19950305_TVRatings.pdf }}</ref>
|- align="center"
| 118 || 15 || align="left"|"[[Homie the Clown]]" || Feabhra 12, 1995 || 2F12 || 17.6<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19941205-19950305_TVRatings.pdf |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304054425/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19941205-19950305_TVRatings.pdf }}</ref>
|- align="center"
| 119 || 16 || align="left"|"[[Bart vs. Australia]]" || Feabhra 19, 1995 || 2F13 || 15.1<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19941205-19950305_TVRatings.pdf |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304054425/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19941205-19950305_TVRatings.pdf }}</ref>
|- align="center"
| 120 || 17 || align="left"|"[[Homer vs. Patty & Selma]]" || Feabhra 26, 1995 || 2F14 || 18.9<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19941205-19950305_TVRatings.pdf |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304054425/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19941205-19950305_TVRatings.pdf }}</ref>
|- align="center"
| 121 || 18 || align="left"|"[[A Star is Burns]]" || Márta 5, 1995 || 2F31 || 14.4<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19941205-19950305_TVRatings.pdf |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304054425/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19941205-19950305_TVRatings.pdf }}</ref>
|- align="center"
| 122 || 19 || align="left"|"[[Lisa's Wedding]]" || Márta 19, 1995 || 2F15 || 14.4<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19950306-19950528_TVRatings.pdf |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2012-06-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120616225945/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19950306-19950528_TVRatings.pdf }}</ref>
|- align="center"
| 123 || 20 || align="left"|"[[Two Dozen and One Greyhounds]]" || Aibreán 9, 1995 || 2F18 || 11.6<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19950306-19950528_TVRatings.pdf |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2012-06-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120616225945/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19950306-19950528_TVRatings.pdf }}</ref>
|- align="center"
| 124 || 21 || align="left"|"[[The PTA Disbands!]]" || Aibreán 16, 1995 || 2F19 || 11.8<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19950306-19950528_TVRatings.pdf |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2012-06-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120616225945/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19950306-19950528_TVRatings.pdf }}</ref>
|- align="center"
| 125 || 22 || align="left"|"[['Round Springfield]]" || Aibreán 30, 1995 || 2F32 || 12.6<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19950306-19950528_TVRatings.pdf |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2012-06-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120616225945/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19950306-19950528_TVRatings.pdf }}</ref>
|- align="center"
| 126 || 23 || align="left"|"[[The Springfield Connection]]" || Bealtaine 7, 1995 || 2F21 || 12.7<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19950306-19950528_TVRatings.pdf |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2012-06-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120616225945/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19950306-19950528_TVRatings.pdf }}</ref>
|- align="center"
| 127 || 24 || align="left"|"[[Lemon of Troy]]" || Bealtaine 14, 1995 || 2F22 || 13.1<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19950306-19950528_TVRatings.pdf |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2012-06-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120616225945/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19950306-19950528_TVRatings.pdf }}</ref>
|- align="center"
| 128 || 25 || align="left"|"[[Who Shot Mr. Burns?|Who Shot Mr. Burns? (Cuid a hAon)]]" || Bealtaine 21, 1995 || 2F16 || 15.0<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19950306-19950528_TVRatings.pdf |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2012-06-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120616225945/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19950306-19950528_TVRatings.pdf }}</ref>
|}
===Séasúr 7===
{{Príomhalt|The Simpsons (séasúr 7)}}
{|class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%; margin:auto;"
|- style="color:white" align="center"
! scope="col" style="background:#4b498f;" | Uimh
! scope="col" style="background:#4b498f;" | #
! scope="col" style="background:#4b498f;" | Teideal
! scope="col" style="background:#4b498f;" | Dáta craolta
! scope="col" style="background:#4b498f;" | Cód táirgeachta
! scope="col" style="background:#4b498f;" | Lucht féachana<br>(Milliúin)
|- align="center"
| 129 || 1 || align="left"|"[[Who Shot Mr. Burns?|Who Shot Mr. Burns? (Cuid a Dó)]]" || Meán Fómhair 17, 1995 || 2F20 || 16.0<ref>http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19950918-19951126_TVRatings.pdf#page=2</ref>
|- align="center"
| 130 || 2 || align="left"|"[[Radioactive Man]]" || Meán Fómhair 24, 1995 || 2F17 || 15.7<ref>http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19950918-19951126_TVRatings.pdf#page=2</ref>
|- align="center"
| 131 || 3 || align="left"|"[[Home Sweet Homediddly-Dum-Doodily]]" || Deireadh Fómhair 1, 1995 || 3F01 || 14.5<ref>http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19950918-19951126_TVRatings.pdf#page=2</ref>
|- align="center"
| 132 || 4 || align="left"|"[[Bart Sells His Soul]]" || Deireadh Fómhair 8, 1995 || 3F02 || 14.8<ref>http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19950918-19951126_TVRatings.pdf#page=2</ref>
|- align="center"
| 133 || 5 || align="left"|"[[Lisa the Vegetarian]]" || Deireadh Fómhair 15, 1995 || 3F03 || 14.6<ref>http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19950918-19951126_TVRatings.pdf#page=2</ref>
|- align="center"
| 134 || 6 || align="left"|"[[Treehouse of Horror VI]]" || Deireadh Fómhair 29, 1995 || 3F04 || 19.7<ref>http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19950918-19951126_TVRatings.pdf#page=2</ref>
|- align="center"
| 135 || 7 || align="left"|"[[King-Size Homer]]" || Samhain 5, 1995 || 3F05 || 17.0<ref>http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19950918-19951126_TVRatings.pdf#page=2</ref>
|- align="center"
| 136 || 8 || align="left"|"[[Mother Simpson]]" || Samhain 19, 1995 || 3F06 || 15.3<ref>http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19950918-19951126_TVRatings.pdf#page=2</ref>
|- align="center"
| 137 || 9 || align="left"|"[[Sideshow Bob's Last Gleaming]]" || Samhain 26, 1995 || 3F08 || 14.2<ref>http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19950918-19951126_TVRatings.pdf#page=2</ref>
|- align="center"
| 138 || 10 || align="left"|"[[The Simpsons 138th Episode Spectacular]]" || Nollaig 3, 1995 || 3F31 || 16.4<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19951127-19960225_TVRatings.pdf#page=1 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2013-12-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131216071616/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19951127-19960225_TVRatings.pdf#page=1 }}</ref>
|- align="center"
| 139 || 11 || align="left"|"[[Marge Be Not Proud]]" || Nollaig 17, 1995 || 3F07 || 16.7<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19951127-19960225_TVRatings.pdf#page=1 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2013-12-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131216071616/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19951127-19960225_TVRatings.pdf#page=1 }}</ref>
|- align="center"
| 140 || 12 || align="left"|"[[Team Homer]]" || Eanáir 7, 1996 || 3F10 || 16.7<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19951127-19960225_TVRatings.pdf#page=1 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2013-12-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131216071616/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19951127-19960225_TVRatings.pdf#page=1 }}</ref>
|- align="center"
| 141 || 13 || align="left"|"[[Two Bad Neighbors]]" || Eanáir 14, 1996 || 3F09 || 17.5<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19951127-19960225_TVRatings.pdf#page=1 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2013-12-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131216071616/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19951127-19960225_TVRatings.pdf#page=1 }}</ref>
|- align="center"
| 142 || 14 || align="left"|"[[Scenes from the Class Struggle in Springfield]]" || Feabhra 4, 1996 || 3F11 || 14.4<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19951127-19960225_TVRatings.pdf#page=1 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2013-12-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131216071616/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19951127-19960225_TVRatings.pdf#page=1 }}</ref>
|- align="center"
| 143 || 15 || align="left"|"[[Bart the Fink]]" || Feabhra 11, 1996 || 3F12 || 15.0<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19951127-19960225_TVRatings.pdf#page=1 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2013-12-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131216071616/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19951127-19960225_TVRatings.pdf#page=1 }}</ref>
|- align="center"
| 144 || 16 || align="left"|"[[Lisa the Iconoclast]]" || Feabhra 18, 1996 || 3F13 || 13.4<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19951127-19960225_TVRatings.pdf#page=1 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2013-12-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131216071616/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19951127-19960225_TVRatings.pdf#page=1 }}</ref>
|- align="center"
| 145 || 17 || align="left"|"[[Homer the Smithers]]" || Feabhra 25, 1996 || 3F14 || 14.1<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19951127-19960225_TVRatings.pdf#page=1 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2013-12-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131216071616/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19951127-19960225_TVRatings.pdf#page=1 }}</ref>
|- align="center"
| 146 || 18 || align="left"|"[[The Day the Violence Died]]" || Márta 17, 1996 || 3F16 || 14.4<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19960226-19960526_TVRatings.pdf#page=3 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2013-12-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131216071727/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19960226-19960526_TVRatings.pdf#page=3 }}</ref>
|- align="center"
| 147 || 19 || align="left"|"[[A Fish Called Selma]]" || Márta 24, 1996 || 3F15 || 12.9<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19960226-19960526_TVRatings.pdf#page=3 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2013-12-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131216071727/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19960226-19960526_TVRatings.pdf#page=3 }}</ref>
|- align="center"
| 148 || 20 || align="left"|"[[Bart on the Road]]" || Márta 31, 1996 || 3F17 || 1.8<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19960226-19960526_TVRatings.pdf#page=3 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2013-12-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131216071727/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19960226-19960526_TVRatings.pdf#page=3 }}</ref>
|- align="center"
| 149 || 21 || align="left"|"[[22 Short Films About Springfield]]" || Aibreán 14, 1996 || 3F18 || 10.5<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19960226-19960526_TVRatings.pdf#page=3 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2013-12-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131216071727/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19960226-19960526_TVRatings.pdf#page=3 }}</ref>
|- align="center"
| 150 || 22 || align="left"|"[[Raging Abe Simpson and His Grumbling Grandson in "The Curse of the Flying Hellfish"]]" || Aibreán 28, 1996 || 3F19 || 13.0<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19960226-19960526_TVRatings.pdf#page=3 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2013-12-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131216071727/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19960226-19960526_TVRatings.pdf#page=3 }}</ref>
|- align="center"
| 151 || 23 || align="left"|"[[Homerpalooza]]" || Bealtaine 5, 1996 || 3F20 || 11.3<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19960226-19960526_TVRatings.pdf#page=3 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2013-12-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131216071727/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19960226-19960526_TVRatings.pdf#page=3 }}</ref>
|- align="center"
| 152 || 24 || align="left"|"[[Much Apu About Nothing]]" || Bealtaine 19, 1996 || 3F21 || 12.9<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19960226-19960526_TVRatings.pdf#page=3 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2013-12-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131216071727/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19960226-19960526_TVRatings.pdf#page=3 }}</ref>
|- align="center"
| 153 || 25 || align="left"|"[[Summer of 4 Ft. 2]]" || Bealtaine 19, 1996 || 3F22 || 14.7<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19960226-19960526_TVRatings.pdf#page=3 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2013-12-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131216071727/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19960226-19960526_TVRatings.pdf#page=3 }}</ref>
|}
===Séasúr 8===
{{Príomhalt|The Simpsons (séasúr 8)}}
{|class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%; margin:auto;"
|- style="color:white" align="center"
! scope="col" style="background:#58a5ad;" | Uimh
! scope="col" style="background:#58a5ad;" | #
! scope="col" style="background:#58a5ad;" | Teideal
! scope="col" style="background:#58a5ad;" | Dáta craolta
! scope="col" style="background:#58a5ad;" | Cód táirgeachta
! scope="col" style="background:#58a5ad;" | Lucht féachana<br>(Milliúin)
|- align="center"
| 154 || 1 || align="left"|"[[Treehouse of Horror VII]]" || Deireadh Fómhair 27, 1996 || 4F02 || 18.3
|- align="center"
| 155 || 2 || align="left"|"[[You Only Move Twice]]" || Samhain 3, 1996 || 3F23 || 13.9
|- align="center"
| 156 || 3 || align="left"|"[[The Homer They Fall]]" || Samhain 10, 1996 || 4F03 || 17.0
|- align="center"
| 157 || 4 || align="left"|"[[Burns, Baby Burns]]" || Samhain 17, 1996 || 4F05 || 12.6
|- align="center"
| 158 || 5 || align="left"|"[[Bart After Dark]]" || Samhain 24, 1996 || 4F06 || 14.1
|- align="center"
| 159 || 6 || align="left"|"[[A Milhouse Divided]]" || Nollaig 1, 1996 || 4F04 || 12.8
|- align="center"
| 160 || 7 || align="left"|"[[Lisa's Date with Density]]" || Nollaig 15, 1996 || 4F01 || {{n/a}}
|- align="center"
| 161 || 8 || align="left"|"[[Hurricane Neddy]]" || Nollaig 29, 1996 || 4F07 || {{n/a}}
|- align="center"
| 162 || 9 || align="left"|"[[El Viaje Misterioso de Nuestro Jomer (The Mysterious Voyage of Homer)]]" || Eanáir 5, 1997 || 3F24 || 14.9
|- align="center"
| 163 || 10 || align="left"|"[[The Springfield Files]]" || Eanáir 12, 1997 || 3G01 || 20.9
|- align="center"
| 164 || 11 || align="left"|"[[The Twisted World of Marge Simpson]]" || Eanáir 19, 1997 || 4F08 || 14.0
|- align="center"
| 165 || 12 || align="left"|"[[Mountain of Madness]]" || Feabhra 2, 1997 || 4F10 || 9.1
|- align="center"
| 166 || 13 || align="left"|"[[Simpsoncalifragilisticexpiala(Annoyed Grunt)cious]]" || Feabhra 7, 1997 || 3G03 || 17.7
|- align="center"
| 167 || 14 || align="left"|"[[The Itchy & Scratchy & Poochie Show]]" || Feabhra 9, 1997 || 4F12 || 15.5
|- align="center"
| 168 || 15 || align="left"|"[[Homer's Phobia]]" || Feabhra 16, 1997 || 4F11 || 15.3
|- align="center"
| 169 || 16 || align="left"|"[[Brother from Another Series]]" || Feabhra 23, 1997 || 4F14 || 15.1
|- align="center"
| 170 || 17 || align="left"|"[[My Sister, My Sitter]]" || Márta 2, 1997 || 4F13 || 15.1
|- align="center"
| 171 || 18 || align="left"|"[[Homer vs. the Eighteenth Amendment]]" || Márta 16, 1997 || 4F11 || 14.6
|- align="center"
| 172 || 19 || align="left"|"[[Grade School Confidential]]" || Aibreán 6, 1997 || 4F09 || 13.3
|- align="center"
| 173 || 20 || align="left"|"[[The Canine Mutiny]]" || Aibreán 13, 1997 || 4F16 || {{n/a}}
|- align="center"
| 174 || 21 || align="left"|"[[The Old Man and the Lisa]]" || Aibreán 20, 1997 || 4F17 || 14.0
|- align="center"
| 175 || 22 || align="left"|"[[In Marge We Trust]]" || Aibreán 27, 1997 || 4F18 || 16.9
|- align="center"
| 176 || 23 || align="left"|"[[Homer's Enemy]]" || Bealtaine 4, 1997 || 4F19 || 11.8
|- align="center"
| 177 || 24 || align="left"|"[[The Simpsons Spin-Off Showcase]]" || Bealtaine 11, 1997 || 4F20 || 11.6
|- align="center"
| 178 || 25 || align="left"|"[[The Secret War of Lisa Simpson]]" || Bealtaine 18, 1997 || 4F21 || 12.7
|}
===Séasúr 9===
{{Príomhalt|The Simpsons (séasúr 9)}}
{|class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%; margin:auto;"
|- style="color:white" align="center"
! scope="col" style="background:#7a335d;" | Uimh
! scope="col" style="background:#7a335d;" | #
! scope="col" style="background:#7a335d;" | Teideal
! scope="col" style="background:#7a335d;" | Dáta craolta
! scope="col" style="background:#7a335d;" | Cód táirgeachta
! scope="col" style="background:#7a335d;" | Lucht féachana<br>(Milliúin)
|- align="center"
| 179 || 1 || align="left"|"[[The City of New York vs. Homer Simpson]]" || Meán Fómhair 21, 1997 || 4F22 || 10.5
|- align="center"
| 180 || 2 || align="left"|"[[The Principal and the Pauper]]" || Meán Fómhair 28, 1997 || 4F23 || 14.9
|- align="center"
| 181 || 3 || align="left"|"[[Lisa's Sax]]" || Deireadh Fómhair 19, 1997 || 3G02 || 12.9
|- align="center"
| 182 || 4 || align="left"|"[[Treehouse of Horror VIII]]" || Deireadh Fómhair 26, 1997 || 5F02 || 10.9
|- align="center"
| 183 || 5 || align="left"|"[[The Cartridge Family]]" || Samhain 2, 1997 || 5F01 || 10.3
|- align="center"
| 184 || 6 || align="left"|"[[Bart Star]]" || Samhain 9, 1997 || 5F03 || 10.6
|- align="center"
| 185 || 7 || align="left"|"[[The Two Mrs. Nahasapeemapetilons]]" || Samhain 16, 1997 || 5F04 || 11.4
|- align="center"
| 186 || 8 || align="left"|"[[Lisa the Skeptic]]" || Samhain 23, 1997 || 5F05 || 9.3
|- align="center"
| 187 || 9 || align="left"|"[[Realty Bites]]" || Nollaig 7, 1997 || 5F06 || 10.6
|- align="center"
| 188 || 10 || align="left"|"[[Miracle on Evergreen Terrace]]" || Nollaig 21, 1997 || 5F07 || 9.6
|- align="center"
| 189 || 11 || align="left"|"[[All Singing, All Dancing]]" || Eanáir 4, 1998 || 5F24 || 8.9
|- align="center"
| 190 || 12 || align="left"|"[[Bart Carny]]" || Eanáir 11, 1998 || 5F08 || 11.7
|- align="center"
| 191 || 13 || align="left"|"[[The Joy of Sect]]" || Feabhra 8, 1998 || 5F23 || 9.4
|- align="center"
| 192 || 14 || align="left"|"[[Das Bus]]" || Feabhra 15, 1998 || 5F11 || 9.6
|- align="center"
| 193 || 15 || align="left"|"[[The Last Temptation of Krust]]" || Feabhra 22, 1998 || 5F10 || 9.5
|- align="center"
| 194 || 16 || align="left"|"[[Dumbbell Indemnity]]" || Márta 1, 1998 || 5F12 || 10.3
|- align="center"
| 195 || 17 || align="left"|"[[Lisa the Simpson]]" || Márta 8, 1998 || 4F24 || 10.4
|- align="center"
| 196 || 18 || align="left"|"[[This Little Wiggy]]" || Márta 22, 1998 || 5F13 || 8.9
|- align="center"
| 197 || 19 || align="left"|"[[Simpson Tide]]" || Márta 29, 1998 || 3G04 || 9.0
|- align="center"
| 198 || 20 || align="left"|"[[The Trouble with Trillions]]" || Aibreán 5, 1998 || 5F14 || 7.4
|- align="center"
| 199 || 21 || align="left"|"[[Girly Edition]]" || Aibreán 19, 1998 || 5F15 || 8.5
|- align="center"
| 200 || 22 || align="left"|"[[Trash of the Titans]]" || Aibreán 26, 1998 || 5F09 || 10.2
|- align="center"
| 201 || 23 || align="left"|"[[King of the Hill]]" || Bealtaine 3, 1998 || 5F16 || 9.2
|- align="center"
| 202 || 24 || align="left"|"[[Lost Our Lisa]]" || Bealtaine 10, 1998 || 5F17 || 7.6
|- align="center"
| 203 || 25 || align="left"|"[[Natural Born Kissers]]" || Bealtaine 17, 1998 || 5F18 || 8.6
|}
===Séasúr 10===
{{Príomhalt|The Simpsons (séasúr 10)}}
{|class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%; margin:auto;"
|- align="center"
! scope="col" style="background:#A79548;" | Uimh
! scope="col" style="background:#A79548;" | #
! scope="col" style="background:#A79548;" | Teideal
! scope="col" style="background:#A79548;" | Dáta craolta
! scope="col" style="background:#A79548;" | Cód táirgeachta
! scope="col" style="background:#A79548;" | Lucht féachana<br>(Milliúin)
|- align="center"
| 204 || 1 || align="left"|"[[Lard of the Dance]]" || Lúnasa 23, 1998 || 5F20 || 7
|- align="center"
| 205 || 2 || align="left"|"[[The Wizard of Evergreen Terrace]]" || Meán Fómhair 20, 1998 || 5F21 || 7.95
|- align="center"
| 206 || 3 || align="left"|"[[Bart the Mother]]" || Meán Fómhair 27, 1998 || 5F22 || 7.35
|- align="center"
| 207 || 4 || align="left"|"[[Treehouse of Horror IX]]" || Deireadh Fómhair 25, 1998 || AABF01 || 8.5
|- align="center"
| 208 || 5 || align="left"|"[[When You Dish Upon a Star]]" || Samhain 8, 1998 || 5F19 || 9.0
|- align="center"
| 209 || 6 || align="left"|"[[D'oh-in' in the Wind]]" || Samhain 15, 1998 || AABF02 || 8.4
|- align="center"
| 210 || 7 || align="left"|"[[Lisa Gets an “A”]]" || Samhain 22, 1998 || AABF03 || 8.0
|- align="center"
| 211 || 8 || align="left"|"[[Homer Simpson in: "Kidney Trouble”]]" || Nollaig 6, 1998 || AABF04 || 7.2
|- align="center"
| 212 || 9 || align="left"|"[[Mayored to the Mob]]" || Nollaig 20, 1998 || AABF05 || 8.5
|- align="center"
| 213 || 10 || align="left"|"[[Viva Ned Flanders]]" || Eanáir 10, 1999 || AABF06 || 11.5
|- align="center"
| 214 || 11 || align="left"|"[[Wild Barts Can't Be Broken]]" || Eanáir 17, 1999 || AABF07 || 8.8
|- align="center"
| 215 || 12 || align="left"|"[[Sunday, Cruddy Sunday]]" || Eanáir 31, 1999 || AABF08 || 11.5
|- align="center"
| 216 || 13 || align="left"|"[[Homer to the Max]]" || Feabhra 7, 1999 || AABF09 || 8.4
|- align="center"
| 217 || 14 || align="left"|"[[I'm with Cupid]]" || Feabhra 14, 1999 || AABF11 || 7.7
|- align="center"
| 218 || 15 || align="left"|"[[Marge Simpson in: "Screaming Yellow Honkers”]]" || Feabhra 21, 1999 || AABF10 || 8.6
|- align="center"
| 219 || 16 || align="left"|"[[Make Room for Lisa]]" || Feabhra 28, 1999 || AABF12 || 7.6
|- align="center"
| 220 || 17 || align="left"|"[[Maximum Homerdrive]]" || Márta 28, 1999 || AABF13 || 15.5<ref>http://www.variety.com/article/VR1117492811.html?categoryid=14&cs=1</ref>
|- align="center"
| 221 || 18 || align="left"|"[[Simpsons Bible Stories]]" || Aibreán 4, 1999 || AABF14 || 12.2
|- align="center"
| 222 || 19 || align="left"|"[[Mom and Pop Art]]" || Aibreán 11, 1999 || AABF15 || 8.5
|- align="center"
| 223 || 20 || align="left"|"[[The Old Man and the "C" Student]]" || Aibreán 25, 1999 || AABF16 || 6.9
|- align="center"
| 224 || 21 || align="left"|"[[Monty Can't Buy Me Love]]" || Bealtaine 2, 1999 || AABF17 || 7.26
|- align="center"
| 225 || 22 || align="left"|"[[They Saved Lisa's Brain]]" || Bealtaine 9, 1999 || AABF18 || 6.8
|- align="center"
| 226 || 23 || align="left"|"[[Thirty Minutes Over Tokyo]]" || Bealtaine 16, 1999 || AABF20 || 8.0
|}
===Séasúr 11===
{{Príomhalt|The Simpsons (séasúr 11)}}
{|class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%; margin:auto;"
|- style="color:white" align="center"
! scope="col" style="background:#2E5C82;" | Uimh
! scope="col" style="background:#2E5C82;" | #
! scope="col" style="background:#2E5C82;" | Teideal
! scope="col" style="background:#2E5C82;" | Dáta craolta
! scope="col" style="background:#2E5C82;" | Cód táirgeachta
! scope="col" style="background:#2E5C82;" | Lucht féachana<br>(Milliúin)
|- align="center"
| 227 || 1 || align="left"|"[[Beyond Blunderdome]]" || Meán Fómhair 26, 1999 || AABF23 || 8.1
|- align="center"
| 228 || 2 || align="left"|"[[Brother's Little Helper]]" || Deireadh Fómhair 3, 1999 || AABF22 || 7.1
|- align="center"
| 229 || 3 || align="left"|"[[Guess Who's Coming to Criticize Dinner?]]" || Deireadh Fómhair 24, 1999 || AABF21 || 6.7
|- align="center"
| 230 || 4 || align="left"|"[[Treehouse of Horror X]]" || Deireadh Fómhair 31, 1999 || BABF01 || 8.7
|- align="center"
| 231 || 5 || align="left"|"[[E-I-E-I-(Annoyed Grunt)]]" || Samhain 7, 1999 || AABF19 || 8.4
|- align="center"
| 232 || 6 || align="left"|"[[Hello Gutter, Hello Fadder]]" || Samhain 14, 1999 || BABF02 || 9.2
|- align="center"
| 233 || 7 || align="left"|"[[Eight Misbehavin']]" || Samhain 21, 1999 || BABF03 || 9.2
|- align="center"
| 234 || 8 || align="left"|"[[Take My Wife, Sleaze]]" || Samhain 28, 1999 || BABF05 || 8.9
|- align="center"
| 235 || 9 || align="left"|"[[Grift of the Magi]]" || Nollaig 19, 1999 || BABF07 || 7.76
|- align="center"
| 236 || 10 || align="left"|"[[Little Big Mom]]" || Eanáir 9, 2000 || BABF04 || 10
|- align="center"
| 237 || 11 || align="left"|"[[Faith Off]]" || Eanáir 16, 2000 || BABF06 || 10.4
|- align="center"
| 238 || 12 || align="left"|"[[The Mansion Family]]" || Eanáir 23, 2000 || BABF08 || 11.3
|- align="center"
| 239 || 13 || align="left"|"[[Saddlesore Galactica]]" || Feabhra 6, 2000 || BABF09 || 9.6
|- align="center"
| 240 || 14 || align="left"|"[[Alone Again, Natura-Diddily]]" || Feabhra 13, 2000 || BABF10 || 10.8
|- align="center"
| 141 || 15 || align="left"|"[[Missionary: Impossible]]"" || Feabhra 20, 2000 || BABF11 || 9.8
|- align="center"
| 142 || 16 || align="left"|"[[Pygmoelian]]" || Feabhra 27, 2000 || BABF12 || 9.4
|- align="center"
| 243 || 17 || align="left"|"[[Bart to the Future]]" || Márta 19, 2000 || BABF13 || 8.77
|- align="center"
| 244 || 18 || align="left"|"[[Days of Wine and D'oh'ses]]" || Aibreán 9, 2000 || BABF14 || 8.3
|- align="center"
| 245 || 19 || align="left"|"[[Kill the Alligator and Run]]" || Aibreán 30, 2000 || BABF16 || 7.47
|- align="center"
| 246 || 20 || align="left"|"[[Last Tap Dance in Springfield]]" || Bealtaine 7, 2000 || BABF15 || 7.3
|- align="center"
| 247 || 21 || align="left"|"[[It's a Mad, Mad, Mad, Mad Marge]]" || Bealtaine 14, 2000 || BABF18 || 7.5
|- align="center"
| 248 || 22 || align="left"|"[[Behind the Laughter]]" || Bealtaine 21, 2000 || BABF19 || 8.3
|}
===Séasúr 12===
{{Príomhalt|The Simpsons (séasúr 12)}}
{|class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%; margin:auto;"
|- style="color:white" align="center"
! scope="col" style="background:#993129;" | Uimh
! scope="col" style="background:#993129;" | #
! scope="col" style="background:#993129;" | Teideal
! scope="col" style="background:#993129;" | Dáta craolta
! scope="col" style="background:#993129;" | Cód táirgeachta
! scope="col" style="background:#993129;" | Lucht féachana<br>(Milliúin)
|- align="center"
| 249 || 1 || align="left"|"[[Treehouse of Horror XI]]" || Samhain 1, 2000 || BABF21 || 13.2
|- align="center"
| 250 || 2 || align="left"|"[[A Tale of Two Springfields]]" || Samhain 5, 2000 || BABF20 || 16.2
|- align="center"
| 251 || 3 || align="left"|"[[Insane Clown Poppy]]" || Samhain 12, 2000 || BABF17 || 16.4
|- align="center"
| 252 || 4 || align="left"|"[[Lisa the Tree Hugger]]" || Samhain 19, 2000 || CABF01 || 14.9
|- align="center"
| 253 || 5 || align="left"|"[[Homer vs. Dignity]]" || Samhain 26, 2000 || CABF04 || 15
|- align="center"
| 254 || 6 || align="left"|"[[The Computer Wore Menace Shoes]]" || Nollaig 3, 2000 || CABF02 || 15.6
|- align="center"
| 255 || 7 || align="left"|"[[The Great Money Caper]]" || Nollaig 10, 2000 || CABF03 || 16.8
|- align="center"
| 256 || 8 || align="left"|"[[Skinner's Sense of Snow]]" || Nollaig 17, 2000 || CABF06 || 15.9
|- align="center"
| 257 || 9 || align="left"|"[[HOMR]]" || Eanáir 7, 2001 || BABF22 || 18.5
|- align="center"
| 258 || 10 || align="left"|"[[Pokey Mom]]" || Eanáir 14, 2001 || CABF05 || 15
|- align="center"
| 259 || 11 || align="left"|"[[Worst Episode Ever]]" || Feabhra 4, 2001 || CABF08 || 18.5
|- align="center"
| 260 || 12 || align="left"|"[[Tennis the Menace]]" || Feabhra 11, 2001 || CABF07 || 14
|- align="center"
| 261 || 13 || align="left"|"[[Day of the Jackanapes]]" || Feabhra 18, 2001 || CABF10 || 15.4
|- align="center"
| 262 || 14 || align="left"|"[[New Kids on the Blecch]]" || Feabhra 25, 2001 || CABF12 || 18.1
|- align="center"
| 263 || 15 || align="left"|"[[Hungry, Hungry Homer]]" || Márta 4, 2001 || CABF09 || 17.6
|- align="center"
| 264 || 16 || align="left"|"[[Bye Bye Nerdie]]" || Márta 11, 2001 || CABF11 || 16.1
|- align="center"
| 275 || 17 || align="left"|"[[Simpson Safari]]" || Aibreán 1, 2001 || CABF13 || 13.3
|- align="center"
| 266 || 18 || align="left"|"[[Trilogy of Error]]" || Aibreán 29, 2001 || CABF14 || 14.4
|- align="center"
| 267 || 19 || align="left"|"[[I'm Goin' to Praiseland]]" || Bealtaine 6, 2001 || CABF15 || 13.1
|- align="center"
| 268 || 20 || align="left"|"[[Children of a Lesser Clod]]" || Bealtaine 13, 2001 || CABF16 || 13.8
|- align="center"
| 269 || 21 || align="left"|"[[Simpsons Tall Tales]]" || Bealtaine 20, 2001 || CABF17 || 13.4
|}
===Séasúr 13===
{{Príomhalt|The Simpsons (séasúr 13)}}
{|class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%; margin:auto;"
|- style="color:white" align="center"
! scope="col" style="background:#593285;" | Uimh
! scope="col" style="background:#593285;" | #
! scope="col" style="background:#593285;" | Teideal
! scope="col" style="background:#593285;" | Dáta craolta
! scope="col" style="background:#593285;" | Cód táirgeachta
! scope="col" style="background:#593285;" | Lucht féachana<br>(Milliúin)
|- align="center"
| 270 || 1 || align="left"|"[[Treehouse of Horror XII]]" || Samhain 6, 2001 || CABF19 || 13
|- align="center"
| 271 || 2 || align="left"|"[[The Parent Rap]]" || Samhain 11, 2001 || CABF22 || 14.9
|- align="center"
| 272 || 3 || align="left"|"[[Homer the Moe]]" || Samhain 18, 2001 || CABF20 || 14.4
|- align="center"
| 273 || 4 || align="left"|"[[A Hunka Hunka Burns in Love]]" || Nollaig 2, 2001 || CABF18 || 13.4
|- align="center"
| 274 || 5 || align="left"|"[[The Blunder Years]]" || Nollaig 9, 2001 || CABF21 || 12.9
|- align="center"
| 275 || 6 || align="left"|"[[She of Little Faith]]" || Nollaig 16, 2001 || DABF02 || 13.2
|- align="center"
| 276 || 7 || align="left"|"[[Brawl in the Family]]" || Eanáir 6, 2002 || DABF01 || 11.8
|- align="center"
| 277 || 8 || align="left"|"[[Sweets and Sour Marge]]" || Eanáir 20, 2002 || DABF03 || 12.3
|- align="center"
| 278 || 9 || align="left"|"[[Jaws Wired Shut]]" || Eanáir 27, 2002 || DABF05 || 14.2
|- align="center"
| 279 || 10 || align="left"|"[[Half-Decent Proposal]]" || Feabhra 10, 2002 || DABF04 || 13.2
|- align="center"
| 280 || 11 || align="left"|"[[The Bart Wants What It Wants]]" || Feabhra 17, 2002 || DABF06 || 11.2
|- align="center"
| 281 || 12 || align="left"|"[[The Lastest Gun in the West]]" || Feabhra 24, 2002 || DABF07 || 13.2
|- align="center"
| 282 || 13 || align="left"|"[[The Old Man and the Key]]" || Márta 10, 2002 || DABF09 || 14.5
|- align="center"
| 283 || 14 || align="left"|"[[Tales from the Public Domain]]" || Márta 17, 2002 || DABF08 || 11.7
|- align="center"
| 284 || 15 || align="left"|"[[Blame It on Lisa]]" || Márta 31, 2002 || DABF10 || 11.1
|- align="center"
| 285 || 16 || align="left"|"[[Weekend at Burnsie's]]" || Aibreán 7, 2002 || DABF11 || 12.5
|- align="center"
| 286 || 17 || align="left"|"[[Gump Roast]]" || Aibreán 21, 2002 || DABF12 || 12.3
|- align="center"
| 287 || 18 || align="left"|"[[I Am Furious (Yellow)]]" || Aibreán 28, 2002 || DABF13 || 12.4
|- align="center"
| 288 || 19 || align="left"|"[[The Sweetest Apu]]" || Bealtaine 5, 2002 || DABF14 || 11.8
|- align="center"
| 289 || 20 || align="left"|"[[Little Girl in the Big Ten]]" || Bealtaine 12, 2002 || DABF15 || 11.2
|- align="center"
| 290 || 21 || align="left"|"[[The Frying Game]]" || Bealtaine 19, 2002 || DABF16 || 10.8
|- align="center"
| 291 || 22 || align="left"|"[[Poppa's Got a Brand New Badge]]" || Bealtaine 22, 2002 || DABF17 || 8.2
|}
===Séasúr 14===
{{Príomhalt|The Simpsons (séasúr 14)}}
{|class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%; margin:auto;"
|- style="color:white" align="center"
! scope="col" style="background:#000000;" | Uimh
! scope="col" style="background:#000000;" | #
! scope="col" style="background:#000000;" | Teideal
! scope="col" style="background:#000000;" | Dáta craolta
! scope="col" style="background:#000000;" | Cód táirgeachta
! scope="col" style="background:#000000;" | Lucht féachana<br>(Milliúin)
|- align="center"
| 292 || 1 || align="left"|"[[Treehouse of Horror XIII]]" || Samhain 3, 2002 || DABF19 || 16.7<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.simpsonschannel.com/2002/11/doh-homers-still-a-hit/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2013-08-03 |archivedate=2022-05-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220516173618/http://www.simpsonschannel.com/2002/11/doh-homers-still-a-hit/ }}</ref>
|- align="center"
| 293 || 2 || align="left"|"[[How I Spent My Strummer Vacation]]" || Samhain 10, 2002 || DABF22 || 12.5<ref>http://www.tvtango.com/listings/2002/11/10</ref>
|- align="center"
| 294 || 3 || align="left"|"[[Bart vs. Lisa vs. the Third Grade]]" || Samhain 17, 2002 || DABF20 || 13.3<ref>http://www.tvtango.com/listings/2002/11/17</ref>
|- align="center"
| 295 || 4 || align="left"|"[[Large Marge]]" || Samhain 24, 2002 || DABF18 || 17.4<ref>http://www.tvtango.com/listings/2002/11/24</ref>
|- align="center"
| 296 || 5 || align="left"|"[[Helter Shelter]]" || Nollaig 1, 2002 || DABF21 || 15.1<ref>http://www.tvtango.com/listings/2002/12/01</ref>
|- align="center"
| 297 || 6 || align="left"|"[[The Great Louse Detective]]" || Nollaig 15, 2002 || EABF01 || 15.5<ref>http://www.tvtango.com/listings/2002/12/15</ref>
|- align="center"
| 298 || 7 || align="left"|"[[Special Edna]]" || Eanáir 5, 2003 || EABF02 || 15.0<ref>http://www.tvtango.com/listings/2003/01/05</ref>
|- align="center"
| 299 || 8 || align="left"|"[[The Dad Who Knew Too Little]]" || Eanáir 12, 2003 || EABF03 || 12.8<ref>http://www.tvtango.com/listings/2003/01/12</ref>
|- align="center"
| 300 || 9 || align="left"|"[[The Strong Arms of the Ma]]" || Feabhra 9, 2003 || EABF04 || 15.4<ref>http://www.tvtango.com/listings/2003/02/02</ref>
|- align="center"
| 301 || 10 || align="left"|"[[Pray Anything]]" || Feabhra 16, 2003 || EABF05 || 13.4<ref>http://variety.com/2003/tv/news/simpsons-law-60-shine-sunday-1117880315/</ref>
|- align="center"
| 302 || 11 || align="left"|"[[Barting Over]]" || Feabhra 16, 2003 || EABF06 || 21.3<ref>http://www.tvtango.com/listings/2003/02/16</ref>
|- align="center"
| 303 || 12 || align="left"|"[[I'm Spelling as Fast as I Can]]" || Márta 2, 2003 || EABF07 || 22.1<ref>http://www.angelfire.com/tv/JustTVRatings/feb101603.html</ref>
|- align="center"
| 304 || 13 || align="left"|"[[A Star Is Born Again]]" || Márta 9, 2003 || EABF08 || 14.4<ref>http://articles.latimes.com/2003/mar/04/entertainment/et-quick4.3</ref>
|- align="center"
| 305 || 14 || align="left"|"[[Mr. Spritz Goes to Washington]]" || Márta 16, 2003 || EABF09 || 14.4<ref>http://www.angelfire.com/tv/JustTVRatings/mar3903.html</ref>
|- align="center"
| 306 || 15 || align="left"|"[[C.E.D'oh]]" || Márta 30, 2003 || EABF10 || 13.0<ref>http://www.angelfire.com/tv/JustTVRatings/mar101603.html</ref>
|- align="center"
| 307 || 16 || align="left"|"[['Scuse Me While I Miss the Sky]]" || Aibreán 13, 2003 || EABF11 || 12.6<ref>http://www.angelfire.com/tv/JustTVRatings/mar243103.html</ref>
|- align="center"
| 308 || 17 || align="left"|"[[Three Gays of the Condo]]" || Aibreán 27, 2003 || EABF12 || 12.02<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.calendarlive.com/tv/ratings/cl-et-tvratingstext16apr16.story |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2003-10-10 |archivedate=2003-10-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20031010141849/http://www.calendarlive.com/tv/ratings/cl-et-tvratingstext16apr16.story }}</ref>
|- align="center"
| 309 || 18 || align="left"|"[[Dude, Where's My Ranch?]]" || Aibreán 28, 2003 || EABF13 || 11.71<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.calendarlive.com/tv/ratings/cl-et-tvratingstext30apr30,0,2588331.htmlstory?coll=cl-tvratings |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2003-06-18 |archivedate=2003-06-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20030618102120/http://www.calendarlive.com/tv/ratings/cl-et-tvratingstext30apr30,0,2588331.htmlstory?coll=cl-tvratings }}</ref>
|- align="center"
| 310 || 19 || align="left"|"[[Old Yeller-Belly]]" || Bealtaine 4, 2003 || EABF14 || 11.59<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.calendarlive.com/tv/ratings/cl-et-tvratingstext7may07,0,2276775.story?coll=cl-tvratings |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2003-06-05 |archivedate=2003-06-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20030605094142/http://www.calendarlive.com/tv/ratings/cl-et-tvratingstext7may07,0,2276775.story?coll=cl-tvratings }}</ref>
|- align="center"
| 311 || 20 || align="left"|"[[Brake My Wife, Please]]" || Bealtaine 11, 2003 || EABF15 || 10.56<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.calendarlive.com/tv/ratings/cl-et-ratingstext13may14,0,2535362.story?coll=cl-tvratings |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2003-06-05 |archivedate=2003-06-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20030605093658/http://www.calendarlive.com/tv/ratings/cl-et-ratingstext13may14,0,2535362.story?coll=cl-tvratings }}</ref>
|- align="center"
| 312 || 21 || align="left"|"[[The Bart of War]]" || Bealtaine 18, 2003 || EABF16 || 12.10<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.calendarlive.com/tv/ratings/cl-et-tvratingstext21may21,0,4095663.story?coll=cl-tvratings |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2003-06-01 |archivedate=2003-06-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20030601081216/http://www.calendarlive.com/tv/ratings/cl-et-tvratingstext21may21,0,4095663.story?coll=cl-tvratings }}</ref>
|- align="center"
| 313 || 22 || align="left"|"[[Moe Baby Blues]]" || Bealtaine 18, 2003 || EABF17 || 13.44<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.calendarlive.com/tv/ratings/cl-et-tvratingstext21may21,0,4095663.story?coll=cl-tvratings |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2003-06-01 |archivedate=2003-06-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20030601081216/http://www.calendarlive.com/tv/ratings/cl-et-tvratingstext21may21,0,4095663.story?coll=cl-tvratings }}</ref>
|}
===Séasúr 15===
{{Príomhalt|The Simpsons (séasúr 15)}}
{|class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%; margin:auto;"
|- align="center"
! scope="col" style="background:#7bb842;" | Uimh
! scope="col" style="background:#7bb842;" | #
! scope="col" style="background:#7bb842;" | Teideal
! scope="col" style="background:#7bb842;" | Dáta craolta
! scope="col" style="background:#7bb842;" | Cód táirgeachta
! scope="col" style="background:#7bb842;" | Lucht féachana<br>(Milliúin)
|- align="center"
| 314 || 1 || align="left"|"[[Treehouse of Horror XIV]]" || [[1 Samhain]] [[2003]] || EABF21 || 16.22<ref>http://www.simpsonschannel.com/[[2003]]/11/ratings-treehouse-of-horror/</ref>
|- align="center"
| 315 || 2 || align="left"|"[[My Mother the Carjacker]]" || [[9 Samhain]] [[2003]] || EABF18 || 12.4 <ref>https://web.archive.org/web/20080309092802/http://www.simpsonschannel.com/news/monthly-archive-11-2003.html</ref>
|- align="center"
| 316 || 3 || align="left"|"[[The President Wore Pearls]]" || [[16 Samhain]] [[2003]] || EABF20 || 12.7 <ref>http://www.tvtango.com/listings/2003/11/16</ref>
|- align="center"
| 317 || 4 || align="left"|"[[The Regina Monologues]]" || [[23 Samhain]] [[2003]] || EABF22 || 12.2 <ref>http://www.tvtango.com/listings/2003/11/23</ref>
|- align="center"
| 318 || 5 || align="left"|"[[The Fat and the Furriest]]" || [[30 Samhain]] [[2003]] || EABF19 || 11.7 <ref>http://www.tvtango.com/listings/2003/11/30</ref>
|- align="center"
| 319 || 6 || align="left"|"[[Today I Am a Clown]]" || [[7 Nollaig]] [[2003]] || FABF01 || 10.5 <ref>http://www.tvtango.com/listings/2003/12/07</ref>
|- align="center"
| 320 || 7 || align="left"|"[['Tis the Fifteenth Season]]" || [[14 Nollaig]] [[2003]] || FABF02 || 11.3 <ref>http://www.tvtango.com/listings/2003/12/14</ref>
|- align="center"
| 321 || 8 || align="left"|"[[Marge vs. Singles, Seniors, Childless Couples and Teens and Gays]]" || [[4 Eanáir]] [[2004]] || FABF03 || 12.0 <ref>http://www.tvtango.com/listings/2004/01/04</ref>
|- align="center"
| 322 || 9 || align="left"|"[[I, (Annoyed Grunt)-bot]]" || [[11 Eanáir]] [[2004]] || FABF04 || 16.3 <ref>http://www.tvtango.com/listings/2004/01/11</ref>
|- align="center"
| 323 || 10 || align="left"|"[[Diatribe of a Mad Housewife]]" || [[25 Eanáir]] [[2004]] || FABF05 || 10.6 <ref>http://www.tvtango.com/listings/2004/01/25</ref>
|- align="center"
| 324 || 11 || align="left"|"[[Margical History Tour]]" || [[8 Feabhra]] [[2004]] || FABF06 || 8.9 <ref>http://www.tvtango.com/listings/2004/02/08</ref>
|- align="center"
| 325 || 12 || align="left"|"[[Milhouse Doesn't Live Here Anymore]]" ||[[15 Feabhra]] [[2004]] || FABF07 || 9.4 <ref>http://www.tvtango.com/listings/2004/02/15</ref>
|- align="center"
| 326 || 13 || align="left"|"[[Smart & Smarter]]" || [[21 Feabhra]] [[2004]] || FABF09 || 12.6 <ref>http://www.tvtango.com/listings/2004/02/22</ref>
|- align="center"
| 327 || 14 || align="left"|"[[The Ziff Who Came to Dinner]]" || [[14 Márta]] [[2004]] || FABF08 || 10.7 <ref>http://www.tvtango.com/listings/2004/03/14</ref>
|- align="center"
| 328 || 15 || align="left"|"[[Co-Dependents' Day]]" || [[21 Márta]] [[2004]] || FABF10 || 11.2 <ref>http://www.tvtango.com/listings/2004/03/21</ref>
|- align="center"
| 329 || 16 || align="left"|"[[The Wandering Juvie]]" || [[28 Márta]] [[2004]] || FABF11 || 10.5 <ref>http://www.tvtango.com/listings/2004/03/28</ref>
|- align="center"
| 330 || 17 || align="left"|"[[My Big Fat Geek Wedding]]" || [[18 Aibreán]] [[2004]] || FABF12 || 9.2 <ref>http://www.tvtango.com/listings/2004/04/18</ref>
|- align="center"
| 331 || 18 || align="left"|"[[Catch 'Em If You Can]]" || [[25 Aibreán]] [[2004]] || FABF14 || 9.3 <ref>http://www.tvtango.com/listings/2004/04/25</ref>
|- align="center"
| 332 || 19 || align="left"|"[[Simple Simpson]]" || [[2 Bealtaine]] [[2004]] || FABF15 || 9.5 <ref>http://www.tvtango.com/listings/2004/05/02</ref>
|- align="center"
| 333 || 20 || align="left"|"[[The Way We Weren't]]" || [[9 Bealtaine]] [[2004]] || FABF13 || 6.6 <ref>http://www.tvtango.com/listings/2004/05/09</ref>
|- align="center"
| 334 || 21 || align="left"|"[[Bart-Mangled Banner]]" || [[16 Bealtaine]] [[2004]] || FABF17 || 8.7 <ref>http://www.tvtango.com/listings/2004/05/16</ref>
|- align="center"
| 335 || 22 || align="left"|"[[Fraudcast News]]" || [[23 Bealtaine]] [[2004]] || FABF18 || 9.2 <ref>https://web.archive.org/web/20111117201132/http://www.simpsonschannel.com/2004/05/ratings-fraudcast-news/</ref>
|}
===Séasúr 16===
{{Príomhalt|The Simpsons (séasúr 16)}}
{|class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%; margin:auto;"
|- style="color:white" align="center"
! scope="col" style="background:#9D296E;" | Uimh
! scope="col" style="background:#9D296E;" | #
! scope="col" style="background:#9D296E;" | Teideal
! scope="col" style="background:#9D296E;" | Dáta craolta
! scope="col" style="background:#9D296E;" | Cód táirgeachta
! scope="col" style="background:#9D296E;" | Lucht féachana<br>(Milliúin)
|- align="center"
| 336 || 1 || align="left"|"[[Treehouse of Horror XV]]" || Samhain 7, 2004 || FABF23 || 11.29<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.simpsonschannel.com/2004/11/ratings-treehouse-of-horror-xv/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-16 |archivedate=2013-08-03 |archiveurl=https://archive.today/20130803100446/http://www.simpsonschannel.com/2004/11/ratings-treehouse-of-horror-xv/ }}</ref>
|- align="center"
| 337 || 2 || align="left"|"[[All's Fair in Oven War]]" || Samhain 14, 2004 || FABF20 || 11.64<ref>http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=111604_05</ref>
|- align="center"
| 338 || 3 || align="left"|"[[Sleeping with the Enemy (eipeasóid The Simpsons)|Sleeping With the Enemy]]" || Samhain 21, 2004 || FABF19 || 9.95<ref>http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=112304_07</ref>
|- align="center"
| 339 || 4 || align="left"|"[[She Used to Be My Girl]]" || Nollaig 5, 2004 || FABF22 || 10.81<ref>http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=120704_06</ref>
|- align="center"
| 340 || 5 || align="left"|"[[Fat Man and Little Boy]]" || Nollaig 12, 2004 || FABF21 || 10.31<ref>http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=121404_08</ref>
|- align="center"
| 341 || 6 || align="left"|"[[Midnight Rx]]" || Eanáir 16, 2005 || FABF16 || 8.11<ref>http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=011905_07</ref>
|- align="center"
| 342 || 7 || align="left"|"[[Mommie Beerest]]" || Eanáir 30, 2005 || GABF01 || 9.97<ref>http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=020105_07</ref>
|- align="center"
| 343 || 8 || align="left"|"[[Homer and Ned's Hail Mary Pass]]" || Feabhra 6, 2005 || GABF02 || 23.07<ref>http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=020805_08</ref>
|- align="center"
| 344 || 9 || align="left"|"[[Pranksta Rap]]" || Feabhra 13, 2005 || GABF03 || 8.01<ref>http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=021505_06</ref>
|- align="center"
| 345 || 10 || align="left"|"[[There's Something About Marrying]]" || Feabhra 20, 2005 || GABF04 || 10.39<ref>http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=022305_08</ref>
|- align="center"
| 346 || 11 || align="left"|"[[On a Clear Day I Can't See My Sister]]" || Márta 6, 2005 || GABF05 || 10.39<ref>http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=022305_08</ref>
|- align="center"
| 347 || 12 || align="left"|"[[Goo Goo Gai Pan]]" || Márta 13, 2005 || GABF06 || 10.28<ref>http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=031505_05</ref>
|- align="center"
| 348 || 13 || align="left"|"[[Mobile Homer]]" || Márta 20, 2005 || GABF07 || 8.49<ref>http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=032205_05</ref>
|- align="center"
| 349 || 14 || align="left"|"[[The Seven-Beer Snitch]]" || Aibreán 3, 2005 || GABF08 || 7.48<ref>http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=040505_07</ref>
|- align="center"
| 350 || 15 || align="left"|"[[Future-Drama]]" || Aibreán 17, 2005 || GABF12 || 8.31<ref>http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=041905_03</ref>
|- align="center"
| 351 || 16 || align="left"|"[[Don't Fear the Roofer]]" || Bealtaine 1, 2005 || GABF10 || 11.92<ref>http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=050305_05</ref>
|- align="center"
| 352 || 17 || align="left"|"[[The Heartbroke Kid]]" || Bealtaine 1, 2005 || GABF11 || 10.79<ref>http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=050305_05</ref>
|- align="center"
| 353 || 18 || align="left"|"[[A Star Is Torn]]" || Bealtaine 8, 2005 || GABF13 || 8.72<ref>http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=051005_08</ref>
|- align="center"
| 354 || 19 || align="left"|"[[Thank God, It's Doomsday]]" || Bealtaine 8, 2005 || GABF14 || 10.05<ref>http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=051005_08</ref>
|- align="center"
| 355 || 20 || align="left"|"[[Home Away from Homer]]" || Bealtaine 15, 2005 || GABF15 || 8.17<ref>http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=051705_04</ref>
|- align="center"
| 356 || 21 || align="left"|"[[The Father, the Son, and the Holy Guest Star]]" || Bealtaine 15, 2005 || GABF09 || 9.69<ref>http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=051705_04</ref>
|}
===Séasúr 17===
{{Príomhalt|The Simpsons (séasúr 17)}}
{|class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%; margin:auto;"
|- style="color:white" align="center"
! scope="col" style="background:#005B9C;" | Uimh
! scope="col" style="background:#005B9C;" | #
! scope="col" style="background:#005B9C;" | Teideal
! scope="col" style="background:#005B9C;" | Dáta craolta
! scope="col" style="background:#005B9C;" | Cód táirgeachta
! scope="col" style="background:#005B9C;" | Lucht féachana<br>(Milliúin)
|- align="center"
| 357 || 1 || align="left"|"[[Bonfire of the Manatees]]" || Meán Fómhair 11, 2005 || GABF18 || 11.10<ref>http://www.simpsonschannel.com/2005/09/nfl-simpsons-take-sunday-for-fox/</ref>
|- align="center"
| 358 || 2 || align="left"|"[[The Girl Who Slept Too Little]]" || Meán Fómhair 118, 2005 || GABF16 || 9.79<ref>http://www.simpsonschannel.com/2005/09/ratings-the-girl-who-slept-too-little/</ref>
|- align="center"
| 359 || 3 || align="left"|"[[Milhouse of Sand and Fog]]" || Meán Fómhair 25, 2005 || GABF19 || 10.19<ref>http://www.simpsonschannel.com/2005/09/ratings-milhouse-of-sand-and-fog/</ref>
|- align="center"
| 360 || 4 || align="left"|"[[Treehouse of Horror XVI]]" || Samhain 6, 2005 || GABF17 || 11.63<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.simpsonschannel.com/2005/11/ratings-treehouse-of-horror-xvi/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-06-09 |archivedate=2013-08-27 |archiveurl=https://archive.today/20130827011947/http://www.simpsonschannel.com/2005/11/ratings-treehouse-of-horror-xvi/ }}</ref>
|- align="center"
| 361 || 5 || align="left"|"[[Marge's Son Poisoning]]" || Samhain 13, 2005 || GABF20 || 11.4<ref>http://www.simpsonschannel.com/2005/11/ratings-marges-son-poisoning/</ref>
|- align="center"
| 362 || 6 || align="left"|"[[See Homer Run]]" || Samhain 20, 2005 || GABF21 || 10.3<ref>http://www.simpsonschannel.com/2005/11/ratings-see-homer-run-figures/</ref>
|- align="center"
| 363 || 7 || align="left"|"[[The Last of the Red Hat Mamas]]" || Samhain 27, 2005 || GABF22 || 11.46<ref>http://www.simpsonschannel.com/2005/11/ratings-last-of-the-red-hat-mamas/</ref>
|- align="center"
| 364 || 8 || align="left"|"[[The Italian Bob]]" || Nollaig 11, 2005 || HABF02 || 10.39<ref>http://www.simpsonschannel.com/2005/12/ratings-the-italian-bob/</ref>
|- align="center"
| 365 || 9 || align="left"|"[[Simpsons Christmas Stories]]" || Nollaig 18, 2005 || HABF01 || 9.8<ref>http://www.simpsonschannel.com/2005/12/ratings-simpsons-christmas-stories/</ref>
|- align="center"
| 366 || 10 || align="left"|"[[Homer's Paternity Coot]]" || Eanáir 8, 2006 || HABF03 || 10.1<ref>http://www.simpsonschannel.com/2006/01/ratings-homers-paternity-coot/</ref>
|- align="center"
| 367 || 11 || align="left"|"[[We're on the Road to D'ohwhere]]" || Eanáir 29, 2006 || HABF04 || 9.04<ref>http://www.simpsonschannel.com/2006/01/ratings-were-on-the-road-to-dohwhere/</ref>
|- align="center"
| 368 || 12 || align="left"|"[[My Fair Laddy]]" || Feabhra 26, 2006 || HABF05 || 9.51<ref>http://www.simpsonschannel.com/2006/03/ratings-my-fair-laddy/</ref>
|- align="center"
| 369 || 13 || align="left"|"[[The Seemingly Never-Ending Story]]" || Márta 12, 2006 || HABF06 || 9.72<ref>http://www.simpsonschannel.com/2006/03/ratings-seemingly-never-ending-story/</ref>
|- align="center"
| 370 || 14 || align="left"|"[[Bart Has Two Mommies]]" || Márta 19, 2006 || HABF07 || 8.75<ref>http://www.simpsonschannel.com/2006/03/ratings-bart-has-two-mommies/</ref>
|- align="center"
| 371 || 15 || align="left"|"[[Homer Simpson, This Is Your Wife]]" || Márta 26, 2006 || HABF08 || 10.09
|- align="center"
| 372 || 16 || align="left"|"[[Million Dollar Abie]]" || Aibreán 2, 2006 || HABF09 || 7.83<ref>http://www.simpsonschannel.com/2006/04/ratings-million-dollar-abie/</ref>
|- align="center"
| 373 || 17 || align="left"|"[[Kiss Kiss, Bang Bangalore]]" || Aibreán 9, 2006 || HABF10 || 8.20<ref>http://www.simpsonschannel.com/2006/04/ratings-kiss-kiss-bang-bangalore/</ref>
|- align="center"
| 374 || 18 || align="left"|"[[The Wettest Stories Ever Told]]" || Aibreán 23, 2006 || HABF11 || 7.04<ref>http://www.simpsonschannel.com/2006/04/ratings-the-wettest-stories-ever-told/</ref>
|- align="center"
| 375 || 19 || align="left"|"[[Girls Just Want to Have Sums]]" || Aibreán 30, 2006 || HABF12 || 8.7<ref>http://www.simpsonschannel.com/2006/05/ratings-girls-just-want-to-have-sums/</ref>
|- align="center"
| 376 || 20 || align="left"|"[[Regarding Margie]]" || Bealtaine 7, 2006 || HABF13 || 8.50<ref>http://www.simpsonschannel.com/2006/05/ratings-regarding-margie/</ref>
|- align="center"
| 377 || 21 || align="left"|"[[The Monkey Suit]]" || Bealtaine 14, 2006 || HABF14 || 8.3<ref>http://www.simpsonschannel.com/2006/05/ratings-the-monkey-suit/</ref>
|- align="center"
| 378 || 22 || align="left"|"[[Marge and Homer Turn a Couple Play]]" || Bealtaine 21, 2006 || HABF16 || 8.23<ref>http://www.simpsonschannel.com/2006/05/ratings-marge-and-homer-turn-a-couple-play/</ref>
|}
===Séasúr 18===
{{Príomhalt|The Simpsons (séasúr 18)}}
{|class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%; margin:auto;"
|- style="color:white" align="center"
! scope="col" style="background:#544b42;" | Uimh
! scope="col" style="background:#544b42;" | #
! scope="col" style="background:#544b42;" | Teideal
! scope="col" style="background:#544b42;" | Dáta craolta
! scope="col" style="background:#544b42;" | Cód táirgeachta
! scope="col" style="background:#544b42;" | Lucht féachana<br>(Milliúin)
|- align="center"
| 379 || 1 || align="left"|"[[The Mook, the Chef, the Wife and Her Homer]]" || Meán Fómhair 10, 2006 || HABF15 || 11.50
|- align="center"
| 280 || 2 || align="left"|"[[Jazzy and the Pussycats]]" || Meán Fómhair 17, 2006 || HABF18 || 8.94
|- align="center"
| 381 || 3 || align="left"|"[[Please Homer, Don't Hammer 'Em]]" || Meán Fómhair 24, 2006 || HABF20 || 9.72
|- align="center"
| 382 || 4 || align="left"|"[[Treehouse of Horror XVII]]" || Samhain 5, 2006 || HABF17 || 10.43
|- align="center"
| 383 || 5 || align="left"|"[[G.I. (Annoyed Grunt)]]" || Samhain 12, 2006 || HABF21 || 11.43
|- align="center"
| 384 || 6 || align="left"|"[[Moe'N'a Lisa]]" || Samhain 19, 2006 || HABF19 || 9.31
|- align="center"
| 385 || 7 || align="left"|"[[Ice Cream of Margie (with the Light Blue Hair)]]" || Samhain 26, 2006 || HABF22 || 10.90
|- align="center"
| 386 || 8 || align="left"|"[[The Haw-Hawed Couple]]" || Nollaig 10, 2006 || JABF02 || 8.29
|- align="center"
| 387 || 9 || align="left"|"[[Kill Gil, Volumes I & II]]" || Nollaig 17, 2006 || JABF01 || 8.96
|- align="center"
| 388 || 10 || align="left"|"[[The Wife Aquatic]]" || Eanáir 7, 2007 || JABF03 || 13.90
|- align="center"
| 389 || 11 || align="left"|"[[Revenge Is a Dish Best Served Three Times]]" || Eanáir 28, 2007 || JABF05 || 8.09
|- align="center"
| 390 || 12 || align="left"|"[[Little Big Girl]]" || Feabhra 11, 2007 || JABF04 || 8.27
|- align="center"
| 391 || 13 || align="left"|"[[Springfield Up]]" || Feabhra 18, 2007 || JABF07 || 8.80
|- align="center"
| 392 || 14 || align="left"|"[[Yokel Chords]]" || Márta 4, 2007 || JABF09 || 9.09
|- align="center"
| 393 || 15 || align="left"|"[[Rome-Old and Juli-Eh]]" || Márta 11, 2007 || JABF08 || 8.98
|- align="center"
| 394 || 16 || align="left"|"[[Homerazzi]]" || Márta 25, 2007 || JABF06 || 6.91
|- align="center"
| 395 || 17 || align="left"|"[[Marge Gamer]]" || Aibreán 22, 2007 || JABF10 || 6.40
|- align="center"
| 396 || 18 || align="left"|"[[The Boys of Bummer]]" || Aibreán 29, 2007 || JABF11 || 7.57
|- align="center"
| 397 || 19 || align="left"|"[[Crook and Ladder]]" || Bealtaine 6, 2007 || JABF13 || 7.72
|- align="center"
| 398 || 20 || align="left"|"[[Stop! Or My Dog Will Shoot]]" || Bealtaine 13, 2007 || JABF12 || 6.48
|- align="center"
| 399 || 21 || align="left"|"[[24 Minutes]]" || Bealtaine 20, 2007 || JABF14 || 9.80
|- align="center"
| 400 || 22 || align="left"|"[[You Kent Always Say What You Want]]" || Bealtaine 20, 2007 || JABF15 || 9.80
|}
===Séasúr 19===
{{Príomhalt|The Simpsons (séasúr 19)}}
{|class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%; margin:auto;"
|- align="center"
! scope="col" style="background:#60e9b5;" | Uimh
! scope="col" style="background:#60e9b5;" | #
! scope="col" style="background:#60e9b5;" | Teideal
! scope="col" style="background:#60e9b5;" | Dáta craolta
! scope="col" style="background:#60e9b5;" | Cód táirgeachta
! scope="col" style="background:#60e9b5;" | Lucht féachana<br>(Milliúin)
|- align="center"
| 401 || 1 || align="left"|"[[He Loves to Fly and He D'oh's]]" || Meán Fómhair 23, 2007 || JABF20 || 9.7
|- align="center"
| 402 || 2 || align="left"|"[[The Homer of Seville]]" || Meán Fómhair 30, 2007 || JABF18 || 8.4
|- align="center"
| 403 || 3 || align="left"|"[[Midnight Towboy]]" || Deireadh Fómhair 7, 2007 || JABF21 || 7.7
|- align="center"
| 404 || 4 || align="left"|"[[I Don't Wanna Know Why the Caged Bird Sings]]" || Deireadh Fómhair 14, 2007 || JABF19 || 8.8
|- align="center"
| 405 || 5 || align="left"|"[[Treehouse of Horror XVIII]]" || Samhain 4, 2007 || JABF16 || 11.7
|- align="center"
| 406 || 6 || align="left"|"[[Little Orphan Millie]]" || Samhain 11, 2007 || JABF22 || 10.57
|- align="center"
| 407 || 7 || align="left"|"[[Husbands and Knives]]" || Samhain 18, 2007 || JABF17 || 10.5
|- align="center"
| 408 || 8 || align="left"|"[[Funeral for a Fiend]]" || Samhain 25, 2007 || KABF01 || 9.0
|- align="center"
| 409 || 9 || align="left"|"[[Eternal Moonshine of the Simpson Mind]]" || Nollaig 16, 2007 || KABF02 || 10.15
|- align="center"
| 410 || 10 || align="left"|"[[E Pluribus Wiggum]]" || Eanáir 6, 2008 || KABF03 || 8.2
|- align="center"
| 411 || 11 || align="left"|"[[That '90s Show]]" || Eanáir 27, 2008 || KABF04 || 7.6
|- align="center"
| 412 || 12 || align="left"|"[[Love, Springfieldian Style]]" || Feabhra 17, 2008 || KABF05 || 7.81
|- align="center"
| 413 || 13 || align="left"|"[[The Debarted]]" || Márta 2, 2008 || KABF06 || 8.18
|- align="center"
| 414 || 14 || align="left"|"[[Dial 'N' for Nerder]]" || Márta 9, 2008 || KABF07 || 7.3
|- align="center"
| 415 || 15 || align="left"|"[[Smoke on the Daughter]]" || Márta 30, 2008 || KABF08 || 7.10
|- align="center"
| 416 || 16 || align="left"|"[[Papa Don't Leech]]" || Aibreán 13, 2008 || KABF09 || 6.9
|- align="center"
| 417 || 17 || align="left"|"[[Apocalypse Cow]]" || Aibreán 27, 2008 || KABF10 || 7.69
|- align="center"
| 418 || 18 || align="left"|"[[Any Given Sundance]]" || Bealtaine 4, 2008 || KABF11 || 6.18
|- align="center"
| 419 || 19 || align="left"|"[[Mona Leaves-a]]" || Bealtaine 11, 2008 || KABF12 || 6.02
|- align="center"
| 420 || 20 || align="left"|"[[All About Lisa]]" || Bealtaine 18, 2008 || KABF13 || 6.11
|}
===Séasúr 20===
{{Príomhalt|The Simpsons (séasúr 20)}}
{|class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%; margin:auto;"
|- align="center"
! scope="col" style="background:#dedde2;" | Uimh
! scope="col" style="background:#dedde2;" | #
! scope="col" style="background:#dedde2;" | Teideal
! scope="col" style="background:#dedde2;" | Dáta craolta
! scope="col" style="background:#dedde2;" | Cód táirgeachta
! scope="col" style="background:#dedde2;" | Lucht féachana<br>(Milliúin)
|- align="center"
| 421 || 1 || align="left"|"[[Sex Pies and Idiot Scrapes]]" || Meán Fómhair 28, 2008 || KABF17 || 9.30
|- align="center"
| 422 || 2 || align="left"|"[[Lost Verizon]]" || Deireadh Fómhair 5, 2008 || KABF15 || 7.43
|- align="center"
| 423 || 3 || align="left"|"[[Double, Double, Boy in Trouble]]" || Deireadh Fómhair 19, 2008 || KABF14 || 8.09
|- align="center"
| 424 || 4 || align="left"|"[[Treehouse of Horror XIX]]" || Samhain 2, 2008 || KABF16 || 12.48
|- align="center"
| 425 || 5 || align="left"|"[[Dangerous Curves]]" || Samhain 9, 2008 || KABF18 || 8.16
|- align="center"
| 426 || 6 || align="left"|"[[Homer and Lisa Exchange Cross Words]]" || Samhain 16, 2008 || KABF19 || 8.52
|- align="center"
| 427 || 7 || align="left"|"[[MyPods and Boomsticks]]" || Samhain 30, 2008 || KABF20 || 8.00
|- align="center"
| 428 || 8 || align="left"|"[[The Burns and the Bees]]" || Nollaig 7, 2008 || KABF21 || 6.19
|- align="center"
| 429 || 9 || align="left"|"[[Lisa the Drama Queen]]" || Eanáir 25, 2009 || KABF22 || 5.75
|- align="center"
| 430 || 10 || align="left"|"[[Take My Life, Please]]" || Feabhra 15, 2009 || LABF01 || 6.82
|- align="center"
| 431 || 11 || align="left"|"[[How the Test Was Won]]" || Márta 1, 2009 || LABF02 || 6.71
|- align="center"
| 432 || 12 || align="left"|"[[No Loan Again, Naturally]]" || Márta 8, 2009 || LABF03 || 5.99
|- align="center"
| 433 || 13 || align="left"|"[[Gone Maggie Gone]]" || Márta 15, 2009 || LABF04 || 5.97
|- align="center"
| 434 || 14 || align="left"|"[[In the Name of the Grandfather]]" || Márta 22, 2009 || LABF11 || 6.15
|- align="center"
| 435 || 15 || align="left"|"[[Wedding for Disaster]]" || Márta 29, 2009 || LABF05 || 6.58
|- align="center"
| 436 || 16 || align="left"|"[[Eeny Teeny Maya Moe]]" || Aibreán 5, 2009 || LABF06 || 6.40
|- align="center"
| 437 || 17 || align="left"|"[[The Good, the Sad and the Drugly]]" || Aibreán 19, 2009 || LABF07 || 6.50
|- align="center"
| 438 || 18 || align="left"|"[[Father Knows Worst]]" || Aibreán 26, 2009 || LABF08 || 5.94
|- align="center"
| 439 || 19 || align="left"|"[[Waverly Hills, 9-0-2-1-D'oh]]" || Bealtaine 3, 2009 || LABF10 || 6.66
|- align="center"
| 440 || 20 || align="left"|"[[Four Great Women and a Manicure]]" || Bealtaine 10, 2009 || LABF09 || 5.16
|- align="center"
| 441 || 21 || align="left"|"[[Coming to Homerica]]" || Bealtaine 17, 2009 || LABF12 || 5.86
|}
===Séasúr 21===
{{Príomhalt|The Simpsons (séasúr 21)}}
{|class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%; margin:auto;"
|- style="color:white;" align="center"
! scope="col" style="background:#A90E63;" | Uimh
! scope="col" style="background:#A90E63;" | #
! scope="col" style="background:#A90E63;" | Teideal
! scope="col" style="background:#A90E63;" | Dáta craolta
! scope="col" style="background:#A90E63;" | Cód táirgeachta
! scope="col" style="background:#A90E63;" | Lucht féachana<br>(Milliúin)
|- align="center"
| 442 || 1 || align="left"|"[[Homer the Whopper]]" || Meán Fómhair 27, 2009 || LABF13 || 8.21
|- align="center"
| 443 || 2 || align="left"|"[[Bart Gets a 'Z']]" || Deireadh Fómhair 4, 2009 || LABF15 || 9.32
|- align="center"
| 444 || 3 || align="left"|"[[The Great Wife Hope]]" || Deireadh Fómhair 11, 2009 || LABF16 || 7.55
|- align="center"
| 445 || 4 || align="left"|"[[Treehouse of Horror XX]]" || Deireadh Fómhair 18, 2009 || LABF14 || 8.59
|- align="center"
| 446 || 5 || align="left"|"[[The Devil Wears Nada]]" || Samhain 15, 2009 || LABF17 || 9.04
|- align="center"
| 447 || 6 || align="left"|"[[Pranks and Greens]]" || Samhain 22, 2009 || LABF18 || 7.04
|- align="center"
| 448 || 7 || align="left"|"[[Rednecks and Broomsticks]]" || Samhain 29, 2009 || LABF19 || 8.90
|- align="center"
| 449 || 8 || align="left"|"[[O Brother, Where Bart Thou?]]" || Nollaig 13, 2009 || MABF01 || 7.11
|- align="center"
| 450 || 9 || align="left"|"[[Thursdays with Abie]]" || Eanáir 3, 2010 || MABF02 || 8.65
|- align="center"
| 451 || 10 || align="left"|"[[Once Upon a Time in Springfield]]" || Eanáir 10, 2010 || LABF20 || 21.01
|- align="center"
| 452 || 11 || align="left"|"[[Million Dollar Maybe]]" || Eanáir 31, 2010 || MABF03 || 5.11
|- align="center"
| 453 || 12 || align="left"|"[[Boy Meets Curl]]" || Feabhra 14, 2010 || MABF05 || 5.87
|- align="center"
| 454 || 13 || align="left"|"[[The Color Yellow]]" || Feabhra 21, 2010 || MABF06 || 6.08
|- align="center"
| 455 || 14 || align="left"|"[[Postcards from the Wedge]]" || Márta 14, 2010 || MABF04 || 5.23
|- align="center"
| 456 || 15 || align="left"|"[[Stealing First Base]]" || Márta 21, 2010 || MABF07 || 5.69
|- align="center"
| 457 || 16 || align="left"|"[[The Greatest Story Ever D'ohed]]" || Márta 28, 2010 || MABF10 || 5.70
|- align="center"
| 458 || 17 || align="left"|"[[American History X-cellent]]" || Aibreán 11, 2010 || MABF08 || 5.65
|- align="center"
| 459 || 18 || align="left"|"[[Chief of Hearts]]" || Aibreán 18, 2010 || MABF09 || 5.93
|- align="center"
| 460 || 19 || align="left"|"[[The Squirt and the Whale]]" || Aibreán 25, 2010 || MABF14 || 5.94
|- align="center"
| 461 || 20 || align="left"|"[[To Surveil with Love]]" || Bealtaine 2, 2010 || MABF12 || 6.05
|- align="center"
| 462 || 21 || align="left"|"[[Moe Letter Blues]]" || Bealtaine 9, 2010 || MABF13 || 5.66
|- align="center"
| 463 || 22 || align="left"|"[[The Bob Next Door]]" || Bealtaine 16, 2010 || MABF11 || 6.26
|- align="center"
| 464 || 23 || align="left"|"[[Judge Me Tender]]" || Bealtaine 23, 2010 || MABF15 || 5.74
|}
===Séasúr 22===
{{Príomhalt|The Simpsons (séasúr 22)}}
{|class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%; margin:auto;"
|- align="center"
! scope="col" style="background:#E06EFA;" | Uimh
! scope="col" style="background:#E06EFA;" | #
! scope="col" style="background:#E06EFA;" | Teideal
! scope="col" style="background:#E06EFA;" | Dáta craolta
! scope="col" style="background:#E06EFA;" | Cód táirgeachta
! scope="col" style="background:#E06EFA;" | Lucht féachana<br>(Milliúin)
|- align="center"
| 465 || 1 || align="left"|"[[Elementary School Musical]]" || Meán Fómhair 26, 2010 || MABF21 || 7.76
|- align="center"
| 466 || 2 || align="left"|"[[Loan-a Lisa]]" || Deireadh Fómhair 3, 2010 || MABF17 || 8.95
|- align="center"
| 467 || 3 || align="left"|"[[MoneyBart]]" || Deireadh Fómhair 10, 2010 || MABF18 || 6.72
|- align="center"
| 468 || 4 || align="left"|"[[Treehouse of Horror XXI]]" || Samhain 7, 2010 || MABF16 || 8.20
|- align="center"
| 469 || 5 || align="left"|"[[Lisa Simpson, This Isn't Your Life]]" || Samhain 14, 2010 || MABF20 || 8.97
|- align="center"
| 470 || 6 || align="left"|"[[The Fool Monty]]" || Samhain 21, 2010 || NABF01 || 6.63
|- align="center"
| 471 || 7 || align="left"|"[[How Munched is That Birdie in the Window?]]" || Samhain 28, 2010 || NABF02 || 9.42
|- align="center"
| 472 || 8 || align="left"|"[[The Fight Before Christmas]]" || Nollaig 5, 2010 || MABF22 || 9.56
|- align="center"
| 473 || 9 || align="left"|"[[Donnie Fatso]]" || Nollaig 12, 2010 || MABF19 || 7.31
|- align="center"
| 474 || 10 || align="left"|"[[Moms I'd Like to Forget]]" || Eanáir 9, 2011 || NABF03 || 12.65
|- align="center"
| 475 || 11 || align="left"|"[[Flaming Moe]]" || Eanáir 16, 2011 || NABF04 || 6.47
|- align="center"
| 476 || 12 || align="left"|"[[Homer the Father]]" || Eanáir 23, 2011 || NABF05 || 6.50
|- align="center"
| 477 || 13 || align="left"|"[[The Blue and the Gray]]" || Feabhra 13, 2011 || NABF06 || 5.62
|- align="center"
| 478 || 14 || align="left"|"[[Angry Dad: The Movie]]" || Feabhra 20, 2011 || NABF07 || 6.44
|- align="center"
| 479 || 15 || align="left"|"[[The Scorpion's Tale]]" || Márta 6, 2011 || NABF08 || 6.20
|- align="center"
| 480 || 16 || align="left"|"[[A Midsummer's Nice Dream]]" || Márta 13, 2011 || NABF09 || 5.45
|- align="center"
| 481 || 17 || align="left"|"[[Love Is a Many Strangled Thing]]" || Márta 27, 2011 || NABF10 || 6.14
|- align="center"
| 482 || 18 || align="left"|"[[The Great Simpsina]]" || Aibreán 10, 2011 || NABF11 || 4.99
|- align="center"
| 483 || 19 || align="left"|"[[The Real Housewives of Fat Tony]]" || Bealtaine 1, 2011 || NABF12 || 6.11
|- align="center"
| 484 || 20 || align="left"|"[[Homer Scissorhands]]" || Bealtaine 8, 2011 || NABF13 || 5.48
|- align="center"
| 485 || 21 || align="left"|"[[500 Keys]]" || Bealtaine 15, 2011 || NABF14 || 6.00
|- align="center"
| 486 || 22 || align="left"|"[[The Ned-Liest Catch]]" || Bealtaine 22, 2011 || NABF15 || 5.29
|}
===Séasúr 23===
{{Príomhalt|The Simpsons (séasúr 23)}}
{|class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%; margin:auto;"
|- align="center"
! scope="col" style="background:#5EA6F8;" | Uimh
! scope="col" style="background:#5EA6F8;" | #
! scope="col" style="background:#5EA6F8;" | Teideal
! scope="col" style="background:#5EA6F8;" | Dáta craolta
! scope="col" style="background:#5EA6F8;" | Cód táirgeachta
! scope="col" style="background:#5EA6F8;" | Lucht féachana<br>(Milliúin)
|- align="center"
| 487 || 1 || align="left"|"[[The Falcon and the D'ohman]]" || Meán Fómhair 25, 2011 || NABF16 || 8.08
|- align="center"
| 488 || 2 || align="left"|"[[Bart Stops to Smell the Roosevelts]]" || Deireadh Fómhair 2, 2011 || NABF17 || 6.19
|- align="center"
| 489 || 3 || align="left"|"[[Treehouse of Horror XXII]]" || Deireadh Fómhair 30, 2011 || NABF19 || 8.10
|- align="center"
| 490 || 4 || align="left"|"[[Replaceable You]]" || Samhain 6, 2011 || NABF21 || 7.97
|- align="center"
| 491 || 5 || align="left"|"[[The Food Wife]]" || Samhain 13, 2011 || NABF20 || 7.50
|- align="center"
| 492 || 6 || align="left"|"[[The Book Job]]" || Samhain 20, 2011 || NABF22 || 5.74
|- align="center"
| 493 || 7 || align="left"|"[[The Man in the Blue Flannel Pants]]" || Samhain 27, 2011 || PABF01 || 5.61
|- align="center"
| 494 || 8 || align="left"|"[[The Ten-Per-Cent Solution]]" || Nollaig 4, 2011 || PABF02 || 9.01
|- align="center"
| 495 || 9 || align="left"|"[[Holidays of Future Passed]]" || Nollaig 11, 2011 || NABF18 || 6.43
|- align="center"
| 496 || 10 || align="left"|"[[Politically Inept, with Homer Simpson]]" || Eanáir 8, 2012 || PABF03 || 5.07
|- align="center"
| 497 || 11 || align="left"|"[[The D'oh-cial Network]]" || Eanáir 15, 2012 || PABF04 || 11.48
|- align="center"
| 498 || 12 || align="left"|"[[Moe Goes from Rags to Riches]]" || Eanáir 29, 2012 || PABF05 || 5.12
|- align="center"
| 499 || 13 || align="left"|"[[The Daughter Also Rises]]" || Feabhra 12, 2012 || PABF06 || 4.26
|- align="center"
| 500 || 14 || align="left"|"[[At Long Last Leave]]" || Feabhra 19, 2012 || PABF07 || 5.77
|- align="center"
| 501 || 15 || align="left"|"[[Exit Through the Kwik-E-Mart]]" || Márta 4, 2012 || PABF09 || 5.09
|- align="center"
| 502 || 16 || align="left"|"[[How I Wet Your Mother]]" || Márta 11, 2012 || PABF08 || 4.97
|- align="center"
| 503 || 17 || align="left"|"[[Them, Robot]]" || Márta 18, 2012 || PABF10 || 5.25
|- align="center"
| 504 || 18 || align="left"|"[[Beware My Cheating Bart]]" || Aibreán 15, 2012 || PABF11 || 4.86
|- align="center"
| 505 || 19 || align="left"|"[[A Totally Fun Thing That Bart Will Never Do Again]]" || Aibreán 29, 2012 || PABF12 || 5.00
|- align="center"
| 506 || 20 || align="left"|"[[The Spy Who Learned Me]]" || Bealtaine 6, 2012 || PABF13 || 4.84
|- align="center"
| 507 || 21 || align="left"|"[[Ned 'n Edna's Blend]]" || Bealtaine 13, 2012 || PABF15 || 4.07
|- align="center"
| 508 || 22 || align="left"|"[[Lisa Goes Gaga]]" || Bealtaine 20, 2012 || PABF14 || 4.82
|}
===Séasúr 24===
{{Príomhalt|The Simpsons (séasúr 24)}}
{|class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%; margin:auto;"
|- style="color:white;" align="center"
! scope="col" style="background:#1E6157;" | Uimh
! scope="col" style="background:#1E6157;" | #
! scope="col" style="background:#1E6157;" | Teideal
! scope="col" style="background:#1E6157;" | Dáta craolta
! scope="col" style="background:#1E6157;" | Cód táirgeachta
! scope="col" style="background:#1E6157;" | Lucht féachana<br>(Milliúin)
|- align="center"
| 509 || 1 || align="left"|"[[Moonshine River]]" || Meán Fómhair 30, 2012 || PABF21 || 8.08
|- align="center"
| 510 || 2 || align="left"|"[[Treehouse of Horror XXIII]]" || Deireadh 7, 2012 || PABF17 || 6.57
|- align="center"
| 511 || 3 || align="left"|"[[Adventures in Baby-Getting]]" || Samhain 4, 2012 || PABF18 || 5.65
|- align="center"
| 512 || 4 || align="left"|"[[Gone Abie Gone]]" || Samhain 11, 2012 || PABF16 || 6.86
|- align="center"
| 513 || 5 || align="left"|"[[Penny-Wiseguys]]" || Samhain 18, 2012 || PABF19 || 5.06
|- align="center"
| 514 || 6 || align="left"|"[[A Tree Grows in Springfield]]" || Samhain 25, 2012 || PABF22 || 7.46
|- align="center"
| 515 || 7 || align="left"|"[[The Day the Earth Stood Cool]]" || Nollaig 9, 2012 || PABF20 || 7.44
|- align="center"
| 516 || 8 || align="left"|"[[To Cur with Love]]" || Nollaig 16, 2012 || RABF01 || 3.77
|- align="center"
| 517 || 9 || align="left"|"[[Homer Goes to Prep School]]" || Eanáir 6, 2013 || RABF02 || 8.97
|- align="center"
| 518 || 10 || align="left"|"[[A Test Before Trying]]" || Eanáir 13, 2013 || RABF03 || 5.04
|- align="center"
| 519 || 11 || align="left"|"[[The Changing of the Guardian]]" || Eanáir 27, 2013 || RABF04 || 5.23
|- align="center"
| 520 || 12 || align="left"|"[[Love is a Many-Splintered Thing]]" || Feabhra 10, 2013 || RABF07 || 4.19
|- align="center"
| 521 || 13 || align="left"|"[[Hardly Kirk-ing]]" || Feabhra 17, 2013 || RABF05 || 4.57
|- align="center"
| 522 || 14 || align="left"|"[[Gorgeous Grampa]]" || Márta 3, 2013 || RABF06 || 4.66
|- align="center"
| 523 || 15 || align="left"|"[[Black Eyed, Please]]" || Márta 10, 2013 || RABF09 || 4.85
|- align="center"
| 524 || 16 || align="left"|"[[Dark Knight Court]]" || Márta 17, 2013 || RABF10 || 4.89
|- align="center"
| 525 || 17 || align="left"|"[[What Animated Women Want]]" || Aibreán 14, 2013 || RABF08 || 4.11
|- align="center"
| 526 || 18 || align="left"|"[[Pulpit Friction]]" || Aibreán 28, 2013 || RABF11 || 4.54
|- align="center"
| 527 || 19 || align="left"|"[[Whiskey Business]]" || Bealtaine 5, 2013 || RABF13 || 4.43
|- align="center"
| 528 || 20 || align="left"|"[[The Fabulous Faker Boy]]" || Bealtaine 12, 2013 || RABF12 || 4.16
|- align="center"
| 529 || 21 || align="left"|"[[The Saga of Carl]]" || Bealtaine 19, 2013 || RABF14 || 4.01
|- align="center"
| 530 || 22 || align="left"|"[[Dangers on a Train]]" || Bealtaine 19, 2013 || RABF17 || 4.52
|}
===Séasúr 25===
{{Príomhalt|The Simpsons (séasúr 25)}}
{|class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%; margin:auto;"
|- align="center"
! scope="col" style="background:#fcd959;" | Uimh
! scope="col" style="background:#fcd959;" | #
! scope="col" style="background:#fcd959;" | Teideal
! scope="col" style="background:#fcd959;" | Dáta craolta
! scope="col" style="background:#fcd959;" | Cód táirgeachta
! scope="col" style="background:#fcd959;" | Lucht féachana<br>(Milliúin)
|- align="center"
| 531 || 1 || align="left"|"[[Homerland]]" || Meán Fómhair 29, 2013 || RABF20 || 6.37
|- align="center"
| 532 || 2 || align="left"|"[[Treehouse of Horror XXIV]]" || Deireadh Fómhair 6, 2013 || RABF16 || 6.42
|- align="center"
| 533 || 3 || align="left"|"[[Four Regrettings and a Funeral]]" || Samhain 3, 2013 || RABF18 || 5.43
|- align="center"
| 534 || 4 || align="left"|"[[YOLO]]" || Samhain 10, 2013 || RABF22 || 4.20
|- align="center"
| 535 || 5 || align="left"|"[[Labor Pains]]" || Samhain 17, 2013 || RABF19 || 4.08
|- align="center"
| 536 || 6 || align="left"|"[[The Kid Is All Right]]" || Samhain 24, 2013 || SABF02 || 6.78
|- align="center"
| 537 || 7 || align="left"|"[[Yellow Subterfuge]]" || Nollaig 8, 2013 || SABF04 || 6.85
|- align="center"
| 538 || 8 || align="left"|"[[White Christmas Blues]]" || Nollaig 15, 2013 || SABF01 || 8.48
|- align="center"
| 539 || 9 || align="left"|"[[Steal This Episode]]" || Eanáir 5, 2014 || SABF05 || 12.04
|- align="center"
| 540 || 10 || align="left"|"[[Married to the Blob]]" || Eanáir 12, 2014 || SABF03 || 4.83
|- align="center"
| 541 || 11 || align="left"|"[[Specs and the City]]" || Eanáir 26, 2014 || SABF06 || 3.87
|- align="center"
| 542 || 12 || align="left"|"[[Diggs]]" || Márta 9, 2014 || SABF08 || 2.69
|- align="center"
| 543 || 13 || align="left"|"[[The Man Who Grew Too Much]]" || Márta 9, 2014 || SABF07 || 3.75
|- align="center"
| 544 || 14 || align="left"|"[[The Winter of His Content]]" || Márta 16, 2014 || SABF09 || 4.02
|- align="center"
| 545 || 15 || align="left"|"[[The War of Art]]" || Márta 23, 2014 || SABF10 || 3.98
|- align="center"
| 546 || 16 || align="left"|"[[You Don't Have to Live Like a Referee]]" || Márta 30, 2014 || SABF11 || 3.91
|- align="center"
| 547 || 17 || align="left"|"[[Luca$]]" || Aibreán 6, 2014 || SABF12 || 4.30
|- align="center"
| 548 || 18 || align="left"|"[[Days of Future Future]]" || Aibreán 13, 2014 || SABF13 || 3.64
|- align="center"
| 549 || 19 || align="left"|"[[What to Expect When Bart's Expecting]]" || Aibreán 27, 2014 || SABF14 || 3.45
|- align="center"
| 550 || 20 || align="left"|"[[Brick Like Me]]" || Bealtaine 4, 2014 || RABF21 || 4.39
|- align="center"
| 551 || 21 || align="left"|"[[Pay Pal (sraith Simpsons)|Pay Pal]]" || Bealtaine 11, 2014 || SABF15 || 3.66
|- align="center"
| 552 || 22 || align="left"|"[[The Yellow Badge of Cowardge]]" || Bealtaine 18, 2014 || SABF18 || 3.28
|}
===Séasúr 26===
{{Príomhalt|The Simpsons (séasúr 26)}}
{|class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%; margin:auto;"
|- align="center"
! scope="col" style="background:#1DD9FC;" | Uimh
! scope="col" style="background:#1DD9FC;" | #
! scope="col" style="background:#1DD9FC;" | Teideal
! scope="col" style="background:#1DD9FC;" | Dáta craolta
! scope="col" style="background:#1DD9FC;" | Cód táirgeachta
! scope="col" style="background:#1DD9FC;" | Lucht féachana<br>(Milliúin)
|- align="center"
| 553 || 1 || align="left"|"[[Clown in the Dumps]]" || Meán Fómhair 28, 2014 || SABF20 || 8.53<ref>{{lua idirlín|last1=Bibel|first1=Sara|teideal=Sunday Final Ratings: 'Once Upon A Time', 'Resurrection' & 'Revenge' Adjusted Up; 'CSI' Adjusted Down|url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/09/30/sunday-final-ratings-once-upon-a-time-resurrection-csi-adjusted-down/308631/|foilsitheoir=[[TV By the Numbers]]|dáta=Meán Fómhair 30, 2014|dátarochtana=30 September 2014|archivedate=1 Deireadh Fómhair 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141001164212/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/09/30/sunday-final-ratings-once-upon-a-time-resurrection-csi-adjusted-down/308631/}}</ref>
|- align="center"
| 554 || 2 || align="left"|"[[The Wreck of the Relationship]]" || Deireadh Fómhair 5, 2014 || SABF17 || 4.27<ref>{{lua idirlín|last1=Bibel|first1=Sara|url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/10/07/sunday-final-ratings-once-upon-a-time-resurrection-madam-secretary-adjusted-down/311599/|teideal=Sunday Final Ratings: ‘Once Upon a Time’, ‘Resurrection’ & ‘Revenge’ Adjusted Up; ‘Madam Secretary’ Adjusted Down|obair=TVbytheNumbers|dátarochtana=8 Deireadh Fómhair 2014|archivedate=2014-10-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141009022811/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/10/07/sunday-final-ratings-once-upon-a-time-resurrection-madam-secretary-adjusted-down/311599/}}</ref>
|- align="center"
| 555 || 3 || align="left"|"[[Super Franchise Me]]" || Deireadh Fómhair 12, 2014 || SABF19 || 7.33<ref>{{lua idirlín|url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/10/14/sunday-final-ratings-once-upon-a-time-brooklyn-nine-nine-madam-secretary-adjusted-down/314089/|teideal=Sunday Final Ratings: 'Once Upon A TIme', 'Brooklyn Nine-Nine' & 'Resurrection' Adjusted Up; 'Madam Secretary' Adjusted Down|last=Bibel|first=Sara|dáta=October 14, 2014|=Deireadh Fómhair 15, 2014|obair=[[TV by the Numbers]]|foilsitheoir=[[Zap2it]]|dátarochtana=Deireadh Fómhair 26, 2014|archivedate=Deireadh Fómhair 15, 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141015030538/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/10/14/sunday-final-ratings-once-upon-a-time-brooklyn-nine-nine-madam-secretary-adjusted-down/314089/}}</ref>
|- align="center"
| 556 || 4 || align="left"|"[[Treehouse of Horror XXV]]"<br>"The Simpsons Halloween Special XXV" || Deireadh Fómhair 19, 2014 || SABF21 || 7.76<ref>{{lua idirlín|url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/10/21/sunday-final-ratings-the-simpsons-mulaney-adjusted-down/317481/|teideal=Sunday Final Ratings: 'The Simpsons' & 'Madam Secretary' Adjusted Up; 'Mulaney' Adjusted Down|last=Kondolojy|first=Amanda|dáta=Deireadh Fómhair 21, 2014|dátarochtana=Deireadh Fómhair 21, 2014|obair=[[TV by the Numbers]]|foilsitheoir=[[Zap2it]]|archivedate=2014-10-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141023121705/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/10/21/sunday-final-ratings-the-simpsons-mulaney-adjusted-down/317481/}}</ref>
|- align="center"
| 557 || 5 || align="left"|"[[Opposites A-Frack]]" || Samhain 2, 2014 || SABF22 || 4.24<ref>{{lua idirlín|url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/11/03/tv-ratings-sunday-once-upon-a-time-madam-secretary-resurrection-brooklyn-nine-nine-the-good-wife-down-mulaney-hits-low/322848/|teideal=TV Ratings Sunday: 'Once Upon A Time', 'Madam Secretary', 'Resurrection' & 'Revenge' Up; 'Brooklyn Nine-Nine' & 'The Good Wife' Down, 'Mulaney' Hits Low|last=Bibel|first=Sara|dáta=Samhain 3, 2014|dátarochtana=Samhain 2, 2014|obair=[[TV by the Numbers]]|foilsitheoir=[[Zap2it]]|archivedate=Samhain 6, 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141106141141/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/11/03/tv-ratings-sunday-once-upon-a-time-madam-secretary-resurrection-brooklyn-nine-nine-the-good-wife-down-mulaney-hits-low/322848/}}</ref>
|- align="center"
| 558 || 6 || align="left"|"[[Simpsorama]]" || Samhain 9, 2014 || SABF16 || 6.70<ref>{{lua idirlín|url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/11/11/sunday-final-ratings-the-simpsons-brooklyn-nine-nine-adjusted-up/326064/|teideal=Sunday Final Ratings: 'The Simpsons', & 'Brooklyn Nine-Nine' Adjusted up|3=|last=Bibel|first=Sara|dáta=Samhain 10, 2014|7=|dátarochtana=Samhain 11, 2014|obair=[[TV by the Numbers]]|foilsitheoir=[[Zap2it]]|archivedate=Samhain 13, 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141113192557/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/11/11/sunday-final-ratings-the-simpsons-brooklyn-nine-nine-adjusted-up/326064/}}</ref>
|- align="center"
| 559 || 7 || align="left"|"[[Blazed and Confused]]" || Samhain 16, 2014 || TABF01 || 6.64<ref>{{lua idirlín|url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/11/17/tv-ratings-sunday-revenge-bobs-burgers-rise-once-upon-a-time-two-hour-special-dips/328524/|teideal=TV Ratings Sunday: 'Revenge' & 'Bob's Burgers' Rise + 'Once Upon a Time' Two-Hour Special Dips|last=Kondolojy|first=Amanda|dáta=Samhain 17, 2014|dátarochtana=Samhain 16, 2014|obair=[[TV by the Numbers]]|foilsitheoir=[[Zap2it]]|archivedate=Samhain 19, 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141119182348/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/11/17/tv-ratings-sunday-revenge-bobs-burgers-rise-once-upon-a-time-two-hour-special-dips/328524/}}</ref>
|- align="center"
| 560 || 8 || align="left"|"[[Covercraft]]" || Samhain 23, 2014 || TABF02 || 3.45<ref>{{lua idirlín|url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/11/25/sunday-final-ratings-madam-secretary-the-simpsons-60-minutes-americas-funniest-home-videos-adjusted-down/331606/|teideal=Sunday Final Ratings: 'Madam Secretary', 'The Simpsons', '60 Minutes' & 'America's Funniest Home Videos' Adjusted Down & Final Football Numbers|last=Bibel|first=Sara|foilsitheoir=[[TV by the Numbers]]|dáta=Samhain 25, 2014|dátarochtana=Samhain 25, 2014|archivedate=Samhain 27, 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141127171317/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/11/25/sunday-final-ratings-madam-secretary-the-simpsons-60-minutes-americas-funniest-home-videos-adjusted-down/331606/}}</ref>
|- align="center"
| 561 || 9 || align="left"|"[[I Won't Be Home for Christmas]]" || Nollaig 7, 2014 || TABF03 || 6.52<ref>{{lua idirlín|url=hhttp://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/12/09/sunday-final-ratings-the-simpsons-family-guy-adjusted-up-60-minutes-adjusted-down-final-football-numbers/337039/|teideal=Sunday Final Ratings: 'The SImpsons' & 'Family Guy' Adjusted Up, '60 Minutes' Adjusted Down & Final Football Numbers|last=Bibel|first=Sara|foilsitheoir=[[TV by the Numbers]]|dáta=Nollaig 9 2014|dátarochtana=Nollaig 9, 2014|archivedate=Eanáir 10, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150110045922/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/12/09/sunday-final-ratings-the-simpsons-family-guy-adjusted-up-60-minutes-adjusted-down-final-football-numbers/337039/}}</ref>
|- align="center"
| 562 || 10 || align="left"|"[[The Man Who Came to Be Dinner]]" || Eanáir 7, 2015 || RABF15 || 10.62<ref>{{lua idirlín|url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/01/07/sunday-final-ratings-the-simpsons-madam-secretary-brooklyn-nine-nine-the-celebrity-apprentice-bobs-burgers-csi-adjusted-up/347466/|teideal=Sunday Final Ratings: 'The Simpsons', 'Madam Secretary', 'Brooklyn Nine-Nine', 'The Celebrity Apprentice', 'Bob's Burgers' & 'CSI' Adjusted Up|last=Bibel|first=Sara|foilsitheoir=[[TV by the Numbers]]|dáta=Eanáir 8, 2014|dátarochtana=Eanáir 8, 2014|archivedate=Feabhra 27, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150227071518/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/01/07/sunday-final-ratings-the-simpsons-madam-secretary-brooklyn-nine-nine-the-celebrity-apprentice-bobs-burgers-csi-adjusted-up/347466/}}</ref>
|- align="center"
| 563 || 11 || align="left"|"[[Bart's New Friend]]" || Eanáir 11, 2015 || TABF05 || 4.28<ref>{{lua idirlín|url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/01/13/sunday-final-ratings-the-good-wife-adjusted-up-final-ratings-for-the-golden-globe-awards-nfl/349625/|teideal=Sunday Final Ratings: 'The Good Wife' Adjusted Up + Final Rating for 'The Golden Globes' and NFL|last=Kondolojy|first=Amanda|obair=TV by the Numbers|dáta=Eanáir 13, 2015|dátarochtana=Eanáir 15, 2015|archivedate=Eanáir 14, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150114225825/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/01/13/sunday-final-ratings-the-good-wife-adjusted-up-final-ratings-for-the-golden-globe-awards-nfl/349625/}}</ref>
|- align="center"
| 564 || 12 || align="left"|"[[The Musk Who Fell to Earth]]" || Eanáir 23, 2015 || TABF04 || 3.29<ref>{{lua idirlín|url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/01/27/sunday-final-ratings-no-adjustment-for-galavant-revenge-or-csi/355998/|teideal=Sunday Final Ratings: No Adjustment for 'Galavant', 'Revenge' or 'CSI'|obair=TV by the Numbers|last=Kondolojy|first=Amanda|dáta=Eanáir 27, 2015|dátarochtana=Eanáir 27, 2015|archivedate=Eanáir 30, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150130011409/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/01/27/sunday-final-ratings-no-adjustment-for-galavant-revenge-or-csi/355998/}}</ref>
|- align="center"
| 565 || 13 || align="left"|"[[Walking Big & Tall]]" || Feabhra 8, 2015 || TABF06 || 2.78<ref>{{lua idirlín|url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/02/10/sunday-final-ratings-grammy-awards-adjusted-down-no-adjustment-for-brooklyn-nine-nine-or-bobs-burgers/361381/|teideal=Sunday Final Ratings: Grammy Awards Adjusted Down; No Adjustment for 'Brooklyn Nine-Nine' or 'Bob's Burgers'|last=Kondolojy|first=Amanda|obair=TV by the Numbers|dáta=Feabhra 10, 2015|dátarochtana=Feabhra 10, 2015|archivedate=Feabhra 10, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150210202457/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/02/10/sunday-final-ratings-grammy-awards-adjusted-down-no-adjustment-for-brooklyn-nine-nine-or-bobs-burgers/361381/}}</ref>
|- align="center"
| 566 || 14 || align="left"|"[[My Fare Lady]]" || Feabhra 15, 2015 || TABF07 || 2.75<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.digitalspy.com.au/ustv/s195/the-simpsons/news/a629404/sunday-ratings-saturday-night-live-anniversary-special-wins-night.html?utm_source=twt&utm_medium=snets&utm_campaign=twitter#~p4wVgKdRTGvJQY |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2015-02-17 |archivedate=2015-09-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923225600/http://www.digitalspy.com.au/ustv/s195/the-simpsons/news/a629404/sunday-ratings-saturday-night-live-anniversary-special-wins-night.html?utm_source=twt&utm_medium=snets&utm_campaign=twitter#~p4wVgKdRTGvJQY }}</ref>
|- align="center"
| 567 || 15 || align="left"|"[[The Princess Guide]]" || Márta 1, 2015 || TABF08 || 3.93<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/03/03/sunday-final-ratings-the-last-man-on-earth-dateline-adjusted-up/369595/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2015-03-07 |archivedate=2015-03-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305222209/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/03/03/sunday-final-ratings-the-last-man-on-earth-dateline-adjusted-up/369595/ }}</ref>
|- align="center"
| 568 || 16 || align="left"|"[[Sky Police]]" || Márta 8, 2015 || TABF09 || 3.79<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/03/10/sunday-final-ratings-the-last-man-on-earth-bobs-burgers-family-guy-brooklyn-nine-nine-revenge-adjusted-up/373065/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2015-03-27 |archivedate=2015-03-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150312100103/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/03/10/sunday-final-ratings-the-last-man-on-earth-bobs-burgers-family-guy-brooklyn-nine-nine-revenge-adjusted-up/373065/ }}</ref>
|- align="center"
| 569 || 17 || align="left"|"[[Waiting for Duffman]]" || Márta 15, 2015 || TABF10 || 3.59<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/03/17/sunday-final-ratings-the-last-man-on-earth-secrets-lies-battle-creek-60-minutes-adjusted-up/375679/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2015-03-27 |archivedate=2015-03-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150318233904/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/03/17/sunday-final-ratings-the-last-man-on-earth-secrets-lies-battle-creek-60-minutes-adjusted-up/375679/ }}</ref>
|- align="center"
| 570 || 18 || align="left"|"[[Peeping Mom]]" || Aibreán 19, 2015 || TBAF11 || 3.23<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/03/17/sunday-final-ratings-the-last-man-on-earth-secrets-lies-battle-creek-60-minutes-adjusted-up/375679/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2015-03-27 |archivedate=2015-03-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150318233904/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/03/17/sunday-final-ratings-the-last-man-on-earth-secrets-lies-battle-creek-60-minutes-adjusted-up/375679/ }}</ref>
|- align="center"
| 571 || 19 || align="left"|"[[The Kids Are All Fight]]" || Aibreán 26, 2015 || TBAF12 || 3.33<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/04/28/sunday-final-ratings-family-guy-adjusted-up-no-adjustments-to-once-upon-a-time/395350/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2015-05-02 |archivedate=2015-04-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150430232159/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/04/28/sunday-final-ratings-family-guy-adjusted-up-no-adjustments-to-once-upon-a-time/395350/ }}</ref>
|- align="center"
| 572 || 20 || align="left"|"[[Let's Go Fly a Coot]]" || Bealtaine 3, 2015 || TBAF13 || 3.12<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/05/05/sunday-final-ratings-family-guy-secrets-and-lies-adjusted-up/399471/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2015-05-15 |archivedate=2015-05-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150506201931/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/05/05/sunday-final-ratings-family-guy-secrets-and-lies-adjusted-up/399471/ }}</ref>
|- align="center"
| 573 || 21 || align="left"|"[[Bull-E]]" || Bealtaine 10, 2015 || TBAF15 || 2.77<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/05/12/sunday-final-ratings-once-upon-a-time-rooklyn-nine-nine-adjusted-up/402844/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2015-05-15 |archivedate=2015-05-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150514165159/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/05/12/sunday-final-ratings-once-upon-a-time-rooklyn-nine-nine-adjusted-up/402844/ }}</ref>
|- align="center"
| 574 || 22 || align="left"|"[[Mathlete's Feat]]" || Bealtaine 17, 2015 || TBAF16 || 2.82<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/05/19/sunday-final-ratings-the-simpsons-billboard-music-awards-adjusted-up/405808/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2015-05-21 |archivedate=2015-05-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150520231857/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/05/19/sunday-final-ratings-the-simpsons-billboard-music-awards-adjusted-up/405808/ }}</ref>
|}
===Séasúr 27===
{{Príomhalt|The Simpsons (séasúr 27)}}
{|class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%; margin:auto;"
|- style="color:white" align="center"
! scope="col" style="background:#7F1790;" | Uimh
! scope="col" style="background:#7F1790;" | #
! scope="col" style="background:#7F1790;" | Teideal
! scope="col" style="background:#7F1790;" | Dáta craolta
! scope="col" style="background:#7F1790;" | Cód táirgeachta
! scope="col" style="background:#7F1790;" | Lucht féachana<br>(Milliúin)
|- align="center"
| 575 || 1 || align="left"|"[[Every Man's Dream]]" || Meán Fómhair 27, 2015 || TABF14 || 3.28<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/09/29/sunday-final-ratings-bobs-burgers-adjusted-down-60-minutes-adjusted-up-sunday-night-football/473898/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2015-10-02 |archivedate=2015-09-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930221125/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/09/29/sunday-final-ratings-bobs-burgers-adjusted-down-60-minutes-adjusted-up-sunday-night-football/473898/ }}</ref>
|- align="center"
| 576 || 2 || align="left"|"[[Cue Detective]]" || Deireadh Fómhair 4, 2015 || TABF17 || 6.02<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/10/06/sunday-final-ratings-blood-oil-simpsons-adjusted-up-madam-secretary-adjusted-down/476816/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2015-10-09 |archivedate=2015-10-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151007141204/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/10/06/sunday-final-ratings-blood-oil-simpsons-adjusted-up-madam-secretary-adjusted-down/476816/ }}</ref>
|- align="center"
| 577 || 3 || align="left"|"[[Puffless]]" || Deireadh Fómhair 11, 2015 || TABF19 || 3.31<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/10/13/sunday-final-ratings-oct-11-2015/477642/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2015-10-16 |archivedate=2015-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151013183517/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/10/13/sunday-final-ratings-oct-11-2015/477642/ }}</ref>
|- align="center"
| 578 || 4 || align="left"|"[[Halloween of Horror]]" || Deireadh Fómhair 18, 2015 || TABF22 || 3.69<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/10/20/sunday-final-ratings-oct-18-2015/479263/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2015-10-23 |archivedate=2015-10-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151021162811/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/10/20/sunday-final-ratings-oct-18-2015/479263/ }}</ref>
|- align="center"
| 579 || 5 || align="left"|"[[Treehouse of Horror XXVI]]" || Deireadh Fómhair 25, 2015 || TABF18 || 6.75<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/10/27/sunday-final-ratings-oct-25-2015/480723/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2015-10-28 |archivedate=2015-10-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151028134518/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/10/27/sunday-final-ratings-oct-25-2015/480723/ }}</ref>
|- align="center"
| 580 || 6 || align="left"|"[[Friend with Benefit]]" || Samhain 8, 2015 || TABF21 || 3.48<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/11/10/sunday-final-ratings-family-guy-and-once-upon-a-time-adjust-up/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2015-11-13 |archivedate=2015-11-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151112172948/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/11/10/sunday-final-ratings-family-guy-and-once-upon-a-time-adjust-up/ }}</ref>
|- align="center"
| 581 || 7 || align="left"|"[[Lisa with an 'S']]" || Samhain 22, 2015 || TABF20 || 5.64<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/11/24/sunday-final-ratings-nov-22-2015/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2015-11-27 |archivedate=2016-03-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160328082544/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/11/24/sunday-final-ratings-nov-22-2015/ }}</ref>
|- align="center"
| 582 || 8 || align="left"|"[[Paths of Glory]]" || Nollaig 6, 2015 || VABF01 || 5.53<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/12/08/sunday-final-ratings-dec-6-2015/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2015-12-12 |archivedate=2015-12-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151210012909/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/12/08/sunday-final-ratings-dec-6-2015/ }}</ref>
|- align="center"
| 583 || 9 || align="left"|"[[Barthood]]" || Nollaig 13, 2015 || VABF02 || 5.97<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/12/15/sunday-final-ratings-dec-13-15/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2015-12-17 |archivedate=2015-12-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151218054755/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/12/15/sunday-final-ratings-dec-13-15/ }}</ref>
|- align="center"
| 584 || 10 || align="left"|"[[The Girl Code]]" || Eanáir 3, 2016 || VABF03 || 4.41<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/01/06/sunday-final-ratings-jan-3-2016/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2016-01-16 |archivedate=2016-01-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160106203505/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/01/06/sunday-final-ratings-jan-3-2016/ }}</ref>
|- align="center"
| 585 || 11 || align="left"|"[[Teenage Mutant Milk-fed Hurdles]]" || Eanáir 10, 2016 || VABF04 || 8.33<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/01/12/sunday-final-ratings-jan-10-2016/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2016-01-16 |archivedate=2016-01-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160114162250/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/01/12/sunday-final-ratings-jan-10-2016/ }}</ref>
|- align="center"
| 586 || 12 || align="left"|"[[Much Apu About Something]]" || Eanáir 17, 2016 || VABF05 || 3.95<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/01/20/sunday-final-ratings-jan-17-2016/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2016-01-22 |archivedate=2016-01-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160122084735/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/01/20/sunday-final-ratings-jan-17-2016/ }}</ref>
|- align="center"
| 587 || 13 || align="left"|"[[Love Is in the N2-O2-Ar-CO2-Ne-He-CH4]]" || Feabhra 14, 2016 || VABF07 || 2.89<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/02/17/sunday-final-ratings-feb-14-2016/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2016-02-19 |archivedate=2016-02-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160218091514/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/02/17/sunday-final-ratings-feb-14-2016/ }}</ref>
|- align="center"
| 588 || 14 || align="left"|"[[Gal of Constant Sorrow]]" || Feabhra 21, 2016 || VABF06 || 3.10<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/02/23/sunday-final-ratings-feb-21-2016/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2016-02-26 |archivedate=2016-02-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160224084346/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/02/23/sunday-final-ratings-feb-21-2016/ }}</ref>
|- align="center"
| 589 || 15 || align="left"|"[[Lisa the Veterinarian]]" || Márta 6, 2016 || VABF08 || 3.09<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/03/08/sunday-final-ratings-march-6-2016/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2016-03-12 |archivedate=2016-03-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160309015906/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/03/08/sunday-final-ratings-march-6-2016/ }}</ref>
|- align="center"
| 590 || 16 || align="left"|"[[The Marge-ian Chronicles]]" || Márta 13, 2016 || VABF09 || 3.07<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/03/15/sunday-final-ratings-march-13-2016/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2016-03-19 |archivedate=2016-03-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160316003439/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/03/15/sunday-final-ratings-march-13-2016/ }}</ref>
|- align="center"
| 591 || 17 || align="left"|"[[The Burns Cage]]" || Aibreán 3, 2016 || VABF10 || 2.32<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/04/05/sunday-final-ratings-april-3-2016/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2016-04-08 |archivedate=2016-04-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160406025627/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/04/05/sunday-final-ratings-april-3-2016/ }}</ref>
|- align="center"
| 592 || 18 || align="left"|"[[How Lisa Got Her Marge Back]]" || Aibreán 10, 2016 || VABF11 || 2.55<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/04/12/sunday-final-ratings-april-10-2016/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2016-04-15 |archivedate=2016-04-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160413042537/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/04/12/sunday-final-ratings-april-10-2016/ }}</ref>
|- align="center"
| 593 || 19 || align="left"|"[[Fland Canyon]]" || Aibreán 24, 2016 || VABF12 || 2.77<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/04/26/sunday-final-ratings-april-24-2016/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2016-04-29 |archivedate=2016-04-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160426171530/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/04/26/sunday-final-ratings-april-24-2016/ }}</ref>
|- align="center"
| 594 || 20 || align="left"|"[[To Courier with Love]]" || Bealtaine 8, 2016 || VABF14 || 2.52<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/05/10/sunday-final-ratings-may-8-2016/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2016-05-14 |archivedate=2016-05-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160511034215/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/05/10/sunday-final-ratings-may-8-2016/ }}</ref>
|- align="center"
| 595 || 21 || align="left"|"[[Simprovised]]" || Bealtaine 15, 2016 || VABF13 || 2.80<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/05/17/sunday-final-ratings-may-15-2016/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2016-05-20 |archivedate=2016-05-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160518101750/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/05/17/sunday-final-ratings-may-15-2016/ }}</ref>
|- align="center"
| 596 || 22 || align="left"|"[[Orange Is the New Yellow]]" || Bealtaine 22, 2016 || VABF15 || 2.54<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/05/24/sunday-final-ratings-may-22-2016/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2016-05-27 |archivedate=2016-05-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160525123318/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/05/24/sunday-final-ratings-may-22-2016/ }}</ref>
|}
===Séasúr 28===
{{Príomhalt|The Simpsons (séasúr 28)}}
{|class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%; margin:auto;"
|- style="color:white" align="center"
! scope="col" style="background:#A80F11;" | Uimh
! scope="col" style="background:#A80F11;" | #
! scope="col" style="background:#A80F11;" | Teideal
! scope="col" style="background:#A80F11;" | Dáta craolta
! scope="col" style="background:#A80F11;" | Cód táirgeachta
! scope="col" style="background:#A80F11;" | Lucht féachana<br>(Milliúin)
|- align="center"
| 597 || 1 || align="left"|"[[Monty Burns' Fleeing Circus]]" || Meán Fómhair 25, 2016 || VABF20 || 3.36<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/09/27/sunday-final-ratings-sept-25-2016/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2016-09-30 |archivedate=2016-09-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160928162621/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/09/27/sunday-final-ratings-sept-25-2016/ }}</ref>
|- align="center"
| 598 || 2 || align="left"|"[[Friends and Family]]" || Deireadh Fómhair 2, 2016 || VABF18 || 6.00<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/10/04/sunday-final-ratings-oct-2-2016/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2016-10-07 |archivedate=2016-10-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161005142902/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/10/04/sunday-final-ratings-oct-2-2016/ }}</ref>
|- align="center"
| 599 || 3 || align="left"|"[[The Town]]" || Deireadh Fómhair 9, 2016 || VABF17 || 3.22<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-oct-9-2016/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2016-10-14 |archivedate=2016-10-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161012080159/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-oct-9-2016/ }}</ref>
|- align="center"
| 600 || 4 || align="left"|"[[Treehouse of Horror XXVII]]" || Deireadh Fómhair 16, 2016 || VABF16 || 7.44<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-oct-16-2016/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2016-10-21 |archivedate=2016-10-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161019075652/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-oct-16-2016/ }}</ref>
|- align="center"
| 601 || 5 || align="left"|"[[Trust but Clarify]]" || Deireadh Fómhair 23, 2016 || VABF21 || 3.36<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-oct-23-2016/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2016-10-28 |archivedate=2016-10-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161026080120/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-oct-23-2016/ }}</ref>
|- align="center"
| 602 || 6 || align="left"|"[[There Will Be Buds]]" || Samhain 6, 2016 || VABF22 || 3.14<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-nov-6-2016/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2016-11-11 |archivedate=2016-11-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161109021813/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-nov-6-2016/ }}</ref>
|- align="center"
| 603 || 7 || align="left"|"[[Havana Wild Weekend]]" || Samhain 13, 2016 || VABF19 || 7.13<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/tv-ratings-sunday-nov-13-2016/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2016-11-18 |archivedate=2016-11-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161115140224/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/tv-ratings-sunday-nov-13-2016/ }}</ref>
|- align="center"
| 604 || 8 || align="left"|"[[Dad Behavior]]" || Samhain 20, 2016 || WABF01 || 2.88<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-nov-20-2016/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2016-11-26 |archivedate=2016-11-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161122222403/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-nov-20-2016/ }}</ref>
|- align="center"
| 605 || 9 || align="left"|"[[The Last Traction Hero]]" || Nollaig 4, 2016 || WABF03 || 5.77<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-dec-4-2016/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2016-12-09 |archivedate=2016-12-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161207152503/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-dec-4-2016/ }}</ref>
|- align="center"
| 606 || 10 || align="left"|"[[The Nightmare After Krustmas]]" || Nollaig 11, 2016 || WABF02 || 5.60<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-dec-11-2016/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2016-12-16 |archivedate=2016-12-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161220141642/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-dec-11-2016/ }}</ref>
|- align="center"
| 607 || 11 || align="left"|"[[Pork and Burns]]" || Eanáir 8, 2017 || WABF06 || 8.19<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-jan-8-2017/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2017-01-11 |archivedate=2017-01-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170111154350/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-jan-8-2017/ }}</ref>
|- align="center"
| 608 || 12 || rowspan=2 align="left"|"[[The Great Phatsby|The Great Phatsby, Parts 1 & 2]]" ||rowspan=2| Eanáir 15, 2017 || WABF04 ||rowspan=2| 14.08<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/tv-ratings-sunday-jan-15-2017/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2017-01-19 |archivedate=2017-01-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170118213912/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/tv-ratings-sunday-jan-15-2017/ }}</ref>
|- align="center"
| 609 || 13 || WABF05
|- align="center"
| 610 || 14 || align="left"|"[[Fatzcarraldo]]" || Feabhra 12, 2017 || WABF07 || 2.40<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-feb-12-2017/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2017-02-18 |archivedate=2017-02-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170214164530/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-feb-12-2017/ }}</ref>
|- align="center"
| 611 || 15 || align="left"|"[[The Cad and the Hat]]" || Feabhra 19, 2017 || WABF08 || 2.44<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-feb-19-2017/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2017-03-17 |archivedate=2017-02-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170223004831/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-feb-19-2017/ }}</ref>
|- align="center"
| 612 || 16 || align="left"|"[[Kamp Krustier]]" || Márta 5, 2017 || WABF09 || 2.56<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-march-5-2017/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2017-03-17 |archivedate=2017-03-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170308121255/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-march-5-2017/ }}</ref>
|- align="center"
| 613 || 17 || align="left"|"[[22 for 30]]" || Márta 12, 2017 || WABF10 || 2.61<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/tv-ratings-sunday-march-12-2017/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2017-03-17 |archivedate=2017-03-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170317054423/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/tv-ratings-sunday-march-12-2017/ }}</ref>
|- align="center"
| 614 || 18 || align="left"|"[[A Father's Watch]]" || Márta 19, 2017 || WABF11 || 2.40<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-march-19-2017/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2017-03-26 |archivedate=2017-03-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170324051507/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-march-19-2017/ }}</ref>
|- align="center"
| 615 || 19 || align="left"|"[[Caper Chase]]" || Aibreán 2, 2017 || WABF12 || 2.13<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-april-2-2017/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2017-04-07 |archivedate=2017-07-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170704003321/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-april-2-2017/ }}</ref>
|- align="center"
| 616 || 20 || align="left"|"[[Looking for Mr. Goodbart]]" || Aibreán 30, 2017 || WABF13 || 2.30<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-april-30-2017/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2017-05-05 |archivedate=2017-05-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170503230934/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-april-30-2017/ }}</ref>
|- align="center"
| 617 || 21 || align="left"|"[[Moho House]]" || Bealtaine 7, 2017 || WABF14 || 2.34<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-may-7-2017/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2017-05-16 |archivedate=2017-05-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170511025634/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-may-7-2017/ }}</ref>
|- align="center"
| 618 || 22 || align="left"|"[[Dogtown (The Simpsons)|Dogtown]]" || Bealtaine 21, 2017 || WABF15 || 2.15<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-may-21-2017/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2017-07-18 |archivedate=2017-05-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170523182926/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-may-21-2017/ }}</ref>
|}
===Séasúr 29===
{{Príomhalt|The Simpsons (séasúr 29)}}
{|class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%; margin:auto;"
|- style="color:white" align="center"
! scope="col" style="background:#375383;" | Uimh
! scope="col" style="background:#375383;" | #
! scope="col" style="background:#375383;" | Teideal
! scope="col" style="background:#375383;" | Dáta craolta
! scope="col" style="background:#375383;" | Cód táirgeachta
! scope="col" style="background:#375383;" | Lucht féachana<br>(Milliúin)
|- align="center"
| 619 || 1 || align="left"|"[[The Serfsons]]" || Deireadh Fómhair 1, 2017 || WABF17 || 3.26<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-oct-1-2017/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2017-10-06 |archivedate=2017-10-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171003211758/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-oct-1-2017/ }}</ref>
|- align="center"
| 620 || 2 || align="left"|"[[Springfield Splendor]]" || Deireadh Fómhair 8, 2017 || WABF22 || 5.25<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-oct-8-2017/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2017-10-13 |archivedate=2017-10-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171014180641/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-oct-8-2017/ }}</ref>
|- align="center"
| 621 || 3 || align="left"|"[[Whistler's Father]]" || Deireadh Fómhair 15, 2017 || WABF16 || 2.91<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-oct-15-2017/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2017-10-20 |archivedate=2017-10-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171026010152/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-oct-15-2017/ }}</ref>
|- align="center"
| 622 || 4 || align="left"|"[[Treehouse of Horror XXVIII]]" || Deireadh Fómhair 22, 2017 || WABF18 || 3.66<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-oct-22-2017/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2017-10-27 |archivedate=2017-10-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171028050230/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-oct-22-2017/ }}</ref>
|- align="center"
| 623 || 5 || align="left"|"[[Grampy Can Ya Hear Me]]" || Samhain 5, 2017 || WABF19 || 2.86<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-nov-5-2017/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2017-11-10 |archivedate=2017-11-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171108090819/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-nov-5-2017/ }}</ref>
|- align="center"
| 624 || 6 || align="left"|"[[The Old Blue Mayor She Ain't What She Used to Be]]" || Samhain 12, 2017 || WABF20 || 4.75<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-nov-12-2017/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2017-11-17 |archivedate=2017-11-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171114202430/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-nov-12-2017/ }}</ref>
|- align="center"
| 625 || 7 || align="left"|"[[Singin' in the Lane]]" || Samhain 19, 2017 || WABF21 || 2.67<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-nov-19-2017/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2017-11-26 |archivedate=2017-12-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171201034307/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-nov-19-2017/ }}</ref>
|- align="center"
| 626 || 8 || align="left"|"[[Mr. Lisa's Opus]]" || Nollaig 3, 2017 || XABF01 || 4.28<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-dec-3-2017/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2017-12-08 |archivedate=2017-12-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171220153936/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-dec-3-2017/ }}</ref>
|- align="center"
| 627 || 9 || align="left"|"[[Gone Boy]]" || Nollaig 10, 2017 || XABF02 || 6.06<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-dec-10-2017/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2017-12-15 |archivedate=2017-12-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171213010915/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-dec-10-2017/ }}</ref>
|- align="center"
| 628 || 10 || align="left"|"[[Haw-Haw Land]]" || Eanáir 7, 2018 || XABF03 || 6.95<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-jan-7-2018/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2018-01-09 |archivedate=2018-01-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180110114642/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-jan-7-2018/ }}</ref>
|- align="center"
| 629 || 11 || align="left"|"[[Frink Gets Testy]]" || Eanáir 14, 2018 || XABF04 || 8.04<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-jan-14-2018/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2018-01-26 |archivedate=2018-01-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180118010321/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-jan-14-2018/ }}</ref>
|- align="center"
| 630 || 12 || align="left"|"[[Homer Is Where the Art Isn't]]" || Márta 18, 2018 || XABF05 || 2.07<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-march-18-2018/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2018-05-13 |archivedate=2018-03-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180320164316/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-march-18-2018/ }}</ref>
|- align="center"
| 631 || 13 || align="left"|"[[3 Scenes Plus a Tag from a Marriage]]" || Márta 25, 2018 || XABF06 || 2.15<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-march-25-2018/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2018-05-13 |archivedate=2018-03-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180327210934/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-march-25-2018/ }}</ref>
|- align="center"
| 632 || 14 || align="left"|"[[Fears of a Clown]]" || Aibreán 1, 2018 || XABF08 || 2.06<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-april-1-2018/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2018-05-13 |archivedate=2018-04-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180403184225/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-april-1-2018/ }}</ref>
|- align="center"
| 633 || 15 || align="left"|"[[No Good Read Goes Unpunished]]" || Aibreán 8, 2018 || XABF07 || 2.15<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-april-8-2018/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2018-05-13 |archivedate=2018-04-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180410201832/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-april-8-2018/ }}</ref>
|- align="center"
| 634 || 16 || align="left"|"[[King Leer]]" || Aibreán 15, 2018 || XABF10 || 2.26<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-april-15-2018/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2018-05-13 |archivedate=2018-04-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180418032542/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-april-15-2018/ }}</ref>
|- align="center"
| 635 || 17 || align="left"|"[[Lisa Gets the Blues]]" || Aibreán 22, 2018 || XABF11 || 2.19<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-april-22-2018/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2018-05-13 |archivedate=2018-04-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180424191226/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-april-22-2018/ }}</ref>
|- align="center"
| 636 || 18 || align="left"|"[[Forgive and Regret]]" || Aibreán 29, 2018 || XABF09 || 2.47<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-april-29-2018/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2018-05-13 |archivedate=2018-05-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180501224625/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-april-29-2018/ }}</ref>
|- align="center"
| 637 || 19 || align="left"|"[[Left Behind]]" || Márta 6, 2018 || XABF12 || 2.15<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-may-6-2018/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2018-05-13 |archivedate=2018-05-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180508211822/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-may-6-2018/ }}</ref>
|- align="center"
| 638 || 20 || align="left"|"[[Throw Grampa from the Dane]]" || Márta 13, 2018 || XABF13 || 2.14<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-may-13-2018/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2018-05-28 |archivedate=2018-05-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180515191153/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-may-13-2018/ }}</ref>
|- align="center"
| 639 || 21 || align="left"|"[[Flanders' Ladder]]" || Márta 20, 2018 || XABF14 || 2.10<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-may-20-2018/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2018-05-28 |archivedate=2018-05-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180522212828/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-may-20-2018/ }}</ref>
|}
===Séasúr 30===
{{Príomhalt|The Simpsons (séasúr 30)}}
{|class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%; margin:auto;"
|- style="color:white" align="center"
! scope="col" style="background:#b961b6;" | Uimh
! scope="col" style="background:#b961b6;" | #
! scope="col" style="background:#b961b6;" | Teideal
! scope="col" style="background:#b961b6;" | Dáta craolta
! scope="col" style="background:#b961b6;" | Cód táirgeachta
! scope="col" style="background:#b961b6;" | Lucht féachana<br>(Milliúin)
|- align="center"
| 640 || 1 || align="left"|"[[Bart's Not Dead]]" || Meán Fómhair 30, 2018 || XABF19 || 3.24<ref>{{Lua idirlín |url=https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-sept-30-2018/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2018-11-24 |archivedate=2018-10-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181002185241/https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-sept-30-2018/ }}</ref>
|- align="center"
| 641 || 2 || align="left"|"[[Heartbreak Hotel]]" || Deireadh Fómhair 7, 2018 || XABF15 || 4.60<ref>{{Lua idirlín |url=https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-oct-7-2018/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2018-11-24 |archivedate=2018-10-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181009172523/https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-oct-7-2018/ }}</ref>
|- align="center"
| 642 || 3 || align="left"|"[[My Way or the Highway to Heaven]]" || Deireadh Fómhair 14, 2018 || XABF17 || 2.52<ref>{{Lua idirlín |url=https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-oct-14-2018/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2018-11-24 |archivedate=2018-10-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181016203319/https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-oct-14-2018/ }}</ref>
|- align="center"
| 643 || 4 || align="left"|"[[Treehouse of Horror XXIX]]" || Deireadh Fómhair 21, 2018 || XABF16 || 2.95<ref>{{Lua idirlín |url=https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-oct-21-2018/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2018-12-15 |archivedate=2018-10-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181023185501/https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-oct-21-2018/ }}</ref>
|- align="center"
| 644 || 5 || align="left"|"[[Baby You Can't Drive My Car]]" || Samhain 4, 2018 || XABF16 || 5.08<ref>{{Lua idirlín |url=https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-nov-4-2018/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2018-12-15 |archivedate=2018-11-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181106210747/https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-nov-4-2018/ }}</ref>
|- align="center"
| 645 || 6 || align="left"|"[[From Russia Without Love]]" || Samhain 11, 2018 || XABF20 || 2.35<ref>{{Lua idirlín |url=https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-nov-11-2018/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2018-12-20 |archivedate=2018-11-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181113224715/https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-nov-11-2018/ }}</ref>
|- align="center"
| 646 || 7 || align="left"|"[[Werking Mom]]" || Samhain 18, 2018 || XABF21 || 4.34<ref>{{Lua idirlín |url=https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-nov-18-2018/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2018-12-20 |archivedate=2018-11-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181120221303/https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-nov-18-2018/ }}</ref>
|- align="center"
| 647 || 8 || align="left"|"[[Krusty the Clown (eipeasóid The Simpsons)|Krusty the Clown]]" || Samhain 25, 2018 || XABF22 || 2.11<ref>{{Lua idirlín |url=https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-nov-25-2018/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2019-01-09 |archivedate=2018-11-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181128210204/https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-nov-25-2018/ }}</ref>
|- align="center"
| 648 || 9 || align="left"|"[[Daddicus Finch]]" || Nollaig 2, 2018 || YABF01 || 4.33<ref>{{Lua idirlín |url=https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-dec-2-2018/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2019-01-09 |archivedate=2018-12-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181204212119/https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-dec-2-2018/ }}</ref>
|- align="center"
| 649 || 10 || align="left"|"[['Tis the 30th Season]]" || Nollaig 9, 2018 || YABF02 || 7.53<ref>{{Lua idirlín |url=https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-dec-9-2018/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2019-01-09 |archivedate=2018-12-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181211230850/https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-dec-9-2018/ }}</ref>
|- align="center"
| 650 || 11 || align="left"| "[[Mad About the Toy]]" || Eanáir 6, 2019 || YABF03 || 2.33<ref>{{Lua idirlín |url=https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-jan-6-2019/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2019-03-09 |archivedate=2019-01-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190108201219/https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-jan-6-2019/ }}</ref>
|- align="center"
| 651 || 12 || align="left"| "[[The Girl on the Bus]]" || Nollaig 13, 2019 || YABF04 || 8.20<ref>{{Lua idirlín |url=https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-jan-13-2019/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2019-03-09 |archivedate=2019-01-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190115220623/https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-jan-13-2019/ }}</ref>
|- align="center"
| 652 || 13 || align="left"| "[[I'm Dancing as Fat as I Can]]" || Feabhra 10, 2019 || YABF05 || 1.75<ref>{{Lua idirlín |url=https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-feb-17-2019/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2019-03-09 |archivedate=2019-02-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190220211931/https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-feb-17-2019/ }}</ref>
|- align="center"
| 653 || 14 || align="left"| "[[The Clown Stays in the Picture]]" || Feabhra 17, 2019 || YABF06 || 2.75<ref>{{Lua idirlín |url=https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-feb-17-2019/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2019-03-09 |archivedate=2019-02-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190220211931/https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-feb-17-2019/ }}</ref>
|- align="center"
| 654 || 15 || align="left"| "[[101 Mitigations]]" || Márta 3, 2019 || YABF07 || 2.25<ref>{{Lua idirlín |url=https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-march-3-2019/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2019-03-09 |archivedate=2019-03-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190305212154/https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-march-3-2019/ }}</ref>
|- align="center"
| 655 || 16 || align="left"| "[[I Want You (She's So Heavy)]]" || Márta 10, 2019 || YABF08 || 2.21<ref>{{lua idirlín|url=https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-march-10-2019/|teideal='World of Dance,' 'Aretha! A Grammy Celebration' adjust down: Sunday final ratings|dátarochtana=12 Bealtaine 2021|foilsitheoir=TV by the Numbers|dáta=12 Márta 2019|archivedate=28 Márta 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190328215055/https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-march-10-2019/}}</ref>
|- align="center"
| 656 || 17 || align="left"| "[[E My Sports]]" || Márta 17, 2019 || YABF09 || 2.08<ref>{{lua idirlín|url=https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-march-17-2019/|teideal='Good Girls,' 'God Friended Me,' 'The Simpsons,' everything else unchanged: Sunday final ratings|dátarochtana=12 Bealtaine 2021|foilsitheoir=TV by the Numbers|dáta=19 Márta 2019|archivedate=27 Márta 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190327101433/https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-march-17-2019/}}</ref>
|- align="center"
| 657 || 18 || align="left"| "[[Bart vs. Itchy & Scratchy]]" || Márta 24, 2019 || YABF10 || 1.99<ref>{{lua idirlín|url=https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-march-24-2019/|teideal='Madam Secretary,' '60 Minutes' adjust down, 'Shark Tank' adjusts up: Sunday final ratings|dátarochtana=12 Bealtaine 2021|foilsitheoir=TV by the Numbers|dáta=26 Márta 2019|archivedate=26 Márta 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190326144036/https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-march-24-2019/}}</ref>
|- align="center"
| 658 || 19 || align="left"| "[[Girl's in the Band]]" || Márta 31, 2019 || YABF11 || 2.07<ref>{{lua idirlín|url=https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-march-31-2019/|teideal='Good Girls,' 'NCIS: Los Angeles,' and others adjust up: Sunday final ratings|dátarochtana=12 Bealtaine 2021|foilsitheoir=TV by the Numbers|dáta=02 Aibreán 2019|archivedate=2 Aibreán 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190402143559/https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-march-31-2019/}}</ref>
|- align="center"
| 659 || 20 || align="left"| "[[I'm Just a Girl Who Can't Say D'oh]]" || Aibreán 07, 2019 || YABF12 || 1.61<ref>{{lua idirlín|url=https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-april-7-2019/|teideal='Ellen's Game of Games,' 'The Simpsons' repeats adjust down: Sunday final ratings|dátarochtana=12 Bealtaine 2021|foilsitheoir=TV by the Numbers|dáta=09 Aibreán 2019|archivedate=10 Aibreán 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190410060314/https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-april-7-2019/}}</ref>
|- align="center"
| 660 || 21 || align="left"| "[[D'oh Canada]]" || Aibreán 28, 2019 || YABF14 || 1.93<ref>{{lua idirlín|url=https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-april-28-2019/|teideal='American Idol,' 'The Simpsons' adjust up, 'The Red Line' adjusts down: Sunday final ratings|dátarochtana=12 Bealtaine 2021|foilsitheoir=TV by the Numbers|dáta=30 Aibreán 2019|archivedate=30 Aibreán 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190430143127/https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-april-28-2019/}}</ref>
|- align="center"
| 661 || 22 || align="left"| "[[Woo-Hoo Dunnit?]]" || Bealtaine 5, 2019 || YABF15 || 1.79<ref>{{lua idirlín|url=https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-may-5-2019/|teideal='American Idol' adjusts up: Sunday final ratings|dátarochtana=12 Bealtaine 2021|foilsitheoir=TV by the Numbers|dáta=07 Bealtaine 2019|archivedate=7 Bealtaine 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190507144937/https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-may-5-2019/}}</ref>
|- align="center"
| 662 || 23 || align="left"| "[[Crystal Blue-Haired Persuasion]]" || Bealtaine 12, 2019 || YABF16 || 1.50<ref>{{lua idirlín|url=https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-may-12-2019/|teideal='American Idol' adjusts up, 'The Red Line' adjusts down: Sunday final ratings|dátarochtana=12 Bealtaine 2021|foilsitheoir=TV by the Numbers|dáta=14 Bealtaine 2019|archivedate=14 Bealtaine 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190514154857/https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-may-12-2019/}}</ref>
|}
==Eipeasóid atá le ag teacht==
{| class="wikitable plainrowheaders" style="width:50%;"
|- align="center"
! width:10%;"| Cód táirgeachta
! width:50%;"| Teideal
! width:10%;"| Tagairt(í)
|-
| scope="row" | YABF08
| style="text-align:left" | "I Want You (She's So Heavy)"
|<ref>[https://twitter.com/AlJean/status/997186725196644352?s=20 Al Jean on Twitter] "Twitter
". 2018-05-17.</ref>
|-
| scope="row" | YABF09
| style="text-align:left" | "E My Sports"
|<ref>[https://twitter.com/AlJean/status/1002276028604010496?s=09 Al Jean on Twitter] "Twitter". 2018-05-31.</ref>
|-
| scope="row" | YABF10
| style="text-align:left" | "Bart vs. Itchy & Scratchy"
|<ref>[https://twitter.com/AlJean/status/1012772888179437568 Al Jean on Twitter] "Twitter". 2018-06-29.</ref>
|-
| scope="row" | YABF11
| style="text-align:left" | "Girl's in the Band"
|<ref>[https://twitter.com/AlJean/status/1012420251386986497 Al Jean on Twitter] "Twitter". 2018-06-28.</ref>
|-
| scope="row" | YABF12
| style="text-align:left" | "I'm Just a Girl Who Can't Say D'oh"
|<ref>[https://twitter.com/AlJean/status/1020002789437550593 Al Jean on Twitter] "Twitter". 2018-07-19.</ref>
|-
| scope="row" | YABF13
| style="text-align:left" | "The Incredible Lightness of Being a Baby"
|<ref>[https://twitter.com/AlJean/status/1025064194679300098 Al Jean on Twitter] "Twitter". 2018-08-02.</ref>
|-
| scope="row" | YABF14
| style="text-align:left" | "D'oh Canada"
|<ref>[https://twitter.com/AlJean/status/1030168643928129536 Al Jean on Twitter] "Twitter". 2018-08-16.</ref>
|-
| scope="row" | YABF15
| style="text-align:left" |"Woo-Hoo Dunnit?"
|<ref>[https://twitter.com/AlJean/status/1032749221273694208?s=19 Al Jean on Twitter] "Twitter". 2018-08-23.</ref>
|-
| scope="row" | YABF??
| style="text-align:left" | "Treehouse of Horror XXX"
|<ref>[https://twitter.com/AlJean/status/908711941933113345 Al Jean on Twitter] "Twitter". 2017-09-15.</ref><ref>[https://twitter.com/AlJean/status/909452659085647873 Al Jean on Twitter] "Twitter". 2017-09-17.</ref>
|}
==Rátálacha==
{|class="wikitable"
! Séasúr
! Blianta
! Teaghlaigh
! Céim
|-
| 1
| 1989/90
| 13.4m<ref name="season1">{{lua idirlín|teideal=Nielsen's top 50 shows |obair=[[USA Today]] |údar=|page=3D |dáta=1990-04-18}}</ref>
| 30ú<ref name="season1" />
|-
| 2
| 1990/91
| 12.2m
| 38ú<ref>{{Lua idirlín|teideal=Nielsen ratings |obair=[[The Tampa Tribune]] |údar=|page=4 |dáta=1991-04-17}}</ref>
|-
| 3
| 1991/92
| 12.0m
| 33ú<ref name="season3">{{Lua idirlín|teideal=CBS' historic jump |obair=[[USA Today]] |údar=Gable, Donna |page=3D |dáta=1992-04-15}}</ref>
|-
| 4
| 1992/93
| 12.1m<ref name="season4" />
| 30ú<ref name="season4">{{Lua idirlín|teideal=Year-end ratings |obair=[[Deseret News]] |údar=|page=C6 |dáta=1993-04-22}}</ref>
|-
| 5
| 1993/94
| 10.5m
| 53ú<ref>{{Lua idirlín|teideal=Nielsen ratings |obair=[[The Tampa Tribune]] |údar=[[Associated Press]] |page=4 |dáta=1994-04-21}}</ref>
|-
| 6
| 1994/95
| 9.0m<ref name="season6" />
| 67ú<ref name="season6">{{Lua idirlín|teideal=They're not laughing at CBS after drop from 1st to worst |obair=[[Deseret News]] |údar=Pierce, Scott D. |page=C6 |dáta=1995-04-19}}</ref>
|-
| 7
| 1995/96
| 8.0m<ref name="season7" />
| 75ú<ref name="season7">{{Lua idirlín |teideal=NBC lands 6 series in season's top 10 |obair=[[Daily Breeze]] |údar=|page=D3 |dáta=1996-05-26}}</ref>
|-
| 8
| 1996/97
| 8.6m<ref name="season8" />
| 53ú<ref name="season8">{{cite book |last=Moses |first=Robert |údar=Rowen, Beth |teideal=The 1998 A & E Entertainment Almanac |year=1997 |foilsitheoir=[[Houghton Mifflin Harcourt]] |pages=496–515 |isbn=9780395882771}}</ref>
|-
| 9
| 1997/98
| 9.1m<ref name="season9" />
| 32ú<ref name="season9">{{Lua idirlín |teideal=Final Ratings for '97–'98 TV Season |obair=[[San Francisco Chronicle]] |údar=|page=E4 |dáta=1998-05-25}}</ref>
|-
| 10
| 1998/99
| 7.9m<ref name="season10" />
| 46ú<ref name="season10">{{Lua idirlín |teideal=Nielsen rankings for 1998–99 |obair=[[San Francisco Chronicle]] |údar=|page=C5 |dáta=1999-05-28}}</ref>
|-
| 11
| 1999/2000
| 8.2m<ref name="season11" />
| 44ú<ref name="season11">{{Lua idirlín |teideal=Nielsen rankings for 1999–2000 |obair=[[San Francisco Chronicle]] |údar=|page=C17 |dáta=2000-05-26}}</ref>
|-
| 12
| 2000/01
| 14.7m<ref name="season12" />
| 21ú<ref name="season12">{{Lua idirlín |teideal=The Bitter End |url=http://www.ew.com/ew/article/0,,256435,00.html |accessdate=2011-09-10 |newspaper=[[Entertainment Weekly]] |dáta=2001-06-01 |dátarochtana=2014-05-13 |archivedate=2012-07-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120718141929/http://www.ew.com/ew/article/0,,256435,00.html }}</ref>
|-
| 13
| 2001/02
| 12.4m<ref name="season13" />
| 30ú<ref name="season13">{{Lua idirlín |teideal=How did your favorite show rate? |url=http://www.usatoday.com/life/television/2002/2002-05-28-year-end-chart.htm |dátarochtana=2011-09-10 |newspaper=[[USA Today]] |dáta=2002-05-28}}</ref>
|-
| 14
| 2002/03
| 13.4m<ref name="season14" />
| 25ú<ref name="season14">{{Lua idirlín |teideal=Nielsen numbers |obair=[[The Star-Ledger]] |údar=Sepinwall, Alan |author2=Seitz, Matt Zoller |page=31 |dáta=2003-05-29}}</ref>
|-
| 15
| 2003/04
| 10.6m<ref name="season15" />
| 42ú<ref name="season15">{{Lua idirlín |teideal=Season to date program ratings |url=http://www.abcmedianet.com/pressrel/dispDNR.html?id=060204_11 |foilsitheoir=[[American Broadcasting Company|ABC Medianet]] |dátarochtana=2007-02-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070208132303/http://www.abcmedianet.com/pressrel/dispDNR.html?id=060204_11 |dáta=2004-06-02 |archivedate=2007-02-08 }}</ref>
|-
| 16
| 2004/05
| 9.6m<ref name="season16" />
| 52ú<ref name="season16">{{Lua idirlín |teideal=Season program ratings |url=http://www.abcmedianet.com/pressrel/dispDNR.html?id=060105_05 |foilsitheoir=[[American Broadcasting Company|ABC Medianet]] |dátarochtana=2007-03-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070310210208/http://www.abcmedianet.com/pressrel/dispDNR.html?id=060105_05 |dáta=2005-06-01 |archivedate=2007-03-10 }}</ref>
|-
| 17
| 2005/06
| 9.1m<ref name="season17" />
| 62ú<ref name="season17">{{Lua idirlín |teideal=Season program ratings |url=http://www.abcmedianet.com/pressrel/dispDNR.html?id=053106_05 |foilsitheoir=[[American Broadcasting Company|ABC Medianet]] |dátarochtana=2007-03-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070310210300/http://www.abcmedianet.com/pressrel/dispDNR.html?id=053106_05 |dáta=2006-05-31 |archivedate=2007-03-10 }}</ref>
|-
| 18
| 2006/07
| 8.6m<ref name="season18" />
| 60ú<ref name="season18">{{Lua idirlín |teideal=Season program ratings |url=http://www.hollywoodreporter.com/hr/content_display/television/features/e3ifbfdd1bcb53266ad8d9a71cad261604f |work=[[The Hollywood Reporter]] |dátarochtana=2010-01-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100129154626/http://www.hollywoodreporter.com/hr/content_display/television/features/e3ifbfdd1bcb53266ad8d9a71cad261604f |dáta=2007-05-25 |archivedate=2010-01-29 }}</ref>
|-
| 19
| 2007/08
| 8.0m<ref name="season19" />
| 87ú<ref name="season19">{{Lua idirlín |teideal=Season program ratings |url=http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=052808_06 |foilsitheoir=[[American Broadcasting Company|ABC Medianet]] |dátarochtana=2011-09-10 |dáta=2008-05-28}}</ref>
|-
| 20
| 2008/09
| 6.9m<ref name="season20" />
| 77ú<ref name="season20">{{Lua idirlín |teideal=Season program ratings |url=http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=051909_05 |foilsitheoir=[[American Broadcasting Company|ABC Medianet]] |dátarochtana=2011-09-10 |dáta=2009-05-19}}</ref>
|-
| 21
| 2009/10
| 7.2m<ref name="season21" />
| 61ú<ref name="season21">{{Lua idirlín |last=Andreeva |first=Nellie |teideal=Full Series Rankings For The 2009–10 Broadcast Season |url=http://www.deadline.com/2010/05/full-series-rankings-for-the-2009-10-broadcast-season/ |dátarochtana=2011-09-10 |foilsitheoir=[[Deadline.com]] |dáta=2010-05-27}}</ref>
|-
| 22
| 2010/11
| 7.3m<ref name="season22" />
| 65ú<ref name="season22">{{Lua idirlín |last=Andreeva |first=Nellie |teideal=Full 2010–11 TV Season Series Rankings |url=http://www.deadline.com/2011/05/full-2010-11-season-series-rankers/ |dátarochtana=2011-09-10 |foilsitheoir=[[Deadline.com]] |dáta=2011-05-27}}</ref>
|-
| 23
| 2011/12
| 7.0m<ref name="season23"/>
| 69ú<ref name="season23">{{Lua idirlín |last=Andreeva |first=Nellie |teideal=Full 2011–2012 TV Season Series Rankings |url=http://www.deadline.com/2012/05/full-2011-2012-tv-season-series-rankings/ |dátarochtana=2012-05-25 |foilsitheoir=[[Deadline.com]] |dáta=2012-05-24}}</ref>
|-
| 24
| 2012/13
| 6.3m<ref name="season23"/>
| 70ú<ref>{{Lua idirlín |údar=Dominic Patten |teideal=Full 2012-2013 TV Season Series Rankings |url=http://www.deadline.com/2013/05/tv-season-series-rankings-2013-full-list/ |dátarochtana=25 May 2013 |newspaper=deadline |dáta=23 May 2013}}</ref>
|-
| 25
| 2013/14
| 5.6m<ref>http://www.deadline.com/2012/05/full-2011-2012-tv-season-series-rankings/</ref>
| 81ú<ref>http://www.deadline.com/2014/05/tv-season-series-rankings-2013-full-list-2/</ref>
|-
| 26
| 2014/15
| 5.6m
| 100ú<ref>http://deadline.com/2015/05/2014-15-full-tv-season-ratings-shows-rankings-1201431167/</ref>
|-
| 27
| 2015/16
| 4.7m
| 102ú<ref>http://deadline.com/2016/05/2015-16-full-tv-season-2015-2016-series-rankings-shows-full-list-1201763189/</ref>
|-
| 28
| 2016/17
| 4.8m
| 92ú<ref>http://deadline.com/2017/05/2016-2017-tv-season-ratings-series-rankings-list-1202102340/</ref>
|-
| 29
| 2017/18
| 4.1m
| 122ú<ref>https://deadline.com/2018/05/2017-2018-tv-series-ratings-rankings-full-list-of-shows-1202395851/</ref>
|}
== Tagairtí ==
{|
|valign="top"|
{{reflist|20em}}
|width="250"|
|valign="top"|
|}
== Naisc sheachtracha ==
*[http://www.thesimpsons.com/#/recaps Liosta de na eipeasóid The Simpsons] ar The Simpsons.com
*[http://www.imdb.com/title/tt0096697/episodes Liosta de na eipeasóid The Simpsons] ar an [[Internet Movie Database]]
*[http://www.tv.com/shows/the-simpsons/episodes/ Liosta de na eipeasóid The Simpsons] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200822111030/http://www.tv.com/shows/the-simpsons/episodes/ |date=2020-08-22 }} ar [[TV.com]]
*[http://epguides.com/Simpsons The Simpsons] ar [[epguides.com]]
{{The Simpsons}}
[[Catagóir:The Simpsons]]
[[Catagóir:Eipeasóidí The Simpsons|*]]
[[Catagóir:Liosta eipeasóidí sraitheanna grinn]]
[[Catagóir:Liostaí a bhaineann leis The Simpsons]]
c063vbc6d2cg8ue0amtvg0qs2du2fmq
1325413
1325412
2026-08-17T09:57:25Z
~2026-44884-21
76441
/* */
1325413
wikitext
text/x-wiki
[[Íomhá:The Simpsons Logo.svg|250px|deas]]
Is é ''[[The Simpsons]]'' an tsraith bheoite Mheiriceánach is fadsaolaí riamh. Tá 654 eipeasóid de chuid ''The Simpsons'' tagtha ar an saol faoi láthair.
Thosaigh an 30ú séasúr ar an 30 Meán Fómhair 2018.
==Sraitheanna==
{|id="toc" class="toc" summary="Contents"
|-
|
'''Séasúir''': [[#Séasúr 1|1]] [[#Séasúr 2|2]] [[#Séasúr 3|3]] [[#Séasúr 4|4]] [[#Séasúr 5|5]] [[#Séasúr 6|6]] [[#Séasúr 7|7]] [[#Séasúr 8|8]] [[#Séasúr 9|9]] [[#Séasúr 10 |10]] [[#Séasúr 11|11]] [[#Séasúr 12|12]] [[#Séasúr 13|13]] [[#Séasúr 14|14]] [[#Séasúr 15|15]] [[#Séasúr 16|16]] [[#Séasúr 17|17]] [[#Séasúr 18|18]] [[#Séasúr 19|19]] [[#Séasúr 20|20]] [[#Séasúr 21|21]] [[#Séasúr 22|22]] [[#Séasúr 23|23]] [[#Séasúr 24|24]] [[#Séasúr 25|25]] [[#Séasúr 26|26]] [[#Séasúr 27|27]] [[#Séasúr 28|28]] [[#Séasúr 29|29]] [[#Séasúr 30|30]] [[#Rátálacha|Rátálacha]] [[#Tagairtí|Tagairtí]]
|}
{|class="wikitable" style="text-align: center;"
|-
! style="padding: 0px 8px" colspan="2" |Séasúr
! style="padding: 0px 8px" |Eipeasóid
! style="padding: 0px 8px" |Céad chraoladh
! style="padding: 0px 8px" |Craoladh deireanach
|-
|bgcolor="B8CACF" height="10px"|
| [[#Séasúr 1|1]]
| 13
| {{Start date|1989|12|17}}
| {{End date|1990|5|13}}
|-
|bgcolor="D3EDF2" height="10px"|
| [[#Séasúr 2|2]]
| 22
| {{Start date|1990|10|11}}
| {{End date|1991|7|11}}
|-
|bgcolor="CCA7C4" height="10px"|
| [[#Séasúr 3|3]]
| 24
| {{Start date|1991|9|19}}
| {{End date|1992|8|27}}
|-
|bgcolor="189FDD" height="10px"|
| [[#Séasúr 4|4]]
| 22
| {{Start date|1992|9|24}}
| {{End date|1993|5|13}}
|-
|bgcolor="B11618" height="10px"|
| [[#Séasúr 5|5]]
| 22
| {{Start date|1993|9|30}}
| {{End date|1994|5|19}}
|-
|bgcolor="575959" height="10px"|
| [[#Séasúr 6|6]]
| 25
| {{Start date|1994|9|4}}
| {{End date|1995|5|21}}
|-
|bgcolor="4B498F" height="10px"|
| [[#Séasúr 7|7]]
| 25
| {{Start date|1995|9|17}}
| {{End date|1996|5|19}}
|-
|bgcolor="58A5AD" height="10px"|
| [[#Séasúr 8|8]]
| 25
| {{Start date|1996|10|27}}
| {{End date|1997|5|18}}
|-
|bgcolor="7A335D" height="10px"|
| [[#Séasúr 9|9]]
| 25
| {{Start date|1997|9|21}}
| {{End date|1998|5|17}}
|-
|bgcolor="A79548" height="10px"|
| [[#Séasúr 10|10]]
| 23
| {{Start date|1998|8|23}}
| {{End date|1999|5|16}}
|-
|bgcolor="2E5C82" height="10px"|
| [[#Séasúr 11|11]]
| 22
| {{Start date|1999|9|26}}
| {{End date|2000|5|21}}
|-
|bgcolor="993129" height="10px"|
| [[#Séasúr 12|12]]
| 21
| {{Start date|2000|11|1}}
| {{End date|2001|5|20}}
|-
|bgcolor="593285" height="10px"|
| [[#Séasúr 13|13]]
| 22
| {{Start date|2001|11|6}}
| {{End date|2002|5|22}}
|-
|bgcolor="000000" height="10px"|
| [[#Séasúr 14|14]]
| 22
| {{Start date|2002|11|3}}
| {{End date|2003|5|18}}
|-
|bgcolor="#7BB842" height="10px"|
| [[#Séasúr 15|15]]
| 22
| {{Start date|2003|11|2}}
| {{End date|2004|5|23}}
|-
|bgcolor="#9D296E" height="10px"|
| [[#Séasúr 16|16]]
| 21
| {{Start date|2004|11|7}}
| {{End date|2005|5|15}}
|-
|bgcolor="005B9C" height="10px"|
| [[#Séasúr 17|17]]
| 22
| {{Start date|2005|9|11}}
| {{End date|2006|5|21}}
|-
|bgcolor="544b42" height="10px"|
| [[#Séasúr 18|18]]
| 22
| {{Start date|2006|9|10}}
| {{End date|2007|5|20}}
|-
|bgcolor="60e9b5" height="10px"|
| [[#Séasúr 19|19]]
| 20
| {{Start date|2007|9|23}}
| {{End date|2008|5|18}}
|-
|bgcolor="DEDDE2" height="10px"|
| [[#Séasúr 20|20]]
| 21
| {{Start date|2008|9|28}}
| {{End date|2009|5|17}}
|-
|bgcolor="A90E63" height="10px"|
| [[#Séasúr 21|21]]
| 23
| {{Start date|2009|9|27}}
| {{End date|2010|5|23}}
|-
|bgcolor="E06EFA" height="10px"|
| [[#Séasúr 22|22]]
| 22
| {{Start date|2010|9|26}}
| {{End date|2011|5|22}}
|-
|bgcolor="5EA6F8" height="10px"|
| [[#Séasúr 23|23]]
| 22
| {{Start date|2011|9|25}}
| {{End date|2012|5|20}}
|-
|bgcolor="1E6157" height="10px"|
| [[#Séasúr 24|24]]
| 22
| {{Start date|2012|9|30}}
| {{End date|2013|5|19}}
|-
|bgcolor="fcd959" height="10px"|
| [[#Séasúr 25|25]]
| 22
| {{Start date|2013|9|29}}
| {{End date|2014|5|18}}
|-
|bgcolor="1DD9FC" height="10px"|
| [[#Séasúr 26|26]]
| 22
| {{Start date|2014|9|28}}
| {{End date|2015|5|17}}
|-
|bgcolor="7F1790" height="10px"|
| [[#Séasúr 27|27]]
| 22
| {{Start date|2015|9|27}}
| {{End date|2016|5|22}}
|-
|bgcolor="431F27" height="10px"|
| [[#Séasúr 28|28]]
| 22
| {{Start date|2016|9|25}}
| {{End date|2017|5|21}}
|-
|bgcolor="375383" height="10px"|
| [[#Séasúr 29|29]]
| 21
| {{Start date|2017|10|1}}
| {{End date|2018|5|20}}
|-
|bgcolor="b961b6" height="10px"|
| [[#Séasúr 30|30]]
|
| {{Start date|2018|9|30}}
|
|}
==Eipeasóid==
===Séasúr 1===
{{Príomhalt|The Simpsons (séasúr 1)}}
{|class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%; margin:auto;"
|- align="center"
! scope="col" style="background:#b8cacf;" | Uimh
! scope="col" style="background:#b8cacf;" | #
! scope="col" style="background:#b8cacf;" | Teideal
! scope="col" style="background:#b8cacf;" | Dáta craolta
! scope="col" style="background:#b8cacf;" | Cód táirgeachta
! scope="col" style="background:#b8cacf;" | Lucht féachana<br>(Milliúin)
|- align="center"
| 1 || 1 || align="left"|"[[Simpsons Roasting on an Open Fire]]" || Nollaig 17, 1989 || 7G08 || 26.7<ref>http://dx.doi.org/10.1111%2Fj.1540-5931.2007.00379.x</ref>
|- align="center"
| 2 || 2 || align="left"|"[[Bart the Genius]]" || Eanáir 14, 1990 || 7G02 || 24.5<ref>http://dx.doi.org/10.1111%2Fj.1540-5931.2007.00379.x</ref>
|- align="center"
| 3 || 3 || align="left"|"[[Homer's Odyssey]]" || Eanáir 21, 1990 || 7G03 || 27.5
|- align="center"
| 4 || 4 || align="left"|"[[There's No Disgrace Like Home]]" || Eanáir 28, 1990 || 7G04 || 20.2
|- align="center"
| 5 || 5 || align="left"|"[[Bart the General]]" || Feabhra 4, 1990 || 7G05 || 27.1
|- align="center"
| 6 || 6 || align="left"|"[[Moaning Lisa]]" || Feabhra 11, 1990 || 7G06 || 27.4
|- align="center"
| 7 || 7 || align="left"|"[[The Call of the Simpsons]]" || Feabhra 18, 1990 || 7G09 || 27.6
|- align="center"
| 8 || 8 || align="left"|"[[The Telltale Head]]" || Feabhra 25, 1990 || 7G07 || 28.0
|- align="center"
| 9 || 9 || align="left"|"[[Life on the Fast Lane]]" || Márta 18, 1990 || 7G11 || 33.5
|- align="center"
| 10 || 10 || align="left"|"[[Homer's Night Out]]" || Márta 25, 1990 || 7G10 || 30.3
|- align="center"
| 11 || 11 || align="left"|"[[The Crepes of Wrath]]" || Aibreán 18, 1990|| 7G13 || 31.2<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.ew.com/ew/article/0,,317253,00.html |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2014-10-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141006135735/http://www.ew.com/ew/article/0,,317253,00.html }}</ref>
|- align="center"
| 12 || 12 || align="left"|"[[Krusty Gets Busted]]" || Aibreán 29, 1990 || 7G12 || 30.4<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.ew.com/ew/article/0,,317346,00.html |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2014-10-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20141006100152/http://www.ew.com/ew/article/0,,317346,00.html }}</ref>
|- align="center"
| 13 || 13 || align="left"|"[[Some Enchanted Evening]]" || Bealtaine 13, 1990 || 7G01 || 27.1
|}
===Séasúr 2===
{{Príomhalt|The Simpsons (séasúr 2)}}
{|class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%; margin:auto;"
|- align="center"
! scope="col" style="background:#d3edf2;" | Uimh
! scope="col" style="background:#d3edf2;" | #
! scope="col" style="background:#d3edf2;" | Teideal
! scope="col" style="background:#d3edf2;" | Dáta craolta
! scope="col" style="background:#d3edf2;" | Cód táirgeachta
! scope="col" style="background:#d3edf2;" | Lucht féachana<br>(Milliúin)
|- align="center"
| 14 || 1 || align="left"|"[[Bart Gets an "F"]]" || Deireadh Fómhair 11, 1990 || 7F03 || 33.6
|- align="center"
| 15 || 2 || align="left"|"[[Simpson and Delilah]]" || Deireadh Fómhair 18, 1990 || 7F02 || 29.9
|- align="center"
| 16 || 3 || align="left"|"[[Treehouse of Horror]]" || Deireadh Fómhair 25, 1990 || 7F04 || 27.4
|- align="center"
| 17 || 4 || align="left"|"[[Two Cars in Every Garage and Three Eyes on Every Fish]]" || Samhain 1, 1990 || 7F01 || 26.1
|- align="center"
| 18 || 5 || align="left"|"[[Dancin' Homer]]" || Samhain 8, 1990 || 7F05 || 26.1
|- align="center"
| 19 || 6 || align="left"|"[[Dead Putting Society]]" || Samhain 15, 1990 || 7F08 || 25.4
|- align="center"
| 20 || 7 || align="left"|"[[Bart vs. Thanksgiving]]" || Samhain 22, 1990 || 7F07 || 25.9
|- align="center"
| 21 || 8 || align="left"|"[[Bart the Daredevil]]" || Nollaig 6, 1990 || 7F06 || 26.2
|- align="center"
| 22 || 9 || align="left"|"[[Itchy & Scratchy & Marge]]" || Nollaig 20, 1990 || 7F09 || 22.2
|- align="center"
| 23 || 10 || align="left"|"[[Bart Gets Hit by a Car]]" || Eanáir 10, 1991 || 7F10 || 24.8
|- align="center"
| 24 || 11 || align="left"|"[[One Fish, Two Fish, Blowfish, Blue Fish]]" || Eanáir 24, 1991 || 7F11 || 24.2
|- align="center"
| 25 || 12 || align="left"|"[[The Way We Was]]" || Eanáir 31, 1991 || 7F12 || 26.8
|- align="center"
| 26 || 13 || align="left"|"[[Homer vs. Lisa and the 8th Commandment]]" || Feabhra 7, 1991 || 7F13 || 26.2
|- align="center"
| 27 || 14 || align="left"|"[[Principal Charming]]" || Feabhra 14, 1991 || 7F15 || 23.9
|- align="center"
| 28 || 15 || align="left"|"[[Oh Brother, Where Art Thou?]]" || Feabhra 21, 1991 || 7F16 || 26.8
|- align="center"
| 29 || 16 || align="left"|"[[Bart's Dog Gets an "F"]]" || Márta 7, 1991 || 7F14 || 23.9
|- align="center"
| 30 || 17 || align="left"|"[[Old Money]]" || Márta 28, 1991 || 7F17 || 21.2
|- align="center"
| 31 || 18 || align="left"|"[[Brush with Greatness]]" || Aibreán 11, 1991 || 7F18 || 20.6
|- align="center"
| 32 || 19 || align="left"|"[[Lisa's Substitute]]" || Aibreán 25, 1991 || 7F19 || 17.7
|- align="center"
| 33 || 20 || align="left"|"[[The War of the Simpsons]]" || Iúil 11, 1991 || 7F20 || 19.7
|- align="center"
| 34 || 21 || align="left"|"[[Three Men and a Comic Book]]" || Bealtaine 2, 1991 || 7F21 || 21.0
|- align="center"
| 35 || 22 || align="left"|"[[Blood Feud]]" || Bealtaine 9, 1991 || 7F22 || 17.3
|}
===Séasúr 3===
{{Príomhalt|The Simpsons (séasúr 3)}}
{|class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%; margin:auto;"
|- align="center"
! scope="col" style="background:#cca7c4;" | Uimh
! scope="col" style="background:#cca7c4;" | #
! scope="col" style="background:#cca7c4;" | Teideal
! scope="col" style="background:#cca7c4;" | Dáta craolta
! scope="col" style="background:#cca7c4;" | Cód táirgeachta
! scope="col" style="background:#cca7c4;" | Lucht féachana<br>(Milliúin)
|- align="center"
| 36 || 1 || align="left"|"[[Stark Raving Dad]]" || Meán Fómhair 19, 1991 || 7F24 || 22.9
|- align="center"
| 37 || 2 || align="left"|"[[Mr. Lisa Goes to Washington]]" || Meán Fómhair 26, 1991 || 8F01 || 20.2
|- align="center"
| 38 || 3 || align="left"|"[[When Flanders Failed]]" || Deireadh Fómhair 3, 1991 || 7F23 || 22.8
|- align="center"
| 39 || 4 || align="left"|"[[Bart the Murderer]]" || Deireadh Fómhair 10, 1991 || 8F03 || 20.8
|- align="center"
| 40 || 5 || align="left"|"[[Homer Defined]]" || Deireadh Fómhair 17, 1991 || 8F04 || 20.6
|- align="center"
| 41 || 6 || align="left"|"[[Like Father, Like Clown]]" || Deireadh Fómhair 24, 1991 || 8F05 || 20.2
|- align="center"
| 42 || 7 || align="left"|"[[Treehouse of Horror II]]" || Deireadh Fómhair 31, 1991 || 8F02 || 20.0
|- align="center"
| 43 || 8 || align="left"|"[[Lisa's Pony]]" || Samhain 7, 1991 || 8F06 || 23.0
|- align="center"
| 44 || 9 || align="left"|"[[Saturdays of Thunder]]" || Samhain 14, 1991 || 8F07 || 24.7
|- align="center"
| 45 || 10 || align="left"|"[[Flaming Moe's]]" || Samhain 21, 1991 || 8F08 || 23.9
|- align="center"
| 46 || 11 || align="left"|"[[Burns Verkaufen der Kraftwerk]]" || Nollaig 5, 1991 || 8F09 || 21.1
|- align="center"
| 47 || 12 || align="left"|"[[I Married Marge]]" || Nollaig 26, 1991 || 8F10 || 21.9
|- align="center"
| 48 || 13 || align="left"|"[[Radio Bart]]" || Eanáir 9, 1992 || 8F11 || 24.2
|- align="center"
| 49 || 14 || align="left"|"[[Lisa the Greek]]" || Eanáir 23, 1992 || 8F12 || 23.2
|- align="center"
| 50 || 15 || align="left"|"[[Homer Alone]]" || Feabhra 6, 1992 || 8F14 || 23.7
|- align="center"
| 51 || 16 || align="left"|"[[Bart the Lover]]" || Feabhra 13, 1992 || 8F16 || 20.5
|- align="center"
| 52 || 17 || align="left"|"[[Homer at the Bat]]" || Feabhra 20, 1992 || 8F13 || 24.6
|- align="center"
| 53 || 18 || align="left"|"[[Separate Vocations]]" || Feabhra 20, 1992 || 8F15 || 23.7
|- align="center"
| 54 || 19 || align="left"|"[[Dog of Death]]" || Márta 12, 1992 || 8F17 || 23.4
|- align="center"
| 55 || 20 || align="left"|"[[Colonel Homer]]" || Márta 26, 1992 || 8F19 || 25.5
|- align="center"
| 56 || 21 || align="left"|"[[Black Widower]]" || Aibreán 6, 1992 || 8F20 || 17.3
|- align="center"
| 57 || 22 || align="left"|"[[The Otto Show]]" || Aibreán 23, 1992 || 8F21 || 17.5
|- align="center"
| 58 || 23 || align="left"|"[[Bart's Friend Falls in Love]]" || Bealtaine 7, 1992 || 8F22 || 19.5
|- align="center"
| 59 || 24 || align="left"|"[[Brother, Can You Spare Two Dimes?]]" || Lúnasa 27, 1992 || 8F23 || 17.2
|}
===Séasúr 4===
{{Príomhalt|The Simpsons (séasúr 4)}}
{|class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%; margin:auto;"
|- align="center"
! scope="col" style="background:#189FDD;" | Uimh
! scope="col" style="background:#189FDD;" | #
! scope="col" style="background:#189FDD;" | Teideal
! scope="col" style="background:#189FDD;" | Dáta craolta
! scope="col" style="background:#189FDD;" | Cód táirgeachta
! scope="col" style="background:#189FDD;" | Lucht féachana<br>(Milliúin)
|- align="center"
| 60 || 1 || align="left"|"[[Kamp Krusty]]" || Meán Fómhair 24, 1992 || 8F24 || 21.8
|- align="center"
| 61 || 2 || align="left"|"[[A Streetcar Named Marge]]" || Deireadh Fómhair 1, 1992 || 8F18 || 18.3
|- align="center"
| 62 || 3 || align="left"|"[[Homer the Heretic]]" || Deireadh Fómhair 8, 1992 || 9F01 || 19.3
|- align="center"
| 63 || 4 || align="left"|"[[Lisa the Beauty Queen]]" || Deireadh Fómhair 15, 1992 || 9F02 || 19.0
|- align="center"
| 64 || 5 || align="left"|"[[Treehouse of Horror III]]" || Deireadh Fómhair 29, 1992 || 9F04 || 25.1
|- align="center"
| 65 || 6 || align="left"|"[[Itchy & Scratchy: The Movie]]" || Samhain 3, 1992 || 9F03 || 20.1
|- align="center"
| 66 || 7 || align="left"|"[[Marge Gets a Job]]" || Samhain 5, 1992 || 9F05 || 22.9
|- align="center"
| 67 || 8 || align="left"|"[[New Kid on the Block]]" || Samhain 12, 1992 || 9F06 || 23.1
|- align="center"
| 68 || 9 || align="left"|"[[Mr. Plow]]" || Samhain 19, 1992 || 9F07 || 24.0
|- align="center"
| 69 || 10 || align="left"|"[[Lisa's First Word]]" || Nollaig 3, 1992 || 9F08 || 28.6
|- align="center"
| 70 || 11 || align="left"|"[[Homer's Triple Bypass]]" || Nollaig 17, 1992 || 9F09 || 23.6
|- align="center"
| 71 || 12 || align="left"|"[[Marge vs. the Monorail]]" || Eanáir 14, 1993 || 9F10 || 23.0
|- align="center"
| 72 || 13 || align="left"|"[[Selma's Choice]]" || Eanáir 21, 1993 || 9F11 || 24.5
|- align="center"
| 73 || 14 || align="left"|"[[Brother from the Same Planet]]" || Feabhra 4, 1993 || 9F12 || 23.8
|- align="center"
| 74 || 15 || align="left"|"[[I Love Lisa]]" || Feabhra 11, 1993 || 9F13 || 25.2
|- align="center"
| 75 || 16 || align="left"|"[[Duffless]]" || Feabhra 18, 1993 || 9F14 || 25.7
|- align="center"
| 76 || 17 || align="left"|"[[Last Exit to Springfield]]" || Márta 11, 1993 || 9F15 || 22.4
|- align="center"
| 77 || 19 || align="left"|"[[So It's Come to This: A Simpsons Clip Show]]" || Aibreán 1, 1993 || 9F17 || 25.5
|- align="center"
| 78 || 20 || align="left"|"[[The Front]]" || Aibreán 15, 1993 || 9F16 || 20.1
|- align="center"
| 79 || 21 || align="left"|"[[Whacking Day]]" || Aibreán 29, 1993 || 9F18 || 20.0
|- align="center"
| 80 || 22 || align="left"|"[[Marge in Chains]]" || Bealtaine 6, 1993 || 9F20 || 17.3
|- align="center"
| 81 || 23 || align="left"|"[[Krusty Gets Kancelled]]" || Bealtaine 13, 1993 || 9F19 || 19.4
|}
===Séasúr 5===
{{Príomhalt|The Simpsons (séasúr 5)}}
{|class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%; margin:auto;"
|- style="color:white" align="center"
! scope="col" style="background:#B11618;" | Uimh
! scope="col" style="background:#B11618;" | #
! scope="col" style="background:#B11618;" | Teideal
! scope="col" style="background:#B11618;" | Dáta craolta
! scope="col" style="background:#B11618;" | Cód táirgeachta
! scope="col" style="background:#B11618;" | Lucht féachana<br>(Milliúin)
|- align="center"
| 88 || 1 || align="left"|"[[Homer's Barbershop Quartet]]" || Meán Fómhair 30, 1993 || 9F21 || 19.9<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19930920-19931128_TVRatings.pdf#page=5 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304053942/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19930920-19931128_TVRatings.pdf#page=5 }}</ref>
|- align="center"
| 83 || 2 || align="left"|"[[Cape Feare]]" || Meán Fómhair 7, 1993 || 9F22 || 20.0<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19930920-19931128_TVRatings.pdf#page=6 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304053942/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19930920-19931128_TVRatings.pdf#page=6 }}</ref>
|- align="center"
| 84 || 3 || align="left"|"[[Homer Goes to College]]" || Deireadh Fómhair 14, 1993 || 1F02 || 18.1<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19930920-19931128_TVRatings.pdf#page=7 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304053942/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19930920-19931128_TVRatings.pdf#page=7 }}</ref>
|- align="center"
| 85 || 4 || align="left"|"[[Rosebud]]" || Deireadh Fómhair 21, 1993 || 1F01 || 19.5<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19930920-19931128_TVRatings.pdf#page=8 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304053942/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19930920-19931128_TVRatings.pdf#page=8 }}</ref>
|- align="center"
| 86 || 5 || align="left"|"[[Treehouse of Horror IV]]" || Deireadh Fómhair 28, 1993 || 1F04 || 24.0<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19930920-19931128_TVRatings.pdf#page=9 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304053942/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19930920-19931128_TVRatings.pdf#page=9 }}</ref>
|- align="center"
| 87 || 6 || align="left"|"[[Marge on the Lam]]" || Samhain 4, 1993 || 1F03 || 21,7<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19930920-19931128_TVRatings.pdf#page=10 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304053942/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19930920-19931128_TVRatings.pdf#page=10 }}</ref>
|- align="center"
| 88 || 7 || align="left"|"[[Bart's Inner Child]]" || Samhain 11, 1993 || 1F05 || 18.7<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19930920-19931128_TVRatings.pdf#page=11 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304053942/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19930920-19931128_TVRatings.pdf#page=11 }}</ref>
|- align="center"
| 89 || 8 || align="left"|"[[Boy-Scoutz N the Hood]]" || Samhain 18, 1993 || 1F06 || 20.1<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19930920-19931128_TVRatings.pdf#page=12 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304053942/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19930920-19931128_TVRatings.pdf#page=12 }}</ref>
|- align="center"
| 90 || 9 || align="left"|"[[The Last Temptation of Homer]]" || Nollaig 9, 1993 || 1F07 || 20.6<ref>http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19931129-19940227_TVRatings.pdf#page=2</ref>
|- align="center"
| 91 || 10 || align="left"|"[[$pringfield, Or How I Learned to Stop Worrying and Love Legalized Gambling|$pringfield, Or How I Learned to Stop Worrying and <br/> Love Legalized Gambling]]" || Nollaig 16, 1993 || 1F08 || 17.9<ref>http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19931129-19940227_TVRatings.pdf#page=3</ref>
|- align="center"
| 92 || 11 || align="left"|"[[Homer the Vigilante]]" || Eanáir 6, 1994 || 1F09 || 20.1<ref>http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19931129-19940227_TVRatings.pdf#page=6</ref>
|- align="center"
| 93 || 12 || align="left"|"[[Bart Gets Famous]]" || Feabhra 3, 1994 || 1F11 || 20.0<ref>http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19931129-19940227_TVRatings.pdf#page=10</ref>
|- align="center"
| 94 || 13 || align="left"|"[[Homer and Apu]]" || Feabhra 10, 1994 || 1F10 || 21.8<ref>http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19931129-19940227_TVRatings.pdf#page=11</ref>
|- align="center"
| 95 || 14 || align="left"|"[[Lisa vs. Malibu Stacy]]" || Feabhra 17, 1994 || 1F12 || 20.5<ref>http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19931129-19940227_TVRatings.pdf#page=12</ref>
|- align="center"
| 96 || 15 || align="left"|"[[Deep Space Homer]]" || Feabhra 24, 1994 || 1F13 || 18.2<ref>http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19931129-19940227_TVRatings.pdf#page=13</ref>
|- align="center"
| 97 || 16 || align="left"|"[[Homer Loves Flanders]]" || Márta 17, 1994 || 1F14 || 18.0<ref>http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19940228-19940529_TVRatings.pdf#page=3</ref>
|- align="center"
| 98 || 17 || align="left"|"[[Bart Gets an Elephant]]" || Márta 31, 1994 || 1F15 || 17.0<ref>http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19940228-19940529_TVRatings.pdf#page=5</ref>
|- align="center"
| 99 || 18 || align="left"|"[[Burns' Heir]]" || Aibreán 14, 1994 || 1F16 || 14.7<ref>http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19940228-19940529_TVRatings.pdf#page=5</ref>
|- align="center"
| 100 || 19 || align="left"|"[[Sweet Seymour Skinner's Baadasssss Song]]" || Aibreán 14, 1994 || 1F18 || 19.7<ref>http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19940228-19940529_TVRatings.pdf#page=9</ref>
|- align="center"
| 101 || 20 || align="left"|"[[The Boy Who Knew Too Much]]" || Bealtaine 5, 1994 || 1F19 || 15.5<ref>http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19940228-19940529_TVRatings.pdf#page=9</ref>
|- align="center"
| 102 || 21 || align="left"|"[[Lady Bouvier's Lover]]" || Bealtaine 5, 1994 || 1F21 || 15.1<ref>http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19940228-19940529_TVRatings.pdf#page=11</ref>
|- align="center"
| 103 || 22 || align="left"|"[[Secrets of a Successful Marriage]]" || Bealtaine 19, 1994 || 1F20 || 15.6<ref>http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19940228-19940529_TVRatings.pdf#page=9</ref>
|}
===Séasúr 6===
{{Príomhalt|The Simpsons (séasúr 6)}}
{|class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%; margin:auto;"
|- style="color:white" align="center"
! scope="col" style="background:#575959;" | Uimh
! scope="col" style="background:#575959;" | #
! scope="col" style="background:#575959;" | Teideal
! scope="col" style="background:#575959;" | Dáta craolta
! scope="col" style="background:#575959;" | Cód táirgeachta
! scope="col" style="background:#575959;" | Lucht féachana<br>(Milliúin)
|- align="center"
| 104 || 1 || align="left"|"[[Bart of Darkness]]" || Meán Fómhair 4, 1994 || 1F22 || 15.1<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19940530-19940918_TVRatings.pdf |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2016-09-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160910131740/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19940530-19940918_TVRatings.pdf }}</ref>
|- align="center"
| 105 || 2 || align="left"|"[[Lisa's Rival]]" || Meán Fómhair 11, 1994 || 1F17 || 16.7<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19940530-19940918_TVRatings.pdf |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2016-09-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160910131740/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19940530-19940918_TVRatings.pdf }}</ref>
|- align="center"
| 106 || 3 || align="left"|"[[Another Simpsons Clip Show]]" || Meán Fómhair 25, 1994 || 2F33 || 13.5<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19940919-19941204_TVRatings.pdf |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2017-05-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170517130243/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19940919-19941204_TVRatings.pdf }}</ref>
|- align="center"
| 107 || 4 || align="left"|"[[Itchy & Scratchy Land]]" || Deireadh Fómhair 2, 1994 || 2F01 || 14.8<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19940919-19941204_TVRatings.pdf |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2017-05-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170517130243/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19940919-19941204_TVRatings.pdf }}</ref>
|- align="center"
| 108 || 5 || align="left"|"[[Sideshow Bob Roberts]]" || Deireadh Fómhair 9, 1994 || 2F02 || 14.4<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19940919-19941204_TVRatings.pdf |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2017-05-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170517130243/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19940919-19941204_TVRatings.pdf }}</ref>
|- align="center"
| 109 || 6 || align="left"|"[[Treehouse of Horror V]]" || Deireadh Fómhair 30, 1994 || 2F03 || 22.2<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19940919-19941204_TVRatings.pdf |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2017-05-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170517130243/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19940919-19941204_TVRatings.pdf }}</ref>
|- align="center"
| 110 || 7 || align="left"|"[[Bart's Girlfriend]]" || Samhain 6, 1994 || 2F04 || 15.3<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19940919-19941204_TVRatings.pdf |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2017-05-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170517130243/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19940919-19941204_TVRatings.pdf }}</ref>
|- align="center"
| 111 || 8 || align="left"|"[[Lisa on Ice]]" || Samhain 13, 1994 || 2F05 || 17.9<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19940919-19941204_TVRatings.pdf |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2017-05-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170517130243/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19940919-19941204_TVRatings.pdf }}</ref>
|- align="center"
| 112 || 9 || align="left"|"[[Homer: Badman]]" || Samhain 27, 1994 || 2F06 || 17.0<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19940919-19941204_TVRatings.pdf |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2017-05-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170517130243/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19940919-19941204_TVRatings.pdf }}</ref>
|- align="center"
| 113 || 10 || align="left"|"[[Grampa vs. Sexual Inadequacy]]" || Nollaig 4, 1994 || 2F07 || 14.1<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19940919-19941204_TVRatings.pdf |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2017-05-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170517130243/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19940919-19941204_TVRatings.pdf }}</ref>
|- align="center"
| 114 || 11 || align="left"|"[[Fear of Flying]]" || Nollaig 18, 1994 || 2F08 || 15.6<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19941205-19950305_TVRatings.pdf |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304054425/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19941205-19950305_TVRatings.pdf }}</ref>
|- align="center"
| 115 || 12 || align="left"|"[[Homer the Great]]" || Eanáir 8, 1995 || 2F09 || 20.1<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19941205-19950305_TVRatings.pdf |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304054425/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19941205-19950305_TVRatings.pdf }}</ref>
|- align="center"
| 116 || 13 || align="left"|"[[And Maggie Makes Three]]" || Eanáir 22, 1995 || 2F10 || 17.3<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19941205-19950305_TVRatings.pdf |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304054425/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19941205-19950305_TVRatings.pdf }}</ref>
|- align="center"
| 117 || 14 || align="left"|"[[Bart's Comet]]" || Feabhra 5, 1995 || 2F11 || 18.7<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19941205-19950305_TVRatings.pdf |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304054425/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19941205-19950305_TVRatings.pdf }}</ref>
|- align="center"
| 118 || 15 || align="left"|"[[Homie the Clown]]" || Feabhra 12, 1995 || 2F12 || 17.6<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19941205-19950305_TVRatings.pdf |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304054425/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19941205-19950305_TVRatings.pdf }}</ref>
|- align="center"
| 119 || 16 || align="left"|"[[Bart vs. Australia]]" || Feabhra 19, 1995 || 2F13 || 15.1<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19941205-19950305_TVRatings.pdf |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304054425/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19941205-19950305_TVRatings.pdf }}</ref>
|- align="center"
| 120 || 17 || align="left"|"[[Homer vs. Patty & Selma]]" || Feabhra 26, 1995 || 2F14 || 18.9<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19941205-19950305_TVRatings.pdf |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304054425/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19941205-19950305_TVRatings.pdf }}</ref>
|- align="center"
| 121 || 18 || align="left"|"[[A Star is Burns]]" || Márta 5, 1995 || 2F31 || 14.4<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19941205-19950305_TVRatings.pdf |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2016-03-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160304054425/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19941205-19950305_TVRatings.pdf }}</ref>
|- align="center"
| 122 || 19 || align="left"|"[[Lisa's Wedding]]" || Márta 19, 1995 || 2F15 || 14.4<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19950306-19950528_TVRatings.pdf |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2012-06-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120616225945/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19950306-19950528_TVRatings.pdf }}</ref>
|- align="center"
| 123 || 20 || align="left"|"[[Two Dozen and One Greyhounds]]" || Aibreán 9, 1995 || 2F18 || 11.6<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19950306-19950528_TVRatings.pdf |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2012-06-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120616225945/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19950306-19950528_TVRatings.pdf }}</ref>
|- align="center"
| 124 || 21 || align="left"|"[[The PTA Disbands!]]" || Aibreán 16, 1995 || 2F19 || 11.8<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19950306-19950528_TVRatings.pdf |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2012-06-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120616225945/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19950306-19950528_TVRatings.pdf }}</ref>
|- align="center"
| 125 || 22 || align="left"|"[['Round Springfield]]" || Aibreán 30, 1995 || 2F32 || 12.6<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19950306-19950528_TVRatings.pdf |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2012-06-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120616225945/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19950306-19950528_TVRatings.pdf }}</ref>
|- align="center"
| 126 || 23 || align="left"|"[[The Springfield Connection]]" || Bealtaine 7, 1995 || 2F21 || 12.7<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19950306-19950528_TVRatings.pdf |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2012-06-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120616225945/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19950306-19950528_TVRatings.pdf }}</ref>
|- align="center"
| 127 || 24 || align="left"|"[[Lemon of Troy]]" || Bealtaine 14, 1995 || 2F22 || 13.1<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19950306-19950528_TVRatings.pdf |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2012-06-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120616225945/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19950306-19950528_TVRatings.pdf }}</ref>
|- align="center"
| 128 || 25 || align="left"|"[[Who Shot Mr. Burns?|Who Shot Mr. Burns? (Cuid a hAon)]]" || Bealtaine 21, 1995 || 2F16 || 15.0<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19950306-19950528_TVRatings.pdf |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2012-06-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120616225945/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19950306-19950528_TVRatings.pdf }}</ref>
|}
===Séasúr 7===
{{Príomhalt|The Simpsons (séasúr 7)}}
{|class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%; margin:auto;"
|- style="color:white" align="center"
! scope="col" style="background:#4b498f;" | Uimh
! scope="col" style="background:#4b498f;" | #
! scope="col" style="background:#4b498f;" | Teideal
! scope="col" style="background:#4b498f;" | Dáta craolta
! scope="col" style="background:#4b498f;" | Cód táirgeachta
! scope="col" style="background:#4b498f;" | Lucht féachana<br>(Milliúin)
|- align="center"
| 129 || 1 || align="left"|"[[Who Shot Mr. Burns?|Who Shot Mr. Burns? (Cuid a Dó)]]" || Meán Fómhair 17, 1995 || 2F20 || 16.0<ref>http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19950918-19951126_TVRatings.pdf#page=2</ref>
|- align="center"
| 130 || 2 || align="left"|"[[Radioactive Man]]" || Meán Fómhair 24, 1995 || 2F17 || 15.7<ref>http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19950918-19951126_TVRatings.pdf#page=2</ref>
|- align="center"
| 131 || 3 || align="left"|"[[Home Sweet Homediddly-Dum-Doodily]]" || Deireadh Fómhair 1, 1995 || 3F01 || 14.5<ref>http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19950918-19951126_TVRatings.pdf#page=2</ref>
|- align="center"
| 132 || 4 || align="left"|"[[Bart Sells His Soul]]" || Deireadh Fómhair 8, 1995 || 3F02 || 14.8<ref>http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19950918-19951126_TVRatings.pdf#page=2</ref>
|- align="center"
| 133 || 5 || align="left"|"[[Lisa the Vegetarian]]" || Deireadh Fómhair 15, 1995 || 3F03 || 14.6<ref>http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19950918-19951126_TVRatings.pdf#page=2</ref>
|- align="center"
| 134 || 6 || align="left"|"[[Treehouse of Horror VI]]" || Deireadh Fómhair 29, 1995 || 3F04 || 19.7<ref>http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19950918-19951126_TVRatings.pdf#page=2</ref>
|- align="center"
| 135 || 7 || align="left"|"[[King-Size Homer]]" || Samhain 5, 1995 || 3F05 || 17.0<ref>http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19950918-19951126_TVRatings.pdf#page=2</ref>
|- align="center"
| 136 || 8 || align="left"|"[[Mother Simpson]]" || Samhain 19, 1995 || 3F06 || 15.3<ref>http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19950918-19951126_TVRatings.pdf#page=2</ref>
|- align="center"
| 137 || 9 || align="left"|"[[Sideshow Bob's Last Gleaming]]" || Samhain 26, 1995 || 3F08 || 14.2<ref>http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19950918-19951126_TVRatings.pdf#page=2</ref>
|- align="center"
| 138 || 10 || align="left"|"[[The Simpsons 138th Episode Spectacular]]" || Nollaig 3, 1995 || 3F31 || 16.4<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19951127-19960225_TVRatings.pdf#page=1 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2013-12-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131216071616/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19951127-19960225_TVRatings.pdf#page=1 }}</ref>
|- align="center"
| 139 || 11 || align="left"|"[[Marge Be Not Proud]]" || Nollaig 17, 1995 || 3F07 || 16.7<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19951127-19960225_TVRatings.pdf#page=1 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2013-12-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131216071616/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19951127-19960225_TVRatings.pdf#page=1 }}</ref>
|- align="center"
| 140 || 12 || align="left"|"[[Team Homer]]" || Eanáir 7, 1996 || 3F10 || 16.7<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19951127-19960225_TVRatings.pdf#page=1 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2013-12-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131216071616/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19951127-19960225_TVRatings.pdf#page=1 }}</ref>
|- align="center"
| 141 || 13 || align="left"|"[[Two Bad Neighbors]]" || Eanáir 14, 1996 || 3F09 || 17.5<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19951127-19960225_TVRatings.pdf#page=1 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2013-12-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131216071616/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19951127-19960225_TVRatings.pdf#page=1 }}</ref>
|- align="center"
| 142 || 14 || align="left"|"[[Scenes from the Class Struggle in Springfield]]" || Feabhra 4, 1996 || 3F11 || 14.4<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19951127-19960225_TVRatings.pdf#page=1 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2013-12-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131216071616/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19951127-19960225_TVRatings.pdf#page=1 }}</ref>
|- align="center"
| 143 || 15 || align="left"|"[[Bart the Fink]]" || Feabhra 11, 1996 || 3F12 || 15.0<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19951127-19960225_TVRatings.pdf#page=1 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2013-12-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131216071616/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19951127-19960225_TVRatings.pdf#page=1 }}</ref>
|- align="center"
| 144 || 16 || align="left"|"[[Lisa the Iconoclast]]" || Feabhra 18, 1996 || 3F13 || 13.4<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19951127-19960225_TVRatings.pdf#page=1 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2013-12-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131216071616/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19951127-19960225_TVRatings.pdf#page=1 }}</ref>
|- align="center"
| 145 || 17 || align="left"|"[[Homer the Smithers]]" || Feabhra 25, 1996 || 3F14 || 14.1<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19951127-19960225_TVRatings.pdf#page=1 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2013-12-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131216071616/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19951127-19960225_TVRatings.pdf#page=1 }}</ref>
|- align="center"
| 146 || 18 || align="left"|"[[The Day the Violence Died]]" || Márta 17, 1996 || 3F16 || 14.4<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19960226-19960526_TVRatings.pdf#page=3 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2013-12-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131216071727/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19960226-19960526_TVRatings.pdf#page=3 }}</ref>
|- align="center"
| 147 || 19 || align="left"|"[[A Fish Called Selma]]" || Márta 24, 1996 || 3F15 || 12.9<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19960226-19960526_TVRatings.pdf#page=3 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2013-12-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131216071727/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19960226-19960526_TVRatings.pdf#page=3 }}</ref>
|- align="center"
| 148 || 20 || align="left"|"[[Bart on the Road]]" || Márta 31, 1996 || 3F17 || 1.8<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19960226-19960526_TVRatings.pdf#page=3 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2013-12-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131216071727/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19960226-19960526_TVRatings.pdf#page=3 }}</ref>
|- align="center"
| 149 || 21 || align="left"|"[[22 Short Films About Springfield]]" || Aibreán 14, 1996 || 3F18 || 10.5<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19960226-19960526_TVRatings.pdf#page=3 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2013-12-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131216071727/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19960226-19960526_TVRatings.pdf#page=3 }}</ref>
|- align="center"
| 150 || 22 || align="left"|"[[Raging Abe Simpson and His Grumbling Grandson in "The Curse of the Flying Hellfish"]]" || Aibreán 28, 1996 || 3F19 || 13.0<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19960226-19960526_TVRatings.pdf#page=3 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2013-12-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131216071727/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19960226-19960526_TVRatings.pdf#page=3 }}</ref>
|- align="center"
| 151 || 23 || align="left"|"[[Homerpalooza]]" || Bealtaine 5, 1996 || 3F20 || 11.3<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19960226-19960526_TVRatings.pdf#page=3 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2013-12-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131216071727/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19960226-19960526_TVRatings.pdf#page=3 }}</ref>
|- align="center"
| 152 || 24 || align="left"|"[[Much Apu About Nothing]]" || Bealtaine 19, 1996 || 3F21 || 12.9<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19960226-19960526_TVRatings.pdf#page=3 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2013-12-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131216071727/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19960226-19960526_TVRatings.pdf#page=3 }}</ref>
|- align="center"
| 153 || 25 || align="left"|"[[Summer of 4 Ft. 2]]" || Bealtaine 19, 1996 || 3F22 || 14.7<ref>{{Lua idirlín |url=http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19960226-19960526_TVRatings.pdf#page=3 |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-15 |archivedate=2013-12-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20131216071727/http://anythingkiss.com/pi_feedback_challenge/Ratings/19960226-19960526_TVRatings.pdf#page=3 }}</ref>
|}
===Séasúr 8===
{{Príomhalt|The Simpsons (séasúr 8)}}
{|class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%; margin:auto;"
|- style="color:white" align="center"
! scope="col" style="background:#58a5ad;" | Uimh
! scope="col" style="background:#58a5ad;" | #
! scope="col" style="background:#58a5ad;" | Teideal
! scope="col" style="background:#58a5ad;" | Dáta craolta
! scope="col" style="background:#58a5ad;" | Cód táirgeachta
! scope="col" style="background:#58a5ad;" | Lucht féachana<br>(Milliúin)
|- align="center"
| 154 || 1 || align="left"|"[[Treehouse of Horror VII]]" || Deireadh Fómhair 27, 1996 || 4F02 || 18.3
|- align="center"
| 155 || 2 || align="left"|"[[You Only Move Twice]]" || Samhain 3, 1996 || 3F23 || 13.9
|- align="center"
| 156 || 3 || align="left"|"[[The Homer They Fall]]" || Samhain 10, 1996 || 4F03 || 17.0
|- align="center"
| 157 || 4 || align="left"|"[[Burns, Baby Burns]]" || Samhain 17, 1996 || 4F05 || 12.6
|- align="center"
| 158 || 5 || align="left"|"[[Bart After Dark]]" || Samhain 24, 1996 || 4F06 || 14.1
|- align="center"
| 159 || 6 || align="left"|"[[A Milhouse Divided]]" || Nollaig 1, 1996 || 4F04 || 12.8
|- align="center"
| 160 || 7 || align="left"|"[[Lisa's Date with Density]]" || Nollaig 15, 1996 || 4F01 || {{n/a}}
|- align="center"
| 161 || 8 || align="left"|"[[Hurricane Neddy]]" || Nollaig 29, 1996 || 4F07 || {{n/a}}
|- align="center"
| 162 || 9 || align="left"|"[[El Viaje Misterioso de Nuestro Jomer (The Mysterious Voyage of Homer)]]" || Eanáir 5, 1997 || 3F24 || 14.9
|- align="center"
| 163 || 10 || align="left"|"[[The Springfield Files]]" || Eanáir 12, 1997 || 3G01 || 20.9
|- align="center"
| 164 || 11 || align="left"|"[[The Twisted World of Marge Simpson]]" || Eanáir 19, 1997 || 4F08 || 14.0
|- align="center"
| 165 || 12 || align="left"|"[[Mountain of Madness]]" || Feabhra 2, 1997 || 4F10 || 9.1
|- align="center"
| 166 || 13 || align="left"|"[[Simpsoncalifragilisticexpiala(Annoyed Grunt)cious]]" || Feabhra 7, 1997 || 3G03 || 17.7
|- align="center"
| 167 || 14 || align="left"|"[[The Itchy & Scratchy & Poochie Show]]" || Feabhra 9, 1997 || 4F12 || 15.5
|- align="center"
| 168 || 15 || align="left"|"[[Homer's Phobia]]" || Feabhra 16, 1997 || 4F11 || 15.3
|- align="center"
| 169 || 16 || align="left"|"[[Brother from Another Series]]" || Feabhra 23, 1997 || 4F14 || 15.1
|- align="center"
| 170 || 17 || align="left"|"[[My Sister, My Sitter]]" || Márta 2, 1997 || 4F13 || 15.1
|- align="center"
| 171 || 18 || align="left"|"[[Homer vs. the Eighteenth Amendment]]" || Márta 16, 1997 || 4F11 || 14.6
|- align="center"
| 172 || 19 || align="left"|"[[Grade School Confidential]]" || Aibreán 6, 1997 || 4F09 || 13.3
|- align="center"
| 173 || 20 || align="left"|"[[The Canine Mutiny]]" || Aibreán 13, 1997 || 4F16 || {{n/a}}
|- align="center"
| 174 || 21 || align="left"|"[[The Old Man and the Lisa]]" || Aibreán 20, 1997 || 4F17 || 14.0
|- align="center"
| 175 || 22 || align="left"|"[[In Marge We Trust]]" || Aibreán 27, 1997 || 4F18 || 16.9
|- align="center"
| 176 || 23 || align="left"|"[[Homer's Enemy]]" || Bealtaine 4, 1997 || 4F19 || 11.8
|- align="center"
| 177 || 24 || align="left"|"[[The Simpsons Spin-Off Showcase]]" || Bealtaine 11, 1997 || 4F20 || 11.6
|- align="center"
| 178 || 25 || align="left"|"[[The Secret War of Lisa Simpson]]" || Bealtaine 18, 1997 || 4F21 || 12.7
|}
===Séasúr 9===
{{Príomhalt|The Simpsons (séasúr 9)}}
{|class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%; margin:auto;"
|- style="color:white" align="center"
! scope="col" style="background:#7a335d;" | Uimh
! scope="col" style="background:#7a335d;" | #
! scope="col" style="background:#7a335d;" | Teideal
! scope="col" style="background:#7a335d;" | Dáta craolta
! scope="col" style="background:#7a335d;" | Cód táirgeachta
! scope="col" style="background:#7a335d;" | Lucht féachana<br>(Milliúin)
|- align="center"
| 179 || 1 || align="left"|"[[The City of New York vs. Homer Simpson]]" || Meán Fómhair 21, 1997 || 4F22 || 10.5
|- align="center"
| 180 || 2 || align="left"|"[[The Principal and the Pauper]]" || Meán Fómhair 28, 1997 || 4F23 || 14.9
|- align="center"
| 181 || 3 || align="left"|"[[Lisa's Sax]]" || Deireadh Fómhair 19, 1997 || 3G02 || 12.9
|- align="center"
| 182 || 4 || align="left"|"[[Treehouse of Horror VIII]]" || Deireadh Fómhair 26, 1997 || 5F02 || 10.9
|- align="center"
| 183 || 5 || align="left"|"[[The Cartridge Family]]" || Samhain 2, 1997 || 5F01 || 10.3
|- align="center"
| 184 || 6 || align="left"|"[[Bart Star]]" || Samhain 9, 1997 || 5F03 || 10.6
|- align="center"
| 185 || 7 || align="left"|"[[The Two Mrs. Nahasapeemapetilons]]" || Samhain 16, 1997 || 5F04 || 11.4
|- align="center"
| 186 || 8 || align="left"|"[[Lisa the Skeptic]]" || Samhain 23, 1997 || 5F05 || 9.3
|- align="center"
| 187 || 9 || align="left"|"[[Realty Bites]]" || Nollaig 7, 1997 || 5F06 || 10.6
|- align="center"
| 188 || 10 || align="left"|"[[Miracle on Evergreen Terrace]]" || Nollaig 21, 1997 || 5F07 || 9.6
|- align="center"
| 189 || 11 || align="left"|"[[All Singing, All Dancing]]" || Eanáir 4, 1998 || 5F24 || 8.9
|- align="center"
| 190 || 12 || align="left"|"[[Bart Carny]]" || Eanáir 11, 1998 || 5F08 || 11.7
|- align="center"
| 191 || 13 || align="left"|"[[The Joy of Sect]]" || Feabhra 8, 1998 || 5F23 || 9.4
|- align="center"
| 192 || 14 || align="left"|"[[Das Bus]]" || Feabhra 15, 1998 || 5F11 || 9.6
|- align="center"
| 193 || 15 || align="left"|"[[The Last Temptation of Krust]]" || Feabhra 22, 1998 || 5F10 || 9.5
|- align="center"
| 194 || 16 || align="left"|"[[Dumbbell Indemnity]]" || Márta 1, 1998 || 5F12 || 10.3
|- align="center"
| 195 || 17 || align="left"|"[[Lisa the Simpson]]" || Márta 8, 1998 || 4F24 || 10.4
|- align="center"
| 196 || 18 || align="left"|"[[This Little Wiggy]]" || Márta 22, 1998 || 5F13 || 8.9
|- align="center"
| 197 || 19 || align="left"|"[[Simpson Tide]]" || Márta 29, 1998 || 3G04 || 9.0
|- align="center"
| 198 || 20 || align="left"|"[[The Trouble with Trillions]]" || Aibreán 5, 1998 || 5F14 || 7.4
|- align="center"
| 199 || 21 || align="left"|"[[Girly Edition]]" || Aibreán 19, 1998 || 5F15 || 8.5
|- align="center"
| 200 || 22 || align="left"|"[[Trash of the Titans]]" || Aibreán 26, 1998 || 5F09 || 10.2
|- align="center"
| 201 || 23 || align="left"|"[[King of the Hill]]" || Bealtaine 3, 1998 || 5F16 || 9.2
|- align="center"
| 202 || 24 || align="left"|"[[Lost Our Lisa]]" || Bealtaine 10, 1998 || 5F17 || 7.6
|- align="center"
| 203 || 25 || align="left"|"[[Natural Born Kissers]]" || Bealtaine 17, 1998 || 5F18 || 8.6
|}
===Séasúr 10===
{{Príomhalt|The Simpsons (séasúr 10)}}
{|class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%; margin:auto;"
|- align="center"
! scope="col" style="background:#A79548;" | Uimh
! scope="col" style="background:#A79548;" | #
! scope="col" style="background:#A79548;" | Teideal
! scope="col" style="background:#A79548;" | Dáta craolta
! scope="col" style="background:#A79548;" | Cód táirgeachta
! scope="col" style="background:#A79548;" | Lucht féachana<br>(Milliúin)
|- align="center"
| 204 || 1 || align="left"|"[[Lard of the Dance]]" || Lúnasa 23, 1998 || 5F20 || 7
|- align="center"
| 205 || 2 || align="left"|"[[The Wizard of Evergreen Terrace]]" || Meán Fómhair 20, 1998 || 5F21 || 7.95
|- align="center"
| 206 || 3 || align="left"|"[[Bart the Mother]]" || Meán Fómhair 27, 1998 || 5F22 || 7.35
|- align="center"
| 207 || 4 || align="left"|"[[Treehouse of Horror IX]]" || Deireadh Fómhair 25, 1998 || AABF01 || 8.5
|- align="center"
| 208 || 5 || align="left"|"[[When You Dish Upon a Star]]" || Samhain 8, 1998 || 5F19 || 9.0
|- align="center"
| 209 || 6 || align="left"|"[[D'oh-in' in the Wind]]" || Samhain 15, 1998 || AABF02 || 8.4
|- align="center"
| 210 || 7 || align="left"|"[[Lisa Gets an “A”]]" || Samhain 22, 1998 || AABF03 || 8.0
|- align="center"
| 211 || 8 || align="left"|"[[Homer Simpson in: "Kidney Trouble”]]" || Nollaig 6, 1998 || AABF04 || 7.2
|- align="center"
| 212 || 9 || align="left"|"[[Mayored to the Mob]]" || Nollaig 20, 1998 || AABF05 || 8.5
|- align="center"
| 213 || 10 || align="left"|"[[Viva Ned Flanders]]" || Eanáir 10, 1999 || AABF06 || 11.5
|- align="center"
| 214 || 11 || align="left"|"[[Wild Barts Can't Be Broken]]" || Eanáir 17, 1999 || AABF07 || 8.8
|- align="center"
| 215 || 12 || align="left"|"[[Sunday, Cruddy Sunday]]" || Eanáir 31, 1999 || AABF08 || 11.5
|- align="center"
| 216 || 13 || align="left"|"[[Homer to the Max]]" || Feabhra 7, 1999 || AABF09 || 8.4
|- align="center"
| 217 || 14 || align="left"|"[[I'm with Cupid]]" || Feabhra 14, 1999 || AABF11 || 7.7
|- align="center"
| 218 || 15 || align="left"|"[[Marge Simpson in: "Screaming Yellow Honkers”]]" || Feabhra 21, 1999 || AABF10 || 8.6
|- align="center"
| 219 || 16 || align="left"|"[[Make Room for Lisa]]" || Feabhra 28, 1999 || AABF12 || 7.6
|- align="center"
| 220 || 17 || align="left"|"[[Maximum Homerdrive]]" || Márta 28, 1999 || AABF13 || 15.5<ref>http://www.variety.com/article/VR1117492811.html?categoryid=14&cs=1</ref>
|- align="center"
| 221 || 18 || align="left"|"[[Simpsons Bible Stories]]" || Aibreán 4, 1999 || AABF14 || 12.2
|- align="center"
| 222 || 19 || align="left"|"[[Mom and Pop Art]]" || Aibreán 11, 1999 || AABF15 || 8.5
|- align="center"
| 223 || 20 || align="left"|"[[The Old Man and the "C" Student]]" || Aibreán 25, 1999 || AABF16 || 6.9
|- align="center"
| 224 || 21 || align="left"|"[[Monty Can't Buy Me Love]]" || Bealtaine 2, 1999 || AABF17 || 7.26
|- align="center"
| 225 || 22 || align="left"|"[[They Saved Lisa's Brain]]" || Bealtaine 9, 1999 || AABF18 || 6.8
|- align="center"
| 226 || 23 || align="left"|"[[Thirty Minutes Over Tokyo]]" || Bealtaine 16, 1999 || AABF20 || 8.0
|}
===Séasúr 11===
{{Príomhalt|The Simpsons (séasúr 11)}}
{|class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%; margin:auto;"
|- style="color:white" align="center"
! scope="col" style="background:#2E5C82;" | Uimh
! scope="col" style="background:#2E5C82;" | #
! scope="col" style="background:#2E5C82;" | Teideal
! scope="col" style="background:#2E5C82;" | Dáta craolta
! scope="col" style="background:#2E5C82;" | Cód táirgeachta
! scope="col" style="background:#2E5C82;" | Lucht féachana<br>(Milliúin)
|- align="center"
| 227 || 1 || align="left"|"[[Beyond Blunderdome]]" || Meán Fómhair 26, 1999 || AABF23 || 8.1
|- align="center"
| 228 || 2 || align="left"|"[[Brother's Little Helper]]" || Deireadh Fómhair 3, 1999 || AABF22 || 7.1
|- align="center"
| 229 || 3 || align="left"|"[[Guess Who's Coming to Criticize Dinner?]]" || Deireadh Fómhair 24, 1999 || AABF21 || 6.7
|- align="center"
| 230 || 4 || align="left"|"[[Treehouse of Horror X]]" || Deireadh Fómhair 31, 1999 || BABF01 || 8.7
|- align="center"
| 231 || 5 || align="left"|"[[E-I-E-I-(Annoyed Grunt)]]" || Samhain 7, 1999 || AABF19 || 8.4
|- align="center"
| 232 || 6 || align="left"|"[[Hello Gutter, Hello Fadder]]" || Samhain 14, 1999 || BABF02 || 9.2
|- align="center"
| 233 || 7 || align="left"|"[[Eight Misbehavin']]" || Samhain 21, 1999 || BABF03 || 9.2
|- align="center"
| 234 || 8 || align="left"|"[[Take My Wife, Sleaze]]" || Samhain 28, 1999 || BABF05 || 8.9
|- align="center"
| 235 || 9 || align="left"|"[[Grift of the Magi]]" || Nollaig 19, 1999 || BABF07 || 7.76
|- align="center"
| 236 || 10 || align="left"|"[[Little Big Mom]]" || Eanáir 9, 2000 || BABF04 || 10
|- align="center"
| 237 || 11 || align="left"|"[[Faith Off]]" || Eanáir 16, 2000 || BABF06 || 10.4
|- align="center"
| 238 || 12 || align="left"|"[[The Mansion Family]]" || Eanáir 23, 2000 || BABF08 || 11.3
|- align="center"
| 239 || 13 || align="left"|"[[Saddlesore Galactica]]" || Feabhra 6, 2000 || BABF09 || 9.6
|- align="center"
| 240 || 14 || align="left"|"[[Alone Again, Natura-Diddily]]" || Feabhra 13, 2000 || BABF10 || 10.8
|- align="center"
| 141 || 15 || align="left"|"[[Missionary: Impossible]]"" || Feabhra 20, 2000 || BABF11 || 9.8
|- align="center"
| 142 || 16 || align="left"|"[[Pygmoelian]]" || Feabhra 27, 2000 || BABF12 || 9.4
|- align="center"
| 243 || 17 || align="left"|"[[Bart to the Future]]" || Márta 19, 2000 || BABF13 || 8.77
|- align="center"
| 244 || 18 || align="left"|"[[Days of Wine and D'oh'ses]]" || Aibreán 9, 2000 || BABF14 || 8.3
|- align="center"
| 245 || 19 || align="left"|"[[Kill the Alligator and Run]]" || Aibreán 30, 2000 || BABF16 || 7.47
|- align="center"
| 246 || 20 || align="left"|"[[Last Tap Dance in Springfield]]" || Bealtaine 7, 2000 || BABF15 || 7.3
|- align="center"
| 247 || 21 || align="left"|"[[It's a Mad, Mad, Mad, Mad Marge]]" || Bealtaine 14, 2000 || BABF18 || 7.5
|- align="center"
| 248 || 22 || align="left"|"[[Behind the Laughter]]" || Bealtaine 21, 2000 || BABF19 || 8.3
|}
===Séasúr 12===
{{Príomhalt|The Simpsons (séasúr 12)}}
{|class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%; margin:auto;"
|- style="color:white" align="center"
! scope="col" style="background:#993129;" | Uimh
! scope="col" style="background:#993129;" | #
! scope="col" style="background:#993129;" | Teideal
! scope="col" style="background:#993129;" | Dáta craolta
! scope="col" style="background:#993129;" | Cód táirgeachta
! scope="col" style="background:#993129;" | Lucht féachana<br>(Milliúin)
|- align="center"
| 249 || 1 || align="left"|"[[Treehouse of Horror XI]]" || Samhain 1, 2000 || BABF21 || 13.2
|- align="center"
| 250 || 2 || align="left"|"[[A Tale of Two Springfields]]" || Samhain 5, 2000 || BABF20 || 16.2
|- align="center"
| 251 || 3 || align="left"|"[[Insane Clown Poppy]]" || Samhain 12, 2000 || BABF17 || 16.4
|- align="center"
| 252 || 4 || align="left"|"[[Lisa the Tree Hugger]]" || Samhain 19, 2000 || CABF01 || 14.9
|- align="center"
| 253 || 5 || align="left"|"[[Homer vs. Dignity]]" || Samhain 26, 2000 || CABF04 || 15
|- align="center"
| 254 || 6 || align="left"|"[[The Computer Wore Menace Shoes]]" || Nollaig 3, 2000 || CABF02 || 15.6
|- align="center"
| 255 || 7 || align="left"|"[[The Great Money Caper]]" || Nollaig 10, 2000 || CABF03 || 16.8
|- align="center"
| 256 || 8 || align="left"|"[[Skinner's Sense of Snow]]" || Nollaig 17, 2000 || CABF06 || 15.9
|- align="center"
| 257 || 9 || align="left"|"[[HOMR]]" || Eanáir 7, 2001 || BABF22 || 18.5
|- align="center"
| 258 || 10 || align="left"|"[[Pokey Mom]]" || Eanáir 14, 2001 || CABF05 || 15
|- align="center"
| 259 || 11 || align="left"|"[[Worst Episode Ever]]" || Feabhra 4, 2001 || CABF08 || 18.5
|- align="center"
| 260 || 12 || align="left"|"[[Tennis the Menace]]" || Feabhra 11, 2001 || CABF07 || 14
|- align="center"
| 261 || 13 || align="left"|"[[Day of the Jackanapes]]" || Feabhra 18, 2001 || CABF10 || 15.4
|- align="center"
| 262 || 14 || align="left"|"[[New Kids on the Blecch]]" || Feabhra 25, 2001 || CABF12 || 18.1
|- align="center"
| 263 || 15 || align="left"|"[[Hungry, Hungry Homer]]" || Márta 4, 2001 || CABF09 || 17.6
|- align="center"
| 264 || 16 || align="left"|"[[Bye Bye Nerdie]]" || Márta 11, 2001 || CABF11 || 16.1
|- align="center"
| 275 || 17 || align="left"|"[[Simpson Safari]]" || Aibreán 1, 2001 || CABF13 || 13.3
|- align="center"
| 266 || 18 || align="left"|"[[Trilogy of Error]]" || Aibreán 29, 2001 || CABF14 || 14.4
|- align="center"
| 267 || 19 || align="left"|"[[I'm Goin' to Praiseland]]" || Bealtaine 6, 2001 || CABF15 || 13.1
|- align="center"
| 268 || 20 || align="left"|"[[Children of a Lesser Clod]]" || Bealtaine 13, 2001 || CABF16 || 13.8
|- align="center"
| 269 || 21 || align="left"|"[[Simpsons Tall Tales]]" || Bealtaine 20, 2001 || CABF17 || 13.4
|}
===Séasúr 13===
{{Príomhalt|The Simpsons (séasúr 13)}}
{|class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%; margin:auto;"
|- style="color:white" align="center"
! scope="col" style="background:#593285;" | Uimh
! scope="col" style="background:#593285;" | #
! scope="col" style="background:#593285;" | Teideal
! scope="col" style="background:#593285;" | Dáta craolta
! scope="col" style="background:#593285;" | Cód táirgeachta
! scope="col" style="background:#593285;" | Lucht féachana<br>(Milliúin)
|- align="center"
| 270 || 1 || align="left"|"[[Treehouse of Horror XII]]" || Samhain 6, 2001 || CABF19 || 13
|- align="center"
| 271 || 2 || align="left"|"[[The Parent Rap]]" || Samhain 11, 2001 || CABF22 || 14.9
|- align="center"
| 272 || 3 || align="left"|"[[Homer the Moe]]" || Samhain 18, 2001 || CABF20 || 14.4
|- align="center"
| 273 || 4 || align="left"|"[[A Hunka Hunka Burns in Love]]" || Nollaig 2, 2001 || CABF18 || 13.4
|- align="center"
| 274 || 5 || align="left"|"[[The Blunder Years]]" || Nollaig 9, 2001 || CABF21 || 12.9
|- align="center"
| 275 || 6 || align="left"|"[[She of Little Faith]]" || Nollaig 16, 2001 || DABF02 || 13.2
|- align="center"
| 276 || 7 || align="left"|"[[Brawl in the Family]]" || Eanáir 6, 2002 || DABF01 || 11.8
|- align="center"
| 277 || 8 || align="left"|"[[Sweets and Sour Marge]]" || Eanáir 20, 2002 || DABF03 || 12.3
|- align="center"
| 278 || 9 || align="left"|"[[Jaws Wired Shut]]" || Eanáir 27, 2002 || DABF05 || 14.2
|- align="center"
| 279 || 10 || align="left"|"[[Half-Decent Proposal]]" || Feabhra 10, 2002 || DABF04 || 13.2
|- align="center"
| 280 || 11 || align="left"|"[[The Bart Wants What It Wants]]" || Feabhra 17, 2002 || DABF06 || 11.2
|- align="center"
| 281 || 12 || align="left"|"[[The Lastest Gun in the West]]" || Feabhra 24, 2002 || DABF07 || 13.2
|- align="center"
| 282 || 13 || align="left"|"[[The Old Man and the Key]]" || Márta 10, 2002 || DABF09 || 14.5
|- align="center"
| 283 || 14 || align="left"|"[[Tales from the Public Domain]]" || Márta 17, 2002 || DABF08 || 11.7
|- align="center"
| 284 || 15 || align="left"|"[[Blame It on Lisa]]" || Márta 31, 2002 || DABF10 || 11.1
|- align="center"
| 285 || 16 || align="left"|"[[Weekend at Burnsie's]]" || Aibreán 7, 2002 || DABF11 || 12.5
|- align="center"
| 286 || 17 || align="left"|"[[Gump Roast]]" || Aibreán 21, 2002 || DABF12 || 12.3
|- align="center"
| 287 || 18 || align="left"|"[[I Am Furious (Yellow)]]" || Aibreán 28, 2002 || DABF13 || 12.4
|- align="center"
| 288 || 19 || align="left"|"[[The Sweetest Apu]]" || Bealtaine 5, 2002 || DABF14 || 11.8
|- align="center"
| 289 || 20 || align="left"|"[[Little Girl in the Big Ten]]" || Bealtaine 12, 2002 || DABF15 || 11.2
|- align="center"
| 290 || 21 || align="left"|"[[The Frying Game]]" || Bealtaine 19, 2002 || DABF16 || 10.8
|- align="center"
| 291 || 22 || align="left"|"[[Poppa's Got a Brand New Badge]]" || Bealtaine 22, 2002 || DABF17 || 8.2
|}
===Séasúr 14===
{{Príomhalt|The Simpsons (séasúr 14)}}
{|class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%; margin:auto;"
|- style="color:white" align="center"
! scope="col" style="background:#000000;" | Uimh
! scope="col" style="background:#000000;" | #
! scope="col" style="background:#000000;" | Teideal
! scope="col" style="background:#000000;" | Dáta craolta
! scope="col" style="background:#000000;" | Cód táirgeachta
! scope="col" style="background:#000000;" | Lucht féachana<br>(Milliúin)
|- align="center"
| 292 || 1 || align="left"|"[[Treehouse of Horror XIII]]" || Samhain 3, 2002 || DABF19 || 16.7<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.simpsonschannel.com/2002/11/doh-homers-still-a-hit/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2013-08-03 |archivedate=2022-05-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20220516173618/http://www.simpsonschannel.com/2002/11/doh-homers-still-a-hit/ }}</ref>
|- align="center"
| 293 || 2 || align="left"|"[[How I Spent My Strummer Vacation]]" || Samhain 10, 2002 || DABF22 || 12.5<ref>http://www.tvtango.com/listings/2002/11/10</ref>
|- align="center"
| 294 || 3 || align="left"|"[[Bart vs. Lisa vs. the Third Grade]]" || Samhain 17, 2002 || DABF20 || 13.3<ref>http://www.tvtango.com/listings/2002/11/17</ref>
|- align="center"
| 295 || 4 || align="left"|"[[Large Marge]]" || Samhain 24, 2002 || DABF18 || 17.4<ref>http://www.tvtango.com/listings/2002/11/24</ref>
|- align="center"
| 296 || 5 || align="left"|"[[Helter Shelter]]" || Nollaig 1, 2002 || DABF21 || 15.1<ref>http://www.tvtango.com/listings/2002/12/01</ref>
|- align="center"
| 297 || 6 || align="left"|"[[The Great Louse Detective]]" || Nollaig 15, 2002 || EABF01 || 15.5<ref>http://www.tvtango.com/listings/2002/12/15</ref>
|- align="center"
| 298 || 7 || align="left"|"[[Special Edna]]" || Eanáir 5, 2003 || EABF02 || 15.0<ref>http://www.tvtango.com/listings/2003/01/05</ref>
|- align="center"
| 299 || 8 || align="left"|"[[The Dad Who Knew Too Little]]" || Eanáir 12, 2003 || EABF03 || 12.8<ref>http://www.tvtango.com/listings/2003/01/12</ref>
|- align="center"
| 300 || 9 || align="left"|"[[The Strong Arms of the Ma]]" || Feabhra 9, 2003 || EABF04 || 15.4<ref>http://www.tvtango.com/listings/2003/02/02</ref>
|- align="center"
| 301 || 10 || align="left"|"[[Pray Anything]]" || Feabhra 16, 2003 || EABF05 || 13.4<ref>http://variety.com/2003/tv/news/simpsons-law-60-shine-sunday-1117880315/</ref>
|- align="center"
| 302 || 11 || align="left"|"[[Barting Over]]" || Feabhra 16, 2003 || EABF06 || 21.3<ref>http://www.tvtango.com/listings/2003/02/16</ref>
|- align="center"
| 303 || 12 || align="left"|"[[I'm Spelling as Fast as I Can]]" || Márta 2, 2003 || EABF07 || 22.1<ref>http://www.angelfire.com/tv/JustTVRatings/feb101603.html</ref>
|- align="center"
| 304 || 13 || align="left"|"[[A Star Is Born Again]]" || Márta 9, 2003 || EABF08 || 14.4<ref>http://articles.latimes.com/2003/mar/04/entertainment/et-quick4.3</ref>
|- align="center"
| 305 || 14 || align="left"|"[[Mr. Spritz Goes to Washington]]" || Márta 16, 2003 || EABF09 || 14.4<ref>http://www.angelfire.com/tv/JustTVRatings/mar3903.html</ref>
|- align="center"
| 306 || 15 || align="left"|"[[C.E.D'oh]]" || Márta 30, 2003 || EABF10 || 13.0<ref>http://www.angelfire.com/tv/JustTVRatings/mar101603.html</ref>
|- align="center"
| 307 || 16 || align="left"|"[['Scuse Me While I Miss the Sky]]" || Aibreán 13, 2003 || EABF11 || 12.6<ref>http://www.angelfire.com/tv/JustTVRatings/mar243103.html</ref>
|- align="center"
| 308 || 17 || align="left"|"[[Three Gays of the Condo]]" || Aibreán 27, 2003 || EABF12 || 12.02<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.calendarlive.com/tv/ratings/cl-et-tvratingstext16apr16.story |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2003-10-10 |archivedate=2003-10-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20031010141849/http://www.calendarlive.com/tv/ratings/cl-et-tvratingstext16apr16.story }}</ref>
|- align="center"
| 309 || 18 || align="left"|"[[Dude, Where's My Ranch?]]" || Aibreán 28, 2003 || EABF13 || 11.71<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.calendarlive.com/tv/ratings/cl-et-tvratingstext30apr30,0,2588331.htmlstory?coll=cl-tvratings |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2003-06-18 |archivedate=2003-06-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20030618102120/http://www.calendarlive.com/tv/ratings/cl-et-tvratingstext30apr30,0,2588331.htmlstory?coll=cl-tvratings }}</ref>
|- align="center"
| 310 || 19 || align="left"|"[[Old Yeller-Belly]]" || Bealtaine 4, 2003 || EABF14 || 11.59<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.calendarlive.com/tv/ratings/cl-et-tvratingstext7may07,0,2276775.story?coll=cl-tvratings |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2003-06-05 |archivedate=2003-06-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20030605094142/http://www.calendarlive.com/tv/ratings/cl-et-tvratingstext7may07,0,2276775.story?coll=cl-tvratings }}</ref>
|- align="center"
| 311 || 20 || align="left"|"[[Brake My Wife, Please]]" || Bealtaine 11, 2003 || EABF15 || 10.56<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.calendarlive.com/tv/ratings/cl-et-ratingstext13may14,0,2535362.story?coll=cl-tvratings |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2003-06-05 |archivedate=2003-06-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20030605093658/http://www.calendarlive.com/tv/ratings/cl-et-ratingstext13may14,0,2535362.story?coll=cl-tvratings }}</ref>
|- align="center"
| 312 || 21 || align="left"|"[[The Bart of War]]" || Bealtaine 18, 2003 || EABF16 || 12.10<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.calendarlive.com/tv/ratings/cl-et-tvratingstext21may21,0,4095663.story?coll=cl-tvratings |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2003-06-01 |archivedate=2003-06-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20030601081216/http://www.calendarlive.com/tv/ratings/cl-et-tvratingstext21may21,0,4095663.story?coll=cl-tvratings }}</ref>
|- align="center"
| 313 || 22 || align="left"|"[[Moe Baby Blues]]" || Bealtaine 18, 2003 || EABF17 || 13.44<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.calendarlive.com/tv/ratings/cl-et-tvratingstext21may21,0,4095663.story?coll=cl-tvratings |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2003-06-01 |archivedate=2003-06-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20030601081216/http://www.calendarlive.com/tv/ratings/cl-et-tvratingstext21may21,0,4095663.story?coll=cl-tvratings }}</ref>
|}
===Séasúr 15===
{{Príomhalt|The Simpsons (séasúr 15)}}
{|class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%; margin:auto;"
|- align="center"
! scope="col" style="background:#7bb842;" | Uimh
! scope="col" style="background:#7bb842;" | #
! scope="col" style="background:#7bb842;" | Teideal
! scope="col" style="background:#7bb842;" | Dáta craolta
! scope="col" style="background:#7bb842;" | Cód táirgeachta
! scope="col" style="background:#7bb842;" | Lucht féachana<br>(Milliúin)
|- align="center"
| 314 || 1 || align="left"|"[[Treehouse of Horror XIV]]" || [[1 Samhain]] [[2003]] || EABF21 || 16.22<ref>http://www.simpsonschannel.com/[[2003]]/11/ratings-treehouse-of-horror/</ref>
|- align="center"
| 315 || 2 || align="left"|"[[My Mother the Carjacker]]" || [[9 Samhain]] [[2003]] || EABF18 || 12.4 <ref>https://web.archive.org/web/20080309092802/http://www.simpsonschannel.com/news/monthly-archive-11-2003.html</ref>
|- align="center"
| 316 || 3 || align="left"|"[[The President Wore Pearls]]" || [[16 Samhain]] [[2003]] || EABF20 || 12.7 <ref>http://www.tvtango.com/listings/2003/11/16</ref>
|- align="center"
| 317 || 4 || align="left"|"[[The Regina Monologues]]" || [[23 Samhain]] [[2003]] || EABF22 || 12.2 <ref>http://www.tvtango.com/listings/2003/11/23</ref>
|- align="center"
| 318 || 5 || align="left"|"[[The Fat and the Furriest]]" || [[30 Samhain]] [[2003]] || EABF19 || 11.7 <ref>http://www.tvtango.com/listings/2003/11/30</ref>
|- align="center"
| 319 || 6 || align="left"|"[[Today I Am a Clown]]" || [[7 Nollaig]] [[2003]] || FABF01 || 10.5 <ref>http://www.tvtango.com/listings/2003/12/07</ref>
|- align="center"
| 320 || 7 || align="left"|"[['Tis the Fifteenth Season]]" || [[14 Nollaig]] [[2003]] || FABF02 || 11.3 <ref>http://www.tvtango.com/listings/2003/12/14</ref>
|- align="center"
| 321 || 8 || align="left"|"[[Marge vs. Singles, Seniors, Childless Couples and Teens and Gays]]" || [[4 Eanáir]] [[2004]] || FABF03 || 12.0 <ref>http://www.tvtango.com/listings/2004/01/04</ref>
|- align="center"
| 322 || 9 || align="left"|"[[I, (Annoyed Grunt)-bot]]" || [[11 Eanáir]] [[2004]] || FABF04 || 16.3 <ref>http://www.tvtango.com/listings/2004/01/11</ref>
|- align="center"
| 323 || 10 || align="left"|"[[Diatribe of a Mad Housewife]]" || [[25 Eanáir]] [[2004]] || FABF05 || 10.6 <ref>http://www.tvtango.com/listings/2004/01/25</ref>
|- align="center"
| 324 || 11 || align="left"|"[[Margical History Tour]]" || [[8 Feabhra]] [[2004]] || FABF06 || 8.9 <ref>http://www.tvtango.com/listings/2004/02/08</ref>
|- align="center"
| 325 || 12 || align="left"|"[[Milhouse Doesn't Live Here Anymore]]" ||[[15 Feabhra]] [[2004]] || FABF07 || 9.4 <ref>http://www.tvtango.com/listings/2004/02/15</ref>
|- align="center"
| 326 || 13 || align="left"|"[[Smart & Smarter]]" || [[21 Feabhra]] [[2004]] || FABF09 || 12.6 <ref>http://www.tvtango.com/listings/2004/02/22</ref>
|- align="center"
| 327 || 14 || align="left"|"[[The Ziff Who Came to Dinner]]" || [[14 Márta]] [[2004]] || FABF08 || 10.7 <ref>http://www.tvtango.com/listings/2004/03/14</ref>
|- align="center"
| 328 || 15 || align="left"|"[[Co-Dependents' Day]]" || [[21 Márta]] [[2004]] || FABF10 || 11.2 <ref>http://www.tvtango.com/listings/2004/03/21</ref>
|- align="center"
| 329 || 16 || align="left"|"[[The Wandering Juvie]]" || [[28 Márta]] [[2004]] || FABF11 || 10.5 <ref>http://www.tvtango.com/listings/2004/03/28</ref>
|- align="center"
| 330 || 17 || align="left"|"[[My Big Fat Geek Wedding]]" || [[18 Aibreán]] [[2004]] || FABF12 || 9.2 <ref>http://www.tvtango.com/listings/2004/04/18</ref>
|- align="center"
| 331 || 18 || align="left"|"[[Catch 'Em If You Can]]" || [[25 Aibreán]] [[2004]] || FABF14 || 9.3 <ref>http://www.tvtango.com/listings/2004/04/25</ref>
|- align="center"
| 332 || 19 || align="left"|"[[Simple Simpson]]" || [[2 Bealtaine]] [[2004]] || FABF15 || 9.5 <ref>http://www.tvtango.com/listings/2004/05/02</ref>
|- align="center"
| 333 || 20 || align="left"|"[[The Way We Weren't]]" || [[9 Bealtaine]] [[2004]] || FABF13 || 6.6 <ref>http://www.tvtango.com/listings/2004/05/09</ref>
|- align="center"
| 334 || 21 || align="left"|"[[Bart-Mangled Banner]]" || [[16 Bealtaine]] [[2004]] || FABF17 || 8.7 <ref>http://www.tvtango.com/listings/2004/05/16</ref>
|- align="center"
| 335 || 22 || align="left"|"[[Fraudcast News]]" || [[23 Bealtaine]] [[2004]] || FABF18 || 9.2 <ref>https://web.archive.org/web/20111117201132/http://www.simpsonschannel.com/2004/05/ratings-fraudcast-news/</ref>
|}
===Séasúr 16===
{{Príomhalt|The Simpsons (séasúr 16)}}
{|class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%; margin:auto;"
|- style="color:white" align="center"
! scope="col" style="background:#9D296E;" | Uimh
! scope="col" style="background:#9D296E;" | #
! scope="col" style="background:#9D296E;" | Teideal
! scope="col" style="background:#9D296E;" | Dáta craolta
! scope="col" style="background:#9D296E;" | Cód táirgeachta
! scope="col" style="background:#9D296E;" | Lucht féachana<br>(Milliúin)
|- align="center"
| 336 || 1 || align="left"|"[[Treehouse of Horror XV]]" || Samhain 7, 2004 || FABF23 || 11.29<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.simpsonschannel.com/2004/11/ratings-treehouse-of-horror-xv/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-05-16 |archivedate=2013-08-03 |archiveurl=https://archive.today/20130803100446/http://www.simpsonschannel.com/2004/11/ratings-treehouse-of-horror-xv/ }}</ref>
|- align="center"
| 337 || 2 || align="left"|"[[All's Fair in Oven War]]" || Samhain 14, 2004 || FABF20 || 11.64<ref>http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=111604_05</ref>
|- align="center"
| 338 || 3 || align="left"|"[[Sleeping with the Enemy (eipeasóid The Simpsons)|Sleeping With the Enemy]]" || Samhain 21, 2004 || FABF19 || 9.95<ref>http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=112304_07</ref>
|- align="center"
| 339 || 4 || align="left"|"[[She Used to Be My Girl]]" || Nollaig 5, 2004 || FABF22 || 10.81<ref>http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=120704_06</ref>
|- align="center"
| 340 || 5 || align="left"|"[[Fat Man and Little Boy]]" || Nollaig 12, 2004 || FABF21 || 10.31<ref>http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=121404_08</ref>
|- align="center"
| 341 || 6 || align="left"|"[[Midnight Rx]]" || Eanáir 16, 2005 || FABF16 || 8.11<ref>http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=011905_07</ref>
|- align="center"
| 342 || 7 || align="left"|"[[Mommie Beerest]]" || Eanáir 30, 2005 || GABF01 || 9.97<ref>http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=020105_07</ref>
|- align="center"
| 343 || 8 || align="left"|"[[Homer and Ned's Hail Mary Pass]]" || Feabhra 6, 2005 || GABF02 || 23.07<ref>http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=020805_08</ref>
|- align="center"
| 344 || 9 || align="left"|"[[Pranksta Rap]]" || Feabhra 13, 2005 || GABF03 || 8.01<ref>http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=021505_06</ref>
|- align="center"
| 345 || 10 || align="left"|"[[There's Something About Marrying]]" || Feabhra 20, 2005 || GABF04 || 10.39<ref>http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=022305_08</ref>
|- align="center"
| 346 || 11 || align="left"|"[[On a Clear Day I Can't See My Sister]]" || Márta 6, 2005 || GABF05 || 10.39<ref>http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=022305_08</ref>
|- align="center"
| 347 || 12 || align="left"|"[[Goo Goo Gai Pan]]" || Márta 13, 2005 || GABF06 || 10.28<ref>http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=031505_05</ref>
|- align="center"
| 348 || 13 || align="left"|"[[Mobile Homer]]" || Márta 20, 2005 || GABF07 || 8.49<ref>http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=032205_05</ref>
|- align="center"
| 349 || 14 || align="left"|"[[The Seven-Beer Snitch]]" || Aibreán 3, 2005 || GABF08 || 7.48<ref>http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=040505_07</ref>
|- align="center"
| 350 || 15 || align="left"|"[[Future-Drama]]" || Aibreán 17, 2005 || GABF12 || 8.31<ref>http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=041905_03</ref>
|- align="center"
| 351 || 16 || align="left"|"[[Don't Fear the Roofer]]" || Bealtaine 1, 2005 || GABF10 || 11.92<ref>http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=050305_05</ref>
|- align="center"
| 352 || 17 || align="left"|"[[The Heartbroke Kid]]" || Bealtaine 1, 2005 || GABF11 || 10.79<ref>http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=050305_05</ref>
|- align="center"
| 353 || 18 || align="left"|"[[A Star Is Torn]]" || Bealtaine 8, 2005 || GABF13 || 8.72<ref>http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=051005_08</ref>
|- align="center"
| 354 || 19 || align="left"|"[[Thank God, It's Doomsday]]" || Bealtaine 8, 2005 || GABF14 || 10.05<ref>http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=051005_08</ref>
|- align="center"
| 355 || 20 || align="left"|"[[Home Away from Homer]]" || Bealtaine 15, 2005 || GABF15 || 8.17<ref>http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=051705_04</ref>
|- align="center"
| 356 || 21 || align="left"|"[[The Father, the Son, and the Holy Guest Star]]" || Bealtaine 15, 2005 || GABF09 || 9.69<ref>http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=051705_04</ref>
|}
===Séasúr 17===
{{Príomhalt|The Simpsons (séasúr 17)}}
{|class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%; margin:auto;"
|- style="color:white" align="center"
! scope="col" style="background:#005B9C;" | Uimh
! scope="col" style="background:#005B9C;" | #
! scope="col" style="background:#005B9C;" | Teideal
! scope="col" style="background:#005B9C;" | Dáta craolta
! scope="col" style="background:#005B9C;" | Cód táirgeachta
! scope="col" style="background:#005B9C;" | Lucht féachana<br>(Milliúin)
|- align="center"
| 357 || 1 || align="left"|"[[Bonfire of the Manatees]]" || Meán Fómhair 11, 2005 || GABF18 || 11.10<ref>http://www.simpsonschannel.com/2005/09/nfl-simpsons-take-sunday-for-fox/</ref>
|- align="center"
| 358 || 2 || align="left"|"[[The Girl Who Slept Too Little]]" || Meán Fómhair 118, 2005 || GABF16 || 9.79<ref>http://www.simpsonschannel.com/2005/09/ratings-the-girl-who-slept-too-little/</ref>
|- align="center"
| 359 || 3 || align="left"|"[[Milhouse of Sand and Fog]]" || Meán Fómhair 25, 2005 || GABF19 || 10.19<ref>http://www.simpsonschannel.com/2005/09/ratings-milhouse-of-sand-and-fog/</ref>
|- align="center"
| 360 || 4 || align="left"|"[[Treehouse of Horror XVI]]" || Samhain 6, 2005 || GABF17 || 11.63<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.simpsonschannel.com/2005/11/ratings-treehouse-of-horror-xvi/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2014-06-09 |archivedate=2013-08-27 |archiveurl=https://archive.today/20130827011947/http://www.simpsonschannel.com/2005/11/ratings-treehouse-of-horror-xvi/ }}</ref>
|- align="center"
| 361 || 5 || align="left"|"[[Marge's Son Poisoning]]" || Samhain 13, 2005 || GABF20 || 11.4<ref>http://www.simpsonschannel.com/2005/11/ratings-marges-son-poisoning/</ref>
|- align="center"
| 362 || 6 || align="left"|"[[See Homer Run]]" || Samhain 20, 2005 || GABF21 || 10.3<ref>http://www.simpsonschannel.com/2005/11/ratings-see-homer-run-figures/</ref>
|- align="center"
| 363 || 7 || align="left"|"[[The Last of the Red Hat Mamas]]" || Samhain 27, 2005 || GABF22 || 11.46<ref>http://www.simpsonschannel.com/2005/11/ratings-last-of-the-red-hat-mamas/</ref>
|- align="center"
| 364 || 8 || align="left"|"[[The Italian Bob]]" || Nollaig 11, 2005 || HABF02 || 10.39<ref>http://www.simpsonschannel.com/2005/12/ratings-the-italian-bob/</ref>
|- align="center"
| 365 || 9 || align="left"|"[[Simpsons Christmas Stories]]" || Nollaig 18, 2005 || HABF01 || 9.8<ref>http://www.simpsonschannel.com/2005/12/ratings-simpsons-christmas-stories/</ref>
|- align="center"
| 366 || 10 || align="left"|"[[Homer's Paternity Coot]]" || Eanáir 8, 2006 || HABF03 || 10.1<ref>http://www.simpsonschannel.com/2006/01/ratings-homers-paternity-coot/</ref>
|- align="center"
| 367 || 11 || align="left"|"[[We're on the Road to D'ohwhere]]" || Eanáir 29, 2006 || HABF04 || 9.04<ref>http://www.simpsonschannel.com/2006/01/ratings-were-on-the-road-to-dohwhere/</ref>
|- align="center"
| 368 || 12 || align="left"|"[[My Fair Laddy]]" || Feabhra 26, 2006 || HABF05 || 9.51<ref>http://www.simpsonschannel.com/2006/03/ratings-my-fair-laddy/</ref>
|- align="center"
| 369 || 13 || align="left"|"[[The Seemingly Never-Ending Story]]" || Márta 12, 2006 || HABF06 || 9.72<ref>http://www.simpsonschannel.com/2006/03/ratings-seemingly-never-ending-story/</ref>
|- align="center"
| 370 || 14 || align="left"|"[[Bart Has Two Mommies]]" || Márta 19, 2006 || HABF07 || 8.75<ref>http://www.simpsonschannel.com/2006/03/ratings-bart-has-two-mommies/</ref>
|- align="center"
| 371 || 15 || align="left"|"[[Homer Simpson, This Is Your Wife]]" || Márta 26, 2006 || HABF08 || 10.09
|- align="center"
| 372 || 16 || align="left"|"[[Million Dollar Abie]]" || Aibreán 2, 2006 || HABF09 || 7.83<ref>http://www.simpsonschannel.com/2006/04/ratings-million-dollar-abie/</ref>
|- align="center"
| 373 || 17 || align="left"|"[[Kiss Kiss, Bang Bangalore]]" || Aibreán 9, 2006 || HABF10 || 8.20<ref>http://www.simpsonschannel.com/2006/04/ratings-kiss-kiss-bang-bangalore/</ref>
|- align="center"
| 374 || 18 || align="left"|"[[The Wettest Stories Ever Told]]" || Aibreán 23, 2006 || HABF11 || 7.04<ref>http://www.simpsonschannel.com/2006/04/ratings-the-wettest-stories-ever-told/</ref>
|- align="center"
| 375 || 19 || align="left"|"[[Girls Just Want to Have Sums]]" || Aibreán 30, 2006 || HABF12 || 8.7<ref>http://www.simpsonschannel.com/2006/05/ratings-girls-just-want-to-have-sums/</ref>
|- align="center"
| 376 || 20 || align="left"|"[[Regarding Margie]]" || Bealtaine 7, 2006 || HABF13 || 8.50<ref>http://www.simpsonschannel.com/2006/05/ratings-regarding-margie/</ref>
|- align="center"
| 377 || 21 || align="left"|"[[The Monkey Suit]]" || Bealtaine 14, 2006 || HABF14 || 8.3<ref>http://www.simpsonschannel.com/2006/05/ratings-the-monkey-suit/</ref>
|- align="center"
| 378 || 22 || align="left"|"[[Marge and Homer Turn a Couple Play]]" || Bealtaine 21, 2006 || HABF16 || 8.23<ref>http://www.simpsonschannel.com/2006/05/ratings-marge-and-homer-turn-a-couple-play/</ref>
|}
===Séasúr 18===
{{Príomhalt|The Simpsons (séasúr 18)}}
{|class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%; margin:auto;"
|- style="color:white" align="center"
! scope="col" style="background:#544b42;" | Uimh
! scope="col" style="background:#544b42;" | #
! scope="col" style="background:#544b42;" | Teideal
! scope="col" style="background:#544b42;" | Dáta craolta
! scope="col" style="background:#544b42;" | Cód táirgeachta
! scope="col" style="background:#544b42;" | Lucht féachana<br>(Milliúin)
|- align="center"
| 379 || 1 || align="left"|"[[The Mook, the Chef, the Wife and Her Homer]]" || Meán Fómhair 10, 2006 || HABF15 || 11.50
|- align="center"
| 280 || 2 || align="left"|"[[Jazzy and the Pussycats]]" || Meán Fómhair 17, 2006 || HABF18 || 8.94
|- align="center"
| 381 || 3 || align="left"|"[[Please Homer, Don't Hammer 'Em]]" || Meán Fómhair 24, 2006 || HABF20 || 9.72
|- align="center"
| 382 || 4 || align="left"|"[[Treehouse of Horror XVII]]" || Samhain 5, 2006 || HABF17 || 10.43
|- align="center"
| 383 || 5 || align="left"|"[[G.I. (Annoyed Grunt)]]" || Samhain 12, 2006 || HABF21 || 11.43
|- align="center"
| 384 || 6 || align="left"|"[[Moe'N'a Lisa]]" || Samhain 19, 2006 || HABF19 || 9.31
|- align="center"
| 385 || 7 || align="left"|"[[Ice Cream of Margie (with the Light Blue Hair)]]" || Samhain 26, 2006 || HABF22 || 10.90
|- align="center"
| 386 || 8 || align="left"|"[[The Haw-Hawed Couple]]" || Nollaig 10, 2006 || JABF02 || 8.29
|- align="center"
| 387 || 9 || align="left"|"[[Kill Gil, Volumes I & II]]" || Nollaig 17, 2006 || JABF01 || 8.96
|- align="center"
| 388 || 10 || align="left"|"[[The Wife Aquatic]]" || Eanáir 7, 2007 || JABF03 || 13.90
|- align="center"
| 389 || 11 || align="left"|"[[Revenge Is a Dish Best Served Three Times]]" || Eanáir 28, 2007 || JABF05 || 8.09
|- align="center"
| 390 || 12 || align="left"|"[[Little Big Girl]]" || Feabhra 11, 2007 || JABF04 || 8.27
|- align="center"
| 391 || 13 || align="left"|"[[Springfield Up]]" || Feabhra 18, 2007 || JABF07 || 8.80
|- align="center"
| 392 || 14 || align="left"|"[[Yokel Chords]]" || Márta 4, 2007 || JABF09 || 9.09
|- align="center"
| 393 || 15 || align="left"|"[[Rome-Old and Juli-Eh]]" || Márta 11, 2007 || JABF08 || 8.98
|- align="center"
| 394 || 16 || align="left"|"[[Homerazzi]]" || Márta 25, 2007 || JABF06 || 6.91
|- align="center"
| 395 || 17 || align="left"|"[[Marge Gamer]]" || Aibreán 22, 2007 || JABF10 || 6.40
|- align="center"
| 396 || 18 || align="left"|"[[The Boys of Bummer]]" || Aibreán 29, 2007 || JABF11 || 7.57
|- align="center"
| 397 || 19 || align="left"|"[[Crook and Ladder]]" || Bealtaine 6, 2007 || JABF13 || 7.72
|- align="center"
| 398 || 20 || align="left"|"[[Stop! Or My Dog Will Shoot]]" || Bealtaine 13, 2007 || JABF12 || 6.48
|- align="center"
| 399 || 21 || align="left"|"[[24 Minutes]]" || Bealtaine 20, 2007 || JABF14 || 9.80
|- align="center"
| 400 || 22 || align="left"|"[[You Kent Always Say What You Want]]" || Bealtaine 20, 2007 || JABF15 || 9.80
|}
===Séasúr 19===
{{Príomhalt|The Simpsons (séasúr 19)}}
{|class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%; margin:auto;"
|- align="center"
! scope="col" style="background:#60e9b5;" | Uimh
! scope="col" style="background:#60e9b5;" | #
! scope="col" style="background:#60e9b5;" | Teideal
! scope="col" style="background:#60e9b5;" | Dáta craolta
! scope="col" style="background:#60e9b5;" | Cód táirgeachta
! scope="col" style="background:#60e9b5;" | Lucht féachana<br>(Milliúin)
|- align="center"
| 401 || 1 || align="left"|"[[He Loves to Fly and He D'oh's]]" || Meán Fómhair 23, 2007 || JABF20 || 9.7
|- align="center"
| 402 || 2 || align="left"|"[[The Homer of Seville]]" || Meán Fómhair 30, 2007 || JABF18 || 8.4
|- align="center"
| 403 || 3 || align="left"|"[[Midnight Towboy]]" || Deireadh Fómhair 7, 2007 || JABF21 || 7.7
|- align="center"
| 404 || 4 || align="left"|"[[I Don't Wanna Know Why the Caged Bird Sings]]" || Deireadh Fómhair 14, 2007 || JABF19 || 8.8
|- align="center"
| 405 || 5 || align="left"|"[[Treehouse of Horror XVIII]]" || Samhain 4, 2007 || JABF16 || 11.7
|- align="center"
| 406 || 6 || align="left"|"[[Little Orphan Millie]]" || Samhain 11, 2007 || JABF22 || 10.57
|- align="center"
| 407 || 7 || align="left"|"[[Husbands and Knives]]" || Samhain 18, 2007 || JABF17 || 10.5
|- align="center"
| 408 || 8 || align="left"|"[[Funeral for a Fiend]]" || Samhain 25, 2007 || KABF01 || 9.0
|- align="center"
| 409 || 9 || align="left"|"[[Eternal Moonshine of the Simpson Mind]]" || Nollaig 16, 2007 || KABF02 || 10.15
|- align="center"
| 410 || 10 || align="left"|"[[E Pluribus Wiggum]]" || Eanáir 6, 2008 || KABF03 || 8.2
|- align="center"
| 411 || 11 || align="left"|"[[That '90s Show]]" || Eanáir 27, 2008 || KABF04 || 7.6
|- align="center"
| 412 || 12 || align="left"|"[[Love, Springfieldian Style]]" || Feabhra 17, 2008 || KABF05 || 7.81
|- align="center"
| 413 || 13 || align="left"|"[[The Debarted]]" || Márta 2, 2008 || KABF06 || 8.18
|- align="center"
| 414 || 14 || align="left"|"[[Dial 'N' for Nerder]]" || Márta 9, 2008 || KABF07 || 7.3
|- align="center"
| 415 || 15 || align="left"|"[[Smoke on the Daughter]]" || Márta 30, 2008 || KABF08 || 7.10
|- align="center"
| 416 || 16 || align="left"|"[[Papa Don't Leech]]" || Aibreán 13, 2008 || KABF09 || 6.9
|- align="center"
| 417 || 17 || align="left"|"[[Apocalypse Cow]]" || Aibreán 27, 2008 || KABF10 || 7.69
|- align="center"
| 418 || 18 || align="left"|"[[Any Given Sundance]]" || Bealtaine 4, 2008 || KABF11 || 6.18
|- align="center"
| 419 || 19 || align="left"|"[[Mona Leaves-a]]" || Bealtaine 11, 2008 || KABF12 || 6.02
|- align="center"
| 420 || 20 || align="left"|"[[All About Lisa]]" || Bealtaine 18, 2008 || KABF13 || 6.11
|}
===Séasúr 20===
{{Príomhalt|The Simpsons (séasúr 20)}}
{|class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%; margin:auto;"
|- align="center"
! scope="col" style="background:#dedde2;" | Uimh
! scope="col" style="background:#dedde2;" | #
! scope="col" style="background:#dedde2;" | Teideal
! scope="col" style="background:#dedde2;" | Dáta craolta
! scope="col" style="background:#dedde2;" | Cód táirgeachta
! scope="col" style="background:#dedde2;" | Lucht féachana<br>(Milliúin)
|- align="center"
| 421 || 1 || align="left"|"[[Sex Pies and Idiot Scrapes]]" || Meán Fómhair 28, 2008 || KABF17 || 9.30
|- align="center"
| 422 || 2 || align="left"|"[[Lost Verizon]]" || Deireadh Fómhair 5, 2008 || KABF15 || 7.43
|- align="center"
| 423 || 3 || align="left"|"[[Double, Double, Boy in Trouble]]" || Deireadh Fómhair 19, 2008 || KABF14 || 8.09
|- align="center"
| 424 || 4 || align="left"|"[[Treehouse of Horror XIX]]" || Samhain 2, 2008 || KABF16 || 12.48
|- align="center"
| 425 || 5 || align="left"|"[[Dangerous Curves]]" || Samhain 9, 2008 || KABF18 || 8.16
|- align="center"
| 426 || 6 || align="left"|"[[Homer and Lisa Exchange Cross Words]]" || Samhain 16, 2008 || KABF19 || 8.52
|- align="center"
| 427 || 7 || align="left"|"[[MyPods and Boomsticks]]" || Samhain 30, 2008 || KABF20 || 8.00
|- align="center"
| 428 || 8 || align="left"|"[[The Burns and the Bees]]" || Nollaig 7, 2008 || KABF21 || 6.19
|- align="center"
| 429 || 9 || align="left"|"[[Lisa the Drama Queen]]" || Eanáir 25, 2009 || KABF22 || 5.75
|- align="center"
| 430 || 10 || align="left"|"[[Take My Life, Please]]" || Feabhra 15, 2009 || LABF01 || 6.82
|- align="center"
| 431 || 11 || align="left"|"[[How the Test Was Won]]" || Márta 1, 2009 || LABF02 || 6.71
|- align="center"
| 432 || 12 || align="left"|"[[No Loan Again, Naturally]]" || Márta 8, 2009 || LABF03 || 5.99
|- align="center"
| 433 || 13 || align="left"|"[[Gone Maggie Gone]]" || Márta 15, 2009 || LABF04 || 5.97
|- align="center"
| 434 || 14 || align="left"|"[[In the Name of the Grandfather]]" || Márta 22, 2009 || LABF11 || 6.15
|- align="center"
| 435 || 15 || align="left"|"[[Wedding for Disaster]]" || Márta 29, 2009 || LABF05 || 6.58
|- align="center"
| 436 || 16 || align="left"|"[[Eeny Teeny Maya Moe]]" || Aibreán 5, 2009 || LABF06 || 6.40
|- align="center"
| 437 || 17 || align="left"|"[[The Good, the Sad and the Drugly]]" || Aibreán 19, 2009 || LABF07 || 6.50
|- align="center"
| 438 || 18 || align="left"|"[[Father Knows Worst]]" || Aibreán 26, 2009 || LABF08 || 5.94
|- align="center"
| 439 || 19 || align="left"|"[[Waverly Hills, 9-0-2-1-D'oh]]" || Bealtaine 3, 2009 || LABF10 || 6.66
|- align="center"
| 440 || 20 || align="left"|"[[Four Great Women and a Manicure]]" || Bealtaine 10, 2009 || LABF09 || 5.16
|- align="center"
| 441 || 21 || align="left"|"[[Coming to Homerica]]" || Bealtaine 17, 2009 || LABF12 || 5.86
|}
===Séasúr 21===
{{Príomhalt|The Simpsons (séasúr 21)}}
{|class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%; margin:auto;"
|- style="color:white;" align="center"
! scope="col" style="background:#A90E63;" | Uimh
! scope="col" style="background:#A90E63;" | #
! scope="col" style="background:#A90E63;" | Teideal
! scope="col" style="background:#A90E63;" | Dáta craolta
! scope="col" style="background:#A90E63;" | Cód táirgeachta
! scope="col" style="background:#A90E63;" | Lucht féachana<br>(Milliúin)
|- align="center"
| 442 || 1 || align="left"|"[[Homer the Whopper]]" || Meán Fómhair 27, 2009 || LABF13 || 8.21
|- align="center"
| 443 || 2 || align="left"|"[[Bart Gets a 'Z']]" || Deireadh Fómhair 4, 2009 || LABF15 || 9.32
|- align="center"
| 444 || 3 || align="left"|"[[The Great Wife Hope]]" || Deireadh Fómhair 11, 2009 || LABF16 || 7.55
|- align="center"
| 445 || 4 || align="left"|"[[Treehouse of Horror XX]]" || Deireadh Fómhair 18, 2009 || LABF14 || 8.59
|- align="center"
| 446 || 5 || align="left"|"[[The Devil Wears Nada]]" || Samhain 15, 2009 || LABF17 || 9.04
|- align="center"
| 447 || 6 || align="left"|"[[Pranks and Greens]]" || Samhain 22, 2009 || LABF18 || 7.04
|- align="center"
| 448 || 7 || align="left"|"[[Rednecks and Broomsticks]]" || Samhain 29, 2009 || LABF19 || 8.90
|- align="center"
| 449 || 8 || align="left"|"[[O Brother, Where Bart Thou?]]" || Nollaig 13, 2009 || MABF01 || 7.11
|- align="center"
| 450 || 9 || align="left"|"[[Thursdays with Abie]]" || Eanáir 3, 2010 || MABF02 || 8.65
|- align="center"
| 451 || 10 || align="left"|"[[Once Upon a Time in Springfield]]" || Eanáir 10, 2010 || LABF20 || 21.01
|- align="center"
| 452 || 11 || align="left"|"[[Million Dollar Maybe]]" || Eanáir 31, 2010 || MABF03 || 5.11
|- align="center"
| 453 || 12 || align="left"|"[[Boy Meets Curl]]" || Feabhra 14, 2010 || MABF05 || 5.87
|- align="center"
| 454 || 13 || align="left"|"[[The Color Yellow]]" || Feabhra 21, 2010 || MABF06 || 6.08
|- align="center"
| 455 || 14 || align="left"|"[[Postcards from the Wedge]]" || Márta 14, 2010 || MABF04 || 5.23
|- align="center"
| 456 || 15 || align="left"|"[[Stealing First Base]]" || Márta 21, 2010 || MABF07 || 5.69
|- align="center"
| 457 || 16 || align="left"|"[[The Greatest Story Ever D'ohed]]" || Márta 28, 2010 || MABF10 || 5.70
|- align="center"
| 458 || 17 || align="left"|"[[American History X-cellent]]" || Aibreán 11, 2010 || MABF08 || 5.65
|- align="center"
| 459 || 18 || align="left"|"[[Chief of Hearts]]" || Aibreán 18, 2010 || MABF09 || 5.93
|- align="center"
| 460 || 19 || align="left"|"[[The Squirt and the Whale]]" || Aibreán 25, 2010 || MABF14 || 5.94
|- align="center"
| 461 || 20 || align="left"|"[[To Surveil with Love]]" || Bealtaine 2, 2010 || MABF12 || 6.05
|- align="center"
| 462 || 21 || align="left"|"[[Moe Letter Blues]]" || Bealtaine 9, 2010 || MABF13 || 5.66
|- align="center"
| 463 || 22 || align="left"|"[[The Bob Next Door]]" || Bealtaine 16, 2010 || MABF11 || 6.26
|- align="center"
| 464 || 23 || align="left"|"[[Judge Me Tender]]" || Bealtaine 23, 2010 || MABF15 || 5.74
|}
===Séasúr 22===
{{Príomhalt|The Simpsons (séasúr 22)}}
{|class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%; margin:auto;"
|- align="center"
! scope="col" style="background:#E06EFA;" | Uimh
! scope="col" style="background:#E06EFA;" | #
! scope="col" style="background:#E06EFA;" | Teideal
! scope="col" style="background:#E06EFA;" | Dáta craolta
! scope="col" style="background:#E06EFA;" | Cód táirgeachta
! scope="col" style="background:#E06EFA;" | Lucht féachana<br>(Milliúin)
|- align="center"
| 465 || 1 || align="left"|"[[Elementary School Musical]]" || Meán Fómhair 26, 2010 || MABF21 || 7.76
|- align="center"
| 466 || 2 || align="left"|"[[Loan-a Lisa]]" || Deireadh Fómhair 3, 2010 || MABF17 || 8.95
|- align="center"
| 467 || 3 || align="left"|"[[MoneyBart]]" || Deireadh Fómhair 10, 2010 || MABF18 || 6.72
|- align="center"
| 468 || 4 || align="left"|"[[Treehouse of Horror XXI]]" || Samhain 7, 2010 || MABF16 || 8.20
|- align="center"
| 469 || 5 || align="left"|"[[Lisa Simpson, This Isn't Your Life]]" || Samhain 14, 2010 || MABF20 || 8.97
|- align="center"
| 470 || 6 || align="left"|"[[The Fool Monty]]" || Samhain 21, 2010 || NABF01 || 6.63
|- align="center"
| 471 || 7 || align="left"|"[[How Munched is That Birdie in the Window?]]" || Samhain 28, 2010 || NABF02 || 9.42
|- align="center"
| 472 || 8 || align="left"|"[[The Fight Before Christmas]]" || Nollaig 5, 2010 || MABF22 || 9.56
|- align="center"
| 473 || 9 || align="left"|"[[Donnie Fatso]]" || Nollaig 12, 2010 || MABF19 || 7.31
|- align="center"
| 474 || 10 || align="left"|"[[Moms I'd Like to Forget]]" || Eanáir 9, 2011 || NABF03 || 12.65
|- align="center"
| 475 || 11 || align="left"|"[[Flaming Moe]]" || Eanáir 16, 2011 || NABF04 || 6.47
|- align="center"
| 476 || 12 || align="left"|"[[Homer the Father]]" || Eanáir 23, 2011 || NABF05 || 6.50
|- align="center"
| 477 || 13 || align="left"|"[[The Blue and the Gray]]" || Feabhra 13, 2011 || NABF06 || 5.62
|- align="center"
| 478 || 14 || align="left"|"[[Angry Dad: The Movie]]" || Feabhra 20, 2011 || NABF07 || 6.44
|- align="center"
| 479 || 15 || align="left"|"[[The Scorpion's Tale]]" || Márta 6, 2011 || NABF08 || 6.20
|- align="center"
| 480 || 16 || align="left"|"[[A Midsummer's Nice Dream]]" || Márta 13, 2011 || NABF09 || 5.45
|- align="center"
| 481 || 17 || align="left"|"[[Love Is a Many Strangled Thing]]" || Márta 27, 2011 || NABF10 || 6.14
|- align="center"
| 482 || 18 || align="left"|"[[The Great Simpsina]]" || Aibreán 10, 2011 || NABF11 || 4.99
|- align="center"
| 483 || 19 || align="left"|"[[The Real Housewives of Fat Tony]]" || Bealtaine 1, 2011 || NABF12 || 6.11
|- align="center"
| 484 || 20 || align="left"|"[[Homer Scissorhands]]" || Bealtaine 8, 2011 || NABF13 || 5.48
|- align="center"
| 485 || 21 || align="left"|"[[500 Keys]]" || Bealtaine 15, 2011 || NABF14 || 6.00
|- align="center"
| 486 || 22 || align="left"|"[[The Ned-Liest Catch]]" || Bealtaine 22, 2011 || NABF15 || 5.29
|}
===Séasúr 23===
{{Príomhalt|The Simpsons (séasúr 23)}}
{|class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%; margin:auto;"
|- align="center"
! scope="col" style="background:#5EA6F8;" | Uimh
! scope="col" style="background:#5EA6F8;" | #
! scope="col" style="background:#5EA6F8;" | Teideal
! scope="col" style="background:#5EA6F8;" | Dáta craolta
! scope="col" style="background:#5EA6F8;" | Cód táirgeachta
! scope="col" style="background:#5EA6F8;" | Lucht féachana<br>(Milliúin)
|- align="center"
| 487 || 1 || align="left"|"[[The Falcon and the D'ohman]]" || Meán Fómhair 25, 2011 || NABF16 || 8.08
|- align="center"
| 488 || 2 || align="left"|"[[Bart Stops to Smell the Roosevelts]]" || Deireadh Fómhair 2, 2011 || NABF17 || 6.19
|- align="center"
| 489 || 3 || align="left"|"[[Treehouse of Horror XXII]]" || Deireadh Fómhair 30, 2011 || NABF19 || 8.10
|- align="center"
| 490 || 4 || align="left"|"[[Replaceable You]]" || Samhain 6, 2011 || NABF21 || 7.97
|- align="center"
| 491 || 5 || align="left"|"[[The Food Wife]]" || Samhain 13, 2011 || NABF20 || 7.50
|- align="center"
| 492 || 6 || align="left"|"[[The Book Job]]" || Samhain 20, 2011 || NABF22 || 5.74
|- align="center"
| 493 || 7 || align="left"|"[[The Man in the Blue Flannel Pants]]" || Samhain 27, 2011 || PABF01 || 5.61
|- align="center"
| 494 || 8 || align="left"|"[[The Ten-Per-Cent Solution]]" || Nollaig 4, 2011 || PABF02 || 9.01
|- align="center"
| 495 || 9 || align="left"|"[[Holidays of Future Passed]]" || Nollaig 11, 2011 || NABF18 || 6.43
|- align="center"
| 496 || 10 || align="left"|"[[Politically Inept, with Homer Simpson]]" || Eanáir 8, 2012 || PABF03 || 5.07
|- align="center"
| 497 || 11 || align="left"|"[[The D'oh-cial Network]]" || Eanáir 15, 2012 || PABF04 || 11.48
|- align="center"
| 498 || 12 || align="left"|"[[Moe Goes from Rags to Riches]]" || Eanáir 29, 2012 || PABF05 || 5.12
|- align="center"
| 499 || 13 || align="left"|"[[The Daughter Also Rises]]" || Feabhra 12, 2012 || PABF06 || 4.26
|- align="center"
| 500 || 14 || align="left"|"[[At Long Last Leave]]" || Feabhra 19, 2012 || PABF07 || 5.77
|- align="center"
| 501 || 15 || align="left"|"[[Exit Through the Kwik-E-Mart]]" || Márta 4, 2012 || PABF09 || 5.09
|- align="center"
| 502 || 16 || align="left"|"[[How I Wet Your Mother]]" || Márta 11, 2012 || PABF08 || 4.97
|- align="center"
| 503 || 17 || align="left"|"[[Them, Robot]]" || Márta 18, 2012 || PABF10 || 5.25
|- align="center"
| 504 || 18 || align="left"|"[[Beware My Cheating Bart]]" || Aibreán 15, 2012 || PABF11 || 4.86
|- align="center"
| 505 || 19 || align="left"|"[[A Totally Fun Thing That Bart Will Never Do Again]]" || Aibreán 29, 2012 || PABF12 || 5.00
|- align="center"
| 506 || 20 || align="left"|"[[The Spy Who Learned Me]]" || Bealtaine 6, 2012 || PABF13 || 4.84
|- align="center"
| 507 || 21 || align="left"|"[[Ned 'n Edna's Blend]]" || Bealtaine 13, 2012 || PABF15 || 4.07
|- align="center"
| 508 || 22 || align="left"|"[[Lisa Goes Gaga]]" || Bealtaine 20, 2012 || PABF14 || 4.82
|}
===Séasúr 24===
{{Príomhalt|The Simpsons (séasúr 24)}}
{|class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%; margin:auto;"
|- style="color:white;" align="center"
! scope="col" style="background:#1E6157;" | Uimh
! scope="col" style="background:#1E6157;" | #
! scope="col" style="background:#1E6157;" | Teideal
! scope="col" style="background:#1E6157;" | Dáta craolta
! scope="col" style="background:#1E6157;" | Cód táirgeachta
! scope="col" style="background:#1E6157;" | Lucht féachana<br>(Milliúin)
|- align="center"
| 509 || 1 || align="left"|"[[Moonshine River]]" || Meán Fómhair 30, 2012 || PABF21 || 8.08
|- align="center"
| 510 || 2 || align="left"|"[[Treehouse of Horror XXIII]]" || Deireadh 7, 2012 || PABF17 || 6.57
|- align="center"
| 511 || 3 || align="left"|"[[Adventures in Baby-Getting]]" || Samhain 4, 2012 || PABF18 || 5.65
|- align="center"
| 512 || 4 || align="left"|"[[Gone Abie Gone]]" || Samhain 11, 2012 || PABF16 || 6.86
|- align="center"
| 513 || 5 || align="left"|"[[Penny-Wiseguys]]" || Samhain 18, 2012 || PABF19 || 5.06
|- align="center"
| 514 || 6 || align="left"|"[[A Tree Grows in Springfield]]" || Samhain 25, 2012 || PABF22 || 7.46
|- align="center"
| 515 || 7 || align="left"|"[[The Day the Earth Stood Cool]]" || Nollaig 9, 2012 || PABF20 || 7.44
|- align="center"
| 516 || 8 || align="left"|"[[To Cur with Love]]" || Nollaig 16, 2012 || RABF01 || 3.77
|- align="center"
| 517 || 9 || align="left"|"[[Homer Goes to Prep School]]" || Eanáir 6, 2013 || RABF02 || 8.97
|- align="center"
| 518 || 10 || align="left"|"[[A Test Before Trying]]" || Eanáir 13, 2013 || RABF03 || 5.04
|- align="center"
| 519 || 11 || align="left"|"[[The Changing of the Guardian]]" || Eanáir 27, 2013 || RABF04 || 5.23
|- align="center"
| 520 || 12 || align="left"|"[[Love is a Many-Splintered Thing]]" || Feabhra 10, 2013 || RABF07 || 4.19
|- align="center"
| 521 || 13 || align="left"|"[[Hardly Kirk-ing]]" || Feabhra 17, 2013 || RABF05 || 4.57
|- align="center"
| 522 || 14 || align="left"|"[[Gorgeous Grampa]]" || Márta 3, 2013 || RABF06 || 4.66
|- align="center"
| 523 || 15 || align="left"|"[[Black Eyed, Please]]" || Márta 10, 2013 || RABF09 || 4.85
|- align="center"
| 524 || 16 || align="left"|"[[Dark Knight Court]]" || Márta 17, 2013 || RABF10 || 4.89
|- align="center"
| 525 || 17 || align="left"|"[[What Animated Women Want]]" || Aibreán 14, 2013 || RABF08 || 4.11
|- align="center"
| 526 || 18 || align="left"|"[[Pulpit Friction]]" || Aibreán 28, 2013 || RABF11 || 4.54
|- align="center"
| 527 || 19 || align="left"|"[[Whiskey Business]]" || Bealtaine 5, 2013 || RABF13 || 4.43
|- align="center"
| 528 || 20 || align="left"|"[[The Fabulous Faker Boy]]" || Bealtaine 12, 2013 || RABF12 || 4.16
|- align="center"
| 529 || 21 || align="left"|"[[The Saga of Carl]]" || Bealtaine 19, 2013 || RABF14 || 4.01
|- align="center"
| 530 || 22 || align="left"|"[[Dangers on a Train]]" || Bealtaine 19, 2013 || RABF17 || 4.52
|}
===Séasúr 25===
{{Príomhalt|The Simpsons (séasúr 25)}}
{|class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%; margin:auto;"
|- align="center"
! scope="col" style="background:#fcd959;" | Uimh
! scope="col" style="background:#fcd959;" | #
! scope="col" style="background:#fcd959;" | Teideal
! scope="col" style="background:#fcd959;" | Dáta craolta
! scope="col" style="background:#fcd959;" | Cód táirgeachta
! scope="col" style="background:#fcd959;" | Lucht féachana<br>(Milliúin)
|- align="center"
| 531 || 1 || align="left"|"[[Homerland]]" || Meán Fómhair 29, 2013 || RABF20 || 6.37
|- align="center"
| 532 || 2 || align="left"|"[[Treehouse of Horror XXIV]]" || Deireadh Fómhair 6, 2013 || RABF16 || 6.42
|- align="center"
| 533 || 3 || align="left"|"[[Four Regrettings and a Funeral]]" || Samhain 3, 2013 || RABF18 || 5.43
|- align="center"
| 534 || 4 || align="left"|"[[YOLO]]" || Samhain 10, 2013 || RABF22 || 4.20
|- align="center"
| 535 || 5 || align="left"|"[[Labor Pains]]" || Samhain 17, 2013 || RABF19 || 4.08
|- align="center"
| 536 || 6 || align="left"|"[[The Kid Is All Right]]" || Samhain 24, 2013 || SABF02 || 6.78
|- align="center"
| 537 || 7 || align="left"|"[[Yellow Subterfuge]]" || Nollaig 8, 2013 || SABF04 || 6.85
|- align="center"
| 538 || 8 || align="left"|"[[White Christmas Blues]]" || Nollaig 15, 2013 || SABF01 || 8.48
|- align="center"
| 539 || 9 || align="left"|"[[Steal This Episode]]" || Eanáir 5, 2014 || SABF05 || 12.04
|- align="center"
| 540 || 10 || align="left"|"[[Married to the Blob]]" || Eanáir 12, 2014 || SABF03 || 4.83
|- align="center"
| 541 || 11 || align="left"|"[[Specs and the City]]" || Eanáir 26, 2014 || SABF06 || 3.87
|- align="center"
| 542 || 12 || align="left"|"[[Diggs]]" || Márta 9, 2014 || SABF08 || 2.69
|- align="center"
| 543 || 13 || align="left"|"[[The Man Who Grew Too Much]]" || Márta 9, 2014 || SABF07 || 3.75
|- align="center"
| 544 || 14 || align="left"|"[[The Winter of His Content]]" || Márta 16, 2014 || SABF09 || 4.02
|- align="center"
| 545 || 15 || align="left"|"[[The War of Art]]" || Márta 23, 2014 || SABF10 || 3.98
|- align="center"
| 546 || 16 || align="left"|"[[You Don't Have to Live Like a Referee]]" || Márta 30, 2014 || SABF11 || 3.91
|- align="center"
| 547 || 17 || align="left"|"[[Luca$]]" || Aibreán 6, 2014 || SABF12 || 4.30
|- align="center"
| 548 || 18 || align="left"|"[[Days of Future Future]]" || Aibreán 13, 2014 || SABF13 || 3.64
|- align="center"
| 549 || 19 || align="left"|"[[What to Expect When Bart's Expecting]]" || Aibreán 27, 2014 || SABF14 || 3.45
|- align="center"
| 550 || 20 || align="left"|"[[Brick Like Me]]" || Bealtaine 4, 2014 || RABF21 || 4.39
|- align="center"
| 551 || 21 || align="left"|"[[Pay Pal (sraith Simpsons)|Pay Pal]]" || Bealtaine 11, 2014 || SABF15 || 3.66
|- align="center"
| 552 || 22 || align="left"|"[[The Yellow Badge of Cowardge]]" || Bealtaine 18, 2014 || SABF18 || 3.28
|}
===Séasúr 26===
{{Príomhalt|The Simpsons (séasúr 26)}}
{|class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%; margin:auto;"
|- align="center"
! scope="col" style="background:#1DD9FC;" | Uimh
! scope="col" style="background:#1DD9FC;" | #
! scope="col" style="background:#1DD9FC;" | Teideal
! scope="col" style="background:#1DD9FC;" | Dáta craolta
! scope="col" style="background:#1DD9FC;" | Cód táirgeachta
! scope="col" style="background:#1DD9FC;" | Lucht féachana<br>(Milliúin)
|- align="center"
| 553 || 1 || align="left"|"[[Clown in the Dumps]]" || Meán Fómhair 28, 2014 || SABF20 || 8.53<ref>{{lua idirlín|last1=Bibel|first1=Sara|teideal=Sunday Final Ratings: 'Once Upon A Time', 'Resurrection' & 'Revenge' Adjusted Up; 'CSI' Adjusted Down|url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/09/30/sunday-final-ratings-once-upon-a-time-resurrection-csi-adjusted-down/308631/|foilsitheoir=[[TV By the Numbers]]|dáta=Meán Fómhair 30, 2014|dátarochtana=30 September 2014|archivedate=1 Deireadh Fómhair 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141001164212/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/09/30/sunday-final-ratings-once-upon-a-time-resurrection-csi-adjusted-down/308631/}}</ref>
|- align="center"
| 554 || 2 || align="left"|"[[The Wreck of the Relationship]]" || Deireadh Fómhair 5, 2014 || SABF17 || 4.27<ref>{{lua idirlín|last1=Bibel|first1=Sara|url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/10/07/sunday-final-ratings-once-upon-a-time-resurrection-madam-secretary-adjusted-down/311599/|teideal=Sunday Final Ratings: ‘Once Upon a Time’, ‘Resurrection’ & ‘Revenge’ Adjusted Up; ‘Madam Secretary’ Adjusted Down|obair=TVbytheNumbers|dátarochtana=8 Deireadh Fómhair 2014|archivedate=2014-10-09|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141009022811/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/10/07/sunday-final-ratings-once-upon-a-time-resurrection-madam-secretary-adjusted-down/311599/}}</ref>
|- align="center"
| 555 || 3 || align="left"|"[[Super Franchise Me]]" || Deireadh Fómhair 12, 2014 || SABF19 || 7.33<ref>{{lua idirlín|url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/10/14/sunday-final-ratings-once-upon-a-time-brooklyn-nine-nine-madam-secretary-adjusted-down/314089/|teideal=Sunday Final Ratings: 'Once Upon A TIme', 'Brooklyn Nine-Nine' & 'Resurrection' Adjusted Up; 'Madam Secretary' Adjusted Down|last=Bibel|first=Sara|dáta=October 14, 2014|=Deireadh Fómhair 15, 2014|obair=[[TV by the Numbers]]|foilsitheoir=[[Zap2it]]|dátarochtana=Deireadh Fómhair 26, 2014|archivedate=Deireadh Fómhair 15, 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141015030538/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/10/14/sunday-final-ratings-once-upon-a-time-brooklyn-nine-nine-madam-secretary-adjusted-down/314089/}}</ref>
|- align="center"
| 556 || 4 || align="left"|"[[Treehouse of Horror XXV]]"<br>"The Simpsons Halloween Special XXV" || Deireadh Fómhair 19, 2014 || SABF21 || 7.76<ref>{{lua idirlín|url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/10/21/sunday-final-ratings-the-simpsons-mulaney-adjusted-down/317481/|teideal=Sunday Final Ratings: 'The Simpsons' & 'Madam Secretary' Adjusted Up; 'Mulaney' Adjusted Down|last=Kondolojy|first=Amanda|dáta=Deireadh Fómhair 21, 2014|dátarochtana=Deireadh Fómhair 21, 2014|obair=[[TV by the Numbers]]|foilsitheoir=[[Zap2it]]|archivedate=2014-10-23|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141023121705/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/10/21/sunday-final-ratings-the-simpsons-mulaney-adjusted-down/317481/}}</ref>
|- align="center"
| 557 || 5 || align="left"|"[[Opposites A-Frack]]" || Samhain 2, 2014 || SABF22 || 4.24<ref>{{lua idirlín|url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/11/03/tv-ratings-sunday-once-upon-a-time-madam-secretary-resurrection-brooklyn-nine-nine-the-good-wife-down-mulaney-hits-low/322848/|teideal=TV Ratings Sunday: 'Once Upon A Time', 'Madam Secretary', 'Resurrection' & 'Revenge' Up; 'Brooklyn Nine-Nine' & 'The Good Wife' Down, 'Mulaney' Hits Low|last=Bibel|first=Sara|dáta=Samhain 3, 2014|dátarochtana=Samhain 2, 2014|obair=[[TV by the Numbers]]|foilsitheoir=[[Zap2it]]|archivedate=Samhain 6, 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141106141141/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/11/03/tv-ratings-sunday-once-upon-a-time-madam-secretary-resurrection-brooklyn-nine-nine-the-good-wife-down-mulaney-hits-low/322848/}}</ref>
|- align="center"
| 558 || 6 || align="left"|"[[Simpsorama]]" || Samhain 9, 2014 || SABF16 || 6.70<ref>{{lua idirlín|url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/11/11/sunday-final-ratings-the-simpsons-brooklyn-nine-nine-adjusted-up/326064/|teideal=Sunday Final Ratings: 'The Simpsons', & 'Brooklyn Nine-Nine' Adjusted up|3=|last=Bibel|first=Sara|dáta=Samhain 10, 2014|7=|dátarochtana=Samhain 11, 2014|obair=[[TV by the Numbers]]|foilsitheoir=[[Zap2it]]|archivedate=Samhain 13, 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141113192557/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/11/11/sunday-final-ratings-the-simpsons-brooklyn-nine-nine-adjusted-up/326064/}}</ref>
|- align="center"
| 559 || 7 || align="left"|"[[Blazed and Confused]]" || Samhain 16, 2014 || TABF01 || 6.64<ref>{{lua idirlín|url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/11/17/tv-ratings-sunday-revenge-bobs-burgers-rise-once-upon-a-time-two-hour-special-dips/328524/|teideal=TV Ratings Sunday: 'Revenge' & 'Bob's Burgers' Rise + 'Once Upon a Time' Two-Hour Special Dips|last=Kondolojy|first=Amanda|dáta=Samhain 17, 2014|dátarochtana=Samhain 16, 2014|obair=[[TV by the Numbers]]|foilsitheoir=[[Zap2it]]|archivedate=Samhain 19, 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141119182348/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/11/17/tv-ratings-sunday-revenge-bobs-burgers-rise-once-upon-a-time-two-hour-special-dips/328524/}}</ref>
|- align="center"
| 560 || 8 || align="left"|"[[Covercraft]]" || Samhain 23, 2014 || TABF02 || 3.45<ref>{{lua idirlín|url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/11/25/sunday-final-ratings-madam-secretary-the-simpsons-60-minutes-americas-funniest-home-videos-adjusted-down/331606/|teideal=Sunday Final Ratings: 'Madam Secretary', 'The Simpsons', '60 Minutes' & 'America's Funniest Home Videos' Adjusted Down & Final Football Numbers|last=Bibel|first=Sara|foilsitheoir=[[TV by the Numbers]]|dáta=Samhain 25, 2014|dátarochtana=Samhain 25, 2014|archivedate=Samhain 27, 2014|archiveurl=https://web.archive.org/web/20141127171317/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/11/25/sunday-final-ratings-madam-secretary-the-simpsons-60-minutes-americas-funniest-home-videos-adjusted-down/331606/}}</ref>
|- align="center"
| 561 || 9 || align="left"|"[[I Won't Be Home for Christmas]]" || Nollaig 7, 2014 || TABF03 || 6.52<ref>{{lua idirlín|url=hhttp://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/12/09/sunday-final-ratings-the-simpsons-family-guy-adjusted-up-60-minutes-adjusted-down-final-football-numbers/337039/|teideal=Sunday Final Ratings: 'The SImpsons' & 'Family Guy' Adjusted Up, '60 Minutes' Adjusted Down & Final Football Numbers|last=Bibel|first=Sara|foilsitheoir=[[TV by the Numbers]]|dáta=Nollaig 9 2014|dátarochtana=Nollaig 9, 2014|archivedate=Eanáir 10, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150110045922/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2014/12/09/sunday-final-ratings-the-simpsons-family-guy-adjusted-up-60-minutes-adjusted-down-final-football-numbers/337039/}}</ref>
|- align="center"
| 562 || 10 || align="left"|"[[The Man Who Came to Be Dinner]]" || Eanáir 7, 2015 || RABF15 || 10.62<ref>{{lua idirlín|url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/01/07/sunday-final-ratings-the-simpsons-madam-secretary-brooklyn-nine-nine-the-celebrity-apprentice-bobs-burgers-csi-adjusted-up/347466/|teideal=Sunday Final Ratings: 'The Simpsons', 'Madam Secretary', 'Brooklyn Nine-Nine', 'The Celebrity Apprentice', 'Bob's Burgers' & 'CSI' Adjusted Up|last=Bibel|first=Sara|foilsitheoir=[[TV by the Numbers]]|dáta=Eanáir 8, 2014|dátarochtana=Eanáir 8, 2014|archivedate=Feabhra 27, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150227071518/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/01/07/sunday-final-ratings-the-simpsons-madam-secretary-brooklyn-nine-nine-the-celebrity-apprentice-bobs-burgers-csi-adjusted-up/347466/}}</ref>
|- align="center"
| 563 || 11 || align="left"|"[[Bart's New Friend]]" || Eanáir 11, 2015 || TABF05 || 4.28<ref>{{lua idirlín|url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/01/13/sunday-final-ratings-the-good-wife-adjusted-up-final-ratings-for-the-golden-globe-awards-nfl/349625/|teideal=Sunday Final Ratings: 'The Good Wife' Adjusted Up + Final Rating for 'The Golden Globes' and NFL|last=Kondolojy|first=Amanda|obair=TV by the Numbers|dáta=Eanáir 13, 2015|dátarochtana=Eanáir 15, 2015|archivedate=Eanáir 14, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150114225825/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/01/13/sunday-final-ratings-the-good-wife-adjusted-up-final-ratings-for-the-golden-globe-awards-nfl/349625/}}</ref>
|- align="center"
| 564 || 12 || align="left"|"[[The Musk Who Fell to Earth]]" || Eanáir 23, 2015 || TABF04 || 3.29<ref>{{lua idirlín|url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/01/27/sunday-final-ratings-no-adjustment-for-galavant-revenge-or-csi/355998/|teideal=Sunday Final Ratings: No Adjustment for 'Galavant', 'Revenge' or 'CSI'|obair=TV by the Numbers|last=Kondolojy|first=Amanda|dáta=Eanáir 27, 2015|dátarochtana=Eanáir 27, 2015|archivedate=Eanáir 30, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150130011409/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/01/27/sunday-final-ratings-no-adjustment-for-galavant-revenge-or-csi/355998/}}</ref>
|- align="center"
| 565 || 13 || align="left"|"[[Walking Big & Tall]]" || Feabhra 8, 2015 || TABF06 || 2.78<ref>{{lua idirlín|url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/02/10/sunday-final-ratings-grammy-awards-adjusted-down-no-adjustment-for-brooklyn-nine-nine-or-bobs-burgers/361381/|teideal=Sunday Final Ratings: Grammy Awards Adjusted Down; No Adjustment for 'Brooklyn Nine-Nine' or 'Bob's Burgers'|last=Kondolojy|first=Amanda|obair=TV by the Numbers|dáta=Feabhra 10, 2015|dátarochtana=Feabhra 10, 2015|archivedate=Feabhra 10, 2015|archiveurl=https://web.archive.org/web/20150210202457/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/02/10/sunday-final-ratings-grammy-awards-adjusted-down-no-adjustment-for-brooklyn-nine-nine-or-bobs-burgers/361381/}}</ref>
|- align="center"
| 566 || 14 || align="left"|"[[My Fare Lady]]" || Feabhra 15, 2015 || TABF07 || 2.75<ref>{{Lua idirlín |url=http://www.digitalspy.com.au/ustv/s195/the-simpsons/news/a629404/sunday-ratings-saturday-night-live-anniversary-special-wins-night.html?utm_source=twt&utm_medium=snets&utm_campaign=twitter#~p4wVgKdRTGvJQY |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2015-02-17 |archivedate=2015-09-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150923225600/http://www.digitalspy.com.au/ustv/s195/the-simpsons/news/a629404/sunday-ratings-saturday-night-live-anniversary-special-wins-night.html?utm_source=twt&utm_medium=snets&utm_campaign=twitter#~p4wVgKdRTGvJQY }}</ref>
|- align="center"
| 567 || 15 || align="left"|"[[The Princess Guide]]" || Márta 1, 2015 || TABF08 || 3.93<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/03/03/sunday-final-ratings-the-last-man-on-earth-dateline-adjusted-up/369595/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2015-03-07 |archivedate=2015-03-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150305222209/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/03/03/sunday-final-ratings-the-last-man-on-earth-dateline-adjusted-up/369595/ }}</ref>
|- align="center"
| 568 || 16 || align="left"|"[[Sky Police]]" || Márta 8, 2015 || TABF09 || 3.79<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/03/10/sunday-final-ratings-the-last-man-on-earth-bobs-burgers-family-guy-brooklyn-nine-nine-revenge-adjusted-up/373065/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2015-03-27 |archivedate=2015-03-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150312100103/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/03/10/sunday-final-ratings-the-last-man-on-earth-bobs-burgers-family-guy-brooklyn-nine-nine-revenge-adjusted-up/373065/ }}</ref>
|- align="center"
| 569 || 17 || align="left"|"[[Waiting for Duffman]]" || Márta 15, 2015 || TABF10 || 3.59<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/03/17/sunday-final-ratings-the-last-man-on-earth-secrets-lies-battle-creek-60-minutes-adjusted-up/375679/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2015-03-27 |archivedate=2015-03-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150318233904/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/03/17/sunday-final-ratings-the-last-man-on-earth-secrets-lies-battle-creek-60-minutes-adjusted-up/375679/ }}</ref>
|- align="center"
| 570 || 18 || align="left"|"[[Peeping Mom]]" || Aibreán 19, 2015 || TBAF11 || 3.23<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/03/17/sunday-final-ratings-the-last-man-on-earth-secrets-lies-battle-creek-60-minutes-adjusted-up/375679/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2015-03-27 |archivedate=2015-03-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150318233904/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/03/17/sunday-final-ratings-the-last-man-on-earth-secrets-lies-battle-creek-60-minutes-adjusted-up/375679/ }}</ref>
|- align="center"
| 571 || 19 || align="left"|"[[The Kids Are All Fight]]" || Aibreán 26, 2015 || TBAF12 || 3.33<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/04/28/sunday-final-ratings-family-guy-adjusted-up-no-adjustments-to-once-upon-a-time/395350/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2015-05-02 |archivedate=2015-04-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150430232159/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/04/28/sunday-final-ratings-family-guy-adjusted-up-no-adjustments-to-once-upon-a-time/395350/ }}</ref>
|- align="center"
| 572 || 20 || align="left"|"[[Let's Go Fly a Coot]]" || Bealtaine 3, 2015 || TBAF13 || 3.12<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/05/05/sunday-final-ratings-family-guy-secrets-and-lies-adjusted-up/399471/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2015-05-15 |archivedate=2015-05-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150506201931/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/05/05/sunday-final-ratings-family-guy-secrets-and-lies-adjusted-up/399471/ }}</ref>
|- align="center"
| 573 || 21 || align="left"|"[[Bull-E]]" || Bealtaine 10, 2015 || TBAF15 || 2.77<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/05/12/sunday-final-ratings-once-upon-a-time-rooklyn-nine-nine-adjusted-up/402844/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2015-05-15 |archivedate=2015-05-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150514165159/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/05/12/sunday-final-ratings-once-upon-a-time-rooklyn-nine-nine-adjusted-up/402844/ }}</ref>
|- align="center"
| 574 || 22 || align="left"|"[[Mathlete's Feat]]" || Bealtaine 17, 2015 || TBAF16 || 2.82<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/05/19/sunday-final-ratings-the-simpsons-billboard-music-awards-adjusted-up/405808/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2015-05-21 |archivedate=2015-05-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150520231857/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/05/19/sunday-final-ratings-the-simpsons-billboard-music-awards-adjusted-up/405808/ }}</ref>
|}
===Séasúr 27===
{{Príomhalt|The Simpsons (séasúr 27)}}
{|class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%; margin:auto;"
|- style="color:white" align="center"
! scope="col" style="background:#7F1790;" | Uimh
! scope="col" style="background:#7F1790;" | #
! scope="col" style="background:#7F1790;" | Teideal
! scope="col" style="background:#7F1790;" | Dáta craolta
! scope="col" style="background:#7F1790;" | Cód táirgeachta
! scope="col" style="background:#7F1790;" | Lucht féachana<br>(Milliúin)
|- align="center"
| 575 || 1 || align="left"|"[[Every Man's Dream]]" || Meán Fómhair 27, 2015 || TABF14 || 3.28<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/09/29/sunday-final-ratings-bobs-burgers-adjusted-down-60-minutes-adjusted-up-sunday-night-football/473898/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2015-10-02 |archivedate=2015-09-30 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150930221125/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/09/29/sunday-final-ratings-bobs-burgers-adjusted-down-60-minutes-adjusted-up-sunday-night-football/473898/ }}</ref>
|- align="center"
| 576 || 2 || align="left"|"[[Cue Detective]]" || Deireadh Fómhair 4, 2015 || TABF17 || 6.02<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/10/06/sunday-final-ratings-blood-oil-simpsons-adjusted-up-madam-secretary-adjusted-down/476816/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2015-10-09 |archivedate=2015-10-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151007141204/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/10/06/sunday-final-ratings-blood-oil-simpsons-adjusted-up-madam-secretary-adjusted-down/476816/ }}</ref>
|- align="center"
| 577 || 3 || align="left"|"[[Puffless]]" || Deireadh Fómhair 11, 2015 || TABF19 || 3.31<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/10/13/sunday-final-ratings-oct-11-2015/477642/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2015-10-16 |archivedate=2015-10-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151013183517/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/10/13/sunday-final-ratings-oct-11-2015/477642/ }}</ref>
|- align="center"
| 578 || 4 || align="left"|"[[Halloween of Horror]]" || Deireadh Fómhair 18, 2015 || TABF22 || 3.69<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/10/20/sunday-final-ratings-oct-18-2015/479263/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2015-10-23 |archivedate=2015-10-21 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151021162811/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/10/20/sunday-final-ratings-oct-18-2015/479263/ }}</ref>
|- align="center"
| 579 || 5 || align="left"|"[[Treehouse of Horror XXVI]]" || Deireadh Fómhair 25, 2015 || TABF18 || 6.75<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/10/27/sunday-final-ratings-oct-25-2015/480723/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2015-10-28 |archivedate=2015-10-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151028134518/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/10/27/sunday-final-ratings-oct-25-2015/480723/ }}</ref>
|- align="center"
| 580 || 6 || align="left"|"[[Friend with Benefit]]" || Samhain 8, 2015 || TABF21 || 3.48<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/11/10/sunday-final-ratings-family-guy-and-once-upon-a-time-adjust-up/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2015-11-13 |archivedate=2015-11-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151112172948/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/11/10/sunday-final-ratings-family-guy-and-once-upon-a-time-adjust-up/ }}</ref>
|- align="center"
| 581 || 7 || align="left"|"[[Lisa with an 'S']]" || Samhain 22, 2015 || TABF20 || 5.64<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/11/24/sunday-final-ratings-nov-22-2015/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2015-11-27 |archivedate=2016-03-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160328082544/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/11/24/sunday-final-ratings-nov-22-2015/ }}</ref>
|- align="center"
| 582 || 8 || align="left"|"[[Paths of Glory]]" || Nollaig 6, 2015 || VABF01 || 5.53<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/12/08/sunday-final-ratings-dec-6-2015/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2015-12-12 |archivedate=2015-12-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151210012909/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/12/08/sunday-final-ratings-dec-6-2015/ }}</ref>
|- align="center"
| 583 || 9 || align="left"|"[[Barthood]]" || Nollaig 13, 2015 || VABF02 || 5.97<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/12/15/sunday-final-ratings-dec-13-15/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2015-12-17 |archivedate=2015-12-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20151218054755/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2015/12/15/sunday-final-ratings-dec-13-15/ }}</ref>
|- align="center"
| 584 || 10 || align="left"|"[[The Girl Code]]" || Eanáir 3, 2016 || VABF03 || 4.41<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/01/06/sunday-final-ratings-jan-3-2016/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2016-01-16 |archivedate=2016-01-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160106203505/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/01/06/sunday-final-ratings-jan-3-2016/ }}</ref>
|- align="center"
| 585 || 11 || align="left"|"[[Teenage Mutant Milk-fed Hurdles]]" || Eanáir 10, 2016 || VABF04 || 8.33<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/01/12/sunday-final-ratings-jan-10-2016/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2016-01-16 |archivedate=2016-01-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160114162250/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/01/12/sunday-final-ratings-jan-10-2016/ }}</ref>
|- align="center"
| 586 || 12 || align="left"|"[[Much Apu About Something]]" || Eanáir 17, 2016 || VABF05 || 3.95<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/01/20/sunday-final-ratings-jan-17-2016/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2016-01-22 |archivedate=2016-01-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160122084735/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/01/20/sunday-final-ratings-jan-17-2016/ }}</ref>
|- align="center"
| 587 || 13 || align="left"|"[[Love Is in the N2-O2-Ar-CO2-Ne-He-CH4]]" || Feabhra 14, 2016 || VABF07 || 2.89<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/02/17/sunday-final-ratings-feb-14-2016/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2016-02-19 |archivedate=2016-02-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160218091514/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/02/17/sunday-final-ratings-feb-14-2016/ }}</ref>
|- align="center"
| 588 || 14 || align="left"|"[[Gal of Constant Sorrow]]" || Feabhra 21, 2016 || VABF06 || 3.10<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/02/23/sunday-final-ratings-feb-21-2016/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2016-02-26 |archivedate=2016-02-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160224084346/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/02/23/sunday-final-ratings-feb-21-2016/ }}</ref>
|- align="center"
| 589 || 15 || align="left"|"[[Lisa the Veterinarian]]" || Márta 6, 2016 || VABF08 || 3.09<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/03/08/sunday-final-ratings-march-6-2016/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2016-03-12 |archivedate=2016-03-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160309015906/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/03/08/sunday-final-ratings-march-6-2016/ }}</ref>
|- align="center"
| 590 || 16 || align="left"|"[[The Marge-ian Chronicles]]" || Márta 13, 2016 || VABF09 || 3.07<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/03/15/sunday-final-ratings-march-13-2016/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2016-03-19 |archivedate=2016-03-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160316003439/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/03/15/sunday-final-ratings-march-13-2016/ }}</ref>
|- align="center"
| 591 || 17 || align="left"|"[[The Burns Cage]]" || Aibreán 3, 2016 || VABF10 || 2.32<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/04/05/sunday-final-ratings-april-3-2016/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2016-04-08 |archivedate=2016-04-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160406025627/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/04/05/sunday-final-ratings-april-3-2016/ }}</ref>
|- align="center"
| 592 || 18 || align="left"|"[[How Lisa Got Her Marge Back]]" || Aibreán 10, 2016 || VABF11 || 2.55<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/04/12/sunday-final-ratings-april-10-2016/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2016-04-15 |archivedate=2016-04-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160413042537/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/04/12/sunday-final-ratings-april-10-2016/ }}</ref>
|- align="center"
| 593 || 19 || align="left"|"[[Fland Canyon]]" || Aibreán 24, 2016 || VABF12 || 2.77<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/04/26/sunday-final-ratings-april-24-2016/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2016-04-29 |archivedate=2016-04-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160426171530/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/04/26/sunday-final-ratings-april-24-2016/ }}</ref>
|- align="center"
| 594 || 20 || align="left"|"[[To Courier with Love]]" || Bealtaine 8, 2016 || VABF14 || 2.52<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/05/10/sunday-final-ratings-may-8-2016/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2016-05-14 |archivedate=2016-05-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160511034215/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/05/10/sunday-final-ratings-may-8-2016/ }}</ref>
|- align="center"
| 595 || 21 || align="left"|"[[Simprovised]]" || Bealtaine 15, 2016 || VABF13 || 2.80<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/05/17/sunday-final-ratings-may-15-2016/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2016-05-20 |archivedate=2016-05-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160518101750/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/05/17/sunday-final-ratings-may-15-2016/ }}</ref>
|- align="center"
| 596 || 22 || align="left"|"[[Orange Is the New Yellow]]" || Bealtaine 22, 2016 || VABF15 || 2.54<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/05/24/sunday-final-ratings-may-22-2016/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2016-05-27 |archivedate=2016-05-25 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160525123318/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/05/24/sunday-final-ratings-may-22-2016/ }}</ref>
|}
===Séasúr 28===
{{Príomhalt|The Simpsons (séasúr 28)}}
{|class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%; margin:auto;"
|- style="color:white" align="center"
! scope="col" style="background:#A80F11;" | Uimh
! scope="col" style="background:#A80F11;" | #
! scope="col" style="background:#A80F11;" | Teideal
! scope="col" style="background:#A80F11;" | Dáta craolta
! scope="col" style="background:#A80F11;" | Cód táirgeachta
! scope="col" style="background:#A80F11;" | Lucht féachana<br>(Milliúin)
|- align="center"
| 597 || 1 || align="left"|"[[Monty Burns' Fleeing Circus]]" || Meán Fómhair 25, 2016 || VABF20 || 3.36<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/09/27/sunday-final-ratings-sept-25-2016/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2016-09-30 |archivedate=2016-09-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20160928162621/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/09/27/sunday-final-ratings-sept-25-2016/ }}</ref>
|- align="center"
| 598 || 2 || align="left"|"[[Friends and Family]]" || Deireadh Fómhair 2, 2016 || VABF18 || 6.00<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/10/04/sunday-final-ratings-oct-2-2016/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2016-10-07 |archivedate=2016-10-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161005142902/http://tvbythenumbers.zap2it.com/2016/10/04/sunday-final-ratings-oct-2-2016/ }}</ref>
|- align="center"
| 599 || 3 || align="left"|"[[The Town]]" || Deireadh Fómhair 9, 2016 || VABF17 || 3.22<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-oct-9-2016/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2016-10-14 |archivedate=2016-10-12 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161012080159/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-oct-9-2016/ }}</ref>
|- align="center"
| 600 || 4 || align="left"|"[[Treehouse of Horror XXVII]]" || Deireadh Fómhair 16, 2016 || VABF16 || 7.44<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-oct-16-2016/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2016-10-21 |archivedate=2016-10-19 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161019075652/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-oct-16-2016/ }}</ref>
|- align="center"
| 601 || 5 || align="left"|"[[Trust but Clarify]]" || Deireadh Fómhair 23, 2016 || VABF21 || 3.36<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-oct-23-2016/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2016-10-28 |archivedate=2016-10-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161026080120/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-oct-23-2016/ }}</ref>
|- align="center"
| 602 || 6 || align="left"|"[[There Will Be Buds]]" || Samhain 6, 2016 || VABF22 || 3.14<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-nov-6-2016/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2016-11-11 |archivedate=2016-11-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161109021813/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-nov-6-2016/ }}</ref>
|- align="center"
| 603 || 7 || align="left"|"[[Havana Wild Weekend]]" || Samhain 13, 2016 || VABF19 || 7.13<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/tv-ratings-sunday-nov-13-2016/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2016-11-18 |archivedate=2016-11-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161115140224/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/tv-ratings-sunday-nov-13-2016/ }}</ref>
|- align="center"
| 604 || 8 || align="left"|"[[Dad Behavior]]" || Samhain 20, 2016 || WABF01 || 2.88<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-nov-20-2016/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2016-11-26 |archivedate=2016-11-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161122222403/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-nov-20-2016/ }}</ref>
|- align="center"
| 605 || 9 || align="left"|"[[The Last Traction Hero]]" || Nollaig 4, 2016 || WABF03 || 5.77<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-dec-4-2016/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2016-12-09 |archivedate=2016-12-07 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161207152503/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-dec-4-2016/ }}</ref>
|- align="center"
| 606 || 10 || align="left"|"[[The Nightmare After Krustmas]]" || Nollaig 11, 2016 || WABF02 || 5.60<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-dec-11-2016/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2016-12-16 |archivedate=2016-12-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161220141642/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-dec-11-2016/ }}</ref>
|- align="center"
| 607 || 11 || align="left"|"[[Pork and Burns]]" || Eanáir 8, 2017 || WABF06 || 8.19<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-jan-8-2017/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2017-01-11 |archivedate=2017-01-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170111154350/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-jan-8-2017/ }}</ref>
|- align="center"
| 608 || 12 || rowspan=2 align="left"|"[[The Great Phatsby|The Great Phatsby, Parts 1 & 2]]" ||rowspan=2| Eanáir 15, 2017 || WABF04 ||rowspan=2| 14.08<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/tv-ratings-sunday-jan-15-2017/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2017-01-19 |archivedate=2017-01-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170118213912/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/tv-ratings-sunday-jan-15-2017/ }}</ref>
|- align="center"
| 609 || 13 || WABF05
|- align="center"
| 610 || 14 || align="left"|"[[Fatzcarraldo]]" || Feabhra 12, 2017 || WABF07 || 2.40<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-feb-12-2017/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2017-02-18 |archivedate=2017-02-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170214164530/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-feb-12-2017/ }}</ref>
|- align="center"
| 611 || 15 || align="left"|"[[The Cad and the Hat]]" || Feabhra 19, 2017 || WABF08 || 2.44<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-feb-19-2017/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2017-03-17 |archivedate=2017-02-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170223004831/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-feb-19-2017/ }}</ref>
|- align="center"
| 612 || 16 || align="left"|"[[Kamp Krustier]]" || Márta 5, 2017 || WABF09 || 2.56<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-march-5-2017/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2017-03-17 |archivedate=2017-03-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170308121255/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-march-5-2017/ }}</ref>
|- align="center"
| 613 || 17 || align="left"|"[[22 for 30]]" || Márta 12, 2017 || WABF10 || 2.61<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/tv-ratings-sunday-march-12-2017/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2017-03-17 |archivedate=2017-03-17 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170317054423/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/tv-ratings-sunday-march-12-2017/ }}</ref>
|- align="center"
| 614 || 18 || align="left"|"[[A Father's Watch]]" || Márta 19, 2017 || WABF11 || 2.40<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-march-19-2017/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2017-03-26 |archivedate=2017-03-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170324051507/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-march-19-2017/ }}</ref>
|- align="center"
| 615 || 19 || align="left"|"[[Caper Chase]]" || Aibreán 2, 2017 || WABF12 || 2.13<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-april-2-2017/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2017-04-07 |archivedate=2017-07-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170704003321/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-april-2-2017/ }}</ref>
|- align="center"
| 616 || 20 || align="left"|"[[Looking for Mr. Goodbart]]" || Aibreán 30, 2017 || WABF13 || 2.30<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-april-30-2017/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2017-05-05 |archivedate=2017-05-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170503230934/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-april-30-2017/ }}</ref>
|- align="center"
| 617 || 21 || align="left"|"[[Moho House]]" || Bealtaine 7, 2017 || WABF14 || 2.34<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-may-7-2017/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2017-05-16 |archivedate=2017-05-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170511025634/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-may-7-2017/ }}</ref>
|- align="center"
| 618 || 22 || align="left"|"[[Dogtown (The Simpsons)|Dogtown]]" || Bealtaine 21, 2017 || WABF15 || 2.15<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-may-21-2017/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2017-07-18 |archivedate=2017-05-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20170523182926/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-may-21-2017/ }}</ref>
|}
===Séasúr 29===
{{Príomhalt|The Simpsons (séasúr 29)}}
{|class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%; margin:auto;"
|- style="color:white" align="center"
! scope="col" style="background:#375383;" | Uimh
! scope="col" style="background:#375383;" | #
! scope="col" style="background:#375383;" | Teideal
! scope="col" style="background:#375383;" | Dáta craolta
! scope="col" style="background:#375383;" | Cód táirgeachta
! scope="col" style="background:#375383;" | Lucht féachana<br>(Milliúin)
|- align="center"
| 619 || 1 || align="left"|"[[The Serfsons]]" || Deireadh Fómhair 1, 2017 || WABF17 || 3.26<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-oct-1-2017/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2017-10-06 |archivedate=2017-10-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171003211758/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-oct-1-2017/ }}</ref>
|- align="center"
| 620 || 2 || align="left"|"[[Springfield Splendor]]" || Deireadh Fómhair 8, 2017 || WABF22 || 5.25<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-oct-8-2017/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2017-10-13 |archivedate=2017-10-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171014180641/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-oct-8-2017/ }}</ref>
|- align="center"
| 621 || 3 || align="left"|"[[Whistler's Father]]" || Deireadh Fómhair 15, 2017 || WABF16 || 2.91<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-oct-15-2017/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2017-10-20 |archivedate=2017-10-26 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171026010152/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-oct-15-2017/ }}</ref>
|- align="center"
| 622 || 4 || align="left"|"[[Treehouse of Horror XXVIII]]" || Deireadh Fómhair 22, 2017 || WABF18 || 3.66<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-oct-22-2017/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2017-10-27 |archivedate=2017-10-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171028050230/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-oct-22-2017/ }}</ref>
|- align="center"
| 623 || 5 || align="left"|"[[Grampy Can Ya Hear Me]]" || Samhain 5, 2017 || WABF19 || 2.86<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-nov-5-2017/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2017-11-10 |archivedate=2017-11-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171108090819/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-nov-5-2017/ }}</ref>
|- align="center"
| 624 || 6 || align="left"|"[[The Old Blue Mayor She Ain't What She Used to Be]]" || Samhain 12, 2017 || WABF20 || 4.75<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-nov-12-2017/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2017-11-17 |archivedate=2017-11-14 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171114202430/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-nov-12-2017/ }}</ref>
|- align="center"
| 625 || 7 || align="left"|"[[Singin' in the Lane]]" || Samhain 19, 2017 || WABF21 || 2.67<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-nov-19-2017/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2017-11-26 |archivedate=2017-12-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171201034307/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-nov-19-2017/ }}</ref>
|- align="center"
| 626 || 8 || align="left"|"[[Mr. Lisa's Opus]]" || Nollaig 3, 2017 || XABF01 || 4.28<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-dec-3-2017/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2017-12-08 |archivedate=2017-12-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171220153936/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-dec-3-2017/ }}</ref>
|- align="center"
| 627 || 9 || align="left"|"[[Gone Boy]]" || Nollaig 10, 2017 || XABF02 || 6.06<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-dec-10-2017/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2017-12-15 |archivedate=2017-12-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20171213010915/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-dec-10-2017/ }}</ref>
|- align="center"
| 628 || 10 || align="left"|"[[Haw-Haw Land]]" || Eanáir 7, 2018 || XABF03 || 6.95<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-jan-7-2018/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2018-01-09 |archivedate=2018-01-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180110114642/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-jan-7-2018/ }}</ref>
|- align="center"
| 629 || 11 || align="left"|"[[Frink Gets Testy]]" || Eanáir 14, 2018 || XABF04 || 8.04<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-jan-14-2018/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2018-01-26 |archivedate=2018-01-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180118010321/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-jan-14-2018/ }}</ref>
|- align="center"
| 630 || 12 || align="left"|"[[Homer Is Where the Art Isn't]]" || Márta 18, 2018 || XABF05 || 2.07<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-march-18-2018/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2018-05-13 |archivedate=2018-03-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180320164316/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-march-18-2018/ }}</ref>
|- align="center"
| 631 || 13 || align="left"|"[[3 Scenes Plus a Tag from a Marriage]]" || Márta 25, 2018 || XABF06 || 2.15<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-march-25-2018/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2018-05-13 |archivedate=2018-03-27 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180327210934/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-march-25-2018/ }}</ref>
|- align="center"
| 632 || 14 || align="left"|"[[Fears of a Clown]]" || Aibreán 1, 2018 || XABF08 || 2.06<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-april-1-2018/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2018-05-13 |archivedate=2018-04-03 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180403184225/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-april-1-2018/ }}</ref>
|- align="center"
| 633 || 15 || align="left"|"[[No Good Read Goes Unpunished]]" || Aibreán 8, 2018 || XABF07 || 2.15<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-april-8-2018/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2018-05-13 |archivedate=2018-04-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180410201832/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-april-8-2018/ }}</ref>
|- align="center"
| 634 || 16 || align="left"|"[[King Leer]]" || Aibreán 15, 2018 || XABF10 || 2.26<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-april-15-2018/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2018-05-13 |archivedate=2018-04-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180418032542/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-april-15-2018/ }}</ref>
|- align="center"
| 635 || 17 || align="left"|"[[Lisa Gets the Blues]]" || Aibreán 22, 2018 || XABF11 || 2.19<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-april-22-2018/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2018-05-13 |archivedate=2018-04-24 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180424191226/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-april-22-2018/ }}</ref>
|- align="center"
| 636 || 18 || align="left"|"[[Forgive and Regret]]" || Aibreán 29, 2018 || XABF09 || 2.47<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-april-29-2018/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2018-05-13 |archivedate=2018-05-01 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180501224625/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-april-29-2018/ }}</ref>
|- align="center"
| 637 || 19 || align="left"|"[[Left Behind]]" || Márta 6, 2018 || XABF12 || 2.15<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-may-6-2018/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2018-05-13 |archivedate=2018-05-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180508211822/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-may-6-2018/ }}</ref>
|- align="center"
| 638 || 20 || align="left"|"[[Throw Grampa from the Dane]]" || Márta 13, 2018 || XABF13 || 2.14<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-may-13-2018/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2018-05-28 |archivedate=2018-05-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180515191153/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-may-13-2018/ }}</ref>
|- align="center"
| 639 || 21 || align="left"|"[[Flanders' Ladder]]" || Márta 20, 2018 || XABF14 || 2.10<ref>{{Lua idirlín |url=http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-may-20-2018/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2018-05-28 |archivedate=2018-05-22 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20180522212828/http://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-may-20-2018/ }}</ref>
|}
===Séasúr 30===
{{Príomhalt|The Simpsons (séasúr 30)}}
{|class="wikitable plainrowheaders" style="width:100%; margin:auto;"
|- style="color:white" align="center"
! scope="col" style="background:#b961b6;" | Uimh
! scope="col" style="background:#b961b6;" | #
! scope="col" style="background:#b961b6;" | Teideal
! scope="col" style="background:#b961b6;" | Dáta craolta
! scope="col" style="background:#b961b6;" | Cód táirgeachta
! scope="col" style="background:#b961b6;" | Lucht féachana<br>(Milliúin)
|- align="center"
| 640 || 1 || align="left"|"[[Bart's Not Dead]]" || Meán Fómhair 30, 2018 || XABF19 || 3.24<ref>{{Lua idirlín |url=https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-sept-30-2018/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2018-11-24 |archivedate=2018-10-02 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181002185241/https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-sept-30-2018/ }}</ref>
|- align="center"
| 641 || 2 || align="left"|"[[Heartbreak Hotel]]" || Deireadh Fómhair 7, 2018 || XABF15 || 4.60<ref>{{Lua idirlín |url=https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-oct-7-2018/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2018-11-24 |archivedate=2018-10-09 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181009172523/https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-oct-7-2018/ }}</ref>
|- align="center"
| 642 || 3 || align="left"|"[[My Way or the Highway to Heaven]]" || Deireadh Fómhair 14, 2018 || XABF17 || 2.52<ref>{{Lua idirlín |url=https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-oct-14-2018/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2018-11-24 |archivedate=2018-10-16 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181016203319/https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-oct-14-2018/ }}</ref>
|- align="center"
| 643 || 4 || align="left"|"[[Treehouse of Horror XXIX]]" || Deireadh Fómhair 21, 2018 || XABF16 || 2.95<ref>{{Lua idirlín |url=https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-oct-21-2018/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2018-12-15 |archivedate=2018-10-23 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181023185501/https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-oct-21-2018/ }}</ref>
|- align="center"
| 644 || 5 || align="left"|"[[Baby You Can't Drive My Car]]" || Samhain 4, 2018 || XABF16 || 5.08<ref>{{Lua idirlín |url=https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-nov-4-2018/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2018-12-15 |archivedate=2018-11-06 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181106210747/https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-nov-4-2018/ }}</ref>
|- align="center"
| 645 || 6 || align="left"|"[[From Russia Without Love]]" || Samhain 11, 2018 || XABF20 || 2.35<ref>{{Lua idirlín |url=https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-nov-11-2018/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2018-12-20 |archivedate=2018-11-13 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181113224715/https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-nov-11-2018/ }}</ref>
|- align="center"
| 646 || 7 || align="left"|"[[Werking Mom]]" || Samhain 18, 2018 || XABF21 || 4.34<ref>{{Lua idirlín |url=https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-nov-18-2018/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2018-12-20 |archivedate=2018-11-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181120221303/https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-nov-18-2018/ }}</ref>
|- align="center"
| 647 || 8 || align="left"|"[[Krusty the Clown (eipeasóid The Simpsons)|Krusty the Clown]]" || Samhain 25, 2018 || XABF22 || 2.11<ref>{{Lua idirlín |url=https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-nov-25-2018/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2019-01-09 |archivedate=2018-11-28 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181128210204/https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-nov-25-2018/ }}</ref>
|- align="center"
| 648 || 9 || align="left"|"[[Daddicus Finch]]" || Nollaig 2, 2018 || YABF01 || 4.33<ref>{{Lua idirlín |url=https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-dec-2-2018/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2019-01-09 |archivedate=2018-12-04 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181204212119/https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-dec-2-2018/ }}</ref>
|- align="center"
| 649 || 10 || align="left"|"[['Tis the 30th Season]]" || Nollaig 9, 2018 || YABF02 || 7.53<ref>{{Lua idirlín |url=https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-dec-9-2018/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2019-01-09 |archivedate=2018-12-11 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20181211230850/https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-dec-9-2018/ }}</ref>
|- align="center"
| 650 || 11 || align="left"| "[[Mad About the Toy]]" || Eanáir 6, 2019 || YABF03 || 2.33<ref>{{Lua idirlín |url=https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-jan-6-2019/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2019-03-09 |archivedate=2019-01-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190108201219/https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-jan-6-2019/ }}</ref>
|- align="center"
| 651 || 12 || align="left"| "[[The Girl on the Bus]]" || Nollaig 13, 2019 || YABF04 || 8.20<ref>{{Lua idirlín |url=https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-jan-13-2019/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2019-03-09 |archivedate=2019-01-15 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190115220623/https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-jan-13-2019/ }}</ref>
|- align="center"
| 652 || 13 || align="left"| "[[I'm Dancing as Fat as I Can]]" || Feabhra 10, 2019 || YABF05 || 1.75<ref>{{Lua idirlín |url=https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-feb-17-2019/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2019-03-09 |archivedate=2019-02-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190220211931/https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-feb-17-2019/ }}</ref>
|- align="center"
| 653 || 14 || align="left"| "[[The Clown Stays in the Picture]]" || Feabhra 17, 2019 || YABF06 || 2.75<ref>{{Lua idirlín |url=https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-feb-17-2019/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2019-03-09 |archivedate=2019-02-20 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190220211931/https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-feb-17-2019/ }}</ref>
|- align="center"
| 654 || 15 || align="left"| "[[101 Mitigations]]" || Márta 3, 2019 || YABF07 || 2.25<ref>{{Lua idirlín |url=https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-march-3-2019/ |teideal=Cóip cartlainne |dátarochtana=2019-03-09 |archivedate=2019-03-05 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20190305212154/https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-march-3-2019/ }}</ref>
|- align="center"
| 655 || 16 || align="left"| "[[I Want You (She's So Heavy)]]" || Márta 10, 2019 || YABF08 || 2.21<ref>{{lua idirlín|url=https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-march-10-2019/|teideal='World of Dance,' 'Aretha! A Grammy Celebration' adjust down: Sunday final ratings|dátarochtana=12 Bealtaine 2021|foilsitheoir=TV by the Numbers|dáta=12 Márta 2019|archivedate=28 Márta 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190328215055/https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-march-10-2019/}}</ref>
|- align="center"
| 656 || 17 || align="left"| "[[E My Sports]]" || Márta 17, 2019 || YABF09 || 2.08<ref>{{lua idirlín|url=https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-march-17-2019/|teideal='Good Girls,' 'God Friended Me,' 'The Simpsons,' everything else unchanged: Sunday final ratings|dátarochtana=12 Bealtaine 2021|foilsitheoir=TV by the Numbers|dáta=19 Márta 2019|archivedate=27 Márta 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190327101433/https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-march-17-2019/}}</ref>
|- align="center"
| 657 || 18 || align="left"| "[[Bart vs. Itchy & Scratchy]]" || Márta 24, 2019 || YABF10 || 1.99<ref>{{lua idirlín|url=https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-march-24-2019/|teideal='Madam Secretary,' '60 Minutes' adjust down, 'Shark Tank' adjusts up: Sunday final ratings|dátarochtana=12 Bealtaine 2021|foilsitheoir=TV by the Numbers|dáta=26 Márta 2019|archivedate=26 Márta 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190326144036/https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-march-24-2019/}}</ref>
|- align="center"
| 658 || 19 || align="left"| "[[Girl's in the Band]]" || Márta 31, 2019 || YABF11 || 2.07<ref>{{lua idirlín|url=https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-march-31-2019/|teideal='Good Girls,' 'NCIS: Los Angeles,' and others adjust up: Sunday final ratings|dátarochtana=12 Bealtaine 2021|foilsitheoir=TV by the Numbers|dáta=02 Aibreán 2019|archivedate=2 Aibreán 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190402143559/https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-march-31-2019/}}</ref>
|- align="center"
| 659 || 20 || align="left"| "[[I'm Just a Girl Who Can't Say D'oh]]" || Aibreán 07, 2019 || YABF12 || 1.61<ref>{{lua idirlín|url=https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-april-7-2019/|teideal='Ellen's Game of Games,' 'The Simpsons' repeats adjust down: Sunday final ratings|dátarochtana=12 Bealtaine 2021|foilsitheoir=TV by the Numbers|dáta=09 Aibreán 2019|archivedate=10 Aibreán 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190410060314/https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-april-7-2019/}}</ref>
|- align="center"
| 660 || 21 || align="left"| "[[D'oh Canada]]" || Aibreán 28, 2019 || YABF14 || 1.93<ref>{{lua idirlín|url=https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-april-28-2019/|teideal='American Idol,' 'The Simpsons' adjust up, 'The Red Line' adjusts down: Sunday final ratings|dátarochtana=12 Bealtaine 2021|foilsitheoir=TV by the Numbers|dáta=30 Aibreán 2019|archivedate=30 Aibreán 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190430143127/https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-april-28-2019/}}</ref>
|- align="center"
| 661 || 22 || align="left"| "[[Woo-Hoo Dunnit?]]" || Bealtaine 5, 2019 || YABF15 || 1.79<ref>{{lua idirlín|url=https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-may-5-2019/|teideal='American Idol' adjusts up: Sunday final ratings|dátarochtana=12 Bealtaine 2021|foilsitheoir=TV by the Numbers|dáta=07 Bealtaine 2019|archivedate=7 Bealtaine 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190507144937/https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-may-5-2019/}}</ref>
|- align="center"
| 662 || 23 || align="left"| "[[Crystal Blue-Haired Persuasion]]" || Bealtaine 12, 2019 || YABF16 || 1.50<ref>{{lua idirlín|url=https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-may-12-2019/|teideal='American Idol' adjusts up, 'The Red Line' adjusts down: Sunday final ratings|dátarochtana=12 Bealtaine 2021|foilsitheoir=TV by the Numbers|dáta=14 Bealtaine 2019|archivedate=14 Bealtaine 2019|archiveurl=https://web.archive.org/web/20190514154857/https://tvbythenumbers.zap2it.com/daily-ratings/sunday-final-ratings-may-12-2019/}}</ref>
|}
==Eipeasóid atá le ag teacht==
{| class="wikitable plainrowheaders" style="width:50%;"
|- align="center"
! width:10%;"| Cód táirgeachta
! width:50%;"| Teideal
! width:10%;"| Tagairt(í)
|-
| scope="row" | YABF08
| style="text-align:left" | "I Want You (She's So Heavy)"
|<ref>[https://twitter.com/AlJean/status/997186725196644352?s=20 Al Jean on Twitter] "Twitter
". 2018-05-17.</ref>
|-
| scope="row" | YABF09
| style="text-align:left" | "E My Sports"
|<ref>[https://twitter.com/AlJean/status/1002276028604010496?s=09 Al Jean on Twitter] "Twitter". 2018-05-31.</ref>
|-
| scope="row" | YABF10
| style="text-align:left" | "Bart vs. Itchy & Scratchy"
|<ref>[https://twitter.com/AlJean/status/1012772888179437568 Al Jean on Twitter] "Twitter". 2018-06-29.</ref>
|-
| scope="row" | YABF11
| style="text-align:left" | "Girl's in the Band"
|<ref>[https://twitter.com/AlJean/status/1012420251386986497 Al Jean on Twitter] "Twitter". 2018-06-28.</ref>
|-
| scope="row" | YABF12
| style="text-align:left" | "I'm Just a Girl Who Can't Say D'oh"
|<ref>[https://twitter.com/AlJean/status/1020002789437550593 Al Jean on Twitter] "Twitter". 2018-07-19.</ref>
|-
| scope="row" | YABF13
| style="text-align:left" | "The Incredible Lightness of Being a Baby"
|<ref>[https://twitter.com/AlJean/status/1025064194679300098 Al Jean on Twitter] "Twitter". 2018-08-02.</ref>
|-
| scope="row" | YABF14
| style="text-align:left" | "D'oh Canada"
|<ref>[https://twitter.com/AlJean/status/1030168643928129536 Al Jean on Twitter] "Twitter". 2018-08-16.</ref>
|-
| scope="row" | YABF15
| style="text-align:left" |"Woo-Hoo Dunnit?"
|<ref>[https://twitter.com/AlJean/status/1032749221273694208?s=19 Al Jean on Twitter] "Twitter". 2018-08-23.</ref>
|-
| scope="row" | YABF??
| style="text-align:left" | "Treehouse of Horror XXX"
|<ref>[https://twitter.com/AlJean/status/908711941933113345 Al Jean on Twitter] "Twitter". 2017-09-15.</ref><ref>[https://twitter.com/AlJean/status/909452659085647873 Al Jean on Twitter] "Twitter". 2017-09-17.</ref>
|}
==Rátálacha==
{|class="wikitable"
! Séasúr
! Blianta
! Teaghlaigh
! Céim
|-
| 1
| 1989/90
| 13.4m<ref name="season1">{{lua idirlín|teideal=Nielsen's top 50 shows |obair=[[USA Today]] |údar=|page=3D |dáta=1990-04-18}}</ref>
| 30ú<ref name="season1" />
|-
| 2
| 1990/91
| 12.2m
| 38ú<ref>{{Lua idirlín|teideal=Nielsen ratings |obair=[[The Tampa Tribune]] |údar=|page=4 |dáta=1991-04-17}}</ref>
|-
| 3
| 1991/92
| 12.0m
| 33ú<ref name="season3">{{Lua idirlín|teideal=CBS' historic jump |obair=[[USA Today]] |údar=Gable, Donna |page=3D |dáta=1992-04-15}}</ref>
|-
| 4
| 1992/93
| 12.1m<ref name="season4" />
| 30ú<ref name="season4">{{Lua idirlín|teideal=Year-end ratings |obair=[[Deseret News]] |údar=|page=C6 |dáta=1993-04-22}}</ref>
|-
| 5
| 1993/94
| 10.5m
| 53ú<ref>{{Lua idirlín|teideal=Nielsen ratings |obair=[[The Tampa Tribune]] |údar=[[Associated Press]] |page=4 |dáta=1994-04-21}}</ref>
|-
| 6
| 1994/95
| 9.0m<ref name="season6" />
| 67ú<ref name="season6">{{Lua idirlín|teideal=They're not laughing at CBS after drop from 1st to worst |obair=[[Deseret News]] |údar=Pierce, Scott D. |page=C6 |dáta=1995-04-19}}</ref>
|-
| 7
| 1995/96
| 8.0m<ref name="season7" />
| 75ú<ref name="season7">{{Lua idirlín |teideal=NBC lands 6 series in season's top 10 |obair=[[Daily Breeze]] |údar=|page=D3 |dáta=1996-05-26}}</ref>
|-
| 8
| 1996/97
| 8.6m<ref name="season8" />
| 53ú<ref name="season8">{{cite book |last=Moses |first=Robert |údar=Rowen, Beth |teideal=The 1998 A & E Entertainment Almanac |year=1997 |foilsitheoir=[[Houghton Mifflin Harcourt]] |pages=496–515 |isbn=9780395882771}}</ref>
|-
| 9
| 1997/98
| 9.1m<ref name="season9" />
| 32ú<ref name="season9">{{Lua idirlín |teideal=Final Ratings for '97–'98 TV Season |obair=[[San Francisco Chronicle]] |údar=|page=E4 |dáta=1998-05-25}}</ref>
|-
| 10
| 1998/99
| 7.9m<ref name="season10" />
| 46ú<ref name="season10">{{Lua idirlín |teideal=Nielsen rankings for 1998–99 |obair=[[San Francisco Chronicle]] |údar=|page=C5 |dáta=1999-05-28}}</ref>
|-
| 11
| 1999/2000
| 8.2m<ref name="season11" />
| 44ú<ref name="season11">{{Lua idirlín |teideal=Nielsen rankings for 1999–2000 |obair=[[San Francisco Chronicle]] |údar=|page=C17 |dáta=2000-05-26}}</ref>
|-
| 12
| 2000/01
| 14.7m<ref name="season12" />
| 21ú<ref name="season12">{{Lua idirlín |teideal=The Bitter End |url=http://www.ew.com/ew/article/0,,256435,00.html |accessdate=2011-09-10 |newspaper=[[Entertainment Weekly]] |dáta=2001-06-01 |dátarochtana=2014-05-13 |archivedate=2012-07-18 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20120718141929/http://www.ew.com/ew/article/0,,256435,00.html }}</ref>
|-
| 13
| 2001/02
| 12.4m<ref name="season13" />
| 30ú<ref name="season13">{{Lua idirlín |teideal=How did your favorite show rate? |url=http://www.usatoday.com/life/television/2002/2002-05-28-year-end-chart.htm |dátarochtana=2011-09-10 |newspaper=[[USA Today]] |dáta=2002-05-28}}</ref>
|-
| 14
| 2002/03
| 13.4m<ref name="season14" />
| 25ú<ref name="season14">{{Lua idirlín |teideal=Nielsen numbers |obair=[[The Star-Ledger]] |údar=Sepinwall, Alan |author2=Seitz, Matt Zoller |page=31 |dáta=2003-05-29}}</ref>
|-
| 15
| 2003/04
| 10.6m<ref name="season15" />
| 42ú<ref name="season15">{{Lua idirlín |teideal=Season to date program ratings |url=http://www.abcmedianet.com/pressrel/dispDNR.html?id=060204_11 |foilsitheoir=[[American Broadcasting Company|ABC Medianet]] |dátarochtana=2007-02-08 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070208132303/http://www.abcmedianet.com/pressrel/dispDNR.html?id=060204_11 |dáta=2004-06-02 |archivedate=2007-02-08 }}</ref>
|-
| 16
| 2004/05
| 9.6m<ref name="season16" />
| 52ú<ref name="season16">{{Lua idirlín |teideal=Season program ratings |url=http://www.abcmedianet.com/pressrel/dispDNR.html?id=060105_05 |foilsitheoir=[[American Broadcasting Company|ABC Medianet]] |dátarochtana=2007-03-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070310210208/http://www.abcmedianet.com/pressrel/dispDNR.html?id=060105_05 |dáta=2005-06-01 |archivedate=2007-03-10 }}</ref>
|-
| 17
| 2005/06
| 9.1m<ref name="season17" />
| 62ú<ref name="season17">{{Lua idirlín |teideal=Season program ratings |url=http://www.abcmedianet.com/pressrel/dispDNR.html?id=053106_05 |foilsitheoir=[[American Broadcasting Company|ABC Medianet]] |dátarochtana=2007-03-10 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20070310210300/http://www.abcmedianet.com/pressrel/dispDNR.html?id=053106_05 |dáta=2006-05-31 |archivedate=2007-03-10 }}</ref>
|-
| 18
| 2006/07
| 8.6m<ref name="season18" />
| 60ú<ref name="season18">{{Lua idirlín |teideal=Season program ratings |url=http://www.hollywoodreporter.com/hr/content_display/television/features/e3ifbfdd1bcb53266ad8d9a71cad261604f |work=[[The Hollywood Reporter]] |dátarochtana=2010-01-29 |archiveurl=https://web.archive.org/web/20100129154626/http://www.hollywoodreporter.com/hr/content_display/television/features/e3ifbfdd1bcb53266ad8d9a71cad261604f |dáta=2007-05-25 |archivedate=2010-01-29 }}</ref>
|-
| 19
| 2007/08
| 8.0m<ref name="season19" />
| 87ú<ref name="season19">{{Lua idirlín |teideal=Season program ratings |url=http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=052808_06 |foilsitheoir=[[American Broadcasting Company|ABC Medianet]] |dátarochtana=2011-09-10 |dáta=2008-05-28}}</ref>
|-
| 20
| 2008/09
| 6.9m<ref name="season20" />
| 77ú<ref name="season20">{{Lua idirlín |teideal=Season program ratings |url=http://abcmedianet.com/web/dnr/dispDNR.aspx?id=051909_05 |foilsitheoir=[[American Broadcasting Company|ABC Medianet]] |dátarochtana=2011-09-10 |dáta=2009-05-19}}</ref>
|-
| 21
| 2009/10
| 7.2m<ref name="season21" />
| 61ú<ref name="season21">{{Lua idirlín |last=Andreeva |first=Nellie |teideal=Full Series Rankings For The 2009–10 Broadcast Season |url=http://www.deadline.com/2010/05/full-series-rankings-for-the-2009-10-broadcast-season/ |dátarochtana=2011-09-10 |foilsitheoir=[[Deadline.com]] |dáta=2010-05-27}}</ref>
|-
| 22
| 2010/11
| 7.3m<ref name="season22" />
| 65ú<ref name="season22">{{Lua idirlín |last=Andreeva |first=Nellie |teideal=Full 2010–11 TV Season Series Rankings |url=http://www.deadline.com/2011/05/full-2010-11-season-series-rankers/ |dátarochtana=2011-09-10 |foilsitheoir=[[Deadline.com]] |dáta=2011-05-27}}</ref>
|-
| 23
| 2011/12
| 7.0m<ref name="season23"/>
| 69ú<ref name="season23">{{Lua idirlín |last=Andreeva |first=Nellie |teideal=Full 2011–2012 TV Season Series Rankings |url=http://www.deadline.com/2012/05/full-2011-2012-tv-season-series-rankings/ |dátarochtana=2012-05-25 |foilsitheoir=[[Deadline.com]] |dáta=2012-05-24}}</ref>
|-
| 24
| 2012/13
| 6.3m<ref name="season23"/>
| 70ú<ref>{{Lua idirlín |údar=Dominic Patten |teideal=Full 2012-2013 TV Season Series Rankings |url=http://www.deadline.com/2013/05/tv-season-series-rankings-2013-full-list/ |dátarochtana=25 May 2013 |newspaper=deadline |dáta=23 May 2013}}</ref>
|-
| 25
| 2013/14
| 5.6m<ref>http://www.deadline.com/2012/05/full-2011-2012-tv-season-series-rankings/</ref>
| 81ú<ref>http://www.deadline.com/2014/05/tv-season-series-rankings-2013-full-list-2/</ref>
|-
| 26
| 2014/15
| 5.6m
| 100ú<ref>http://deadline.com/2015/05/2014-15-full-tv-season-ratings-shows-rankings-1201431167/</ref>
|-
| 27
| 2015/16
| 4.7m
| 102ú<ref>http://deadline.com/2016/05/2015-16-full-tv-season-2015-2016-series-rankings-shows-full-list-1201763189/</ref>
|-
| 28
| 2016/17
| 4.8m
| 92ú<ref>http://deadline.com/2017/05/2016-2017-tv-season-ratings-series-rankings-list-1202102340/</ref>
|-
| 29
| 2017/18
| 4.1m
| 122ú<ref>https://deadline.com/2018/05/2017-2018-tv-series-ratings-rankings-full-list-of-shows-1202395851/</ref>
|}
== Tagairtí ==
{|
|valign="top"|
{{reflist|20em}}
|width="250"|
|valign="top"|
|}
== Naisc sheachtracha ==
*[http://www.thesimpsons.com/#/recaps Liosta de na eipeasóid The Simpsons] ar The Simpsons.com
*[http://www.imdb.com/title/tt0096697/episodes Liosta de na eipeasóid The Simpsons] ar an [[Internet Movie Database]]
*[http://www.tv.com/shows/the-simpsons/episodes/ Liosta de na eipeasóid The Simpsons] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20200822111030/http://www.tv.com/shows/the-simpsons/episodes/ |date=2020-08-22 }} ar [[TV.com]]
*[http://epguides.com/Simpsons The Simpsons] ar [[epguides.com]]
{{The Simpsons}}
[[Catagóir:The Simpsons]]
[[Catagóir:Eipeasóidí The Simpsons|*]]
[[Catagóir:Liosta eipeasóidí sraitheanna grinn]]
[[Catagóir:Liostaí a bhaineann leis The Simpsons]]
h3u2ycz4ih779rz9o289jquea8xitka
Grús Meiriceánach
0
67006
1325391
1165072
2026-08-17T09:14:39Z
An Sionnach Rua
29036
1325391
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
Is [[éan]] é an '''grús Meiriceánach'''.<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Grus%20americana/|title=“Grus americana” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> Is baill d'fhine na Gruidae iad.
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{síol ainmhí}}
{{DEFAULTSORT:Grus Meiriceanach}}
[[Catagóir:Grus]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1758]]
ss0pukpbhza52fngz4j2zamkx4pk8st
Gealbhan sionnaigh
0
67299
1325332
1293042
2026-08-17T08:25:17Z
An Sionnach Rua
29036
1325332
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
Is [[éan]] é an '''gealbhan sionnaigh''' (''Passerella iliaca'') le fáil sa Mheiriceá Thuaidh de ghnáth.<ref name='Tearma'>{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Passerella%20iliaca/|title=“Passerella iliaca” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-05-10}}</ref>
== Féach freisin ==
* ''[[:Catagóir:Passerellidae|Passerellidae]] ([[:Catagóir:Passerella|Passerella]]) ''
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{síol ainmhí}}
{{DEFAULTSORT:Gealbhan sionnaigh}}
[[Catagóir:Passerella]]
[[Catagóir:Gealbhain]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1786]]
nyyp95z0t5nu8hyu3ie3010905woq8f
Ulchabhán bóireach
0
68163
1325251
1165178
2026-08-16T16:34:10Z
An Sionnach Rua
29036
1325251
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
[[File:Aegolius funereus funereus MHNT.ZOO.2010.11.154.1.jpg|thumb|''Aegolius funereus funereus'']]
Is [[éan]] é an '''t-ulchabhán bóireach'''<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Aegolius%20funereus/|title=“Aegolius funereus” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> (''Aegolius funereus''). Is baill d'fhine na Strigidae iad.
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{síol ainmhí}}
{{DEFAULTSORT:Ulchabhan boireach}}
[[Catagóir:Aegolius]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1758]]
oliqijjg98ckzn5x4vx3ktm0jhkyn3w
Ulchabhán seabhaic Oileán na Nollag
0
68164
1325280
1165683
2026-08-16T16:51:53Z
An Sionnach Rua
29036
1325280
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
Is [[éan]] é an '''ulchabhán seabhaic Oileán na Nollag'''.<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Ninox%20natalis/|title=“Ninox natalis” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> Is baill d'fhine na Strigidae iad.
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{síol ainmhí}}
{{DEFAULTSORT:Ulchabhan seabhaic Oilean na Nollag}}
[[Catagóir:Ninox]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1888]]
4hzyqnjzz748dh7ixtcg37u69l089ry
Ulchabhán síofrach
0
68165
1325283
1164952
2026-08-16T16:53:02Z
An Sionnach Rua
29036
1325283
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
Is [[éan]] é an '''ulchabhán síofrach'''.<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Micrathene%20whitneyi/|title=“Micrathene whitneyi” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> Is baill d'fhine na Strigidae iad.
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{síol ainmhí}}
{{DEFAULTSORT:Ulchabhan siofrach}}
[[Catagóir:Micrathene]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1861]]
9q01k3i1noupexbh11m40sa80c9ppms
Ulchabhán scopach Eoráiseach
0
68168
1325274
1165861
2026-08-16T16:48:58Z
An Sionnach Rua
29036
1325274
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
[[File:Otus scops MHNT.ZOO.2010.11.156.4.jpg|thumb|''Otus scops'']]
Is [[éan]] é an '''ulchabhán scopach Eoráiseach'''.<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Otus%20scops/|title=“Otus scops” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> Is baill d'fhine na Strigidae iad.
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{síol ainmhí}}
{{DEFAULTSORT:Ulchabhan scopach Eoraiseach}}
[[Catagóir:Otus]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1758]]
lf4mu1nu6cdojpnyy7rrjs21bc0givq
Ulchabhán mór liath
0
68169
1325265
1165895
2026-08-16T16:45:12Z
An Sionnach Rua
29036
1325265
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
[[File:Strix nebulosa lapponica MHNT.ZOO.2010.11.158.1.jpg|thumb|''Strix nebulosa lapponica'']]
Is [[éan]] é an '''ulchabhán mór liath'''.<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Strix%20nebulosa/|title=“Strix nebulosa” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> Is baill d'fhine na Strigidae iad.
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{síol ainmhí}}
{{DEFAULTSORT:Ulchabhan mor liath}}
[[Catagóir:Strix]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1772]]
7z2vklv16f5jcenk09wc50lklvqz33u
Ulchabhán beag
0
68172
1325249
1165251
2026-08-16T16:33:04Z
An Sionnach Rua
29036
1325249
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
[[File:Athene noctua vidalii MHNT.ZOO.2010.11.156.1.jpg|thumb|''Athene noctua vidalii'']]
Is [[éan]] é an '''ulchabhán beag'''.<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Athene%20noctua/|title=“Athene noctua” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> Is baill d'fhine na Strigidae iad.
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{síol ainmhí}}
{{DEFAULTSORT:Ulchabhan beag}}
[[Catagóir:Athene]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1769]]
570b7sh6ljc56a6ytzyxwdo7hhesp0d
Ulscréachóg
0
68175
1325294
1139380
2026-08-16T17:00:10Z
An Sionnach Rua
29036
1325294
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
Is [[éan]] í an '''ulscréachóg''' i ngéineas ''Megascops''.<ref name='Tearma'>{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/screech%20owl/|title=“screech owl” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-05-30}}</ref> Bhí na hulscréachóga mar chuid den ghéineas ''Otus'' (na [[Ulchabhán scopach|hulchabháin scopacha]]) ar feadh cuid mhaith den 20ú haois, ach cuireadh ina ngéineas féin iad bunaithe ar réimse leathan fianaise.
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{síol ainmhí}}
{{DEFAULTSORT:Ulscreachog}}
[[Catagóir:Megascops]]
4q9hkc3bv9nfhmcyns3atia64u2btqe
Ulchabhán réisc
0
68176
1325271
1138831
2026-08-16T16:47:56Z
An Sionnach Rua
29036
1325271
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
Is [[éan]] é an '''ulchabhán réisc'''.<ref name='Tearma'>{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Asio%20flammeus/|title=“Asio flammeus” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-05-27}}</ref>
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{síol ainmhí}}
{{DEFAULTSORT:Ulchabhan reisc}}
[[Catagóir:Asio]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1763]]
923u3hv3kmy7b61dgzqqylulz5cl456
Ulchabhán scopach Sokoke
0
68177
1325275
1166097
2026-08-16T16:49:32Z
An Sionnach Rua
29036
1325275
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
Is [[éan]] é an '''ulchabhán scopach Sokoke'''.<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Otus%20ireneae/|title=“Otus ireneae” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> Is baill d'fhine na Strigidae iad.
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{síol ainmhí}}
{{DEFAULTSORT:Ulchabhan scopach Sokoke}}
[[Catagóir:Otus]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1966]]
e888a0ycn9l862u6d6vuka9l0udwgsa
Ulchabhán Soumagne
0
68178
1325287
1164812
2026-08-16T16:54:30Z
An Sionnach Rua
29036
1325287
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
Is [[éan]] é an '''ulchabhán Soumagne'''.<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Tyto%20soumagnei/|title=“Tyto soumagnei” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> Is baill d'fhine na Strigidae iad.
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{síol ainmhí}}
{{DEFAULTSORT:Ulchabhan Soumagne}}
[[Catagóir:Tyto]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1878]]
0gzi4c163bt612geqmug948nxydvce8
Ulchabhán donn
0
68180
1325250
1165181
2026-08-16T16:33:46Z
An Sionnach Rua
29036
1325250
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
[[File:Strix aluco sylvatica MHNT.ZOO.2010.11.153.6.jpg|thumb|''Strix aluco sylvatica'']]
Is [[éan]] é '''an t-ulchabhán donn'''<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Strix%20aluco/|title=“Strix aluco” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> ('' Strix aluco''). Is baill d'fhine na Strigidae iad.
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{síol ainmhí}}
{{DEFAULTSORT:Ulchabhan donn}}
[[Catagóir:Strix]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1758]]
nsd8t8y30h3moztfjciagv889om9e20
Ulchabhán na hÚraile
0
68181
1325266
1236093
2026-08-16T16:45:48Z
An Sionnach Rua
29036
1325266
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
[[File:Strix uralensis uralensis MHNT.ZOO.2010.11.158.4.jpg|thumb|''Strix uralensis uralensis'']]
[[Íomhá:Video of ural owl (Strix Uralensis) on the lookout and hunting.webm|mion|Ulchabhán na hÚraile]]
Is [[éan]] é '''ulchabhán na hÚraile'''.<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Strix%20uralensis/|title=“Strix uralensis” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> Is baill d'fhine na Strigidae iad.
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{síol ainmhí}}
{{DEFAULTSORT:Ulchabhan na hUraile}}
[[Catagóir:Strix]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1771]]
15uhhfgb0g1um1z3vw9bfaucz5v8yev
Procellariiformes
0
78946
1325416
1138994
2026-08-17T10:39:24Z
An Sionnach Rua
29036
1325416
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
[[Ord (bitheolaíocht)|Ord]] éan mara is ea '''Procellariiformes''' ina bhfuil ceithre fhine: na [[Albatras|halbatrais]], na [[Peadairín|peadairíní]] agus na [[Cánóg|cánóga]], agus dhá fhine guairdeall. Tá siad beagnach go hiomlán peiligeach (ag beathú ar an aigéan oscailte), agus faightear iad ar fud aigéin an domhain, leis an éagsúlacht is airde timpeall [[An Nua-Shéalainn|na Nua-Shéalainne]].<ref>{{Cite book-en|last=Tennyson|first=Alan J. D.|url=https://www.worldcat.org/oclc/80016906|title=Extinct birds of New Zealand|date=2006|publisher=Te Papa Press|isbn=978-0-909010-21-8|location=Wellington, N.Z.|pages=38|oclc=80016906}}</ref>
== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Procellariiformes]]
e9rvfiolvjxple40ns0tuz67m2byooy
Gobadáinín crotaigh
0
79097
1325364
1166265
2026-08-17T08:56:47Z
An Sionnach Rua
29036
1325364
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
Is [[éan]] é an '''gobadáinín crotaigh'''.<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Calidris%20ferruginea/|title=“Calidris ferruginea” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> Is baill d'fhine na Scolopacidae iad.
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{síol ainmhí}}
{{DEFAULTSORT:Gobadáinín crotaigh}}
[[Catagóir:Calidris]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1763]]
h259as003v7zq7a1kq9jm3bfxqkd8mv
Gobadáinín beag
0
79098
1325366
1165682
2026-08-17T08:57:42Z
An Sionnach Rua
29036
1325366
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
[[File:Calidris minuta MHNT.ZOO.2010.11.119.19.jpg|thumb| ''Calidris minuta'']]
[[File:Foeragerende kleine strandloper-4961756.webm|thumb |left|Calidris minuta]]
Is [[éan]] é an '''gobadáinín beag'''<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Calidris%20minuta/|title=“Calidris minuta” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> (''Calidris minuta''). Is baill d'fhine na Scolopacidae iad.
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{síol ainmhí}}
{{DEFAULTSORT:Gobadáinín beag}}
[[Catagóir:Calidris]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1812]]
bj2djihy30bzdqxc0ojfqchfze008m0
Gobadáinín Temminck
0
79099
1325361
1166302
2026-08-17T08:55:12Z
An Sionnach Rua
29036
1325361
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
[[File:Calidris temminckii MHNT.ZOO.2010.11.119.1.jpg|thumb| ''Calidris temminckii'']]
Is [[éan]] é an '''gobadáinín Temminck'''.<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Calidris%20temminckii/|title=“Calidris temminckii” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> Is baill d'fhine na Scolopacidae iad.
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{síol ainmhí}}
{{DEFAULTSORT:Gobadáinín Temminck}}
[[Catagóir:Calidris]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1812]]
f9s8sew7hvof8el8du183bs1wtxv9h2
Gobadán cosbhuí
0
79103
1325373
1164664
2026-08-17T09:02:40Z
An Sionnach Rua
29036
1325373
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
[[File:Calidris maritima maritima MHNT.ZOO.2010.11.119.17.jpg|thumb| ''Calidris maritima maritima'']]
Is [[éan]] uisce é an '''gobadán cosbhuí'''<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Calidris%20maritima/|title=“Calidris maritima” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> (''Calidris maritima''). Is baill d'fhine na Scolopacidae iad.
Tagann ainm an ghéinis ón t[[An tSean-Ghréigis|Sean-Ghréigis]] ''kalidris'' nó ''skalidris'', téarma a d'úsáid [[Arastotail]] le haghaidh roinnt éan uisce liathdathach. Focal ón [[An Laidin|Laidin]] é ''maritima''a ciallaíonn "na mara".
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{síol ainmhí}}
{{DEFAULTSORT:Gobadán cosbhuí}}
[[Catagóir:Calidris]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1764]]
7wiiqfphhg81c9irmipadmbhttb4q3r
Gobadán glas
0
79105
1325379
1155684
2026-08-17T09:05:27Z
An Sionnach Rua
29036
1325379
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
[[File:Tringa ochropus MHNT.ZOO.2010.11.117.13.jpg|thumb| ''Tringa ochropus'']]
Is [[éan]] é an '''gobadán glas''' (''Tringa ochropus'').<ref name='Tearma'>{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Tringa%20ochropus/|title=“Tringa ochropus” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-17}}</ref>
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{síol ainmhí}}
{{DEFAULTSORT:Gobadan glas}}
[[Catagóir:Tringa]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1758]]
swcvyv54j971yfclg3t0rcaynfoydax
Gobadán coille
0
79117
1325381
1166075
2026-08-17T09:06:24Z
An Sionnach Rua
29036
1325381
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
[[File:Tringa glareola MHNT.ZOO.2010.11.117.1.jpg|thumb| ''Tringa glareola'']]
[[File:Bosruiter foeragerend-4961636.webm|thumb |left|Tringa glareola]]
Is [[éan]] é an '''gobadán coille'''<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Tringa%20glareola/|title=“Tringa glareola” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> (''Tringa glareola''). Is baill d'fhine na Scolopacidae iad.
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{síol ainmhí}}
{{DEFAULTSORT:Gobadán coille}}
[[Catagóir:Tringa]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1758]]
ph1q5ywiqffhshjpdoh9b4m8qjalaji
Gobadán coiteann
0
79118
1325380
1164529
2026-08-17T09:06:06Z
An Sionnach Rua
29036
1325380
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
[[File:Foeragerende oeverloper-4961816.webm|thumb |Actitis hypoleucos]]
Is [[éan]] é an '''gobadán coiteann'''.<ref name='Tearma'>{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Actitis%20hypoleucos/|title=“Actitis hypoleucos” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref>
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{síol ainmhí}}
{{DEFAULTSORT:Gobadán coiteann}}
[[Catagóir:Actitis]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1758]]
2xkpzzv0orws308p2y5bqjxbdvej4j9
Glasóg shráide
0
79386
1325224
1150490
2026-08-16T12:50:03Z
An Sionnach Rua
29036
1325224
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
Is [[éan]] í '''an ghlasóg shráide''' (''Motacilla alba yarrellii'') . Is baill d'fhine na Motacillidae iad. Is fospeiceas den [[Glasóg bhán|ghlasóg bhán]] í.
Gabhann an ghlasóg seo [[Feithid|feithidí]] le n-ithe gar don talamh, nó bailíonn iad ar bhóithre tar éis don trácht iad a mharú. Uaireanta, cuireann sí fúithi sa chathair. Neadaíonn sí i bpoll, líneáilte le [[caonach]], [[Duilleog|duilleoga]] feoite, gruaig is cleití. Bíonn suas le dhá ál aici in aghaidh na bliana.<ref name="FreamhanEolais">{{Cite encyclopedia|last=Hussey|first=Matt|author-link=Matthew Hussey|title=Glasóg sráide|encyclopedia=[[Fréamh an Eolais]]|language=ga|date=2011|publisher=[[Coiscéim]]|page=320}}</ref>
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{Fréamh an Eolais}}
{{síol ainmhí}}
{{DEFAULTSORT:Glasóg shráide}}
[[Catagóir:Motacilla]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1837]]
e9pk9atsfqvg9p3oaquzlt6vircrszf
Glasóg liath
0
79387
1325227
1193579
2026-08-16T12:53:27Z
An Sionnach Rua
29036
1325227
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
[[File:Motacilla cinerea schmitzi MHNT.ZOO.2010.11.203.11.jpg|thumb|left|Uibheacha ''Motacilla cinerea schmitzi'']]
Is [[éan]] í an '''ghlasóg liath'''.<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Motacilla%20cinerea/|title=“Motacilla cinerea” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> Is baill d'fhine na Motacillidae iad.
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{síol ainmhí}}
{{DEFAULTSORT:Glasóg liath}}
[[Catagóir:Motacilla]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1771]]
j4xz5dc6ewqkw3e8er9kagmncb5y3vm
Glasóg bhuí
0
79388
1325229
1164935
2026-08-16T12:54:27Z
An Sionnach Rua
29036
1325229
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
[[File:Cuculus canorus canorus MHNT.ZOO.2010.11.150.44.jpg|thumb|''Cuculus canorus canorus'' + ''Motacilla flava'']]
Is [[éan]] í an '''ghlasóg bhuí'''.<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Motacilla%20flava/|title=“Motacilla flava” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> Is baill d'fhine na Motacillidae iad.
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{síol ainmhí}}
{{DEFAULTSORT:Glasóg bhuí}}
[[Catagóir:Motacilla]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1758]]
dd97nrz2cs01ewismjiztntne0dpur6
Meantán croiméalach
0
79414
1325336
1165842
2026-08-17T08:30:20Z
An Sionnach Rua
29036
1325336
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
[[File:Baardmannetje in het riet-4714647.webm| thumb |Panurus biarmicus]]
[[File:Panurus biarmicus russicus MHNT.ZOO.2010.11.180.9.jpg|thumb|''Panurus biarmicus russicus '']]
Is [[éan]] é an '''meantán croiméalach'''<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Panurus%20biarmicus/|title=“Panurus biarmicus” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> (''Panurus biarmicus'' ). Is baill d'fhine na Panuridae iad.
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{síol ainmhí}}
{{DEFAULTSORT:Meantán croiméalach}}
[[Catagóir:Panurus]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1758]]
jizno1mkpa684ihh4h88kj5nq1poqih
Áine Ní Ghlinn
0
86656
1325324
1306117
2026-08-16T23:52:51Z
Taghdtaighde
60452
Catagóirí curtha leis agus roinnt athuithe
1325324
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}
Is [[scríbhneoir]], [[file]] agus [[iriseoir]] í '''Áine Ní Ghlinn'''. Tá breis agus tríocha leabhar scríofa aici, ina measc bailiúcháin filíochta agus sraith leabhar agus úrscéalta do leanaí agus do dhéagóirí. Den chuid is mó, bíonn sí ag scríobh do dhaoine óga.<ref>{{cite web|url=http://www.ireland-information.com/reference/revival.html |teideal=Literature in Irish – The Irish Revival and Aftermath|author= Michael Green}}</ref> Ceapadh í ina Laureate na nÓg sa bhliain 2020,<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ta-se-an-tabhachtach-go-mbeadh-daoine-oga-ag-leamh-i-ngaeilge-ar-son-an-phleisiuir-aine-ni-ghlinn-ceaptha-ina-laureate-na-nog/|teideal=‘Tá sé an-tábhachtach go mbeadh daoine óga ag léamh i nGaeilge ar son an phléisiúir’ – Áine Ní Ghlinn ceaptha ina Laureate na nÓg|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2020-05-29}}</ref> an chéad uair a ceapadh údar [[An Ghaeilge|Gaeilge]] sa ról náisiúnta sin.<ref>Bhí sí ina Laureate na nÓg idir 2020-2023.</ref>
== Saol agus saothar ==
Rugadh Áine i [[Contae Thiobraid Árann|gContae Thiobraid Árann]] sa bhliain 1955. D’fhás sí aníos i gCrois an Ghúlaigh i dTiobraid Árainn agus chuaigh sí ar Scoil Náisiúnta an Bhealaigh, áit a raibh a hathair ina phríomhoide. Cé nach Gaeilge amháin a bhí acu sa bhaile agus í ag fás aníos, bhí an Ghaeilge go mór chun cinn ann. Gaeilge Chonamara a bhí ag a hathair agus é as Béal Átha na Sluaighe ó dhúchas, ach chaith sé go leor ama i gConamara ina óige. Gaeilge na Mumhan a bhí ag a máthair.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/mac-pheig-sayers-dineasair-is-muicini-foilsiu-a-30u-leabhar-gaeilge-do-phaisti-a-cheiliuradh-ag-aine-ni-ghlinn/|teideal=Mac Pheig Sayers, dineasáir is muicíní – foilsiú a 30ú leabhar Gaeilge do pháistí á cheiliúradh ag Áine Ní Ghlinn|údar=Bridget Bhreathnach|dáta=18 Aibreán 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-04-18}}</ref>
Chuaigh sí ar Chlochar na Toirbhirte i nDúrlas Éile agus ansin ar [[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|Choláiste Ollscoile Átha Cliath]], áit ar bhain sí céim amach i nGaeilge agus i m[[An Béarla|Béarla]]. Ina dhiaidh sin, fuair sí Ard-Dioplóma san [[Oideachas]].
Ar dtús, d'oibrigh sí mar [[Múinteoir|mhúinteoir]] [[Meánscoil|meánscoile]]. Ina dhiaidh sin chuaigh sí ar an London School of Journalism, áit a bhfuair sí Dioplóma san [[Iriseoireacht]]. Ansin bhain sí céim M A. sa Scríbhneoireacht Chruthaitheach amach in Ollscoil Lancaster.<ref>{{cite book|title=Unveiling treasures: the Attic guide to the published works of Irish women literary writers : drama, fiction, poetry|url=https://archive.org/details/unveilingtreasur0000week|author=Ann Owens Weekes|publisher=Attic Press|year=1993}}</ref>
Chaith Ní Ghlinn roinnt blianta ag obair mar iriseoir le RTÉ Raidió na Gaeltachta agus tá seal caite aici ag léachtóireacht chomh maith.<ref name=":1" />
=== Inniu ===
Sa lá atá inniu ann, scríobhann sí do [[RTÉ Raidió na Gaeltachta]] agus [[Raidió Teilifís Éireann|RTÉ]]. Tá sí ar dhuine de na scríbhneoirí ar an seó teilifíse [[Ros na Rún]].<ref name="Anthology">{{cite book|title=The Field Day Anthology of Irish Writing|author=Angela Bourke|publisher=NYU Press|year=2002}}</ref>
Bíonn sí ag teagasc na scríbhneoireachta cruthaithí do gach aois, go háirithe sna Gaelscoileanna.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.poetryireland.ie/education/writers-directory/ine-ni-ghlinn|teideal=Áine Ní Ghlinn {{!}} Poetry Ireland|work=www.poetryireland.ie|dátarochtana=2020-05-29}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Treoraíonn sí ceardlanna do mhúinteoirí ar an [[An Ghaeilge|Ghaeilge]] agus sa [[litríocht]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.poetryireland.ie/education/writers-directory/ine-ni-ghlinn|teideal=Áine Ní Ghlinn {{!}} Poetry Ireland|work=www.poetryireland.ie|dátarochtana=2020-05-29}}{{Dead link|date=Aibreán 2026 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Ábhair dheacair iad cuid de na topaicí a chlúdaíonn sí ina cuid filíochta, cosúil le [[Péidifilia|mí-úsáid leanaí]].<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/news/secrets-and-lies-1.71090|teideal=Secrets and lies|údar=Victoria White|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2020-05-29}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://coislife.ie/udair/aine-ni-ghlinn/|teideal=Áine Ní Ghlinn|language=ga-IE|work=Cois Life|dátarochtana=2020-05-29|archivedate=2020-09-22|archiveurl=https://web.archive.org/web/20200922182306/https://coislife.ie/udair/aine-ni-ghlinn/}}</ref>
Cónaíonn sí i m[[Baile Átha Cliath]]. Is <bdi>[[:Catagóir:Baill d'Aosdána|ball d'Aosdána]] í.</bdi><ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/scribhneoiri-gaeilge-ceaptha-ina-mbaill-daosdana/|teideal=Scríbhneoirí Gaeilge ceaptha ina mbaill d’Aosdána|dáta=2025-09-05|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2025-09-09}}</ref>
== Leabharliosta ==
=== Cnuasaigh filíochta ===
* ''An Chéim Bhriste'' (Coiscéim, 1984)
* ''Gairdín Pharthais'' (Coiscéim, 1988)
* ''Deora Nár Caoineadh/Unshed Tears'' (The Dedalus Press/Coiscéim, 1996).
* ''Tostanna'' (Coiscéim, 2006)
* ''An Guth Baineann'' (LeabhairCOMHAR, 2013)
* ''Rúin Oscailte'' (Coiscéim, 2021)
=== Saothair neamhfhicsin don bhfoghlaimeoir fásta ===
* ''Fadó riamh... Ag an tús'' (LeabhairCOMHAR)
=== Saothair neamhfhicsin do dhéagóirí ===
* ''Mná as an nGnáth'' (An Gúm, 1990)
* ''Daoine agus Déithe'' (An Gúm, 1996)
=== Ficsean do dhéagóirí ===
* ''Fuadach'' (Cois Life)
* ''Tromluí'' (Cois Life)
* ''Daideo'' (Cois Life, 2014)
* ''I mo Chroí Istigh'' ([[Cló Iar-Chonnacht]], 2021)
=== Ficsean do pháistí ===
Ba é an leabhar ''Daifní Dineasár'' a d’fhoilsigh The O’Brien Press sa mbliain 2001 an chéad leabhar do pháistí dá cuid a foilsíodh.
Go gairid i ndiaidh an chéad leabhair sin, d’fhoilsigh An Gúm an dara leabhar do pháistí léi, ''An Leaba Sciathánach. ''Tháinig cuid den inspioráid don leabhar sin ón tsraith leabhar ''The Bed That Went Whoosh!'' le Bernard Shaw agus William Bolger a foilsíodh sna 1960idí. Léigh sí an leagan Gaeilge den tsraith a bhí aistrithe go Gaeilge faoin teideal ''An Leaba a d’Imigh HÚIS!.<ref name=":0" />''
* ''Daifní Díneasár'' (O’Brien Press)
* ''Moncaí Dána'' (O’Brien Press)
* ''Lámhainní Glasa'' (O’Brien Press)
* ''Éasca Péasca'' (O’Brien Press)
* ''Thar an Trasnán'' (O’Brien Press)
* ''Céard tá sa Bhosca'' (An Gúm)
* ''Glantachán Earraigh'' (An Gúm)
* ''Madra Meabhrach'' (Cois Life)
* ''Cuairteoir'' (Cois Life)
* ''Úbalonga'' (Cois Life), (Séideán Sí)
* ''Hata Zú Mhamó'' (Cois Life, 2016)
* ''An Múinteoir Nua'' (An Gúm)
=== Pictiúrleabhair do pháistí ===
* ''Nílim ag Iarraidh dul ar Scoil'' (LeabhairCOMHAR)
* ''Cinnín Óir agus na Trí Bhéar'' (An Gúm, 2017)
* ''Hata Oisín'' (LeabhairCOMHAR)
* ''Daidí na Nollag'' (An tSnáthaid Mhór)
* ''Ag Buzzáil sa Gháirdín'' (An tSnáthaid Mhór)
* ''Óstán na bhFeithidí'' (An tSnáthaid Mhór)
* ''Na Trí Mhuicín'' (Futa Fata, 2024)
=== Filíocht do pháistí ===
* ''Brionglóidí agus aistir eile'' (Cló Mhaigh Eo)
* ''Bronntanais agus féiríní eile'' (Cló Mhaigh Eo)
* ''Duanaire Naithí'' (eagarthóir; Coiscéim 2005)
* ''Duanaire na Camóige'' (eagarthóir; Coiscéim, 2006)
=== Drámaíocht do pháistí ===
* ''Éaló ón Zú'' (Cló Mhaigh Eo)
* ''Cochaillín Dearg – dráma véarsaíochta do bhunranganna'' (An Gúm)
== Tuilleadh léitheoireachta ==
* [http://eprints.maynoothuniversity.ie/4646/1/AND_gCoigrioch.pdf Imirce agus féiniúlacht sa 20ú hAois agus comhaimseartha i litríocht na Gaeilge]
* Cultúr ceilteach: Aberdeen breviary-celticism, Imleabhar 1 den Celtic Cultúr: A Stairiúil Chiclipéid, John T. Koch, ABC-CLIO, 2006, {{ISBN|1851094407}}1851094407, {{ISBN|9781851094400}}9781851094400
* Is fearr filíocht Ghaeilge 2007, Maurice Riordan, Colm Breathnach, Southword Editions, 1 eanáir, 2006
* An Scríbhneoir Éireannach agus ar fud an Domhain, Declan Kiberd, Cambridge University Press, 11 Lúnasa 2005
* Réamhrá Liam Mhic Amhlaigh don leabhar An Guth Baineann (LeabhairCOMHAR, 2013)
== Tagairtí ==
{{Reflist|30em}}
{{DEFAULTSORT:Glinn, Aine Ni}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1955]]
[[Catagóir:Alumni COBÁC]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí Gaeilge]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí do pháistí]]
[[Catagóir:Scríbhneoirí ficsin thuairimigh]]
[[Catagóir:Ficsean eolaíochta i nGaeilge]]
[[Catagóir:Ficsean eolaíochta Éireannach]]
[[Catagóir:Muintir Ros na Rún]]
[[Catagóir:Daoine beo]]
[[Catagóir:Daoine as Contae Thiobraid Árann]]
[[Catagóir:Baill d'Aosdána]]
[[Catagóir:Lucht Raidió na Gaeltachta]]
[[Catagóir:Déaglitríocht na Gaeilge]]
[[Catagóir:Déaglitríocht]]
l6wnml3sn4l5w1iu73umzdfrt4255n7
Aegithalidae
0
90055
1325335
1305645
2026-08-17T08:29:30Z
An Sionnach Rua
29036
1325335
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
{{glanadh-mar|formáid, Béarla, téarmaíocht}}
Is fine d'[[Éan|éin]] bheaga bhídeacha iad na h'''Aegithalidae''', ([[An Ghaeilge|Gaeilge]]: '''Meantáin earrfhada''' nó '''Meantáin toir'''), [[Pasaireach|éin phasaireacha]] dhonna le eireabaill measartha fada is ea iad. Tá 13 speiceas i gceithre ghéineas san fhine, agus níl ach ceann díobh seo ar fáil taobh amhigh den Eoráise. Is éin ghníomhacha iad na meantáin toir, agus iad ag gluaiseacht beagnach i gcónaí agus ag lorg bia i dtoir agus i gcrainn. Le linn an tséasúir neamhphóraithe, maireann na héin in ealtaí de suas le 50 aonán.<ref name="Li" /> Taispeánann roinnt speiceas dóibh pórú comhoibritheach, ar a dtugtar cúntóirí ag an nead freisin.<ref name="Li">{{Luaigh foilseachán|author=Li|first=J.|year=2012|title=Breeding biology of two sympatric ''Aegithalos'' tits with helpers at the nest|journal=Journal of Ornithology|volume=153|issue=2|pages=273-283|doi=10.1007/s10336-011-0740-z|url=https://www.researchgate.net/profile/Jianqiang_Li5/publication/251404367_Breeding_biology_of_two_sympatric_Aegithalos_tits_with_helpers_at_the_nest/links/53e6cd650cf2fb7487217bab/Breeding-biology-of-two-sympatric-Aegithalos-tits-with-helpers-at-the-nest.pdf}}</ref>
== Dáileadh agus gnáthóg ==
Is éin foraoise iad na hAicithalidae go léir, go háirithe gnáthóga ar imeall na foraoise agus sa tsraith mheánach. Is fearr leis na speicis sa ghéineas ''Aegithalos'' foraoisí dhuillsilteacha nó mheasctha dhuillsilteacha, agus is i bhforaoisí bhuaircíneacha shléibhtiúla den chuid is mó, a fhaihtear an mionmheantáln. Faightear an meantán toir i raon leathan de ghnáthóga, lena n-áirítear ó am go ham sáiste toir agus muineacha tirime eile, ach bíonn an chuid is mó de ghnáth sna coillearnacha measctha. Cónaíonn formhór na speiceas sa bhfine seo i ngnáthóga sléibhtiúla sna Himiléithe agus timpeall orthu, agus bíonn siad go léir le fáil go forleathan san Eoráise ach amháin an meantán toir Meiriceánach, atá dúchasach d'iarthar Mheiriceá Thuaidh. Bíonn an dáileadh is forleithne d'aon speiceas de na hAegithalidae ag an mheantán earrfhada, a bhíonn beo ar fud an Eoráise ón mBreatain go dtí an tSeapáin. I gcodarsnacht leis sin tá dáiltí bheaga bhídeacha ag dhá speiceas, an meantán toir as Maenmar, atá teoranta go hiomlán do dhá shliabh i Maenmar, agus an mionmheantán, atá teoranta do shléibhte [[Iáva|Iáva thiar]]. De ghnáth ní bhíonn na speicis sa bhfine seo i gcoitinne imirceach, cé go bhfuil claonadh ag an [[Meantán earrfhada|mheantán earrfhada]] scaipeadh ar imill thuaidh a raon (go háirithe sa tSibéir). Bogann go leor speiceas sléibhtiúla go talamh níos ísle i rith an gheimhridh.<ref name="HBW">{{Cite book|first=Simon|last=Harrap|editor-first=Josep|editor-last=del Hoyo|editor2-first=Andrew|editor2-last=Elliott|editor3-first=David|editor3-last=Christie|contribution=Family Aegithalidae (Long-tailed Tits)|title=[[Handbook of the Birds of the World]]. Volume 13, Penduline-tits to Shrikes|year=2008|pages=76–101|place=Barcelona|publisher=[[Lynx Edicions]]|isbn=978-84-96553-45-3|postscript=<!--None-->}}</ref>
== Cur síos ==
[[Íomhá:Bushtits_Salem_OR.JPG|clé|mion| Sa tséasúr neamhphóraithe bíonn péirí de mheantáin toir Mheiriceá páirteach in ealtaí móra]]
Is éin bheaga iad, ag tomhas 9 go 14 cm ar fhadar, lena n-áirítear an t-eireaball sách fada, agus ag meá 4.5 go 9 g. De ghnáth bíonn cluimhreach modartha liath nó donn acu, cé go bhfuil roinnt speiceas marcálacha bán agus tá a tit fad-tailed roinnt dath pinkish.<ref name="Firefly">{{cite book|last=Perrins|first=Christopher M.|year=2003|chapter=Long-tailed Tits|editor=Perrins, Christopher|title=The Firefly Encyclopedia of Birds|url=https://archive.org/details/fireflyencyclope0000unse|publisher=Firefly Books|pages=[https://archive.org/details/fireflyencyclope0000unse/page/556 556]–557|isbn=1-55297-777-3|authorlink=Chris Perrins}}</ref> I gcodarsnacht leis an gcuid eile den teaghlach, tá an dá ''chlaochladán Leptopoecile'' daite go geal, agus tá corcairghorm agus pluma gorm orthu. Is é an cíbire cata an t-aon bhall den teaghlach a bhfuil suaitheantas air. Tá na [[Gob|billí]] sa teaghlach seo cruth beag bídeach, cónúil agus cónúil. Tá na sciatháin gearr agus cruinn agus tá na cosa sách fada.
== Iompar ==
Tá éin san fhine seo ina gcónaí in ealtaí idir 4 agus 50 aonáin.<ref name="Li">{{Luaigh foilseachán|author=Li|first=J.|year=2012|title=Breeding biology of two sympatric ''Aegithalos'' tits with helpers at the nest|journal=Journal of Ornithology|volume=153|issue=2|pages=273-283|doi=10.1007/s10336-011-0740-z|url=https://www.researchgate.net/profile/Jianqiang_Li5/publication/251404367_Breeding_biology_of_two_sympatric_Aegithalos_tits_with_helpers_at_the_nest/links/53e6cd650cf2fb7487217bab/Breeding-biology-of-two-sympatric-Aegithalos-tits-with-helpers-at-the-nest.pdf}}</ref> Tagann ealtaí le chéile a luaithe agus a chríochnaíonn séasúr pórúcháin amháin agus m'''aireann'''a siad go dtí go dtosaíonn an chéad cheann eile. Coinníonn siad teagmháil trí bhícearnach; bíonn a gcuid amhrán ciúin.<ref name="Firefly">{{cite book|last=Perrins|first=Christopher M.|year=2003|chapter=Long-tailed Tits|editor=Perrins, Christopher|title=The Firefly Encyclopedia of Birds|url=https://archive.org/details/fireflyencyclope0000unse|publisher=Firefly Books|pages=[https://archive.org/details/fireflyencyclope0000unse/page/556 556]–557|isbn=1-55297-777-3|authorlink=Chris Perrins}}</ref> Rachaidh speicis eile éan, ar nós meantáin nó ceolairí, isteach san ealta ó am go chéile chun foráiste a dhéanamh.<ref name="Li" />
=== Aiste bia agus beathú ===
Is uiliteoirí iad, go príomha ag ithe feithidí agus inveirteabraigh eile <ref name="EoB">{{cite book|editor=Forshaw, Joseph|author=Perrins, C.|year=1991|title=Encyclopaedia of Animals: Birds|url=https://archive.org/details/encyclopediaofan0000jose|publisher=Merehurst Press|location=London|pages=[https://archive.org/details/encyclopediaofan0000jose/page/202 202]|isbn=1-85391-186-0}}</ref> nós [[lingire duille|lingirí duille]], [[lingire crainn|lingirí crainn]], [[aifid|aifidí]], feithidí gainneacha agus boilb.<ref name="Kaufman">Kaufman, K. (1996). Lives of North American Birds. Houghton Mifflin: Boston.</ref> Tógtar ábhar plandaí, mar shampla caora nó síolta, ó am go chéile le linn an gheimhridh.<ref name="Kaufman" /> Is iondúil go bhfreastalaíonn an fhine ar na gcrainn, go hiondúil sa [[torbhrat]] nó sa cheannbhrat, agus is annamh a thugann siad cuairt ar an talamh. De ghnáth baintear creach as brainsí, duilleoga agus bachlóga. Níos minice, tógtar creiche san aer. Agus iad ag sealgaireacht, féadfaidh an fhine lúfar seo crochadh bun os cionn sna mbrainsí (cé nach meastar go dtarlaíonn an t-iompar seo sna ceolairí meantáin) agus fiú brainsí agus duilleoga a ionramháil chun bia ceilte a aimsiú.<ref name="HBW">{{Cite book|first=Simon|last=Harrap|editor-first=Josep|editor-last=del Hoyo|editor2-first=Andrew|editor2-last=Elliott|editor3-first=David|editor3-last=Christie|contribution=Family Aegithalidae (Long-tailed Tits)|title=[[Handbook of the Birds of the World]]. Volume 13, Penduline-tits to Shrikes|year=2008|pages=76–101|place=Barcelona|publisher=[[Lynx Edicions]]|isbn=978-84-96553-45-3|postscript=<!--None-->}}</ref>
=== Pórú ===
De ghnáth bíonn córas pórúcháin aonchineálach ag an bhfine. Is féidir le cúntóirí cúnamh a thabhairt do phéirí, áit a gcabhraíonn aonán gaolmhar (nó níos mó ná ceann amháin) leis an mbeirt bhunaithe an cleitiú a thógáil. Taifeadadh seo i gceithre speiceas ar a laghad; teastaíonn tuilleadh taighde chun a fháil amach an bhfuil an t-iompar ag dul ar aghaidh chuig baill eile den bhfine.<ref name="HBW">{{Cite book|first=Simon|last=Harrap|editor-first=Josep|editor-last=del Hoyo|editor2-first=Andrew|editor2-last=Elliott|editor3-first=David|editor3-last=Christie|contribution=Family Aegithalidae (Long-tailed Tits)|title=[[Handbook of the Birds of the World]]. Volume 13, Penduline-tits to Shrikes|year=2008|pages=76–101|place=Barcelona|publisher=[[Lynx Edicions]]|isbn=978-84-96553-45-3|postscript=<!--None-->}}</ref><ref name="Li">{{Luaigh foilseachán|author=Li|first=J.|year=2012|title=Breeding biology of two sympatric ''Aegithalos'' tits with helpers at the nest|journal=Journal of Ornithology|volume=153|issue=2|pages=273-283|doi=10.1007/s10336-011-0740-z|url=https://www.researchgate.net/profile/Jianqiang_Li5/publication/251404367_Breeding_biology_of_two_sympatric_Aegithalos_tits_with_helpers_at_the_nest/links/53e6cd650cf2fb7487217bab/Breeding-biology-of-two-sympatric-Aegithalos-tits-with-helpers-at-the-nest.pdf}}</ref> Déanann na hAegithalidae neadacha dromchlacha, cosúil le [[Líon damháin alla|málaí, neadacha fite as gréasáin dhamhán alla]] agus [[Léicean|léicin]], a chlúdaíonn siad le cleití. Déanann siad na neadacha i gcrainn le duilliúr tiubh, rud a chiallaíonn go mbíonn sé deacair ar chreachadóirí iad a aimsiú.<ref name="EoB">{{cite book|editor=Forshaw, Joseph|author=Perrins, C.|year=1991|title=Encyclopaedia of Animals: Birds|url=https://archive.org/details/encyclopediaofan0000jose|publisher=Merehurst Press|location=London|pages=[https://archive.org/details/encyclopediaofan0000jose/page/202 202]|isbn=1-85391-186-0}}</ref> Cuimsíonn an clutch 6 go 10 ubh bhán, agus bíonn uibheacha deargbhreaca i gcuid mhaith de na speicis. Gorann aosaigh na huibheacha ar feadh 13 go 14 lá; fanann na gearrcaigh sa nead ar feadh 16 go 17 lá. I gceithre cinn ar a laghad de na speicis (an meantán earrfhada, an meantán toir Meiriceánach, an meantán toir píbdhubh, agus an menatán toir píbgheal), na baineann amháin a ghorann.<ref name="Firefly">{{cite book|last=Perrins|first=Christopher M.|year=2003|chapter=Long-tailed Tits|editor=Perrins, Christopher|title=The Firefly Encyclopedia of Birds|url=https://archive.org/details/fireflyencyclope0000unse|publisher=Firefly Books|pages=[https://archive.org/details/fireflyencyclope0000unse/page/556 556]–557|isbn=1-55297-777-3|authorlink=Chris Perrins}}</ref><ref name="Li" /> Itheann na sicíní óga go heisiach feithidí agus damháin alla.<ref name="HBW" />
== Aicmiú ==
[[Íomhá:White-browed_Tit-warbler.jpg|mion| I gcodarsnacht leis an gcuid is mó den fhine, tá cluimhreach dhaite ag ''Leptopoecile sophiae'' ]]
[[Íomhá:Pygmy_Tit_(Psaltria_exilis).jpg|mion| ''Aegithalos exilis nó an'' mionmheantán toir ]]
Thug an nádúraí Gearmánach Ludwig Reichenbach an fhine Aegithalidae (mar an fho-fhine Aegithalinae) isteach sa bhliain 1850.<ref>{{cite book|last=Reichenbach|first=Ludwig|author-link=Ludwig Reichenbach|year=1850|title=Die vollständigste Naturgeschichte der Vögel|volume=Apt. II Band I|language=German|place=Dresden|publisher=Expedition der Vollständigsten Naturgeschichte|at=Plate LXII|url=https://biodiversitylibrary.org/page/47618487}}</ref><ref>{{cite book|last=Bock|first=Walter J.|year=1994|title=History and Nomenclature of Avian Family-Group Names|series=Bulletin of the American Museum of Natural History|volume=Number 222|publisher=American Museum of Natural History|place=New York|pages=153, 253|url=http://digitallibrary.amnh.org/handle/2246/830}}</ref> Tagann an t-ainm ón bhfocal [[Sean-Ghréigis|Sean-Ghréigise]] ''aigithalos'' ('meantán' sa Ghaeilge). [[Arastotail|D']]<nowiki/>aithin [[Arastotail|Aristotle]] trí speiceas: an meantán earrfhada, an meantan [[Meantán mór|mór]], agus an meantán [[Meantán Gorm|gorm Eoráiseach]].<ref name="hbwkey">{{Lua idirlín|url=https://www.hbw.com/dictionary/key-to-scientific-names-in-ornithology?name=AEGITHALOS|year=2018|editor=del Hoyo|work=Handbook of the Birds of the World Alive}}</ref>
Cuirtear an mionmheantán toir sa bhfine seo toisc go mbogann sé thart i ealtaí agus is cosúil go bhfuil na neadacha cosúil leis na meantáin earrfhada, ach tá faisnéis mar gheall air chomh tearc sin nach bhfuil an socrúchán ach sealadach.<ref name="Firefly">{{cite book|last=Perrins|first=Christopher M.|year=2003|chapter=Long-tailed Tits|editor=Perrins, Christopher|title=The Firefly Encyclopedia of Birds|url=https://archive.org/details/fireflyencyclope0000unse|publisher=Firefly Books|pages=[https://archive.org/details/fireflyencyclope0000unse/page/556 556]–557|isbn=1-55297-777-3|authorlink=Chris Perrins}}</ref> Uaireanta caitear leis an meantán toir ó Mhaenmar amhail goraibh sé sa speiceas céanna leis an meantán toir dú-mhalach nó Ae''githalos bonvaloti''.<ref name="HBW">{{Cite book|first=Simon|last=Harrap|editor-first=Josep|editor-last=del Hoyo|editor2-first=Andrew|editor2-last=Elliott|editor3-first=David|editor3-last=Christie|contribution=Family Aegithalidae (Long-tailed Tits)|title=[[Handbook of the Birds of the World]]. Volume 13, Penduline-tits to Shrikes|year=2008|pages=76–101|place=Barcelona|publisher=[[Lynx Edicions]]|isbn=978-84-96553-45-3|postscript=<!--None-->}}</ref> Ceaptar uair amháin gur leis an fhine [[Meantán|chickadee]] an meantán toir Meiriceánach nó ''Psaltriparus minimus,'' ach tá nósanna iompraíochta sainiúla aige, go háirithe nuair a bhíonn sé ag neadú.<ref name="Kaufman">Kaufman, K. (1996). Lives of North American Birds. Houghton Mifflin: Boston.</ref>
Tá 13 speiceas ann i 3 ghéineas.<ref name="ioc">{{Lua idirlín|url=http://www.worldbirdnames.org/bow/bushtits/|year=2017|editor=Gill|work=World Bird List Version 8.1}}</ref>
''Aegithalos''
* ''Meantán earrfhada'', ''Aegithalos caudatus''
* Meantán píbgheal, ''Aegithalos glaucogularis''
* Meantán toir bánleicneach, ''Aegithalos leucogenys''
* Meantán píbdhubh, ''Aegithalos concinnus''
* Meantán toir píbgheal, ''Aegithalos niveogularis''
* Meantán toir uchtdubhruadhonn, ''Aegithalos iouschistos''
* Meantán toir dú-mhalach, ''Aegithalos bonvaloti''
* Meantán toir as Maenmar, ''Aegithalos sharpei''
* Meantán toir dúliath, ''Aegithalos fuliginosus''
* Mionmheantán toir, ''Aegithalos exilis''
''Psaltriparus''
* Meantán toir Meiriceánach, ''Psaltriparus minimus''
''Leptopoecile''
* ''Leptopoecile sophiae''
* ''Leptopoecile elegans''
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
* Harrap agus Quinn, ''Tits, Cnónna Cnó agus Craoltóirí Crainn'' {{ISBN|0-7136-3964-4}}
== Naisc sheachtracha ==
* [http://ibc.lynxeds.com/family/long-tailed-tits-aegithalidae Físeáin de mheantáin earrfhead] ar Idirlín Bird Collection
[[Catagóir:Pages with unreviewed translations]]
[[Catagóir:Aegithalidae]]
temxmivb0ddadsm0utzqelhl1j1x2ow
Corr chorcra
0
92572
1325403
1323211
2026-08-17T09:25:31Z
An Sionnach Rua
29036
1325403
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
Is [[éan]] í an '''corr chorcra'''.<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Ardea%20purpurea/|title=“Ardea purpurea” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> Is baill d'fhine na Ardeidae iad.
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{síol ainmhí}}
{{DEFAULTSORT:Corr chorcra}}
[[Catagóir:Ardea]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1766]]
e4uvb3c0rozwdqeexsditatxan16b76
Corr scréachach
0
92574
1325407
1323216
2026-08-17T09:27:49Z
An Sionnach Rua
29036
1325407
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
Is [[éan]] í an '''chorr scréachach'''.<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Ardeola%20ralloides/|title=“Ardeola ralloides” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> Is baill d'fhine na Ardeidae iad.
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{síol ainmhí}}
{{DEFAULTSORT:Corr screachach}}
[[Catagóir:Ardeola]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1769]]
bsyxpjo7pb5frn2glun7axz00te1ogu
Grús coimir
0
92857
1325393
1166197
2026-08-17T09:15:45Z
An Sionnach Rua
29036
1325393
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
Is [[éan]] é '''grús coimir'''.<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Anthropoides%20virgo/|title=“Anthropoides virgo” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> Is baill d'fhine na Gruiformes é.
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{síol ainmhí}}
{{DEFAULTSORT:Grus coimir}}
[[Catagóir:Anthropoides]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1758]]
2i1fblsluqnh1rem1x0dch78ik2p0gp
Grús Sibéarach
0
92878
1325389
1206611
2026-08-17T09:12:46Z
An Sionnach Rua
29036
1325389
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
Is [[éan]] d'fhine na Gruidae é an grús Sibéarach (''Leucogeranus leucogeranus''). Tá siad sainiúil i measc na g[[Grús|crús]], bíonn na haosaigh fásta bán-sneachta beagnach go léir, ach amháin a gcuid cleití dhubha [[Cleite eitilte|phríomhúla]] atá le feiceáil agus iad ar eitilt agus le dhá phobal an ghoir i dtundra an Artaigh de chuid iarthar agus oirthear na Rúise. Téann pobal an oirthir [[Imirce na n-éan|ar imirce]] go dtí an tSín i rith an gheimhridh, fad is a théann pobal an iarthair go dtí an Iaráin agus roimhe sin, i Bharatpur, san India.
I measc na gcrús, déanann siad na himircigh is faide. Tháinig laghdú suntasach ar a bpobal, go háirithe iad siúd sa raon thiar, sa 20ú haois mar gheall ar fhiach a dhéanamh ar a mbealaí imirce agus [[Cailliúint ghnáthóige|díghrádú a gnáthóg]]. Measadh go raibh a ndaonra san domhain in 2010 ag thart ar 3,200 éan, a bhain den chuid is mó le daonra an oirthir agus thart ar 95% díobh ag fanacht sa gheimhreadh san [[Loch Poyang]] sa tSín, gnáthóg a d’fhéadfadh [[Damba na dTrí Mhám]] a athrú. In iarthar na Sibéire níl ach timpeall deich gcinn de na grúis seo san fhiántas.
==Tacsanomaíocht agus córasaíocht ==
[[Íomhá:Siberian Crane.jpg|mion|Péintéireacht Mhógalach de ghrús Sibéarach le hUstad Mansur (c. 1625).]]
Rinne Peter Simon Pallas [[Tuairisc ar speiceas|cur síos foirmiúil]] ar grúis na Sibéire sa bhliain 1773 agus tugadh an [[Ainmníocht dhéthéarmach|ainmníocht dhéthéarmacht]] ''Grus leucogeranus'' air.<ref>{{ cite book |editor-last=Peters |editor-first=James Lee |editor-link=James L. Peters |year=1934 |title=Check-list of Birds of the World |volume=Volume 2 |publisher=Harvard University Press |place=Cambridge, Massachusetts |page=153 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/14482966 }}</ref><ref>{{ cite book |last=Pallas |first=Peter Simon |author-link=Peter Simon Pallas |year=1773 |title=Reise durch verschiedene Provinzen des Russischen Reichs |volume=Volume 2 |language=German |place=St. Petersburg |publisher=Academie der Wissenschaften |page=714 |url=http://gallica.bnf.fr/ark:/12148/bpt6k97334n/f719.image }}</ref>
Díorthaítear [[Ainm sonrach (zó-eolaíocht)|an t-ainm sonrach]] ó na focail chlasaiceacha Gréagacha ''leukos'' ('bán' sa Ghaeilge) agus ''geranos'' ('grús sa Ghaeilge).<ref name=jobling>{{cite book |last=Jobling |first=James A. |year=2010|title= The Helm Dictionary of Scientific Bird Names |url=https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling |publisher=Christopher Helm |location=London |isbn= 978-1-4081-2501-4 |page=[https://archive.org/details/Helm_Dictionary_of_Scientific_Bird_Names_by_James_A._Jobling/page/n224 224] }}</ref>
Léirigh Ustad Mansur, ealaíontóir cúirte ón 17ú haois agus amhránaí ó Jahangir, an grús Sibéarach thart ar 100 bliain roimhe sin.<ref>{{cite journal|author=Divyabhanusinh |year=1987|journal=Journal of the Bombay Natural History Society |pages=269–274|title=Record of two unique observations of the Indian cheetah in Tuzuk-i-Jahangiri|volume=84|issue=2 |url=https://www.biodiversitylibrary.org/page/49081316 }}</ref>
{{DEFAULTSORT:Grus Sibearach}}
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
[[Catagóir:Leucogeranus]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1773]]
8w9szrhb8zaiwyop6lkug1pehjlxfmw
Grús coiteann
0
92879
1325392
1224274
2026-08-17T09:15:02Z
An Sionnach Rua
29036
1325392
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
[[Íomhá:Grus grus egg - Niitvälja bog.jpg|mion|Ubh]]
Is [[éan]] é '''grús coiteann'''<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Grus%20grus/|title=“Grus grus” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> (''Grus grus''). Is ball d'fhine na Gruidae é. Faightear ar fud na hEorpa agus tháinig sé ar ais go hÉirinn le déanaí, tar éis go ndeachaigh sé in éag ann tamall ó shin.
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{síol ainmhí}}
{{DEFAULTSORT:Grus coiteann}}
[[Catagóir:Grus]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1758]]
91lk52c1eywerkmy36tx01duo91qmf2
Gobadán Terek
0
93042
1325377
1136322
2026-08-17T09:04:32Z
An Sionnach Rua
29036
1325377
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
Is [[éan]] é '''gobadán Terek''' (''Xenus cinereus'').<ref name='Tearma'>{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Xenus%20cinereus/|title=“Xenus cinereus” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-05-08}}</ref>
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{síol ainmhí}}
{{DEFAULTSORT:Gobadan Terek}}
[[Catagóir:Xenus]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1775]]
i61xlrffpyi3vg58z06sjeeq2n0rwu9
Gobadán gobleathan
0
93043
1325375
1164342
2026-08-17T09:03:36Z
An Sionnach Rua
29036
1325375
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
[[File:Limicola falcinellus falcinellus MHNT.ZOO.2010.11.119.5.jpg|thumb| ''Limicola falcinellus falcinellus'']]
Is [[éan]] é '''gobadán gobleathan''' (''C. falcinellus''). Is baill d'fhine na Scolopacidae é.
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{síol ainmhí}}
{{DEFAULTSORT:Gobadan gobleathan}}
[[Catagóir:Calidris]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1763]]
ka7j0gqcvmrhoekxk8y9pucckodbojv
Glasóg bhán
0
93359
1325230
1166458
2026-08-16T12:54:54Z
An Sionnach Rua
29036
1325230
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
[[File:Poetsende man en jong witte kwikstaart-4962012.webm|thumb|Motacilla alba]]
[[File:Cuculus canorus canorus MHNT.ZOO.2010.11.150.39.jpg|thumb|''Cuculus canorus canorus'' + ''Motacilla alba'']]
Is [[éan]] í an '''ghlasóg bhán'''.<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Motacilla%20alba/|title=“Motacilla alba” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> Is baill d'fhine na Motacillidae iad.
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{síol ainmhí}}
{{DEFAULTSORT:Glasog bhan}}
[[Catagóir:Motacilla]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1758]]
mrwu8ramaavuo25ivvfufaiuvf4pxv3
Glasóg chiotrónach
0
93360
1325228
1193814
2026-08-16T12:54:03Z
An Sionnach Rua
29036
1325228
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
[[File:Motacilla citreola citreola MHNT.ZOO.2010.11.203.20.jpg|left|thumb|Uibheacha ''Motacilla citreola citreola'']]
Is [[éan]] í an '''ghlasóg chiotrónach'''.<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Motacilla%20citreola/|title=“Motacilla citreola” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> Is baill d'fhine na Motacillidae iad.
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
{{síol ainmhí}}
{{DEFAULTSORT:Glasog chiotronach}}
[[Catagóir:Motacilla]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1776]]
tqtpyytvzcf7b9nwmfl7lvxrfycdp0k
Tytonidae
0
93647
1325290
1200699
2026-08-16T16:57:44Z
An Sionnach Rua
29036
1325290
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
Ceann den dá [[Fine (bitheolaíocht)|fhine]] de na Strigiformes is ea na ''Tytonidae''', na Strigidaean is ea an ceann eile. Is éin mheánacha go mhóra iad le cinn mhóra agus aghaidheanna sainiúla croíchruthacha. Tá cosa fada láidre acu le gríobha cumhachtacha. Tá siad difriúil freisin ó na Strigidae i mionsonraí struchtúracha a bhaineann go háirithe leis an steirneam agus na cosa.<ref>Bruce, M. D. (1999): Family Tytonidae (Barn-owls). ''In:'' del Hoyo, J.; Elliott, A. & Sargatal, J. (eds): ''[[ Lámhleabhar Éin an Domhain |Handbook of Birds of the World]], Volume 5: Barn-owls to Hummingbirds'': 34-75, plates 1-3. Lynx Edicions, Barcelona. {{ISBN|8487334253}}</ref>
Is fine fhairsing iad na Tytonidae, cé go bhfuil siad as láthair ó thuaisceart Mheiriceá Thuaidh, ón Afraic [[An Sahára|Shahárach]], agus ó cheantair mhóra san Áise. Tá cónaí orthu i raon leathan gnáthóg ó [[Fásach|fhásach]] go [[Foraois|foraoisí]], agus ó chriosanna measartha go [[An Teochrios|trópaicí]]. Is beag eolas atá againn ar fhormhór na speiceas beo. Is ar éigean a chonacthas nó a ndearnadh staidéar ar chuid acu, cosúil leis an [[Ulchabhán Soumagne|ulchabhán dearg]], ó fuarthas iad, i gcodarsnacht leis an scréachóg reilige choitianta, atá ar cheann de na speicis ulchabháin is cáiliúla ar domhan.
Mar sin féin, b’fhéidir gur speicis ar leithligh iad roinnt fospeicis den scréachóg reilige, ach is beag atá ar eolas againn fúthu.
Tá cúig speiceas den scréachóg reilige faoi bhagairt, agus tá roinnt speiceas oileáin díofa le linn
na Tréimhse Holaicéiní nó níos luaithe (m.sh. ''<a href="https://en.wikipedia.org/wiki/Tyto_pollens" rel="mw:ExtLink" title="Tyto pollens" class="cx-link" data-linkid="97">Tyto pollens</a>'', ar eolas ó thaifead iontaise ón Oileán Andros sna Bahámaí, agus b’fhéidir bunús an Chickcharnie miotasach <ref>{{Lua idirlín|url=https://www.fs.fed.us/pnw/pubs/pnw_gtr343.pdf|year=1995}}</ref>). Den chuid is mó is éin oíche na scréachóga reilige, agus neamhimirceach den chuid is mó, ina gcónaí i mbeirteanna nó ina n-aonar.
== Tacsanomaíocht agus córasaíochtaí ==
Tá dhá fho-fhine ar marthain sna scréachóga reilige: na Tytoninae (lena n-áirítear an scréachóg reilige) agus na Phodilinae. Aontaíonn tacsanomaíocht Sibley-Ahlquist na Caprimulgiformes le hord na n-ulchabhán; anseo, is fo-fhine iad na Tytoninae. Ní thacaíonn taighde níos déanaí leis seo (féach Cypselomorphae), ach tá caidrimh na n-ulchabhán i gcoitinne fós gan réiteach.
=== Géinte atá ar marthain ===
Aithnítear dhá ghéineas atá ar marthain: <ref name="ioc">{{Lua idirlín|url=http://www.worldbirdnames.org/bow/owls/|year=2017|editor=Gill|work=World Bird List Version 7.3}}</ref>
* An géineas ''Tyto'' - fíor-scréachóga reilige, ulchabháin fheirceacha agus ulchabháin mhasctha (17 speiceas)
* Géineas ''Phodilus'' - ulchabháin chuain (3 speiceas)
=== Géinis mharbha ===
Téann [[Iontaise|taifead iontaise]] na scréachóg reilige ar ais go dtí an [[Eoicéineach]], agus sa deireadh ag snámh in aghaidh easa in aghaidh na '''Strigidae''' tar éis radaithe [[Creimire|na gcreimirí]] agus na n-ulchabhán le linn an sealaid Neoiginigh. Níl ach dhá fho-fhine ar eolas againn ón taifead iontaise: na Necrobyinae agus na Selenornithinae. Tá cur síos déanta ar cheithre ghéineas díofa de scréachóga reilige ar a laghad:
* Géineas ''Nocturnavis''
* ''Cuimsíonn'' Géineas ''Necrobyas''- ''Bubo arvernensis'' agus ''Paratyto''
* Géineas ''Selenornis'' - áirítear ''Asio henrici''
* Géineas ''Prosybris''
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
== Naisc sheachtracha ==
* [http://ibc.lynxeds.com/family/barn-owls-tytonidae Scréachóga reilige] ar an Internet Bird Collection
[[Catagóir:Tytonidae]]
[[Catagóir:Articles with 'species' microformats]]
o4lgx72au2f36wvjxxttd80h1866q8u
Strix (géineas)
0
93653
1325252
1205600
2026-08-16T16:35:32Z
An Sionnach Rua
29036
1325252
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
Is [[géineas]] d'[[Ulchabhán|ulchabháin]] é '''''Strix''''' i [[Ulchabhán|bhfine na]] Strigidae, ceann den dá fhine bheo a nglactar leo go ginearálta, agus is é an ceann eile na Tytonidae. Uaireanta cuirtear éin nuathrópaiceacha sa ghéineas ''Ciccaba'' san áireamh i ''Strix''.
Is ulchabháin mheánmhéide go mhóra iad, tógtha go breá láidir agus cumhachtach. Níl coirníní cluaise acu agus is [[Éan|éin]] choillearnaí an- oíche iad a bhformhór. Itheann an chuid is mó díobh [[Mamach|mamaigh bheaga]], éin agus [[Reiptíl|reiptílí]].
Guthaíonn an chuid is mó de na hulchabháin sa ghéineas ''Strix'' trí scréacha a ligint agus níl cluasa infheicthe acu - seo an chaoi a ndéantar idirdhealú orthu ó ghéinte eile ulchabhán.
Thagair an t-ainm ghéineas [[An Laidin|Laidineach]] ''Strix'' d'ollphéist fhinscéalaíoch, vaimpíreach a chreidtear a tarraingíonn fuil na naíonán. Cé gur bhunaigh [[Carl von Linné|Linnaeus]] an géineas ''Strix'' do na h-ulchabháin gan chluas sa bhliain 1758, go dtí deireadh an 19ú haois, chuir go leor údar é i bhfeidhm ar ulchabháin eile - eadhon ulchabháin ''Tyto''. <ref name="mil">Mlíkovský, Jirí (2002): [http://www.nm.cz/download/JML-18-2002-CBE.pdf ''Cenozoic Birds of the World, Part 1: Europe''] {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20110520101755/http://www.nm.cz/download/JML-18-2002-CBE.pdf |date=2011-05-20 }}. Ninox Press, Prague.
p.217</ref>
== Speicis in ord tacsanomaíoch ==
* ''S. seloputo''
* ''S. ocellata''
* ''S. leptogrammica''
** ''S. (leptogrammica) bartelsi''
** ''S. (leptogrammica) newarensis''
* ''S. aluco''
* ''S. mauritanica''
* ''S. nivicolum''
* ''S. butleri''
* ''S. hadorami'' <ref>[http://www.sci-news.com/biology/science-desert-tawny-owl-strix-hadorami-new-species-bird-02432.html Desert Tawny Owl: New Species of Bird Discovered]</ref>
[[Íomhá:Brown_wood_owl_arp.jpg|deas|mion| '''An t-ulchabhán mínlíneach''' (''Strix leptogrammica'') ]]
* ''S. occidentalis''
** ''S. o. caurina''
** ''S. o. occidentalis''
** ''S. o. lucida''
* ''S. varia''
* ''S. sartorii''
* ''S. fulvescens''
* ''S. hylophila''
* ''S. rufipes''
* ''S. chacoensis''
* ''S. uralensis''
* ''S. davidi''
* ''S. nebulosa''
* ''S. woodfordii''
Uaireanta cuirtear an méid seo a leanas san áireamh sa ghéineas ''Ciccaba''.
* ''Strix virgata''
* ''Strix nigrolineata''
* ''Strix huhula''
* ''Strix albitarsis''
=== Speicis iontaise ===
Tá ionadaíocht mhaith ag an ngéineas ''Strix'' sa [[Iontaise|taifead iontaise]]. <ref name="mil"/> Toisc gur cineál ulchubhán measartha cineálacha iad, is dócha gurbh iad na chéad Strigidae fíor-nua-aimseartha a tháinig chun [[Éabhlóid|cinn]]. Mar sin féin, níl sé cinnte an mbaineann cuid de na speicis a chuirtear sa ghéineas seo anseo ceart.
''Strix'' a nglactar leis go ginearálta:
* ''S. dakota''
* ''Strix'' sp. (Miocene Déanach Nebraska, SAM)
* ''Strix'' sp. (Piocene Déanach de Rębielice Królewski, an Pholainn) cosúil leis an [[ulchabhán mór liath]] <ref name="mil"/>
* ''Féadfaidh Strix intermedia'' (Pleistocene Luath - Meán-CE na hEorpa) - a bheith ina paleosubspecies de ''S. aluco''
* ''Strix brea'' (Pleistocene Déanach i Meiriceá Thuaidh)
* ''Strix'' sp. (Pleistocene Déanach na mBan, SAM)
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
[[Catagóir:Strix]]
gyph2bdbrojojf8pmwym9kr6ef369pn
Linaria (éan)
0
93921
1325235
1215994
2026-08-16T12:59:26Z
An Sionnach Rua
29036
1325235
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
Is [[géineas]] d’éin bheaga [[Passeriformes|phasaireacha]] san fhine Fringillidae (Glasáin) é '''''Linaria'''''.
Roimhe seo bhí na speicis san áireamh sa [[Géineas|ghéineas]] ''Carduelis''. Fuair staidéar móilíneach fíliginiteach, ag baint úsáide as seichimh d'aigéad dí-ocsairibeanúicléasach (ADN) miteacoindreach agus núicléacha, a foilsíodh sa bhliain 2012, go raibh an géineas polaifíléiteach.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=Zuccon|first=Dario|year=2012|title=The phylogenetic relationships and generic limits of finches (Fringillidae)|journal=Molecular Phylogenetics and Evolution|volume=62|issue=2|pages=581–596|doi=10.1016/j.ympev.2011.10.002|url=http://www.nrm.se/download/18.9ff3752132fdaeccb6800010935/Zuccon%20et%20al%202012.pdf|pmid=22023825}} {{Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20180926130508/http://www.nrm.se/download/18.9ff3752132fdaeccb6800010935/Zuccon%20et%20al%202012.pdf |date=2018-09-26 }}</ref> Dá bhrí sin roinneadh é i[[Gleoiseach sléibhe|ngenera]] monaifíléiteacha agus [[Gleoiseach sléibhe|bhog]] an ghleoiseach sléibhe (Béarla: [[Gleoiseach sléibhe|twite]]) agus na gleoiseacha eile go dtí an géineas athbheoite ''Linaria'' .<ref name="ioc">{{Lua idirlín|url=http://www.worldbirdnames.org/bow/finches/|editor=Gill|work=World Bird List Version 5.2}}</ref> Thug an nádúraí Gearmánach [[Johann Matthäus Bechstein]] an t-ainm isteach ar dtús sa bhliain 1802.
== Speicis ==
{| class="wikitable"
! Íomha
! Ainm eolaíoch
! Ainm coitianta
! Dáileadh
|-
|[[File:Carduelis_flavirostris.jpg|120x120px]]
| ''Linaria flavirostris''
| [[Gleoiseach sléibhe]]
| Tuaisceart na hEorpa agus ar fud lár na hÁise
|-
|[[File:Carduelis_cannabina_-England_-male-8.jpg|120x120px]]
| ''Linaria cannabina''<ref name='Tearma'>{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Linaria%20cannabina/|title=“Linaria cannabina” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref>
| [[Gleoiseach|Gleoiseach choiteann]]
| An Eoraip, iarthar na hÁise agus tuaisceart na hAfraice
|-
|[[File:CarduelisYemenensisGronvold.jpg|120x120px]]
| ''Linaria yemenensis''
| Gleoiseach Éimineach
| An Araib Shádach agus Éimin
|-
|
| ''Linaria johannis''
| Gleoiseach Warsangli
| An tSomáil
|-
|}
== Tagairtí ==
{{Reflist}}
[[Catagóir:Genera na n-éan]]
[[Catagóir:Linaria]]
sm0eyvb67mg6d18w4y8844yb1pyy0ms
Tuirne lín Meiriceánach
0
94031
1325245
1076500
2026-08-16T16:29:57Z
An Sionnach Rua
29036
1325245
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
Is [[éan]] é '''tuirne lín Meiriceánach'''. Is baill d'fhine na Caprimulgidae é. .<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.tearma.ie/q/Chordeiles%20minor/|teideal=An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|work=Téarma.ie|dátarochtana=2020-05-12}}</ref>
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{síol ainmhí}}
{{DEFAULTSORT:Tuirne lin Meiriceanach}}
[[Catagóir:Chordeiles]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1771]]
1sclnkca6ql5wg42vx9hzwdirce2x79
Gobadán sléibhe
0
94148
1325378
1164642
2026-08-17T09:05:01Z
An Sionnach Rua
29036
1325378
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
[[File:Bartramia longicauda MHNT.ZOO.2010.11.147.11.jpg|thumb| ''Bartramia longicauda'']]
Is [[éan]] é '''gobadán sléibhe'''.<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Bartramia%20longicauda/|title=“Bartramia longicauda” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> Is baill d'fhine na Scolopacidae é. .<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.tearma.ie/q/Bartramia%20longicauda/|teideal=An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|work=Téarma.ie|dátarochtana=2020-05-12}}</ref>
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{síol ainmhí}}
{{DEFAULTSORT:Gobadan sleibhe}}
[[Catagóir:Bartramia]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1812]]
tnrcy92anjuxzbna1hry73qyjamg0ee
Gobadán earr-rinneach
0
94172
1325374
1164775
2026-08-17T09:03:06Z
An Sionnach Rua
29036
1325374
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
Is [[éan]] é '''gobadán earr-rinneach'''<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Calidris%20acuminata/|title=“Calidris acuminata” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> (''Calidris acuminata'') . Is baill d'fhine na Scolopacidae é. .<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.tearma.ie/q/Calidris%20acuminata/|teideal=An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|work=Téarma.ie|dátarochtana=2020-05-12}}</ref>
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{síol ainmhí}}
{{DEFAULTSORT:Gobadan earr-rinneach}}
[[Catagóir:Calidris]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1821]]
rfu1rgy9kqcswyh2nl64i1fa6deluxh
Gobadáinín ladharfhada
0
94173
1325363
1165025
2026-08-17T08:56:22Z
An Sionnach Rua
29036
1325363
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
Is [[éan]] é '''gobadáinín ladharfhada'''<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Calidris%20subminuta/|title=“Calidris subminuta” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> (''Calidris subminuta'') . Is baill d'fhine na Scolopacidae é.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.tearma.ie/q/Calidris%20subminuta/|teideal=An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|work=Téarma.ie|dátarochtana=2020-05-12}}</ref>
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{síol ainmhí}}
{{DEFAULTSORT:Gobadainin ladharfhada}}
[[Catagóir:Calidris]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1853]]
9145dh9gshmohdbhgc7enqls0jtkluc
Gobadáinín píbrua
0
94188
1325362
1166287
2026-08-17T08:55:54Z
An Sionnach Rua
29036
1325362
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
Is [[éan]] é '''gobadáinín píbrua'''<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Calidris%20ruficollis/|title=“Calidris ruficollis” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> (''Calidris ruficollis'') . Is baill d'fhine na Scolopacidae é. .<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.tearma.ie/q/Calidris%20ruficollis/|teideal=An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|work=Téarma.ie|dátarochtana=2020-07-31}}</ref>
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{síol ainmhí}}
{{DEFAULTSORT:Gobadainin pibrua}}
[[Catagóir:Calidris]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1776]]
de48vfvtc3pk35jtzmdftjinrcz4vpx
Gobadáinín Baird
0
94189
1325371
1164723
2026-08-17T09:01:42Z
An Sionnach Rua
29036
1325371
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
Is [[éan]] é '''gobadáinín Baird'''<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Calidris%20bairdii/|title=“Calidris bairdii” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> (''Calidris bairdii''). Is baill d'fhine na Scolopacidae é.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.tearma.ie/q/Calidris%20bairdii/|teideal=An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|work=Téarma.ie|dátarochtana=2020-05-12}}</ref>
==Tacsanomaíocht==
Tagann ainm an ghéinis seo ''Calidris'' ón Ghréigis 'kalidris' nó 'skalidris', a bhí luaite ag [[Arastatal]], agus a bhí ina chónaí cois abhann agus é liath daite. Ainmníodh ainm an speicis ''bairdii'' in onóir Spencer Fullerton Baird (1823-1887). Ba éaneolaí Meiriceánach é Baird agus bhí sé ina Rúnaí Cúnta san Institiúid Smithsonian.
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{síol ainmhí}}
{{DEFAULTSORT:Gobadainin Baird}}
[[Catagóir:Calidris]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1861]]
h7e6ktrva8f3jnj3ihjqklkrvfxh69s
Gobadáinín bídeach
0
94225
1325365
1166465
2026-08-17T08:57:18Z
An Sionnach Rua
29036
1325365
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
[[Éan]] beag is ea an '''gobadáinín bídeach'''.<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Calidris%20minutilla/|title=“Calidris minutilla” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> Is ball d'fhine na Phasianidae é an speiceas seo. .<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.tearma.ie/q/Calidris%20minutilla/|teideal=An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|work=Téarma.ie|dátarochtana=2020-05-12}}</ref>
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{síol ainmhí}}
{{DEFAULTSORT:Gobadainin bideach}}
[[Catagóir:Calidris]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1819]]
lixyiwf1map2tpcscljl527au6ne5cp
Gobadán bánphrompach
0
94226
1325372
1165184
2026-08-17T09:02:06Z
An Sionnach Rua
29036
1325372
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}
[[Éan]] beag is ea an '''gobadán bánphrompach'''.<ref name="Tearma">{{Cite web-en|url=https://www.tearma.ie/q/Calidris%20fuscicollis/|title=“Calidris fuscicollis” {{!}} téarma.ie|publisher=[[An Coiste Téarmaíochta]]|work=[[Téarma.ie]]: An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|access-date=2023-06-26}}</ref> Is ball d'fhine na Phasianidae é an speiceas seo. .<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.tearma.ie/q/Calidris%20fuscicollis/|teideal=An Bunachar Náisiúnta Téarmaíochta don Ghaeilge|work=Téarma.ie|dátarochtana=2020-05-12}}</ref>
== Tagairtí ==
{{reflist}}
{{síol ainmhí}}
{{DEFAULTSORT:Gobadan banphrompach}}
[[Catagóir:Calidris]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1819]]
e01hgcob2zs5ea4crllnnt1akenisgu
Dara Dáil
0
94407
1325243
1323798
2026-08-16T15:46:11Z
TGcoa
21229
1325243
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}
[[Íomhá:Dáil Éireann meeting in the Mansion House, August, 1921 (17068860698).jpg|mion|An Dara Dáil ina suí i d[[Teach an Ardmhéara|Teach an Ard-Mhéara]] i m[[Baile Átha Cliath]], Lúnasa 1921|220x220px]]
Tháinig an '''Dara Dáil''' ([[An Béarla|Béarla]]: ''Second Dáil'') le chéile den chéad uair ar an [[16 Lúnasa]] [[1921]] agus shuigh sí go dtí an [[8 Meitheamh]] [[1922]]. Ba í parlaimint réabhlóideach Phoblacht na hÉireann í, poblacht neamhspleách a bhí fógartha ag [[Dáil Éireann]] i mí Eanáir 1919. Ba iad na comhaltaí a toghadh in [[Olltoghchán na hÉireann, 1921|olltoghcháin na bliana 1921]] a bhí inti, ach níor ghlac ach comhaltaí [[Sinn Féin]] a suíocháin.<ref name="en2ndDail">{{Luaigh foilseachán|title=Second Dáil|url=https://en.wikipedia.org/wiki/Second_D%C3%A1il|journal=Wikipedia|language=en|dátarochtana=2026-08-16}}</ref> Ar an [[7 Eanáir]] [[1922]] dhaingnigh sí an [[An Conradh Angla-Éireannach|Conradh Angla-Éireannach]] le 64 vóta in aghaidh 57, rud a chuir deireadh le [[Cogadh na Saoirse (Éire)|Cogadh na Saoirse]] agus as ar eascair bunú [[Saorstát Éireann|Shaorstát Éireann]] ar an [[6 Nollaig]] [[1922]].<ref name="donegal">{{Lua idirlín|url=https://www.donegalcoco.ie/media/donegalcountyc/museum/From%20Conflict%20To%20Division%201919-%201925%20Donegal%20Reduced.pdf|teideal=Ó Choimhlint go Deighilt: Dún na nGall 1919–1925|údar=Comhairle Contae Dhún na nGall|dáta=2016|dátarochtana=2026-08-16|archiveurl=https://web.archive.org/web/20220721084601/https://www.donegalcoco.ie/media/donegalcountyc/museum/From%20Conflict%20To%20Division%201919-%201925%20Donegal%20Reduced.pdf|archivedate=2022-07-21}}</ref> Ba í an scoilt faoin gConradh a chothaigh [[Cogadh Cathartha na hÉireann|Cogadh na gCarad]] ina dhiaidh sin.
== Cúlra ==
Ó [[Olltoghchán na hÉireann, 1918|olltoghchán 1918]] i leith, bhí na feisirí a toghadh ar son [[Sinn Féin]] ag staonadh ó shuí i dTeach na dTeachtaí i Westminster, agus bhí [[Dáil Éireann]] bunaithe acu mar pharlaimint do phoblacht neamhspleách; ''[[Teachta Dála|Teachtaí Dála]]'' a thug siad orthu féin.<ref name="en2ndDail" />
I mí na Nollag 1920, i lár [[Cogadh na Saoirse (Éire)|Chogadh na Saoirse]], rith parlaimint na Breataine [[An tAcht um Rialtas na hÉireann (1920)|an tAcht um Rialtas na hÉireann]], acht a chuir [[Críochdheighilt na hÉireann|críochdheighilt]] i bhfeidhm trí dhá pharlaimint [[Rialtas Dúchais|Rialtais Dúchais]] a bhunú i dhá chuid éagsúla den tír. Fuair an tAcht aontú ríoga ar an [[23 Nollaig]] [[1920]].<ref name="stairParl">{{Lua idirlín|url=https://www.oireachtas.ie/ga/visit-and-learn/history-and-buildings/history-of-parliament-in-ireland|teideal=Stair na Parlaiminte in Éirinn|údar=Tithe an Oireachtais|dáta=2020-03-05|language=ga|dátarochtana=2026-08-16}}</ref>
I mBealtaine 1921 tionóladh na chéad toghcháin do Theach na dTeachtaí i d[[Tuaisceart Éireann]] agus do Theach na dTeachtaí i nDeisceart Éireann, agus córas na vótála inaistrithe aonair in úsáid. Ar an [[10 Bealtaine]] [[1921]] ghlac an [[An Chéad Dáil|Chéad Dáil]] rún á rá go measfaí gur toghcháin do Dháil Éireann a bheadh sna toghcháin sin.<ref name="oir19210510">{{Lua idirlín|url=https://www.oireachtas.ie/en/debates/debate/dail/1921-05-10/26/|teideal=President's Statement — Elections (Dáil Éireann, 10 Bealtaine 1921)|údar=Tithe an Oireachtais|language=en|dátarochtana=2026-08-16}}</ref>
== Olltoghchán 1921 ==
I nDeisceart Éireann ní raibh coimhlint i dtoghcheantar ar bith: bhuaigh Sinn Féin 124 de na 128 suíochán gan freasúra, agus chuaigh na ceithre shuíochán a bhí ag [[Coláiste na Tríonóide, Baile Átha Cliath|Ollscoil Bhaile Átha Cliath]] chuig Aontachtaithe Neamhspleácha.
I dtoghchán Thuaisceart Éireann bhuaigh [[Páirtí Aontachtach Uladh]] 40 de na 52 shuíochán, agus fuair Sinn Féin agus an Páirtí Náisiúnaíoch sé shuíochán an ceann. As na sé shuíochán a bhuaigh Sinn Féin sa Tuaisceart, bhí cúig cinn i seilbh daoine a bhí tofa i nDeisceart Éireann chomh maith;<ref group="n">Ba iad an cúigear a toghadh i dhá thoghcheantar ná [[Mícheál Ó Coileáin]], [[Éamon de Valera]], [[Art Ó Gríofa]], [[Seán Milroy]] agus [[Eoin Mac Néill]].</ref> ní raibh ann, dá bhrí sin, ach 125 teachta de chuid Shinn Féin nuair a tháinig an Dara Dáil le chéile.<ref name="en2ndDail" />
[[Íomhá:Éamon_de_Valera_by_Underwood_&_Underwood.jpg|mion|372x372px|[[Éamon de Valera]], [[Uachtarán]] Dháil Éireann, 1921-1922]]
[[Íomhá:Arthur_Griffith.jpg|mion|293x293px|Arthur Griffith, [[Uachtarán]] Dháil Éireann, 1922]]
== An sos cogaidh ==
Ghlac an Dáil go fabhrach le moladh ón rí [[Seoirse V na Ríochta Aontaithe|Seoirse V]] ar an [[22 Meitheamh]] [[1921]] go dtiocfaí ar shos cogaidh, agus tháinig an sos i bhfeidhm ag meán lae ar an [[11 Iúil]] [[1921]]. Choinnigh formhór mór na gcomhraiceoirí leis fad a bhí obair na míonna ar bun chun conradh a shocrú.<ref name="en2ndDail" />
Chuir an sos ar chumas na Dála suí go poiblí gan baol gabhála den chéad uair ó cuireadh cosc uirthi i Meán Fómhair 1919. Bhí deis aici, dá bharr sin, suí níos minice agus tuairisciú níos iomláine a dhéanamh ar a cuid imeachtaí.<ref name="dail100">{{Lua idirlín|url=https://www.dail100.ie/ga/debates-office/reporting-a-revolutionary-parliament/|teideal=Parlaimint réabhlóideach a thuairisciú|údar=Dáil100, Tithe an Oireachtais|language=ga|dátarochtana=2026-08-16}}</ref>
== Suíonna agus ionaid ==
Ba é an Seomra Darach i d[[Teach an Ardmhéara|Teach an Ard-Mhéara]] i m[[Baile Átha Cliath]] an chéad ionad suite a bhí ag an Dara Dáil. Shuigh sí freisin i g[[Coláiste Ríoga na Máinleá in Éirinn|Coláiste Ríoga na Máinleá]] agus, le linn dhíospóireachtaí an Chonartha, i g[[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|Coláiste na hOllscoile]] ar Ardán Phort an Iarla.<ref name="oirTreaty">{{Lua idirlín|url=https://www.oireachtas.ie/ga/visit-and-learn/centenaries/treaty-debates/explore-the-treaty-debates/|teideal=Scrúdaigh Díospóireachtaí uile an Chonartha|údar=Tithe an Oireachtais|language=ga|dátarochtana=2026-08-16}}</ref>
Idir an sos cogaidh agus síniú an Chonartha, áfach, níor shuigh an Dara Dáil ach deich lá, agus níor phléigh sí go mion na roghanna a bhí ar fáil di.<ref name="en2ndDail" />
== Caibidlíocht an Chonartha ==
Le linn na Dara Dála chomhaontaigh Poblacht na hÉireann agus rialtas Briotanach [[David Lloyd George]] caibidlíocht shíochána a thionól. Ba é [[Éamon de Valera]], mar Uachtarán Dháil Éireann, an t-oifigeach ba shinsearaí sa Phoblacht ag an tráth sin, ach ba cheann rialtais amháin é ó thaobh teicniúil de. I mí Lúnasa 1921, chun a sheasamh sa chaibidlíocht a threisiú, leasaigh an Dáil bunreacht na Dála sa dóigh gur bronnadh an teideal ''Uachtarán na Poblachta'' air, agus rinneadh ceann stáit de dá réir.<ref name="en2ndDail" /> Ba é ba chuspóir leis an athrú sin ná a chur ina luí ar na Breatanaigh gur idir dhá stát cheannasacha a bhí an chaibidlíocht ar siúl, agus toscairí creidiúnaithe ag na cinn stáit faoi seach: rí na Breataine agus uachtarán na hÉireann.
Idir an [[18 Lúnasa]] agus an [[14 Meán Fómhair]] [[1921]] phléigh an Dáil ceist na gcaibidlí i seacht suí a tionóladh go príobháideach, ó bhí an t-ábhar chomh leochaileach sin.<ref name="oirTreaty" /> Ar an 14 Meán Fómhair dhaingnigh sí ceapachán [[Art Ó Gríofa|Airt Uí Ghríofa]], [[Mícheál Ó Coileáin|Mhichíl Uí Choileáin]], Robert Barton, [[Éamonn Ó Dúgáin|Éamoinn Uí Dhúgáin]] agus George Gavan Duffy mar thoscairí lánchumhachtacha don chomhdháil síochána i Sasana.<ref name="oir19210914">{{Lua idirlín|url=https://www.oireachtas.ie/en/debates/debate/dail/1921-09-14/|teideal=Dáil Éireann debate, 14 Meán Fómhair 1921|údar=Tithe an Oireachtais|language=en|dátarochtana=2026-08-16}}</ref> Bhí triúr acu — Ó Gríofa, Ó Coileáin agus Barton — ina mbaill den Aireacht. Shínigh na toscairí an Conradh Angla-Éireannach i [[Londain]] ar an [[6 Nollaig]] [[1921]], ach bhí sé faoi réir a dhaingnithe ag an Dáil.
== Díospóireacht an Chonartha ==
Thosaigh an díospóireacht ar an gConradh ar an [[14 Nollaig]] [[1921]] — i g[[An Coláiste Ollscoile, Baile Átha Cliath|Coláiste na hOllscoile]] ar Ardán Phort an Iarla an uair seo — agus lean sí ar aghaidh go dtí an [[7 Eanáir]] [[1922]]: trí lá dhéag díospóireachta ar fad. Ba é an rún a bhí faoi bhráid an Tí ná go bhfaomhfadh Dáil Éireann an conradh idir an Bhreatain Mhór agus Éire a síníodh i Londain an 6 Nollaig 1921.<ref name="oirTreaty" /> Ba iad na díospóireachtaí seo an chéad phlé de chuid Shinn Féin ar ar tuairiscíodh go poiblí.
Ar an 7 Eanáir 1922 cheadaigh an Dáil an Conradh le 64 vóta in aghaidh 57.<ref name="oir19220107">{{Lua idirlín|url=https://www.oireachtas.ie/en/debates/debate/dail/1922-01-07/2/|teideal=Debate on Treaty (Dáil Éireann, 7 Eanáir 1922)|údar=Tithe an Oireachtais|language=en|dátarochtana=2026-08-16}}</ref> Níor ceadaíodh ach aon vóta amháin do na teachtaí a bhí ag ionadaíocht do bhreis is toghcheantar amháin, ach ní athródh sin an toradh.
D'éirigh de Valera as an Uachtaránacht ó bhí sé i gceannas ar an mionlach a bhí i gcoinne an Chonartha. Cuireadh a ainm ar aghaidh arís, ach cailleadh an vóta le 60 in aghaidh 58, agus tháinig [[Art Ó Gríofa]] i gcomharbacht air.<ref name="oir19220110">{{Lua idirlín|url=https://www.oireachtas.ie/en/debates/debate/dail/1922-01-10/2/|teideal=Election of President (Dáil Éireann, 10 Eanáir 1922)|údar=Tithe an Oireachtais|language=en|dátarochtana=2026-08-16}}</ref> Lean na teachtaí a bhí i gcoinne an Chonartha orthu ag freastal ar an Dáil, agus ba é de Valera céad Cheannaire an Fhreasúra i nDáil Éireann.
== An daingniú foirmiúil agus an Rialtas Sealadach ==
De réir théarmaí an Chonartha féin, ba ag cruinniú de na comhaltaí a toghadh chun suí i dTeach na dTeachtaí i nDeisceart Éireann a bhí an daingniú le déanamh. Níor chomhlíon vóta na Dála an coinníoll sin, ó bhí ceathrar aontachtaithe as láthair agus comhalta amháin ó Thuaisceart Éireann i láthair. Tugadh an faomhadh riachtanach ag cruinniú ar leith ar an [[14 Eanáir]] [[1922]] ar fhreastail na haontachtaithe air agus a ndearna na teachtaí a bhí i gcoinne an Chonartha baghcat air.<ref name="oir19220228">{{Lua idirlín|url=https://www.oireachtas.ie/en/debates/debate/dail/1922-02-28/4/|teideal=President's Statement (Dáil Éireann, 28 Feabhra 1922)|údar=Tithe an Oireachtais|language=en|dátarochtana=2026-08-16}}</ref>
Cheadaigh cruinniú an 14 Eanáir [[Rialtas Sealadach na hÉireann (1922)|Rialtas Sealadach]] faoi cheannas Uí Choileáin chomh maith, rialtas a d'fheidhmigh taobh le taobh le rialtas Dála Uí Ghríofa agus baill i bpáirt ag an dá rialtas. Níor chruinniú de Theach na dTeachtaí i nDeisceart Éireann féin a bhí ann, ámh, ach cruinniú de na daoine a toghadh chun suí ann: faoin Acht um Rialtas na hÉireann bhí ar Thiarna Leifteanant na hÉireann an Teach a ghairm agus bhí ar na comhaltaí móid dílseachta a thabhairt don rí, ach ba é Ó Gríofa a ghair cruinniú an 14 Eanáir agus níor thug na comhaltaí a bhí i láthair aon mhóid.<ref name="en2ndDail" />
== Comharbas agus deireadh na Dála ==
Faoi théarmaí an Chonartha, bhí tionól bunreachtúil le toghadh chun [[Bunreacht Shaorstát Éireann|bunreacht]] a dhréachtú do Shaorstát Éireann, bunreacht a bheadh i bhfeidhm faoin [[6 Nollaig]] [[1922]]. D'fheidhmeodh an tionól céanna mar "Pharlaimint Shealadach" a mbeadh an Rialtas Sealadach freagrach di.
Tionóladh an [[Olltoghchán na hÉireann, 1922|toghchán sin]] ar an [[16 Meitheamh]] [[1922]], de bhun rúin ón Dara Dáil ar an [[20 Bealtaine]] agus forógra ón Rialtas Sealadach ar an [[27 Bealtaine]].<ref name="oir19220520">{{Lua idirlín|url=https://www.oireachtas.ie/en/debates/debate/dail/1922-05-20/2/|teideal=National Coalition Panel Joint Statement (Dáil Éireann, 20 Bealtaine 1922)|údar=Tithe an Oireachtais|language=en|dátarochtana=2026-08-16}}</ref><ref name="oir19220909">{{Lua idirlín|url=https://www.oireachtas.ie/en/debates/debate/dail/1922-09-09/2/|teideal=Proclamations — Summoning and Proroguing of Parliament (Dáil Éireann, 9 Meán Fómhair 1922)|údar=Tithe an Oireachtais|language=en|dátarochtana=2026-08-16}}</ref> Le rún na Dála ceadaíodh freisin an comhaontú idir Ó Coileáin agus de Valera, comhaontú a rinneadh in iarracht gan toradh cosc a chur ar chogadh cathartha. Ba é a bhí ann ná painéal comhrialtais náisiúnta a chur os comhair na dtoghthóirí, painéal a dhéanfadh ionadaíocht don dá thaobh sa Dáil agus in eagraíocht Shinn Féin.<ref name="oir19220520" />
Ar an [[8 Meitheamh]] [[1922]] chuir an Dara Dáil a cuid oibre ar athló go dtí an 30 Meitheamh 1922.<ref name="oir19220608">{{Lua idirlín|url=https://www.oireachtas.ie/en/debates/debate/dail/1922-06-08/9/|teideal=Motion of Censure (Dáil Éireann, 8 Meitheamh 1922)|údar=Tithe an Oireachtais|language=en|dátarochtana=2026-08-16}}</ref> Bhí sé beartaithe ag lucht an chomhaontaithe go dtiocfadh sí le chéile an lá sin agus go gceapfadh sí an Tríú Dáil go foirmiúil mar chomharba uirthi.<ref name="laffan">Laffan, Michael, ''The Resurrection of Ireland: The Sinn Féin Party, 1916–1923'' (Cambridge University Press, 1999), lch 411. ISBN 978-1-139-42629-9.</ref> Nuair a bhris [[Cogadh Cathartha na hÉireann|an cogadh cathartha]] amach ar an [[28 Meitheamh]], áfach, níor tharla cruinniú an 30 Meitheamh, agus chuir an Rialtas Sealadach an chéad chruinniú den Pharlaimint Shealadach ar athló arís agus arís eile go dtí an [[9 Meán Fómhair]].<ref name="oir19220909" /> Faoin am sin bhí Ó Coileáin agus Ó Gríofa araon marbh, agus bhí rialtas na Dála agus an Rialtas Sealadach cumaiscthe faoi [[Liam Tomás Mac Cosgair]]. Ar an [[6 Nollaig]] [[1922]] tháinig an Bunreacht agus an Saorstát i bhfeidhm: rinneadh Ard-Chomhairle an tSaorstáit den Rialtas Sealadach, agus rinneadh teach íochtarach Oireachtas an tSaorstáit den Pharlaimint Shealadach. Mhair an cogadh cathartha go dtí Bealtaine 1923.
== Dlisteanachas poblachtach ==
Le linn an chogaidh chathartha, agus i mblianta ina dhiaidh sin, mhaígh de Valera agus teoiricithe poblachtacha eile go raibh an Dara Dáil ar marthain i gcónaí mar pharlaimint dhlisteanach na Poblachta.
I gcóras Westminster, tagann lánscor na parlaiminte roimh olltoghchán i gcónaí agus cuireann sé deireadh le téarma na parlaiminte reatha; meastar gurb é an chéad chruinniú de na comhaltaí nuathofa tús na parlaiminte nua. Briseadh an nós sin go follasach sa trasdul ón [[An Chéad Dáil|gCéad Dáil]] go dtí an Dara Dáil, agus go hintuigthe sna forálacha idirthréimhseacha a socraíodh i mBealtaine agus i Meitheamh 1922.<ref name="laffan" /><ref name="mccullagh">McCullagh, David, ''De Valera, Volume 1: Rise (1882–1932)'' (Gill & Macmillan, 2017). ISBN 978-0-7171-5584-2.</ref><ref group="n">Ar an 10 Bealtaine 1921 ghlac an Chéad Dáil rún go measfaí gur toghcháin do Dháil Éireann iad na toghcháin pharlaiminteacha a bhí le teacht, agus go lánscoirfí an Dáil a bhí ann go huathoibríoch a luaithe a ghairfeadh an tUachtarán an comhlacht nua le chéile. Nuair a chruinnigh na teachtaí nuathofa i mí Lúnasa, dá réir sin, d'fhág an Ceann Comhairle an chathaoir ag de Valera, a dúirt go raibh an tseanDáil i seisiún go dtí an nóiméad sin agus go raibh an Dáil nua i seisiún feasta.</ref> Sa dá chás, bhí na teachtaí ag iarraidh briseadh leanúnachais a sheachaint, briseadh a tharlódh dá lánscoirfí an tseanDáil agus dá dteipfeadh ar an toghchán beartaithe de bharr staid an tslándála.
Toisc nár tharla aon aistriú údaráis go sainráite, bhí sé ar chumas na bpoblachtach a mhaíomh go raibh an Dara Dáil ann i gcónaí, nach raibh dlisteanacht ag an tionól bunreachtúil nua agus gur ainm mícheart a bhí san ainm "Tríú Dáil". Dá mba mhídhleathach an Tríú Dáil, ba mhídhleathach freisin bunreacht an tSaorstáit a d'achtaigh sí, agus an Saorstát féin. Ar an mbonn sin, staon na teachtaí a bhí i gcoinne an Chonartha ó shuíocháin a ghlacadh sa Tríú Dáil. Tionóladh roinnt bheag cruinnithe siombalacha rúnda den "Dara Dáil" leanúnach, agus ba ag an gcéad cheann acu i nDeireadh Fómhair 1922 a ceapadh rialtas poblachtach faoi de Valera.<ref name="pyne">Pyne, Peter, "The Third Sinn Féin Party: 1923–1926; I: Narrative Account", ''Economic and Social Review'', iml. 1, uimh. 1 (1969), lgh 29–50.</ref>
Sa bhliain 1924 bhunaigh de Valera Comhairle na dTeachtaí chun cur leis an líon a bhí ag dul i laghad de theachtaí na Dara Dála a toghadh in 1921, agus sin le staonairí de chuid Shinn Féin a toghadh in olltoghcháin 1922 agus 1923. Rinne T. Ryle Dwyer cur síos ar an socrú sin mar aitheantas gurbh í an Dara Dáil an t-údarás ''de jure'', gurbh í Comhairle na dTeachtaí an t-údarás "''de jure de facto''", agus gurbh é Oireachtas an tSaorstáit an t-údarás "''de facto de facto''".<ref name="dwyer">Dwyer, T. Ryle, ''De Valera: The Man and the Myths'' (Poolbeg, 1992), lch 134. ISBN 978-1-85371-180-0.</ref>
Sa bhliain 1925 tharraing coinbhinsiún de chuid an IRA a bhí i gcoinne an Chonartha a dhílseacht siar ón rialtas poblachtach agus thug do Chomhairle Airm an IRA í.<ref name="pyne" /> Bhí móid dílseachta tugtha don Phoblacht ag teachtaí na Dara Dála, agus mheas Sinn Féin gur sháraigh aon duine a thacaigh leis an gConradh nó le bunreacht an tSaorstáit — go follasach nó go hintuigthe — an mhóid sin agus gur fhág sé a shuíochán folamh dá bharr. Sa bhliain 1926 bhunaigh de Valera [[Fianna Fáil]] chun freasúra níos pragmataí ná freasúra Shinn Féin a chur ar fáil don Saorstát, agus an bhliain dár gcionn thréig an páirtí an staonadh agus ghlac sé a shuíocháin i nDáil an tSaorstáit.<ref name="pyne" /> I mí an Mhárta 1928 thug [[Seán F. Lemass|Seán Lemass]] cur síos cáiliúil ar Fhianna Fáil mar pháirtí nach raibh ach beagán bunreachtúil.
I mí na Nollag 1938 tháinig seachtar de na daoine a toghadh in 1921 — daoine a mheas gurbh í an Dara Dáil an tionól dlisteanach deireanach, agus gur dhícháiligh na comhaltaí eile iad féin nuair a thug siad móid dílseachta don rí — le chéile le Comhairle Airm an IRA faoi cheannas Sheáin Russell. Shínigh siad údarás rialtas Dháil Éireann, mar a mheas siad, chuig an gComhairle Airm go dtí go bhféadfadh muintir na hÉireann uile Dáil nua a thoghadh go daonlathach.<ref group="n">Ba iad an seachtar ná [[Seán Ó Ceallaigh (Sceilg)|Seán Ó Ceallaigh (Sceilg)]], [[George Noble Plunkett|an Cunta Pluincéad]], [[William Stockley]], [[Máire Nic Shuibhne]], [[Brian Ó hUiginn]], [[Tom Maguire|Tomás Mag Uidhir]] agus [[Cathal Ó Murchadha]].</ref> Ón lá sin amach mheas Comhairle Airm an IRA gurbh í féin rialtas dlisteanach na Poblachta.
Thréig [[Páirtí na nOibrithe|Sinn Féin Oifigiúil]] an staonadh in 1969–70 agus rinne Sinn Féin Sealadach amhlaidh in 1986. Coinníonn [[Sinn Féin Poblachtach]] leis an dearcadh gurbh í an Dara Dáil an reachtas dlisteanach deireanach in Éirinn.
== Baill shuntasacha ==
* [[Éamon de Valera]], Uachtarán Dháil Éireann agus Uachtarán na Poblachta, 1921–1922
* [[Art Ó Gríofa]], Uachtarán Dháil Éireann, 1922
* [[Eoin Mac Néill]], [[An Ceann Comhairle|Ceann Comhairle]]
* [[Mícheál Ó Coileáin]]
* [[Liam Tomás Mac Cosgair]]
* [[Cathal Brugha]]
* [[George Noble Plunkett|An Cunta Pluincéad]]
* [[Caoimhín Ó hUiginn]]
* [[Máire Nic Shuibhne]]
* [[Éamonn Ó Dúgáin]]
== Féach freisin ==
* [[An Chéad Dáil]]
* [[Olltoghchán na hÉireann, 1921]]
* [[An Conradh Angla-Éireannach]]
* [[An tAcht um Rialtas na hÉireann (1920)]]
* [[Críochdheighilt na hÉireann]]
* [[Rialtas Sealadach na hÉireann (1922)]]
* [[Cogadh Cathartha na hÉireann]]
== Nótaí ==
{{Reflist|group="n"}}
== Tagairtí ==
{{Reflist|30em}}
== Naisc sheachtracha ==
* [https://www.oireachtas.ie/ga/debates/ Díospóireachtaí Thithe an Oireachtais]
* [https://www.dail100.ie/ga/ Suíomh Dáil100]
* [https://repository.dri.ie/catalog/t148v311v Taifid Dháil Éireann 1919–1922] (Stór Digiteach na hÉireann)
[[Catagóir:Cogadh na Saoirse in Éirinn]]
[[Catagóir:Dáil Éireann]]
[[Catagóir:Cogadh Cathartha na hÉireann]]
[[Catagóir:Stair na hÉireann]]
m16qxnpdamq550wyuaxzv06uk03s001
Dúnmharuithe Pháirc an Fhionnuisce (1882)
0
98378
1325267
1190092
2026-08-16T16:46:14Z
TGcoa
21229
1325267
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}
[[Íomhá:Portrait of Lord Frederick Cavendish (4674331).jpg|mion|clé|[[Frederick Cavendish (an Tiarna)|Lord Frederick Cavendish]], 1872|369x369px]]
[[Íomhá:Thomas Henry Burke.jpg|clé|mion|Thomas Henry Burke|200x200px]]
[[Íomhá:1882 DIB Phoenix-Park-Morde crop.jpg|clé|mion|200x200px|Clú idirnáisiúnta ar an eachtra... léiriú ar 25 Bealtaine 1882 sa Ghearmáin]]
Ar [[6 Bealtaine]] [[1882]], maraíodh beirt den lucht údaráis ba shinsearaí in [[Éire|Éirinn]] ag an am, an [[Frederick Cavendish (an Tiarna)|Tiarna Cavendish]], Príomh-Rúnaí na hÉireann, agus Thomas Burke, Fo-Rúnaí Buan, le sceana máinliachta i b[[páirc an Fhionnuisce]], baill tábhachtacha de chuid údarás na Breataine ba ea iad.<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|title=Éitheach cinniúnach tugtha i gcás stairiúil Phadaí Mhicheáil Airt|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2021/0715/1235340-eitheach-cinniunach-tugtha-i-gcas-stairiuil-phadai-mhicheail-airt/|date=2021-07-16|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref>
Bhí an dream, na 'Invincibles',<ref>nó 'Invincibles Náisiúnta na hÉireann'</ref> foghrúpa de na [[Fíníní]], freagrach as. Sular i bhfad, tugadh '''Dúnmharuithe Pháirc an Fhionnuisce''' (Phoenix Park Murders) ar an eachtra agus cáineadh é go forleathan.
[[Íomhá:The Irish Frankenstein - Punch (20 May 1882), page 235 - BL.jpg|mion]]
[[Íomhá:James Carey.png|clé|mion|233x233px|[[James Carey (Fíníneach)|James Carey]]]]
== Eachtra ==
Iarracht ar cheannaireacht an rialtais Bhriotanaigh in Éirinn a chur de dhroim seoil. 'Eachtra [[sceimhlitheoireacht]]<nowiki/>a' gan choinne, baineadh stangadh ceart as gach duine sa tír ag an am agus bhí clú idirnáisiúnta ar an ionsaí.
Dúnmharaíodh Burke agus Cavendish mar fhreagra ar thabhairt i láthair na nAchtanna Comhéignithe i gcoinne [[Conradh na Talún|Chonradh na Talún]], chomh maith leis an eachtra inar dhúnmharaigh baill den RIC beirt taispeántóirí i gContae Mhaigh Eo.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.theirishstory.com/2012/07/31/the-invincibles-and-the-phoenix-park-killings-2/|teideal=The Invincibles and the Phoenix Park killings – The Irish Story|údar=theIrisHstory.com|language=en-GB|dátarochtana=2021-07-21}}</ref>
== Fiosrúcháin ==
Níos déanaí, d’iompaigh [[James Carey (The Invincibles)|James Carey]] ina bhrathadóir lena bheatha féin a shábháil agus thug sé fianaise in aghaidh a chomhghleacaithe a chinntigh gur crochadh cúigear acu.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/fianaise-nua-gur-iomrall-ceartais-a-bhi-i-gcrochadh-fear-gaeltachta-i-gcas-dunmharaithe-stairiuil/|teideal=Fianaise nua gur iomrall ceartais a bhí i gcrochadh fear Gaeltachta i gcás dúnmharaithe stairiúil|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2021-07-21}}</ref> Cuireadh Joe Brady, Michael Fagan, Thomas Caffrey, Dan Curley agus Tim Kelly chun báis idir 14 Bealtaine - 9 Meitheamh 1883.
== Parnell ==
In Márta 1887, cúisíodh san éagóir [[Charles Stewart Parnell]]. D'fhoilsigh ''The Times'' 'litreacha' (idir 7 Márta - 18 Aibreán 1887)<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/news/writing-nearly-on-the-wall-for-parnell-1.621774|teideal=Writing nearly on the wall for Parnell|údar=MYLES DUNGAN|dáta=2010|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2021-12-04}}</ref> a scríobh Parnell, ag tabhairt tacaíocht do na Finíní. Cuireadh go bréagach cuid den mhilleán ar Pharnell mar sin.
An bhliain dár gcionn, 1888, léirigh tuarascáil gur litreacha bréige iad a scríobh an t-iriseoir Richard Pigott sa ''The Times''. Ach bhí strus ar Pharnell mar an gcéanna agus bhásaigh sé sa bhliain 1891.
== Féach freisin ==
* [[James Carey (The Invincibles)|James Carey]]
* [[Padaí Mhicheáil Airt (The Invincibles)|Padaí Mhicheáil Airt]]
* [[Frederick Cavendish (an Tiarna)|Lord Frederick Cavendish]]
* [[Bráithreachas na bhFíníní]]
== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Dúnmharuithe]]
[[Catagóir:1882]]
[[Catagóir:Páirc an Fhionnuisce]]
[[Catagóir:Na Fíníní]]
[[Catagóir:Stair Bhaile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Coireanna in Éirinn]]
[[Catagóir:Eachtraí sceimhlitheoireachta]]
juo2pqer50b9d5jsh31bubln3iitwt8
1325269
1325267
2026-08-16T16:46:34Z
TGcoa
21229
1325269
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}
[[Íomhá:Portrait of Lord Frederick Cavendish (4674331).jpg|mion|clé|[[Frederick Cavendish (an Tiarna)|Lord Frederick Cavendish]], 1872|369x369px]]
[[Íomhá:Thomas Henry Burke.jpg|clé|mion|Thomas Henry Burke|200x200px]]
[[Íomhá:1882 DIB Phoenix-Park-Morde crop.jpg|clé|mion|200x200px|Clú idirnáisiúnta ar an eachtra... léiriú ar 25 Bealtaine 1882 sa Ghearmáin]]
Ar [[6 Bealtaine]] [[1882]], maraíodh beirt den lucht údaráis ba shinsearaí in [[Éire|Éirinn]] ag an am, an [[Frederick Cavendish (an Tiarna)|Tiarna Cavendish]], Príomh-Rúnaí na hÉireann, agus Thomas Burke, Fo-Rúnaí Buan, le sceana máinliachta i b[[páirc an Fhionnuisce]], baill tábhachtacha de chuid údarás na Breataine ba ea iad.<ref name=":0">{{Luaigh foilseachán|title=Éitheach cinniúnach tugtha i gcás stairiúil Phadaí Mhicheáil Airt|url=https://www.rte.ie/news/nuacht/2021/0715/1235340-eitheach-cinniunach-tugtha-i-gcas-stairiuil-phadai-mhicheail-airt/|date=2021-07-16|language=ga|author=Nuacht RTÉ}}</ref>
Bhí an dream, na 'Invincibles',<ref>nó 'Invincibles Náisiúnta na hÉireann'</ref> foghrúpa de na [[Fíníní]], freagrach as. Sular i bhfad, tugadh '''Dúnmharuithe Pháirc an Fhionnuisce''' (Phoenix Park Murders) ar an eachtra agus cáineadh é go forleathan.
[[Íomhá:The Irish Frankenstein - Punch (20 May 1882), page 235 - BL.jpg|mion|267x267px]]
[[Íomhá:James Carey.png|clé|mion|233x233px|[[James Carey (Fíníneach)|James Carey]]]]
== Eachtra ==
Iarracht ar cheannaireacht an rialtais Bhriotanaigh in Éirinn a chur de dhroim seoil. 'Eachtra [[sceimhlitheoireacht]]<nowiki/>a' gan choinne, baineadh stangadh ceart as gach duine sa tír ag an am agus bhí clú idirnáisiúnta ar an ionsaí.
Dúnmharaíodh Burke agus Cavendish mar fhreagra ar thabhairt i láthair na nAchtanna Comhéignithe i gcoinne [[Conradh na Talún|Chonradh na Talún]], chomh maith leis an eachtra inar dhúnmharaigh baill den RIC beirt taispeántóirí i gContae Mhaigh Eo.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.theirishstory.com/2012/07/31/the-invincibles-and-the-phoenix-park-killings-2/|teideal=The Invincibles and the Phoenix Park killings – The Irish Story|údar=theIrisHstory.com|language=en-GB|dátarochtana=2021-07-21}}</ref>
== Fiosrúcháin ==
Níos déanaí, d’iompaigh [[James Carey (The Invincibles)|James Carey]] ina bhrathadóir lena bheatha féin a shábháil agus thug sé fianaise in aghaidh a chomhghleacaithe a chinntigh gur crochadh cúigear acu.<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/fianaise-nua-gur-iomrall-ceartais-a-bhi-i-gcrochadh-fear-gaeltachta-i-gcas-dunmharaithe-stairiuil/|teideal=Fianaise nua gur iomrall ceartais a bhí i gcrochadh fear Gaeltachta i gcás dúnmharaithe stairiúil|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2021-07-21}}</ref> Cuireadh Joe Brady, Michael Fagan, Thomas Caffrey, Dan Curley agus Tim Kelly chun báis idir 14 Bealtaine - 9 Meitheamh 1883.
== Parnell ==
In Márta 1887, cúisíodh san éagóir [[Charles Stewart Parnell]]. D'fhoilsigh ''The Times'' 'litreacha' (idir 7 Márta - 18 Aibreán 1887)<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/news/writing-nearly-on-the-wall-for-parnell-1.621774|teideal=Writing nearly on the wall for Parnell|údar=MYLES DUNGAN|dáta=2010|language=en|work=The Irish Times|dátarochtana=2021-12-04}}</ref> a scríobh Parnell, ag tabhairt tacaíocht do na Finíní. Cuireadh go bréagach cuid den mhilleán ar Pharnell mar sin.
An bhliain dár gcionn, 1888, léirigh tuarascáil gur litreacha bréige iad a scríobh an t-iriseoir Richard Pigott sa ''The Times''. Ach bhí strus ar Pharnell mar an gcéanna agus bhásaigh sé sa bhliain 1891.
== Féach freisin ==
* [[James Carey (The Invincibles)|James Carey]]
* [[Padaí Mhicheáil Airt (The Invincibles)|Padaí Mhicheáil Airt]]
* [[Frederick Cavendish (an Tiarna)|Lord Frederick Cavendish]]
* [[Bráithreachas na bhFíníní]]
== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Dúnmharuithe]]
[[Catagóir:1882]]
[[Catagóir:Páirc an Fhionnuisce]]
[[Catagóir:Na Fíníní]]
[[Catagóir:Stair Bhaile Átha Cliath]]
[[Catagóir:Coireanna in Éirinn]]
[[Catagóir:Eachtraí sceimhlitheoireachta]]
2vc1oa6fikuds0067n1f5eqgkiikqx2
Frederick Cavendish (an Tiarna)
0
98560
1325262
1315285
2026-08-16T16:43:40Z
TGcoa
21229
1325262
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Duine}}Polaiteoir Sasanach ab ea '''an Tiarna Frederick Cavendish''' ( 30 Samhain 1836 - 6 Bealtaine 1882 ).
Rugadh é in [[Eastbourne (Toghcheantar na Ríochta Aontaithe)|Eastbourne]] i 1836 agus fuair sé bás i m[[Baile Átha Cliath]]. Ba mhac é le William Cavendish, 7ú Diúc Devon agus Blanche Howard. Cuireadh oideachas air i gColáiste Drindon, Cambridge. Le linn a shlí bheatha bhí sé ina Fheisire Parlaiminte sa Ríocht Aontaithe agus ina [[Príomh-Rúnaí na hÉireann|Phríomh-Rúnaí na hÉireann]].
== Cúlra agus oideachas ==
Rugadh Cavendish ag Compton Place, Eastbourne, [[Sussex]], an dara mac le William Cavendish, 7ú Diúc Devonshire, ag a bhean Lady Blanche Howard, ceathrú iníon George Howard, 6ú Iarla Carlisle, agus deartháir Spencer Cavendish, 8ú Diúc Devonshire, a bhí ina Phríomh-Rúnaí freisin. Tháinig Cavendish, tar éis dó oideachas a fháil sa bhaile, mháithreánaigh sé sa bhliain 1855 i g[[Coláiste na Tríonóide, Cambridge]], áit ar bhain sé céim B.A. amach sa bhliain in 1858, agus ansin d’fhóin sé mar choirnéad le marcra "Duke of Lancaster's Own Yeomanry".
{{Príomhalt|Dúnmharuithe Pháirc an Fhionnuisce (1882)}}
== Féach freisin ==
* [[Dúnmharuithe Pháirc an Fhionnuisce (1882)]]
== Tagairtí ==
{{reflist}}{{DEFAULTSORT:Cavendish, Frederick}}
[[Catagóir:Daoine a rugadh i 1836]]
[[Catagóir:Básanna i 1882]]
[[Catagóir:Alumni Ollscoil Cambridge]]
[[Catagóir:Daoine a feallmharaíodh]]
[[Catagóir:Feisirí de Pharlaimint na Ríochta Aontaithe]]
[[Catagóir:Fir]]
[[Catagóir:Polaiteoirí Sasanacha]]
[[Catagóir:Ré Victeoiriach]]
[[Catagóir:Saighdiúirí Sasanacha]]
[[Catagóir:Sealbhóirí oifige polaitiúla in Éirinn]]
[[Catagóir:Tiarnas Briotanach na hÉireann]]
[[Catagóir:Uaisleacht Eorpach]]
lanqk1nci3fzpxdgr2h8yvrfzil029c
Plé:Agaricus bisporus
1
111522
1325236
1324431
2026-08-16T13:25:08Z
ListeriaBot
25319
Wikidata list updated [V2]
1325236
wikitext
text/x-wiki
== glanadh-mar|profléitheoireacht de dhíth ==
Tá súil agam go bhfuil mo bhotúin ceartaithe agam![[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 14:14, 3 Feabhra 2024 (UTC)
:GRMA. [[Úsáideoir:Kevin Scannell|kscanne]] ([[Plé úsáideora:Kevin Scannell|plé]]) 14:18, 3 Feabhra 2024 (UTC)
==https://cy.wikipedia.org/wiki/Madarch_meithrin==
Is trua nach bhfuil mé in ann leas a bhaint as an 'Wikidata list' seo a leanas;
<nowiki>
{{Wikidata list
|sparql=SELECT ?item WHERE { ?item wdt:P105 wd:Q7432. ?item wdt:P171 ?sub0 . ?sub0 (wdt:P171)* wd:Q913614 }
LIMIT 10
|sort=label
|columns=label:rhywogaeth,P225,P18:delwedd
|row_template=Zutabe formatoa/Familiak
|thumb=80
|links=
}}
{| class='wikitable sortable'
! rhywogaeth
! ainm an tacsóin
! delwedd
|-
{{Zutabe formatoa/Familiak
| label = ''[[:d:Q10474092|Disciseda collabescens]]''
| p225 = Disciseda collabescens
}}
|-
{{Zutabe formatoa/Familiak
| label = ''[[:d:Q10474093|Disciseda errurraga]]''
| p225 = Disciseda errurraga
}}
|-
{{Zutabe formatoa/Familiak
| label = ''[[:d:Q10474094|Disciseda kaloola]]''
| p225 = Disciseda kaloola
}}
|-
{{Zutabe formatoa/Familiak
| label = ''[[:d:Q10474095|Disciseda kiata]]''
| p225 = Disciseda kiata
}}
|-
{{Zutabe formatoa/Familiak
| label = ''[[:d:Q10474096|Disciseda muntacola]]''
| p225 = Disciseda muntacola
}}
|-
{{Zutabe formatoa/Familiak
| label = ''[[:d:Q10474097|Disciseda nigra]]''
| p225 = Disciseda nigra
}}
|-
{{Zutabe formatoa/Familiak
| label = ''[[:d:Q10474098|Disciseda verrucosa]]''
| p225 = Disciseda verrucosa
}}
|-
{{Zutabe formatoa/Familiak
| label = ''[[:d:Q10483919|Endolepiotula ruizlealii]]''
| p225 = Endolepiotula ruizlealii
}}
|-
{{Zutabe formatoa/Familiak
| label = ''[[:d:Q4691337|Endoptychum depressum]]''
| p225 = Endoptychum depressum
}}
|-
{{Zutabe formatoa/Familiak
| label = ''[[:d:Q4561643|Gastropila fumosa]]''
| p225 = Gastropila fumosa
| p18 = [[Íomhá:Gastropila fumosa 159487.jpg|center|80px]]
}}
|}
{{Wikidata list end}}</nowiki> [[Úsáideoir:Ériugena|Ériugena]] ([[Plé úsáideora:Ériugena|plé]]) 14:30, 3 Feabhra 2024 (UTC)
sbmubbl3scv0qcu1epyrsp16bwdte9l
Róthurasóireacht
0
114699
1325319
1297892
2026-08-16T23:31:14Z
TGcoa
21229
1325319
wikitext
text/x-wiki
[[Íomhá:Visitors of the Louvre taking photographs of Mona Lisa (1325512 1920).jpg|mion|An [[An Mona Lisa|Mona Lisa]] sa [[Musée du Louvre|Louvre]]]]
[[Íomhá:Overtourism-beach.jpg|mion|Trá sa Téalainn, 2013<ref>{{Lua idirlín|url=https://ecobnb.com/blog/2021/05/solutions-overtourism/|teideal=Solutions to Overtourism: Tips for a More Sustainable Tourism|údar=Alice Pegonzi|dáta=2021-05-06|language=en-US|work=Ecobnb|dátarochtana=2024-07-23}}</ref>]]Tháinig borradh ollmhór faoin [[turasóireacht]] timpeall an domhain sna [[2020idí]], a luaithe a bhí an [[Paindéim COVID-19|phaindéim COVID-19]] thart. Tugtar '''róthurasóireacht''' nó '''ollturasóireacht''' air go minic.
== Fadhbanna ==
Le blianta beaga anuas, tá pobail ar fud an domhain ag clamhsán faoin líon turasóirí a bhíonn ag tarraingt ar chathracha agus ar áiteacha eile a mbíonn gnáthdhaoine ina gcónaí iontu. Tá sé éasca anois turas gearr a dhéanamh ar láithreacha a mbíodh an-dua ag baint le cuairt a thabhairt orthu tráth.<ref name=":1">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/fadhbanna-mora-a-gcruthu-ag-an-ollturasoireacht/|teideal=Fadhbanna móra á gcruthú ag an ‘ollturasóireacht’|údar=Mairéad Ní Nuadháin|dáta=13 Feabhra 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-02-13}}</ref>
I gcuid de na hionaid is mó turasóireachta ar domhan, tá muintir na háite inniu ag cur i gcoinne fás na turasóireachta go fíochmhar. Deir cuid acu nach féidir leo maireachtáil leis na sluaite daoine a bhíonn ag dul thart orthu, chuile lá. Agus mar bharr ar an donas, ina lán áiteanna ní chaitheann na turasóirí céanna pingin ar bith.
Sna 2020idí san Eoraip agus áiteanna eile, chuaigh an [[Easpa dídine|ghéarchéim thithíochta]] in olcas, agus cuireadh an milleán go minic ar an róthurasóireacht. Ní raibh na cathracha ar nós na [[An Veinéis|Veinéise]], [[Barcelona]] agus [[Dubrovnic|Dubrovnik]] in ann dul i ngleic leis na sluaite turasóirí a thagann chucu gach bliain.
== Eachtraí ==
Thosaigh na háitritheoirí ag cur ina gcoinne in áiteacha amhail na hOileáin Chanáracha, Barcelona, Ibiza agus Liospóin. I mBarcelona, scaoil siad sruthanna uisce as ‘gunnaí’ ar na turasóirí,
* I mí Iúil 2024 i mBarcelona, chaith daoine sa chathair uisce ar thurasóirí agus ag fógairt orthu glanadh amach as an áit. Dar leo, tá an chathair millte ag an líon turasóirí a bhíonn ann gach aon lá den mbliain. Creideann muintir áirithe gurb iad na turasóirí is cúis leis an easpa lóistín atá sa chathair agus an mórchostas a leanann a leithéid d’éileamh.
* I gcathair Genova in 2025, tharraing an lucht agóide bád mór cairtchláir trí na sráideanna chun a thaispeáint nach raibh dóthain spáis ann di.<ref>{{Cite news|url=https://www.theguardian.com/news/2025/jun/15/campaigners-mount-coordinated-protests-across-europe-against-touristification|teideal=Campaigners mount coordinated protests across Europe against ‘touristification’|údar=Ashifa Kassam|dáta=2025-06-15|language=en-GB|work=The Guardian|dátarochtana=2026-02-13}}</ref>
* In 2026, cuireadh srian ar an líon daoine a ligtear isteach le breathnú ar [[Fuarán Trevi|Fhuarán Trevi]], i gceartlár na Róimhe.<ref name=":1" />
== Réiteach ==
Tá sé deacair aon leigheas a fheiscint ar an scéal faid is atá saorchead taistil ann agus nach bhfuil an taisteal costasach ar chor ar bith.
=== Táillí ===
* I gcathair na [[An Veinéis|Veinéis]]<nowiki/>e sa bhliain 2024, thosaigh bardas na cathrach ag gearradh táille ar na cuairteoirí a théann isteach sa chathair.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/gach-duine-ar-thoir-an-unique-experience-agus-a-loit-ar-a-cheile/|teideal=Gach duine ar thóir an ‘unique experience’ – agus á lot ar a chéile|údar=Seosaimhín Ní Bheaglaoich|dáta=23 Iúil 2024|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-07-23}}</ref>
* Tugann suas le 330,000 duine cuairt an na h[[Oileáin Galápagos|oileáin Galápogos]] san [[An tAigéan Ciúin|Aigéan Ciúin]] gach aon bhliain. Tá táille $200 an duine á ghearradh orthu (in 2024) in iarracht an ghnáthóg speisialta sin a chosaint.
* Sa bhliain 2024, ní ceadaítear do níos mó ná ceithre mhíle duine sa lá, turas a thabhairt ar Shliabh Fuji agus gearrtar táille 2000 yen (€11.59) an duine orthusan.<ref name=":0" />
=== Éagsúlú ===
Chun dul i ngleic le fadhb na róthurasóireachta, d’fhorbair na húdaráis in [[Amstardam]] straitéis : na turasóirí a mhealladh amach as lár chathair Amstardam agus iad a mhealladh chuig ceann de na cathracha eile máguaird (mar shampla, an mhaidin a chaitheamh ag breathnú ar phéinteálacha in [[Delft]], an tráthnóna ag spaisteoireacht trí chathair dhúchais [[Rembrandt]], [[Leiden]], cuairt lae ar an [[An Háig|Háig]] nó [[Rotterdam]] srl).<ref>{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/tuairisc-on-isiltir-fadhb-na-rothurasoireachta-ag-dul-in-olcas-agus-ni-in-amsterdam-amhain-e/|teideal=TUAIRISC ÓN ÍSILTÍR: Fadhb na róthurasóireachta ag dul in olcas agus ní in Amsterdam amháin é|údar=Alex Hijmans|dáta=11 Bealtaine 2022|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2024-07-23}}</ref>
== Féach freisin ==
* [[Mallorca]], [[Barcelona]]
* [[Turasóireacht]]
== Naisc sheachtracha ==
* Clár FíorScéal, TG4, Samhain 2019. Cuirfear Méaraí, saineolaithe turasóireachta, gníomhaithe polaitíochta agus áitritheoirí na gcathracha atá siar leis an róthurasóireacht faoi agallamh.
== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Turasóireacht]]
[[Catagóir:Fás eacnamaíoch]]
[[Catagóir:Tithíocht]]
nyfhca31at2zsw6y8ed3m49d5ldyw1x
Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Téamh Domhanda
2
120000
1325219
1325214
2026-08-16T12:31:55Z
Marcas.oduinn
33120
1325219
wikitext
text/x-wiki
[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]
== Ceanntásc ==
••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir
* [[Téamh domhanda]] '' Global warming
* [[Aeráid]] '' Climate
* [[Tonn teasa]] '' Heat wave
* [[Falscaí]] '' Wild fire
* [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation
* [[Eostatacht]] '' Eustacy
* [[:Catagóir:Téamh domhanda]]
** [[:Catagóir:Athrú aeráide]]
=== Cúiseanna nua ===
# [[Gás ceaptha teasa]] → [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission
# [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture
=== Aontas Eorpach ===
* [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] ⇒ [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] ⇒ [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]]
# ''[[:en:Framework Programmes for Research and Technological Development|Framework Programmes for Research and Technological Development]] - [[Ceartchláir um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]]
# ''[[:en:Horizon 2020|Horizon 2020]]'' - [[Fís 2020]],
#* [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]]
# ''[[:en:EU Carbon Border Adjustment Mechanism|EU Carbon Border Adjustment Mechanism]]'' - [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]
=== Eile ===
# ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]]
== Ceartchláir um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch ==
'' The '''Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch'''<ref name=iate /> (Béarla: ''Framework Programmes for Research and Technological Development'') are funding programmes created by the [[Aontas Eorpach]]/[[Coimisiún Eorpach]] to support and foster research in the [[European Research Area]] (ERA). Starting in 2014, the funding programmes were named '''Horizon'''.
'' The funding programmes began in 1984 and continue to the present day. The most recent programme, [[Fís Eorpach]], has a budget of 95.5 billion Euros to be distributed over seven years.
'' The specific objectives and actions vary between funding periods. In FP6 and FP7, focus was on technological research. In [[Fís 2020]], the focus was on innovation, delivering economic growth faster, and delivering solutions to end users that are often governmental agencies.
== Stair
Conducting European research policies and implementing European research programmes is an obligation under the [[Conradh Amstardam]], which includes a chapter on research and technological development. The programmes are defined by commission civil servants who are aided by various official advisory group and lobby groups. To advise the an Coimisiún Eorpach on the overall strategy to be followed in carrying out the Information and Communication Technology thematic priority, the Information Society Technologies Advisory Group (ISTAG) was set up.<ref name=:0 />
== The framework programmes
'' The framework programmes, up until Framework Programme 6 (FP6), covered five-year periods; but from Framework Programme 7 (FP7) onward, programmes run for seven years. The Framework Programmes, and their budgets in billions of Euros, are presented in the table below.<ref name=Artis2007 /> For FP1–FP5, program expenditures were made in [[Aonad Airgeadra Eorpach]]; from FP6 onward budgets were in Euros. The values presented below are in Euros.
{| class="wikitable"
|-
! ID !! Framework programme !! Period !! Budget (billion €)
|-
| FP1 || First<ref name=céad /> || 1984–1987 || 3.8
|-
| FP2 || Second<ref name=dara /> || 1987–1991 || 5.4
|-
| FP3 || Third<ref name=triú /> || 1990–1994 || 6.6
|-
| FP4 || Fourth<ref name=ceathrú /> || 1994–1998 || 13.2
|-
| FP5 || Fifth<ref name=cúigiú /> || 1998–2002 || 15.0
|-
| FP6 || Sixth<ref name=seu /> || 2002–2006 || 16.3
|-
| FP7 || Seventh || 2007–2013 || 50.5 over seven years<br />+ 2.7 for [[Euratom]] over five years<ref name=fp7 />
|-
| FP8 || [[Fís 2020]] || 2014–2020 || 77
|-
| FP9 || [[Fís Eorpach]] || 2021–2027 || 95.5<ref name=rai2025 /><ref name=eufunds2021 />
|-
| FP10
| Fís Europe
| 2028-2034
| 175 (''proposal'')<ref name=Buiséad2834 />
|}
== Funding instruments
=== FP6 and FP7 ===
{{anchor|Framework Programme 7}}
'' Framework Programme 6 and 7 (2002–2013) projects were generally funded through '''instruments''', the most important of which included:
* Integrating Project (IP)
* Network of Excellence (NoE)
* Specific Targeted Research Projects (STReP)
* Joint Technology Initiatives (JTI)
=== Fís 2020<!--athsheolann 'Fís 2020' anseo --> ===
[[Íomhá:Horizon 2020 Logo.png | mion | Lógó Fhís 2020]]
'' '''Horizon 2020''' was the eighth framework programme (FP8) funding research, technological development, and innovation. The programme's name has been modified to "Framework Programme for Research and Innovation".<ref name=Cordis2020 />
== Feedback and improvements
'' The programmes have been criticized on various grounds, such as actually diminishing Europe's industrial competitiveness
<ref name=>''Financial Control and Fraud in the Community''. House of Lords Select Committee on the European Communities, 12th Report. London: HMSO (1994).</ref> and failing to deliver fundamental excellence and global economic competitiveness.
<ref name=>H. Matthews, The 7th EU research framework programme. ''Nanotechnol. Perceptions'' '''1''' (2005) 99–105.</ref>
== Tagairtí
{{reflist | refs =
<ref name=iate>{{lua idirlín | url = https://iate.europa.eu/entry/result/3576720/ga | teideal = Téarma: Fís Eorpach – an Clár Réime um Thaighde agus um Nuálaíocht | foilsitheoir = [[IATE]] | dátarochtana = 2026-08-16}}</ref>
<ref name=Artis2007>Artis, M. J. and F. Nixson, Eds. "The Economics of the European Union: Policy and Analysis" (4th ed.), Oxford University Press 2007</ref>
<ref name=:0>{{lua idirlín | url = http://www.cordis.lu/ist/istag.htm | teideal = ISTAG website | foilsitheoir = cordis.lu | dáta = 20 Deireadh Fómhair 2011 | dátarochtana = 29 Samhain 2011 | archive-date=26 April 2006 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060426010836/http://www.cordis.lu/ist/istag.htm | url-status=dead}}</ref>
<ref name=céad>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:31983Y0804(01) Council resolution of 25 July 1983 on framework programmes for Community research, development and demonstration activities and a first framework programme 1984 to 1987]; OJ C208 – 04/08/1983; ''[[Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh]]''</ref>
<ref name=dara>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:31987D0516 Council Decision of 28 September 1987 concerning the framework programme for Community activities in the field of research and technological development (1987 to 1991)]; OJ L302 – 24 October 1987; 87/516/Euratom, EEC; ''[[Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh]]''</ref>
<ref name=triú>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:31990D0221 Council Decision of 23 April 1990 concerning the framework Programme of Community activities in the field of research and technological development (1990 to 1994)]; OJ L117 – 08/05/1990; 90/221/Euratom, EEC; ''[[Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh]]''</ref>
<ref name=ceathrú>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:31994D1110 Decision No 1110/94/EC of the European Parliament and of the Council of 26 April 1994 concerning the fourth framework programme of the European Community activities in the field of research and technological development and demonstration]; OJ L126 – 18 May 1994; No 1110/94/EC; ''[[Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh]]''</ref>
<ref name=cúigiú>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:31999D0182 Decision No 182/1999/EC of the European Parliament and of the Council of 22 December 1998 concerning the fifth framework programme of the European Community for research, technological development and demonstration activities (1998 to 2002)]; OJ L26 – 01/02/1999; No 182/1999/EC; ''[[Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh]]''</ref>
<ref name=seu>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:32002D1513 Decision No 1513/2002/EC of the European Parliament and of the Council of 27 June 2002 concerning the sixth framework programme of the European Community for research, technological development and demonstration activities, contributing to the creation of the European Research Area and to innovation (2002 to 2006)]; OJ L232 – 29 August 2002; No 1513/2002/EC; ''[[Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh]]''</ref>
<ref name=fp7>{{lua idirlín | url = http://ec.europa.eu/research/fp7/understanding/fp7inbrief/structure_ga.html | teideal = How is FP 7 structured? from FP7 in Brief | foilsitheoir = an Coimisiún Eorpach | dátarochtana = 31 Iúil 2011}}</ref>
<ref name=rai2025>{{lua idirlín | url = https://research-and-innovation.ec.europa.eu/funding/funding-opportunities/funding-programmes-and-open-calls/horizon-europe_en?prefLang=ga | teideal = Fís Eorpach | dáta = 22 Nollaig 2025 }}</ref>
<ref name=eufunds2021>{{lua idirlín | url = https://eufunds.me/what-is-the-budget-of-horizon-europe/ | teideal = What is the budget of Horizon Europe? | dáta = 6 Bealtaine 2021 }}</ref>
<ref name=Buiséad2834>{{lua idirlín | teideal = Buiséad an Aontais 2028-2034 le haghaidh Eoraip níos láidre | url = https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/eu-budget/long-term-eu-budget/eu-budget-2028-2034_en | dátarochtana = 2025-07-22 | work = commission.europa.eu}}</ref>
}}
== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__
r39f22bqe6xm5nrocc0eb5woa9bpjvl
1325222
1325219
2026-08-16T12:38:07Z
Marcas.oduinn
33120
1325222
wikitext
text/x-wiki
[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]
== Ceanntásc ==
••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir
* [[Téamh domhanda]] '' Global warming
* [[Aeráid]] '' Climate
* [[Tonn teasa]] '' Heat wave
* [[Falscaí]] '' Wild fire
* [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation
* [[Eostatacht]] '' Eustacy
* [[:Catagóir:Téamh domhanda]]
** [[:Catagóir:Athrú aeráide]]
=== Cúiseanna nua ===
# [[Gás ceaptha teasa]] → [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission
# [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture
=== Aontas Eorpach ===
* [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] ⇒ [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] ⇒ [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]]
# ''[[:en:Framework Programmes for Research and Technological Development|Framework Programmes for Research and Technological Development]] - [[Ceartchláir um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]]
# ''[[:en:Horizon 2020|Horizon 2020]]'' - [[Fís 2020]],
#* [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]]
# ''[[:en:EU Carbon Border Adjustment Mechanism|EU Carbon Border Adjustment Mechanism]]'' - [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]
=== Eile ===
# ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]]
== Ceartchláir um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch ==
'' The '''Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch'''<ref name=iate /> (Béarla: ''Framework Programmes for Research and Technological Development'') are funding programmes created by the [[Aontas Eorpach]]/[[Coimisiún Eorpach]] to support and foster research in the [[European Research Area]] (ERA). Starting in 2014, the funding programmes were named '''Horizon'''.
'' The funding programmes began in 1984 and continue to the present day. The most recent programme, [[Fís Eorpach]], has a budget of 95.5 billion Euros to be distributed over seven years.
'' The specific objectives and actions vary between funding periods. In FP6 and FP7, focus was on technological research. In [[Fís 2020]], the focus was on innovation, delivering economic growth faster, and delivering solutions to end users that are often governmental agencies.
== Stair
'' Conducting European research policies and implementing European research programmes is an obligation under the [[Conradh Amstardam]], which includes a chapter on research and technological development. The programmes are defined by commission civil servants who are aided by various official advisory group and lobby groups. To advise the an Coimisiún Eorpach on the overall strategy to be followed in carrying out the Information and Communication Technology thematic priority, the Information Society Technologies Advisory Group (ISTAG) was set up.<ref name=:0 />
== The framework programmes
'' The framework programmes, up until Framework Programme 6 (FP6), covered five-year periods; but from Framework Programme 7 (FP7) onward, programmes run for seven years. The Framework Programmes, and their budgets in billions of Euros, are presented in the table below.<ref name=Artis2007 /> For FP1–FP5, program expenditures were made in [[Aonad Airgeadra Eorpach]]; from FP6 onward budgets were in Euros. The values presented below are in Euros.
{| class="wikitable"
|-
! ID !! Framework programme !! Period !! Budget (billion €)
|-
| FP1 || First<ref name=céad /> || 1984–1987 || 3.8
|-
| FP2 || Second<ref name=dara /> || 1987–1991 || 5.4
|-
| FP3 || Third<ref name=triú /> || 1990–1994 || 6.6
|-
| FP4 || Fourth<ref name=ceathrú /> || 1994–1998 || 13.2
|-
| FP5 || Fifth<ref name=cúigiú /> || 1998–2002 || 15.0
|-
| FP6 || Sixth<ref name=seu /> || 2002–2006 || 16.3
|-
| FP7 || Seventh || 2007–2013 || 50.5 over seven years<br />+ 2.7 for [[Euratom]] over five years<ref name=fp7 />
|-
| FP8 || [[Fís 2020]] || 2014–2020 || 77
|-
| FP9 || [[Fís Eorpach]] || 2021–2027 || 95.5<ref name=rai2025 /><ref name=eufunds2021 />
|-
| FP10
| Fís Europe
| 2028-2034
| 175 (''proposal'')<ref name=Buiséad2834 />
|}
== Funding instruments
=== FP6 and FP7 ===
{{anchor|Framework Programme 7}}
'' Framework Programme 6 and 7 (2002–2013) projects were generally funded through '''instruments''', the most important of which included:
* ''Integrating Project (IP)
* Gréasán um Thaighde Barr Feabhais (NoE)
* ''Specific Targeted Research Projects (STReP)
* ''Joint Technology Initiatives (JTI)
=== Fís 2020<!--athsheolann 'Fís 2020' anseo --> ===
[[Íomhá:Horizon 2020 Logo.png | mion | Lógó Fhís 2020]]
'' '''Horizon 2020''' was the eighth framework programme (FP8) funding research, technological development, and innovation. The programme's name has been modified to "Framework Programme for Research and Innovation".
== Feedback and improvements
'' The programmes have been criticized on various grounds, such as actually diminishing Europe's industrial competitiveness<ref name=hol1994 /> and failing to deliver fundamental excellence and global economic competitiveness.<ref name=Matt2005 />
== Tagairtí
{{reflist | refs =
<ref name=iate>{{lua idirlín | url = https://iate.europa.eu/entry/result/3576720/ga | teideal = Téarma: Fís Eorpach – an Clár Réime um Thaighde agus um Nuálaíocht | foilsitheoir = [[IATE]] | dátarochtana = 2026-08-16}}</ref>
<ref name=Artis2007>Artis, M. J. and F. Nixson, Eds. "The Economics of the European Union: Policy and Analysis" (4th ed.), Oxford University Press 2007</ref>
<ref name=:0>{{lua idirlín | url = http://www.cordis.lu/ist/istag.htm | teideal = ISTAG website | foilsitheoir = cordis.lu | dáta = 20 Deireadh Fómhair 2011 | dátarochtana = 29 Samhain 2011 | archive-date=26 April 2006 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060426010836/http://www.cordis.lu/ist/istag.htm | url-status=dead}}</ref>
<ref name=céad>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:31983Y0804(01) Council resolution of 25 July 1983 on framework programmes for Community research, development and demonstration activities and a first framework programme 1984 to 1987]; OJ C208 – 04/08/1983; ''[[Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh]]''</ref>
<ref name=dara>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:31987D0516 Council Decision of 28 September 1987 concerning the framework programme for Community activities in the field of research and technological development (1987 to 1991)]; OJ L302 – 24 October 1987; 87/516/Euratom, EEC; ''[[Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh]]''</ref>
<ref name=triú>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:31990D0221 Council Decision of 23 April 1990 concerning the framework Programme of Community activities in the field of research and technological development (1990 to 1994)]; OJ L117 – 08/05/1990; 90/221/Euratom, EEC; ''[[Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh]]''</ref>
<ref name=ceathrú>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:31994D1110 Decision No 1110/94/EC of the European Parliament and of the Council of 26 April 1994 concerning the fourth framework programme of the European Community activities in the field of research and technological development and demonstration]; OJ L126 – 18 May 1994; No 1110/94/EC; ''[[Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh]]''</ref>
<ref name=cúigiú>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:31999D0182 Decision No 182/1999/EC of the European Parliament and of the Council of 22 December 1998 concerning the fifth framework programme of the European Community for research, technological development and demonstration activities (1998 to 2002)]; OJ L26 – 01/02/1999; No 182/1999/EC; ''[[Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh]]''</ref>
<ref name=seu>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:32002D1513 Decision No 1513/2002/EC of the European Parliament and of the Council of 27 June 2002 concerning the sixth framework programme of the European Community for research, technological development and demonstration activities, contributing to the creation of the European Research Area and to innovation (2002 to 2006)]; OJ L232 – 29 August 2002; No 1513/2002/EC; ''[[Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh]]''</ref>
<ref name=fp7>{{lua idirlín | url = http://ec.europa.eu/research/fp7/understanding/fp7inbrief/structure_ga.html | teideal = How is FP 7 structured? from FP7 in Brief | foilsitheoir = an Coimisiún Eorpach | dátarochtana = 31 Iúil 2011}}</ref>
<ref name=rai2025>{{lua idirlín | url = https://research-and-innovation.ec.europa.eu/funding/funding-opportunities/funding-programmes-and-open-calls/horizon-europe_en?prefLang=ga | teideal = Fís Eorpach | dáta = 22 Nollaig 2025 }}</ref>
<ref name=eufunds2021>{{lua idirlín | url = https://eufunds.me/what-is-the-budget-of-horizon-europe/ | teideal = What is the budget of Horizon Europe? | dáta = 6 Bealtaine 2021 }}</ref>
<ref name=Buiséad2834>{{lua idirlín | teideal = Buiséad an Aontais 2028-2034 le haghaidh Eoraip níos láidre | url = https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/eu-budget/long-term-eu-budget/eu-budget-2028-2034_en | dátarochtana = 2025-07-22 | work = commission.europa.eu}}</ref>
<ref name=hol1994>''Financial Control and Fraud in the Community''. House of Lords Select Committee on the European Communities, 12th Report. Londain: HMSO (1994).</ref>
<ref name=Matt2005>H. Matthews, The 7th EU research framework programme. ''Nanotechnol. Perceptions'' '''1''' (2005) 99–105.</ref>
}}
== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__
9g4u90cat6j5ajouxj5ee6dg9jg3cjp
1325237
1325222
2026-08-16T13:45:21Z
Marcas.oduinn
33120
/* Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch */
1325237
wikitext
text/x-wiki
[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]
== Ceanntásc ==
••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir
* [[Téamh domhanda]] '' Global warming
* [[Aeráid]] '' Climate
* [[Tonn teasa]] '' Heat wave
* [[Falscaí]] '' Wild fire
* [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation
* [[Eostatacht]] '' Eustacy
* [[:Catagóir:Téamh domhanda]]
** [[:Catagóir:Athrú aeráide]]
=== Cúiseanna nua ===
# [[Gás ceaptha teasa]] → [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission
# [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture
=== Aontas Eorpach ===
* [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] ⇒ [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] ⇒ [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]]
# ''[[:en:Framework Programmes for Research and Technological Development|Framework Programmes for Research and Technological Development]] - [[Ceartchláir um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]]
# ''[[:en:Horizon 2020|Horizon 2020]]'' - [[Fís 2020]],
#* [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]]
# ''[[:en:EU Carbon Border Adjustment Mechanism|EU Carbon Border Adjustment Mechanism]]'' - [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]
=== Eile ===
# ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]]
== Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch ==
'' The '''Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch'''<ref name=iate /> (Béarla: ''Framework Programmes for Research and Technological Development'') are funding programmes created by the [[Aontas Eorpach]]/[[Coimisiún Eorpach]] to support research '' san [[Limistéar Eorpach Taighde]] (LET). '' Ón mbliain 2014 i leith, tugadh an t-ainm '''Fís''' ar na cláir.
Thosaigh na cláir chistithe sa bhliain 1984. Tá buiséad le €95.5 billiún thar seacht mbliana ag an gclár is déanaí, [[Fís Eorpach]].
'' The specific objectives and actions vary between funding periods. In FP6 and FP7, focus was on technological research. In [[Fís 2020]], the focus was on innovation, delivering economic growth faster, and delivering solutions to end users that are often governmental agencies.
== Stair
'' Conducting European research policies and implementing European research programmes is an obligation under the [[Conradh Amstardam]], which includes a chapter on research and technological development. The programmes are defined by commission civil servants who are aided by various advisory and lobby groups. To advise an Coimisiún Eorpach on the overall strategy to be followed in carrying out the Information and Communication Technology thematic priority, the Information Society Technologies Advisory Group (ISTAG) was set up.<ref name=:0 />
== The framework programmes
'' The framework programmes, up until Framework Programme 6 (FP6), covered five-year periods; but from Framework Programme 7 (FP7) onward, programmes run for seven years. The Framework Programmes, and their budgets in billions of Euros, are presented in the table below.<ref name=Artis2007 /> For FP1–FP5, program expenditures were made in [[Aonad Airgeadra Eorpach]]; from FP6 onward budgets were in Euros. The values presented below are in Euros.
{| class="wikitable"
|-
! ID !! Framework programme !! Period !! Budget (billion €)
|-
| FP1 || First<ref name=céad /> || 1984–1987 || 3.8
|-
| FP2 || Second<ref name=dara /> || 1987–1991 || 5.4
|-
| FP3 || Third<ref name=triú /> || 1990–1994 || 6.6
|-
| FP4 || Fourth<ref name=ceathrú /> || 1994–1998 || 13.2
|-
| FP5 || Fifth<ref name=cúigiú /> || 1998–2002 || 15.0
|-
| FP6 || Sixth<ref name=seu /> || 2002–2006 || 16.3
|-
| FP7 || Seventh || 2007–2013 || 50.5 over seven years<br />+ 2.7 for [[Euratom]] over five years<ref name=fp7 />
|-
| FP8 || [[Fís 2020]] || 2014–2020 || 77
|-
| FP9 || [[Fís Eorpach]] || 2021–2027 || 95.5<ref name=rai2025 /><ref name=eufunds2021 />
|-
| FP10
| Fís Europe
| 2028-2034
| 175 (''proposal'')<ref name=Buiséad2834 />
|}
== Funding instruments
=== FP6 and FP7 ===
{{anchor|Framework Programme 7}}
'' Framework Programme 6 and 7 (2002–2013) projects were generally funded through '''instruments''', the most important of which included:
* ''Integrating Project (IP)
* Gréasán um Thaighde Barr Feabhais (NoE)
* ''Specific Targeted Research Projects (STReP)
* ''Joint Technology Initiatives (JTI)
=== Fís 2020<!--athsheolann 'Fís 2020' anseo --> ===
[[Íomhá:Horizon 2020 Logo.png | mion | Lógó Fhís 2020]]
'' '''Horizon 2020''' was the eighth framework programme (FP8) funding research, technological development, and innovation. The programme's name has been modified to "Framework Programme for Research and Innovation".
== Feedback and improvements
'' The programmes have been criticized on various grounds, such as actually diminishing Europe's industrial competitiveness<ref name=hol1994 /> and failing to deliver fundamental excellence and global economic competitiveness.<ref name=Matt2005 />
== Tagairtí
{{reflist | refs =
<ref name=iate>{{lua idirlín | url = https://iate.europa.eu/entry/result/3576720/ga | teideal = Téarma: Fís Eorpach – an Clár Réime um Thaighde agus um Nuálaíocht | foilsitheoir = [[IATE]] | dátarochtana = 2026-08-16}}</ref>
<ref name=Artis2007>Artis, M. J. and F. Nixson, Eds. "The Economics of the European Union: Policy and Analysis" (4th ed.), Oxford University Press 2007</ref>
<ref name=:0>{{lua idirlín | url = http://www.cordis.lu/ist/istag.htm | teideal = ISTAG website | foilsitheoir = cordis.lu | dáta = 20 Deireadh Fómhair 2011 | dátarochtana = 29 Samhain 2011 | archive-date=26 April 2006 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060426010836/http://www.cordis.lu/ist/istag.htm | url-status=dead}}</ref>
<ref name=céad>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:31983Y0804(01) Council resolution of 25 July 1983 on framework programmes for Community research, development and demonstration activities and a first framework programme 1984 to 1987]; OJ C208 – 04/08/1983; ''[[Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh]]''</ref>
<ref name=dara>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:31987D0516 Council Decision of 28 September 1987 concerning the framework programme for Community activities in the field of research and technological development (1987 to 1991)]; OJ L302 – 24 October 1987; 87/516/Euratom, EEC; ''[[Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh]]''</ref>
<ref name=triú>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:31990D0221 Council Decision of 23 April 1990 concerning the framework Programme of Community activities in the field of research and technological development (1990 to 1994)]; OJ L117 – 08/05/1990; 90/221/Euratom, EEC; ''[[Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh]]''</ref>
<ref name=ceathrú>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:31994D1110 Decision No 1110/94/EC of the European Parliament and of the Council of 26 April 1994 concerning the fourth framework programme of the European Community activities in the field of research and technological development and demonstration]; OJ L126 – 18 May 1994; No 1110/94/EC; ''[[Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh]]''</ref>
<ref name=cúigiú>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:31999D0182 Decision No 182/1999/EC of the European Parliament and of the Council of 22 December 1998 concerning the fifth framework programme of the European Community for research, technological development and demonstration activities (1998 to 2002)]; OJ L26 – 01/02/1999; No 182/1999/EC; ''[[Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh]]''</ref>
<ref name=seu>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:32002D1513 Decision No 1513/2002/EC of the European Parliament and of the Council of 27 June 2002 concerning the sixth framework programme of the European Community for research, technological development and demonstration activities, contributing to the creation of the European Research Area and to innovation (2002 to 2006)]; OJ L232 – 29 August 2002; No 1513/2002/EC; ''[[Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh]]''</ref>
<ref name=fp7>{{lua idirlín | url = http://ec.europa.eu/research/fp7/understanding/fp7inbrief/structure_ga.html | teideal = How is FP 7 structured? from FP7 in Brief | foilsitheoir = an Coimisiún Eorpach | dátarochtana = 31 Iúil 2011}}</ref>
<ref name=rai2025>{{lua idirlín | url = https://research-and-innovation.ec.europa.eu/funding/funding-opportunities/funding-programmes-and-open-calls/horizon-europe_en?prefLang=ga | teideal = Fís Eorpach | dáta = 22 Nollaig 2025 }}</ref>
<ref name=eufunds2021>{{lua idirlín | url = https://eufunds.me/what-is-the-budget-of-horizon-europe/ | teideal = What is the budget of Horizon Europe? | dáta = 6 Bealtaine 2021 }}</ref>
<ref name=Buiséad2834>{{lua idirlín | teideal = Buiséad an Aontais 2028-2034 le haghaidh Eoraip níos láidre | url = https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/eu-budget/long-term-eu-budget/eu-budget-2028-2034_en | dátarochtana = 2025-07-22 | work = commission.europa.eu}}</ref>
<ref name=hol1994>''Financial Control and Fraud in the Community''. House of Lords Select Committee on the European Communities, 12th Report. Londain: HMSO (1994).</ref>
<ref name=Matt2005>H. Matthews, The 7th EU research framework programme. ''Nanotechnol. Perceptions'' '''1''' (2005) 99–105.</ref>
}}
== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__
6yjh90u0vboy4fxhekd59bk223frmrq
1325238
1325237
2026-08-16T13:57:09Z
Marcas.oduinn
33120
/* Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch */
1325238
wikitext
text/x-wiki
[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]
== Ceanntásc ==
••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir
* [[Téamh domhanda]] '' Global warming
* [[Aeráid]] '' Climate
* [[Tonn teasa]] '' Heat wave
* [[Falscaí]] '' Wild fire
* [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation
* [[Eostatacht]] '' Eustacy
* [[:Catagóir:Téamh domhanda]]
** [[:Catagóir:Athrú aeráide]]
=== Cúiseanna nua ===
# [[Gás ceaptha teasa]] → [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission
# [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture
=== Aontas Eorpach ===
* [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] ⇒ [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] ⇒ [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]]
# ''[[:en:Framework Programmes for Research and Technological Development|Framework Programmes for Research and Technological Development]] - [[Ceartchláir um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]]
# ''[[:en:Horizon 2020|Horizon 2020]]'' - [[Fís 2020]],
#* [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]]
# ''[[:en:EU Carbon Border Adjustment Mechanism|EU Carbon Border Adjustment Mechanism]]'' - [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]
=== Eile ===
# ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]]
== Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch ==
Is cláir mhaoinithe iad na '''Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch'''<ref name=iate /> (Béarla: ''Framework Programmes for Research and Technological Development''), cruthaithe ag an [[Aontas Eorpach]]/[[Coimisiún Eorpach]] chun taighde sa [[Limistéar Eorpach Taighde]] (LET) a thacú. Ón mbliain 2014 i leith, tugadh an t-ainm '''Fís''' ar na cláir.
Thosaigh na cláir chistithe sa bhliain 1984. Tá buiséad le €95.5 billiún thar seacht mbliana ag an gclár is déanaí, [[Fís Eorpach]].
'' The specific objectives vary between funding periods. In FP6 and FP7, focus was on technological research. In [[Fís 2020]], the focus was on innovation, delivering economic growth faster, and delivering solutions to end users that are often governmental agencies.
== Stair
'' Conducting European research policies and implementing European research programmes is an obligation under the [[Conradh Amstardam]], which includes a chapter on research and technological development. The programmes are defined by commission civil servants who are aided by various advisory and lobby groups. To advise an Coimisiún Eorpach on the overall strategy to be followed in carrying out the Information and Communication Technology thematic priority, the Information Society Technologies Advisory Group (ISTAG) was set up.<ref name=:0 />
== The framework programmes
'' The framework programmes, up until Framework Programme 6 (FP6), covered five-year periods; but from Framework Programme 7 (FP7) onward, programmes run for seven years. The Framework Programmes, and their budgets in billions of Euros, are presented in the table below.<ref name=Artis2007 /> For FP1–FP5, program expenditures were made in [[Aonad Airgeadra Eorpach]]; from FP6 onward budgets were in Euros. The values presented below are in Euros.
{| class="wikitable"
|-
! ID !! Clár Réime !! Tréimhse !! Buiséad<br /> (€bn)
|-
| FP1 || First<ref name=céad /> || 1984–1987 || align=right | 3.8
|-
| FP2 || Second<ref name=dara /> || 1987–1991 || align=right | 5.4
|-
| FP3 || Third<ref name=triú /> || 1990–1994 || align=right | 6.6
|-
| FP4 || Fourth<ref name=ceathrú /> || 1994–1998 || align=right | 13.2
|-
| FP5 || Fifth<ref name=cúigiú /> || 1998–2002 || align=right | 15.0
|-
| FP6 || Sixth<ref name=seu /> || 2002–2006 || align=right | 16.3
|-
| FP7 || Seventh || 2007–2013 || 50.5 over seven years<br />+ 2.7 for [[Euratom]] over five years<ref name=fp7 />
|-
| FP8 || [[Fís 2020]] || 2014–2020 || align=right | 77
|-
| FP9 || [[Fís Eorpach]] || 2021–2027 || align=right | <ref name=rai2025 /><ref name=eufunds2021 />95.5
|-
| FP10
| Fís Europe
| 2028-2034
| 175 (''proposal'')<ref name=Buiséad2834 />
|}
== Funding instruments
=== FP6 and FP7 ===
{{anchor|Framework Programme 7}}
'' Framework Programme 6 and 7 (2002–2013) projects were generally funded through '''instruments''', the most important of which included:
* ''Integrating Project (IP)
* Gréasán um Thaighde Barr Feabhais (NoE)
* ''Specific Targeted Research Projects (STReP)
* ''Joint Technology Initiatives (JTI)
=== Fís 2020<!--athsheolann 'Fís 2020' anseo --> ===
[[Íomhá:Horizon 2020 Logo.png | mion | Lógó Fhís 2020]]
'' '''Horizon 2020''' was the eighth framework programme (FP8) funding research, technological development, and innovation. The programme's name has been modified to "Framework Programme for Research and Innovation".
== Feedback and improvements
'' The programmes have been criticized on various grounds, such as actually diminishing Europe's industrial competitiveness<ref name=hol1994 /> and failing to deliver fundamental excellence and global economic competitiveness.<ref name=Matt2005 />
== Tagairtí
{{reflist | refs =
<ref name=iate>{{lua idirlín | url = https://iate.europa.eu/entry/result/3576720/ga | teideal = Téarma: Fís Eorpach – an Clár Réime um Thaighde agus um Nuálaíocht | foilsitheoir = [[IATE]] | dátarochtana = 2026-08-16}}</ref>
<ref name=Artis2007>Artis, M. J. and F. Nixson, Eds. "The Economics of the European Union: Policy and Analysis" (4th ed.), Oxford University Press 2007</ref>
<ref name=:0>{{lua idirlín | url = http://www.cordis.lu/ist/istag.htm | teideal = ISTAG website | foilsitheoir = cordis.lu | dáta = 20 Deireadh Fómhair 2011 | dátarochtana = 29 Samhain 2011 | archive-date=26 April 2006 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060426010836/http://www.cordis.lu/ist/istag.htm | url-status=dead}}</ref>
<ref name=céad>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:31983Y0804(01) Council resolution of 25 July 1983 on framework programmes for Community research, development and demonstration activities and a first framework programme 1984 to 1987]; OJ C208 – 04/08/1983; ''[[Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh]]''</ref>
<ref name=dara>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:31987D0516 Council Decision of 28 September 1987 concerning the framework programme for Community activities in the field of research and technological development (1987 to 1991)]; OJ L302 – 24 October 1987; 87/516/Euratom, EEC; ''[[Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh]]''</ref>
<ref name=triú>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:31990D0221 Council Decision of 23 April 1990 concerning the framework Programme of Community activities in the field of research and technological development (1990 to 1994)]; OJ L117 – 08/05/1990; 90/221/Euratom, EEC; ''[[Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh]]''</ref>
<ref name=ceathrú>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:31994D1110 Decision No 1110/94/EC of the European Parliament and of the Council of 26 April 1994 concerning the fourth framework programme of the European Community activities in the field of research and technological development and demonstration]; OJ L126 – 18 May 1994; No 1110/94/EC; ''[[Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh]]''</ref>
<ref name=cúigiú>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:31999D0182 Decision No 182/1999/EC of the European Parliament and of the Council of 22 December 1998 concerning the fifth framework programme of the European Community for research, technological development and demonstration activities (1998 to 2002)]; OJ L26 – 01/02/1999; No 182/1999/EC; ''[[Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh]]''</ref>
<ref name=seu>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:32002D1513 Decision No 1513/2002/EC of the European Parliament and of the Council of 27 June 2002 concerning the sixth framework programme of the European Community for research, technological development and demonstration activities, contributing to the creation of the European Research Area and to innovation (2002 to 2006)]; OJ L232 – 29 August 2002; No 1513/2002/EC; ''[[Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh]]''</ref>
<ref name=fp7>{{lua idirlín | url = http://ec.europa.eu/research/fp7/understanding/fp7inbrief/structure_ga.html | teideal = How is FP 7 structured? from FP7 in Brief | foilsitheoir = an Coimisiún Eorpach | dátarochtana = 31 Iúil 2011}}</ref>
<ref name=rai2025>{{lua idirlín | url = https://research-and-innovation.ec.europa.eu/funding/funding-opportunities/funding-programmes-and-open-calls/horizon-europe_en?prefLang=ga | teideal = Fís Eorpach | dáta = 22 Nollaig 2025 }}</ref>
<ref name=eufunds2021>{{lua idirlín | url = https://eufunds.me/what-is-the-budget-of-horizon-europe/ | teideal = What is the budget of Horizon Europe? | dáta = 6 Bealtaine 2021 }}</ref>
<ref name=Buiséad2834>{{lua idirlín | teideal = Buiséad an Aontais 2028-2034 le haghaidh Eoraip níos láidre | url = https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/eu-budget/long-term-eu-budget/eu-budget-2028-2034_en | dátarochtana = 2025-07-22 | work = commission.europa.eu}}</ref>
<ref name=hol1994>''Financial Control and Fraud in the Community''. House of Lords Select Committee on the European Communities, 12th Report. Londain: HMSO (1994).</ref>
<ref name=Matt2005>H. Matthews, The 7th EU research framework programme. ''Nanotechnol. Perceptions'' '''1''' (2005) 99–105.</ref>
}}
== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__
roj93hq1fk9iyktzlg0p32aiffo4gxi
1325240
1325238
2026-08-16T15:18:50Z
Marcas.oduinn
33120
/* Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch */
1325240
wikitext
text/x-wiki
[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]
== Ceanntásc ==
••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir
* [[Téamh domhanda]] '' Global warming
* [[Aeráid]] '' Climate
* [[Tonn teasa]] '' Heat wave
* [[Falscaí]] '' Wild fire
* [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation
* [[Eostatacht]] '' Eustacy
* [[:Catagóir:Téamh domhanda]]
** [[:Catagóir:Athrú aeráide]]
=== Cúiseanna nua ===
# [[Gás ceaptha teasa]] → [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission
# [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture
=== Aontas Eorpach ===
* [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] ⇒ [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] ⇒ [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]]
# ''[[:en:Framework Programmes for Research and Technological Development|Framework Programmes for Research and Technological Development]] - [[Ceartchláir um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]]
# ''[[:en:Horizon 2020|Horizon 2020]]'' - [[Fís 2020]],
#* [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]]
# ''[[:en:EU Carbon Border Adjustment Mechanism|EU Carbon Border Adjustment Mechanism]]'' - [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]
=== Eile ===
# ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]]
== Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch ==
Is cláir mhaoinithe iad na '''Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch'''<ref name=iate /> (Béarla: ''Framework Programmes for Research and Technological Development''), cruthaithe ag an [[Aontas Eorpach]]/[[Coimisiún Eorpach]] chun taighde sa [[Limistéar Eorpach Taighde]] (LET) a thacú. Ón mbliain 2014 i leith, tugadh an t-ainm '''Fís''' ar na cláir.
Thosaigh na cláir chistithe sa bhliain 1984. Tá buiséad le €95.5 billiún thar seacht mbliana ag an gclár is déanaí, [[Fís Eorpach]].
Tá cuspóirí ar leith ann idir na tréimhsí maoinithe. Le haghaidh FP6 agus FP7, bhí an béim ar thaighde teicneolaíochta. Don chlár [[Fís 2020]], bhí an béim ar nuálaíocht, fás eacnamaíochta, agus réitigh a thabhairt go minic do ghníomhaireachtaí rialtais.
== Stair
'' Conducting European research policies and implementing European research programmes is an obligation under the [[Conradh Amstardam]], which includes a chapter on research and technological development. The programmes are defined by commission civil servants who are aided by various advisory and lobby groups. To advise an Coimisiún Eorpach on the overall strategy to be followed in carrying out the Information and Communication Technology thematic priority, the Information Society Technologies Advisory Group (ISTAG) was set up.<ref name=:0 />
== The framework programmes
'' The framework programmes, up until Framework Programme 6 (FP6), covered five-year periods; but from Framework Programme 7 (FP7) onward, programmes run for seven years. The Framework Programmes, and their budgets in billions of Euros, are presented in the table below.<ref name=Artis2007 /> For FP1–FP5, program expenditures were made in [[Aonad Airgeadra Eorpach]]; from FP6 onward budgets were in Euros. The values presented below are in Euros.
{| class="wikitable"
|-
! ID !! Clár Réime !! Tréimhse !! Buiséad<br /> (€bn)
|-
| FP1 || First<ref name=céad /> || 1984–1987 || align=right | 3.8
|-
| FP2 || Second<ref name=dara /> || 1987–1991 || align=right | 5.4
|-
| FP3 || Third<ref name=triú /> || 1990–1994 || align=right | 6.6
|-
| FP4 || Fourth<ref name=ceathrú /> || 1994–1998 || align=right | 13.2
|-
| FP5 || Fifth<ref name=cúigiú /> || 1998–2002 || align=right | 15.0
|-
| FP6 || Sixth<ref name=seu /> || 2002–2006 || align=right | 16.3
|-
| FP7 || Seventh || 2007–2013 || 50.5 over seven years<br />+ 2.7 for [[Euratom]] over five years<ref name=fp7 />
|-
| FP8 || [[Fís 2020]] || 2014–2020 || align=right | 77
|-
| FP9 || [[Fís Eorpach]] || 2021–2027 || align=right | <ref name=rai2025 /><ref name=eufunds2021 />95.5
|-
| FP10
| Fís Europe
| 2028-2034
| 175 (''proposal'')<ref name=Buiséad2834 />
|}
== Funding instruments
=== FP6 and FP7 ===
{{anchor|Framework Programme 7}}
'' Framework Programme 6 and 7 (2002–2013) projects were generally funded through '''instruments''', the most important of which included:
* ''Integrating Project (IP)
* Gréasán um Thaighde Barr Feabhais (NoE)
* ''Specific Targeted Research Projects (STReP)
* ''Joint Technology Initiatives (JTI)
=== Fís 2020<!--athsheolann 'Fís 2020' anseo --> ===
[[Íomhá:Horizon 2020 Logo.png | mion | Lógó Fhís 2020]]
'' '''Horizon 2020''' was the eighth framework programme (FP8) funding research, technological development, and innovation. The programme's name has been modified to "Framework Programme for Research and Innovation".
== Feedback and improvements
'' The programmes have been criticized on various grounds, such as actually diminishing Europe's industrial competitiveness<ref name=hol1994 /> and failing to deliver fundamental excellence and global economic competitiveness.<ref name=Matt2005 />
== Tagairtí
{{reflist | refs =
<ref name=iate>{{lua idirlín | url = https://iate.europa.eu/entry/result/3576720/ga | teideal = Téarma: Fís Eorpach – an Clár Réime um Thaighde agus um Nuálaíocht | foilsitheoir = [[IATE]] | dátarochtana = 2026-08-16}}</ref>
<ref name=Artis2007>Artis, M. J. and F. Nixson, Eds. "The Economics of the European Union: Policy and Analysis" (4th ed.), Oxford University Press 2007</ref>
<ref name=:0>{{lua idirlín | url = http://www.cordis.lu/ist/istag.htm | teideal = ISTAG website | foilsitheoir = cordis.lu | dáta = 20 Deireadh Fómhair 2011 | dátarochtana = 29 Samhain 2011 | archive-date=26 April 2006 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060426010836/http://www.cordis.lu/ist/istag.htm | url-status=dead}}</ref>
<ref name=céad>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:31983Y0804(01) Council resolution of 25 July 1983 on framework programmes for Community research, development and demonstration activities and a first framework programme 1984 to 1987]; OJ C208 – 04/08/1983; ''[[Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh]]''</ref>
<ref name=dara>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:31987D0516 Council Decision of 28 September 1987 concerning the framework programme for Community activities in the field of research and technological development (1987 to 1991)]; OJ L302 – 24 October 1987; 87/516/Euratom, EEC; ''[[Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh]]''</ref>
<ref name=triú>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:31990D0221 Council Decision of 23 April 1990 concerning the framework Programme of Community activities in the field of research and technological development (1990 to 1994)]; OJ L117 – 08/05/1990; 90/221/Euratom, EEC; ''[[Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh]]''</ref>
<ref name=ceathrú>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:31994D1110 Decision No 1110/94/EC of the European Parliament and of the Council of 26 April 1994 concerning the fourth framework programme of the European Community activities in the field of research and technological development and demonstration]; OJ L126 – 18 May 1994; No 1110/94/EC; ''[[Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh]]''</ref>
<ref name=cúigiú>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:31999D0182 Decision No 182/1999/EC of the European Parliament and of the Council of 22 December 1998 concerning the fifth framework programme of the European Community for research, technological development and demonstration activities (1998 to 2002)]; OJ L26 – 01/02/1999; No 182/1999/EC; ''[[Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh]]''</ref>
<ref name=seu>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:32002D1513 Decision No 1513/2002/EC of the European Parliament and of the Council of 27 June 2002 concerning the sixth framework programme of the European Community for research, technological development and demonstration activities, contributing to the creation of the European Research Area and to innovation (2002 to 2006)]; OJ L232 – 29 August 2002; No 1513/2002/EC; ''[[Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh]]''</ref>
<ref name=fp7>{{lua idirlín | url = http://ec.europa.eu/research/fp7/understanding/fp7inbrief/structure_ga.html | teideal = How is FP 7 structured? from FP7 in Brief | foilsitheoir = an Coimisiún Eorpach | dátarochtana = 31 Iúil 2011}}</ref>
<ref name=rai2025>{{lua idirlín | url = https://research-and-innovation.ec.europa.eu/funding/funding-opportunities/funding-programmes-and-open-calls/horizon-europe_en?prefLang=ga | teideal = Fís Eorpach | dáta = 22 Nollaig 2025 }}</ref>
<ref name=eufunds2021>{{lua idirlín | url = https://eufunds.me/what-is-the-budget-of-horizon-europe/ | teideal = What is the budget of Horizon Europe? | dáta = 6 Bealtaine 2021 }}</ref>
<ref name=Buiséad2834>{{lua idirlín | teideal = Buiséad an Aontais 2028-2034 le haghaidh Eoraip níos láidre | url = https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/eu-budget/long-term-eu-budget/eu-budget-2028-2034_en | dátarochtana = 2025-07-22 | work = commission.europa.eu}}</ref>
<ref name=hol1994>''Financial Control and Fraud in the Community''. House of Lords Select Committee on the European Communities, 12th Report. Londain: HMSO (1994).</ref>
<ref name=Matt2005>H. Matthews, The 7th EU research framework programme. ''Nanotechnol. Perceptions'' '''1''' (2005) 99–105.</ref>
}}
== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__
sj45t3i6t9pjxohx6hnyvwinhj8egog
1325241
1325240
2026-08-16T15:33:32Z
Marcas.oduinn
33120
1325241
wikitext
text/x-wiki
[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]
== Ceanntásc ==
••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir
* [[Téamh domhanda]] '' Global warming
* [[Aeráid]] '' Climate
* [[Tonn teasa]] '' Heat wave
* [[Falscaí]] '' Wild fire
* [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation
* [[Eostatacht]] '' Eustacy
* [[:Catagóir:Téamh domhanda]]
** [[:Catagóir:Athrú aeráide]]
=== Cúiseanna nua ===
# [[Gás ceaptha teasa]] → [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission
# [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture
=== Aontas Eorpach ===
* [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] ⇒ [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] ⇒ [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]]
# ''[[:en:Framework Programmes for Research and Technological Development|Framework Programmes for Research and Technological Development]] - [[Ceartchláir um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]]
# ''[[:en:Horizon 2020|Horizon 2020]]'' - [[Fís 2020]],
#* [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]]
# ''[[:en:EU Carbon Border Adjustment Mechanism|EU Carbon Border Adjustment Mechanism]]'' - [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]
=== Eile ===
# ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]]
== Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch ==
Is cláir mhaoinithe iad na '''Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch'''<ref name=iate /> (Béarla: ''Framework Programmes for Research and Technological Development''), cruthaithe ag an [[Aontas Eorpach]]/[[Coimisiún Eorpach]] chun taighde sa [[Limistéar Eorpach Taighde]] (LET) a thacú. Ón mbliain 2014 i leith, tugadh an t-ainm '''Fís''' ar na cláir.
Thosaigh na cláir chistithe sa bhliain 1984. Tá buiséad le €95.5 billiún thar seacht mbliana ag an gclár is déanaí, [[Fís Eorpach]].
Tá cuspóirí ar leith ann idir na tréimhsí maoinithe. Le haghaidh FP6 agus FP7, bhí an béim ar thaighde teicneolaíochta. Don chlár [[Fís 2020]], bhí an béim ar nuálaíocht, fás eacnamaíochta, agus réitigh a thabhairt go minic do ghníomhaireachtaí rialtais.
== Stair
'' Tá alt ann i g[[Conradh Amstardam]], maidir le taighde agus forbairt teicneolaíochta. Déantar na cláir ag seirbhísigh an Coimisiún, le tacú ó grúpaí comhairleacha agus stocairí, mar shampla, an Grúpa Comhairleacha um Teicneolaíochtaí na Sochaí Faisnéise (ISTAG).<ref name=:0 />
== The framework programmes
'' The framework programmes, up until Framework Programme 6 (FP6), covered five-year periods; but from Framework Programme 7 (FP7) onward, programmes run for seven years. The Framework Programmes, and their budgets in billions of Euros, are presented in the table below.<ref name=Artis2007 /> For FP1–FP5, program expenditures were made in [[Aonad Airgeadra Eorpach]]; from FP6 onward budgets were in Euros. The values presented below are in Euros.
{| class="wikitable"
|-
! ID !! Clár Réime !! Tréimhse !! Buiséad<br /> (€bn)
|-
| FP1 || Céad<ref name=céad /> || 1984–1987 || align=right | 3.8
|-
| FP2 || Dara<ref name=dara /> || 1987–1991 || align=right | 5.4
|-
| FP3 || Tríú<ref name=triú /> || 1990–1994 || align=right | 6.6
|-
| FP4 || Ceathrú<ref name=ceathrú /> || 1994–1998 || align=right | 13.2
|-
| FP5 || Cúigiú<ref name=cúigiú /> || 1998–2002 || align=right | 15.0
|-
| FP6 || Séú<ref name=seu /> || 2002–2006 || align=right | 16.3
|-
| FP7 || Seachtú || 2007–2013 || 50.5 (7 mbliana)<br />2.7 ([[Euratom]], 5 bhianna<ref name=fp7 />
|-
| FP8 || [[Fís 2020]] || 2014–2020 || align=right | 77
|-
| FP9 || [[Fís Eorpach]] || 2021–2027 || align=right | <ref name=rai2025 /><ref name=eufunds2021 />95.5
|-
| FP10
| Fís Eorpach
| 2028-2034
| 175 (''moladh'')<ref name=Buiséad2834 />
|}
== Ionstraimí maoinithe
=== FP6 agus FP7 ===
{{anchor|Framework Programme 7}}
'' Framework Programme 6 and 7 (2002–2013) projects were generally funded through '''instruments''', the most important of which included:
* ''Integrating Project (IP)
* Gréasán um Thaighde Barr Feabhais (NoE)
* ''Specific Targeted Research Projects (STReP)
* ''Joint Technology Initiatives (JTI)
=== Fís 2020<!--athsheolann 'Fís 2020' anseo --> ===
[[Íomhá:Horizon 2020 Logo.png | mion | Lógó Fhís 2020]]
'' '''Horizon 2020''' was the eighth framework programme (FP8) funding research, technological development, and innovation. The programme's name has been modified to "Framework Programme for Research and Innovation".
== Feedback and improvements
'' The programmes have been criticized on various grounds, such as actually diminishing Europe's industrial competitiveness<ref name=hol1994 /> and failing to deliver fundamental excellence and global economic competitiveness.<ref name=Matt2005 />
== Tagairtí
{{reflist | refs =
<ref name=iate>{{lua idirlín | url = https://iate.europa.eu/entry/result/3576720/ga | teideal = Téarma: Fís Eorpach – an Clár Réime um Thaighde agus um Nuálaíocht | foilsitheoir = [[IATE]] | dátarochtana = 2026-08-16}}</ref>
<ref name=Artis2007>Artis, M. J. and F. Nixson, Eds. "The Economics of the European Union: Policy and Analysis" (4th ed.), Oxford University Press 2007</ref>
<ref name=:0>{{lua idirlín | url = http://www.cordis.lu/ist/istag.htm | teideal = ISTAG website | foilsitheoir = cordis.lu | dáta = 20 Deireadh Fómhair 2011 | dátarochtana = 29 Samhain 2011 | archive-date=26 April 2006 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060426010836/http://www.cordis.lu/ist/istag.htm | url-status=dead}}</ref>
<ref name=céad>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:31983Y0804(01) Council resolution of 25 July 1983 on framework programmes for Community research, development and demonstration activities and a first framework programme 1984 to 1987]; OJ C208 – 04/08/1983; ''[[Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh]]''</ref>
<ref name=dara>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:31987D0516 Council Decision of 28 September 1987 concerning the framework programme for Community activities in the field of research and technological development (1987 to 1991)]; OJ L302 – 24 October 1987; 87/516/Euratom, EEC; ''[[Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh]]''</ref>
<ref name=triú>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:31990D0221 Council Decision of 23 April 1990 concerning the framework Programme of Community activities in the field of research and technological development (1990 to 1994)]; OJ L117 – 08/05/1990; 90/221/Euratom, EEC; ''[[Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh]]''</ref>
<ref name=ceathrú>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:31994D1110 Decision No 1110/94/EC of the European Parliament and of the Council of 26 April 1994 concerning the fourth framework programme of the European Community activities in the field of research and technological development and demonstration]; OJ L126 – 18 May 1994; No 1110/94/EC; ''[[Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh]]''</ref>
<ref name=cúigiú>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:31999D0182 Decision No 182/1999/EC of the European Parliament and of the Council of 22 December 1998 concerning the fifth framework programme of the European Community for research, technological development and demonstration activities (1998 to 2002)]; OJ L26 – 01/02/1999; No 182/1999/EC; ''[[Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh]]''</ref>
<ref name=seu>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:32002D1513 Decision No 1513/2002/EC of the European Parliament and of the Council of 27 June 2002 concerning the sixth framework programme of the European Community for research, technological development and demonstration activities, contributing to the creation of the European Research Area and to innovation (2002 to 2006)]; OJ L232 – 29 August 2002; No 1513/2002/EC; ''[[Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh]]''</ref>
<ref name=fp7>{{lua idirlín | url = http://ec.europa.eu/research/fp7/understanding/fp7inbrief/structure_ga.html | teideal = How is FP 7 structured? from FP7 in Brief | foilsitheoir = an Coimisiún Eorpach | dátarochtana = 31 Iúil 2011}}</ref>
<ref name=rai2025>{{lua idirlín | url = https://research-and-innovation.ec.europa.eu/funding/funding-opportunities/funding-programmes-and-open-calls/horizon-europe_en?prefLang=ga | teideal = Fís Eorpach | dáta = 22 Nollaig 2025 }}</ref>
<ref name=eufunds2021>{{lua idirlín | url = https://eufunds.me/what-is-the-budget-of-horizon-europe/ | teideal = What is the budget of Horizon Europe? | dáta = 6 Bealtaine 2021 }}</ref>
<ref name=Buiséad2834>{{lua idirlín | teideal = Buiséad an Aontais 2028-2034 le haghaidh Eoraip níos láidre | url = https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/eu-budget/long-term-eu-budget/eu-budget-2028-2034_en | dátarochtana = 2025-07-22 | work = commission.europa.eu}}</ref>
<ref name=hol1994>''Financial Control and Fraud in the Community''. House of Lords Select Committee on the European Communities, 12th Report. Londain: HMSO (1994).</ref>
<ref name=Matt2005>H. Matthews, The 7th EU research framework programme. ''Nanotechnol. Perceptions'' '''1''' (2005) 99–105.</ref>
}}
== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__
1ils4ay0oo34pumi9pkyvp4fkqu3zkx
1325244
1325241
2026-08-16T16:17:55Z
Marcas.oduinn
33120
/* Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch */
1325244
wikitext
text/x-wiki
[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]
== Ceanntásc ==
••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir
* [[Téamh domhanda]] '' Global warming
* [[Aeráid]] '' Climate
* [[Tonn teasa]] '' Heat wave
* [[Falscaí]] '' Wild fire
* [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation
* [[Eostatacht]] '' Eustacy
* [[:Catagóir:Téamh domhanda]]
** [[:Catagóir:Athrú aeráide]]
=== Cúiseanna nua ===
# [[Gás ceaptha teasa]] → [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission
# [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture
=== Aontas Eorpach ===
* [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] ⇒ [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] ⇒ [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]]
# ''[[:en:Framework Programmes for Research and Technological Development|Framework Programmes for Research and Technological Development]] - [[Ceartchláir um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]]
# ''[[:en:Horizon 2020|Horizon 2020]]'' - [[Fís 2020]],
#* [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]]
# ''[[:en:EU Carbon Border Adjustment Mechanism|EU Carbon Border Adjustment Mechanism]]'' - [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]
=== Eile ===
# ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]]
== Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch ==
Is cláir mhaoinithe iad na '''Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch''' (1984-2013) / '''Cláir Réime um Thaighde agus Nuálaíocht''' (2014-inniu)<ref name=iate /> (Béarla: ''Framework Programmes for Research and Technological Development'' / ''Framework Programme for Research and Innovation''), cruthaithe ag an [[Aontas Eorpach]]/[[Coimisiún Eorpach]] chun taighde sa [[Limistéar Eorpach Taighde]] (LET) a thacú. Ón mbliain 2014 i leith, tugadh an t-ainm '''Fís''' ar na cláir.
Thosaigh na cláir chistithe sa bhliain 1984. Tá buiséad le €95.5 billiún thar seacht mbliana ag an gclár is déanaí, [[Fís Eorpach]].
Tá cuspóirí ar leith ann idir na tréimhsí maoinithe. Le haghaidh FP6 agus FP7, bhí an béim ar thaighde teicneolaíochta. Don chlár [[Fís 2020]], bhí an béim ar nuálaíocht, fás eacnamaíochta, agus réitigh a thabhairt go minic do ghníomhaireachtaí rialtais.
== Stair
Tá alt ann i g[[Conradh Amstardam]], maidir le taighde agus forbairt teicneolaíochta. Déantar na cláir ag seirbhísigh an Coimisiún, le tacú ó grúpaí comhairleacha agus stocairí, mar shampla, an Grúpa Comhairleacha um Teicneolaíochtaí na Sochaí Faisnéise (ISTAG).<ref name=:0 />
== Na cláir réime
Suas go dtí FP6, bhíodh cúig bhliana i ngach clár; as FP7 ar aghaidh, tá anois seacht mbliana ann. Feictear a leanas na Cláir Réime agus a mbuiséid.<ref name=Artis2007 />
{| class="wikitable"
|-
! ID !! Clár Réime !! Tréimhse !! Buiséad<br /> (€bn)
|-
| FP1 || Céad<ref name=céad /> || 1984–1987 || align=right | 3.8
|-
| FP2 || Dara<ref name=dara /> || 1987–1991 || align=right | 5.4
|-
| FP3 || Tríú<ref name=triú /> || 1990–1994 || align=right | 6.6
|-
| FP4 || Ceathrú<ref name=ceathrú /> || 1994–1998 || align=right | 13.2
|-
| FP5 || Cúigiú<ref name=cúigiú /> || 1998–2002 || align=right | 15.0
|-
| FP6 || Séú<ref name=seu /> || 2002–2006 || align=right | 16.3
|-
| FP7 || Seachtú || 2007–2013 || 50.5 (7 mbliana)<br />2.7 ([[Euratom]], 5 bhianna<ref name=fp7 />
|-
| FP8 || [[Fís 2020]] || 2014–2020 || align=right | 77
|-
| FP9 || [[Fís Eorpach]] || 2021–2027 || align=right | <ref name=rai2025 /><ref name=eufunds2021 />95.5
|-
| FP10
| Fís Eorpach
| 2028-2034
| 175 (''moladh'')<ref name=Buiséad2834 />
|}
== Ionstraimí maoinithe
=== FP6 agus FP7 ===
{{anchor|Framework Programme 7}}
De ghnáth, mhaoinítí tionscadailFP6 agus FP7 (2002–2013) trí '''ionstraimí''', mar shampla:
* Tionscadail comhtháthaithe (IP)
* Gréasán um Thaighde Barr Feabhais (NoE)
* Tionscadail Taighde Spriocdhírithe (STReP)
* ComhThionscnamh Teicneolaíochta (JTI)
=== Fís 2020<!--athsheolann 'Fís 2020' anseo --> ===
[[Íomhá:Horizon 2020 Logo.png | mion | Lógó Fhís 2020]]
An t-ochtú clár réime ba ea '''Fud 2020''' (FP8) a chur maoiniú ar fáil do thaighde, forbairt teicneolaíoch agus nuálaíocht. Athraigh ainm an chláir go dtí "Cláir Réime um Thaighde agus Nuálaíocht".
== Aiseolas agus feabhsuithe
Cáineadh na cláir ar bhonn éagsúla, amhail is '' actually diminishing Europe's industrial competitiveness<ref name=hol1994 /> agus failing to deliver fundamental excellence and global economic competitiveness.<ref name=Matt2005 />
== Tagairtí
{{reflist | refs =
<ref name=iate>{{lua idirlín | url = https://iate.europa.eu/entry/result/3576720/ga | teideal = Téarma: Fís Eorpach – an Clár Réime um Thaighde agus um Nuálaíocht | foilsitheoir = [[IATE]] | dátarochtana = 2026-08-16}}</ref>
<ref name=Artis2007>Artis, M. J. and F. Nixson, Eds. "The Economics of the European Union: Policy and Analysis" (4th ed.), Oxford University Press 2007</ref>
<ref name=:0>{{lua idirlín | url = http://www.cordis.lu/ist/istag.htm | teideal = ISTAG website | foilsitheoir = cordis.lu | dáta = 20 Deireadh Fómhair 2011 | dátarochtana = 29 Samhain 2011 | archive-date=26 April 2006 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060426010836/http://www.cordis.lu/ist/istag.htm | url-status=dead}}</ref>
<ref name=céad>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:31983Y0804(01) Council resolution of 25 July 1983 on framework programmes for Community research, development and demonstration activities and a first framework programme 1984 to 1987]; OJ C208 – 04/08/1983; ''[[Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh]]''</ref>
<ref name=dara>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:31987D0516 Council Decision of 28 September 1987 concerning the framework programme for Community activities in the field of research and technological development (1987 to 1991)]; OJ L302 – 24 October 1987; 87/516/Euratom, EEC; ''[[Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh]]''</ref>
<ref name=triú>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:31990D0221 Council Decision of 23 April 1990 concerning the framework Programme of Community activities in the field of research and technological development (1990 to 1994)]; OJ L117 – 08/05/1990; 90/221/Euratom, EEC; ''[[Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh]]''</ref>
<ref name=ceathrú>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:31994D1110 Decision No 1110/94/EC of the European Parliament and of the Council of 26 April 1994 concerning the fourth framework programme of the European Community activities in the field of research and technological development and demonstration]; OJ L126 – 18 May 1994; No 1110/94/EC; ''[[Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh]]''</ref>
<ref name=cúigiú>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:31999D0182 Decision No 182/1999/EC of the European Parliament and of the Council of 22 December 1998 concerning the fifth framework programme of the European Community for research, technological development and demonstration activities (1998 to 2002)]; OJ L26 – 01/02/1999; No 182/1999/EC; ''[[Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh]]''</ref>
<ref name=seu>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:32002D1513 Decision No 1513/2002/EC of the European Parliament and of the Council of 27 June 2002 concerning the sixth framework programme of the European Community for research, technological development and demonstration activities, contributing to the creation of the European Research Area and to innovation (2002 to 2006)]; OJ L232 – 29 August 2002; No 1513/2002/EC; ''[[Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh]]''</ref>
<ref name=fp7>{{lua idirlín | url = http://ec.europa.eu/research/fp7/understanding/fp7inbrief/structure_ga.html | teideal = How is FP 7 structured? from FP7 in Brief | foilsitheoir = an Coimisiún Eorpach | dátarochtana = 31 Iúil 2011}}</ref>
<ref name=rai2025>{{lua idirlín | url = https://research-and-innovation.ec.europa.eu/funding/funding-opportunities/funding-programmes-and-open-calls/horizon-europe_en?prefLang=ga | teideal = Fís Eorpach | dáta = 22 Nollaig 2025 }}</ref>
<ref name=eufunds2021>{{lua idirlín | url = https://eufunds.me/what-is-the-budget-of-horizon-europe/ | teideal = What is the budget of Horizon Europe? | dáta = 6 Bealtaine 2021 }}</ref>
<ref name=Buiséad2834>{{lua idirlín | teideal = Buiséad an Aontais 2028-2034 le haghaidh Eoraip níos láidre | url = https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/eu-budget/long-term-eu-budget/eu-budget-2028-2034_en | dátarochtana = 2025-07-22 | work = commission.europa.eu}}</ref>
<ref name=hol1994>''Financial Control and Fraud in the Community''. House of Lords Select Committee on the European Communities, 12th Report. Londain: HMSO (1994).</ref>
<ref name=Matt2005>H. Matthews, The 7th EU research framework programme. ''Nanotechnol. Perceptions'' '''1''' (2005) 99–105.</ref>
}}
== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__
scqt0jp5lequi7rjjiyl6jhfnnktdes
1325298
1325244
2026-08-16T17:27:30Z
Marcas.oduinn
33120
/* Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch */
1325298
wikitext
text/x-wiki
[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]
== Ceanntásc ==
••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir
* [[Téamh domhanda]] '' Global warming
* [[Aeráid]] '' Climate
* [[Tonn teasa]] '' Heat wave
* [[Falscaí]] '' Wild fire
* [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation
* [[Eostatacht]] '' Eustacy
* [[:Catagóir:Téamh domhanda]]
** [[:Catagóir:Athrú aeráide]]
=== Cúiseanna nua ===
# [[Gás ceaptha teasa]] → [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission
# [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture
=== Aontas Eorpach ===
* [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] ⇒ [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] ⇒ [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]]
# ''[[:en:Framework Programmes for Research and Technological Development|Framework Programmes for Research and Technological Development]] - [[Ceartchláir um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]]
# ''[[:en:Horizon 2020|Horizon 2020]]'' - [[Fís 2020]],
#* [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]]
# ''[[:en:EU Carbon Border Adjustment Mechanism|EU Carbon Border Adjustment Mechanism]]'' - [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]
=== Eile ===
# ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]]
== Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch ==
Is cláir mhaoinithe iad na '''Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch''' (1984-2013) / '''Cláir Réime um Thaighde agus Nuálaíocht''' (2014-inniu)<ref name=iate /> (Béarla: ''Framework Programmes for Research and Technological Development'' / ''Framework Programme for Research and Innovation''), cruthaithe ag an [[Aontas Eorpach]]/[[Coimisiún Eorpach]] chun taighde sa [[Limistéar Eorpach Taighde]] (LET) a thacú. Ón mbliain 2014 i leith, tugadh an t-ainm '''Fís''' ar na cláir.
Thosaigh na cláir chistithe sa bhliain 1984. Tá buiséad le €95.5 billiún thar seacht mbliana ag an gclár is déanaí, [[Fís Eorpach]].
Tá cuspóirí ar leith ann idir na tréimhsí maoinithe. Le haghaidh FP6 agus FP7, bhí an béim ar thaighde teicneolaíochta. Don chlár [[Fís 2020]], bhí an béim ar nuálaíocht, fás eacnamaíochta, agus réitigh a thabhairt go minic do ghníomhaireachtaí rialtais.
== Stair
Tá alt ann i g[[Conradh Amstardam]], maidir le taighde agus forbairt teicneolaíochta. Déantar na cláir ag seirbhísigh an Coimisiún, le tacú ó grúpaí comhairleacha agus stocairí, mar shampla, an Grúpa Comhairleacha um Teicneolaíochtaí na Sochaí Faisnéise (ISTAG).<ref name=:0 />
== Na cláir réime
Suas go dtí FP6, bhíodh cúig bhliana i ngach clár; as FP7 ar aghaidh, tá anois seacht mbliana ann. Feictear a leanas na Cláir Réime agus a mbuiséid.<ref name=Artis2007 />
{| class="wikitable"
|-
! ID !! Clár Réime !! Tréimhse !! Buiséad<br /> (€bn)
|-
| FP1 || Céad<ref name=céad /> || 1984–1987 || align=right | 3.8
|-
| FP2 || Dara<ref name=dara /> || 1987–1991 || align=right | 5.4
|-
| FP3 || Tríú<ref name=triú /> || 1990–1994 || align=right | 6.6
|-
| FP4 || Ceathrú<ref name=ceathrú /> || 1994–1998 || align=right | 13.2
|-
| FP5 || Cúigiú<ref name=cúigiú /> || 1998–2002 || align=right | 15.0
|-
| FP6 || Séú<ref name=seu /> || 2002–2006 || align=right | 16.3
|-
| FP7 || Seachtú || 2007–2013 || 50.5 (7 mbliana)<br />2.7 ([[Euratom]], 5 bhianna<ref name=fp7 />
|-
| FP8 || [[Fís 2020]] || 2014–2020 || align=right | 77
|-
| FP9 || [[Fís Eorpach]] || 2021–2027 || align=right | <ref name=rai2025 /><ref name=eufunds2021 />95.5
|-
| FP10
| Fís Eorpach
| 2028-2034
| 175 (''moladh'')<ref name=Buiséad2834 />
|}
== Ionstraimí maoinithe
=== FP6 agus FP7 ===
{{anchor|Framework Programme 7}}
De ghnáth, mhaoinítí tionscadailFP6 agus FP7 (2002–2013) trí '''ionstraimí''', mar shampla:
* Tionscadail comhtháthaithe (IP)
* Gréasán um Thaighde Barr Feabhais (NoE)
* Tionscadail Taighde Spriocdhírithe (STReP)
* ComhThionscnamh Teicneolaíochta (JTI)
=== Fís 2020<!--athsheolann 'Fís 2020' anseo --> ===
[[Íomhá:Horizon 2020 Logo.png | mion | Lógó Fhís 2020]]
'''Fís 2020''' ba ea an t-ochtú clár réime (FP8) a chuir maoiniú ar fáil do thaighde, forbairt teicneolaíoch agus nuálaíocht. Athraíodh ainm an chláir go dtí "Cláir Réime um Thaighde agus Nuálaíocht".
== Aiseolas agus feabhsuithe
Cáineadh na cláir ar bhoinn éagsúla, amhail is gur laghdaigh siad iomaíochas na hEorpa.<ref name=hol1994 /><ref name=Matt2005 />
== Tagairtí
{{reflist | refs =
<ref name=iate>{{lua idirlín | url = https://iate.europa.eu/entry/result/3576720/ga | teideal = Téarma: Fís Eorpach – an Clár Réime um Thaighde agus um Nuálaíocht | foilsitheoir = [[IATE]] | dátarochtana = 2026-08-16}}</ref>
<ref name=Artis2007>Artis, M. J. and F. Nixson, Eds. "The Economics of the European Union: Policy and Analysis" (4th ed.), Oxford University Press 2007</ref>
<ref name=:0>{{lua idirlín | url = http://www.cordis.lu/ist/istag.htm | teideal = ISTAG website | foilsitheoir = cordis.lu | dáta = 20 Deireadh Fómhair 2011 | dátarochtana = 29 Samhain 2011 | archive-date=26 April 2006 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060426010836/http://www.cordis.lu/ist/istag.htm | url-status=dead}}</ref>
<ref name=céad>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:31983Y0804(01) Council resolution of 25 July 1983 on framework programmes for Community research, development and demonstration activities and a first framework programme 1984 to 1987]; OJ C208 – 04/08/1983; ''[[Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh]]''</ref>
<ref name=dara>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:31987D0516 Council Decision of 28 September 1987 concerning the framework programme for Community activities in the field of research and technological development (1987 to 1991)]; OJ L302 – 24 October 1987; 87/516/Euratom, EEC; ''[[Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh]]''</ref>
<ref name=triú>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:31990D0221 Council Decision of 23 April 1990 concerning the framework Programme of Community activities in the field of research and technological development (1990 to 1994)]; OJ L117 – 08/05/1990; 90/221/Euratom, EEC; ''[[Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh]]''</ref>
<ref name=ceathrú>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:31994D1110 Decision No 1110/94/EC of the European Parliament and of the Council of 26 April 1994 concerning the fourth framework programme of the European Community activities in the field of research and technological development and demonstration]; OJ L126 – 18 May 1994; No 1110/94/EC; ''[[Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh]]''</ref>
<ref name=cúigiú>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:31999D0182 Decision No 182/1999/EC of the European Parliament and of the Council of 22 December 1998 concerning the fifth framework programme of the European Community for research, technological development and demonstration activities (1998 to 2002)]; OJ L26 – 01/02/1999; No 182/1999/EC; ''[[Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh]]''</ref>
<ref name=seu>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:32002D1513 Decision No 1513/2002/EC of the European Parliament and of the Council of 27 June 2002 concerning the sixth framework programme of the European Community for research, technological development and demonstration activities, contributing to the creation of the European Research Area and to innovation (2002 to 2006)]; OJ L232 – 29 August 2002; No 1513/2002/EC; ''[[Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh]]''</ref>
<ref name=fp7>{{lua idirlín | url = http://ec.europa.eu/research/fp7/understanding/fp7inbrief/structure_ga.html | teideal = How is FP 7 structured? from FP7 in Brief | foilsitheoir = an Coimisiún Eorpach | dátarochtana = 31 Iúil 2011}}</ref>
<ref name=rai2025>{{lua idirlín | url = https://research-and-innovation.ec.europa.eu/funding/funding-opportunities/funding-programmes-and-open-calls/horizon-europe_en?prefLang=ga | teideal = Fís Eorpach | dáta = 22 Nollaig 2025 }}</ref>
<ref name=eufunds2021>{{lua idirlín | url = https://eufunds.me/what-is-the-budget-of-horizon-europe/ | teideal = What is the budget of Horizon Europe? | dáta = 6 Bealtaine 2021 }}</ref>
<ref name=Buiséad2834>{{lua idirlín | teideal = Buiséad an Aontais 2028-2034 le haghaidh Eoraip níos láidre | url = https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/eu-budget/long-term-eu-budget/eu-budget-2028-2034_en | dátarochtana = 2025-07-22 | work = commission.europa.eu}}</ref>
<ref name=hol1994>''Financial Control and Fraud in the Community''. House of Lords Select Committee on the European Communities, 12th Report. Londain: HMSO (1994).</ref>
<ref name=Matt2005>H. Matthews, The 7th EU research framework programme. ''Nanotechnol. Perceptions'' '''1''' (2005) 99–105.</ref>
}}
== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__
2a8jcdty6z2vihpjqomo4y7q6pxn1ub
1325299
1325298
2026-08-16T17:27:48Z
Marcas.oduinn
33120
/* Aontas Eorpach */
1325299
wikitext
text/x-wiki
[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]
== Ceanntásc ==
••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir
* [[Téamh domhanda]] '' Global warming
* [[Aeráid]] '' Climate
* [[Tonn teasa]] '' Heat wave
* [[Falscaí]] '' Wild fire
* [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation
* [[Eostatacht]] '' Eustacy
* [[:Catagóir:Téamh domhanda]]
** [[:Catagóir:Athrú aeráide]]
=== Cúiseanna nua ===
# [[Gás ceaptha teasa]] → [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission
# [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture
=== Aontas Eorpach ===
* [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] ⇒ [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] ⇒ [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]]
# ''[[:en:Framework Programmes for Research and Technological Development|Framework Programmes for Research and Technological Development]] - [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]]
# ''[[:en:Horizon 2020|Horizon 2020]]'' - [[Fís 2020]],
#* [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]]
# ''[[:en:EU Carbon Border Adjustment Mechanism|EU Carbon Border Adjustment Mechanism]]'' - [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]
=== Eile ===
# ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]]
== Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch ==
Is cláir mhaoinithe iad na '''Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch''' (1984-2013) / '''Cláir Réime um Thaighde agus Nuálaíocht''' (2014-inniu)<ref name=iate /> (Béarla: ''Framework Programmes for Research and Technological Development'' / ''Framework Programme for Research and Innovation''), cruthaithe ag an [[Aontas Eorpach]]/[[Coimisiún Eorpach]] chun taighde sa [[Limistéar Eorpach Taighde]] (LET) a thacú. Ón mbliain 2014 i leith, tugadh an t-ainm '''Fís''' ar na cláir.
Thosaigh na cláir chistithe sa bhliain 1984. Tá buiséad le €95.5 billiún thar seacht mbliana ag an gclár is déanaí, [[Fís Eorpach]].
Tá cuspóirí ar leith ann idir na tréimhsí maoinithe. Le haghaidh FP6 agus FP7, bhí an béim ar thaighde teicneolaíochta. Don chlár [[Fís 2020]], bhí an béim ar nuálaíocht, fás eacnamaíochta, agus réitigh a thabhairt go minic do ghníomhaireachtaí rialtais.
== Stair
Tá alt ann i g[[Conradh Amstardam]], maidir le taighde agus forbairt teicneolaíochta. Déantar na cláir ag seirbhísigh an Coimisiún, le tacú ó grúpaí comhairleacha agus stocairí, mar shampla, an Grúpa Comhairleacha um Teicneolaíochtaí na Sochaí Faisnéise (ISTAG).<ref name=:0 />
== Na cláir réime
Suas go dtí FP6, bhíodh cúig bhliana i ngach clár; as FP7 ar aghaidh, tá anois seacht mbliana ann. Feictear a leanas na Cláir Réime agus a mbuiséid.<ref name=Artis2007 />
{| class="wikitable"
|-
! ID !! Clár Réime !! Tréimhse !! Buiséad<br /> (€bn)
|-
| FP1 || Céad<ref name=céad /> || 1984–1987 || align=right | 3.8
|-
| FP2 || Dara<ref name=dara /> || 1987–1991 || align=right | 5.4
|-
| FP3 || Tríú<ref name=triú /> || 1990–1994 || align=right | 6.6
|-
| FP4 || Ceathrú<ref name=ceathrú /> || 1994–1998 || align=right | 13.2
|-
| FP5 || Cúigiú<ref name=cúigiú /> || 1998–2002 || align=right | 15.0
|-
| FP6 || Séú<ref name=seu /> || 2002–2006 || align=right | 16.3
|-
| FP7 || Seachtú || 2007–2013 || 50.5 (7 mbliana)<br />2.7 ([[Euratom]], 5 bhianna<ref name=fp7 />
|-
| FP8 || [[Fís 2020]] || 2014–2020 || align=right | 77
|-
| FP9 || [[Fís Eorpach]] || 2021–2027 || align=right | <ref name=rai2025 /><ref name=eufunds2021 />95.5
|-
| FP10
| Fís Eorpach
| 2028-2034
| 175 (''moladh'')<ref name=Buiséad2834 />
|}
== Ionstraimí maoinithe
=== FP6 agus FP7 ===
{{anchor|Framework Programme 7}}
De ghnáth, mhaoinítí tionscadailFP6 agus FP7 (2002–2013) trí '''ionstraimí''', mar shampla:
* Tionscadail comhtháthaithe (IP)
* Gréasán um Thaighde Barr Feabhais (NoE)
* Tionscadail Taighde Spriocdhírithe (STReP)
* ComhThionscnamh Teicneolaíochta (JTI)
=== Fís 2020<!--athsheolann 'Fís 2020' anseo --> ===
[[Íomhá:Horizon 2020 Logo.png | mion | Lógó Fhís 2020]]
'''Fís 2020''' ba ea an t-ochtú clár réime (FP8) a chuir maoiniú ar fáil do thaighde, forbairt teicneolaíoch agus nuálaíocht. Athraíodh ainm an chláir go dtí "Cláir Réime um Thaighde agus Nuálaíocht".
== Aiseolas agus feabhsuithe
Cáineadh na cláir ar bhoinn éagsúla, amhail is gur laghdaigh siad iomaíochas na hEorpa.<ref name=hol1994 /><ref name=Matt2005 />
== Tagairtí
{{reflist | refs =
<ref name=iate>{{lua idirlín | url = https://iate.europa.eu/entry/result/3576720/ga | teideal = Téarma: Fís Eorpach – an Clár Réime um Thaighde agus um Nuálaíocht | foilsitheoir = [[IATE]] | dátarochtana = 2026-08-16}}</ref>
<ref name=Artis2007>Artis, M. J. and F. Nixson, Eds. "The Economics of the European Union: Policy and Analysis" (4th ed.), Oxford University Press 2007</ref>
<ref name=:0>{{lua idirlín | url = http://www.cordis.lu/ist/istag.htm | teideal = ISTAG website | foilsitheoir = cordis.lu | dáta = 20 Deireadh Fómhair 2011 | dátarochtana = 29 Samhain 2011 | archive-date=26 April 2006 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060426010836/http://www.cordis.lu/ist/istag.htm | url-status=dead}}</ref>
<ref name=céad>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:31983Y0804(01) Council resolution of 25 July 1983 on framework programmes for Community research, development and demonstration activities and a first framework programme 1984 to 1987]; OJ C208 – 04/08/1983; ''[[Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh]]''</ref>
<ref name=dara>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:31987D0516 Council Decision of 28 September 1987 concerning the framework programme for Community activities in the field of research and technological development (1987 to 1991)]; OJ L302 – 24 October 1987; 87/516/Euratom, EEC; ''[[Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh]]''</ref>
<ref name=triú>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:31990D0221 Council Decision of 23 April 1990 concerning the framework Programme of Community activities in the field of research and technological development (1990 to 1994)]; OJ L117 – 08/05/1990; 90/221/Euratom, EEC; ''[[Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh]]''</ref>
<ref name=ceathrú>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:31994D1110 Decision No 1110/94/EC of the European Parliament and of the Council of 26 April 1994 concerning the fourth framework programme of the European Community activities in the field of research and technological development and demonstration]; OJ L126 – 18 May 1994; No 1110/94/EC; ''[[Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh]]''</ref>
<ref name=cúigiú>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:31999D0182 Decision No 182/1999/EC of the European Parliament and of the Council of 22 December 1998 concerning the fifth framework programme of the European Community for research, technological development and demonstration activities (1998 to 2002)]; OJ L26 – 01/02/1999; No 182/1999/EC; ''[[Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh]]''</ref>
<ref name=seu>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:32002D1513 Decision No 1513/2002/EC of the European Parliament and of the Council of 27 June 2002 concerning the sixth framework programme of the European Community for research, technological development and demonstration activities, contributing to the creation of the European Research Area and to innovation (2002 to 2006)]; OJ L232 – 29 August 2002; No 1513/2002/EC; ''[[Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh]]''</ref>
<ref name=fp7>{{lua idirlín | url = http://ec.europa.eu/research/fp7/understanding/fp7inbrief/structure_ga.html | teideal = How is FP 7 structured? from FP7 in Brief | foilsitheoir = an Coimisiún Eorpach | dátarochtana = 31 Iúil 2011}}</ref>
<ref name=rai2025>{{lua idirlín | url = https://research-and-innovation.ec.europa.eu/funding/funding-opportunities/funding-programmes-and-open-calls/horizon-europe_en?prefLang=ga | teideal = Fís Eorpach | dáta = 22 Nollaig 2025 }}</ref>
<ref name=eufunds2021>{{lua idirlín | url = https://eufunds.me/what-is-the-budget-of-horizon-europe/ | teideal = What is the budget of Horizon Europe? | dáta = 6 Bealtaine 2021 }}</ref>
<ref name=Buiséad2834>{{lua idirlín | teideal = Buiséad an Aontais 2028-2034 le haghaidh Eoraip níos láidre | url = https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/eu-budget/long-term-eu-budget/eu-budget-2028-2034_en | dátarochtana = 2025-07-22 | work = commission.europa.eu}}</ref>
<ref name=hol1994>''Financial Control and Fraud in the Community''. House of Lords Select Committee on the European Communities, 12th Report. Londain: HMSO (1994).</ref>
<ref name=Matt2005>H. Matthews, The 7th EU research framework programme. ''Nanotechnol. Perceptions'' '''1''' (2005) 99–105.</ref>
}}
== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__
9tvd83dpr8hvlnmatgv4ux5c8ify955
1325300
1325299
2026-08-16T17:28:22Z
Marcas.oduinn
33120
/* Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch */
1325300
wikitext
text/x-wiki
[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]
== Ceanntásc ==
••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir
* [[Téamh domhanda]] '' Global warming
* [[Aeráid]] '' Climate
* [[Tonn teasa]] '' Heat wave
* [[Falscaí]] '' Wild fire
* [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation
* [[Eostatacht]] '' Eustacy
* [[:Catagóir:Téamh domhanda]]
** [[:Catagóir:Athrú aeráide]]
=== Cúiseanna nua ===
# [[Gás ceaptha teasa]] → [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission
# [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture
=== Aontas Eorpach ===
* [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] ⇒ [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] ⇒ [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]]
# ''[[:en:Framework Programmes for Research and Technological Development|Framework Programmes for Research and Technological Development]] - [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]]
# ''[[:en:Horizon 2020|Horizon 2020]]'' - [[Fís 2020]],
#* [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]]
# ''[[:en:EU Carbon Border Adjustment Mechanism|EU Carbon Border Adjustment Mechanism]]'' - [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]
=== Eile ===
# ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]]
== Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch ==
Is cláir mhaoinithe iad na '''Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch''' (1984-2013) / '''Cláir Réime um Thaighde agus Nuálaíocht''' (2014-inniu)<ref name=iate /> (Béarla: ''Framework Programmes for Research and Technological Development'' / ''Framework Programme for Research and Innovation''), cruthaithe ag an [[Aontas Eorpach]]/[[Coimisiún Eorpach]] chun taighde sa [[Limistéar Eorpach Taighde]] (LET) a thacú. Ón mbliain 2014 i leith, tugadh an t-ainm '''Fís''' ar na cláir.
Thosaigh na cláir chistithe sa bhliain 1984. Tá buiséad le €95.5 billiún thar seacht mbliana ag an gclár is déanaí, [[Fís Eorpach]].
Tá cuspóirí ar leith ann idir na tréimhsí maoinithe. Le haghaidh FP6 agus FP7, bhí an béim ar thaighde teicneolaíochta. Don chlár [[Fís 2020]], bhí an béim ar nuálaíocht, fás eacnamaíochta, agus réitigh a thabhairt go minic do ghníomhaireachtaí rialtais.
== Stair
Tá alt ann i g[[Conradh Amstardam]], maidir le taighde agus forbairt teicneolaíochta. Déantar na cláir ag seirbhísigh an Coimisiún, le tacú ó grúpaí comhairleacha agus stocairí, mar shampla, an Grúpa Comhairleacha um Teicneolaíochtaí na Sochaí Faisnéise (ISTAG).<ref name=:0 />
== Na cláir réime
Suas go dtí FP6, bhíodh cúig bhliana i ngach clár; as FP7 ar aghaidh, tá anois seacht mbliana ann. Feictear a leanas na Cláir Réime agus a mbuiséid.<ref name=Artis2007 />
{| class="wikitable"
|-
! ID !! Clár Réime !! Tréimhse !! Buiséad<br /> (€bn)
|-
| FP1 || Céad<ref name=céad /> || 1984–1987 || align=right | 3.8
|-
| FP2 || Dara<ref name=dara /> || 1987–1991 || align=right | 5.4
|-
| FP3 || Tríú<ref name=triú /> || 1990–1994 || align=right | 6.6
|-
| FP4 || Ceathrú<ref name=ceathrú /> || 1994–1998 || align=right | 13.2
|-
| FP5 || Cúigiú<ref name=cúigiú /> || 1998–2002 || align=right | 15.0
|-
| FP6 || Séú<ref name=seu /> || 2002–2006 || align=right | 16.3
|-
| FP7 || Seachtú || 2007–2013 || 50.5 (7 mbliana)<br />2.7 ([[Euratom]], 5 bhianna<ref name=fp7 />
|-
| FP8 || [[Fís 2020]] || 2014–2020 || align=right | 77
|-
| FP9 || [[Fís Eorpach]] || 2021–2027 || align=right | <ref name=rai2025 /><ref name=eufunds2021 />95.5
|-
| FP10
| Fís Eorpach
| 2028-2034
| 175 (''moladh'')<ref name=Buiséad2834 />
|}
== Ionstraimí maoinithe
=== FP6 agus FP7 ===
{{anchor|Framework Programme 7}}
De ghnáth, mhaoinítí tionscadailFP6 agus FP7 (2002–2013) trí '''ionstraimí''', mar shampla:
* Tionscadail comhtháthaithe (IP)
* Gréasán um Thaighde Barr Feabhais (NoE)
* Tionscadail Taighde Spriocdhírithe (STReP)
* ComhThionscnamh Teicneolaíochta (JTI)
=== Fís 2020<!--athsheolann 'Fís 2020' anseo --> ===
[[Íomhá:Horizon 2020 Logo.png | mion | Lógó Fhís 2020]]
'''Fís 2020''' ba ea an t-ochtú clár réime (FP8) a chuir maoiniú ar fáil do thaighde, forbairt teicneolaíoch agus nuálaíocht. Athraíodh ainm an chláir go dtí "Cláir Réime um Thaighde agus Nuálaíocht".
== Aiseolas agus feabhsuithe
Cáineadh na cláir ar bhoinn éagsúla, amhail is gur laghdaigh siad iomaíochas na hEorpa.<ref name=hol1994 /><ref name=Matt2005 />
== Tagairtí
{{reflist | refs =
<ref name=iate>{{lua idirlín | url = https://iate.europa.eu/entry/result/3576720/ga | teideal = Téarma: Fís Eorpach – an Clár Réime um Thaighde agus um Nuálaíocht | foilsitheoir = [[IATE]] | dátarochtana = 2026-08-16}}</ref>
<ref name=Artis2007>Artis, M. J. and F. Nixson, Eds. "The Economics of the European Union: Policy and Analysis" (4th ed.), Oxford University Press 2007</ref>
<ref name=:0>{{lua idirlín | url = http://www.cordis.lu/ist/istag.htm | teideal = ISTAG website | foilsitheoir = cordis.lu | dáta = 20 Deireadh Fómhair 2011 | dátarochtana = 29 Samhain 2011 | archive-date=26 April 2006 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060426010836/http://www.cordis.lu/ist/istag.htm | url-status=dead}}</ref>
<ref name=céad>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:31983Y0804(01) Council resolution of 25 July 1983 on framework programmes for Community research, development and demonstration activities and a first framework programme 1984 to 1987]; OJ C208 – 04/08/1983; ''[[Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh]]''</ref>
<ref name=dara>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:31987D0516 Council Decision of 28 September 1987 concerning the framework programme for Community activities in the field of research and technological development (1987 to 1991)]; OJ L302 – 24 October 1987; 87/516/Euratom, EEC; ''[[Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh]]''</ref>
<ref name=triú>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:31990D0221 Council Decision of 23 April 1990 concerning the framework Programme of Community activities in the field of research and technological development (1990 to 1994)]; OJ L117 – 08/05/1990; 90/221/Euratom, EEC; ''[[Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh]]''</ref>
<ref name=ceathrú>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:31994D1110 Decision No 1110/94/EC of the European Parliament and of the Council of 26 April 1994 concerning the fourth framework programme of the European Community activities in the field of research and technological development and demonstration]; OJ L126 – 18 May 1994; No 1110/94/EC; ''[[Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh]]''</ref>
<ref name=cúigiú>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:31999D0182 Decision No 182/1999/EC of the European Parliament and of the Council of 22 December 1998 concerning the fifth framework programme of the European Community for research, technological development and demonstration activities (1998 to 2002)]; OJ L26 – 01/02/1999; No 182/1999/EC; ''[[Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh]]''</ref>
<ref name=seu>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:32002D1513 Decision No 1513/2002/EC of the European Parliament and of the Council of 27 June 2002 concerning the sixth framework programme of the European Community for research, technological development and demonstration activities, contributing to the creation of the European Research Area and to innovation (2002 to 2006)]; OJ L232 – 29 August 2002; No 1513/2002/EC; ''[[Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh]]''</ref>
<ref name=fp7>{{lua idirlín | url = http://ec.europa.eu/research/fp7/understanding/fp7inbrief/structure_ga.html | teideal = How is FP 7 structured? from FP7 in Brief | foilsitheoir = an Coimisiún Eorpach | dátarochtana = 31 Iúil 2011}}</ref>
<ref name=rai2025>{{lua idirlín | url = https://research-and-innovation.ec.europa.eu/funding/funding-opportunities/funding-programmes-and-open-calls/horizon-europe_en?prefLang=ga | teideal = Fís Eorpach | dáta = 22 Nollaig 2025 }}</ref>
<ref name=eufunds2021>{{lua idirlín | url = https://eufunds.me/what-is-the-budget-of-horizon-europe/ | teideal = What is the budget of Horizon Europe? | dáta = 6 Bealtaine 2021 }}</ref>
<ref name=Buiséad2834>{{lua idirlín | teideal = Buiséad an Aontais 2028-2034 le haghaidh Eoraip níos láidre | url = https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/eu-budget/long-term-eu-budget/eu-budget-2028-2034_en | dátarochtana = 2025-07-22 | work = commission.europa.eu}}</ref>
<ref name=hol1994>''Financial Control and Fraud in the Community''. House of Lords Select Committee on the European Communities, 12th Report. Londain: HMSO (1994).</ref>
<ref name=Matt2005>H. Matthews, The 7th EU research framework programme. ''Nanotechnol. Perceptions'' '''1''' (2005) 99–105.</ref>
}}
== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__
em7759xcgrdnj5c3gotzqx4t0io0eh7
1325301
1325300
2026-08-16T17:28:30Z
Marcas.oduinn
33120
1325301
wikitext
text/x-wiki
[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]
== Ceanntásc ==
••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir
* [[Téamh domhanda]] '' Global warming
* [[Aeráid]] '' Climate
* [[Tonn teasa]] '' Heat wave
* [[Falscaí]] '' Wild fire
* [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation
* [[Eostatacht]] '' Eustacy
* [[:Catagóir:Téamh domhanda]]
** [[:Catagóir:Athrú aeráide]]
=== Cúiseanna nua ===
# [[Gás ceaptha teasa]] → [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission
# [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture
=== Aontas Eorpach ===
* [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] ⇒ [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] ⇒ [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]]
# ''[[:en:Framework Programmes for Research and Technological Development|Framework Programmes for Research and Technological Development]] - [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]]
# ''[[:en:Horizon 2020|Horizon 2020]]'' - [[Fís 2020]],
#* [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]]
# ''[[:en:EU Carbon Border Adjustment Mechanism|EU Carbon Border Adjustment Mechanism]]'' - [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]
=== Eile ===
# ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]]
== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__
taehumxvtisn3o1zn2i5byrw97p70wf
1325304
1325301
2026-08-16T17:32:28Z
Marcas.oduinn
33120
/* Aontas Eorpach */
1325304
wikitext
text/x-wiki
[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]
== Ceanntásc ==
••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir
* [[Téamh domhanda]] '' Global warming
* [[Aeráid]] '' Climate
* [[Tonn teasa]] '' Heat wave
* [[Falscaí]] '' Wild fire
* [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation
* [[Eostatacht]] '' Eustacy
* [[:Catagóir:Téamh domhanda]]
** [[:Catagóir:Athrú aeráide]]
=== Cúiseanna nua ===
# [[Gás ceaptha teasa]] → [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission
# [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture
=== Aontas Eorpach ===
* [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] ⇒ [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] ⇒ [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]]
# ''[[:en:EU Carbon Border Adjustment Mechanism|EU Carbon Border Adjustment Mechanism]]'' - [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]
=== Eile ===
# ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]]
== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__
mn34d1lg7wmb6nq955v4bkzy94m9oay
1325307
1325304
2026-08-16T19:48:24Z
Marcas.oduinn
33120
1325307
wikitext
text/x-wiki
[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]
== Ceanntásc ==
••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir
* [[Téamh domhanda]] '' Global warming
* [[Aeráid]] '' Climate
* [[Tonn teasa]] '' Heat wave
* [[Falscaí]] '' Wild fire
* [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation
* [[Eostatacht]] '' Eustacy
* [[:Catagóir:Téamh domhanda]]
** [[:Catagóir:Athrú aeráide]]
=== Cúiseanna nua ===
# [[Gás ceaptha teasa]] → [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission
# [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture
=== Aontas Eorpach ===
* [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] ⇒ [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] ⇒ [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]]
# ''[[:en:EU Carbon Border Adjustment Mechanism|EU Carbon Border Adjustment Mechanism]]'' - [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]
=== Eile ===
# ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]]
== Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE ==
| number = (EU) 2023/956
| madeunder =[[s:Consolidated version of the Treaty on the Functioning of the European Union/Title XX: Environment#Article 192|Article 192(1)]] of the [[Treaty on the Functioning of the European Union|TFEU]]
| OJrefurl =
| OJref = [https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2023/956/oj 2023/956]
| EPVote =18 April 2023
| CouncilVote =25 April 2023
| made =10 May 2023
| commenced =17 May 2023
| CommProp =[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=celex:52021PC0564 COM/2021/564 final]
'' The '''EU Carbon Border Adjustment Mechanism''' (CBAM, pronounced /ˈsiːbæm/) is a [[carbon tariff]] on carbon intensive products, such as [[steel]],
<ref name=ft1>{{lua idirlín | url = https://www.ft.com/content/196f5f8e-38cf-45b2-b45d-2e73596bab11|website=www.ft.com| teideal = Why Ukraine peace talks are more about talking than peace}}</ref> [[cement]] and some electricity,
<ref name=>{{lua idirlín | teideal = The proposal for a Carbon Border Adjustment Mechanism fails the ambition and equity tests |date=13 September 2021 |first=Tim |last=Gore | url = https://eu.boell.org/en/2021/09/13/proposal-carbon-border-adjustment-mechanism-fails-ambition-and-equity-tests |access-date=3 October 2021 |website=[[Heinrich Böll Foundation|Heinrich-Böll-Stiftung]] |language=en}}</ref> imported to the [[European Union]].
<ref name=:0>{{Cite news |first=Angelica |last=Oung |date=2 October 2021 | teideal =Ministry urges firms to step up decarbonization | url = https://www.taipeitimes.com/News/biz/archives/2021/10/02/2003765358 |access-date=3 October 2021 |work=[[Taipei Times]]}}</ref> Legislated
<ref name=>{{Cite news |date=14 September 2021 | teideal = OECD boss: Digital tax deal can inspire global deal on carbon pricing |first=Bjarke |last=Smith-Meyer | url = https://www.politico.eu/article/oecd-boss-digital-tax-deal-can-inspire-global-deal-on-carbon-pricing/ |access-date=3 October 2021 |work=[[Politico]] |language=en-US}}</ref> as part of the [[European Green Deal]], it took effect in 2026,
<ref name=>{{Cite news |author-link=[[Fiona Harvey]] |date=2026-01-01 | teideal = EU's new 'green tariff' rules on high-carbon goods come into force | url = https://www.theguardian.com/environment/2026/jan/01/eus-new-green-tariff-rules-on-high-carbon-goods-come-into-force |access-date=2026-01-01 |work=The Guardian |language=en-GB |issn=0261-3077}}</ref>
with reporting starting in 2023.
<ref name=>{{lua idirlín | teideal = Carbon Border Adjustment Mechanism | url = https://www.anthesisgroup.com/regulations/carbon-border-adjustment-mechanism-cbam/ |access-date=23 July 2025 |website=Anthesis |language=en}}
</ref>
<ref name=>{{lua idirlín | teideal = The EU Carbon Border Adjustment Mechanism: inspiration for others or Pandora's box? |first1=Lourdes |last1=Catrain |first2=Stephanie |last2=Seeuws |first3=Stefan |last3=Schroeder |first4=Finn |last4=Poll-Wolbeck |first5=Warren H. |last5=Maruyama |first6=Gregory M. |last6=Hawkins |date=9 September 2021 | url = https://www.engage.hoganlovells.com/knowledgeservices/news/the-eu-carbon-border-adjustment-mechanism-inspiration-for-others-or-pandoras-box |url-status=live |access-date=22 November 2021 |website=engage.hoganlovells.com |archive-url=https://web.archive.org/web/20210928210523/https://www.engage.hoganlovells.com/knowledgeservices/news/the-eu-carbon-border-adjustment-mechanism-inspiration-for-others-or-pandoras-box |archive-date=28 September 2021}}</ref>
<ref name=>{{cite news |url=https://www.ft.com/content/4a0db207-cf24-42e4-bf82-9952b93980e8 |title=Brussels agrees details of world-first carbon border tax |first1=Alice |last1=Hancock |first2=Javier |last2=Espinoza |date=18 December 2022 |work=[[Financial Times]] |access-date=20 December 2022}}</ref> CBAM was passed by the [[European Parliament]] with 450 votes for, 115 against, and 55 abstentions
<ref name=>{{lua idirlín | url = https://www.europarl.europa.eu/legislative-train/theme-a-european-green-deal/file-carbon-border-adjustment-mechanism | teideal = Carbon border adjustment mechanism as part of the European green deal |date=20 November 2022 |access-date=20 December 2022 |website=Legislative Train Schedule ([[European Parliament]])}}</ref>
<ref name=>{{lua idirlín | url = https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/PV-9-2022-06-22-VOT_EN.pdf | teideal = Results of Votes (22 June 2022) |date=22 June 2022 |access-date=20 December 2022 |website=[[European Parliament]] |archive-url=https://web.archive.org/web/20220709055204/https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/PV-9-2022-06-22-VOT_EN.pdf |archive-date=9 July 2022}}</ref>
and the Council of the EU with 24 countries in favour.
<ref name=>{{lua idirlín |last=Council |date=2023 | teideal = Voting record | url =bhttps://www.consilium.europa.eu/en/general-secretariat/corporate-policies/transparency/open-data/voting-results/?ActType=0&ActNumber=&DocNumber=&InterinstNumber=&Title=carbon+border+adjustment&DateFrom=&DateTo=&Session=0&CouncilAction=0&VotingRule=0&VotingProcedure=0&PolicyArea=0&Country=0&VoteFor=on&VoteAgainst=on&VoteAbstain=on&VoteNotParticipating=on}}</ref>
It entered into force on 17 May 2023.
<ref name=EU>{{lua idirlín | teideal = Carbon Border Adjustment Mechanism | url = https://taxation-customs.ec.europa.eu/carbon-border-adjustment-mechanism_en |website=European Commission |publisher=European Union |access-date=21 May 2023}}</ref>
== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__
7nsemqs6ajal14j2ydn5f1hrpm2p1sy
1325310
1325307
2026-08-16T21:20:57Z
Marcas.oduinn
33120
/* Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE */
1325310
wikitext
text/x-wiki
[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]
== Ceanntásc ==
••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir
* [[Téamh domhanda]] '' Global warming
* [[Aeráid]] '' Climate
* [[Tonn teasa]] '' Heat wave
* [[Falscaí]] '' Wild fire
* [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation
* [[Eostatacht]] '' Eustacy
* [[:Catagóir:Téamh domhanda]]
** [[:Catagóir:Athrú aeráide]]
=== Cúiseanna nua ===
# [[Gás ceaptha teasa]] → [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission
# [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture
=== Aontas Eorpach ===
* [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] ⇒ [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] ⇒ [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]]
# ''[[:en:EU Carbon Border Adjustment Mechanism|EU Carbon Border Adjustment Mechanism]]'' - [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]
=== Eile ===
# ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]]
== Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE ==
| number = (EU) 2023/956
| madeunder =[[s:Consolidated version of the Treaty on the Functioning of the European Union/Title XX: Environment#Article 192|Article 192(1)]] of the [[Treaty on the Functioning of the European Union|TFEU]]
| OJrefurl =
| OJref = [https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2023/956/oj 2023/956]
| EPVote =18 April 2023
| CouncilVote =25 April 2023
| made =10 May 2023
| commenced =17 May 2023
| CommProp =[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=celex:52021PC0564 COM/2021/564 final]
'' The '''EU Carbon Border Adjustment Mechanism''' (CBAM, pronounced /ˈsiːbæm/) is a [[carbon tariff]] on carbon intensive products, such as [[steel]],
<ref name=ft1>{{lua idirlín | url = https://www.ft.com/content/196f5f8e-38cf-45b2-b45d-2e73596bab11|website=www.ft.com| teideal = Why Ukraine peace talks are more about talking than peace}}</ref> [[cement]] and some electricity,
<ref name=>{{lua idirlín | teideal = The proposal for a Carbon Border Adjustment Mechanism fails the ambition and equity tests |date=13 September 2021 |first=Tim |last=Gore | url = https://eu.boell.org/en/2021/09/13/proposal-carbon-border-adjustment-mechanism-fails-ambition-and-equity-tests |access-date=3 October 2021 |website=[[Heinrich Böll Foundation|Heinrich-Böll-Stiftung]] |language=en}}</ref> imported to the [[European Union]].
<ref name=:0>{{Cite news |first=Angelica |last=Oung |date=2 October 2021 | teideal =Ministry urges firms to step up decarbonization | url = https://www.taipeitimes.com/News/biz/archives/2021/10/02/2003765358 |access-date=3 October 2021 |work=[[Taipei Times]]}}</ref>
Legislated
<ref name=>{{cite news | dáta = 14 Meán Fómhair 2021 | teideal = OECD boss: Digital tax deal can inspire global deal on carbon pricing | ainm = Bjarke | sloinne = Smith-Meyer | url = https://www.politico.eu/article/oecd-boss-digital-tax-deal-can-inspire-global-deal-on-carbon-pricing/ |access-date=3 October 2021 | work= [[Politico]] |language=en-US}}</ref> as part of the [[European Green Deal]], it took effect in 2026,
<ref name=>{{Cite news |author-link=[[Fiona Harvey]] |date=2026-01-01 | teideal = EU's new 'green tariff' rules on high-carbon goods come into force | url = https://www.theguardian.com/environment/2026/jan/01/eus-new-green-tariff-rules-on-high-carbon-goods-come-into-force | dátarochtana = 2026-01-01 | work = The Guardian | teanga = en-GB | issn = 0261-3077}}</ref>
with reporting starting in 2023.
<ref name=>{{lua idirlín | teideal = Carbon Border Adjustment Mechanism | url = https://www.anthesisgroup.com/regulations/carbon-border-adjustment-mechanism-cbam/ | dátarochtana = 23 Iúil 2025 | work = Anthesis | teanga =en}}
</ref>
<ref name=Catrain2021>{{lua idirlín | teideal = The EU Carbon Border Adjustment Mechanism: inspiration for others or Pandora's box? | first1=Lourdes | last1=Catrain | first2=Stephanie | last2=Seeuws | first3=Stefan | last3=Schroeder | first4=Finn | last4=Poll-Wolbeck | first5=Warren H. | last5=Maruyama | first6=Gregory M. | last6=Hawkins | dáta = 9 Meán Fómhair 2021 | url = https://www.engage.hoganlovells.com/knowledgeservices/news/the-eu-carbon-border-adjustment-mechanism-inspiration-for-others-or-pandoras-box |url-status=live | dátarochtana = 22 Samhain 2021 | work = engage.hoganlovells.com | archive-url=https://web.archive.org/web/20210928210523/https://www.engage.hoganlovells.com/knowledgeservices/news/the-eu-carbon-border-adjustment-mechanism-inspiration-for-others-or-pandoras-box |archive-date=28 September 2021}}</ref>
<ref name=Hancock2022>{{cite news | url = https://www.ft.com/content/4a0db207-cf24-42e4-bf82-9952b93980e8 | teideal = Brussels agrees details of world-first carbon border tax |first1=Alice |last1=Hancock |first2=Javier |last2=Espinoza | dáta = 18 Nollaig 2022 | work = [[Financial Times]] | dátarochtana = 20 bileog 2022}}</ref>
CBAM was passed by the [[European Parliament]] with 450 votes for, 115 against, and 55 abstentions
<ref name=train2022>{{lua idirlín | url = https://www.europarl.europa.eu/legislative-train/theme-a-european-green-deal/file-carbon-border-adjustment-mechanism | teideal = Carbon border adjustment mechanism as part of the European green deal | dáta = 20 Samhain 2022 | dátarochtana = 20 Nollaig 2022 | work = Legislative Train Schedule ([[European Parliament]])}}</ref>
<ref name=epvotes220622>{{lua idirlín | url = https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/PV-9-2022-06-22-VOT_EN.pdf | teideal = Results of Votes (22 June 2022) | dáta = 22 Meitheamh 2022 | dátarochtana = 20 Nollaig 2022 | work =[[Parlaimint na hEorpa]] | archive-url=https://web.archive.org/web/20220709055204/https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/PV-9-2022-06-22-VOT_EN.pdf | archive-date=9 July 2022}}</ref>
and the Council of the EU with 24 countries in favour.
<ref name=ecvotes>{{lua idirlín | foilsitheoir = Comhairle | dáta = 2023 | teideal = Voting record | url = https://www.consilium.europa.eu/en/general-secretariat/corporate-policies/transparency/open-data/voting-results/?ActType=0&ActNumber=&DocNumber=&InterinstNumber=&Title=carbon+border+adjustment&DateFrom=&DateTo=&Session=0&CouncilAction=0&VotingRule=0&VotingProcedure=0&PolicyArea=0&Country=0&VoteFor=on&VoteAgainst=on&VoteAbstain=on&VoteNotParticipating=on}}</ref>
It entered into force on 17 May 2023.
<ref name=EU>{{lua idirlín | teideal = Carbon Border Adjustment Mechanism | url = https://taxation-customs.ec.europa.eu/carbon-border-adjustment-mechanism_en | work = European Commission | foilsitheoir =European Union | dátarochtana = 21 Bealtaine 2023}}</ref>
== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__
h0otq7hgrxdqvwq9cn6sxml4mic651w
1325312
1325310
2026-08-16T21:36:24Z
Marcas.oduinn
33120
/* Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE */
1325312
wikitext
text/x-wiki
[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]
== Ceanntásc ==
••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir
* [[Téamh domhanda]] '' Global warming
* [[Aeráid]] '' Climate
* [[Tonn teasa]] '' Heat wave
* [[Falscaí]] '' Wild fire
* [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation
* [[Eostatacht]] '' Eustacy
* [[:Catagóir:Téamh domhanda]]
** [[:Catagóir:Athrú aeráide]]
=== Cúiseanna nua ===
# [[Gás ceaptha teasa]] → [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission
# [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture
=== Aontas Eorpach ===
* [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] ⇒ [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] ⇒ [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]]
# ''[[:en:EU Carbon Border Adjustment Mechanism|EU Carbon Border Adjustment Mechanism]]'' - [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]
=== Eile ===
# ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]]
== Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE ==
| number = (EU) 2023/956
| madeunder = [[s:Consolidated version of the Treaty on the Functioning of the European Union/Title XX: Environment#Article 192|Article 192(1)]] of the [[Treaty on the Functioning of the European Union|TFEU]]
| OJrefurl =
| OJref = [https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2023/956/oj 2023/956]
| EPVote = 18 April 2023
| CouncilVote = 25 April 2023
| made = 10 May 2023
| commenced = 17 May 2023
| CommProp = [https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=celex:52021PC0564 COM/2021/564 final]
'' The '''EU Carbon Border Adjustment Mechanism''' (CBAM, pronounced /ˈsiːbæm/) is a [[carbon tariff]] on carbon intensive products, such as [[steel]],
<ref name=ft1>{{lua idirlín | url = https://www.ft.com/content/196f5f8e-38cf-45b2-b45d-2e73596bab11 | work = ft.com | teideal = Why Ukraine peace talks are more about talking than peace}}</ref>
[[cement]] and some electricity,
<ref name=Gore2021>{{lua idirlín | teideal = The proposal for a Carbon Border Adjustment Mechanism fails the ambition and equity tests | dáta = 13 Meán Fómhair 2021 | ainm = Tim | sloinne = Gore | url = https://eu.boell.org/en/2021/09/13/proposal-carbon-border-adjustment-mechanism-fails-ambition-and-equity-tests | dátarochtana = 3 Deireadh Fómhair 2021 | work = [[Heinrich Böll Foundation|Heinrich-Böll-Stiftung]] | teanga = en}}</ref>
imported to the [[European Union]].
<ref name=:0>{{Cite news |first=Angelica | sloinne = Oung | dáta = 2 Deireadh Fómhair 2021 | teideal = Ministry urges firms to step up decarbonization | url = https://www.taipeitimes.com/News/biz/archives/2021/10/02/2003765358 | dátarochtana = 3 Deireadh Fómhair 2021 | work = [[Taipei Times]]}}</ref>
Legislated
<ref name=Smith2021>{{cite news | dáta = 14 Meán Fómhair 2021 | teideal = OECD boss: Digital tax deal can inspire global deal on carbon pricing | ainm = Bjarke | sloinne = Smith-Meyer | url = https://www.politico.eu/article/oecd-boss-digital-tax-deal-can-inspire-global-deal-on-carbon-pricing/ |access-date=3 October 2021 | work = [[Politico]] | teanga = en-US}}</ref>
as part of the [[European Green Deal]], it took effect in 2026,
<ref name=Harvey2026>{{cite news | author-link=[[Fiona Harvey]] | dáta = 2026-01-01 | teideal = EU's new 'green tariff' rules on high-carbon goods come into force | url = https://www.theguardian.com/environment/2026/jan/01/eus-new-green-tariff-rules-on-high-carbon-goods-come-into-force | dátarochtana = 2026-01-01 | work = The Guardian | teanga = en-GB | issn = 0261-3077}}</ref>
with reporting starting in 2023.
<ref name=Anthesis2024>{{lua idirlín | teideal = Carbon Border Adjustment Mechanism | url = https://www.anthesisgroup.com/regulations/carbon-border-adjustment-mechanism-cbam/ | dátarochtana = 23 Iúil 2025 | work = Anthesis | teanga = en}}
</ref>
<ref name=Catrain2021>{{lua idirlín | teideal = The EU Carbon Border Adjustment Mechanism: inspiration for others or Pandora's box? | first1=Lourdes | last1=Catrain | first2=Stephanie | last2=Seeuws | first3=Stefan | last3=Schroeder | first4=Finn | last4=Poll-Wolbeck | first5=Warren H. | last5=Maruyama | first6=Gregory M. | last6=Hawkins | dáta = 9 Meán Fómhair 2021 | url = https://www.engage.hoganlovells.com/knowledgeservices/news/the-eu-carbon-border-adjustment-mechanism-inspiration-for-others-or-pandoras-box |url-status=live | dátarochtana = 22 Samhain 2021 | work = engage.hoganlovells.com | archive-url=https://web.archive.org/web/20210928210523/https://www.engage.hoganlovells.com/knowledgeservices/news/the-eu-carbon-border-adjustment-mechanism-inspiration-for-others-or-pandoras-box |archive-date=28 September 2021}}</ref>
<ref name=Hancock2022>{{cite news | url = https://www.ft.com/content/4a0db207-cf24-42e4-bf82-9952b93980e8 | teideal = Brussels agrees details of world-first carbon border tax | first1=Alice | last1=Hancock | first2=Javier | last2=Espinoza | dáta = 18 Nollaig 2022 | work = [[Financial Times]] | dátarochtana = 20 bileog 2022}}</ref>
CBAM was passed by the [[European Parliament]] with 450 votes for, 115 against, and 55 abstentions
<ref name=train2022>{{lua idirlín | url = https://www.europarl.europa.eu/legislative-train/theme-a-european-green-deal/file-carbon-border-adjustment-mechanism | teideal = Carbon border adjustment mechanism as part of the European green deal | dáta = 20 Samhain 2022 | dátarochtana = 20 Nollaig 2022 | work = Legislative Train Schedule ([[European Parliament]])}}</ref>
<ref name=epvotes220622>{{lua idirlín | url = https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/PV-9-2022-06-22-VOT_EN.pdf | teideal = Results of Votes (22 June 2022) | dáta = 22 Meitheamh 2022 | dátarochtana = 20 Nollaig 2022 | work =[[Parlaimint na hEorpa]] | archive-url=https://web.archive.org/web/20220709055204/https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/PV-9-2022-06-22-VOT_EN.pdf | archive-date=9 July 2022}}</ref>
and the Council of the EU with 24 countries in favour.
<ref name=ecvotes>{{lua idirlín | foilsitheoir = Comhairle | dáta = 2023 | teideal = Voting record | url = https://www.consilium.europa.eu/en/general-secretariat/corporate-policies/transparency/open-data/voting-results/?ActType=0&ActNumber=&DocNumber=&InterinstNumber=&Title=carbon+border+adjustment&DateFrom=&DateTo=&Session=0&CouncilAction=0&VotingRule=0&VotingProcedure=0&PolicyArea=0&Country=0&VoteFor=on&VoteAgainst=on&VoteAbstain=on&VoteNotParticipating=on}}</ref>
It entered into force on 17 May 2023.
<ref name=EU>{{lua idirlín | teideal = Carbon Border Adjustment Mechanism | url = https://taxation-customs.ec.europa.eu/carbon-border-adjustment-mechanism_en | work = an Coimisiún Eorpach s| foilsitheoir = Aontas Eorpach | dátarochtana = 21 Bealtaine 2023}}</ref>
== Tagairtí
{{reflist | refs =
}}
== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__
s7dykidwalv5bzb7bjx6r74v6g4wxzt
1325329
1325312
2026-08-17T08:19:59Z
Marcas.oduinn
33120
/* Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha */
1325329
wikitext
text/x-wiki
[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]
== Ceanntásc ==
••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir
* [[Téamh domhanda]] '' Global warming
* [[Aeráid]] '' Climate
* [[Tonn teasa]] '' Heat wave
* [[Falscaí]] '' Wild fire
* [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation
* [[Eostatacht]] '' Eustacy
* [[:Catagóir:Téamh domhanda]]
** [[:Catagóir:Athrú aeráide]]
=== Cúiseanna nua ===
# [[Gás ceaptha teasa]] → [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission
# [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture
=== Aontas Eorpach ===
* [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] ⇒ [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] ⇒ [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]]
# ''[[:en:EU Carbon Border Adjustment Mechanism|EU Carbon Border Adjustment Mechanism]]'' - [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]
=== Eile ===
# ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]]
== Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha ==
| number = (EU) 2023/956
| madeunder = [[s:Consolidated version of the Treaty on the Functioning of the European Union/Title XX: Environment#Article 192|Article 192(1)]] of the [[Treaty on the Functioning of the European Union|TFEU]]
| OJrefurl =
| OJref = [https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2023/956/oj 2023/956]
| EPVote = 18 April 2023
| CouncilVote = 25 April 2023
| made = 10 May 2023
| commenced = 17 May 2023
| CommProp = [https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=celex:52021PC0564 COM/2021/564 final]
'' The '''Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha'''<ref name=iate /> (Béarla: ''EU Carbon Border Adjustment Mechanism'' (CBAM)) is a [[carbon tariff]] on carbon intensive products, such as [[cruach (miotal)|cruach]],
<ref name=ft1>{{lua idirlín | url = https://www.ft.com/content/196f5f8e-38cf-45b2-b45d-2e73596bab11 | work = ft.com | teideal = Why Ukraine peace talks are more about talking than peace}}</ref>
[[cement]] and some electricity,
<ref name=Gore2021>{{lua idirlín | teideal = The proposal for a Carbon Border Adjustment Mechanism fails the ambition and equity tests | dáta = 13 Meán Fómhair 2021 | ainm = Tim | sloinne = Gore | url = https://eu.boell.org/en/2021/09/13/proposal-carbon-border-adjustment-mechanism-fails-ambition-and-equity-tests | dátarochtana = 3 Deireadh Fómhair 2021 | work = [[Heinrich Böll Foundation|Heinrich-Böll-Stiftung]] | teanga = en}}</ref>
imported to the [[European Union]].
<ref name=:0>{{Cite news |first=Angelica | sloinne = Oung | dáta = 2 Deireadh Fómhair 2021 | teideal = Ministry urges firms to step up decarbonization | url = https://www.taipeitimes.com/News/biz/archives/2021/10/02/2003765358 | dátarochtana = 3 Deireadh Fómhair 2021 | work = [[Taipei Times]]}}</ref>
Legislated
<ref name=Smith2021>{{cite news | dáta = 14 Meán Fómhair 2021 | teideal = OECD boss: Digital tax deal can inspire global deal on carbon pricing | ainm = Bjarke | sloinne = Smith-Meyer | url = https://www.politico.eu/article/oecd-boss-digital-tax-deal-can-inspire-global-deal-on-carbon-pricing/ |access-date=3 October 2021 | work = [[Politico]] | teanga = en-US}}</ref>
as part of the [[European Green Deal]], it took effect in 2026,
<ref name=Harvey2026>{{cite news | author-link=[[Fiona Harvey]] | dáta = 2026-01-01 | teideal = EU's new 'green tariff' rules on high-carbon goods come into force | url = https://www.theguardian.com/environment/2026/jan/01/eus-new-green-tariff-rules-on-high-carbon-goods-come-into-force | dátarochtana = 2026-01-01 | work = The Guardian | teanga = en-GB | issn = 0261-3077}}</ref>
with reporting starting in 2023.
<ref name=Anthesis2024>{{lua idirlín | teideal = Carbon Border Adjustment Mechanism | url = https://www.anthesisgroup.com/regulations/carbon-border-adjustment-mechanism-cbam/ | dátarochtana = 23 Iúil 2025 | work = Anthesis | teanga = en}}
</ref>
<ref name=Catrain2021>{{lua idirlín | teideal = The EU Carbon Border Adjustment Mechanism: inspiration for others or Pandora's box? | first1=Lourdes | last1=Catrain | first2=Stephanie | last2=Seeuws | first3=Stefan | last3=Schroeder | first4=Finn | last4=Poll-Wolbeck | first5=Warren H. | last5=Maruyama | first6=Gregory M. | last6=Hawkins | dáta = 9 Meán Fómhair 2021 | url = https://www.engage.hoganlovells.com/knowledgeservices/news/the-eu-carbon-border-adjustment-mechanism-inspiration-for-others-or-pandoras-box |url-status=live | dátarochtana = 22 Samhain 2021 | work = engage.hoganlovells.com | archive-url=https://web.archive.org/web/20210928210523/https://www.engage.hoganlovells.com/knowledgeservices/news/the-eu-carbon-border-adjustment-mechanism-inspiration-for-others-or-pandoras-box |archive-date=28 September 2021}}</ref>
<ref name=Hancock2022>{{cite news | url = https://www.ft.com/content/4a0db207-cf24-42e4-bf82-9952b93980e8 | teideal = Brussels agrees details of world-first carbon border tax | first1=Alice | last1=Hancock | first2=Javier | last2=Espinoza | dáta = 18 Nollaig 2022 | work = [[Financial Times]] | dátarochtana = 20 bileog 2022}}</ref>
CBAM was passed by the [[European Parliament]] with 450 votes for, 115 against, and 55 abstentions
<ref name=train2022>{{lua idirlín | url = https://www.europarl.europa.eu/legislative-train/theme-a-european-green-deal/file-carbon-border-adjustment-mechanism | teideal = Carbon border adjustment mechanism as part of the European green deal | dáta = 20 Samhain 2022 | dátarochtana = 20 Nollaig 2022 | work = Legislative Train Schedule ([[European Parliament]])}}</ref>
<ref name=epvotes220622>{{lua idirlín | url = https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/PV-9-2022-06-22-VOT_EN.pdf | teideal = Results of Votes (22 June 2022) | dáta = 22 Meitheamh 2022 | dátarochtana = 20 Nollaig 2022 | work =[[Parlaimint na hEorpa]] | archive-url=https://web.archive.org/web/20220709055204/https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/PV-9-2022-06-22-VOT_EN.pdf | archive-date=9 July 2022}}</ref>
and the Council of the EU with 24 countries in favour.
<ref name=ecvotes>{{lua idirlín | foilsitheoir = Comhairle | dáta = 2023 | teideal = Voting record | url = https://www.consilium.europa.eu/en/general-secretariat/corporate-policies/transparency/open-data/voting-results/?ActType=0&ActNumber=&DocNumber=&InterinstNumber=&Title=carbon+border+adjustment&DateFrom=&DateTo=&Session=0&CouncilAction=0&VotingRule=0&VotingProcedure=0&PolicyArea=0&Country=0&VoteFor=on&VoteAgainst=on&VoteAbstain=on&VoteNotParticipating=on}}</ref>
It entered into force on 17 May 2023.
<ref name=EU>{{lua idirlín | teideal = Carbon Border Adjustment Mechanism | url = https://taxation-customs.ec.europa.eu/carbon-border-adjustment-mechanism_en | work = an Coimisiún Eorpach s| foilsitheoir = Aontas Eorpach | dátarochtana = 21 Bealtaine 2023}}</ref>
== Tagairtí
{{reflist | refs =
<ref name=iate>{{lua idirlín | url = https://iate.europa.eu/entry/result/3579087/ga | teideal = Téarma: Sásra coigeartaithe carbóin ar theorainneacha | foilsitheoir = [[IATE]] | dátarochtana = 2026-08-17}}</ref>
}}
== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__
t2db3aof9lgscisf582dh4xoyykuh0y
1325330
1325329
2026-08-17T08:20:57Z
Marcas.oduinn
33120
1325330
wikitext
text/x-wiki
[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]
== Ceanntásc ==
••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir
* [[Téamh domhanda]] '' Global warming
* [[Aeráid]] '' Climate
* [[Tonn teasa]] '' Heat wave
* [[Falscaí]] '' Wild fire
* [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation
* [[Eostatacht]] '' Eustacy
* [[:Catagóir:Téamh domhanda]]
** [[:Catagóir:Athrú aeráide]]
=== Cúiseanna nua ===
# [[Gás ceaptha teasa]] → [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission
# [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture
=== Aontas Eorpach ===
* [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] ⇒ [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] ⇒ [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]]
# ''[[:en:EU Carbon Border Adjustment Mechanism|EU Carbon Border Adjustment Mechanism]]'' - [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]
=== Eile ===
# ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]]
== Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha ==
| number = (EU) 2023/956
| madeunder = [[s:Consolidated version of the Treaty on the Functioning of the European Union/Title XX: Environment#Article 192|Article 192(1)]] of the [[Treaty on the Functioning of the European Union|TFEU]]
| OJrefurl =
| OJref = [https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2023/956/oj 2023/956]
| EPVote = 18 April 2023
| CouncilVote = 25 April 2023
| made = 10 May 2023
| commenced = 17 May 2023
| CommProp = [https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=celex:52021PC0564 COM/2021/564 final]
'' The '''Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha'''<ref name=iate /> (Béarla: ''EU Carbon Border Adjustment Mechanism'' (CBAM)) is a [[carbon tariff]] on carbon intensive products, such as [[cruach (miotal)|cruach]],<ref name=ft1> [[cement]] and some electricity,
<ref name=Gore2021>{{lua idirlín | teideal = The proposal for a Carbon Border Adjustment Mechanism fails the ambition and equity tests | dáta = 13 Meán Fómhair 2021 | ainm = Tim | sloinne = Gore | url = https://eu.boell.org/en/2021/09/13/proposal-carbon-border-adjustment-mechanism-fails-ambition-and-equity-tests | dátarochtana = 3 Deireadh Fómhair 2021 | work = [[Heinrich Böll Foundation|Heinrich-Böll-Stiftung]] | teanga = en}}</ref>
imported to the [[European Union]].
<ref name=:0>{{Cite news |first=Angelica | sloinne = Oung | dáta = 2 Deireadh Fómhair 2021 | teideal = Ministry urges firms to step up decarbonization | url = https://www.taipeitimes.com/News/biz/archives/2021/10/02/2003765358 | dátarochtana = 3 Deireadh Fómhair 2021 | work = [[Taipei Times]]}}</ref>
Legislated
<ref name=Smith2021>{{cite news | dáta = 14 Meán Fómhair 2021 | teideal = OECD boss: Digital tax deal can inspire global deal on carbon pricing | ainm = Bjarke | sloinne = Smith-Meyer | url = https://www.politico.eu/article/oecd-boss-digital-tax-deal-can-inspire-global-deal-on-carbon-pricing/ |access-date=3 October 2021 | work = [[Politico]] | teanga = en-US}}</ref>
as part of the [[European Green Deal]], it took effect in 2026,
<ref name=Harvey2026>{{cite news | author-link=[[Fiona Harvey]] | dáta = 2026-01-01 | teideal = EU's new 'green tariff' rules on high-carbon goods come into force | url = https://www.theguardian.com/environment/2026/jan/01/eus-new-green-tariff-rules-on-high-carbon-goods-come-into-force | dátarochtana = 2026-01-01 | work = The Guardian | teanga = en-GB | issn = 0261-3077}}</ref>
with reporting starting in 2023.
<ref name=Anthesis2024>{{lua idirlín | teideal = Carbon Border Adjustment Mechanism | url = https://www.anthesisgroup.com/regulations/carbon-border-adjustment-mechanism-cbam/ | dátarochtana = 23 Iúil 2025 | work = Anthesis | teanga = en}}
</ref>
<ref name=Catrain2021>{{lua idirlín | teideal = The EU Carbon Border Adjustment Mechanism: inspiration for others or Pandora's box? | first1=Lourdes | last1=Catrain | first2=Stephanie | last2=Seeuws | first3=Stefan | last3=Schroeder | first4=Finn | last4=Poll-Wolbeck | first5=Warren H. | last5=Maruyama | first6=Gregory M. | last6=Hawkins | dáta = 9 Meán Fómhair 2021 | url = https://www.engage.hoganlovells.com/knowledgeservices/news/the-eu-carbon-border-adjustment-mechanism-inspiration-for-others-or-pandoras-box |url-status=live | dátarochtana = 22 Samhain 2021 | work = engage.hoganlovells.com | archive-url=https://web.archive.org/web/20210928210523/https://www.engage.hoganlovells.com/knowledgeservices/news/the-eu-carbon-border-adjustment-mechanism-inspiration-for-others-or-pandoras-box |archive-date=28 September 2021}}</ref>
<ref name=Hancock2022>{{cite news | url = https://www.ft.com/content/4a0db207-cf24-42e4-bf82-9952b93980e8 | teideal = Brussels agrees details of world-first carbon border tax | first1=Alice | last1=Hancock | first2=Javier | last2=Espinoza | dáta = 18 Nollaig 2022 | work = [[Financial Times]] | dátarochtana = 20 bileog 2022}}</ref>
CBAM was passed by the [[European Parliament]] with 450 votes for, 115 against, and 55 abstentions
<ref name=train2022>{{lua idirlín | url = https://www.europarl.europa.eu/legislative-train/theme-a-european-green-deal/file-carbon-border-adjustment-mechanism | teideal = Carbon border adjustment mechanism as part of the European green deal | dáta = 20 Samhain 2022 | dátarochtana = 20 Nollaig 2022 | work = Legislative Train Schedule ([[European Parliament]])}}</ref>
<ref name=epvotes220622>{{lua idirlín | url = https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/PV-9-2022-06-22-VOT_EN.pdf | teideal = Results of Votes (22 June 2022) | dáta = 22 Meitheamh 2022 | dátarochtana = 20 Nollaig 2022 | work =[[Parlaimint na hEorpa]] | archive-url=https://web.archive.org/web/20220709055204/https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/PV-9-2022-06-22-VOT_EN.pdf | archive-date=9 July 2022}}</ref>
and the Council of the EU with 24 countries in favour.
<ref name=ecvotes>{{lua idirlín | foilsitheoir = Comhairle | dáta = 2023 | teideal = Voting record | url = https://www.consilium.europa.eu/en/general-secretariat/corporate-policies/transparency/open-data/voting-results/?ActType=0&ActNumber=&DocNumber=&InterinstNumber=&Title=carbon+border+adjustment&DateFrom=&DateTo=&Session=0&CouncilAction=0&VotingRule=0&VotingProcedure=0&PolicyArea=0&Country=0&VoteFor=on&VoteAgainst=on&VoteAbstain=on&VoteNotParticipating=on}}</ref>
It entered into force on 17 May 2023.
<ref name=EU>{{lua idirlín | teideal = Carbon Border Adjustment Mechanism | url = https://taxation-customs.ec.europa.eu/carbon-border-adjustment-mechanism_en | work = an Coimisiún Eorpach s| foilsitheoir = Aontas Eorpach | dátarochtana = 21 Bealtaine 2023}}</ref>
== Tagairtí
{{reflist | refs =
<ref name=iate>{{lua idirlín | url = https://iate.europa.eu/entry/result/3579087/ga | teideal = Téarma: Sásra coigeartaithe carbóin ar theorainneacha | foilsitheoir = [[IATE]] | dátarochtana = 2026-08-17}}</ref>
<ref name=ft1>{{lua idirlín | url = https://www.ft.com/content/196f5f8e-38cf-45b2-b45d-2e73596bab11 | work = ft.com | teideal = Why Ukraine peace talks are more about talking than peace}}</ref>
}}
== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__
4j1qmdei3iybprycp1rjq4ehqb7g7te
1325331
1325330
2026-08-17T08:23:02Z
Marcas.oduinn
33120
/* Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha */
1325331
wikitext
text/x-wiki
[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]
== Ceanntásc ==
••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir
* [[Téamh domhanda]] '' Global warming
* [[Aeráid]] '' Climate
* [[Tonn teasa]] '' Heat wave
* [[Falscaí]] '' Wild fire
* [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation
* [[Eostatacht]] '' Eustacy
* [[:Catagóir:Téamh domhanda]]
** [[:Catagóir:Athrú aeráide]]
=== Cúiseanna nua ===
# [[Gás ceaptha teasa]] → [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission
# [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture
=== Aontas Eorpach ===
* [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] ⇒ [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] ⇒ [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]]
# ''[[:en:EU Carbon Border Adjustment Mechanism|EU Carbon Border Adjustment Mechanism]]'' - [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]
=== Eile ===
# ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]]
== Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha ==
| number = (EU) 2023/956
| madeunder = [[s:Consolidated version of the Treaty on the Functioning of the European Union/Title XX: Environment#Article 192|Article 192(1)]] of the [[Conradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh|CFAE]]
| OJrefurl =
| OJref = [https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2023/956/oj 2023/956]
| EPVote = 18 April 2023
| CouncilVote = 25 April 2023
| made = 10 May 2023
| commenced = 17 May 2023
| CommProp = [https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=celex:52021PC0564 COM/2021/564 final]
'' The '''Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha'''<ref name=iate /> (Béarla: ''EU Carbon Border Adjustment Mechanism'' (CBAM)) is a [[carbon tariff]] on carbon intensive products, such as [[cruach (miotal)|cruach]],<ref name=ft1> [[cement]] and some electricity,
<ref name=Gore2021>{{lua idirlín | teideal = The proposal for a Carbon Border Adjustment Mechanism fails the ambition and equity tests | dáta = 13 Meán Fómhair 2021 | ainm = Tim | sloinne = Gore | url = https://eu.boell.org/en/2021/09/13/proposal-carbon-border-adjustment-mechanism-fails-ambition-and-equity-tests | dátarochtana = 3 Deireadh Fómhair 2021 | work = [[Heinrich Böll Foundation|Heinrich-Böll-Stiftung]] | teanga = en}}</ref>
imported to the [[European Union]].
<ref name=:0>{{Cite news |first=Angelica | sloinne = Oung | dáta = 2 Deireadh Fómhair 2021 | teideal = Ministry urges firms to step up decarbonization | url = https://www.taipeitimes.com/News/biz/archives/2021/10/02/2003765358 | dátarochtana = 3 Deireadh Fómhair 2021 | work = [[Taipei Times]]}}</ref>
Legislated
<ref name=Smith2021>{{cite news | dáta = 14 Meán Fómhair 2021 | teideal = OECD boss: Digital tax deal can inspire global deal on carbon pricing | ainm = Bjarke | sloinne = Smith-Meyer | url = https://www.politico.eu/article/oecd-boss-digital-tax-deal-can-inspire-global-deal-on-carbon-pricing/ |access-date=3 October 2021 | work = [[Politico]] | teanga = en-US}}</ref>
as part of the [[European Green Deal]], it took effect in 2026,
<ref name=Harvey2026>{{cite news | author-link=[[Fiona Harvey]] | dáta = 2026-01-01 | teideal = EU's new 'green tariff' rules on high-carbon goods come into force | url = https://www.theguardian.com/environment/2026/jan/01/eus-new-green-tariff-rules-on-high-carbon-goods-come-into-force | dátarochtana = 2026-01-01 | work = The Guardian | teanga = en-GB | issn = 0261-3077}}</ref>
with reporting starting in 2023.
<ref name=Anthesis2024>{{lua idirlín | teideal = Carbon Border Adjustment Mechanism | url = https://www.anthesisgroup.com/regulations/carbon-border-adjustment-mechanism-cbam/ | dátarochtana = 23 Iúil 2025 | work = Anthesis | teanga = en}}
</ref>
<ref name=Catrain2021>{{lua idirlín | teideal = The EU Carbon Border Adjustment Mechanism: inspiration for others or Pandora's box? | first1=Lourdes | last1=Catrain | first2=Stephanie | last2=Seeuws | first3=Stefan | last3=Schroeder | first4=Finn | last4=Poll-Wolbeck | first5=Warren H. | last5=Maruyama | first6=Gregory M. | last6=Hawkins | dáta = 9 Meán Fómhair 2021 | url = https://www.engage.hoganlovells.com/knowledgeservices/news/the-eu-carbon-border-adjustment-mechanism-inspiration-for-others-or-pandoras-box |url-status=live | dátarochtana = 22 Samhain 2021 | work = engage.hoganlovells.com | archive-url=https://web.archive.org/web/20210928210523/https://www.engage.hoganlovells.com/knowledgeservices/news/the-eu-carbon-border-adjustment-mechanism-inspiration-for-others-or-pandoras-box |archive-date=28 September 2021}}</ref>
<ref name=Hancock2022>{{cite news | url = https://www.ft.com/content/4a0db207-cf24-42e4-bf82-9952b93980e8 | teideal = Brussels agrees details of world-first carbon border tax | first1=Alice | last1=Hancock | first2=Javier | last2=Espinoza | dáta = 18 Nollaig 2022 | work = [[Financial Times]] | dátarochtana = 20 bileog 2022}}</ref>
CBAM was passed by the [[European Parliament]] with 450 votes for, 115 against, and 55 abstentions
<ref name=train2022>{{lua idirlín | url = https://www.europarl.europa.eu/legislative-train/theme-a-european-green-deal/file-carbon-border-adjustment-mechanism | teideal = Carbon border adjustment mechanism as part of the European green deal | dáta = 20 Samhain 2022 | dátarochtana = 20 Nollaig 2022 | work = Legislative Train Schedule ([[European Parliament]])}}</ref>
<ref name=epvotes220622>{{lua idirlín | url = https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/PV-9-2022-06-22-VOT_EN.pdf | teideal = Results of Votes (22 June 2022) | dáta = 22 Meitheamh 2022 | dátarochtana = 20 Nollaig 2022 | work =[[Parlaimint na hEorpa]] | archive-url=https://web.archive.org/web/20220709055204/https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/PV-9-2022-06-22-VOT_EN.pdf | archive-date=9 July 2022}}</ref>
and the Council of the EU with 24 countries in favour.
<ref name=ecvotes>{{lua idirlín | foilsitheoir = Comhairle | dáta = 2023 | teideal = Voting record | url = https://www.consilium.europa.eu/en/general-secretariat/corporate-policies/transparency/open-data/voting-results/?ActType=0&ActNumber=&DocNumber=&InterinstNumber=&Title=carbon+border+adjustment&DateFrom=&DateTo=&Session=0&CouncilAction=0&VotingRule=0&VotingProcedure=0&PolicyArea=0&Country=0&VoteFor=on&VoteAgainst=on&VoteAbstain=on&VoteNotParticipating=on}}</ref>
It entered into force on 17 May 2023.
<ref name=EU>{{lua idirlín | teideal = Carbon Border Adjustment Mechanism | url = https://taxation-customs.ec.europa.eu/carbon-border-adjustment-mechanism_en | work = an Coimisiún Eorpach s| foilsitheoir = Aontas Eorpach | dátarochtana = 21 Bealtaine 2023}}</ref>
== Tagairtí
{{reflist | refs =
<ref name=iate>{{lua idirlín | url = https://iate.europa.eu/entry/result/3579087/ga | teideal = Téarma: Sásra coigeartaithe carbóin ar theorainneacha | foilsitheoir = [[IATE]] | dátarochtana = 2026-08-17}}</ref>
<ref name=ft1>{{lua idirlín | url = https://www.ft.com/content/196f5f8e-38cf-45b2-b45d-2e73596bab11 | work = ft.com | teideal = Why Ukraine peace talks are more about talking than peace}}</ref>
}}
== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__
bin2opec5hj2c27tta46ud4c4f63hhq
1325333
1325331
2026-08-17T08:25:45Z
Marcas.oduinn
33120
1325333
wikitext
text/x-wiki
[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]
== Ceanntásc ==
••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir
* [[Téamh domhanda]] '' Global warming
* [[Aeráid]] '' Climate
* [[Tonn teasa]] '' Heat wave
* [[Falscaí]] '' Wild fire
* [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation
* [[Eostatacht]] '' Eustacy
* [[:Catagóir:Téamh domhanda]]
** [[:Catagóir:Athrú aeráide]]
=== Cúiseanna nua ===
# [[Gás ceaptha teasa]] → [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission
# [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture
=== Aontas Eorpach ===
* [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] ⇒ [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] ⇒ [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]]
# ''[[:en:EU Carbon Border Adjustment Mechanism|EU Carbon Border Adjustment Mechanism]]'' - [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]
=== Eile ===
# ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]]
== Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha ==
| number = (EU) 2023/956
| madeunder = [[s:Consolidated version of the Treaty on the Functioning of the European Union/Title XX: Environment#Article 192|Article 192(1)]] of the [[Conradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh|CFAE]]
| OJrefurl =
| OJref = [https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2023/956/oj 2023/956]
| EPVote = 18 April 2023
| CouncilVote = 25 April 2023
| made = 10 May 2023
| commenced = 17 May 2023
| CommProp = [https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=celex:52021PC0564 COM/2021/564 final]
'' The '''Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha'''<ref name=iate /> (Béarla: ''EU Carbon Border Adjustment Mechanism'' (CBAM)) is a [[carbon tariff]] on carbon intensive products, such as [[cruach (miotal)|cruach]],<ref name=ft1 /> [[cement]] and some electricity,<ref name=Gore2021 /> imported to the [[Aontas Eorpach]].<ref name=:0 /> Legislated
<ref name=Smith2021>{{cite news | dáta = 14 Meán Fómhair 2021 | teideal = OECD boss: Digital tax deal can inspire global deal on carbon pricing | ainm = Bjarke | sloinne = Smith-Meyer | url = https://www.politico.eu/article/oecd-boss-digital-tax-deal-can-inspire-global-deal-on-carbon-pricing/ |access-date=3 October 2021 | work = [[Politico]] | teanga = en-US}}</ref>
as part of the [[European Green Deal]], it took effect in 2026,
<ref name=Harvey2026>{{cite news | author-link=[[Fiona Harvey]] | dáta = 2026-01-01 | teideal = EU's new 'green tariff' rules on high-carbon goods come into force | url = https://www.theguardian.com/environment/2026/jan/01/eus-new-green-tariff-rules-on-high-carbon-goods-come-into-force | dátarochtana = 2026-01-01 | work = The Guardian | teanga = en-GB | issn = 0261-3077}}</ref>
with reporting starting in 2023.
<ref name=Anthesis2024>{{lua idirlín | teideal = Carbon Border Adjustment Mechanism | url = https://www.anthesisgroup.com/regulations/carbon-border-adjustment-mechanism-cbam/ | dátarochtana = 23 Iúil 2025 | work = Anthesis | teanga = en}}
</ref>
<ref name=Catrain2021>{{lua idirlín | teideal = The EU Carbon Border Adjustment Mechanism: inspiration for others or Pandora's box? | first1=Lourdes | last1=Catrain | first2=Stephanie | last2=Seeuws | first3=Stefan | last3=Schroeder | first4=Finn | last4=Poll-Wolbeck | first5=Warren H. | last5=Maruyama | first6=Gregory M. | last6=Hawkins | dáta = 9 Meán Fómhair 2021 | url = https://www.engage.hoganlovells.com/knowledgeservices/news/the-eu-carbon-border-adjustment-mechanism-inspiration-for-others-or-pandoras-box |url-status=live | dátarochtana = 22 Samhain 2021 | work = engage.hoganlovells.com | archive-url=https://web.archive.org/web/20210928210523/https://www.engage.hoganlovells.com/knowledgeservices/news/the-eu-carbon-border-adjustment-mechanism-inspiration-for-others-or-pandoras-box |archive-date=28 September 2021}}</ref>
<ref name=Hancock2022>{{cite news | url = https://www.ft.com/content/4a0db207-cf24-42e4-bf82-9952b93980e8 | teideal = Brussels agrees details of world-first carbon border tax | first1=Alice | last1=Hancock | first2=Javier | last2=Espinoza | dáta = 18 Nollaig 2022 | work = [[Financial Times]] | dátarochtana = 20 bileog 2022}}</ref>
CBAM was passed by the [[European Parliament]] with 450 votes for, 115 against, and 55 abstentions
<ref name=train2022>{{lua idirlín | url = https://www.europarl.europa.eu/legislative-train/theme-a-european-green-deal/file-carbon-border-adjustment-mechanism | teideal = Carbon border adjustment mechanism as part of the European green deal | dáta = 20 Samhain 2022 | dátarochtana = 20 Nollaig 2022 | work = Legislative Train Schedule ([[European Parliament]])}}</ref>
<ref name=epvotes220622>{{lua idirlín | url = https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/PV-9-2022-06-22-VOT_EN.pdf | teideal = Results of Votes (22 June 2022) | dáta = 22 Meitheamh 2022 | dátarochtana = 20 Nollaig 2022 | work =[[Parlaimint na hEorpa]] | archive-url=https://web.archive.org/web/20220709055204/https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/PV-9-2022-06-22-VOT_EN.pdf | archive-date=9 July 2022}}</ref>
and the Council of the EU with 24 countries in favour.
<ref name=ecvotes>{{lua idirlín | foilsitheoir = Comhairle | dáta = 2023 | teideal = Voting record | url = https://www.consilium.europa.eu/en/general-secretariat/corporate-policies/transparency/open-data/voting-results/?ActType=0&ActNumber=&DocNumber=&InterinstNumber=&Title=carbon+border+adjustment&DateFrom=&DateTo=&Session=0&CouncilAction=0&VotingRule=0&VotingProcedure=0&PolicyArea=0&Country=0&VoteFor=on&VoteAgainst=on&VoteAbstain=on&VoteNotParticipating=on}}</ref>
It entered into force on 17 May 2023.
<ref name=EU>{{lua idirlín | teideal = Carbon Border Adjustment Mechanism | url = https://taxation-customs.ec.europa.eu/carbon-border-adjustment-mechanism_en | work = an Coimisiún Eorpach s| foilsitheoir = Aontas Eorpach | dátarochtana = 21 Bealtaine 2023}}</ref>
== Tagairtí
{{reflist | refs =
<ref name=iate>{{lua idirlín | url = https://iate.europa.eu/entry/result/3579087/ga | teideal = Téarma: Sásra coigeartaithe carbóin ar theorainneacha | foilsitheoir = [[IATE]] | dátarochtana = 2026-08-17}}</ref>
<ref name=ft1>{{lua idirlín | url = https://www.ft.com/content/196f5f8e-38cf-45b2-b45d-2e73596bab11 | work = ft.com | teideal = Why Ukraine peace talks are more about talking than peace}}</ref>
<ref name=Gore2021>{{lua idirlín | teideal = The proposal for a Carbon Border Adjustment Mechanism fails the ambition and equity tests | dáta = 13 Meán Fómhair 2021 | ainm = Tim | sloinne = Gore | url = https://eu.boell.org/en/2021/09/13/proposal-carbon-border-adjustment-mechanism-fails-ambition-and-equity-tests | dátarochtana = 3 Deireadh Fómhair 2021 | work = [[Heinrich Böll Foundation|Heinrich-Böll-Stiftung]] | teanga = en}}</ref>
<ref name=:0>{{Cite news |first=Angelica | sloinne = Oung | dáta = 2 Deireadh Fómhair 2021 | teideal = Ministry urges firms to step up decarbonization | url = https://www.taipeitimes.com/News/biz/archives/2021/10/02/2003765358 | dátarochtana = 3 Deireadh Fómhair 2021 | work = [[Taipei Times]]}}</ref>
}}
== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__
l1tfcguzaldjyuxnpemewbzswy3i2vj
1325414
1325333
2026-08-17T10:02:54Z
Marcas.oduinn
33120
1325414
wikitext
text/x-wiki
[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]
== Ceanntásc ==
••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir
* [[Téamh domhanda]] '' Global warming
* [[Aeráid]] '' Climate
* [[Tonn teasa]] '' Heat wave
* [[Falscaí]] '' Wild fire
* [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation
* [[Eostatacht]] '' Eustacy
* [[:Catagóir:Téamh domhanda]]
** [[:Catagóir:Athrú aeráide]]
=== Cúiseanna nua ===
# [[Gás ceaptha teasa]] → [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission
# [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture
=== Aontas Eorpach ===
* [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] ⇒ [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] ⇒ [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]]
# ''[[:en:EU Carbon Border Adjustment Mechanism|EU Carbon Border Adjustment Mechanism]]'' - [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]
=== Eile ===
# ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]]
== Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha ==
| number = (EU) 2023/956
| madeunder = [[s:Consolidated version of the Treaty on the Functioning of the European Union/Title XX: Environment#Article 192|Article 192(1)]] of the [[Conradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh|CFAE]]
| OJrefurl =
| OJref = [https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2023/956/oj 2023/956]
| EPVote = 18 April 2023
| CouncilVote = 25 April 2023
| made = 10 May 2023
| commenced = 17 May 2023
| CommProp = [https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=celex:52021PC0564 COM/2021/564 final]
'' The '''Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha'''<ref name=iate /> (Béarla: ''EU Carbon Border Adjustment Mechanism'' (CBAM)) is a [[carbon tariff]] on carbon intensive products, such as [[cruach (miotal)|cruach]],<ref name=ft1 /> [[cement]] and some electricity,<ref name=Gore2021 /> imported to the [[Aontas Eorpach]].<ref name=:0 /> Legislated<ref name=Smith2021 /> as part of the [[Comhaontú Glas don Eoraip]], it took effect in 2026,<ref name=Harvey2026 /> with reporting starting in 2023.
<ref name=Anthesis2024>{{lua idirlín | teideal = Carbon Border Adjustment Mechanism | url = https://www.anthesisgroup.com/regulations/carbon-border-adjustment-mechanism-cbam/ | dátarochtana = 23 Iúil 2025 | work = Anthesis | teanga = en}}</ref>
<ref name=Catrain2021>{{lua idirlín | teideal = The EU Carbon Border Adjustment Mechanism: inspiration for others or Pandora's box? | first1=Lourdes | last1=Catrain | first2=Stephanie | last2=Seeuws | first3=Stefan | last3=Schroeder | first4=Finn | last4=Poll-Wolbeck | first5=Warren H. | last5=Maruyama | first6=Gregory M. | last6=Hawkins | dáta = 9 Meán Fómhair 2021 | url = https://www.engage.hoganlovells.com/knowledgeservices/news/the-eu-carbon-border-adjustment-mechanism-inspiration-for-others-or-pandoras-box |url-status=live | dátarochtana = 22 Samhain 2021 | work = engage.hoganlovells.com | archive-url=https://web.archive.org/web/20210928210523/https://www.engage.hoganlovells.com/knowledgeservices/news/the-eu-carbon-border-adjustment-mechanism-inspiration-for-others-or-pandoras-box |archive-date=28 September 2021}}</ref>
<ref name=Hancock2022>{{cite news | url = https://www.ft.com/content/4a0db207-cf24-42e4-bf82-9952b93980e8 | teideal = Brussels agrees details of world-first carbon border tax | first1=Alice | last1=Hancock | first2=Javier | last2=Espinoza | dáta = 18 Nollaig 2022 | work = [[Financial Times]] | dátarochtana = 20 bileog 2022}}</ref>
CBAM was passed by the [[European Parliament]] with 450 votes for, 115 against, and 55 abstentions
<ref name=train2022>{{lua idirlín | url = https://www.europarl.europa.eu/legislative-train/theme-a-european-green-deal/file-carbon-border-adjustment-mechanism | teideal = Carbon border adjustment mechanism as part of the European green deal | dáta = 20 Samhain 2022 | dátarochtana = 20 Nollaig 2022 | work = Legislative Train Schedule ([[European Parliament]])}}</ref>
<ref name=epvotes220622>{{lua idirlín | url = https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/PV-9-2022-06-22-VOT_EN.pdf | teideal = Results of Votes (22 June 2022) | dáta = 22 Meitheamh 2022 | dátarochtana = 20 Nollaig 2022 | work =[[Parlaimint na hEorpa]] | archive-url=https://web.archive.org/web/20220709055204/https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/PV-9-2022-06-22-VOT_EN.pdf | archive-date=9 July 2022}}</ref>
and the Council of the EU with 24 countries in favour.
<ref name=ecvotes>{{lua idirlín | foilsitheoir = Comhairle | dáta = 2023 | teideal = Voting record | url = https://www.consilium.europa.eu/en/general-secretariat/corporate-policies/transparency/open-data/voting-results/?ActType=0&ActNumber=&DocNumber=&InterinstNumber=&Title=carbon+border+adjustment&DateFrom=&DateTo=&Session=0&CouncilAction=0&VotingRule=0&VotingProcedure=0&PolicyArea=0&Country=0&VoteFor=on&VoteAgainst=on&VoteAbstain=on&VoteNotParticipating=on}}</ref>
It entered into force on 17 May 2023.
<ref name=EU>{{lua idirlín | teideal = Carbon Border Adjustment Mechanism | url = https://taxation-customs.ec.europa.eu/carbon-border-adjustment-mechanism_en | work = an Coimisiún Eorpach s| foilsitheoir = Aontas Eorpach | dátarochtana = 21 Bealtaine 2023}}</ref>
== Tagairtí
{{reflist | refs =
<ref name=iate>{{lua idirlín | url = https://iate.europa.eu/entry/result/3579087/ga | teideal = Téarma: Sásra coigeartaithe carbóin ar theorainneacha | foilsitheoir = [[IATE]] | dátarochtana = 2026-08-17}}</ref>
<ref name=ft1>{{lua idirlín | url = https://www.ft.com/content/196f5f8e-38cf-45b2-b45d-2e73596bab11 | work = ft.com | teideal = Why Ukraine peace talks are more about talking than peace}}</ref>
<ref name=Gore2021>{{lua idirlín | teideal = The proposal for a Carbon Border Adjustment Mechanism fails the ambition and equity tests | dáta = 13 Meán Fómhair 2021 | ainm = Tim | sloinne = Gore | url = https://eu.boell.org/en/2021/09/13/proposal-carbon-border-adjustment-mechanism-fails-ambition-and-equity-tests | dátarochtana = 3 Deireadh Fómhair 2021 | work = [[Heinrich Böll Foundation|Heinrich-Böll-Stiftung]] | teanga = en}}</ref>
<ref name=:0>{{Cite news |first=Angelica | sloinne = Oung | dáta = 2 Deireadh Fómhair 2021 | teideal = Ministry urges firms to step up decarbonization | url = https://www.taipeitimes.com/News/biz/archives/2021/10/02/2003765358 | dátarochtana = 3 Deireadh Fómhair 2021 | work = [[Taipei Times]]}}</ref>
<ref name=Smith2021>{{cite news | dáta = 14 Meán Fómhair 2021 | teideal = OECD boss: Digital tax deal can inspire global deal on carbon pricing | ainm = Bjarke | sloinne = Smith-Meyer | url = https://www.politico.eu/article/oecd-boss-digital-tax-deal-can-inspire-global-deal-on-carbon-pricing/ |access-date=3 October 2021 | work = [[Politico]] | teanga = en-US}}</ref>
<ref name=Harvey2026>{{cite news | author-link=[[Fiona Harvey]] | dáta = 2026-01-01 | teideal = EU's new 'green tariff' rules on high-carbon goods come into force | url = https://www.theguardian.com/environment/2026/jan/01/eus-new-green-tariff-rules-on-high-carbon-goods-come-into-force | dátarochtana = 2026-01-01 | work = The Guardian | teanga = en-GB | issn = 0261-3077}}</ref>
}}
== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__
0q2mg7rwhsqhijplvp49dv8opt0svdy
1325415
1325414
2026-08-17T10:11:07Z
Marcas.oduinn
33120
1325415
wikitext
text/x-wiki
[ [[Úsáideoir:Marcas.oduinn/Tionscadal|Tionscadal]] ]
== Ceanntásc ==
••• [[:Úsáideoir:TGcoa]] ••• '' príomhscríbhneoir
* [[Téamh domhanda]] '' Global warming
* [[Aeráid]] '' Climate
* [[Tonn teasa]] '' Heat wave
* [[Falscaí]] '' Wild fire
* [[Dífhoraoisiú]] '' Deforestation
* [[Eostatacht]] '' Eustacy
* [[:Catagóir:Téamh domhanda]]
** [[:Catagóir:Athrú aeráide]]
=== Cúiseanna nua ===
# [[Gás ceaptha teasa]] → [[Astaíochtaí charbóin]]=[[Astaíochtaí gás ceaptha teasa]] '' Carbon / greenhouse gas emission
# [[Astaíochtaí gás ceaptha teasa de bharr talamhaíochta]] '' Greenhouse gas emission due to agriculture
=== Aontas Eorpach ===
* [[:Catagóir:An tAontas Eorpach agus an comhshaol]] ⇒ [[:Catagóir:Beartas comhshaoil san AE]] ⇒ [[:Catagóir:Comhaontú Glas don Eoraip]], <s>an [[Comhaontú Glas Don Eoraip]]=</s>an [[Comhaontú Glas don Eoraip]], [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch]], [[Fís 2020]], [[Fís Eorpach]], [[Clár LIFE]], [[Oiriúnach do 55]]
# ''[[:en:EU Carbon Border Adjustment Mechanism|EU Carbon Border Adjustment Mechanism]]'' - [[Sásra um Choigeartú Carbóin ar Theorainneacha an AE]]
=== Eile ===
# ''[[:en:Renewable energy|Renewable energy]]'' - [[Fuinneamh in-athnuaite]]
== Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha ==
| number = (EU) 2023/956
| madeunder = [[s:Consolidated version of the Treaty on the Functioning of the European Union/Title XX: Environment#Article 192|Article 192(1)]] of the [[Conradh ar Fheidhmiú an Aontais Eorpaigh|CFAE]]
| OJrefurl =
| OJref = [https://eur-lex.europa.eu/eli/reg/2023/956/oj 2023/956]
| EPVote = 18 April 2023
| CouncilVote = 25 April 2023
| made = 10 May 2023
| commenced = 17 May 2023
| CommProp = [https://eur-lex.europa.eu/legal-content/EN/TXT/?uri=celex:52021PC0564 COM/2021/564 final]
'' The '''Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha'''<ref name=iate /> (Béarla: ''EU Carbon Border Adjustment Mechanism'' (CBAM)) is a [[carbon tariff]] on carbon intensive products, such as [[cruach (miotal)|cruach]],<ref name=ft1 /> [[cement]] and some electricity,<ref name=Gore2021 /> imported to the [[Aontas Eorpach]].<ref name=:0 /> Legislated<ref name=Smith2021 /> as part of the [[Comhaontú Glas don Eoraip]], it took effect in 2026,<ref name=Harvey2026 /> with reporting starting in 2023.<ref name=Anthesis2024 /><ref name=Catrain2021 /><ref name=Hancock2022 /> CBAM was passed by the [[European Parliament]] with 450 votes for, 115 against, and 55 abstentions<ref name=train2022 /><ref name=epvotes220622 /> and the Council of the EU with 24 countries in favour.<ref name=ecvotes /> It entered into force on 17 May 2023.<ref name=EU />
== Tagairtí
{{reflist | refs =
<ref name=iate>{{lua idirlín | url = https://iate.europa.eu/entry/result/3579087/ga | teideal = Téarma: Sásra coigeartaithe carbóin ar theorainneacha | foilsitheoir = [[IATE]] | dátarochtana = 2026-08-17}}</ref>
<ref name=ft1>{{lua idirlín | url = https://www.ft.com/content/196f5f8e-38cf-45b2-b45d-2e73596bab11 | work = ft.com | teideal = Why Ukraine peace talks are more about talking than peace}}</ref>
<ref name=Gore2021>{{lua idirlín | teideal = The proposal for a Carbon Border Adjustment Mechanism fails the ambition and equity tests | dáta = 13 Meán Fómhair 2021 | ainm = Tim | sloinne = Gore | url = https://eu.boell.org/en/2021/09/13/proposal-carbon-border-adjustment-mechanism-fails-ambition-and-equity-tests | dátarochtana = 3 Deireadh Fómhair 2021 | work = [[Heinrich Böll Foundation|Heinrich-Böll-Stiftung]] | teanga = en}}</ref>
<ref name=:0>{{Cite news |first=Angelica | sloinne = Oung | dáta = 2 Deireadh Fómhair 2021 | teideal = Ministry urges firms to step up decarbonization | url = https://www.taipeitimes.com/News/biz/archives/2021/10/02/2003765358 | dátarochtana = 3 Deireadh Fómhair 2021 | work = [[Taipei Times]]}}</ref>
<ref name=Smith2021>{{cite news | dáta = 14 Meán Fómhair 2021 | teideal = OECD boss: Digital tax deal can inspire global deal on carbon pricing | ainm = Bjarke | sloinne = Smith-Meyer | url = https://www.politico.eu/article/oecd-boss-digital-tax-deal-can-inspire-global-deal-on-carbon-pricing/ |access-date=3 October 2021 | work = [[Politico]] | teanga = en-US}}</ref>
<ref name=Harvey2026>{{cite news | author-link=[[Fiona Harvey]] | dáta = 2026-01-01 | teideal = EU's new 'green tariff' rules on high-carbon goods come into force | url = https://www.theguardian.com/environment/2026/jan/01/eus-new-green-tariff-rules-on-high-carbon-goods-come-into-force | dátarochtana = 2026-01-01 | work = The Guardian | teanga = en-GB | issn = 0261-3077}}</ref>
<ref name=Anthesis2024>{{lua idirlín | teideal = Carbon Border Adjustment Mechanism | url = https://www.anthesisgroup.com/regulations/carbon-border-adjustment-mechanism-cbam/ | dátarochtana = 23 Iúil 2025 | work = Anthesis | teanga = en}}</ref>
<ref name=Catrain2021>{{lua idirlín | teideal = The EU Carbon Border Adjustment Mechanism: inspiration for others or Pandora's box? | first1=Lourdes | last1=Catrain | first2=Stephanie | last2=Seeuws | first3=Stefan | last3=Schroeder | first4=Finn | last4=Poll-Wolbeck | first5=Warren H. | last5=Maruyama | first6=Gregory M. | last6=Hawkins | dáta = 9 Meán Fómhair 2021 | url = https://www.engage.hoganlovells.com/knowledgeservices/news/the-eu-carbon-border-adjustment-mechanism-inspiration-for-others-or-pandoras-box |url-status=live | dátarochtana = 22 Samhain 2021 | work = engage.hoganlovells.com | archive-url=https://web.archive.org/web/20210928210523/https://www.engage.hoganlovells.com/knowledgeservices/news/the-eu-carbon-border-adjustment-mechanism-inspiration-for-others-or-pandoras-box |archive-date=28 September 2021}}</ref>
<ref name=Hancock2022>{{cite news | url = https://www.ft.com/content/4a0db207-cf24-42e4-bf82-9952b93980e8 | teideal = Brussels agrees details of world-first carbon border tax | first1=Alice | last1=Hancock | first2=Javier | last2=Espinoza | dáta = 18 Nollaig 2022 | work = [[Financial Times]] | dátarochtana = 20 bileog 2022}}</ref>
<ref name=train2022>{{lua idirlín | url = https://www.europarl.europa.eu/legislative-train/theme-a-european-green-deal/file-carbon-border-adjustment-mechanism | teideal = Carbon border adjustment mechanism as part of the European green deal | dáta = 20 Samhain 2022 | dátarochtana = 20 Nollaig 2022 | work = Legislative Train Schedule ([[European Parliament]])}}</ref>
<ref name=epvotes220622>{{lua idirlín | url = https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/PV-9-2022-06-22-VOT_EN.pdf | teideal = Results of Votes (22 June 2022) | dáta = 22 Meitheamh 2022 | dátarochtana = 20 Nollaig 2022 | work =[[Parlaimint na hEorpa]] | archive-url=https://web.archive.org/web/20220709055204/https://www.europarl.europa.eu/doceo/document/PV-9-2022-06-22-VOT_EN.pdf | archive-date=9 July 2022}}</ref>
<ref name=ecvotes>{{lua idirlín | foilsitheoir = Comhairle | dáta = 2023 | teideal = Voting record | url = https://www.consilium.europa.eu/en/general-secretariat/corporate-policies/transparency/open-data/voting-results/?ActType=0&ActNumber=&DocNumber=&InterinstNumber=&Title=carbon+border+adjustment&DateFrom=&DateTo=&Session=0&CouncilAction=0&VotingRule=0&VotingProcedure=0&PolicyArea=0&Country=0&VoteFor=on&VoteAgainst=on&VoteAbstain=on&VoteNotParticipating=on}}</ref>
<ref name=EU>{{lua idirlín | teideal = Sásra Coigeartaithe Carbóin ar Theorainneacha (SCCT) | url = https://taxation-customs.ec.europa.eu/carbon-border-adjustment-mechanism_ga | work = an Coimisiún Eorpach | foilsitheoir = Aontas Eorpach | dátarochtana = 21 Bealtaine 2023}}</ref>
}}
== Buntásc ==
__NOINDEX__
__NOTOC__
smqahe6dwlf57ptm6rzpk4dxjlodogg
Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Wikidata list/Natura 2000
2
120601
1325316
1324445
2026-08-16T22:38:58Z
ListeriaBot
25319
Wikidata list updated [V2]
1325316
wikitext
text/x-wiki
* Tá an focal "item" de dhíth ón mbot, is amhlaidh... tá!
* An eochairfhocal é "Label"? Is .
* Ní fheictear anseo go díreach na torthaí SQL, ach ina ionad sin, céard a dhéanann an bot leo, mar shampla ?item -> <nowiki>[[:d:?item|?item]]</nowiki>
{{Wikidata list | sparql =
SELECT ?item ?itemLabel ?can2000 {
# P3425=(Comhartha) Aitheantas Nature 2000
# P17=tír, Q27=Éire
?item wdt:P3425 ?can2000;
wdt:P17 wd:Q27.
# label
SERVICE wikibase:label {
bd:serviceParam wikibase:language "ga".
}
}
| columns = number:#, label:Alt, P7959:Contae, P18:Íomhá, P3425:Natura 2000
| links = local
}}
{| class='wikitable sortable'
! #
! Alt
! Contae
! Íomhá
! Natura 2000
|-
| style='text-align:right'| 1
| [[Loch Iascaigh]]
| [[Contae Dhún na nGall]]
| [[Íomhá:Lough Eske sud est.jpg|center|128px]]
| [https://natura2000.eea.europa.eu/Natura2000/SDF.aspx?site=IE0000163 IE0000163]
|-
| style='text-align:right'| 2
| [[An Abhainn Mhór]]
| [[Contae Phort Láirge]]
| [[Íomhá:IMG BlackwaterBridge3720rz.jpg|center|128px]]
| [https://natura2000.eea.europa.eu/Natura2000/SDF.aspx?site=IE0002170 IE0002170]
|-
| style='text-align:right'| 3
| [[Gleann Dá Ghrua]]
| [[Contae Chill Mhantáin]]
| [[Íomhá:Glen walk way.JPG|center|128px]]
| [https://natura2000.eea.europa.eu/Natura2000/SDF.aspx?site=IE0000719 IE0000719]
|-
| style='text-align:right'| 4
| [[Páirc Náisiúnta Shléibhte Chill Mhantáin]]
| [[Contae Chill Mhantáin]]
| [[Íomhá:Wicklow Mountains National Park Information Office.jpg|center|128px]]
| [https://natura2000.eea.europa.eu/Natura2000/SDF.aspx?site=IE0002122 IE0002122]
|-
| style='text-align:right'| 5
| [[Portach Chlóirthigh|Dúlra Phortach Chlóirthigh]]
| [[Contae Uíbh Fhailí]]
| [[Íomhá:Clara bog boardwalk. 07.jpg|center|128px]]
| [https://natura2000.eea.europa.eu/Natura2000/SDF.aspx?site=IE0000572 IE0000572]
|-
| style='text-align:right'| 6
| [[Bá Bhaile Dúill|Bá Baile Dúill]]
| [[Contae Bhaile Átha Cliath]]
| [[Íomhá:The View from Strand Road Baldoyle - geograph.org.uk - 181928.jpg|center|128px]]
| [https://natura2000.eea.europa.eu/Natura2000/SDF.aspx?site=IE0000199 IE0000199]
|-
| style='text-align:right'| 7
| [[An Sliabh Riabhach]]
| [[Contae Luimnigh]]
| [[Íomhá:Black Rock on the Ballyhoura Mountain Range - geograph.org.uk - 1103684.jpg|center|128px]]
| [https://natura2000.eea.europa.eu/Natura2000/SDF.aspx?site=IE0002036 IE0002036]
|-
| style='text-align:right'| 8
| [[Loch Uí Ghadhra]]
| [[Contae Shligigh]]
| [[Íomhá:Lough Gara 1.jpg|center|128px]]
| [https://natura2000.eea.europa.eu/Natura2000/SDF.aspx?site=IE0004048 IE0004048]
|-
| style='text-align:right'| 9
| [[Inbhear Bhaile Roiséir]]
| [[Contae Bhaile Átha Cliath]]
| [[Íomhá:View of Rogerstown Estuary.jpg|center|128px]]
| [https://natura2000.eea.europa.eu/Natura2000/SDF.aspx?site=IE0000208 IE0000208]
|-
| style='text-align:right'| 10
| [[Loch Coirib]]
| [[Contae na Gaillimhe]]
| [[Íomhá:Loughcorrib.jpg|center|128px]]
| [https://natura2000.eea.europa.eu/Natura2000/SDF.aspx?site=IE0004042 IE0004042]
|-
| style='text-align:right'| 11
| [[Coill Chnoc Sinche]]
| [[Contae Chill Mhantáin]]
| [[Íomhá:Plants on damp bankside in Knocksink woods.jpg|center|128px]]
| [https://natura2000.eea.europa.eu/Natura2000/SDF.aspx?site=IE0000725 IE0000725]
|}
{{Wikidata list end}}
k3nemy6yyf7ad6ihoob4jup1axeqil6
Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Wikidata list/Ballstáit den AE
2
120719
1325239
1323570
2026-08-16T15:05:17Z
ListeriaBot
25319
Wikidata list updated [V2]
1325239
wikitext
text/x-wiki
* [[Ballstát den Aontas Eorpach]]
{{Wikidata list | SPARQL =
SELECT ?item ?itemLabel ?amTosaigh ?amDeiridh ?oti ?otiDáta
{
?item wdt:P463 wd:Q458; # cuid de AE
wdt:P31 wd:Q6256; # sample de tír
p:P463 ?ballRts.
?ballRts ps:P463 wd:Q458.
OPTIONAL { ?ballRts pq:P580 ?amTosaigh }
OPTIONAL { ?ballRts pq:P582 ?amDeiridh }
# fo-iarratas le haghaidh OTI leis an dáta is déanaí is déanaí
{
SELECT ?item (MAX(?dáta) AS ?uasDáta) WHERE {
?item p:P2131 ?otiRts.
?otiRts pq:P585 ?dáta.
}
GROUP BY ?item
}
# OTI le dáta is déanaí
?item p:P2131 ?otiRts.
?otiRts ps:P2131 ?oti;
pq:P585 ?otiDáta.
FILTER(?otiDáta = ?uasDáta)
# label service
SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "ga, en". }
}
ORDER BY DESC(?itemLabel)
| columns = number:#, item:Qid, P297:Cód, label:Tír, ?amTosaigh:Am tosaigh, ?amDeiridh:Am deiridh, P1082:Daonra, P2046:Achar, P38:Airgeadra, ?oti:OTI, ?otiDáta:Dáta OTI, P1081:IFD, P37:Teanga
}}
{| class='wikitable sortable'
! #
! Qid
! Cód
! Tír
! Am tosaigh
! Am deiridh
! Daonra
! Achar
! Airgeadra
! OTI
! Dáta OTI
! IFD
! Teanga
|-
| style='text-align:right'| 1
| [[:d:Q27|Q27]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:IE IE]
| [[Éire (Poblacht na hÉireann)|Éire]]
| 1973-01-01
|
| 5149139
| 69797 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 529244870223
| 2022-01-01
| 0.945
| [[an Ghaeilge]]<br/>[[An Béarla|Béarla]]
|-
| style='text-align:right'| 2
| [[:d:Q55|Q55]]
|
| [[an Ísiltír]]
| 1957-03-25
|
| 17942942
| 37378 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 991114635529
| 2022-01-01
| 0.931
| [[an Ollainnis]]
|-
| style='text-align:right'| 3
| [[:d:Q34|Q34]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:SE SE]
| [[an tSualainn]]
| 1995-01-01
|
| 10609460
| 447425.16 ciliméadar cearnach
| ''[[:d:Q122922|krona na Sualainne]]''
| 585939170124
| 2022-01-01
| 0.947
| [[an tSualainnis]]
|-
| style='text-align:right'| 4
| [[:d:Q214|Q214]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:SK SK]
| [[an tSlóvaic]]
| 2004-05-01
|
| 5409407
| 49033.720839 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 115468803972
| 2022-01-01
| 0.848
| [[an tSlóvaicis]]
|-
| style='text-align:right'| 5
| [[:d:Q215|Q215]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:SI SI]
| [[an tSlóivéin]]
| 2004-05-01
|
| 2066880
| 20271 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 62117768015
| 2022-01-01
| 0.918
| [[an tSlóivéinis]]
|-
| style='text-align:right'| 6
| [[:d:Q213|Q213]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:CZ CZ]
| [[An tSeic|an tSeicia]]
| 2004-05-01
|
| 10909500
| 78871 ciliméadar cearnach
| ''[[:d:Q131016|koruna na Seice]]''
| 250681000000
| 2019-01-01
| 0.889
| [[an tSeicis]]
|-
| style='text-align:right'| 7
| [[:d:Q28|Q28]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:HU HU]
| [[an Ungáir]]
| 2004-05-01
|
| 9603634
| 93011.4 ciliméadar cearnach
| ''[[:d:Q47190|forint na hUngáire]]''
| 181848022230
| 2021-01-01
| 0.846
| [[an Ungáiris]]
|-
| style='text-align:right'| 8
| [[:d:Q29|Q29]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:ES ES]
| [[an Spáinn]]
| 1986-01-01
|
| 48592909
| 505990 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 1397509272054
| 2022-01-01
| 0.905
| [[an Spáinnis]]
|-
| style='text-align:right'| 9
| [[:d:Q218|Q218]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:RO RO]
| [[an Rómáin]]
| 2007-01-01
|
| 19053815
| 238397 ciliméadar cearnach
| ''[[:d:Q131645|leu na Rómáine]]''
| 301261582924
| 2022-01-01
| 0.821
| [[an Rómáinis]]
|-
| style='text-align:right'| 10
| [[:d:Q145|Q145]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:GB GB]
| [[Ríocht Aontaithe na Breataine Móire agus Thuaisceart Éireann|an Ríocht Aontaithe]]
| 1973-01-01
| 2020-01-31
| 67326569
| 242495 ciliméadar cearnach
| [[punt steirling]]
| 3070667732359
| 2022-01-01
| 0.929
| [[An Béarla|Béarla]]
|-
| style='text-align:right'| 11
| [[:d:Q45|Q45]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:PT PT]
| [[an Phortaingéil]]
| 1986-01-01
|
| 10347892
| 92225 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 251945377529
| 2022-01-01
| 0.866
| [[an Phortaingéilis]]
|-
| style='text-align:right'| 12
| [[:d:Q36|Q36]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:PL PL]
| [[an Pholainn]]
| 2004-05-01
|
| 37563071
| 312683 ciliméadar cearnach
| ''[[:d:Q123213|złoty]]''
| 688176605955
| 2022-01-01
| 0.906 am ar leith
| [[an Pholainnis]]
|-
| style='text-align:right'| 13
| [[:d:Q40|Q40]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:AT AT]
| [[an Ostair]]
| 1995-01-01
|
| 8979894
| 83878.99 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 511685203845
| 2023-01-01
| 0.916
| [[an Ghearmáinis]]<br/>''[[:d:Q36668|teanga chomharthaíochta na hOstaire]]''
|-
| style='text-align:right'| 14
| [[:d:Q37|Q37]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:LT LT]
| [[an Liotuáin]]
| 2004-05-01
|
| 2860002
| 65300 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 70334299008
| 2022-01-01
| 0.875
| [[an Liotuáinis]]
|-
| style='text-align:right'| 15
| [[:d:Q211|Q211]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:LV LV]
| [[an Laitvia]]
| 2004-05-01
|
| 1845096
| 64593.77 ciliméadar cearnach<br/>61760.39 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 41153912663
| 2022-01-01
| 0.863
| [[an Laitvis]]
|-
| style='text-align:right'| 16
| [[:d:Q38|Q38]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:IT IT]
| [[an Iodáil]]
| 1957-03-25
|
| 58850717
| 302068 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 2010431598465
| 2022-01-01
| 0.895
| [[an Iodáilis]]
|-
| style='text-align:right'| 17
| [[:d:Q41|Q41]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:GR GR]
| [[an Ghréig]]
| 1981-01-01
|
| 10482487
| 131957 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 219065872466
| 2022-01-01
| 0.887
| [[an Ghréigis]]
|-
| style='text-align:right'| 18
| [[:d:Q183|Q183]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:DE DE]
| [[an Ghearmáin]]
| 1958-01-01
|
| 83577140
| 357587.77 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 4121200000000
| 2023-01-01
| 0.942
| [[an Ghearmáinis]]
|-
| style='text-align:right'| 19
| [[:d:Q142|Q142]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:FR FR]
| [[an Fhrainc]]
| 1957-03-25
|
| 68605616
| 643801 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]<br/>''[[:d:Q214393|franc CFP]]''
| 2782905325625
| 2022-01-01
| 0.903
| [[an Fhraincis]]
|-
| style='text-align:right'| 20
| [[:d:Q33|Q33]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:FI FI]
| [[an Fhionlainn]]
| 1995-01-01
|
| 5652881
| 338478.34 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 280825957768
| 2022-01-01
| 0.94
| [[an Fhionlainnis]]<br/>[[an tSualainnis]]
|-
| style='text-align:right'| 21
| [[:d:Q191|Q191]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:EE EE]
| [[an Eastóin]]
| 2004-05-01
|
| 1369995
| 45335 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 38100812959
| 2022-01-01
| 0.89
| [[an Eastóinis]]
|-
| style='text-align:right'| 22
| [[:d:Q35|Q35]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:DK DK]
| [[an Danmhairg]]
| 1973-01-01
|
| 5822863
| 42925.46 ciliméadar cearnach
| ''[[:d:Q25417|krone na Danmhairge]]''
| 395403906582
| 2022-01-01
| 0.929
| [[an Danmhairgis]]
|-
| style='text-align:right'| 23
| [[:d:Q224|Q224]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:HR HR]
| [[an Chróit]]
| 2013-07-01
|
| 3871833
| 56594 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 70964606465
| 2022-01-01
| 0.858
| [[an Chróitis]]
|-
| style='text-align:right'| 24
| [[:d:Q229|Q229]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:CY CY]
| [[an Chipir]]
| 2004-05-01
|
| 1344976
| 9242.45 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 28439052741
| 2022-01-01
| 0.896
| ''[[:d:Q36510|an Nua-Ghréigis]]''<br/>[[an Tuircis]]
|-
| style='text-align:right'| 25
| [[:d:Q219|Q219]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:BG BG]
| [[an Bhulgáir]]
| 2007-01-01
|
| 6423207
| 110993.6 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 102407653020
| 2023-01-01
| 0.799
| [[an Bhulgáiris]]
|-
| style='text-align:right'| 26
| [[:d:Q31|Q31]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:BE BE]
| [[an Bheilg]]
| 1957-03-25
|
| 11825551
| 30688 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 644782756682
| 2023-01-01
| 0.937
| [[an Ollainnis]]<br/>[[an Fhraincis]]<br/>[[an Ghearmáinis]]
|-
| style='text-align:right'| 27
| [[:d:Q233|Q233]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:MT MT]
| [[Málta]]
| 2004-05-01
|
| 553214
| 316 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 17765270015
| 2022-01-01
| 0.918
| [[an Mháltais]]<br/>[[An Béarla|Béarla]]
|-
| style='text-align:right'| 28
| [[:d:Q32|Q32]]
| [https://www.iso.org/obp/ui/#iso:code:3166:LU LU]
| [[Lucsamburg]]
| 1957-03-25
|
| 690959
| 2593.05 ciliméadar cearnach
| [[Euro]]
| 82274812251
| 2022-01-01
| 0.93
| [[an Lucsambuirgis]]<br/>[[an Fhraincis]]<br/>[[an Ghearmáinis]]
|}
{{Wikidata list end}}
j04ngbs2rsf7x7bjyn529or5y2fhzah
Comhlachtaí an Aontais Eorpaigh agus Euratom
0
120791
1325344
1312631
2026-08-17T08:37:26Z
ListeriaBot
25319
Wikidata list updated [V2]
1325344
wikitext
text/x-wiki
Is iad a leanas na príomh'''Chomhlachtaí an Aontais Eorpaigh agus Euratom''':<ref name=cineálacha />
* na seacht bpríomh-{{h|Forais an Aontais Eorpaigh}}, san áireamh an té atá ina eintiteas idirnáisiúnta (an [[Banc Ceannais Eorpach]])
* comhlachtaí an AE, bunaithe trí reachtaíocht '''phríomha''', nó mar comhlachtaí dlí idirnáisiúnta (an [[Banc Eorpach Infheistíochta]], an [[Institiúid Ollscoile Eorpach]], an [[Sásra Cobhsaíochta Eorpach]] agus [[Cúirt Aontaithe na bPaitinní]]) nó mar comhlachtaí nach bhfuil pearsantacht dlítheanach acu (an t[[Ombudsman Eorpach]] agus [[Comhlachtaí comhairleacha an Aontais Eorpaigh]])
* [[Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh]], bunaithe trí reachtaíocht '''thánaisteach''', a bhfuil pearsantacht dlítheanach acu
* comhlachtaí eile an AE, bunaithe trí reachtaíocht '''thánaisteach''', nach bhfuil pearsantacht dlítheanach acu (m.s. [[Maoirseoir Eorpach ar Chosaint Sonraí]])
* na seirbhísí idirinstitiúideacha
I dteannta iad siúd, tá roinnt comhlachtaí eile ann.
== Forais an Aontais Eorpaigh ==
{{príomhalt|Forais an Aontais Eorpaigh}}
Seo a leanas liosta d'fhorais an AE (nó 'institiúidí' mar a glaoitear orthu san AE féin).
{{Wikidata list | sparql =
SELECT ?item ?itemLabel ?valueLabel WHERE {
?item wdt:P31 wd:Q748720.
OPTIONAL { ?item wdt:P488 ?p1 }
OPTIONAL { ?item wdt:P1037 ?p2 }
BIND(COALESCE(?p1, ?p2) AS ?value)
SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "ga,en".
}
}
ORDER BY (?itemLabel)
| columns = number:#, P154:Lógó, label:Institiúid, P571:Bundáta, P159:Ceanncheathrú, P488:Ceannaire, P1342:Líon suíochán
}}
{| class='wikitable sortable'
! #
! Lógó
! Institiúid
! Bundáta
! Ceanncheathrú
! Ceannaire
! Líon suíochán
|-
| style='text-align:right'| 1
|
| ''[[:d:Q2927117|Brussels and the European Union]]''
|
|
|
|
|-
| style='text-align:right'| 2
|
| ''[[:d:Q643387|European institutions in Strasbourg]]''
|
|
|
|
|-
| style='text-align:right'| 3
| [[Íomhá:Council of the EU and European Council.svg|center|128px]]
| [[An Chomhairle Eorpach]]
| data-sort-value="1974" | 1974-12-09
| ''[[:d:Q1375164|Europa building]]''
| [[António Costa]]
| 27
|-
| style='text-align:right'| 4
| [[Íomhá:Logo European Central Bank.svg|center|128px]]
| [[Banc Ceannais Eorpach]]
| data-sort-value="1998" | 1998-06-01
| [[Frankfurt]]
| [[Christine Lagarde]]
|
|-
| style='text-align:right'| 5
| [[Íomhá:Council of the EU and European Council.svg|center|128px]]
| [[Comhairle an Aontais Eorpaigh]]
| data-sort-value="1957" | 1957
| ''[[:d:Q1375164|Europa building]]''
| ''[[:d:Q115639092|Thérèse Blanchet]]''
| 27
|-
| style='text-align:right'| 6
| [[Íomhá:Court of Justice of the European Union Logo SV.svg|center|128px]]
| [[Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh|Cúirt Bhreithiúnais Eorpach]]
| data-sort-value="1952" | 1952
| ''[[:d:Q20971786|Palais de la Cour de Justice]]''
| ''[[:d:Q917096|Koen Lenaerts]]''
|
|-
| style='text-align:right'| 7
| [[Íomhá:ECA-logo.svg|center|128px]]
| [[Cúirt Iniúchóirí na hEorpa]]
| data-sort-value="1977" | 1977-10-18
| [[Lucsamburg (cathair)|Lucsamburg]]
|
|
|-
| style='text-align:right'| 8
| [[Íomhá:European Parliament logo.svg|center|128px]]
| [[Parlaimint na hEorpa]]
| data-sort-value="1957" | 1957-03-25
| ''[[:d:Q2423937|Suíomh Pharlaimint na hEorpa i Strasbourg]]''
| [[Roberta Metsola|Roberta Metsola Tedesco Triccas]]
| 720
|-
| style='text-align:right'| 9
| [[Íomhá:European Commission.svg|center|128px]]
| [[an Coimisiún Eorpach]]
| data-sort-value="1958" | 1958-01-01
| ''[[:d:Q239|Cathair na Bruiséile]]''
| [[Ursula von der Leyen]]
| 27
|}
{{Wikidata list end}}
== Tagairtí ==
{{reflist | refs =
<ref name=cineálacha>{{lua idirlín | url = https://european-union.europa.eu/institutions-law-budget/institutions-and-bodies/types-institutions-and-bodies_ga | teideal = Cineálacha institiúidí agus comhlachtaí | foilsitheoir = Aontas Eorpach | dátarochtana = 09-03-2026}}</ref>
}}
{{síol-eu}}
bdra15cilpmq2la82a64slwa5fdi4ku
Úsáideoir:Marcas.oduinn/Clár Dubh/Gníomhaireachtaí an AE
2
121281
1325328
1324493
2026-08-17T06:29:52Z
ListeriaBot
25319
Wikidata list updated [V2]
1325328
wikitext
text/x-wiki
== Forais / Institiúidí ==
: '' Féach [[Comhlachtaí an Aontais Eorpaigh agus Euratom]]
{{Wikidata list | sparql =
SELECT ?item ?itemLabel ?valueLabel WHERE {
?item wdt:P31 wd:Q748720.
OPTIONAL { ?item wdt:P488 ?p1 }
OPTIONAL { ?item wdt:P1037 ?p2 }
BIND(COALESCE(?p1, ?p2) AS ?value)
SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "ga,en".
}
}
ORDER BY (?itemLabel)
| columns = number:#, P154:Lógó, label:Institiúid, P571:Bundáta, P159:Ceanncheathrú, P488:Ceannaire, P1342:Líon suíochán
}}
{| class='wikitable sortable'
! #
! Lógó
! Institiúid
! Bundáta
! Ceanncheathrú
! Ceannaire
! Líon suíochán
|-
| style='text-align:right'| 1
|
| ''[[:d:Q2927117|Brussels and the European Union]]''
|
|
|
|
|-
| style='text-align:right'| 2
|
| ''[[:d:Q643387|European institutions in Strasbourg]]''
|
|
|
|
|-
| style='text-align:right'| 3
| [[Íomhá:Council of the EU and European Council.svg|center|128px]]
| [[An Chomhairle Eorpach]]
| data-sort-value="1974" | 1974-12-09
| ''[[:d:Q1375164|Europa building]]''
| [[António Costa]]
| 27
|-
| style='text-align:right'| 4
| [[Íomhá:Logo European Central Bank.svg|center|128px]]
| [[Banc Ceannais Eorpach]]
| data-sort-value="1998" | 1998-06-01
| [[Frankfurt]]
| [[Christine Lagarde]]
|
|-
| style='text-align:right'| 5
| [[Íomhá:Council of the EU and European Council.svg|center|128px]]
| [[Comhairle an Aontais Eorpaigh]]
| data-sort-value="1957" | 1957
| ''[[:d:Q1375164|Europa building]]''
| ''[[:d:Q115639092|Thérèse Blanchet]]''
| 27
|-
| style='text-align:right'| 6
| [[Íomhá:Court of Justice of the European Union Logo SV.svg|center|128px]]
| [[Cúirt Bhreithiúnais an Aontais Eorpaigh|Cúirt Bhreithiúnais Eorpach]]
| data-sort-value="1952" | 1952
| ''[[:d:Q20971786|Palais de la Cour de Justice]]''
| ''[[:d:Q917096|Koen Lenaerts]]''
|
|-
| style='text-align:right'| 7
| [[Íomhá:ECA-logo.svg|center|128px]]
| [[Cúirt Iniúchóirí na hEorpa]]
| data-sort-value="1977" | 1977-10-18
| [[Lucsamburg (cathair)|Lucsamburg]]
|
|
|-
| style='text-align:right'| 8
| [[Íomhá:European Parliament logo.svg|center|128px]]
| [[Parlaimint na hEorpa]]
| data-sort-value="1957" | 1957-03-25
| ''[[:d:Q2423937|Suíomh Pharlaimint na hEorpa i Strasbourg]]''
| [[Roberta Metsola|Roberta Metsola Tedesco Triccas]]
| 720
|-
| style='text-align:right'| 9
| [[Íomhá:European Commission.svg|center|128px]]
| [[an Coimisiún Eorpach]]
| data-sort-value="1958" | 1958-01-01
| ''[[:d:Q239|Cathair na Bruiséile]]''
| [[Ursula von der Leyen]]
| 27
|}
{{Wikidata list end}}
== Gníomhaireachtaí ==
: Féach [[Gníomhaireachtaí an Aontais Eorpaigh]]
?bunDáta ?tírLabel ?lógó
| columns = number:#, P154:Lógó, label:Gníomhaireacht, P17:Tír, P571:Bundáta
{{Wikidata list | sparql =
SELECT ?item ?itemLabel ?labelEn ?labelGa WHERE {
?item wdt:P31 wd:Q112827555.
?item rdfs:label ?labelEn filter (lang(?labelEn) = "en").
?item rdfs:label ?labelGa filter (lang(?labelGa) = "ga").
#OPTIONAL { ?item wdt:P571 ?bunDáta. }
#OPTIONAL { ?item wdt:P17 ?tír. }
#OPTIONAL { ?item wdt:P154 ?lógó. }
FILTER NOT EXISTS { ?item wdt:P576 ?abolishedDate. }
#SERVICE wikibase:label { bd:serviceParam wikibase:language "ga,en".
#}
}
ORDER BY (?itemLabel)
| columns = ?labelEn:Agency, ?labelGa:Gníomhaireacht
}}
{| class='wikitable sortable'
! Agency
! Gníomhaireacht
|-
| European Centre for the Development of Professional Training
| an Lárionad Eorpach um Fhorbairt na Gairmoiliúna
|-
| European Medicines Agency
| Gníomhaireacht Leigheasra Eorpach
|-
| European Fisheries Control Agency
| Gníomhaireacht Eorpach um Rialú ar Iascach
|-
| Europol
| Europol
|-
| European Institute for Gender Equality
| Institiúid Eorpach um Chomhionannas Inscne
|-
| European Union Agency for Fundamental Rights
| Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chearta Bunúsacha
|-
| European Chemicals Agency
| Gníomhaireacht Eorpach Ceimiceán
|-
| European Union Aviation Safety Agency
| Gníomhaireacht Sábháilteachta Eitlíochta an Aontais Eorpaigh
|-
| Translation Centre for the Bodies of the European Union
| Ionad Aistriúcháin Chomhlachtaí an Aontais Eorpaigh
|-
| European Union Agency for Railways
| Gníomhaireacht Iarnróid an Aontais Eorpaigh
|-
| European Training Foundation
| an Foras Oiliúna na hEorpa
|-
| European Union Agency for the Cooperation of Energy Regulators
| Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chomhar idir Rialálaithe Fuinnimh
|-
| European Securities and Markets Authority
| An tÚdarás Eorpach um Urrúis agus Margaí
|-
| European Banking Authority
| An tÚdarás Baincéireachta Eorpach
|-
| European Union Intellectual Property Office
| Oifig Maoine Intleachtúla an Aontais Eorpach
|-
| European Food Safety Authority
| An tÚdarás Eorpach um Shábháilteacht Bia
|-
| European Agency for Safety and Health at Work
| Gníomhaireacht Eorpach um Shábháilteacht agus Sláinte ag an Obair
|-
| European Environment Agency
| Gníomhaireacht Chomhshaoil Eorpach
|-
| European Centre for Disease Prevention and Control
| An Lárionad Eorpach um Chosc agus Rialú Galar
|-
| European Maritime Safety Agency
| Gníomhaireacht Eorpach um Shábháilteacht Mhuirí
|-
| European Union Drugs Agency
| Gníomhaireacht Drugaí an Aontais Eorpaigh
|-
| European Union Agency for Criminal Justice Cooperation
| Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chomhar Ceartais Choiriúil
|-
| European Institute of Innovation and Technology
| an Institiúid Eorpach um Nuálaíocht agus Teicneolaíocht
|-
| European Union Agency for Cybersecurity
| Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Chibearshlándáil
|-
| European Union Agency for Law Enforcement Training
| Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Oiliúint i bhForfheidhmiú an Dlí
|-
| European Foundation for the Improvement of Living and Working Conditions
| Foras Eorpach chun Dálaí Maireachtála agus Oibre a Fheabhsú
|-
| Community Plant Variety Office
| Oifig an Chomhphobail maidir le Cineálacha Plandaí
|-
| European Insurance and Occupational Pensions Authority
| An tÚdarás Eorpach um Árachas agus Pinsin Cheirde
|-
| European Union Agency for the Space Programme
| Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um an gClár Spáis
|-
| European Labour Authority
| An tÚdarás Eorpach Saothair
|-
| Agency for Support for BEREC
| Gníomhaireacht Tacaíochta BEREC
|-
| Anti-Money Laundering Authority
| An tÚdarás um Fhrithsciúradh Airgid
|-
| EU Customs Authority
| Údarás Custaim an Aontais Eorpaigh
|-
| European Union Agency for Asylum
| Gníomhaireacht an Aontais Eorpaigh um Thearmann
|-
| European Union Agency for the Operational Management of Large-Scale IT Systems in the Area of Freedom, Security and Justice
| Gníomhaireacht de chuid an Aontais Eorpaigh chun Bainistiú Oibríochtúil a dhéanamh ar Chórais Mhórscála TF sa Limistéar Saoirse, Slándála agus Ceartais
|-
| Single Resolution Board
| Bord Réitigh Aonair
|-
| European Border and Coast Guard Agency
| Gníomhaireacht Eorpach um an nGarda Teorann agus Cósta
|}
{{Wikidata list end}}
kw57t00y8etlwrvt0grykl52u2pae3o
Gealbhan ceoil
0
122365
1325334
1293053
2026-08-17T08:26:38Z
An Sionnach Rua
29036
1325334
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Ainmhí Bheo}}Is [[éan]] é an '''gealbhan ceoil'''<ref>i mBéarla, ''song sparrow''
</ref> (''melospiza melodia''). Is é Meiriceá Thuaidh áit dúchais an ghealbhain ceoil de ghnáth.
=== San Eoraip ===
Is annamh a fheictear an t-éan san Eoraip ach tá méadú tagtha ar líon na dtaifeadtaí de ar an taobh seo den Atlantach le blianta beaga anuas. Ó bhí an bhliain 2017 ann, chonacthas sa Bheilg, san Ísiltír agus san Iorua é agus chonacthas sé huaire sa Bhreatain é.<ref name=":0" />
=== In Éirinn ===
De réir an eolais a d’eisigh an tIonad Náisiúnta le Sonraí Bithéagsúlachta don bhliain 2025, rinneadh taifead den ghealbhan ceoil den chéad uair riamh in Éirinn i dToraigh sa bhliain 2025. Thug ceann acu cuairt ar ghairdín an ealaíontóra Anton Meenan i dToraigh, áit a bhfaca Robert Vaughan é Lá Fhéile Eoin.<ref name=":0">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/ein-neamhchoitianta-feicthe-sa-ghaeltacht/|teideal=Éin neamhchoitianta feicthe sa Ghaeltacht|údar=Maitiú Ó Coimín|dáta=6 Eanáir 2026|language=ga-IE|work=Tuairisc.ie|dátarochtana=2026-01-07}}</ref>
== Féach freisin ==
* ''[[:Catagóir:Passerellidae|Passerellidae]] ''
== Tagairtí ==
{{reflist}}
[[Catagóir:Gealbhain]]
[[Catagóir:Melospiza]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1810]]
[[Catagóir:Éin Mheiriceá Thuaidh]]
5gn08k32qdvwnpzgogir8buiyj4ctxh
Guth Ghoill
0
127215
1325321
1324090
2026-08-16T23:36:51Z
Taghdtaighde
60452
Méid áirithe curtha leis agus roinnt athruithe
1325321
wikitext
text/x-wiki
{{Teideal iodálach}}
{{WD Bosca Sonraí Nuachtán
|fundacio=2003
|fundador=[[Céim Aniar Teo]]
|periodicitat=Míosachán
|genere=Litríocht, Eolaíocht, Polaitíocht
|publicat_a=[[Ros Goill]]
|distribucio=I gcló, le rogha alt ar fáil ar líne
}}
Is iris mhíosúil phobail áitiúil í '''''Guth Ghoill''''' a fhreastalaíonn ar leithinis [[Ros Goill|Ros Goil]]l i dtuaisceart [[Contae Dhún na nGall|Chontae Dhún na nGall]], [[Éire]]. Foilsithe ag an ngrúpa pobail 'Céim Aniar Teo';<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.irishtimes.com/gaeilge/tuarascail/tugann-goll-guth-don-bheo-agus-don-mharbh-1.1001175|teideal=Tugann Goll guth don bheo agus don mharbh|údar=[[Pól Ó Muirí]]|dáta=10 Bealtaine 2006|language=as Béarla|work=[[The Irish Times]]|dátarochtana=2026-08-13}}</ref> roinneann sé nuacht áitiúil, stair, comórtais filíocht, agus uasdátaithe cultúrtha faoin Ghaeilge.
Cuntais bheatha a d'fhoilsigh ''Guth Ghoill'' an chéad lá riamh, tiomsaíodh i bhfoirm leabhair iad faoin teideal ''Teaghlaigh Ros Goill'' le hAodh Mac Laifeartaigh.<ref>{{Luaigh foilseachán|author=[[Michelle Nic Pháidín]]|date=10 Feabhra 2026|url=https://www.irishtimes.com/gaeilge/sceal/2026/02/10/teaghlaigh-ros-goill-seolta/|title='Teaglaigh Ros Goill' seolta|journal=[[Scéal (nuachtán)|Scéal]]|pages=lch 3}}</ref>
==Naisc sheachtracha==
* [https://taisclann.ie/guthghoill Guth Ghoill]
* [https://www.facebook.com/media/set/?set=a.2072043213056350.1073741833.1477026665891344&type=3 'Céim Aniar Teo']
* [https://tuairisc.ie/sceal-nansai-hughie-den-a-fuair-bas-i-1999-a-tharraing-maird/ Nansaí Hughie Den, a fuair bás i 1999, a tharraing m’aird…]
==Féach freisin==
* ''[[Goitse]]''
* ''[[Biseach]]''
* ''[[An Cúléisteoir]]'' (ar scor)
==Tagairtí==
{{reflist}}
[[Catagóir:Irisí Gaeilge]]
[[Catagóir:Irisí liteartha]]
[[Catagóir:Irisí liteartha i nGaeilge]]
[[Catagóir:Irisí nuachta]]
[[Catagóir:Irisí nuachta i nGaeilge]]
[[Catagóir:Míosacháin]]
[[Catagóir:Tréimhseacháin Ghaeilge]]
[[Catagóir:Tréimhseacháin Éireannacha]]
[[Catagóir:Conradh na Gaeilge]]
[[Catagóir:Gaeltacht Thír Chonaill]]
[[Catagóir:Cultúr na Gaeltachta]]
[[Catagóir:Bunaithe sa bhliain 2003]]
[[Catagóir:Bunaithe sna 2000í]]
{{Síol-irisleabhar}}
hco6bspxan8xdiv5uaor9290pz1yk3i
Vicipéid:Slí na Vicipéideoirí
4
127597
1325320
1325206
2026-08-16T23:35:45Z
Taghdtaighde
60452
1325320
wikitext
text/x-wiki
Fáilte go dtí an leathanach oibre do '''Slí na Vicipéideoirí'''; an spás ina bhfuilimid ag forbairt oiliúint d'eagarthóirí ar an Vicipéid, do dhaoine nua agus do dhaoine atá ag eagrú le tamall.
Tá an leathanach seo fós á thógáil. Athrófar agus fásfaidh sé de réir mar a théann an obair chun cinn.
== Cúlra ==
Táimid ag obair ar an gceist seo ó 2023. Obair mhall atá ann – aithnítear é sin. Anuraidh, shocraigh Pobal Éireann Wikimedia ar an gcur chuige don Ghaeilge, agus ar an dóigh ar féidir linn cabhrú le pobal Vicipéid agus leis an nGaeilge tríd an obair seo.
Phléamar cuid de na smaointe seo ag cruinniú le grúpa Vicipéideoirí le déanaí. Tá an leathanach seo ag tosú ón bplé sin.
== Cad atá beartaithe ==
Seo cuid de na réimsí atá á bhforbairt againn faoi láthair. Níl aon rud críochnaithe fós – smaointe agus túsphointe atá ann:
* '''An Chéad Chéim''': tús do dhaoine atá go hiomlán nua d'eagarthóireacht
* '''Cuir do ladhar ann''' – na chéad chéimeanna praiticiúla eagarthóireachta
* '''Ó shíolta go saothar''': forbairt ábhair, ó thús go halt iomlán
* '''Tús maith, leath na hoibre''': dea-chleachtas a laghdaíonn obair ghlanta do dhaoine eile
Beidh físeáin agus treoracha nasctha leis na modúil seo le himeacht ama.
== Conas is féidir leat cabhair a thabhairt ==
Tá gach leibhéal taithí fáilteach anseo; ó dhaoine atá díreach ag tosú go daoine atá ag eagarthóireacht le blianta.
Táimid ag bailiú eolas agus taithí an phobail le chéile. Más mian leat cuidiú:
* Cuir do chuid smaointe anseo: [[Plé Vicipéide:Slí na Vicipéideoirí|Plé na leathanaigh seo]]
* Luaigh leathanaigh nó struchtúir atá ag teastáil, dar leat
* Glac páirt sa phlé ar [[Vicipéid:Halla baile|Halla baile]]
* Cruinniú míosúil le Pobal Éireann Wikimedia + níos mó ag teacht ar Fhorbairt Vicipéide amháin
=== Cláraigh do spéis ===
Ar mhaith leat a bheith ar an eolas faoi Slí na Vicipéideoirí agus é ag forbairt? Cuir d'ainm leis an liosta thíos - is cuma cén leibhéal taithí atá agat.
* [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] (Bainisteoir Pobail le Pobal Éireann Wikimedia)
* [[Úsáideoir:TheCraftyCailleach|TheCraftyCailleach]]
* [[Úsáideoir:An Sionnach Rua|An Sionnach Rua]]
* [[Úsáideoir:Wikipidéanach|Wikipidéanach]]
* [[Úsáideoir:Colin Ryan|Colin Ryan]]
* [[Úsáideoir:Taghdtaighde|Taghdtaighde]]
* '''Cuir d'ainm anseo - bí linn!'''
== Leathanaigh ghaolmhara ==
* [[Vicipéid:Glanadh]]
----
''Leanfaidh an leathanach seo ag fás. Fáilte roimh mholtaí ar an [[Plé Vicipéide:Slí na Vicipéideoirí
|leathanach Plé]].''
i7ov72nhscbzvf4pxldcc7owkwevs4b
Plé Vicipéide:Slí na Vicipéideoirí
5
127598
1325223
1324139
2026-08-16T12:48:03Z
An Sionnach Rua
29036
/* A chairde */ Freagra
1325223
wikitext
text/x-wiki
== Fáilte! Tosaímis an plé ==
===A chairde===
Seo an leathanach plé do [[Vicipéid:Slí na Vicipéideoirí]]. Mar a luaigh mé ar an bpríomhleathanach, tá seo bunaithe ar an bplé a bhí againn le déanaí, agus ba mhaith liom é a fhorbairt mar obair phobail, ní obair aonair.
Seo roinnt ceisteanna le tosú: '''Faoi na modúil'''
* An bhfuil na ceithre théama (An Chéad Chéim, Cuir do ladhar ann, Ó shíolta go saothar, Tús maith leath na hoibre) ceart mar phointe tosaigh?
* An bhfuil aon bhearna ann – rud éigin nach gclúdaítear?
* Cén t-ord is fearr dóibh, dar libh? '''Faoi leathanaigh atá ag teastáil'''
* Cén leathanach cabhrach nó treorach atá in easnamh nó as dáta faoi láthair?
* An bhfuil aon rud sa Réamhrá nó sna struchtúir Chabhrach nár luadh fós? '''Faoi thaithí an phobail'''
* Cad é an rud is mó a chuidigh leatsa nuair a thosaigh tú ag eagarthóireacht?
* Cad a bhí deacair, nó easnamhach, ag an am? Cuir isteach thíos é, mar phointe amháin nó mar leathanach iomlán smaointe – pé rud is fusa duit. Ní gá freagra ar gach ceist.
Beidh mé ag tarraingt ar an bplé seo agus é ag forbairt, agus ag nuashonrú an phríomhleathanaigh de réir mar a shocraítear rudaí. Go raibh míle maith agaibh, [[Úsáideoir:Amy Uí Ríordáin|Amy Uí Ríordáin]] ([[Plé úsáideora:Amy Uí Ríordáin|plé]]) 12:54, 11 Lúnasa 2026 (UTC)
:A Amy, a chara,
:Chun tús a chur leis seo, tá's agam nach raibh mé i láthair ag an chruinniú pobail roimhe seo ach is féidir go mbeidh deis agam freastal ar an chéad cheann eile. É sin ráite, measaim go bhfuil na ceithre théama maith go leor mar phointe tosaigh más ea go bhfuilimid ag iarraidh feabhas a chur ar rudaí anseo.
:Ceapaim go mbeadh sé fíor-chabhrach dá gcuirfí leathanach cabhrach/treorach ar fáil maidir leis na catagóirí ar cheart a chur le hailt, srl. Tá obair ar bun agam fá láthair mar a fheicfidh sibh leis na hailt a bhaineann le héin agus sin é an fáth go bhfuil an oiread sin athruithe déanta agam le 30 lá anuas; tá an-iomarca alt amach ansin nach bhfuil catagóir luaite leo, atá ag úsáid catagóirí atá ró-ghinearáta, nó tá catagóirí ann ar cheart a bheith caighdeánaithe ach nach bhfuil ar chor ar bith agus bíonn leaganacha éagsúla ag rá an rud ceannann céanna.
:[[Úsáideoir:An Sionnach Rua|An Sionnach Rua]] ([[Plé úsáideora:An Sionnach Rua|plé]]) 12:48, 16 Lúnasa 2026 (UTC)
hohv2zxbmlrn3kdjrk1h9fyibxknmqh
Catagóir:Hirundinidae
14
127611
1325348
1324169
2026-08-17T08:41:23Z
An Sionnach Rua
29036
1325348
wikitext
text/x-wiki
Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an fhine [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo.
[[Catagóir:Hirundinoidea]]
5gri17rpfpe2jffsuqzxrrxekwkoxn5
Catagóir:Ninox
14
127689
1325259
1324491
2026-08-16T16:40:23Z
An Sionnach Rua
29036
1325259
wikitext
text/x-wiki
Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo.
[[Catagóir:Ieraglaucinae]]
a2zis2xn4wk2uamadisdl08moyo92gu
Catagóir:Numididae
14
127916
1325221
2026-08-16T12:37:12Z
An Sionnach Rua
29036
Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an fhine [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Phasianoidea]]'
1325221
wikitext
text/x-wiki
Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an fhine [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo.
[[Catagóir:Phasianoidea]]
2li6xm98z4edpa7f4cjxk19nf69fkyq
Catagóir:Motacilla
14
127917
1325225
2026-08-16T12:52:04Z
An Sionnach Rua
29036
Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Motacillidae]]'
1325225
wikitext
text/x-wiki
Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo.
[[Catagóir:Motacillidae]]
n48m3ox23utn9hyy6k2izpzl5s2bg8u
Catagóir:Motacillidae
14
127918
1325226
2026-08-16T12:52:37Z
An Sionnach Rua
29036
Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an fhine [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Passeroidea]]'
1325226
wikitext
text/x-wiki
Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an fhine [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo.
[[Catagóir:Passeroidea]]
2b2b0pde1wrmqm6z832rphjrh38i0ez
Catagóir:Linaria
14
127919
1325234
2026-08-16T12:58:25Z
An Sionnach Rua
29036
Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Carduelinae]]'
1325234
wikitext
text/x-wiki
Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo.
[[Catagóir:Carduelinae]]
jnl4h81j2h2vli5vps2rdj3ysx70t85
Catagóir:Chordeiles
14
127920
1325246
2026-08-16T16:30:49Z
An Sionnach Rua
29036
Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Caprimulgidae]]'
1325246
wikitext
text/x-wiki
Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo.
[[Catagóir:Caprimulgidae]]
ou6guqvtevjgh9l610jk01r3db13zow
Catagóir:Caprimulgidae
14
127921
1325247
2026-08-16T16:31:59Z
An Sionnach Rua
29036
Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an fhine [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Caprimulgiformes]]'
1325247
wikitext
text/x-wiki
Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an fhine [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo.
[[Catagóir:Caprimulgiformes]]
tn6gc9ddgmsc7drseced8xf442j1snq
Catagóir:Caprimulgiformes
14
127922
1325248
2026-08-16T16:32:18Z
An Sionnach Rua
29036
Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ord [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Aves]]'
1325248
wikitext
text/x-wiki
Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ord [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo.
[[Catagóir:Aves]]
hbxeab6qj2ka9bx47by59hf54ph3roa
Catagóir:Athene
14
127923
1325254
2026-08-16T16:37:53Z
An Sionnach Rua
29036
Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Surniinae]]'
1325254
wikitext
text/x-wiki
Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo.
[[Catagóir:Surniinae]]
3kk1wdn5hlmwmjdph67w2d7a51xwp6l
Catagóir:Aegolius
14
127924
1325255
2026-08-16T16:37:57Z
An Sionnach Rua
29036
Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Surniinae]]'
1325255
wikitext
text/x-wiki
Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo.
[[Catagóir:Surniinae]]
3kk1wdn5hlmwmjdph67w2d7a51xwp6l
Catagóir:Strix
14
127925
1325256
2026-08-16T16:38:16Z
An Sionnach Rua
29036
Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Striginae]]'
1325256
wikitext
text/x-wiki
Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo.
[[Catagóir:Striginae]]
b091cqpdzweaqf8oitg3r1gx7b0cx2u
Catagóir:Striginae
14
127926
1325257
2026-08-16T16:38:51Z
An Sionnach Rua
29036
Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an fhofhine [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Strigidae]]'
1325257
wikitext
text/x-wiki
Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an fhofhine [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo.
[[Catagóir:Strigidae]]
njdml6fwlhex7rxef81k5e4ow6d6txm
Catagóir:Surniinae
14
127927
1325258
2026-08-16T16:38:54Z
An Sionnach Rua
29036
Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an fhofhine [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Strigidae]]'
1325258
wikitext
text/x-wiki
Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an fhofhine [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo.
[[Catagóir:Strigidae]]
njdml6fwlhex7rxef81k5e4ow6d6txm
Catagóir:Ieraglaucinae
14
127928
1325260
2026-08-16T16:40:43Z
An Sionnach Rua
29036
Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an fhofhine [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Strigidae]]'
1325260
wikitext
text/x-wiki
Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an fhofhine [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo.
[[Catagóir:Strigidae]]
njdml6fwlhex7rxef81k5e4ow6d6txm
Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1898
14
127929
1325264
2026-08-16T16:44:32Z
An Sionnach Rua
29036
Leathanach cruthaithe le '{{Catagóir a rinneadh cur síos uirthi i mbliain}} Níor cheart ach ailt ar na [[Aves|héin]] agus na [[Fospeiceas|fospeicis]] is suntasaí a chur sa chatagóir seo. [[Catagóir:Tacsanomaíocht éin]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu sa 19ú hAois]]'
1325264
wikitext
text/x-wiki
{{Catagóir a rinneadh cur síos uirthi i mbliain}}
Níor cheart ach ailt ar na [[Aves|héin]] agus na [[Fospeiceas|fospeicis]] is suntasaí a chur sa chatagóir seo.
[[Catagóir:Tacsanomaíocht éin]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu sa 19ú hAois]]
in5l5v5mum9phusk040osl8t7pefwvz
Catagóir:Ketupa
14
127930
1325270
2026-08-16T16:46:45Z
An Sionnach Rua
29036
Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Striginae]]'
1325270
wikitext
text/x-wiki
Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo.
[[Catagóir:Striginae]]
b091cqpdzweaqf8oitg3r1gx7b0cx2u
Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1966
14
127931
1325276
2026-08-16T16:49:55Z
An Sionnach Rua
29036
Leathanach cruthaithe le '{{Catagóir a rinneadh cur síos uirthi i mbliain}} Níor cheart ach ailt ar na [[Aves|héin]] agus na [[Fospeiceas|fospeicis]] is suntasaí a chur sa chatagóir seo. [[Catagóir:Tacsanomaíocht éin]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu sa 20ú hAois]]'
1325276
wikitext
text/x-wiki
{{Catagóir a rinneadh cur síos uirthi i mbliain}}
Níor cheart ach ailt ar na [[Aves|héin]] agus na [[Fospeiceas|fospeicis]] is suntasaí a chur sa chatagóir seo.
[[Catagóir:Tacsanomaíocht éin]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu sa 20ú hAois]]
5i09wj2152oxbxck1a8doy3jn20gggh
Catagóir:Otus
14
127932
1325277
2026-08-16T16:50:28Z
An Sionnach Rua
29036
Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Striginae]]'
1325277
wikitext
text/x-wiki
Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo.
[[Catagóir:Striginae]]
b091cqpdzweaqf8oitg3r1gx7b0cx2u
Catagóir:Asio
14
127933
1325278
2026-08-16T16:50:30Z
An Sionnach Rua
29036
Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Striginae]]'
1325278
wikitext
text/x-wiki
Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo.
[[Catagóir:Striginae]]
b091cqpdzweaqf8oitg3r1gx7b0cx2u
Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1888
14
127934
1325281
2026-08-16T16:52:06Z
An Sionnach Rua
29036
Leathanach cruthaithe le '{{Catagóir a rinneadh cur síos uirthi i mbliain}} Níor cheart ach ailt ar na [[Aves|héin]] agus na [[Fospeiceas|fospeicis]] is suntasaí a chur sa chatagóir seo. [[Catagóir:Tacsanomaíocht éin]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu sa 19ú hAois]]'
1325281
wikitext
text/x-wiki
{{Catagóir a rinneadh cur síos uirthi i mbliain}}
Níor cheart ach ailt ar na [[Aves|héin]] agus na [[Fospeiceas|fospeicis]] is suntasaí a chur sa chatagóir seo.
[[Catagóir:Tacsanomaíocht éin]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu sa 19ú hAois]]
in5l5v5mum9phusk040osl8t7pefwvz
Catagóir:Surnia
14
127935
1325282
2026-08-16T16:52:33Z
An Sionnach Rua
29036
Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Surniinae]]'
1325282
wikitext
text/x-wiki
Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo.
[[Catagóir:Surniinae]]
3kk1wdn5hlmwmjdph67w2d7a51xwp6l
Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1861
14
127936
1325284
2026-08-16T16:53:18Z
An Sionnach Rua
29036
Leathanach cruthaithe le '{{Catagóir a rinneadh cur síos uirthi i mbliain}} Níor cheart ach ailt ar na [[Aves|héin]] agus na [[Fospeiceas|fospeicis]] is suntasaí a chur sa chatagóir seo. [[Catagóir:Tacsanomaíocht éin]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu sa 19ú hAois]]'
1325284
wikitext
text/x-wiki
{{Catagóir a rinneadh cur síos uirthi i mbliain}}
Níor cheart ach ailt ar na [[Aves|héin]] agus na [[Fospeiceas|fospeicis]] is suntasaí a chur sa chatagóir seo.
[[Catagóir:Tacsanomaíocht éin]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu sa 19ú hAois]]
in5l5v5mum9phusk040osl8t7pefwvz
Catagóir:Micrathene
14
127937
1325285
2026-08-16T16:53:47Z
An Sionnach Rua
29036
Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Surniinae]]'
1325285
wikitext
text/x-wiki
Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo.
[[Catagóir:Surniinae]]
3kk1wdn5hlmwmjdph67w2d7a51xwp6l
Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1878
14
127938
1325288
2026-08-16T16:54:41Z
An Sionnach Rua
29036
Leathanach cruthaithe le '{{Catagóir a rinneadh cur síos uirthi i mbliain}} Níor cheart ach ailt ar na [[Aves|héin]] agus na [[Fospeiceas|fospeicis]] is suntasaí a chur sa chatagóir seo. [[Catagóir:Tacsanomaíocht éin]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu sa 19ú hAois]]'
1325288
wikitext
text/x-wiki
{{Catagóir a rinneadh cur síos uirthi i mbliain}}
Níor cheart ach ailt ar na [[Aves|héin]] agus na [[Fospeiceas|fospeicis]] is suntasaí a chur sa chatagóir seo.
[[Catagóir:Tacsanomaíocht éin]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu sa 19ú hAois]]
in5l5v5mum9phusk040osl8t7pefwvz
Catagóir:Bubo
14
127939
1325289
2026-08-16T16:55:26Z
An Sionnach Rua
29036
Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Striginae]]'
1325289
wikitext
text/x-wiki
Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo.
[[Catagóir:Striginae]]
b091cqpdzweaqf8oitg3r1gx7b0cx2u
Catagóir:Tyto
14
127940
1325291
2026-08-16T16:58:46Z
An Sionnach Rua
29036
Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Tytonidae]]'
1325291
wikitext
text/x-wiki
Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo.
[[Catagóir:Tytonidae]]
0aeaqhg6ne0245mq454sxxfcog5g1as
Catagóir:Tytonidae
14
127941
1325292
2026-08-16T16:59:07Z
An Sionnach Rua
29036
Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an fhine [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Strigiformes]]'
1325292
wikitext
text/x-wiki
Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an fhine [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo.
[[Catagóir:Strigiformes]]
3vn17i7v73nsjztgr6eyl41mjl0ggrk
Catagóir:Megascops
14
127942
1325295
2026-08-16T17:00:28Z
An Sionnach Rua
29036
Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Striginae]]'
1325295
wikitext
text/x-wiki
Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo.
[[Catagóir:Striginae]]
b091cqpdzweaqf8oitg3r1gx7b0cx2u
Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch
0
127943
1325302
2026-08-16T17:29:37Z
Marcas.oduinn
33120
Cruthaithe ó enwiki
1325302
wikitext
text/x-wiki
Is cláir mhaoinithe iad na '''Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch''' (1984-2013) / '''Cláir Réime um Thaighde agus Nuálaíocht''' (2014-inniu)<ref name=iate /> (Béarla: ''Framework Programmes for Research and Technological Development'' / ''Framework Programme for Research and Innovation''), cruthaithe ag an [[Aontas Eorpach]]/[[Coimisiún Eorpach]] chun taighde sa [[Limistéar Eorpach Taighde]] (LET) a thacú. Ón mbliain 2014 i leith, tugadh an t-ainm '''Fís''' ar na cláir.
Thosaigh na cláir chistithe sa bhliain 1984. Tá buiséad le €95.5 billiún thar seacht mbliana ag an gclár is déanaí, [[Fís Eorpach]].
Tá cuspóirí ar leith ann idir na tréimhsí maoinithe. Le haghaidh FP6 agus FP7, bhí an béim ar thaighde teicneolaíochta. Don chlár [[Fís 2020]], bhí an béim ar nuálaíocht, fás eacnamaíochta, agus réitigh a thabhairt go minic do ghníomhaireachtaí rialtais.
== Stair ==
Tá alt ann i g[[Conradh Amstardam]], maidir le taighde agus forbairt teicneolaíochta. Déantar na cláir ag seirbhísigh an Coimisiún, le tacú ó grúpaí comhairleacha agus stocairí, mar shampla, an Grúpa Comhairleacha um Teicneolaíochtaí na Sochaí Faisnéise (ISTAG).<ref name=:0 />
== Na cláir réime ==
Suas go dtí FP6, bhíodh cúig bhliana i ngach clár; as FP7 ar aghaidh, tá anois seacht mbliana ann. Feictear a leanas na Cláir Réime agus a mbuiséid.<ref name=Artis2007 />
{| class="wikitable"
|-
! ID !! Clár Réime !! Tréimhse !! Buiséad<br /> (€bn)
|-
| FP1 || Céad<ref name=céad /> || 1984–1987 || align=right | 3.8
|-
| FP2 || Dara<ref name=dara /> || 1987–1991 || align=right | 5.4
|-
| FP3 || Tríú<ref name=triú /> || 1990–1994 || align=right | 6.6
|-
| FP4 || Ceathrú<ref name=ceathrú /> || 1994–1998 || align=right | 13.2
|-
| FP5 || Cúigiú<ref name=cúigiú /> || 1998–2002 || align=right | 15.0
|-
| FP6 || Séú<ref name=seu /> || 2002–2006 || align=right | 16.3
|-
| FP7 || Seachtú || 2007–2013 || 50.5 (7 mbliana)<br />2.7 ([[Euratom]], 5 bhianna<ref name=fp7 />
|-
| FP8 || [[Fís 2020]] || 2014–2020 || align=right | 77
|-
| FP9 || [[Fís Eorpach]] || 2021–2027 || align=right | <ref name=rai2025 /><ref name=eufunds2021 />95.5
|-
| FP10
| Fís Eorpach
| 2028-2034
| 175 (''moladh'')<ref name=Buiséad2834 />
|}
== Ionstraimí maoinithe ==
=== FP6 agus FP7 ===
{{anchor|Framework Programme 7}}
De ghnáth, mhaoinítí tionscadailFP6 agus FP7 (2002–2013) trí '''ionstraimí''', mar shampla:
* Tionscadail comhtháthaithe (IP)
* Gréasán um Thaighde Barr Feabhais (NoE)
* Tionscadail Taighde Spriocdhírithe (STReP)
* ComhThionscnamh Teicneolaíochta (JTI)
=== Fís 2020<!--athsheolann 'Fís 2020' anseo --> ===
[[Íomhá:Horizon 2020 Logo.png | mion | Lógó Fhís 2020]]
'''Fís 2020''' ba ea an t-ochtú clár réime (FP8) a chuir maoiniú ar fáil do thaighde, forbairt teicneolaíoch agus nuálaíocht. Athraíodh ainm an chláir go dtí "Cláir Réime um Thaighde agus Nuálaíocht".
== Aiseolas agus feabhsuithe ==
Cáineadh na cláir ar bhoinn éagsúla, amhail is gur laghdaigh siad iomaíochas na hEorpa.<ref name=hol1994 /><ref name=Matt2005 />
== Tagairtí ==
{{reflist | refs =
<ref name=iate>{{lua idirlín | url = https://iate.europa.eu/entry/result/3576720/ga | teideal = Téarma: Fís Eorpach – an Clár Réime um Thaighde agus um Nuálaíocht | foilsitheoir = [[IATE]] | dátarochtana = 2026-08-16}}</ref>
<ref name=Artis2007>Artis, M. J. and F. Nixson, Eds. "The Economics of the European Union: Policy and Analysis" (4th ed.), Oxford University Press 2007</ref>
<ref name=:0>{{lua idirlín | url = http://www.cordis.lu/ist/istag.htm | teideal = ISTAG website | foilsitheoir = cordis.lu | dáta = 20 Deireadh Fómhair 2011 | dátarochtana = 29 Samhain 2011 | archive-date=26 April 2006 | archive-url=https://web.archive.org/web/20060426010836/http://www.cordis.lu/ist/istag.htm | url-status=dead}}</ref>
<ref name=céad>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:31983Y0804(01) Council resolution of 25 July 1983 on framework programmes for Community research, development and demonstration activities and a first framework programme 1984 to 1987]; OJ C208 – 04/08/1983; ''[[Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh]]''</ref>
<ref name=dara>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:31987D0516 Council Decision of 28 September 1987 concerning the framework programme for Community activities in the field of research and technological development (1987 to 1991)]; OJ L302 – 24 October 1987; 87/516/Euratom, EEC; ''[[Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh]]''</ref>
<ref name=triú>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:31990D0221 Council Decision of 23 April 1990 concerning the framework Programme of Community activities in the field of research and technological development (1990 to 1994)]; OJ L117 – 08/05/1990; 90/221/Euratom, EEC; ''[[Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh]]''</ref>
<ref name=ceathrú>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:31994D1110 Decision No 1110/94/EC of the European Parliament and of the Council of 26 April 1994 concerning the fourth framework programme of the European Community activities in the field of research and technological development and demonstration]; OJ L126 – 18 May 1994; No 1110/94/EC; ''[[Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh]]''</ref>
<ref name=cúigiú>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:31999D0182 Decision No 182/1999/EC of the European Parliament and of the Council of 22 December 1998 concerning the fifth framework programme of the European Community for research, technological development and demonstration activities (1998 to 2002)]; OJ L26 – 01/02/1999; No 182/1999/EC; ''[[Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh]]''</ref>
<ref name=seu>[https://eur-lex.europa.eu/legal-content/GA/TXT/?uri=CELEX:32002D1513 Decision No 1513/2002/EC of the European Parliament and of the Council of 27 June 2002 concerning the sixth framework programme of the European Community for research, technological development and demonstration activities, contributing to the creation of the European Research Area and to innovation (2002 to 2006)]; OJ L232 – 29 August 2002; No 1513/2002/EC; ''[[Iris Oifigiúil an Aontais Eorpaigh]]''</ref>
<ref name=fp7>{{lua idirlín | url = http://ec.europa.eu/research/fp7/understanding/fp7inbrief/structure_ga.html | teideal = How is FP 7 structured? from FP7 in Brief | foilsitheoir = an Coimisiún Eorpach | dátarochtana = 31 Iúil 2011}}</ref>
<ref name=rai2025>{{lua idirlín | url = https://research-and-innovation.ec.europa.eu/funding/funding-opportunities/funding-programmes-and-open-calls/horizon-europe_en?prefLang=ga | teideal = Fís Eorpach | dáta = 22 Nollaig 2025 }}</ref>
<ref name=eufunds2021>{{lua idirlín | url = https://eufunds.me/what-is-the-budget-of-horizon-europe/ | teideal = What is the budget of Horizon Europe? | dáta = 6 Bealtaine 2021 }}</ref>
<ref name=Buiséad2834>{{lua idirlín | teideal = Buiséad an Aontais 2028-2034 le haghaidh Eoraip níos láidre | url = https://commission.europa.eu/strategy-and-policy/eu-budget/long-term-eu-budget/eu-budget-2028-2034_en | dátarochtana = 2025-07-22 | work = commission.europa.eu}}</ref>
<ref name=hol1994>''Financial Control and Fraud in the Community''. House of Lords Select Committee on the European Communities, 12th Report. Londain: HMSO (1994).</ref>
<ref name=Matt2005>H. Matthews, The 7th EU research framework programme. ''Nanotechnol. Perceptions'' '''1''' (2005) 99–105.</ref>
}}
237ippxn498u9v9nr8qraoq28fmd2lr
Fís 2020
0
127944
1325303
2026-08-16T17:31:35Z
Marcas.oduinn
33120
Cruthaithe
1325303
wikitext
text/x-wiki
#athsheoladh [[Cláir Réime um Thaighde agus Forbairt Theicneolaíoch#Fís 2020]]
bxc5wo8aelxf0isf8ejnr37fdxved8c
Scannal Clinton–Lewinsky
0
127945
1325325
2026-08-17T00:06:20Z
TGcoa
21229
Leathanach cruthaithe le '{{WD Bosca Sonraí Imeacht}} [[Íomhá:Bill Clinton and Monica Lewinsky on February 28, 1997 A3e06420664168d9466c84c3e31ccc2f.jpg|mion|Bill Clinton agus Monica Lewinsky sa Teach Bán, 28 Feabhra 1997|220x220px]] Scannal polaitiúil agus dlíthiúil sna [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stáit Aontaithe]] ab ea an '''scannal Clinton–Lewinsky''', a tháinig chun solais i mí Eanáir 1998 nuair a nochtadh go raibh caidreamh gnéis ag [[Bill Clinton]], an 42ú huachta...'
1325325
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}
[[Íomhá:Bill Clinton and Monica Lewinsky on February 28, 1997 A3e06420664168d9466c84c3e31ccc2f.jpg|mion|Bill Clinton agus Monica Lewinsky sa Teach Bán, 28 Feabhra 1997|220x220px]]
Scannal polaitiúil agus dlíthiúil sna [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stáit Aontaithe]] ab ea an '''scannal Clinton–Lewinsky''', a tháinig chun solais i mí Eanáir 1998 nuair a nochtadh go raibh caidreamh gnéis ag [[Bill Clinton]], an 42ú huachtarán ar na Stáit Aontaithe, le Monica Lewinsky, bean óg a bhí ina hintéirneach agus ina fostaí sa [[An Teach Bán|Teach Bán]]. Thosaigh an caidreamh i mí na Samhna 1995, agus Clinton 49 bliain d'aois agus Lewinsky 22 bliain d'aois, agus mhair sé thart ar ocht mí dhéag.<ref name="nyt2021">{{Lua idirlín|url=https://www.nytimes.com/2021/09/01/arts/television/monica-lewinsky-impeachment-american-crime-story.html|teideal=Monica Lewinsky Is (Reluctantly) Revisiting 'That Woman'|sloinne=Bennett|ainm=Jessica|dáta=2021-09-01|work=The New York Times|language=en|dátarochtana=2026-08-16}}</ref>
Shéan Clinton go poiblí an 26 Eanáir 1998 go raibh a leithéid de chaidreamh aige, ach d'admhaigh sé an 17 Lúnasa 1998, os comhair [[ardghiúiré]] agus ansin ar an teilifís, go raibh caidreamh míchuí ann. As an bhfianaise a thug sé faoi mhionn a d'eascair an dara [[táinseamh]] ar uachtarán i stair Mheiriceá: ghlac [[Teach na nIonadaithe, Stáit Aontaithe Mheiriceá|Teach na nIonadaithe]] le dhá airteagal táinsimh an 19 Nollaig 1998, ceann as [[mionnú éithigh]] agus ceann as bac a chur ar riar na córa. Níor ciontaíodh é ar cheachtar den dá chúiseamh i dtriail an tSeanaid an 12 Feabhra 1999, agus d'fhan sé in oifig go deireadh a théarma.<ref name="wapo1999">{{Lua idirlín|url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/politics/special/clinton/stories/impeach021399.htm|teideal=The Senate Acquits President Clinton|sloinne=Baker|ainm=Peter|dáta=1999-02-13|work=The Washington Post|language=en|dátarochtana=2026-08-16}}</ref>
Tugadh "Monicagate", "Lewinskygate" agus "Zippergate", i measc ainmneacha eile, ar an scannal sna meáin.<ref>múnla [[Walkergate|Watergate]]</ref>
== Cúlra ==
[[Íomhá:Paula Jones (49096627683).jpg|mion|Paula Jones sa bhliain 2019|275x275px]]
Sa bhliain 1994 chuir Paula Jones, bean a bhíodh ina fostaí ag stát [[Arkansas]], an dlí ar Clinton as ciapadh gnéasach a bheith déanta aige uirthi sa bhliain 1991 nuair a bhí sé ina ghobharnóir ar an stát sin. Shéan Clinton na líomhaintí. Rialaigh [[Cúirt Uachtarach na Stát Aontaithe]] d'aon ghuth i mí na Bealtaine 1997 nach raibh an tUachtarán slán ó chás sibhialta le linn dó a bheith in oifig, agus chuaigh an cás ar aghaidh.
Ag an am céanna bhí abhcóide neamhspleách, Kenneth Starr, i mbun fiosrúcháin ar chúrsaí a bhain le conspóid Whitewater agus le hábhair eile. Ceapadh Starr chun na hoibre sin sa bhliain 1994. Cháin na Daonlathaigh ina dhiaidh sin é as thart ar $70 milliún a chaitheamh ar an bhfiosrúchán.
== An caidreamh agus téipeanna Linda Tripp ==
[[Íomhá:Monica lewinsky.jpg|mion|Monica Lewinsky i mBealtaine 1997|248x248px]]
Céimí de chuid Choláiste Lewis agus Clark ab ea Monica Lewinsky. Thosaigh sí ag obair mar intéirneach sa Teach Bán i samhradh na bliana 1995 agus fuair sí post mar fhostaí ann ina dhiaidh sin. I mí Aibreáin 1996 aistríodh chuig an [[Pentagon]] í mar gur mheas a lucht bainistíochta go raibh an iomarca ama á chaitheamh aici i gcomhluadar an uachtaráin.
Sa Phentagon chuir sí aithne ar Linda Tripp, comhghleacaí léi, agus d'inis sí di faoin gcaidreamh. Chomhairligh Tripp di na bronntanais a fuair sí ó Clinton a choinneáil, agus gan gúna gorm a bhí caite aici a ghlanadh. Ó Mheán Fómhair 1997 amach thaifead Tripp na comhráite teileafóin a bhí aici le Lewinsky, agus i mí Eanáir 1998 thug sí na téipeanna do Kenneth Starr.<ref name="tuairisc2021">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/blas-sobaldramatuil-ar-chlar-nua-faoi-scannal-gneis-bill-clinton/|teideal=Blas sobaldrámatúil ar chlár nua faoi scannal gnéis Bill Clinton|work=Tuairisc.ie|language=ga-IE|dátarochtana=2026-08-16}}</ref>
== An scéal ag briseadh ==
Ar an 17 Eanáir 1998 a foilsíodh an chéad tuairisc ar an scéal, ar an suíomh idirlín ''Drudge Report'', a mhaígh go raibh alt faoin gcaidreamh á choinneáil siar ag an iris ''Newsweek''. Bhris an scéal sna mórmheáin ar an 21 Eanáir nuair a d'fhoilsigh an ''[[Washington Post]]'' é.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/politics/special/clinton/stories/clinton012198.htm|teideal=Clinton Accused|údar=Susan Schmidt, Peter Baker agus Toni Locy|dáta=1998-01-21|work=The Washington Post|language=en|dátarochtana=2026-08-16}}</ref>
Ar an 26 Eanáir 1998, agus a bhean chéile [[Hillary Clinton]] lena thaobh, thug an tUachtarán preasagallamh sa Teach Bán inar dhearbhaigh sé: "I did not have sexual relations with that woman, Miss Lewinsky" ("Ní raibh aon chaidreamh gnéis agam leis an mbean sin, Iníon Lewinsky"). An lá dár gcionn, ar an gclár ''Today'' ar NBC, chuir Hillary Clinton an milleán ar chomhcheilg fhairsing de chuid na heite deise a bhí, dar léi, ag feachtasú in aghaidh a fir chéile ón lá ar fhógair sé go raibh sé san iomaíocht don uachtaránacht.
== Fiosrúchán Starr agus admháil an Uachtaráin ==
[[Íomhá:Ken Starr testifying before the House Judiciary Committee.jpg|mion|Kenneth Starr os comhair Choiste Breithiúnais Theach na nIonadaithe, mí na Samhna 1998|220x220px]]
I mí Eanáir 1998 chuir Tripp in iúl do Starr go raibh mionnscríbhinn curtha isteach ag Lewinsky i gcás Paula Jones inar shéan sí go raibh aon chaidreamh aici leis an uachtarán. Le cead ón Ard-Aighne Janet Reno, leathnaigh Starr a fhiosrúchán chun ceist an mhionnaithe éithigh a chur san áireamh.
Ar feadh míonna níor cruthaíodh aon ní go cinnte, mar nach raibh Lewinsky sásta fianaise a thabhairt. Ar an 28 Iúil 1998, áfach, tugadh díolúine di ar choinníoll go labhródh sí os comhair an ardghiúiré.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.cnn.com/ALLPOLITICS/1998/07/28/lewinsky/|teideal=Lewinsky Strikes Far-Reaching Immunity Deal|údar=Wolf Blitzer agus Bob Franken|dáta=1998-07-28|work=CNN|language=en|dátarochtana=2026-08-16}}</ref> Thug sí uaithi an gúna gorm freisin; nuair a rinneadh tástáil [[DNA]] air, nascadh an rian bitheolaíoch a bhí air le sampla fola ón uachtarán.
An 17 Lúnasa 1998 thug Clinton fianaise faoi mhionn os comhair an ardghiúiré agus d'admhaigh sé go raibh "caidreamh fisiciúil míchuí" aige le Lewinsky. An oíche chéanna thug sé aitheasc ar an teilifís náisiúnta inar ghlac sé leis nach raibh a iompar "cuí".<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/politics/special/clinton/stories/clinton081898.htm|teideal=Clinton Admits to Lewinsky Relationship, Challenges Starr to End Personal 'Prying'|údar=Peter Baker agus John F. Harris|dáta=1998-08-18|work=The Washington Post|language=en|dátarochtana=2026-08-16}}</ref>
Cuireadh Tuarascáil Starr faoi bhráid na Comhdhála an 9 Meán Fómhair 1998 agus foilsíodh go poiblí í dhá lá ina dhiaidh sin. Luaigh Starr aon chúis déag ar a bhféadfaí an tUachtarán a tháinseamh, mionnú éithigh, bac ar riar na córa agus mí-úsáid cumhachta ina measc. Cáineadh go géar é, áfach, as an mionchuntas ar chúrsaí príobháideacha a cuireadh sa tuarascáil.
=== Ceist an mhionnaithe éithigh ===
Ba ar dhá ráiteas go háirithe a bhí cúiseamh an mhionnaithe éithigh bunaithe.
Sa chéad cheann acu, agus é ag tabhairt fianaise faoi mhionn i gcás Paula Jones, ghlac Clinton le sainmhíniú cúng ar an téarma "sexual relations" a bhí leagtha síos i gcáipéis os comhair na cúirte, agus d'áitigh sé ina dhiaidh sin nár sháraigh a fhreagra an sainmhíniú sin.
Sa dara ceann, nuair a luaigh a dhlíodóir ráiteas de chuid Lewinsky á rá nach raibh aon chaidreamh gnéis ar bun eatarthu, mhaígh Clinton gur bhraith fírinne an ráitis ar bhrí an bhriathair: "It depends on what the meaning of the word 'is' is." Níor mheas Tuarascáil Starr gur mionnú éithigh an ráiteas áirithe sin, ach luadh mar shampla é ar an gcaoi ar bhain Clinton brí an-chúng as focail.<ref>{{Lua idirlín|url=https://slate.com/news-and-politics/1998/09/bill-clinton-and-the-meaning-of-is.html|teideal=Bill Clinton and the Meaning of 'Is'|údar=Timothy Noah|dáta=1998-09-13|work=Slate|language=en|dátarochtana=2026-08-16}}</ref>
== An táinseamh i dTeach na nIonadaithe ==
[[Íomhá:19a.AntiImpeachRally.WDC.17December1998 (22717930575).jpg|mion|Agóid in aghaidh an tháinsimh i [[Washington, D.C.]], 17 Nollaig 1998|220x220px]]
Ar an 8 Deireadh Fómhair 1998 vótáil Teach na nIonadaithe, le tromlach de 258 in aghaidh 176, chun fiosrúchán táinsimh a údarú. Bhí an cheist ar cheann de na príomhábhair i dtoghcháin lár téarma i mí na Samhna. Cé go raibh coinne ag an Spéicéir [[Newt Gingrich]] go mbainfeadh na Poblachtaigh suíocháin bhreise amach, ba iad na Daonlathaigh a ghnóthaigh cúig shuíochán, agus d'fhógair Gingrich go luath ina dhiaidh sin go raibh sé ag éirí as an gComhdháil.
Reáchtáladh imeachtaí an tháinsimh i seisiún deireanach na Comhdhála a bhí ag dul in éag. D'fhógair Bob Livingston, an fear a bhí roghnaithe le bheith ina Spéicéir in ionad Gingrich, ó urlár an Tí go raibh sé féin ag éirí as nuair a nochtadh go raibh caidreamh aige lasmuigh dá phósadh, agus mhol sé do Clinton an rud céanna a dhéanamh. Dhiúltaigh Clinton éirí as.
Ar an 19 Nollaig 1998 ghlac an Teach le dhá airteagal táinsimh: mionnú éithigh os comhair an ardghiúiré (228 vóta in aghaidh 206) agus bac a chur ar riar na córa (221 in aghaidh 212). Diúltaíodh do dhá airteagal eile. Ba é Clinton an dara huachtarán riamh a táinsíodh, i ndiaidh [[Andrew Johnson]] sa bhliain 1868.
== An triail sa Seanad ==
[[Íomhá:Senate in session.jpg|mion|Seanad na Stát Aontaithe le linn thriail an tháinsimh, 1999|220x220px]]
[[Íomhá:Henry Hyde during the Clinton impeachment trial on January 7, 1999 (01).png|mion|Henry Hyde, príomhionchúisitheoir an Tí, ag oscailt na trialach an 7 Eanáir 1999|220x220px]]
Cuireadh na hairteagail faoi bhráid [[Seanad na Stát Aontaithe|an tSeanaid]] an 7 Eanáir 1999 agus thosaigh an triail an lá céanna, faoi chathaoirleacht an Phríomhbhreithimh, William Rehnquist. Comhaltaí Poblachtacha ó Choiste Breithiúnais an Tí a chuir an cás i láthair, agus Henry Hyde ina cheann feadhna orthu. Ba iad Charles Ruff, Cheryl Mills agus dlíodóirí eile a rinne cosaint an Uachtaráin.
Mhair an triail aon lá is fiche. Ar an 12 Feabhra 1999 vótáil an Seanad ar an dá airteagal. Bhí gá le tromlach dhá thrian – 67 vóta – chun an tUachtarán a chiontú agus a chur as oifig. Ar chúiseamh an mhionnaithe éithigh, vótáil 45 seanadóir ar son a chiontaithe agus 55 ina choinne; ar an gcúiseamh faoi bhac a chur ar riar na córa, ba é 50 in aghaidh 50 an vóta. Saoradh Clinton dá bhrí sin agus d'fhan sé in oifig.<ref name="wapo1999" />
== Iarmhairtí dlíthiúla ==
I mí Aibreáin 1999 fuair an Breitheamh Susan Webber Wright go raibh [[Díspeagadh cúirte|díspeagadh cúirte]] sibhialta déanta ag Clinton as fianaise mhíthreorach a thabhairt i gcás Paula Jones, agus gearradh fíneáil de bheagnach $90,000 air.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.nytimes.com/1999/04/13/us/clinton-is-found-to-be-in-contempt-on-jones-lawsuit.html|teideal=Clinton Is Found to Be in Contempt on Jones Lawsuit|údar=John M. Broder agus Neil A. Lewis|dáta=1999-04-13|work=The New York Times|language=en|dátarochtana=2026-08-16}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1999-jul-30-mn-61021-story.html|teideal=Clinton Fined $90,686 for Lying in Paula Jones Case|sloinne=Jackson|ainm=Robert L.|dáta=1999-07-30|work=Los Angeles Times|language=en|dátarochtana=2026-08-16}}</ref> Roimhe sin, i mí na Samhna 1998, bhí socrú déanta aige lasmuigh den chúirt le Paula Jones agus $850,000 íoctha aige léi.
An 19 Eanáir 2001, an lá sular fhág sé oifig, cuireadh a cheadúnas dlí ar fionraí ar feadh cúig bliana in Arkansas nuair a d'admhaigh sé os comhair cúirte ansin go ndearna sé dochar do riar an cheartais i gcás Jones. An 1 Deireadh Fómhair 2001 chuir Cúirt Uachtarach na Stát Aontaithe cosc air cásanna a phlé os a comhair; seachas achomharc a dhéanamh, thug sé suas ar fad an cead a bhí aige cleachtadh os comhair na cúirte sin.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.nytimes.com/2001/10/01/national/01WIRE-CLIN.html|teideal=Clinton Disbarred From Practice Before Supreme Court|sloinne=Gearan|ainm=Anne|dáta=2001-10-01|work=The New York Times|foilsitheoir=Associated Press|language=en|dátarochtana=2026-08-16}}</ref>
== Tuairim an phobail agus an toghchán uachtaránachta ==
Cé gur bhain an scannal go mór dá chlú pearsanta, níor lagaigh sé an tacaíocht a bhí ag an bpobal dá chuid oibre mar uachtarán – a mhalairt ar fad a tharla. I bpobalbhreith de chuid Gallup a rinneadh an 19–20 Nollaig 1998, díreach i ndiaidh vóta an tháinsimh, dúirt 73 faoin gcéad de na freagróirí go raibh siad sásta leis an gcaoi a raibh sé i mbun a chúraim – an figiúr ba airde a bhí aige riamh le linn a thréimhse in oifig.<ref>{{Lua idirlín|url=https://news.gallup.com/poll/4111/clinton-receives-record-high-job-approval-rating-after-impeachment-vot.aspx|teideal=Clinton Receives Record High Job Approval Rating After Impeachment Vote And Iraq Air Strikes|dáta=1998-12-21|work=Gallup|language=en|dátarochtana=2026-08-16}}</ref>
Mar sin féin, mhaígh an Leas-Uachtarán [[Al Gore]] gur chuir an scannal as dá fheachtas féin i dtoghchán uachtaránachta na bliana 2000, mar gur lagaigh sé díograis lucht tacaíochta na nDaonlathach. Mhaígh Clinton, ar an taobh eile, go raibh feachtas Gore róchúramach agus go bhféadfadh sé féin stáit áirithe a bhuachan dó dá gceadófaí dó dul i mbun feachtais ar a shon.
== Éire agus na Gael-Mheiriceánaigh ==
[[Íomhá:President Bill Clinton and Gerry Adams.jpg|mion|Clinton agus [[Gerry Adams]]. Ba é an tacaíocht a thug Clinton do phróiseas na síochána ba chúis le seasamh roinnt polaiteoirí Gael-Mheiriceánacha ina fhabhar le linn an tháinsimh.|220x220px]]
Síníodh [[Comhaontú Aoine an Chéasta]] an 10 Aibreán 1998, sa bhliain chéanna inar phléasc an scannal, agus bhí ról lárnach ag Clinton ina thabhairt i gcrích. Níor lagaigh an chorraíl in Washington an caidreamh a bhí aige le hÉirinn.
Níos lú ná trí seachtaine tar éis dó an caidreamh a admháil go poiblí, tháinig Clinton go [[Tuaisceart Éireann]] i dteannta [[Tony Blair]] an 3 Meán Fómhair 1998. Thug sé cuairt ar bhaile na hÓmaí, áit ar mharaigh buama de chuid an [[Fíor-IRA|Fhíor-IRA]] 31 duine an 15 Lúnasa roimhe sin; labhair sé ag cruinniú síochána in [[Ard Mhacha]] agus thug sé aitheasc do Thionól Thuaisceart Éireann i [[Béal Feirste]]. Chuaigh sé ar aghaidh go Baile Átha Cliath agus go [[Luimneach]], áit ar bronnadh Saoirse na Cathrach air an 5 Meán Fómhair.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.clintonlibrary.gov/museum/online-exhibits/days-president-clintons-public-diplomacy-northern-ireland|teideal=Days Like This: President Clinton's Public Diplomacy in Northern Ireland|work=William J. Clinton Presidential Library and Museum|language=en|dátarochtana=2026-08-16}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.presidency.ucsb.edu/documents/remarks-limerick-ireland|teideal=Remarks in Limerick, Ireland|dáta=1998-09-05|work=The American Presidency Project|language=en|dátarochtana=2026-08-16}}</ref> Bhí a rian ar an gcultúr coitianta chomh maith: tugadh ainm an Uachtaráin ar theach tábhairne i Luimneach, agus cuireadh "Bills" agus "Monicas" ar dhoirse na leithreas ann.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.newsweek.com/why-ireland-loves-bill-clinton-i-will-never-forget-1792860|teideal=Why Ireland Loves Bill Clinton: "I Will Never Forget"|dáta=2023-04-13|work=Newsweek|language=en|dátarochtana=2026-08-16}}</ref>
[[Íomhá:Peter T. King, official portrait, 112th Congress.jpg|mion|Peter T. King, an comhalta Poblachtach ó Nua-Eabhrac a vótáil in aghaidh an tháinsimh|275x275px]]
Bhí baint dhíreach ag cúrsaí Éireann le roinnt vótaí sa Chomhdháil. Bhí Peter T. King, comhalta Poblachtach ó Nua-Eabhrac agus duine de na Gael-Mheiriceánaigh ba threise a thacaigh le [[Sinn Féin]] agus le próiseas na síochána, ar an mbeagán Poblachtach a vótáil in aghaidh na n-airteagal táinsimh. Dúirt sé gurbh é an tacaíocht a thug Clinton do phróiseas na síochána – agus an víosa a fuair Gerry Adams do na Stáit Aontaithe sa bhliain 1994 – ba chúis leis an seasamh sin.<ref>{{Lua idirlín|url=https://thehill.com/blogs/congress-blog/lawmaker-news/85083-from-irish-radical-to-muslim-inquisitor/|teideal=From Irish radical to Muslim inquisitor|údar=Niall O'Dowd|work=The Hill|language=en|dátarochtana=2026-08-16}}</ref>
Maidir le sinsearacht Clinton féin, maíodh go minic sna 1990idí gurbh as [[Ros Liath]] i gContae Fhear Manach do mhuintir Cassidy, muintir a mháthar. Léirigh cáipéisí stáit a scaoileadh i mí na Nollag 2025, áfach, gur chuir an ginealeolaí Seán Ó Murchú in iúl do Rialtas na hÉireann i mí Dheireadh Fómhair 1995 nach raibh aon fhianaise dhoiciméadach leis an éileamh sin agus go raibh sé "bunaithe den chuid is mó ar fhantaisíocht"; níor cruthaíodh riamh ó shin é.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/news/ireland/2025/1227/1550341-clinton-state-papers/|teideal=White House averse to Clinton-Adams Belfast photograph|údar=Fiachra Ó Cionnaith|dáta=2025-12-27|work=RTÉ|language=en|dátarochtana=2026-08-16}}</ref>
D'fhill Clinton ar an oileán ón 12 go dtí an 13 Nollaig 2000 chun tacú leis an gcomhaontú arís – an tríú cuairt, agus an ceann deireanach, a thug sé ar Thuaisceart Éireann mar uachtarán.
== Oidhreacht ==
[[Íomhá:Monica Lewinsky 2014 IDA Awards.jpg|mion|Monica Lewinsky sa bhliain 2014, nuair a d'fhill sí ar an saol poiblí mar ghníomhaí|303x303px]]
Bhí clúdach ollmhór sna meáin ar an scannal, agus b'í Lewinsky féin ba mhó a d'fhulaing dá bharr: bhí sé an-deacair aici post a fháil ina dhiaidh, cáineadh go forleathan í agus rinneadh fonóid fúithi. Sa bhliain 2014 d'fhoilsigh sí aiste, "Shame and Survival", san iris ''Vanity Fair'', agus ó shin i leith tá sí ina gníomhaí in aghaidh na cibearbhulaíochta agus an náirithe phoiblí.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.vanityfair.com/style/society/2014/06/monica-lewinsky-humiliation-culture|teideal=Exclusive: Monica Lewinsky on the Culture of Humiliation|dáta=2014-05-28|work=Vanity Fair|language=en|dátarochtana=2026-08-16}}</ref> Ghabh roinnt daoine mór le rá sna meáin a leithscéal léi as an gcaoi ar chaith siad léi ag an am.
Faoi thionchar ghluaiseacht #MeToo ó 2017 amach, rinne tráchtairí – agus Lewinsky féin – athmhachnamh ar an scéal, á rá go gcaithfear aird a thabhairt ar an éagothromaíocht chumhachta a bhí idir uachtarán agus intéirneach 22 bliain d'aois. Nuair a fiafraíodh de Clinton sa bhliain 2018 ar cheart dó éirí as, dúirt sé go raibh an cinneadh ceart déanta aige nuair nár éirigh sé as.
== Féach freisin ==
* [[Táinseamh]]
* [[Táinseamh faoi dhó Donald Trump]]
* [[Scannal Watergate]]
* [[Comhaontú Aoine an Chéasta]]
== Tagairtí ==
{{reflist|30em}}
Baineadh úsáid as an alt "[https://en.wikipedia.org/wiki/Clinton%E2%80%93Lewinsky_scandal Clinton–Lewinsky scandal]" agus as an alt "[https://en.wikipedia.org/wiki/Impeachment_of_Bill_Clinton Impeachment of Bill Clinton]" ar Vicipéid an Bhéarla mar fhoinse ghinearálta agus an t-alt seo á scríobh.
== Naisc sheachtracha ==
{{Commons|Category:Bill Clinton}}
* [http://edition.cnn.com/ALLPOLITICS/1998/resources/lewinsky/timeline/ Amlíne na n-imeachtaí] – CNN
* [https://news.bbc.co.uk/2/hi/events/clinton_under_fire/fall_out/default.stm "The Fallout"] – BBC News
[[Catagóir:Scannail]]
[[Catagóir:Conspóidí]]
[[Catagóir:Polaitíocht na Stát Aontaithe]]
[[Catagóir:Stair na Stát Aontaithe]]
[[Catagóir:1998]]
[[Catagóir:1999]]
[[Catagóir:Bill Clinton]]
ad7m9mn55g2gosfhp4x0divkva9wim1
1325326
1325325
2026-08-17T00:09:03Z
TGcoa
21229
/* Naisc sheachtracha */
1325326
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}
[[Íomhá:Bill Clinton and Monica Lewinsky on February 28, 1997 A3e06420664168d9466c84c3e31ccc2f.jpg|mion|Bill Clinton agus Monica Lewinsky sa Teach Bán, 28 Feabhra 1997|220x220px]]
Scannal polaitiúil agus dlíthiúil sna [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stáit Aontaithe]] ab ea an '''scannal Clinton–Lewinsky''', a tháinig chun solais i mí Eanáir 1998 nuair a nochtadh go raibh caidreamh gnéis ag [[Bill Clinton]], an 42ú huachtarán ar na Stáit Aontaithe, le Monica Lewinsky, bean óg a bhí ina hintéirneach agus ina fostaí sa [[An Teach Bán|Teach Bán]]. Thosaigh an caidreamh i mí na Samhna 1995, agus Clinton 49 bliain d'aois agus Lewinsky 22 bliain d'aois, agus mhair sé thart ar ocht mí dhéag.<ref name="nyt2021">{{Lua idirlín|url=https://www.nytimes.com/2021/09/01/arts/television/monica-lewinsky-impeachment-american-crime-story.html|teideal=Monica Lewinsky Is (Reluctantly) Revisiting 'That Woman'|sloinne=Bennett|ainm=Jessica|dáta=2021-09-01|work=The New York Times|language=en|dátarochtana=2026-08-16}}</ref>
Shéan Clinton go poiblí an 26 Eanáir 1998 go raibh a leithéid de chaidreamh aige, ach d'admhaigh sé an 17 Lúnasa 1998, os comhair [[ardghiúiré]] agus ansin ar an teilifís, go raibh caidreamh míchuí ann. As an bhfianaise a thug sé faoi mhionn a d'eascair an dara [[táinseamh]] ar uachtarán i stair Mheiriceá: ghlac [[Teach na nIonadaithe, Stáit Aontaithe Mheiriceá|Teach na nIonadaithe]] le dhá airteagal táinsimh an 19 Nollaig 1998, ceann as [[mionnú éithigh]] agus ceann as bac a chur ar riar na córa. Níor ciontaíodh é ar cheachtar den dá chúiseamh i dtriail an tSeanaid an 12 Feabhra 1999, agus d'fhan sé in oifig go deireadh a théarma.<ref name="wapo1999">{{Lua idirlín|url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/politics/special/clinton/stories/impeach021399.htm|teideal=The Senate Acquits President Clinton|sloinne=Baker|ainm=Peter|dáta=1999-02-13|work=The Washington Post|language=en|dátarochtana=2026-08-16}}</ref>
Tugadh "Monicagate", "Lewinskygate" agus "Zippergate", i measc ainmneacha eile, ar an scannal sna meáin.<ref>múnla [[Walkergate|Watergate]]</ref>
== Cúlra ==
[[Íomhá:Paula Jones (49096627683).jpg|mion|Paula Jones sa bhliain 2019|275x275px]]
Sa bhliain 1994 chuir Paula Jones, bean a bhíodh ina fostaí ag stát [[Arkansas]], an dlí ar Clinton as ciapadh gnéasach a bheith déanta aige uirthi sa bhliain 1991 nuair a bhí sé ina ghobharnóir ar an stát sin. Shéan Clinton na líomhaintí. Rialaigh [[Cúirt Uachtarach na Stát Aontaithe]] d'aon ghuth i mí na Bealtaine 1997 nach raibh an tUachtarán slán ó chás sibhialta le linn dó a bheith in oifig, agus chuaigh an cás ar aghaidh.
Ag an am céanna bhí abhcóide neamhspleách, Kenneth Starr, i mbun fiosrúcháin ar chúrsaí a bhain le conspóid Whitewater agus le hábhair eile. Ceapadh Starr chun na hoibre sin sa bhliain 1994. Cháin na Daonlathaigh ina dhiaidh sin é as thart ar $70 milliún a chaitheamh ar an bhfiosrúchán.
== An caidreamh agus téipeanna Linda Tripp ==
[[Íomhá:Monica lewinsky.jpg|mion|Monica Lewinsky i mBealtaine 1997|248x248px]]
Céimí de chuid Choláiste Lewis agus Clark ab ea Monica Lewinsky. Thosaigh sí ag obair mar intéirneach sa Teach Bán i samhradh na bliana 1995 agus fuair sí post mar fhostaí ann ina dhiaidh sin. I mí Aibreáin 1996 aistríodh chuig an [[Pentagon]] í mar gur mheas a lucht bainistíochta go raibh an iomarca ama á chaitheamh aici i gcomhluadar an uachtaráin.
Sa Phentagon chuir sí aithne ar Linda Tripp, comhghleacaí léi, agus d'inis sí di faoin gcaidreamh. Chomhairligh Tripp di na bronntanais a fuair sí ó Clinton a choinneáil, agus gan gúna gorm a bhí caite aici a ghlanadh. Ó Mheán Fómhair 1997 amach thaifead Tripp na comhráite teileafóin a bhí aici le Lewinsky, agus i mí Eanáir 1998 thug sí na téipeanna do Kenneth Starr.<ref name="tuairisc2021">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/blas-sobaldramatuil-ar-chlar-nua-faoi-scannal-gneis-bill-clinton/|teideal=Blas sobaldrámatúil ar chlár nua faoi scannal gnéis Bill Clinton|work=Tuairisc.ie|language=ga-IE|dátarochtana=2026-08-16}}</ref>
== An scéal ag briseadh ==
Ar an 17 Eanáir 1998 a foilsíodh an chéad tuairisc ar an scéal, ar an suíomh idirlín ''Drudge Report'', a mhaígh go raibh alt faoin gcaidreamh á choinneáil siar ag an iris ''Newsweek''. Bhris an scéal sna mórmheáin ar an 21 Eanáir nuair a d'fhoilsigh an ''[[Washington Post]]'' é.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/politics/special/clinton/stories/clinton012198.htm|teideal=Clinton Accused|údar=Susan Schmidt, Peter Baker agus Toni Locy|dáta=1998-01-21|work=The Washington Post|language=en|dátarochtana=2026-08-16}}</ref>
Ar an 26 Eanáir 1998, agus a bhean chéile [[Hillary Clinton]] lena thaobh, thug an tUachtarán preasagallamh sa Teach Bán inar dhearbhaigh sé: "I did not have sexual relations with that woman, Miss Lewinsky" ("Ní raibh aon chaidreamh gnéis agam leis an mbean sin, Iníon Lewinsky"). An lá dár gcionn, ar an gclár ''Today'' ar NBC, chuir Hillary Clinton an milleán ar chomhcheilg fhairsing de chuid na heite deise a bhí, dar léi, ag feachtasú in aghaidh a fir chéile ón lá ar fhógair sé go raibh sé san iomaíocht don uachtaránacht.
== Fiosrúchán Starr agus admháil an Uachtaráin ==
[[Íomhá:Ken Starr testifying before the House Judiciary Committee.jpg|mion|Kenneth Starr os comhair Choiste Breithiúnais Theach na nIonadaithe, mí na Samhna 1998|220x220px]]
I mí Eanáir 1998 chuir Tripp in iúl do Starr go raibh mionnscríbhinn curtha isteach ag Lewinsky i gcás Paula Jones inar shéan sí go raibh aon chaidreamh aici leis an uachtarán. Le cead ón Ard-Aighne Janet Reno, leathnaigh Starr a fhiosrúchán chun ceist an mhionnaithe éithigh a chur san áireamh.
Ar feadh míonna níor cruthaíodh aon ní go cinnte, mar nach raibh Lewinsky sásta fianaise a thabhairt. Ar an 28 Iúil 1998, áfach, tugadh díolúine di ar choinníoll go labhródh sí os comhair an ardghiúiré.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.cnn.com/ALLPOLITICS/1998/07/28/lewinsky/|teideal=Lewinsky Strikes Far-Reaching Immunity Deal|údar=Wolf Blitzer agus Bob Franken|dáta=1998-07-28|work=CNN|language=en|dátarochtana=2026-08-16}}</ref> Thug sí uaithi an gúna gorm freisin; nuair a rinneadh tástáil [[DNA]] air, nascadh an rian bitheolaíoch a bhí air le sampla fola ón uachtarán.
An 17 Lúnasa 1998 thug Clinton fianaise faoi mhionn os comhair an ardghiúiré agus d'admhaigh sé go raibh "caidreamh fisiciúil míchuí" aige le Lewinsky. An oíche chéanna thug sé aitheasc ar an teilifís náisiúnta inar ghlac sé leis nach raibh a iompar "cuí".<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/politics/special/clinton/stories/clinton081898.htm|teideal=Clinton Admits to Lewinsky Relationship, Challenges Starr to End Personal 'Prying'|údar=Peter Baker agus John F. Harris|dáta=1998-08-18|work=The Washington Post|language=en|dátarochtana=2026-08-16}}</ref>
Cuireadh Tuarascáil Starr faoi bhráid na Comhdhála an 9 Meán Fómhair 1998 agus foilsíodh go poiblí í dhá lá ina dhiaidh sin. Luaigh Starr aon chúis déag ar a bhféadfaí an tUachtarán a tháinseamh, mionnú éithigh, bac ar riar na córa agus mí-úsáid cumhachta ina measc. Cáineadh go géar é, áfach, as an mionchuntas ar chúrsaí príobháideacha a cuireadh sa tuarascáil.
=== Ceist an mhionnaithe éithigh ===
Ba ar dhá ráiteas go háirithe a bhí cúiseamh an mhionnaithe éithigh bunaithe.
Sa chéad cheann acu, agus é ag tabhairt fianaise faoi mhionn i gcás Paula Jones, ghlac Clinton le sainmhíniú cúng ar an téarma "sexual relations" a bhí leagtha síos i gcáipéis os comhair na cúirte, agus d'áitigh sé ina dhiaidh sin nár sháraigh a fhreagra an sainmhíniú sin.
Sa dara ceann, nuair a luaigh a dhlíodóir ráiteas de chuid Lewinsky á rá nach raibh aon chaidreamh gnéis ar bun eatarthu, mhaígh Clinton gur bhraith fírinne an ráitis ar bhrí an bhriathair: "It depends on what the meaning of the word 'is' is." Níor mheas Tuarascáil Starr gur mionnú éithigh an ráiteas áirithe sin, ach luadh mar shampla é ar an gcaoi ar bhain Clinton brí an-chúng as focail.<ref>{{Lua idirlín|url=https://slate.com/news-and-politics/1998/09/bill-clinton-and-the-meaning-of-is.html|teideal=Bill Clinton and the Meaning of 'Is'|údar=Timothy Noah|dáta=1998-09-13|work=Slate|language=en|dátarochtana=2026-08-16}}</ref>
== An táinseamh i dTeach na nIonadaithe ==
[[Íomhá:19a.AntiImpeachRally.WDC.17December1998 (22717930575).jpg|mion|Agóid in aghaidh an tháinsimh i [[Washington, D.C.]], 17 Nollaig 1998|220x220px]]
Ar an 8 Deireadh Fómhair 1998 vótáil Teach na nIonadaithe, le tromlach de 258 in aghaidh 176, chun fiosrúchán táinsimh a údarú. Bhí an cheist ar cheann de na príomhábhair i dtoghcháin lár téarma i mí na Samhna. Cé go raibh coinne ag an Spéicéir [[Newt Gingrich]] go mbainfeadh na Poblachtaigh suíocháin bhreise amach, ba iad na Daonlathaigh a ghnóthaigh cúig shuíochán, agus d'fhógair Gingrich go luath ina dhiaidh sin go raibh sé ag éirí as an gComhdháil.
Reáchtáladh imeachtaí an tháinsimh i seisiún deireanach na Comhdhála a bhí ag dul in éag. D'fhógair Bob Livingston, an fear a bhí roghnaithe le bheith ina Spéicéir in ionad Gingrich, ó urlár an Tí go raibh sé féin ag éirí as nuair a nochtadh go raibh caidreamh aige lasmuigh dá phósadh, agus mhol sé do Clinton an rud céanna a dhéanamh. Dhiúltaigh Clinton éirí as.
Ar an 19 Nollaig 1998 ghlac an Teach le dhá airteagal táinsimh: mionnú éithigh os comhair an ardghiúiré (228 vóta in aghaidh 206) agus bac a chur ar riar na córa (221 in aghaidh 212). Diúltaíodh do dhá airteagal eile. Ba é Clinton an dara huachtarán riamh a táinsíodh, i ndiaidh [[Andrew Johnson]] sa bhliain 1868.
== An triail sa Seanad ==
[[Íomhá:Senate in session.jpg|mion|Seanad na Stát Aontaithe le linn thriail an tháinsimh, 1999|220x220px]]
[[Íomhá:Henry Hyde during the Clinton impeachment trial on January 7, 1999 (01).png|mion|Henry Hyde, príomhionchúisitheoir an Tí, ag oscailt na trialach an 7 Eanáir 1999|220x220px]]
Cuireadh na hairteagail faoi bhráid [[Seanad na Stát Aontaithe|an tSeanaid]] an 7 Eanáir 1999 agus thosaigh an triail an lá céanna, faoi chathaoirleacht an Phríomhbhreithimh, William Rehnquist. Comhaltaí Poblachtacha ó Choiste Breithiúnais an Tí a chuir an cás i láthair, agus Henry Hyde ina cheann feadhna orthu. Ba iad Charles Ruff, Cheryl Mills agus dlíodóirí eile a rinne cosaint an Uachtaráin.
Mhair an triail aon lá is fiche. Ar an 12 Feabhra 1999 vótáil an Seanad ar an dá airteagal. Bhí gá le tromlach dhá thrian – 67 vóta – chun an tUachtarán a chiontú agus a chur as oifig. Ar chúiseamh an mhionnaithe éithigh, vótáil 45 seanadóir ar son a chiontaithe agus 55 ina choinne; ar an gcúiseamh faoi bhac a chur ar riar na córa, ba é 50 in aghaidh 50 an vóta. Saoradh Clinton dá bhrí sin agus d'fhan sé in oifig.<ref name="wapo1999" />
== Iarmhairtí dlíthiúla ==
I mí Aibreáin 1999 fuair an Breitheamh Susan Webber Wright go raibh [[Díspeagadh cúirte|díspeagadh cúirte]] sibhialta déanta ag Clinton as fianaise mhíthreorach a thabhairt i gcás Paula Jones, agus gearradh fíneáil de bheagnach $90,000 air.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.nytimes.com/1999/04/13/us/clinton-is-found-to-be-in-contempt-on-jones-lawsuit.html|teideal=Clinton Is Found to Be in Contempt on Jones Lawsuit|údar=John M. Broder agus Neil A. Lewis|dáta=1999-04-13|work=The New York Times|language=en|dátarochtana=2026-08-16}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1999-jul-30-mn-61021-story.html|teideal=Clinton Fined $90,686 for Lying in Paula Jones Case|sloinne=Jackson|ainm=Robert L.|dáta=1999-07-30|work=Los Angeles Times|language=en|dátarochtana=2026-08-16}}</ref> Roimhe sin, i mí na Samhna 1998, bhí socrú déanta aige lasmuigh den chúirt le Paula Jones agus $850,000 íoctha aige léi.
An 19 Eanáir 2001, an lá sular fhág sé oifig, cuireadh a cheadúnas dlí ar fionraí ar feadh cúig bliana in Arkansas nuair a d'admhaigh sé os comhair cúirte ansin go ndearna sé dochar do riar an cheartais i gcás Jones. An 1 Deireadh Fómhair 2001 chuir Cúirt Uachtarach na Stát Aontaithe cosc air cásanna a phlé os a comhair; seachas achomharc a dhéanamh, thug sé suas ar fad an cead a bhí aige cleachtadh os comhair na cúirte sin.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.nytimes.com/2001/10/01/national/01WIRE-CLIN.html|teideal=Clinton Disbarred From Practice Before Supreme Court|sloinne=Gearan|ainm=Anne|dáta=2001-10-01|work=The New York Times|foilsitheoir=Associated Press|language=en|dátarochtana=2026-08-16}}</ref>
== Tuairim an phobail agus an toghchán uachtaránachta ==
Cé gur bhain an scannal go mór dá chlú pearsanta, níor lagaigh sé an tacaíocht a bhí ag an bpobal dá chuid oibre mar uachtarán – a mhalairt ar fad a tharla. I bpobalbhreith de chuid Gallup a rinneadh an 19–20 Nollaig 1998, díreach i ndiaidh vóta an tháinsimh, dúirt 73 faoin gcéad de na freagróirí go raibh siad sásta leis an gcaoi a raibh sé i mbun a chúraim – an figiúr ba airde a bhí aige riamh le linn a thréimhse in oifig.<ref>{{Lua idirlín|url=https://news.gallup.com/poll/4111/clinton-receives-record-high-job-approval-rating-after-impeachment-vot.aspx|teideal=Clinton Receives Record High Job Approval Rating After Impeachment Vote And Iraq Air Strikes|dáta=1998-12-21|work=Gallup|language=en|dátarochtana=2026-08-16}}</ref>
Mar sin féin, mhaígh an Leas-Uachtarán [[Al Gore]] gur chuir an scannal as dá fheachtas féin i dtoghchán uachtaránachta na bliana 2000, mar gur lagaigh sé díograis lucht tacaíochta na nDaonlathach. Mhaígh Clinton, ar an taobh eile, go raibh feachtas Gore róchúramach agus go bhféadfadh sé féin stáit áirithe a bhuachan dó dá gceadófaí dó dul i mbun feachtais ar a shon.
== Éire agus na Gael-Mheiriceánaigh ==
[[Íomhá:President Bill Clinton and Gerry Adams.jpg|mion|Clinton agus [[Gerry Adams]]. Ba é an tacaíocht a thug Clinton do phróiseas na síochána ba chúis le seasamh roinnt polaiteoirí Gael-Mheiriceánacha ina fhabhar le linn an tháinsimh.|220x220px]]
Síníodh [[Comhaontú Aoine an Chéasta]] an 10 Aibreán 1998, sa bhliain chéanna inar phléasc an scannal, agus bhí ról lárnach ag Clinton ina thabhairt i gcrích. Níor lagaigh an chorraíl in Washington an caidreamh a bhí aige le hÉirinn.
Níos lú ná trí seachtaine tar éis dó an caidreamh a admháil go poiblí, tháinig Clinton go [[Tuaisceart Éireann]] i dteannta [[Tony Blair]] an 3 Meán Fómhair 1998. Thug sé cuairt ar bhaile na hÓmaí, áit ar mharaigh buama de chuid an [[Fíor-IRA|Fhíor-IRA]] 31 duine an 15 Lúnasa roimhe sin; labhair sé ag cruinniú síochána in [[Ard Mhacha]] agus thug sé aitheasc do Thionól Thuaisceart Éireann i [[Béal Feirste]]. Chuaigh sé ar aghaidh go Baile Átha Cliath agus go [[Luimneach]], áit ar bronnadh Saoirse na Cathrach air an 5 Meán Fómhair.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.clintonlibrary.gov/museum/online-exhibits/days-president-clintons-public-diplomacy-northern-ireland|teideal=Days Like This: President Clinton's Public Diplomacy in Northern Ireland|work=William J. Clinton Presidential Library and Museum|language=en|dátarochtana=2026-08-16}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.presidency.ucsb.edu/documents/remarks-limerick-ireland|teideal=Remarks in Limerick, Ireland|dáta=1998-09-05|work=The American Presidency Project|language=en|dátarochtana=2026-08-16}}</ref> Bhí a rian ar an gcultúr coitianta chomh maith: tugadh ainm an Uachtaráin ar theach tábhairne i Luimneach, agus cuireadh "Bills" agus "Monicas" ar dhoirse na leithreas ann.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.newsweek.com/why-ireland-loves-bill-clinton-i-will-never-forget-1792860|teideal=Why Ireland Loves Bill Clinton: "I Will Never Forget"|dáta=2023-04-13|work=Newsweek|language=en|dátarochtana=2026-08-16}}</ref>
[[Íomhá:Peter T. King, official portrait, 112th Congress.jpg|mion|Peter T. King, an comhalta Poblachtach ó Nua-Eabhrac a vótáil in aghaidh an tháinsimh|275x275px]]
Bhí baint dhíreach ag cúrsaí Éireann le roinnt vótaí sa Chomhdháil. Bhí Peter T. King, comhalta Poblachtach ó Nua-Eabhrac agus duine de na Gael-Mheiriceánaigh ba threise a thacaigh le [[Sinn Féin]] agus le próiseas na síochána, ar an mbeagán Poblachtach a vótáil in aghaidh na n-airteagal táinsimh. Dúirt sé gurbh é an tacaíocht a thug Clinton do phróiseas na síochána – agus an víosa a fuair Gerry Adams do na Stáit Aontaithe sa bhliain 1994 – ba chúis leis an seasamh sin.<ref>{{Lua idirlín|url=https://thehill.com/blogs/congress-blog/lawmaker-news/85083-from-irish-radical-to-muslim-inquisitor/|teideal=From Irish radical to Muslim inquisitor|údar=Niall O'Dowd|work=The Hill|language=en|dátarochtana=2026-08-16}}</ref>
Maidir le sinsearacht Clinton féin, maíodh go minic sna 1990idí gurbh as [[Ros Liath]] i gContae Fhear Manach do mhuintir Cassidy, muintir a mháthar. Léirigh cáipéisí stáit a scaoileadh i mí na Nollag 2025, áfach, gur chuir an ginealeolaí Seán Ó Murchú in iúl do Rialtas na hÉireann i mí Dheireadh Fómhair 1995 nach raibh aon fhianaise dhoiciméadach leis an éileamh sin agus go raibh sé "bunaithe den chuid is mó ar fhantaisíocht"; níor cruthaíodh riamh ó shin é.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/news/ireland/2025/1227/1550341-clinton-state-papers/|teideal=White House averse to Clinton-Adams Belfast photograph|údar=Fiachra Ó Cionnaith|dáta=2025-12-27|work=RTÉ|language=en|dátarochtana=2026-08-16}}</ref>
D'fhill Clinton ar an oileán ón 12 go dtí an 13 Nollaig 2000 chun tacú leis an gcomhaontú arís – an tríú cuairt, agus an ceann deireanach, a thug sé ar Thuaisceart Éireann mar uachtarán.
== Oidhreacht ==
[[Íomhá:Monica Lewinsky 2014 IDA Awards.jpg|mion|Monica Lewinsky sa bhliain 2014, nuair a d'fhill sí ar an saol poiblí mar ghníomhaí|303x303px]]
Bhí clúdach ollmhór sna meáin ar an scannal, agus b'í Lewinsky féin ba mhó a d'fhulaing dá bharr: bhí sé an-deacair aici post a fháil ina dhiaidh, cáineadh go forleathan í agus rinneadh fonóid fúithi. Sa bhliain 2014 d'fhoilsigh sí aiste, "Shame and Survival", san iris ''Vanity Fair'', agus ó shin i leith tá sí ina gníomhaí in aghaidh na cibearbhulaíochta agus an náirithe phoiblí.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.vanityfair.com/style/society/2014/06/monica-lewinsky-humiliation-culture|teideal=Exclusive: Monica Lewinsky on the Culture of Humiliation|dáta=2014-05-28|work=Vanity Fair|language=en|dátarochtana=2026-08-16}}</ref> Ghabh roinnt daoine mór le rá sna meáin a leithscéal léi as an gcaoi ar chaith siad léi ag an am.
Faoi thionchar ghluaiseacht #MeToo ó 2017 amach, rinne tráchtairí – agus Lewinsky féin – athmhachnamh ar an scéal, á rá go gcaithfear aird a thabhairt ar an éagothromaíocht chumhachta a bhí idir uachtarán agus intéirneach 22 bliain d'aois. Nuair a fiafraíodh de Clinton sa bhliain 2018 ar cheart dó éirí as, dúirt sé go raibh an cinneadh ceart déanta aige nuair nár éirigh sé as.
== Féach freisin ==
* [[Táinseamh]]
* [[Táinseamh faoi dhó Donald Trump]]
* [[Scannal Watergate]]
* [[Comhaontú Aoine an Chéasta]]
== Tagairtí ==
{{reflist|30em}}
Baineadh úsáid as an alt "[https://en.wikipedia.org/wiki/Clinton%E2%80%93Lewinsky_scandal Clinton–Lewinsky scandal]" agus as an alt "[https://en.wikipedia.org/wiki/Impeachment_of_Bill_Clinton Impeachment of Bill Clinton]" ar Vicipéid an Bhéarla mar fhoinse ghinearálta agus an t-alt seo á scríobh.
== Naisc sheachtracha ==
* [http://edition.cnn.com/ALLPOLITICS/1998/resources/lewinsky/timeline/ Amlíne na n-imeachtaí] – CNN
* [https://news.bbc.co.uk/2/hi/events/clinton_under_fire/fall_out/default.stm "The Fallout"] – BBC News
[[Catagóir:Conspóidí]]
[[Catagóir:Polaitíocht na Stát Aontaithe]]
[[Catagóir:Stair na Stát Aontaithe]]
[[Catagóir:1998]]
[[Catagóir:1999]]
[[Catagóir:Bill Clinton]]
[[Catagóir:Scannail uachtaráin sna Stáit Aontaithe]]
[[Catagóir:Scannail sna Stáit Aontaithe]]
sycy1oi5djl43wge5k8tp1m3ovssbau
1325420
1325326
2026-08-17T10:51:12Z
TGcoa
21229
1325420
wikitext
text/x-wiki
{{WD Bosca Sonraí Imeacht}}Scannal polaitiúil agus dlíthiúil sna [[Stáit Aontaithe Mheiriceá|Stáit Aontaithe]] ab ea an '''scannal Clinton–Lewinsky''', a tháinig chun solais i mí Eanáir 1998 nuair a nochtadh go raibh caidreamh gnéis ag [[Bill Clinton]], an 42ú huachtarán ar na Stáit Aontaithe, le Monica Lewinsky, bean óg a bhí ina hintéirneach agus ina fostaí sa [[An Teach Bán|Teach Bán]]. Thosaigh an caidreamh i mí na Samhna 1995, agus Clinton 49 bliain d'aois agus Lewinsky 22 bliain d'aois, agus mhair sé thart ar ocht mí dhéag.<ref name="nyt2021">{{Lua idirlín|url=https://www.nytimes.com/2021/09/01/arts/television/monica-lewinsky-impeachment-american-crime-story.html|teideal=Monica Lewinsky Is (Reluctantly) Revisiting 'That Woman'|sloinne=Bennett|ainm=Jessica|dáta=2021-09-01|work=The New York Times|language=en|dátarochtana=2026-08-16}}</ref>
Shéan Clinton go poiblí an 26 Eanáir 1998 go raibh a leithéid de chaidreamh aige, ach d'admhaigh sé an 17 Lúnasa 1998, os comhair [[ardghiúiré]] agus ansin ar an teilifís, go raibh caidreamh míchuí ann. As an bhfianaise a thug sé faoi mhionn a d'eascair an dara [[táinseamh]] ar uachtarán i stair Mheiriceá: ghlac [[Teach na nIonadaithe, Stáit Aontaithe Mheiriceá|Teach na nIonadaithe]] le dhá airteagal táinsimh an 19 Nollaig 1998, ceann as [[mionnú éithigh]] agus ceann as bac a chur ar riar na córa. Níor ciontaíodh é ar cheachtar den dá chúiseamh i dtriail an tSeanaid an 12 Feabhra 1999, agus d'fhan sé in oifig go deireadh a théarma.<ref name="wapo1999">{{Lua idirlín|url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/politics/special/clinton/stories/impeach021399.htm|teideal=The Senate Acquits President Clinton|sloinne=Baker|ainm=Peter|dáta=1999-02-13|work=The Washington Post|language=en|dátarochtana=2026-08-16}}</ref>
Tugadh "Monicagate", "Lewinskygate" agus "Zippergate", i measc ainmneacha eile, ar an scannal sna meáin.<ref>múnla [[Walkergate|Watergate]]</ref>
[[Íomhá:Response to the Lewinsky Allegations (January 26, 1998) Bill Clinton.ogv|clé|mion|220x220px|Físeán, 26 Eanáir 1998]]
[[Íomhá:Photographs of Monica Lewinsky at the White House During November 1995 through March 1997 A3e06420664168d9466c84c3e31ccc2f-cropped-Monica (cropped).jpg|clé|mion|220x220px|Bill Clinton agus Monica Lewinsky sa Teach Bán. Roimh 1998]]
[[Íomhá:Hillary she sucks, but not like Monica bumper sticker.png|clé|mion|220x220px|2016]]
== Cúlra ==
[[Íomhá:Paula Jones (49096627683).jpg|mion|Paula Jones sa bhliain 2019|275x275px]]
Sa bhliain 1994 chuir Paula Jones, bean a bhíodh ina fostaí ag stát [[Arkansas]], an dlí ar Clinton as ciapadh gnéasach a bheith déanta aige uirthi sa bhliain 1991 nuair a bhí sé ina ghobharnóir ar an stát sin. Shéan Clinton na líomhaintí. Rialaigh [[Cúirt Uachtarach na Stát Aontaithe]] d'aon ghuth i mí na Bealtaine 1997 nach raibh an tUachtarán slán ó chás sibhialta le linn dó a bheith in oifig, agus chuaigh an cás ar aghaidh.
Ag an am céanna bhí abhcóide neamhspleách, Kenneth Starr, i mbun fiosrúcháin ar chúrsaí a bhain le conspóid Whitewater agus le hábhair eile. Ceapadh Starr chun na hoibre sin sa bhliain 1994. Cháin na Daonlathaigh ina dhiaidh sin é as thart ar $70 milliún a chaitheamh ar an bhfiosrúchán.
== An caidreamh agus téipeanna Linda Tripp ==
[[Íomhá:Monica lewinsky.jpg|mion|Monica Lewinsky i mBealtaine 1997|248x248px]]
Céimí de chuid Choláiste Lewis agus Clark ab ea Monica Lewinsky. Thosaigh sí ag obair mar intéirneach sa Teach Bán i samhradh na bliana 1995 agus fuair sí post mar fhostaí ann ina dhiaidh sin. I mí Aibreáin 1996 aistríodh chuig an [[Pentagon]] í mar gur mheas a lucht bainistíochta go raibh an iomarca ama á chaitheamh aici i gcomhluadar an uachtaráin.
Sa Phentagon chuir sí aithne ar Linda Tripp, comhghleacaí léi, agus d'inis sí di faoin gcaidreamh. Chomhairligh Tripp di na bronntanais a fuair sí ó Clinton a choinneáil, agus gan gúna gorm a bhí caite aici a ghlanadh. Ó Mheán Fómhair 1997 amach thaifead Tripp na comhráite teileafóin a bhí aici le Lewinsky, agus i mí Eanáir 1998 thug sí na téipeanna do Kenneth Starr.<ref name="tuairisc2021">{{Lua idirlín|url=https://tuairisc.ie/blas-sobaldramatuil-ar-chlar-nua-faoi-scannal-gneis-bill-clinton/|teideal=Blas sobaldrámatúil ar chlár nua faoi scannal gnéis Bill Clinton|work=Tuairisc.ie|language=ga-IE|dátarochtana=2026-08-16}}</ref>
== An scéal ag briseadh ==
Ar an 17 Eanáir 1998 a foilsíodh an chéad tuairisc ar an scéal, ar an suíomh idirlín ''Drudge Report'', a mhaígh go raibh alt faoin gcaidreamh á choinneáil siar ag an iris ''Newsweek''. Bhris an scéal sna mórmheáin ar an 21 Eanáir nuair a d'fhoilsigh an ''[[Washington Post]]'' é.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/politics/special/clinton/stories/clinton012198.htm|teideal=Clinton Accused|údar=Susan Schmidt, Peter Baker agus Toni Locy|dáta=1998-01-21|work=The Washington Post|language=en|dátarochtana=2026-08-16}}</ref>
Ar an 26 Eanáir 1998, agus a bhean chéile [[Hillary Clinton]] lena thaobh, thug an tUachtarán preasagallamh sa Teach Bán inar dhearbhaigh sé: "I did not have sexual relations with that woman, Miss Lewinsky" ("Ní raibh aon chaidreamh gnéis agam leis an mbean sin, Iníon Lewinsky"). An lá dár gcionn, ar an gclár ''Today'' ar NBC, chuir Hillary Clinton an milleán ar chomhcheilg fhairsing de chuid na heite deise a bhí, dar léi, ag feachtasú in aghaidh a fir chéile ón lá ar fhógair sé go raibh sé san iomaíocht don uachtaránacht.
== Fiosrúchán Starr agus admháil an Uachtaráin ==
[[Íomhá:Ken Starr testifying before the House Judiciary Committee.jpg|mion|Kenneth Starr os comhair Choiste Breithiúnais Theach na nIonadaithe, mí na Samhna 1998|220x220px]]
I mí Eanáir 1998 chuir Tripp in iúl do Starr go raibh mionnscríbhinn curtha isteach ag Lewinsky i gcás Paula Jones inar shéan sí go raibh aon chaidreamh aici leis an uachtarán. Le cead ón Ard-Aighne Janet Reno, leathnaigh Starr a fhiosrúchán chun ceist an mhionnaithe éithigh a chur san áireamh.
Ar feadh míonna níor cruthaíodh aon ní go cinnte, mar nach raibh Lewinsky sásta fianaise a thabhairt. Ar an 28 Iúil 1998, áfach, tugadh díolúine di ar choinníoll go labhródh sí os comhair an ardghiúiré.<ref>{{Lua idirlín|url=http://www.cnn.com/ALLPOLITICS/1998/07/28/lewinsky/|teideal=Lewinsky Strikes Far-Reaching Immunity Deal|údar=Wolf Blitzer agus Bob Franken|dáta=1998-07-28|work=CNN|language=en|dátarochtana=2026-08-16}}</ref> Thug sí uaithi an gúna gorm freisin; nuair a rinneadh tástáil [[DNA]] air, nascadh an rian bitheolaíoch a bhí air le sampla fola ón uachtarán.
An 17 Lúnasa 1998 thug Clinton fianaise faoi mhionn os comhair an ardghiúiré agus d'admhaigh sé go raibh "caidreamh fisiciúil míchuí" aige le Lewinsky. An oíche chéanna thug sé aitheasc ar an teilifís náisiúnta inar ghlac sé leis nach raibh a iompar "cuí".<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.washingtonpost.com/wp-srv/politics/special/clinton/stories/clinton081898.htm|teideal=Clinton Admits to Lewinsky Relationship, Challenges Starr to End Personal 'Prying'|údar=Peter Baker agus John F. Harris|dáta=1998-08-18|work=The Washington Post|language=en|dátarochtana=2026-08-16}}</ref>
Cuireadh Tuarascáil Starr faoi bhráid na Comhdhála an 9 Meán Fómhair 1998 agus foilsíodh go poiblí í dhá lá ina dhiaidh sin. Luaigh Starr aon chúis déag ar a bhféadfaí an tUachtarán a tháinseamh, mionnú éithigh, bac ar riar na córa agus mí-úsáid cumhachta ina measc. Cáineadh go géar é, áfach, as an mionchuntas ar chúrsaí príobháideacha a cuireadh sa tuarascáil.
=== Ceist an mhionnaithe éithigh ===
Ba ar dhá ráiteas go háirithe a bhí cúiseamh an mhionnaithe éithigh bunaithe.
Sa chéad cheann acu, agus é ag tabhairt fianaise faoi mhionn i gcás Paula Jones, ghlac Clinton le sainmhíniú cúng ar an téarma "sexual relations" a bhí leagtha síos i gcáipéis os comhair na cúirte, agus d'áitigh sé ina dhiaidh sin nár sháraigh a fhreagra an sainmhíniú sin.
Sa dara ceann, nuair a luaigh a dhlíodóir ráiteas de chuid Lewinsky á rá nach raibh aon chaidreamh gnéis ar bun eatarthu, mhaígh Clinton gur bhraith fírinne an ráitis ar bhrí an bhriathair: "It depends on what the meaning of the word 'is' is." Níor mheas Tuarascáil Starr gur mionnú éithigh an ráiteas áirithe sin, ach luadh mar shampla é ar an gcaoi ar bhain Clinton brí an-chúng as focail.<ref>{{Lua idirlín|url=https://slate.com/news-and-politics/1998/09/bill-clinton-and-the-meaning-of-is.html|teideal=Bill Clinton and the Meaning of 'Is'|údar=Timothy Noah|dáta=1998-09-13|work=Slate|language=en|dátarochtana=2026-08-16}}</ref>
== An táinseamh i dTeach na nIonadaithe ==
[[Íomhá:19a.AntiImpeachRally.WDC.17December1998 (22717930575).jpg|mion|Agóid in aghaidh an tháinsimh i [[Washington, D.C.]], 17 Nollaig 1998|220x220px]]
Ar an 8 Deireadh Fómhair 1998 vótáil Teach na nIonadaithe, le tromlach de 258 in aghaidh 176, chun fiosrúchán táinsimh a údarú. Bhí an cheist ar cheann de na príomhábhair i dtoghcháin lár téarma i mí na Samhna. Cé go raibh coinne ag an Spéicéir [[Newt Gingrich]] go mbainfeadh na Poblachtaigh suíocháin bhreise amach, ba iad na Daonlathaigh a ghnóthaigh cúig shuíochán, agus d'fhógair Gingrich go luath ina dhiaidh sin go raibh sé ag éirí as an gComhdháil.
Reáchtáladh imeachtaí an tháinsimh i seisiún deireanach na Comhdhála a bhí ag dul in éag. D'fhógair Bob Livingston, an fear a bhí roghnaithe le bheith ina Spéicéir in ionad Gingrich, ó urlár an Tí go raibh sé féin ag éirí as nuair a nochtadh go raibh caidreamh aige lasmuigh dá phósadh, agus mhol sé do Clinton an rud céanna a dhéanamh. Dhiúltaigh Clinton éirí as.
Ar an 19 Nollaig 1998 ghlac an Teach le dhá airteagal táinsimh: mionnú éithigh os comhair an ardghiúiré (228 vóta in aghaidh 206) agus bac a chur ar riar na córa (221 in aghaidh 212). Diúltaíodh do dhá airteagal eile. Ba é Clinton an dara huachtarán riamh a táinsíodh, i ndiaidh [[Andrew Johnson]] sa bhliain 1868.
== An triail sa Seanad ==
[[Íomhá:Senate in session.jpg|mion|Seanad na Stát Aontaithe le linn thriail an tháinsimh, 1999|220x220px]]
[[Íomhá:Henry Hyde during the Clinton impeachment trial on January 7, 1999 (01).png|mion|Henry Hyde, príomhionchúisitheoir an Tí, ag oscailt na trialach an 7 Eanáir 1999|220x220px]]
Cuireadh na hairteagail faoi bhráid [[Seanad na Stát Aontaithe|an tSeanaid]] an 7 Eanáir 1999 agus thosaigh an triail an lá céanna, faoi chathaoirleacht an Phríomhbhreithimh, William Rehnquist. Comhaltaí Poblachtacha ó Choiste Breithiúnais an Tí a chuir an cás i láthair, agus Henry Hyde ina cheann feadhna orthu. Ba iad Charles Ruff, Cheryl Mills agus dlíodóirí eile a rinne cosaint an Uachtaráin.
Mhair an triail aon lá is fiche. Ar an 12 Feabhra 1999 vótáil an Seanad ar an dá airteagal. Bhí gá le tromlach dhá thrian – 67 vóta – chun an tUachtarán a chiontú agus a chur as oifig. Ar chúiseamh an mhionnaithe éithigh, vótáil 45 seanadóir ar son a chiontaithe agus 55 ina choinne; ar an gcúiseamh faoi bhac a chur ar riar na córa, ba é 50 in aghaidh 50 an vóta. Saoradh Clinton dá bhrí sin agus d'fhan sé in oifig.<ref name="wapo1999" />
== Iarmhairtí dlíthiúla ==
I mí Aibreáin 1999 fuair an Breitheamh Susan Webber Wright go raibh [[Díspeagadh cúirte|díspeagadh cúirte]] sibhialta déanta ag Clinton as fianaise mhíthreorach a thabhairt i gcás Paula Jones, agus gearradh fíneáil de bheagnach $90,000 air.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.nytimes.com/1999/04/13/us/clinton-is-found-to-be-in-contempt-on-jones-lawsuit.html|teideal=Clinton Is Found to Be in Contempt on Jones Lawsuit|údar=John M. Broder agus Neil A. Lewis|dáta=1999-04-13|work=The New York Times|language=en|dátarochtana=2026-08-16}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.latimes.com/archives/la-xpm-1999-jul-30-mn-61021-story.html|teideal=Clinton Fined $90,686 for Lying in Paula Jones Case|sloinne=Jackson|ainm=Robert L.|dáta=1999-07-30|work=Los Angeles Times|language=en|dátarochtana=2026-08-16}}</ref> Roimhe sin, i mí na Samhna 1998, bhí socrú déanta aige lasmuigh den chúirt le Paula Jones agus $850,000 íoctha aige léi.
An 19 Eanáir 2001, an lá sular fhág sé oifig, cuireadh a cheadúnas dlí ar fionraí ar feadh cúig bliana in Arkansas nuair a d'admhaigh sé os comhair cúirte ansin go ndearna sé dochar do riar an cheartais i gcás Jones. An 1 Deireadh Fómhair 2001 chuir Cúirt Uachtarach na Stát Aontaithe cosc air cásanna a phlé os a comhair; seachas achomharc a dhéanamh, thug sé suas ar fad an cead a bhí aige cleachtadh os comhair na cúirte sin.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.nytimes.com/2001/10/01/national/01WIRE-CLIN.html|teideal=Clinton Disbarred From Practice Before Supreme Court|sloinne=Gearan|ainm=Anne|dáta=2001-10-01|work=The New York Times|foilsitheoir=Associated Press|language=en|dátarochtana=2026-08-16}}</ref>
== Tuairim an phobail agus an toghchán uachtaránachta ==
Cé gur bhain an scannal go mór dá chlú pearsanta, níor lagaigh sé an tacaíocht a bhí ag an bpobal dá chuid oibre mar uachtarán – a mhalairt ar fad a tharla. I bpobalbhreith de chuid Gallup a rinneadh an 19–20 Nollaig 1998, díreach i ndiaidh vóta an tháinsimh, dúirt 73 faoin gcéad de na freagróirí go raibh siad sásta leis an gcaoi a raibh sé i mbun a chúraim – an figiúr ba airde a bhí aige riamh le linn a thréimhse in oifig.<ref>{{Lua idirlín|url=https://news.gallup.com/poll/4111/clinton-receives-record-high-job-approval-rating-after-impeachment-vot.aspx|teideal=Clinton Receives Record High Job Approval Rating After Impeachment Vote And Iraq Air Strikes|dáta=1998-12-21|work=Gallup|language=en|dátarochtana=2026-08-16}}</ref>
Mar sin féin, mhaígh an Leas-Uachtarán [[Al Gore]] gur chuir an scannal as dá fheachtas féin i dtoghchán uachtaránachta na bliana 2000, mar gur lagaigh sé díograis lucht tacaíochta na nDaonlathach. Mhaígh Clinton, ar an taobh eile, go raibh feachtas Gore róchúramach agus go bhféadfadh sé féin stáit áirithe a bhuachan dó dá gceadófaí dó dul i mbun feachtais ar a shon.
== Éire agus na Gael-Mheiriceánaigh ==
[[Íomhá:President Bill Clinton and Gerry Adams.jpg|mion|Clinton agus [[Gerry Adams]]. Ba é an tacaíocht a thug Clinton do phróiseas na síochána ba chúis le seasamh roinnt polaiteoirí Gael-Mheiriceánacha ina fhabhar le linn an tháinsimh.|220x220px]]
Síníodh [[Comhaontú Aoine an Chéasta]] an 10 Aibreán 1998, sa bhliain chéanna inar phléasc an scannal, agus bhí ról lárnach ag Clinton ina thabhairt i gcrích. Níor lagaigh an chorraíl in Washington an caidreamh a bhí aige le hÉirinn.
Níos lú ná trí seachtaine tar éis dó an caidreamh a admháil go poiblí, tháinig Clinton go [[Tuaisceart Éireann]] i dteannta [[Tony Blair]] an 3 Meán Fómhair 1998. Thug sé cuairt ar bhaile na hÓmaí, áit ar mharaigh buama de chuid an [[Fíor-IRA|Fhíor-IRA]] 31 duine an 15 Lúnasa roimhe sin; labhair sé ag cruinniú síochána in [[Ard Mhacha]] agus thug sé aitheasc do Thionól Thuaisceart Éireann i [[Béal Feirste]]. Chuaigh sé ar aghaidh go Baile Átha Cliath agus go [[Luimneach]], áit ar bronnadh Saoirse na Cathrach air an 5 Meán Fómhair.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.clintonlibrary.gov/museum/online-exhibits/days-president-clintons-public-diplomacy-northern-ireland|teideal=Days Like This: President Clinton's Public Diplomacy in Northern Ireland|work=William J. Clinton Presidential Library and Museum|language=en|dátarochtana=2026-08-16}}</ref><ref>{{Lua idirlín|url=https://www.presidency.ucsb.edu/documents/remarks-limerick-ireland|teideal=Remarks in Limerick, Ireland|dáta=1998-09-05|work=The American Presidency Project|language=en|dátarochtana=2026-08-16}}</ref> Bhí a rian ar an gcultúr coitianta chomh maith: tugadh ainm an Uachtaráin ar theach tábhairne i Luimneach, agus cuireadh "Bills" agus "Monicas" ar dhoirse na leithreas ann.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.newsweek.com/why-ireland-loves-bill-clinton-i-will-never-forget-1792860|teideal=Why Ireland Loves Bill Clinton: "I Will Never Forget"|dáta=2023-04-13|work=Newsweek|language=en|dátarochtana=2026-08-16}}</ref>
[[Íomhá:Peter T. King, official portrait, 112th Congress.jpg|mion|Peter T. King, an comhalta Poblachtach ó Nua-Eabhrac a vótáil in aghaidh an tháinsimh|275x275px]]
Bhí baint dhíreach ag cúrsaí Éireann le roinnt vótaí sa Chomhdháil. Bhí Peter T. King, comhalta Poblachtach ó Nua-Eabhrac agus duine de na Gael-Mheiriceánaigh ba threise a thacaigh le [[Sinn Féin]] agus le próiseas na síochána, ar an mbeagán Poblachtach a vótáil in aghaidh na n-airteagal táinsimh. Dúirt sé gurbh é an tacaíocht a thug Clinton do phróiseas na síochána – agus an víosa a fuair Gerry Adams do na Stáit Aontaithe sa bhliain 1994 – ba chúis leis an seasamh sin.<ref>{{Lua idirlín|url=https://thehill.com/blogs/congress-blog/lawmaker-news/85083-from-irish-radical-to-muslim-inquisitor/|teideal=From Irish radical to Muslim inquisitor|údar=Niall O'Dowd|work=The Hill|language=en|dátarochtana=2026-08-16}}</ref>
Maidir le sinsearacht Clinton féin, maíodh go minic sna 1990idí gurbh as [[Ros Liath]] i gContae Fhear Manach do mhuintir Cassidy, muintir a mháthar. Léirigh cáipéisí stáit a scaoileadh i mí na Nollag 2025, áfach, gur chuir an ginealeolaí Seán Ó Murchú in iúl do Rialtas na hÉireann i mí Dheireadh Fómhair 1995 nach raibh aon fhianaise dhoiciméadach leis an éileamh sin agus go raibh sé "bunaithe den chuid is mó ar fhantaisíocht"; níor cruthaíodh riamh ó shin é.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.rte.ie/news/ireland/2025/1227/1550341-clinton-state-papers/|teideal=White House averse to Clinton-Adams Belfast photograph|údar=Fiachra Ó Cionnaith|dáta=2025-12-27|work=RTÉ|language=en|dátarochtana=2026-08-16}}</ref>
D'fhill Clinton ar an oileán ón 12 go dtí an 13 Nollaig 2000 chun tacú leis an gcomhaontú arís – an tríú cuairt, agus an ceann deireanach, a thug sé ar Thuaisceart Éireann mar uachtarán.
== Oidhreacht ==
[[Íomhá:Monica Lewinsky 2014 IDA Awards.jpg|mion|Monica Lewinsky sa bhliain 2014, nuair a d'fhill sí ar an saol poiblí mar ghníomhaí|303x303px]]
Bhí clúdach ollmhór sna meáin ar an scannal, agus b'í Lewinsky féin ba mhó a d'fhulaing dá bharr: bhí sé an-deacair aici post a fháil ina dhiaidh, cáineadh go forleathan í agus rinneadh fonóid fúithi. Sa bhliain 2014 d'fhoilsigh sí aiste, "Shame and Survival", san iris ''Vanity Fair'', agus ó shin i leith tá sí ina gníomhaí in aghaidh na cibearbhulaíochta agus an náirithe phoiblí.<ref>{{Lua idirlín|url=https://www.vanityfair.com/style/society/2014/06/monica-lewinsky-humiliation-culture|teideal=Exclusive: Monica Lewinsky on the Culture of Humiliation|dáta=2014-05-28|work=Vanity Fair|language=en|dátarochtana=2026-08-16}}</ref> Ghabh roinnt daoine mór le rá sna meáin a leithscéal léi as an gcaoi ar chaith siad léi ag an am.
Faoi thionchar ghluaiseacht #MeToo ó 2017 amach, rinne tráchtairí – agus Lewinsky féin – athmhachnamh ar an scéal, á rá go gcaithfear aird a thabhairt ar an éagothromaíocht chumhachta a bhí idir uachtarán agus intéirneach 22 bliain d'aois. Nuair a fiafraíodh de Clinton sa bhliain 2018 ar cheart dó éirí as, dúirt sé go raibh an cinneadh ceart déanta aige nuair nár éirigh sé as.
== Féach freisin ==
* [[Táinseamh]]
* [[Táinseamh faoi dhó Donald Trump]]
* [[Scannal Watergate]]
* [[Comhaontú Aoine an Chéasta]]
== Tagairtí ==
{{reflist|30em}}
Baineadh úsáid as an alt "[https://en.wikipedia.org/wiki/Clinton%E2%80%93Lewinsky_scandal Clinton–Lewinsky scandal]" agus as an alt "[https://en.wikipedia.org/wiki/Impeachment_of_Bill_Clinton Impeachment of Bill Clinton]" ar Vicipéid an Bhéarla mar fhoinse ghinearálta agus an t-alt seo á scríobh.
== Naisc sheachtracha ==
* [http://edition.cnn.com/ALLPOLITICS/1998/resources/lewinsky/timeline/ Amlíne na n-imeachtaí] – CNN
* [https://news.bbc.co.uk/2/hi/events/clinton_under_fire/fall_out/default.stm "The Fallout"] – BBC News
[[Catagóir:Conspóidí]]
[[Catagóir:Polaitíocht na Stát Aontaithe]]
[[Catagóir:Stair na Stát Aontaithe]]
[[Catagóir:1998]]
[[Catagóir:1999]]
[[Catagóir:Bill Clinton]]
[[Catagóir:Scannail uachtaráin sna Stáit Aontaithe]]
[[Catagóir:Scannail sna Stáit Aontaithe]]
qb1nxsw08v3ftduj6gamxm6yvjletsx
Catagóir:Aegithalidae
14
127946
1325343
2026-08-17T08:36:51Z
An Sionnach Rua
29036
Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an fhine [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Aegithaloidea]]'
1325343
wikitext
text/x-wiki
Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an fhine [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo.
[[Catagóir:Aegithaloidea]]
1i8yry81bqaol6v98t4al1xv1493q3z
Catagóir:Aegithaloidea
14
127947
1325345
2026-08-17T08:37:31Z
An Sionnach Rua
29036
Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an fhorfhine [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Sylviida]]'
1325345
wikitext
text/x-wiki
Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an fhorfhine [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo.
[[Catagóir:Sylviida]]
rse92cnp49vxl69nrruvv5ov9ttak3y
Catagóir:Panurus
14
127948
1325346
2026-08-17T08:39:41Z
An Sionnach Rua
29036
Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Panuridae]]'
1325346
wikitext
text/x-wiki
Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo.
[[Catagóir:Panuridae]]
eghz2iwduan7lhmdpqe2apmoh78vueo
Catagóir:Panuridae
14
127949
1325347
2026-08-17T08:39:58Z
An Sionnach Rua
29036
Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an fhine [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Sylviida]]'
1325347
wikitext
text/x-wiki
Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an fhine [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo.
[[Catagóir:Sylviida]]
gvuisd1tfd267bq26co5v90mljga0t5
Catagóir:Hirundinoidea
14
127950
1325349
2026-08-17T08:41:42Z
An Sionnach Rua
29036
Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an fhorfhine [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Sylviida]]'
1325349
wikitext
text/x-wiki
Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an fhorfhine [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo.
[[Catagóir:Sylviida]]
rse92cnp49vxl69nrruvv5ov9ttak3y
Catagóir:Paridae
14
127951
1325350
2026-08-17T08:43:40Z
An Sionnach Rua
29036
Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an fhine [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Sylviida]]'
1325350
wikitext
text/x-wiki
Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an fhine [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo.
[[Catagóir:Sylviida]]
gvuisd1tfd267bq26co5v90mljga0t5
Catagóir:Laniidae
14
127952
1325351
2026-08-17T08:44:45Z
An Sionnach Rua
29036
Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an fhine [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Corvoidea]]'
1325351
wikitext
text/x-wiki
Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an fhine [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo.
[[Catagóir:Corvoidea]]
19m7z02gmt533jv1bd7ukk60otnazmt
Catagóir:Corvus
14
127953
1325352
2026-08-17T08:45:47Z
An Sionnach Rua
29036
Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Corvinae]]'
1325352
wikitext
text/x-wiki
Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo.
[[Catagóir:Corvinae]]
fuwt746awcg41zcxuq2likqfttrfmj1
Catagóir:Oriolidae
14
127954
1325353
2026-08-17T08:47:07Z
An Sionnach Rua
29036
Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an fhine [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Orioloidea]]'
1325353
wikitext
text/x-wiki
Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an fhine [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo.
[[Catagóir:Orioloidea]]
r69iz81bd1etfwnrwv4acoes1c4nyg0
Catagóir:Meliphagidae
14
127955
1325354
2026-08-17T08:48:00Z
An Sionnach Rua
29036
Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an fhine [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Meliphagoidea]]'
1325354
wikitext
text/x-wiki
Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an fhine [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo.
[[Catagóir:Meliphagoidea]]
nc9z3k9ztdc2kgmnbrrll2a8mieye21
Catagóir:Meliphagoidea
14
127956
1325355
2026-08-17T08:48:20Z
An Sionnach Rua
29036
Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an fhorfhine [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Meliphagides]]'
1325355
wikitext
text/x-wiki
Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an fhorfhine [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo.
[[Catagóir:Meliphagides]]
h32xwqw0leupkbcvtk2kro1fpeopmqr
Catagóir:Meliphagides
14
127957
1325356
2026-08-17T08:49:48Z
An Sionnach Rua
29036
Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an infrea-ord [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Meliphagides]]'
1325356
wikitext
text/x-wiki
Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an infrea-ord [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo.
[[Catagóir:Meliphagides]]
tpf65qw8wb22mu6i48idnusmj4fvz7z
1325357
1325356
2026-08-17T08:50:29Z
An Sionnach Rua
29036
1325357
wikitext
text/x-wiki
Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an infrea-ord [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo.
[[Catagóir:Passeri]]
kzsfhgfb6ksyvag50c0fvg9m2h91p77
Catagóir:Menura
14
127958
1325358
2026-08-17T08:51:39Z
An Sionnach Rua
29036
Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Menuridae]]'
1325358
wikitext
text/x-wiki
Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo.
[[Catagóir:Menuridae]]
qgtyogxv810e2yane40jd3gfiy0bezb
Catagóir:Menuridae
14
127959
1325359
2026-08-17T08:51:57Z
An Sionnach Rua
29036
Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an fhine [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Menurides]]'
1325359
wikitext
text/x-wiki
Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an fhine [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo.
[[Catagóir:Menurides]]
jqi0yiqt1juh866n9u6f6wwt3gygjyz
Catagóir:Menurides
14
127960
1325360
2026-08-17T08:52:33Z
An Sionnach Rua
29036
Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an infrea-ord [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Passeri]]'
1325360
wikitext
text/x-wiki
Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an infrea-ord [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo.
[[Catagóir:Passeri]]
kzsfhgfb6ksyvag50c0fvg9m2h91p77
Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1819
14
127961
1325368
2026-08-17T08:58:35Z
An Sionnach Rua
29036
Leathanach cruthaithe le '{{Catagóir a rinneadh cur síos uirthi i mbliain}} Níor cheart ach ailt ar na [[Aves|héin]] agus na [[Fospeiceas|fospeicis]] is suntasaí a chur sa chatagóir seo. [[Catagóir:Tacsanomaíocht éin]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu sa 19ú hAois]]'
1325368
wikitext
text/x-wiki
{{Catagóir a rinneadh cur síos uirthi i mbliain}}
Níor cheart ach ailt ar na [[Aves|héin]] agus na [[Fospeiceas|fospeicis]] is suntasaí a chur sa chatagóir seo.
[[Catagóir:Tacsanomaíocht éin]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu sa 19ú hAois]]
in5l5v5mum9phusk040osl8t7pefwvz
Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1853
14
127962
1325369
2026-08-17T08:58:40Z
An Sionnach Rua
29036
Leathanach cruthaithe le '{{Catagóir a rinneadh cur síos uirthi i mbliain}} Níor cheart ach ailt ar na [[Aves|héin]] agus na [[Fospeiceas|fospeicis]] is suntasaí a chur sa chatagóir seo. [[Catagóir:Tacsanomaíocht éin]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu sa 19ú hAois]]'
1325369
wikitext
text/x-wiki
{{Catagóir a rinneadh cur síos uirthi i mbliain}}
Níor cheart ach ailt ar na [[Aves|héin]] agus na [[Fospeiceas|fospeicis]] is suntasaí a chur sa chatagóir seo.
[[Catagóir:Tacsanomaíocht éin]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu sa 19ú hAois]]
in5l5v5mum9phusk040osl8t7pefwvz
Catagóir:Pheucticus
14
127963
1325370
2026-08-17T09:00:30Z
An Sionnach Rua
29036
Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Cardinalidae]]'
1325370
wikitext
text/x-wiki
Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo.
[[Catagóir:Cardinalidae]]
gg1lry92wygxaxjmjlhle3nerf5epoa
Catagóir:Tringa
14
127964
1325382
2026-08-17T09:07:43Z
An Sionnach Rua
29036
Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Scolopacidae]]'
1325382
wikitext
text/x-wiki
Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo.
[[Catagóir:Scolopacidae]]
tuieigjuge8i2rsbr6uifq4tbxum424
Catagóir:Actitis
14
127965
1325383
2026-08-17T09:07:47Z
An Sionnach Rua
29036
Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Scolopacidae]]'
1325383
wikitext
text/x-wiki
Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo.
[[Catagóir:Scolopacidae]]
tuieigjuge8i2rsbr6uifq4tbxum424
Catagóir:Bartramia
14
127966
1325384
2026-08-17T09:07:52Z
An Sionnach Rua
29036
Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Scolopacidae]]'
1325384
wikitext
text/x-wiki
Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo.
[[Catagóir:Scolopacidae]]
tuieigjuge8i2rsbr6uifq4tbxum424
Catagóir:Xenus
14
127967
1325385
2026-08-17T09:07:56Z
An Sionnach Rua
29036
Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Scolopacidae]]'
1325385
wikitext
text/x-wiki
Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo.
[[Catagóir:Scolopacidae]]
tuieigjuge8i2rsbr6uifq4tbxum424
Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu in 1821
14
127968
1325386
2026-08-17T09:08:36Z
An Sionnach Rua
29036
Leathanach cruthaithe le '{{Catagóir a rinneadh cur síos uirthi i mbliain}} Níor cheart ach ailt ar na [[Aves|héin]] agus na [[Fospeiceas|fospeicis]] is suntasaí a chur sa chatagóir seo. [[Catagóir:Tacsanomaíocht éin]] [[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu sa 19ú hAois]]'
1325386
wikitext
text/x-wiki
{{Catagóir a rinneadh cur síos uirthi i mbliain}}
Níor cheart ach ailt ar na [[Aves|héin]] agus na [[Fospeiceas|fospeicis]] is suntasaí a chur sa chatagóir seo.
[[Catagóir:Tacsanomaíocht éin]]
[[Catagóir:Éin a ndearnadh cur síos orthu sa 19ú hAois]]
in5l5v5mum9phusk040osl8t7pefwvz
Catagóir:Luscinia
14
127969
1325388
2026-08-17T09:11:08Z
An Sionnach Rua
29036
Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Saxicolinae]]'
1325388
wikitext
text/x-wiki
Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo.
[[Catagóir:Saxicolinae]]
0w5s2511ir0gv6tnwpxo2r240tts5qy
Catagóir:Grus
14
127970
1325394
2026-08-17T09:16:33Z
An Sionnach Rua
29036
Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Gruidae]]'
1325394
wikitext
text/x-wiki
Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo.
[[Catagóir:Gruidae]]
i85hxmzrigz2u4j2oz2368d9unw5u83
1325399
1325394
2026-08-17T09:23:55Z
An Sionnach Rua
29036
1325399
wikitext
text/x-wiki
Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo.
[[Catagóir:Gruinae]]
c8z72mjjdzmwzar8yiwhkrfd86jqv95
Catagóir:Leucogeranus
14
127971
1325395
2026-08-17T09:16:36Z
An Sionnach Rua
29036
Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Gruidae]]'
1325395
wikitext
text/x-wiki
Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo.
[[Catagóir:Gruidae]]
i85hxmzrigz2u4j2oz2368d9unw5u83
1325401
1325395
2026-08-17T09:24:37Z
An Sionnach Rua
29036
1325401
wikitext
text/x-wiki
Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo.
[[Catagóir:Gruinae]]
c8z72mjjdzmwzar8yiwhkrfd86jqv95
Catagóir:Gruidae
14
127972
1325396
2026-08-17T09:21:20Z
An Sionnach Rua
29036
Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an fhine [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Gruoidea]]'
1325396
wikitext
text/x-wiki
Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an fhine [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo.
[[Catagóir:Gruoidea]]
47i25lkwksp8an6ihoxh2wyk5s9an96
Catagóir:Gruoidea
14
127973
1325397
2026-08-17T09:22:10Z
An Sionnach Rua
29036
Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an fhorfhine [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Grui]]'
1325397
wikitext
text/x-wiki
Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an fhorfhine [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo.
[[Catagóir:Grui]]
qxhkea7bu77ri0fr6fp3iohdpqge3tx
Catagóir:Grui
14
127974
1325398
2026-08-17T09:22:39Z
An Sionnach Rua
29036
Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an fho-ord [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Gruiformes]]'
1325398
wikitext
text/x-wiki
Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an fho-ord [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo.
[[Catagóir:Gruiformes]]
awn7xdsp5g0q1fibj5qjd1uyzbjc98l
Catagóir:Gruinae
14
127975
1325400
2026-08-17T09:24:20Z
An Sionnach Rua
29036
Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an fhofhine [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Gruidae]]'
1325400
wikitext
text/x-wiki
Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an fhofhine [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo.
[[Catagóir:Gruidae]]
m046h6m1f1dhsvqxrcjwkcydvjjeodr
Catagóir:Anthropoides
14
127976
1325402
2026-08-17T09:24:56Z
An Sionnach Rua
29036
Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Gruinae]]'
1325402
wikitext
text/x-wiki
Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo.
[[Catagóir:Gruinae]]
c8z72mjjdzmwzar8yiwhkrfd86jqv95
Catagóir:Tigrisoma
14
127977
1325405
2026-08-17T09:27:05Z
An Sionnach Rua
29036
Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir: Tigriornithinae]]'
1325405
wikitext
text/x-wiki
Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo.
[[Catagóir: Tigriornithinae]]
r2766trf00u4jsd88yk3qztvns5gl9t
1325406
1325405
2026-08-17T09:27:12Z
An Sionnach Rua
29036
1325406
wikitext
text/x-wiki
Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo.
[[Catagóir:Tigriornithinae]]
bh51mqkiqgue2ccdzidkl061ucu4oe6
Catagóir:Ardeola
14
127978
1325408
2026-08-17T09:28:56Z
An Sionnach Rua
29036
Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Ardeinae]]'
1325408
wikitext
text/x-wiki
Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo.
[[Catagóir:Ardeinae]]
3xkv0lldfc1xvzvosbg80hctxhbh3ju
Catagóir:Nycticorax
14
127979
1325409
2026-08-17T09:29:01Z
An Sionnach Rua
29036
Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Ardeinae]]'
1325409
wikitext
text/x-wiki
Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an ghéineas [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo.
[[Catagóir:Ardeinae]]
3xkv0lldfc1xvzvosbg80hctxhbh3ju
Catagóir:Diomedeidae
14
127980
1325418
2026-08-17T10:41:52Z
An Sionnach Rua
29036
Leathanach cruthaithe le 'Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an fhine [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo. [[Catagóir:Procellariiformes]]'
1325418
wikitext
text/x-wiki
Níor cheart ach ailt a bhaineann leis an fhine [[Aves|éin]] seo a chur leis an chatagóir seo.
[[Catagóir:Procellariiformes]]
9tg5pxfqrnbzp1yi3wq6chqx4j4ylsv
Plé:Liosta eipeasóidí The Simpsons
1
127981
1325421
2026-08-17T11:15:03Z
~2026-44884-21
76441
/* Goanimate network */ mír nua
1325421
wikitext
text/x-wiki
== Goanimate network ==
# Bart an Genius (12 Eanáir 2009)
[[Speisialta:Contributions/~2026-44884-21|~2026-44884-21]] ([[Plé úsáideora:~2026-44884-21|talk]]) 11:15, 17 Lúnasa 2026 (UTC)
law5yi3i8pyt5kq9k1j5d3kein2l1yl
1325422
1325421
2026-08-17T11:17:02Z
~2026-44884-21
76441
/* Goanimate network */
1325422
wikitext
text/x-wiki
== Goanimate network ==
# Bart an Genius (12 Eanáir 2009)
# Ag caoineadh Lisa (15 Eanáir 2009)
[[Speisialta:Contributions/~2026-44884-21|~2026-44884-21]] ([[Plé úsáideora:~2026-44884-21|talk]]) 11:15, 17 Lúnasa 2026 (UTC)
cchwq2j78m7uu9hmgpfcf1gyu0ntbj7
1325423
1325422
2026-08-17T11:17:56Z
~2026-44884-21
76441
/* Goanimate network */
1325423
wikitext
text/x-wiki
== Goanimate network ==
# Bart an Genius (12 Eanáir 2009)
# Ag caoineadh Lisa (15 Eanáir 2009)
# Glaoch na Simpsons (19 Eanáir 2009)
[[Speisialta:Contributions/~2026-44884-21|~2026-44884-21]] ([[Plé úsáideora:~2026-44884-21|talk]]) 11:15, 17 Lúnasa 2026 (UTC)
0uz0e1owjys5z922ydtyp4ncl7h3ysi
1325424
1325423
2026-08-17T11:20:02Z
~2026-44884-21
76441
/* Goanimate network */
1325424
wikitext
text/x-wiki
== Goanimate network ==
# Bart an Genius (12 Eanáir 2009)
# Ag caoineadh Lisa (15 Eanáir 2009)
# Glaoch na Simpsons (19 Eanáir 2009)
# Oíche Amach Homer (20 Eanáir 2009)
[[Speisialta:Contributions/~2026-44884-21|~2026-44884-21]] ([[Plé úsáideora:~2026-44884-21|talk]]) 11:15, 17 Lúnasa 2026 (UTC)
rb3gmftzndxd7xhdw69tjqsj7bk3c5y
1325425
1325424
2026-08-17T11:21:23Z
~2026-44884-21
76441
/* Goanimate network */
1325425
wikitext
text/x-wiki
== Goanimate network ==
# Bart an Genius (12 Eanáir 2009)
# Ag caoineadh Lisa (15 Eanáir 2009)
# Glaoch na Simpsons (19 Eanáir 2009)
# Oíche Amach Homer (20 Eanáir 2009)
# Crépaí na Feirge (22 Eanáir 2009)
[[Speisialta:Contributions/~2026-44884-21|~2026-44884-21]] ([[Plé úsáideora:~2026-44884-21|talk]]) 11:15, 17 Lúnasa 2026 (UTC)
blj77sdrb69uhaztuzrokr9pmi1pyd7
1325426
1325425
2026-08-17T11:23:26Z
~2026-44884-21
76441
/* Goanimate network */
1325426
wikitext
text/x-wiki
== Goanimate network ==
# Bart an Genius (12 Eanáir 2009)
# Ag caoineadh Lisa (15 Eanáir 2009)
# Glaoch na Simpsons (19 Eanáir 2009)
# Oíche Amach Homer (20 Eanáir 2009)
# Crépaí na Feirge (22 Eanáir 2009)
# Simpson agus Delilah (28 Eanáir 2009)
[[Speisialta:Contributions/~2026-44884-21|~2026-44884-21]] ([[Plé úsáideora:~2026-44884-21|talk]]) 11:15, 17 Lúnasa 2026 (UTC)
8hqqffotgri220y8xqm9p2szlemn8pb
1325427
1325426
2026-08-17T11:24:27Z
~2026-44884-21
76441
/* Goanimate network */
1325427
wikitext
text/x-wiki
== Goanimate network ==
# Bart an Genius (12 Eanáir 2009)
# Ag caoineadh Lisa (15 Eanáir 2009)
# Glaoch na Simpsons (19 Eanáir 2009)
# Oíche Amach Homer (20 Eanáir 2009)
# Crépaí na Feirge (22 Eanáir 2009)
# Simpson agus Delilah (28 Eanáir 2009)
# Teach Crann Uafáis (28 Eanáir 2009)
[[Speisialta:Contributions/~2026-44884-21|~2026-44884-21]] ([[Plé úsáideora:~2026-44884-21|talk]]) 11:15, 17 Lúnasa 2026 (UTC)
c006nb6u0zlakelysi1mnp2qo4a4gyu
1325428
1325427
2026-08-17T11:25:49Z
~2026-44884-21
76441
/* Goanimate network */
1325428
wikitext
text/x-wiki
== Goanimate network ==
# Bart an Genius (12 Eanáir 2009)
# Ag caoineadh Lisa (15 Eanáir 2009)
# Glaoch na Simpsons (19 Eanáir 2009)
# Oíche Amach Homer (20 Eanáir 2009)
# Crépaí na Feirge (22 Eanáir 2009)
# Simpson agus Delilah (28 Eanáir 2009)
# Teach Crann Uafáis (28 Eanáir 2009)
# Dhá Ghluaisteán i nGach Garáiste agus Trí Shúil ar Gach Iasc (28 Eanáir 2009)
[[Speisialta:Contributions/~2026-44884-21|~2026-44884-21]] ([[Plé úsáideora:~2026-44884-21|talk]]) 11:15, 17 Lúnasa 2026 (UTC)
n66z2ixgelr6l6ojo43xsamb7togb5b
1325429
1325428
2026-08-17T11:27:20Z
~2026-44884-21
76441
1325429
wikitext
text/x-wiki
== Goanimate network ==
# Bart an Genius (12 Eanáir 2009)
# Ag caoineadh Lisa (15 Eanáir 2009)
# Glaoch na Simpsons (19 Eanáir 2009)
# Oíche Amach Homer (20 Eanáir 2009)
# Crépaí na Feirge (22 Eanáir 2009)
# Simpson agus Delilah (28 Eanáir 2009)
# Teach Crann Uafáis (28 Eanáir 2009)
# Dhá Ghluaisteán i nGach Garáiste agus Trí Shúil ar Gach Iasc (28 Eanáir 2009)
# Rince Homer (29 Eanáir 2009)
[[Speisialta:Contributions/~2026-44884-21|~2026-44884-21]] ([[Plé úsáideora:~2026-44884-21|talk]]) 11:15, 17 Lúnasa 2026 (UTC)
82tpb5i66614qkoujbs4xzniqpsw3h4
1325430
1325429
2026-08-17T11:30:21Z
~2026-44884-21
76441
/* Goanimate network */
1325430
wikitext
text/x-wiki
== Goanimate network ==
# Bart an Genius (12 Eanáir 2009)
# Ag caoineadh Lisa (15 Eanáir 2009)
# Glaoch na Simpsons (19 Eanáir 2009)
# Oíche Amach Homer (20 Eanáir 2009)
# Crépaí na Feirge (22 Eanáir 2009)
# Simpson agus Delilah (28 Eanáir 2009)
# Teach Crann Uafáis (28 Eanáir 2009)
# Dhá Ghluaisteán i nGach Garáiste agus Trí Shúil ar Gach Iasc (28 Eanáir 2009)
# Rince Homer (29 Eanáir 2009)
# Tochasach agus Scratchy agus Marge (3 Feabhra 2009)
[[Speisialta:Contributions/~2026-44884-21|~2026-44884-21]] ([[Plé úsáideora:~2026-44884-21|talk]]) 11:15, 17 Lúnasa 2026 (UTC)
tqfnjrdwxe84kh4z8qgltdio002h6i8
1325431
1325430
2026-08-17T11:32:26Z
~2026-44884-21
76441
/* Goanimate network */
1325431
wikitext
text/x-wiki
== Goanimate network ==
# Bart an Genius (12 Eanáir 2009)
# Ag caoineadh Lisa (15 Eanáir 2009)
# Glaoch na Simpsons (19 Eanáir 2009)
# Oíche Amach Homer (20 Eanáir 2009)
# Crépaí na Feirge (22 Eanáir 2009)
# Simpson agus Delilah (28 Eanáir 2009)
# Teach Crann Uafáis (28 Eanáir 2009)
# Dhá Ghluaisteán i nGach Garáiste agus Trí Shúil ar Gach Iasc (28 Eanáir 2009)
# Rince Homer (29 Eanáir 2009)
# Tochasach agus Scratchy agus Marge (3 Feabhra 2009)
# Homer vs. Lisa agus an 8ú Aithne (5 Feabhra 2009)
[[Speisialta:Contributions/~2026-44884-21|~2026-44884-21]] ([[Plé úsáideora:~2026-44884-21|talk]]) 11:15, 17 Lúnasa 2026 (UTC)
cg47kktvq5tmnkkjafwhf1090c50tf5
1325432
1325431
2026-08-17T11:33:49Z
~2026-44884-21
76441
/* Goanimate network */
1325432
wikitext
text/x-wiki
== Goanimate network ==
# Bart an Genius (12 Eanáir 2009)
# Ag caoineadh Lisa (15 Eanáir 2009)
# Glaoch na Simpsons (19 Eanáir 2009)
# Oíche Amach Homer (20 Eanáir 2009)
# Crépaí na Feirge (22 Eanáir 2009)
# Simpson agus Delilah (28 Eanáir 2009)
# Teach Crann Uafáis (28 Eanáir 2009)
# Dhá Ghluaisteán i nGach Garáiste agus Trí Shúil ar Gach Iasc (28 Eanáir 2009)
# Rince Homer (29 Eanáir 2009)
# Tochasach agus Scratchy agus Marge (3 Feabhra 2009)
# Homer vs. Lisa agus an 8ú Aithne (5 Feabhra 2009)
# A dheartháir, cá bhfuil tú? (6 Feabhra 2009)
[[Speisialta:Contributions/~2026-44884-21|~2026-44884-21]] ([[Plé úsáideora:~2026-44884-21|talk]]) 11:15, 17 Lúnasa 2026 (UTC)
svtc3kheorrhcz3bz7in7y8rbki4mlx
1325433
1325432
2026-08-17T11:35:34Z
~2026-44884-21
76441
/* Goanimate network */
1325433
wikitext
text/x-wiki
== Goanimate network ==
# Faigheann Madra Bart F (15 Deán Fómhair 2008)
# Bart an Genius (12 Eanáir 2009)
# Ag caoineadh Lisa (15 Eanáir 2009)
# Glaoch na Simpsons (19 Eanáir 2009)
# Oíche Amach Homer (20 Eanáir 2009)
# Crépaí na Feirge (22 Eanáir 2009)
# Simpson agus Delilah (28 Eanáir 2009)
# Teach Crann Uafáis (28 Eanáir 2009)
# Dhá Ghluaisteán i nGach Garáiste agus Trí Shúil ar Gach Iasc (28 Eanáir 2009)
# Rince Homer (29 Eanáir 2009)
# Tochasach agus Scratchy agus Marge (3 Feabhra 2009)
# Homer vs. Lisa agus an 8ú Aithne (5 Feabhra 2009)
# A dheartháir, cá bhfuil tú? (6 Feabhra 2009)
[[Speisialta:Contributions/~2026-44884-21|~2026-44884-21]] ([[Plé úsáideora:~2026-44884-21|talk]]) 11:15, 17 Lúnasa 2026 (UTC)
gg39onlupyxpmeh1iifboiy1xqv022i
1325434
1325433
2026-08-17T11:37:34Z
~2026-44884-21
76441
/* Goanimate network */
1325434
wikitext
text/x-wiki
== Goanimate network ==
# Faigheann Madra Bart F (15 Meán Fómhair 2008)
# Cogadh na Simpsons (17 Meán Fómhair 2008)
# Bart an Genius (12 Eanáir 2009)
# Ag caoineadh Lisa (15 Eanáir 2009)
# Glaoch na Simpsons (19 Eanáir 2009)
# Oíche Amach Homer (20 Eanáir 2009)
# Crépaí na Feirge (22 Eanáir 2009)
# Simpson agus Delilah (28 Eanáir 2009)
# Teach Crann Uafáis (28 Eanáir 2009)
# Dhá Ghluaisteán i nGach Garáiste agus Trí Shúil ar Gach Iasc (28 Eanáir 2009)
# Rince Homer (29 Eanáir 2009)
# Tochasach agus Scratchy agus Marge (3 Feabhra 2009)
# Homer vs. Lisa agus an 8ú Aithne (5 Feabhra 2009)
# A dheartháir, cá bhfuil tú? (6 Feabhra 2009)
[[Speisialta:Contributions/~2026-44884-21|~2026-44884-21]] ([[Plé úsáideora:~2026-44884-21|talk]]) 11:15, 17 Lúnasa 2026 (UTC)
8dmkba811cnbsu0ob0tgz9eoa5q47oe
1325435
1325434
2026-08-17T11:39:02Z
~2026-44884-21
76441
/* Goanimate network */
1325435
wikitext
text/x-wiki
== Goanimate network ==
# Faigheann Madra Bart F (15 Meán Fómhair 2008)
# Cogadh na Simpsons (17 Meán Fómhair 2008)
# Triúr Fear agus Leabhar Grinn (17 Meán Fómhair 2008)
# Bart an Genius (12 Eanáir 2009)
# Ag caoineadh Lisa (15 Eanáir 2009)
# Glaoch na Simpsons (19 Eanáir 2009)
# Oíche Amach Homer (20 Eanáir 2009)
# Crépaí na Feirge (22 Eanáir 2009)
# Simpson agus Delilah (28 Eanáir 2009)
# Teach Crann Uafáis (28 Eanáir 2009)
# Dhá Ghluaisteán i nGach Garáiste agus Trí Shúil ar Gach Iasc (28 Eanáir 2009)
# Rince Homer (29 Eanáir 2009)
# Tochasach agus Scratchy agus Marge (3 Feabhra 2009)
# Homer vs. Lisa agus an 8ú Aithne (5 Feabhra 2009)
# A dheartháir, cá bhfuil tú? (6 Feabhra 2009)
[[Speisialta:Contributions/~2026-44884-21|~2026-44884-21]] ([[Plé úsáideora:~2026-44884-21|talk]]) 11:15, 17 Lúnasa 2026 (UTC)
go2voyxw3a6ncxtj0nc92m695e2e9kr
1325436
1325435
2026-08-17T11:40:31Z
~2026-44884-21
76441
/* Goanimate network */
1325436
wikitext
text/x-wiki
== Goanimate network ==
# Faigheann Madra Bart F (15 Meán Fómhair 2008)
# Cogadh na Simpsons (17 Meán Fómhair 2008)
# Triúr Fear agus Leabhar Grinn (17 Meán Fómhair 2008)
# Feall fola (18 Meán Fómhair 2008)
# Bart an Genius (12 Eanáir 2009)
# Ag caoineadh Lisa (15 Eanáir 2009)
# Glaoch na Simpsons (19 Eanáir 2009)
# Oíche Amach Homer (20 Eanáir 2009)
# Crépaí na Feirge (22 Eanáir 2009)
# Simpson agus Delilah (28 Eanáir 2009)
# Teach Crann Uafáis (28 Eanáir 2009)
# Dhá Ghluaisteán i nGach Garáiste agus Trí Shúil ar Gach Iasc (28 Eanáir 2009)
# Rince Homer (29 Eanáir 2009)
# Tochasach agus Scratchy agus Marge (3 Feabhra 2009)
# Homer vs. Lisa agus an 8ú Aithne (5 Feabhra 2009)
# A dheartháir, cá bhfuil tú? (6 Feabhra 2009)
[[Speisialta:Contributions/~2026-44884-21|~2026-44884-21]] ([[Plé úsáideora:~2026-44884-21|talk]]) 11:15, 17 Lúnasa 2026 (UTC)
oa8z10zh6bcgjbmf8zv0a40c9azze82
1325437
1325436
2026-08-17T11:42:00Z
~2026-44884-21
76441
/* Goanimate network */
1325437
wikitext
text/x-wiki
== Goanimate network ==
# Faigheann Madra Bart F (15 Meán Fómhair 2008)
# Cogadh na Simpsons (17 Meán Fómhair 2008)
# Triúr Fear agus Leabhar Grinn (17 Meán Fómhair 2008)
# Feall fola (18 Meán Fómhair 2008)
# Athair lom borb (18 Meán Fómhair 2008)
# Bart an Genius (12 Eanáir 2009)
# Ag caoineadh Lisa (15 Eanáir 2009)
# Glaoch na Simpsons (19 Eanáir 2009)
# Oíche Amach Homer (20 Eanáir 2009)
# Crépaí na Feirge (22 Eanáir 2009)
# Simpson agus Delilah (28 Eanáir 2009)
# Teach Crann Uafáis (28 Eanáir 2009)
# Dhá Ghluaisteán i nGach Garáiste agus Trí Shúil ar Gach Iasc (28 Eanáir 2009)
# Rince Homer (29 Eanáir 2009)
# Tochasach agus Scratchy agus Marge (3 Feabhra 2009)
# Homer vs. Lisa agus an 8ú Aithne (5 Feabhra 2009)
# A dheartháir, cá bhfuil tú? (6 Feabhra 2009)
[[Speisialta:Contributions/~2026-44884-21|~2026-44884-21]] ([[Plé úsáideora:~2026-44884-21|talk]]) 11:15, 17 Lúnasa 2026 (UTC)
4rfa4jvd36sf9oue2ahi5xvb2j5bhnx
1325438
1325437
2026-08-17T11:43:13Z
~2026-44884-21
76441
/* Goanimate network */
1325438
wikitext
text/x-wiki
== Goanimate network ==
# Faigheann Madra Bart F (15 Meán Fómhair 2008)
# Cogadh na Simpsons (17 Meán Fómhair 2008)
# Triúr Fear agus Leabhar Grinn (17 Meán Fómhair 2008)
# Feall fola (18 Meán Fómhair 2008)
# Athair lom borb (18 Meán Fómhair 2008)
# Téann an tUasal Lisa go Washington (19 Méan Fómhair 2008)
# Bart an Genius (12 Eanáir 2009)
# Ag caoineadh Lisa (15 Eanáir 2009)
# Glaoch na Simpsons (19 Eanáir 2009)
# Oíche Amach Homer (20 Eanáir 2009)
# Crépaí na Feirge (22 Eanáir 2009)
# Simpson agus Delilah (28 Eanáir 2009)
# Teach Crann Uafáis (28 Eanáir 2009)
# Dhá Ghluaisteán i nGach Garáiste agus Trí Shúil ar Gach Iasc (28 Eanáir 2009)
# Rince Homer (29 Eanáir 2009)
# Tochasach agus Scratchy agus Marge (3 Feabhra 2009)
# Homer vs. Lisa agus an 8ú Aithne (5 Feabhra 2009)
# A dheartháir, cá bhfuil tú? (6 Feabhra 2009)
[[Speisialta:Contributions/~2026-44884-21|~2026-44884-21]] ([[Plé úsáideora:~2026-44884-21|talk]]) 11:15, 17 Lúnasa 2026 (UTC)
l5yk22v0nbd5bqidifuw2fyzf0xxbmg