Uicipeid
gdwiki
https://gd.wikipedia.org/wiki/Pr%C3%AComh-Dhuilleag
MediaWiki 1.47.0-wmf.6
first-letter
Meadhan
Sònraichte
Deasbaireachd
Cleachdaiche
Deasbaireachd a' chleachdaiche
Uicipeid
An deasbaireachd aig Uicipeid
Faidhle
Deasbaireachd an fhaidhle
MediaWiki
Deasbaireachd MediaWiki
Teamplaid
Deasbaireachd na teamplaid
Cobhair
Deasbaireachd na cobharach
Roinn-seòrsa
Deasbaireachd na roinn-seòrsa
TimedText
TimedText talk
Mòideal
Deasbaireachd mòideil
Event
Event talk
Luath (cù)
0
41691
583078
583040
2026-06-16T14:10:06Z
Doric Loon
191
/* J. M. Barrie */ còdachadh
583078
wikitext
text/x-wiki
Tha '''Luath''' na ainm coin a tha a' nochdadh gu tric ann am beul-aithris Gàidhlig.
==Sgeulachdan na Fèinn==
Bha cù aig [[Cù-Chulainn]] air an robh Luath mar ainm. 'S e an ''cù slànachaidh'' a chanadh daoine ris cuideachd oir leighis e lotan Chù-Chulainn aon turas an dèidh sabaidh an aghaidh uilebheist.<ref>{{Cite web|url=https://gaisgeach.com/wp-content/uploads/2021/07/1_luath-an-cu-slanachaidh.pdf |title=Luath, an cù slànachaidh|website=Sgeulachdan nan Gaisgeach|accessdate = 7 June 2026}}</ref>
Tha Luath a' nochdadh sna dàin aig [[Seumas Mac a' Phearsain]] a sgrìobh laoidhean [[Oisean|Oisein]] cuideachd ann an trì rannan:
::''Fàg Èirinn nan sruth ’s nan raon:''
::''Do bhean, is cù caol an fhèidh,''
::''Brài'gheal uchd-àlainn is caoin,''
::''Luath, a dh’fhàgas a’ ghaoth na dhèidh,''
::''Tairg sin; oir is lag do làmh.''
::…
::''“Gairm,” thuirt Fionnghal, “gairm gu seilg''
::''Coin chaol’ nach mairg a chaitheadh cathar,''
::''Gairmibh Bran, as gile cliabh,''
::''Gairmibh Neart, is Ciar, is Luath,''
::''Fhillein, a Roinne — tha san uaigh,''
::''Tha mo mhac an suain a bhàis!''
::…
::''Cha robh bròn air athair m’ a mhac,''
::''Thuit an còmhstri an tlachd òige.''
::''Ghluais iadsa gun deòir fo sgàile,''
::''Nuair shìnte air làr ceann an t-sluaigh.''
::''Bha Bran a’ donnalaich r’ a thaobh,''
::''Luath gruamach nan raon fo bhròn;''
::''Is minic a ghluais iad maraon''
::''Do sheilg is do ruadhaibh na fàsaich.''
==Litreachas eile==
===Raibeart Burns===
[[File:Luath and Caesar, Alloway - geograph.org.uk - 6837184.jpg|thumb|right|Luath agus Caesar ann an [[Allmhagh]]]]
Ged nach robh [[Raibeart Burns]] ro dhèidheil air a' Ghàidhlig, bha cù ionmhainn aige air an robh Luath. Chaidh Luath aigesan a mharbhadh an oidhche mus do chaochail athair Burns ann an 1786.<ref>{{cite web |url=https://www.bbc.co.uk/arts/robertburns/works/the_twa_dogs/ |title=The Twa Dogs |last1=Orr |first1=Jennifer |date=2014 |website=BBC Website |publisher= |access-date=6 June 2026 }}</ref> Thathar ag ràdh gun do chuir Luath a' bhacaig air [[Jean Armour]] aig banais, a' toirt cothrom dha Burns bruidhinn ris a' bhoireannach a bha e a' dol a phòsadh aig a' cheann thall.<ref>{{cite book |last=Cairney |first=John |author-link= |title=The Luath Burns Companion |publisher=Luath Press |location= |series= |date=2013 |doi= |isbn= }}</ref> Rinn Burns dàn dhan chollaidh seo san dàn "The Twa Dogs" aige, aoir phoileataigeach anns a bheil collaidh aig fear-treabhaidh air a bheil Luath is a tha a' teagasg dha Caesar, an cù aig uachdaran air choreigin, gu bheil bochdainn onarach nas luachmhoire no àrd-bheus math dh'fhaodte.
[[File:Robert Burns and luath, Ayr, South Ayrshire.jpg|thumb|right|Luath agus Burns]]
::''…The first I'll name, they ca'd him Caesar,''
::''Was keepit for His Honor's pleasure: ''
::''His hair, his size, his mouth, his lugs, ''
::''Shew'd he was nane o' Scotland's dogs; ''
::''But whalpit some place far abroad, ''
::''Whare sailors gang to fish for cod. ''
::''His locked, letter'd, braw brass collar ''
::''Shew'd him the gentleman an' scholar; ''
::''But though he was o' high degree, ''
::''The fient a pride, nae pride had he; ''
::''But wad hae spent an hour caressin, ''
::''Ev'n wi' al tinkler-gipsy's messin: ''
::''At kirk or market, mill or smiddie, ''
::''Nae tawted tyke, tho' e'er sae duddie, ''
::''But he wad stan't, as glad to see him, ''
::''An' stroan't on stanes an' hillocks wi' him. ''
::''The tither was a ploughman's collie''
::''A rhyming, ranting, raving billie, ''
::''Wha for his friend an' comrade had him, ''
::''And in freak had Luath ca'd him, ''
::''After some dog in Highland Sang,''
::''Was made lang syne, - Lord knows how lang. ''
::…
===J. M. Barrie===
[[File:1905-06-03-Luath and Michael.jpg|thumb|right|Luath aig J. M. Barrie]]
Bha Newfoundland fireann dubh is geal aig [[J. M. Barrie]] air an robh Luath agus tha Nana, an cù aig clann teaghlach Darling san sgeulachd [[Peter Pan]] stèidhichte oirre. Sgrìobh Barrie: ''I must have sat at table with that great dog waiting for me to stop, not complaining, for he knew it was thus we made our living, but giving me a look when he found he was to be in the play, with his sex changed.''<ref>{{cite web |url=https://margaretmuirauthor.blogspot.com/2009/05/nana-and-luath-fact-and-fiction-of-pair.html |title=Nana and Luath - the fact and fiction of a pair of Newfoundland dogs |last1=Muir |first1=Margaret |date=2009 |website= |publisher= |access-date=6 June 2026 }}</ref>
==Eile==
Tha Luath Press na fhoillsichear a chaidh a stèidheachadh ann an 1981 anns a' [[Am Bàrr|Bhàrr]] ann an [[Siorrachd Àir]], ged a tha iad stèidhichte ann an [[Dùn Èideann]] an-diugh. Tha iad, sa mhòrchuid, a' foillseachadh leabhraichean mu dheidhinn cànain is litreachais na h-Alba.
==Tùsan==
{{reflist|30em}}
[[Roinn-seòrsa:Coin]]
[[Roinn-seòrsa:Litreachas]]
9lecattuzmnsg7lu5w0dj18sz1cmri5