Uicipeid gdwiki https://gd.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%AComh-Dhuilleag MediaWiki 1.46.0-wmf.24 first-letter Meadhan Sònraichte Deasbaireachd Cleachdaiche Deasbaireachd a' chleachdaiche Uicipeid An deasbaireachd aig Uicipeid Faidhle Deasbaireachd an fhaidhle MediaWiki Deasbaireachd MediaWiki Teamplaid Deasbaireachd na teamplaid Cobhair Deasbaireachd na cobharach Roinn-seòrsa Deasbaireachd na roinn-seòrsa TimedText TimedText talk Mòideal Deasbaireachd mòideil Event Event talk 0 17658 582062 576714 2026-04-26T13:43:04Z InternetArchiveBot 23657 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 582062 wikitext text/x-wiki {{Baile | AINM = Leipzig | BRATACH = Flag of Leipzig.svg | LÙIREACH = Coat of arms of Leipzig.svg | LÙIREACH_LEUD = 70 | MAPA = Fockeberg leipzig.jpg | DÙTHAICH = [[a' Ghearmailt]] | CEÀRN = [[Sagsainn]] | SGÌRE = Leipzig | LEUD = 51° 20′ 25.2″ Tuath | ASTAIR = 12° 22′ 29.1″ Ear. | FARSAINGEACHD = 297.36 | ÀIREAMH_SHLUAIGH = 592.796 | BLIADHNA = 2020 | FÒN = 0049 341 | DUILLEAG = [http://www.leipzig.de www.leipzig.de] }} 'S e '''Leipzig''' ([[Sorbais Uarach]]: Lipsk) am baile as motha ann an [[Sagsainn]], ann an earra-dheas na [[a' Ghearmailt|Gearmailt]]. Anns an Ògmhios 2020 bha 592,796 duine a' fuireach ann.<ref>[https://www.statistik.sachsen.de/download/aktuelle-zahlen/statistik-sachsen_aI1_einwohnerzahlen-monat.xlsx www.statistik.sachsen.de]</ref> == Suidheachadh == Tha am baile suidhichte anns an ''Leipziger Tieflandsbucht'', àite gu math rèidh, ann an iar-thuath Shagsainn. 'S e seo na [[Co-chomharran an Domhain|co-chomharran]] aige: 51° 20′ 25.2″ Tuath agus 12° 22′ 29.1″ Ear. Tha an abhainn ''Weiße Elster'' a' ruith tron bhaile. Is iad am ''Monarchenhügel'' (159 m) agus am ''Fockeberg'' (153 m) na h-àitichean as àirde anns a' bhaile fhèin, tha a' bheinn ''Galgenberg'' (163 m) faisg air a‘ bhaile. Timcheall air Leipzig tha bailtean mòra eile ann, tha [[Halle (Saale)]] mu 30 cilemeatair air falbh san iar-thuath, anns an àirde a deas tha [[Chemnitz]] a tha mu 80 cileameatair air falbh agus Gera aig astar 60 cilemeatair. Tha [[Dresden]] mu 100 cileameatair san earra-dheas, [[Erfurt]] timcheall air 100 cilemeatair san iar-dheas agus [[Magdeburg]] mu 100 cilemeatair san iar-thuath. == Eachdraidh == Chaidh am baile a stèidheachadh ann an 900 ri taobh na h-aibhne ''Parthe'' mar thuineachadh Slàbhach. Tha a' chiad tùs sgrìobhte a' nochdadh ann an 1015, far an robh Thietmar von Merseburg a' toirt seachad fiosrachadh mu "''urbs Libzi''" (Baile nan Teilean). Dh' atharraich an t-ainm seo tro na linntean gu ''Liptzick'' (1220), ''Leiptzgk'' (1402) agus ann an 1507 gu Leipzig. [[Faidhle:Leipzig Neue Messe.jpg|thumb|left|250px|An t-aros ùr aig Fèill Leipzig]] Bhon 12na linn a-mach 's e teas-meadhan [[malairt]] cudromach a tha ann an Leipzig. Chaidh an ''Leipziger Messe'' (Fèill Leipzig) a chur air bhonn ann an [[1190]] agus mar sin 's e Leipzig aon dhe na h-àiteachan-fèille as aosta anns an t-saoghal air fad. Air sgàth 's nach robh na seann toglaichean airson na fèille mòr gu leòr, chaidh àros ùr a thogail ann an 1996. Chaidh na seann tallaichean ath-nuadhachadh cuideachd, tha bùthan ann a-nis. An-diugh bidh diofar fhèillean a' tachairt aig amannan eadar-dhealaichte tron bhliadhna, m.e.: fèill ris an canar ''Auto Mobil International'' no an ''Games Convention Online''. Tha fèillean eile a' sealltainn nan rudan ùra a tha ceangailte ri [[taigh]]ean, [[gàirnealachd]] agus [[còcaireachd]]. Ann an eachdraidh a' bhaile chithear gu bheil ceangal làidir eadar Leipzig agus [[clò-bhualadh]] is malairt [[leabhar|leabhraichean]]. Anns an 17mh linn chaidh an ''Leipziger Buchmesse'' (Fèill Leabhraichean Leipzig) a stèidheachadh. == Cultar == Tha cliù aig Leipzig mar bhaile ciùil. Rugadh iomadach [[Neach-ciùil]] ainmeil anns a’ bhaile no bha iad ag obair ann. Tha an talla-consairt ''Gewandhaus'' agus an taigh-opara ann an teis-meadhan a’ bhaile. Chaidh orcastra an ''Gewandhaus'' a stèidheachadh ann an 1743 agus tha cliù eadar-nàiseanta aice.<ref>{{Iomradh lìon|url=https://www.gewandhausorchester.de/orchester/geschichte/|tiotal=Das Gewandhausorchester: Von der Kapelle zur Weltmarke|cànan=Gearmailtis}}</ref> ’S e an ''Thomanerchor'' (còisir Eaglais Naoimh Thòmais) a’ chòisir as sine agus as ainmeile anns a’ bhaile. Chaidh a stèidheachadh ann an 1212 agus chaidh a stiùireadh le iomadach neach-ciùil cudromach thar nan linntean, leithid Johann Sebastian Bach bho 1723 gu 1750.<ref>{{Iomradh lìon|url=https://www.leipzig.de/freizeit-kultur-und-tourismus/kunst-und-kultur/musik/choere/thomanerchor/|tiotal=Thomanerchor Leipzig|cànan=Gearmailtis}}</ref> Tha raon farsaing de thachartasan cultarail gan cumail ann an Leipzig. Chaidh an fhèis-chiùil ''Bachfest'' a stèidheachadh ann an 1904 agus bidh i a-nis a’ tachairt a h-uile bliadhna mar chuimhneachan air Johann Sebastian Bach.<ref>{{Iomradh lìon|url=https://www.bachfestleipzig.de/de/bachfest/geschichte-des-bachfestes|tiotal=Geschichte des Bachfestes|cànan=Gearmailtis}}</ref> ’S e an ''Wave-Gotik-Treffen'' (WGT) an fhèis Gothic as motha anns an t-saoghal. Chaidh a stèidheachadh ann an Leipzig ann an 1992 agus bidh i a’ tachairt a h-uile bliadhna aig deireadh-seachdain na Caingis.<ref>{{Iomradh lìon|url=https://www.mdr.de/kultur/wgt/index.html|tiotal=Die wichtigsten Fragen zum WGT. MDR Kultur|cànan=Gearmailtis}}</ref> == Foghlam == 'S e an dàrna oilthigh as sine anns a' Ghearmailt a tha ann an [[Oilthigh Leipzig]]. Chaidh a stèidheachadh ann an 1409.<ref>[https://www.uni-leipzig.de/universitaet/profil/portraet/ Universität Leipzig.]</ref> Mar a b' àbhaist aig an àm ud, bhathar a' teagasg eòlas-lagha, eòlas-leighis, eòlas-diadhachd agus feallsanachd ann. Bhon bhliadhna 1927 bha [[Werner Heisenberg]] ag obair mar ollamh aig Oilthigh Leipzig. Bhuannaich e [[Duais Nobel]] ann an [[1932]]. 'S e Oilthigh Leipzig an aon oilthigh san t-saoghal aig a bheil Roinn na [[Sòrbais]]. Tha i a' tabhainn chùrsaichean ceuma ann an [[Sòrbais Uarach|Sòrbais Uachdarach]] agus [[Sòrbais Ìosal|Sòrbais Ìochdarach]], teagasg tro mheadhan na Sòrbais agus mion-chànanan Eòrpach.<ref>[https://sorb.philol.uni-leipzig.de/institut/aufgaben-und-profil/ Institut für Sorabistik: Aufgaben und Profil.]</ref><ref>[https://sorb.philol.uni-leipzig.de/studium/studienfaecher/b-a-europaeische-minderheitensprachen/ Institut für Sorabistik: B. A. Europäische Minderheitensprachen.]</ref> Ann an 2013/2014 bha 37 oileanaich aig an oilthigh agus rinn an stàid Sagsainn cinnteach gum faigh gach oileanach obair mar thidsear ma bhios e soirbheachail aig an oilthigh. Tha oilthighean is colaistean eile anns a’ bhaile a bharrachd air Oilthigh Leipzig, m. e. a’ cholaiste-chiùil ''Hochschule für Musik und Theater “Mendelssohn Bartholdy”'' (HMT), a’ cholaiste-ealain ''Hochschule für Grafik und Buchkunst'' agus ''Hochschule für Technik, Wirtschaft und Kultur'' (HTWK) le fòcas air teicneòlas, economas agus na meadhanan. == Spòrs == Chaidh an ''Deutscher Fußballbund'' (comann ball-coise na Gearmailt) a stèidheachadh ann an Leipzig ann an 1900.<ref>{{Iomradh lìon|url=https://www.dfb.de/index.php?id=1000931|tiotal=Deutscher Fußballbund: Historie}}</ref> Tha iomadach club buill-coise ann an Leipzig anns an latha a tha ann. ’S e ''RB Leipzig'' (stèidhichte ann an 2009) an aon fhear dhiubh a tha ann am prìomh lìg na Gearmailt. Tha ''HC Leipzig'', sgioba ball-làimhe nam ban, am measg an fheadhainn as soirbheachaile anns a’ Ghearmailt. Bhuannaich iad lìg na Gearmailt (no an GDR roimhe) 21 turas.<ref>{{Iomradh lìon|url=https://www.hc-leipzig.com/chronik|tiotal=Die Handballchronik des HC Leipzig}}</ref> Tha sgioba nam fear aig ''SC DHFK'' a’ cluich ann am prìomh lìg na Gearmailt cuideachd. Tha stèideam buill-coise mòr, an ''Red-Bull-Arena'', agus talla-spòrs is consairt, ''Arena Leipzig'', ann an iar-thuath a’ bhaile. == Daoine ainmeil == === Daoine a rugadh ann an Leipzig === * Gottfried Wilhelm Leibniz (1646–1716), feallsanaiche agus eòlaiche * Karl Liebknecht (1871–1919), fear-polataigs comannach * Paul Möbius (1866-1907), ailtire * [[Clara Schumann]] (née Wieck, 1819-1896), cluicheadair-piàna agus ceòl-sgrìobhaiche * Lene Voigt (1891-1962), sgrìobhaiche agus bana-bhàrd dhùthchasach * [[Richard Wagner]] (1813–1883), ceòl-sgrìobhaiche * [[Walter Ulbricht]] (1893-1973), fear-polataigs comannach, ceann-stàite an GDR === Daoine a bha a’ fuireach ann an Leipzig === * [[Johann Sebastian Bach]] (1685–1750), cumadair-ciùil, stiùiriche an Thomanerchor * Ernst Bloch (1885–1977), feallsanaiche * Heinz Erhardt (1909–1979), cleasaiche agus fear-ciùil * [[Theodor Fontane]] (1819–1898), bàrd agus sgrìobhaiche * Christian Fürchtegott Gellert (1715–1769), bàrd; ollamh aig Oilthigh Leipzig * [[Johann Wolfgang von Goethe]] (1749–1832), bàrd; na oileanach ann an Leipzig bho 1765 gu 1768 * Edvard Grieg (1843–1907), ceòl-sgrìobhaiche Nirribheach; na oileanach ann an Leipzig bho 1858 gu 1862 * E. T. A. Hoffmann (1776–1822), sgrìobhaiche * Erich Kästner (1899–1974), sgrìobhaiche, na oileanach ann an Leipzig bho 1919 gu 1925 * Gustav Mahler (1860–1911), ceòl-sgrìobhaiche * [[Felix Mendelssohn Bartholdy]] (1809–1847), ceòl-sgrìobhaiche * [[Friedrich Nietzsche]] (1844–1900), feallsanaiche * Louise Otto-Peters (1819–1895), neach-iomairt airson còraichean nam ban * [[Rainer Maria Rilke]] (1875–1926), bàrd * Joachim Ringelnatz (1883–1934), sgrìobhaiche agus bàrd * [[Robert Schumann]] (1810–1856), ceòl-sgrìobhaiche == Bailtean Co-cheangailte == {| width=70% |- valign ="top" |width=15%| * [[Faidhle:Flag of Ethiopia.svg|22px]] [[Addis Ababa]] * [[Faidhle:Flag of Mali.svg|22px]] [[Bamako]] * [[Faidhle:Flag of England.svg|22px]] [[Birmingham]] * [[Faidhle:Flag of Slovakia.svg|22px]] [[Brno]] * [[Faidhle:Flag of Italy.svg|22px]] [[Bologna]] * [[Faidhle:Flag of Germany.svg|22px]] [[Frankfurt]]<ref>[https://web.archive.org/web/20141102111736/http://www.frankfurt.de/sixcms/detail.php?id=3932 Stadt Frankfurt am Main]</ref> * [[Faidhle:Flag of Germany.svg|22px]] [[Hànobhar]]<ref>[http://www.hannover.de/de/buerger/entwicklung/partnerschaften/staedte_regionspartnerschaften/3932 Stadt Hannover]</ref> * [[Faidhle:Flag of Israel.svg|22px]] [[Herzliya]]<ref>[http://berlin.mfa.gov.il/mfm/web/main/document.asp?SubjectID=9030&MissionID=88&LanguageID=190&StatusID=0&DocumentID=-1 Riaghaltas Iosrael]</ref> |width=15%| * [[Faidhle:Flag of the United States.svg|20px]] [[Houston]] ([[Texas]])<ref>[http://www.sister-cities.org/directory/USlistingsResults.cfm SisterCities]</ref> * [[Faidhle:Flag of Ukraine.svg|22px]] [[Kyiv]] * [[Faidhle:Flag of Lithuania.svg|22px]] [[Klaipėda]] * [[Faidhle:Flag of Poland.svg|22px]] [[Kraków]]<ref>[https://web.archive.org/web/20130702010825/http://www.krakow.pl/otwarty_na_swiat/2531%2Ckat%2C0%2C5%2Cmiasta_partnerskie.html Urząd Miasta Krakowa]</ref> * [[Faidhle:Flag of France.svg|22px]] [[Lyon]]<ref>[http://www.annuaire-mairie.fr/ville-lyon.html Ville de Lyon]</ref> * [[Faidhle:Flag of China.svg|22px]] [[Nankin]] *[[Faidhle:Flag of Greece.svg|22px]] [[Thessaloniki]] * [[Faidhle:Flag of Bosnia and Herzegovina.svg|22px]] [[Travnik]] |} == Iomraidhean == <references/> == Ceanglaichean a-mach == {{Commons|Leipzig}} * [http://www.leipzig-lexikon.de/ Leipzig-Lexikon – Tuilleadh fiosrachaidh mu Leipzig] (Gearmailtis) * [https://web.archive.org/web/20060625105704/http://www.leipziginfo.de/stadtinfo-tourismus/geschichte/historische-bilder/ Dealbhan eachdraidheil mu Leipzig] (Gearmailtis) * [https://web.archive.org/web/20120816074019/http://www.leipzig.de/int/en Duilleag oifigeil baile Leipzig ](Beurla) [[Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt]] [[Roinn-seòrsa:Bailtean]] [[Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt]] pw6cg9f2yfkoi3j92t7som4euh6odgr 0 18301 582067 579762 2026-04-27T04:34:28Z InternetArchiveBot 23657 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 582067 wikitext text/x-wiki {{Baile | AINM = Vicuña | LÙIREACH = Escudo Vicuña Chile.png | LÙIREACH_LEUD = 60 | MAPA = Mural Gabriela Mistral.jpg | DÙTHAICH = [[Faidhle:Flag of Chile.svg|22px]] [[An t-Sile]] | CEÀRN = [[Faidhle:Flag of Coquimbo Region, Chile.svg|22px]] Coquimbo | SGÌRE = Elqui | LEUD = 33° 00’ Deas | ASTAIR = 71° 31′ Iar | FARSAINGEACHD = 7.610 | ÀIREAMH_SHLUAIGH = 24010 | BLIADHNA = 2002 | FÒN = 51 | DUILLEAG = http://www.munivicuna.cl/muni-ok/ }} ‘S e [[baile]] ann am meadhan [[An t-Sile|Sile]] a th’ ann '''Vicuña'''. Chaidh am baile a stèidheachadh ann an [[1821]] le Joaquín Vicuña mar San Isidro de Vicuña. Tha e suidhichte eadar [[Abhainn|na h-Aibhnichean]] Elqui agus Turbio ann an ceann a tuath na roinne ([[Spàinntis]]: Provincia) Coquimbo, eadar beantan àirde mar Doña Ana (5,590m), El Escabroso (5,430m), Los Bañados (5,344m), Cerro Colorado (5,151m), Cerro La Laguna (4,724m) agus El Canto (4,600m). Tha am baile fhèin aig 469m os cionn ìre na [[Muir|mara]]<ref>[https://web.archive.org/web/20111127210141/http://population.mongabay.com/population/chile/3868308/vicuna Mongabay]</ref> aig astar dhe 62km bho Choquimbo agus 380km bho [[Santiago]] prìomh-bhaile na [[Dùthaich|dùthcha]].<ref>[http://distancecalculator.globefeed.com/World_Distance_Calculator.asp Distance Calculator]</ref> Tha 24,010 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile.<ref>[https://web.archive.org/web/20110208005219/http://www.mideplan.cl/ Riaghaltas Sile]</ref> Tha gnothaichean turasachd agus iasgach gu math làidir an seo, <ref>[http://www.fishcamp.we.bs Fishcamp]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> a bharrachd air an [[àiteachas]] agus na mèinnean.<ref>[https://web.archive.org/web/20090815035900/http://www.portalminero.com/boletin.php Portal minero]</ref> ==Daoine Ainmeil== *[[Gabriela Mistral]]: ([[1889]] – [[1957]]) Sgrìobhadair a bhuannaich an [[Duais Nobel]] ann an [[1945]]. == Stèidheachadh == Chaidh am baile a stèidheachadh air an 22mh latha dhen [[Gearran|Ghearran]] [[1821]], leis a’ Chornailear Joaquín Vicuña Larraín, a bha na riaghladair air an roinn, is e fo òrdughan Bernardo O'Higgins, (mac Ambróis O hUiginn), mar ''Villa de San Isidro de Vicuña'' (Baile an naoimh Isidro à Vicuña). Chaidh a t-ainm a ghoireachadh ann an [[1872]], gu ''Vicuña'', nuair a dh’fhàs an clachan a bhith na bhaile, aig ìre oifigeil. === Eòlas-sluaigh === {|class="wikitable" !align="left"|Fiosrachadh !align="center"|%<br />daoine |- |align="left"|Fo 18 bliadhna |align="center"|35.7% |- |align="left"|nas aosta na 65 |align="center"|5.2% |- |align="left"|Foghlam fo aois-sgoile |align="center"|43.5% |- |align="left"|Foghlam aig a’ bhun-sgoil |align="center"|100% |- |align="left"| Foghlam aig ìre mheadhanach |align="center"|83.2% |- |align="left"|Foghlam àrd ìre |align="center"|17% |- |align="left"|Daoine gun dhachannan |align="center"|3.2% |- |align="left"|Daoine bhochd le dachannan |align="center"|12.7% |- |align="left"|Daoine bhochd |align="center"|17.2% |- |} == Iomraidhean == <references/> == Ceanglaichean A-mach == *[http://www.subdere.gov.cl/1510/w3-propertyvalue-24731.html Comhairle ne Sgìre]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }} *[https://web.archive.org/web/20150726020728/http://www.gorecoquimbo.cl/ Riaghaltas na Roinne] *[https://web.archive.org/web/20130921032613/http://www.portaldeelqui.cl/ Turasachd ann an Vicuña] [[Roinn-seòrsa:Bailtean]] [[Roinn-seòrsa:Aimearaga a Deas]] 1pfqfdl7wjyz31qe7zpmuxvans3uwq4 0 18386 582063 574515 2026-04-26T17:11:16Z InternetArchiveBot 23657 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 582063 wikitext text/x-wiki {{Baile | AINM = Milano | BRATACH = Flag of Milan.svg | LÙIREACH = CoA Città di Milano.svg | LÙIREACH_LEUD = 80 | MAPA = | DÙTHAICH = [[Faidhle:Flag of Italy.svg|22px]] [[An Eadailt]] | CEÀRN = Milano | SGÌRE = [[Faidhle:Flag of Lombardy.svg|22px]] Lombardia | LEUD = 45° 27’ 51 Tuath | ASTAIR = 09° 11′ 25 Ear | FARSAINGEACHD = 183.77 | ÀIREAMH_SHLUAIGH = 1307495 | BLIADHNA = 2010 | FÒN = 02 | DUILLEAG = http://www.comune.milano.it }} ‘S e [[baile]] uabhasach mòr air an àirde an iar-thuath [[An Eadailt|na h-Eadailt]] a th’ ann an '''Milano''' ([[IPA]]: mi'la:no, [[Beurla]]/[[Fraingis]]: ''Milan'', [[Gearmailtis]]: ''Mailland'', [[Laideann]]: ''Mediolanum''). ‘S e ainm [[Ceilteach]] a th’ann Milano, bho dhà fhacail cheilteach, medio (meadhan) agus lanum (làn).<ref>[https://web.archive.org/web/20091108120442/http://internationalrelations.unicatt.it/it/international_student/the_history_of_milan UNICATT]</ref> Tha e suidhichte aig 120m os cionn ìre na [[Muir|mara]],<ref>[https://web.archive.org/web/20110128071459/http://population.mongabay.com/population/italy/3173435/milano Mongabay]</ref> anns a’ [[Gleann|Ghleann]] Po, eadar na [[Abhainn|h-Aibhnichean]] Adda agus Ticino, anns an sgìre ([[Eadailtis]]: ''Provincia'') Milano fhèin, anns an roinn ([[Eadailtis]]: ''Regione'') Lombardia, faisg air na crìochan leis [[An Eilbheis]], 476km air falbh bhon [[An Ròimh]], prìomh-bhaile na [[Dùthaich|dùthcha]], 118km bho [[Genova|Ghenova]] agus 249km bho [[Firenze|Fhirenze]].<ref>[http://distancecalculator.globefeed.com/Country_Distance_Calculator.asp Distance Calculator]</ref> Tha 1,307,495 daoine a’ fuireach anns a’ bhaile,<ref>[https://web.archive.org/web/20121207063654/http://demo.istat.it/pop2010/index1_e.html Cunntas Sluaigh na h-Eadailt]</ref> an darna baile as motha na dùthcha.<ref>[http://world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&srt=pnan&col=abcdefghinoq&msz=1500&geo=-108 Bailtean na Cruinne]{{Dead link|date=September 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Chaochail an sgrìobhadair [[Eugenio Montale]] ([[1896]] – [[1981]]) ann am Milano. == Daoine Ainmeil == * [[Pàpa Pius IV|Giovanni Angelo Medici di Marignano]] ([[1499]] - [[1565]]). [[Pàp]] bho [[1559]] gu ruige 1565. * [[Silvio Berlusconi]] ([[1936]]) [[Neach-malairt]] agus [[neach-poileataigs]]. ==Ann an Leabhraichean== *[[La Chartreuse de Parme]] ([[Stendhal]], [[1839]]) == Bailtean Co-cheangailte == * [[Faidhle:Flag of the United States.svg|22px]] [[Chicago]] ([[Illinois]])<ref>[http://www.sister-cities.org/directory/USlistingsResults.cfm SisterCities]</ref> * [[Faidhle:Flag of Germany.svg|22px]] [[Frankfurt]]<ref>[https://web.archive.org/web/20141102111736/http://www.frankfurt.de/sixcms/detail.php?id=3932 Stadt Frankfurt am Main]</ref> * [[Faidhle:Flag of Germany.svg|22px]] [[Hamburg]] * [[Faidhle:Flag of Poland.svg|22px]] [[Kraków]]<ref>[https://web.archive.org/web/20130702010825/http://www.krakow.pl/otwarty_na_swiat/2531%2Ckat%2C0%2C5%2Cmiasta_partnerskie.html Urząd Miasta Krakowa]</ref> * [[Faidhle:Flag of France.svg|22px]] [[Lyon]]<ref>[http://www.annuaire-mairie.fr/ville-lyon.html Ville de Lyon]</ref> == Iomraidhean == <references/> == Ceanglaichean a-mach == * [http://www.regione.lombardia.it Riaghaltas na Roinne] * [http://www.provincia.milano.it Riaghaltas na Sgìre] [[Roinn-seòrsa:Bailtean]] [[Roinn-seòrsa:An Eadailt]] n2kbcqdd95241xgnu4falx04zisuewo 0 19326 582065 578905 2026-04-26T18:54:42Z InternetArchiveBot 23657 Rescuing 1 sources and tagging 0 as dead.) #IABot (v2.0.9.5 582065 wikitext text/x-wiki {{Baile | AINM = Nürnberg | LÙIREACH = DEU Nürnberg COA (klein).svg | LÙIREACH_LEUD = 100 | MAPA = Nuremberg Scrapbooks cropped.jpg | DÙTHAICH = [[A' Ghearmailt]] | CEÀRN = Mittelfranken | SGÌRE = [[Bayern]] | LEUD = 49° 27 00' Tuath | ASTAIR = 11° 05′ 00 Ear | FARSAINGEACHD = 186.38 | ÀIREAMH_SHLUAIGH = 505664 | BLIADHNA = 2010 | FÒN = +49 (0)911 | DUILLEAG = http://www.nuernberg.de }} ‘S e [[baile]] mòr ann an ceann a deas [[A' Ghearmailt|na Gearmailte]] a th’ ann am '''Nürnberg''' ([[IPA]]: nʏɐ̯nbɛɐ̯k, [[Beurla]]/[[Frangais]]: Nuremberg). Tha an t-ainm a’ ciallachadh Mòinteach Chreagach bho dà fhacal anns an t-seann [[Gearmailtis]] berg (beinn) agus nuor (creag). Tha baile eile ann air a bheil Nürburg<ref>[http://www.nuerburg.de/ Nürburg]</ref> le u an àite e, ann an [[Rheinland-Pfalz]],<ref>[http://www.rlp.de/ Rheinland-Pfalz]</ref> ach ‘s e Nürnberg le e a tha mòran nas ainmeil is nas motha. Chaidh am baile a chlàradh airson a’ chiad turas ann an [[1050]] mar Noremberc. Tha e suidhichte aig 302m os cionn ìre na [[Muir|mara]], ri taobh [[Abhainn|na h-aibhne]] Pegnitz agus an Canal Rhein-Main-Donau, anns an stàit [[Bayern]]. Tha am baile 378km air falbh bho [[Berlin|Bherlin]], 150km bho [[München|Mhünchen]], 157km bho [[Stuttgart]] agus 171km bho [[Heidelberg]].<ref>[http://distancecalculator.globefeed.com Distance Calculator]</ref> Tha Nürnberg am broinn na sgìre Meadhan nam Frangach ([[Gearmailtis]]: Mittelfranken). Tha 505,664 dhe dhaoine a' fuireach anns a’ bhaile, leis gur e an dàrna baile as motha na roinne agus an 15mh baile nas motha na [[Dùthaich|dùthcha]].<ref>[https://archive.today/20121205083219/http://www.world-gazetteer.com/wg.php?x=&men=gcis&lng=en&des=wg&srt=pnan&col=adhoq&msz=1500&geo=-61 Bailtean na Cruinne]</ref> == Eachdraidh == Tha a h-uile coltas ann gun do stèidheachadh Nürnberg aig tòiseach an [[11mh Linn]], a-rèir a’chiad sgrìobhainn eaglaiseil mu dheidhinn a’ bhaile, a nochd ann an [[1050]], leis gu robh caisteil ann an seo eadar Bayern agus na Frangaich.<ref>[http://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_45427 Nürnberg, Reichsstadt: Politische und soziale Entwicklung]</ref> Dh’fhàsadh am baile mòran eadar [[1050]] agus [[1571]] air sàilleabh a shuidheachadh math air na rathaid [[Malairt|mhalairt]]. Bhìte a’ cumail taighean-cùirte agus Dàil na h-ìompaireachd ann an Nürnberg, is bhrosnachadh sin malairt cuideachd. Thug an Rìgh Friedrich II còirichean sònraichte sgrìobhte (Gearmailtis: Großen Freiheitsbrief) dhan bhaile ann an [[1219]], is le sin dh’fhaodadh a bhith a’ deànamh airgid agus taigh cusbainn a chumail.<ref>[http://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_45427 Nürnberg, Reichsstadt: Politische und soziale Entwicklung]</ref> Bha Nürnberg os cionn lìonra mhalairt mhòr eadar [[An Eadailt]] is Eòrpa an tuath. Bheireadh ionnsaighean fuilteach air [[Iùdhachd|na h-Iùdhaich]] ann an [[1298]], is bhathar a’ fàgail orra gun do rinn iad droch sgrios air [[Abhlan coisrigte]]. Chaidh 698 Iùdhaich a mharbhadh anns a’ Phogrom siud. Bha na ionnsaighean sin uabhasach àbhaisteach ri linn na Plaighe,<ref>"[http://www.jewishencyclopedia.com/view.jsp?artid=1114&letter=B Black Death]". JewishEncyclopedia.com</ref> gu h-àraidh ann an [[1405]], [[1435]], [[1437]], [[1482]], [[1494]], [[1520]] agus [[1534]].<ref>Jerry Stannard, Katherine E. Stannard, Richard Kay (1999). ''Herbs and herbalism in the Middle Ages and Renaissance.'' University of Michigan Press. ISBN 0-86078-774-5</ref> Bha ar-a-mach neo shoirbheachail an aghaidh nan Uachdarain ann an [[1349]] ris an canar Ar-a-mach na Luchd-chiùird (Gearmailtis: Handwerkeraufstand), a fhuair taic bho na luchd-malairt agus comhairlichean. Chaidh buidhnean ciùird, a bha cho àbhaisteach air feadh na [[Roinn Eòrpa]], a chur às is le sin bha làmh an uachdair aig na h-uachdarain fad na linntean.<ref>[http://www.historisches-lexikon-bayerns.de/artikel/artikel_45427Nürnberg Entwicklung]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> Thug Tearlach IV tuilleadh chòirichean do Nürnberg is le sin dh’fhaodadh am baile caidreachasan poiliteagach a chruthachadh mar phrionnsaichean is rìghrean<ref>[http://www.newadvent.org/cathen/11168a.htm New Advent]</ref> A dh’aindeoin sin, bha còmhstri poiliteagach ann mar bu thric, ged nach do dheànadh sin cron maireannach air a’ bhaile. Rinn teine droch sgrios is milleadh doirbh air a’ chaisteal ann an [[1420]] ri linn trioblaid eadar Rìgh Freidrich I à [[Brandenburg]] agus Diùc Bhavaria-Ingolstadt. Cheannaich am baile tobhtaichean a’ chaisteil is a’ choille mu a thimcheall ann an [[1427]]. Le sin, bha Nürnberg gu math sàbhailte taobh chrìochan is fiù’s dh’fhàs e tuilleadh leis gun do ghabh e thairis sgìrean eile. <ref>[http://www.newadvent.org/cathen/11168a.htm New Advent]</ref> Thuit an àireamh dhe daoine a bha a’ fuireach an seo ri linn na Cogaidhean Hus eadar [[1419]] agus [[1434]], an uair sin thill a’ phlàigh ann an [[1437]] agus bha an Cogadh Markgraf ann an dèidh sin. A dh’aindeoin sin, thug Nürnberg taic dhan Dhiùc Bhayern anns a’ chogadh Landshut aig tòiseach an [[16mh Linn]] is le sin fhuair e mòran fhearainn (64.7 km2) air ais is bha Nürnberg fear dhe na bailtean na bu mhò anns an [[dùthaich]].<ref>[http://www.newadvent.org/cathen/11168a.htm New Advent]</ref> == Eaconomaidh == Tha gniomhachas le [[Lebkuchen]], aran-cridhe sònraichte aig àm na Nollaige, cudromach do dh'eaconomaidh a' bhaile. Nochd a' chiad tùs mu Lebkuchen ann an Nürnberg ann an 1395. <ref>[https://web.archive.org/web/20101229165226/http://www.germanfoods.org/consumer/facts/lebkuchen.cfm Biadh Gearmailteach]</ref> 'S e aon de na [[Margadh na Nollaige|margaidhean na Nollaige]] as sine air feadh a' Ghearmailt a tha anns an ''Nürnberger Christkindlesmarkt''. Tha na h-eachdraichean dhen bheachd gun deach am margadh a chur air bhonn eadar 1610 is 1639. An-diugh tha e a' tarraing timcheall air 2 millean luchd-turais gach bliadhna, mar sin 's e sin aon de na margaidhean as motha a th' ann cuideachd.<ref>[http://www.christkindlesmarkt.de/admin/uploads/files/fakten2009.pdf Nürnberger Christkindlesmarkt 2009: Daten und Fakten]{{Dead link|date=October 2022 |bot=InternetArchiveBot |fix-attempted=yes }}</ref> == Daoine ainmeil == * [[Albrecht Dürer]] ([[1471]]–[[1528]]) Dealbhadair. * [[Michael Wolgemut]] ([[1434]]–[[1519]]) Dealbhadair. * [[Arnold Hans Weiss]] ([[1924]]–[[2011]]) Saighdear a shabaid an aghaidh nan [[Nàsachd|Nàsach]].<ref>[http://www.nytimes.com/2011/01/02/world/02weiss.html New York Times]</ref> * [[Johann Philipp von Wurzelbauer]] ([[1651]]–[[1725]]) [[Reul-eòlas|Eòlaiche na Speuran]]. == Bailtean Co-cheangailte == [[Faidhle:Partnerstädte Nürnberg.png|thumb|500px|Bailtean Co-cheangailte]] {| width=40% |- valign ="top" |width=15%| * [[Faidhle:Flag of Turkey.svg|22px]] [[Antalya]] * [[Faidhle:Flag of the United States.svg|22px]] [[Atlanta]]<ref>[http://www.sister-cities.org/directory/USlistingsResults.cfm SisterCities]</ref> * [[Faidhle:Flag of Romania.svg|22px]] [[Brașov]] *[[Faidhle:Flag of Ukraine.svg|22px]] [[Kharkiv]] * [[Faidhle:Flag of Spain.svg|22px]] [[Córdoba, An Spàinn|Córdoba]] |width=15%| * [[Faidhle:Flag of Germany.svg|22px]] [[Gera]]<ref>[https://web.archive.org/web/20120118080021/http://www.gera.de/sixcms/detail.php?id=17958&_nav_id1=10230&_nav_id2=10234&_lang=de Stadt Gera]</ref> * [[Faidhle:Flag of Scotland.svg|22px]] [[Glaschu]] * [[Faidhle:Flag of Israel.svg|22px]] Hadera<ref>[http://berlin.mfa.gov.il/mfm/web/main/document.asp?SubjectID=9030&MissionID=88&LanguageID=190&StatusID=0&DocumentID=-1 Riaghaltas Iosrael]</ref> * [[Faidhle:Flag of Greece.svg|22px]] Cabhala |width=15%| * [[Faidhle:Flag of Poland.svg|22px]] [[Kraków]]<ref>[https://web.archive.org/web/20130702010825/http://www.krakow.pl/otwarty_na_swiat/2531%2Ckat%2C0%2C5%2Cmiasta_partnerskie.html Urząd Miasta Krakowa]</ref> * [[Faidhle:Flag of Nigeria.svg|22px]] [[Lagos]] * [[Faidhle:Flag of France.svg|22px]] [[Nice]]<ref>[http://www.annuaire-mairie.fr/ville-nice.html Annuaire de France]</ref> * [[Faidhle:Flag of the Czech Republic.svg|22px]] [[Pràg]] |width=15%| * [[Faidhle:Flag of Nicaragua.svg|22px]] San Carlos * [[Faidhle:Flag of China.svg|22px]] Shenzhen * [[Faidhle:Flag of the Republic of Macedonia.svg|22px]] [[Skopje]] * [[Faidhle:Flag of Italy.svg|22px]] Venezia |} == Iomraidhean == <references/> == Ceanglaichean a-mach == * [http://www.bayern.de/ Riaghaltas Bhayern] * [http://www.regierung.mittelfranken.bayern.de/ Riaghaltas na Sgìre] [[Roinn-seòrsa:Bailtean]] [[Roinn-seòrsa:A' Ghearmailt]] [[Roinn-seòrsa:Bailtean anns A' Ghearmailt]] 4yyjgzydrv59ath21lfpem6zotv37gp 0 41235 582064 579902 2026-04-26T17:40:56Z Niegodzisie 20258 /* Clàran */ 582064 wikitext text/x-wiki {{Bogsa eachdraidh-bheatha}} 'S e [[neach-ciùil]], [[seinneadair]] is sgrìobhadair-òrain à [[Eabhraig Nuadh]], [[Na Stàitean Aonaichte]] a th' ann an '''Elizabeth Woolridge Grant''' neo '''Lana Del Rey''' (rugadh [[21 an t-Ògmhios]] [[1985]]). == Clàran == * ''Lana Del Ray'' (2010) * ''Born to Die'' (2012) * ''Ultraviolence'' (2014) * ''Honeymoon'' (2015) * ''Lust for Life'' (2017) * ''Norman Fucking Rockwell!'' (2019) * ''Chemtrails over the Country Club'' (2021) * ''Blue Banisters'' (2021) * ''Did You Know That There's a Tunnel Under Ocean Blvd'' (2023) * ''Stove'' (2026) {{bun}} {{DEFAULTSORT:Lana Del Rey}} {{Smachd ùghdarrais}} [[Roinn-seòrsa:Daoine às na Stàitean Aonaichte]] [[Roinn-seòrsa:Seinneadairean]] iyelo90y06v0zzjkcxvk4u4i83931fp 0 41676 582066 2026-04-27T03:27:30Z IShowSammy 32059 Chaidh an duilleag ath-stiùireadh gu [[Alba]] 582066 wikitext text/x-wiki #REDIRECT [[Alba]] jkt14ierctl72dq6mxckvtky8timp2f