Uicipeid gdwiki https://gd.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%AComh-Dhuilleag MediaWiki 1.47.0-wmf.6 first-letter Meadhan Sònraichte Deasbaireachd Cleachdaiche Deasbaireachd a' chleachdaiche Uicipeid An deasbaireachd aig Uicipeid Faidhle Deasbaireachd an fhaidhle MediaWiki Deasbaireachd MediaWiki Teamplaid Deasbaireachd na teamplaid Cobhair Deasbaireachd na cobharach Roinn-seòrsa Deasbaireachd na roinn-seòrsa TimedText TimedText talk Mòideal Deasbaireachd mòideil Event Event talk Luath (cù) 0 41691 583078 583040 2026-06-16T14:10:06Z Doric Loon 191 /* J. M. Barrie */ còdachadh 583078 wikitext text/x-wiki Tha '''Luath''' na ainm coin a tha a' nochdadh gu tric ann am beul-aithris Gàidhlig. ==Sgeulachdan na Fèinn== Bha cù aig [[Cù-Chulainn]] air an robh Luath mar ainm. 'S e an ''cù slànachaidh'' a chanadh daoine ris cuideachd oir leighis e lotan Chù-Chulainn aon turas an dèidh sabaidh an aghaidh uilebheist.<ref>{{Cite web|url=https://gaisgeach.com/wp-content/uploads/2021/07/1_luath-an-cu-slanachaidh.pdf |title=Luath, an cù slànachaidh|website=Sgeulachdan nan Gaisgeach|accessdate = 7 June 2026}}</ref> Tha Luath a' nochdadh sna dàin aig [[Seumas Mac a' Phearsain]] a sgrìobh laoidhean [[Oisean|Oisein]] cuideachd ann an trì rannan: ::''Fàg Èirinn nan sruth ’s nan raon:'' ::''Do bhean, is cù caol an fhèidh,'' ::''Brài'gheal uchd-àlainn is caoin,'' ::''Luath, a dh’fhàgas a’ ghaoth na dhèidh,'' ::''Tairg sin; oir is lag do làmh.'' ::… ::''“Gairm,” thuirt Fionnghal, “gairm gu seilg'' ::''Coin chaol’ nach mairg a chaitheadh cathar,'' ::''Gairmibh Bran, as gile cliabh,'' ::''Gairmibh Neart, is Ciar, is Luath,'' ::''Fhillein, a Roinne — tha san uaigh,'' ::''Tha mo mhac an suain a bhàis!'' ::… ::''Cha robh bròn air athair m’ a mhac,'' ::''Thuit an còmhstri an tlachd òige.'' ::''Ghluais iadsa gun deòir fo sgàile,'' ::''Nuair shìnte air làr ceann an t-sluaigh.'' ::''Bha Bran a’ donnalaich r’ a thaobh,'' ::''Luath gruamach nan raon fo bhròn;'' ::''Is minic a ghluais iad maraon'' ::''Do sheilg is do ruadhaibh na fàsaich.'' ==Litreachas eile== ===Raibeart Burns=== [[File:Luath and Caesar, Alloway - geograph.org.uk - 6837184.jpg|thumb|right|Luath agus Caesar ann an [[Allmhagh]]]] Ged nach robh [[Raibeart Burns]] ro dhèidheil air a' Ghàidhlig, bha cù ionmhainn aige air an robh Luath. Chaidh Luath aigesan a mharbhadh an oidhche mus do chaochail athair Burns ann an 1786.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/the_twa_dogs/ |title=The Twa Dogs |last1=Orr |first1=Jennifer |date=2014 |website=BBC Website |publisher= |access-date=6 June 2026 }}</ref> Thathar ag ràdh gun do chuir Luath a' bhacaig air [[Jean Armour]] aig banais, a' toirt cothrom dha Burns bruidhinn ris a' bhoireannach a bha e a' dol a phòsadh aig a' cheann thall.<ref>{{cite book |last=Cairney |first=John |author-link= |title=The Luath Burns Companion |publisher=Luath Press |location= |series= |date=2013 |doi= |isbn= }}</ref> Rinn Burns dàn dhan chollaidh seo san dàn "The Twa Dogs" aige, aoir phoileataigeach anns a bheil collaidh aig fear-treabhaidh air a bheil Luath is a tha a' teagasg dha Caesar, an cù aig uachdaran air choreigin, gu bheil bochdainn onarach nas luachmhoire no àrd-bheus math dh'fhaodte. [[File:Robert Burns and luath, Ayr, South Ayrshire.jpg|thumb|right|Luath agus Burns]] ::''…The first I'll name, they ca'd him Caesar,'' ::''Was keepit for His Honor's pleasure: '' ::''His hair, his size, his mouth, his lugs, '' ::''Shew'd he was nane o' Scotland's dogs; '' ::''But whalpit some place far abroad, '' ::''Whare sailors gang to fish for cod. '' ::''His locked, letter'd, braw brass collar '' ::''Shew'd him the gentleman an' scholar; '' ::''But though he was o' high degree, '' ::''The fient a pride, nae pride had he; '' ::''But wad hae spent an hour caressin, '' ::''Ev'n wi' al tinkler-gipsy's messin: '' ::''At kirk or market, mill or smiddie, '' ::''Nae tawted tyke, tho' e'er sae duddie, '' ::''But he wad stan't, as glad to see him, '' ::''An' stroan't on stanes an' hillocks wi' him. '' ::''The tither was a ploughman's collie'' ::''A rhyming, ranting, raving billie, '' ::''Wha for his friend an' comrade had him, '' ::''And in freak had Luath ca'd him, '' ::''After some dog in Highland Sang,'' ::''Was made lang syne, - Lord knows how lang. '' ::… ===J. M. Barrie=== [[File:1905-06-03-Luath and Michael.jpg|thumb|right|Luath aig J. M. Barrie]] Bha Newfoundland fireann dubh is geal aig [[J. M. Barrie]] air an robh Luath agus tha Nana, an cù aig clann teaghlach Darling san sgeulachd [[Peter Pan]] stèidhichte oirre. Sgrìobh Barrie: ''I must have sat at table with that great dog waiting for me to stop, not complaining, for he knew it was thus we made our living, but giving me a look when he found he was to be in the play, with his sex changed.''<ref>{{cite web |url=https://margaretmuirauthor.blogspot.com/2009/05/nana-and-luath-fact-and-fiction-of-pair.html |title=Nana and Luath - the fact and fiction of a pair of Newfoundland dogs |last1=Muir |first1=Margaret |date=2009 |website= |publisher= |access-date=6 June 2026 }}</ref> ==Eile== Tha Luath Press na fhoillsichear a chaidh a stèidheachadh ann an 1981 anns a' [[Am Bàrr|Bhàrr]] ann an [[Siorrachd Àir]], ged a tha iad stèidhichte ann an [[Dùn Èideann]] an-diugh. Tha iad, sa mhòrchuid, a' foillseachadh leabhraichean mu dheidhinn cànain is litreachais na h-Alba. ==Tùsan== {{reflist|30em}} [[Roinn-seòrsa:Coin]] [[Roinn-seòrsa:Litreachas]] 9lecattuzmnsg7lu5w0dj18sz1cmri5