Wikipedia glkwiki https://glk.wikipedia.org/wiki/%DA%AF%D8%AA%CB%87_%D9%88%D9%84%DA%AF MediaWiki 1.47.0-wmf.6 first-letter مديا خاص گب کارگير کارگيرˇ گب Wikipedia مدي Wikipedia فاىل فاىلˇ گب مدياويکي مدياويکي گب قالب قالبˇ گب رانما رانما گب جرگه جرگه گب TimedText TimedText talk ماجۊل ماجۊلˇ گب Event Event talk 0 14 157344 156226 2026-06-15T13:17:15Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/156226|156226]] از [[Special:Contributions/گشتاشپی|گشتاشپی]] ([[User talk:گشتاشپی|بحث]]) خنثی شد 157344 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ اۊستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه | اۊستان ٚ نام= گيلان | تصویر= | اندازه تصویر= 200px | عنوان تصویر= | نقشه موقعیت=Gilan.svg | مختصات= | مرکز= [[رشت]] | پيلئکي= ۱۴٬۰۴۴  | جمعيت= ۲٬۵۳۰٬۶۹۶ نفر | سرايشماردن ٚ سال= ۱۳۹۵ | جمعيت ٚ تراکؤم= ۱۷۷ نفر ايته کيلۊمتر مربع مئن | شأرستان= ۱۷ | ولي فقيه نماىنده = رسۊل فلاحتي | اۊستاندار= أسدالله عباسي | پيش شۊماره= ۰۱۳ | وبجيگا= [https://www.gilan.ir/ گيلان ٚ اۊستانداري] }} '''گيلان''' ايته قديمي ؤ تاريخي سامان [[کاسپي دریا]] [[نسا]] مئن ايسه ؤ تمدۊن گيلان ٚ مئن ويشتر جه ۳۰۰۰ سال قدمت دأره. مۊختلف دؤره‌ئن ٚ مئن، گيلان ٚ دۊرۊن پۊر محلي حاکم ؤ أمير ؤ کيا ؤ پيله سلسله‌ئن حۊکۊمت بۊکۊدئد. هسأ گيلان ايته جه [[ايران]] ٚ [[ايران ٚ اۊستانان|اۊستانان]] ؤ اۊن ٚ مرکز ني [[رشت]] ايسه.<ref>«پورتال کلانشهرهای ایران»</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20190330093756/http://aftabnews.ir/vdccp0q4.2bq448laa2.html شهر رشت (آفتاب)]</ref> گيلان ٚ نام ٚ باره پۊر نظر بدأده ؤ سربسان ٚ مئن اۊن ٚ باره گب بزئده. دهخۊدا واجه‌نامه مئن بينيویشته دره کي گيلان ٚ واجه، گيل+ان ترکيب ٚ جه چأگۊده بۊبؤسته ؤ [[گيلک|گيل]] ٚ قؤم ٚ زيوش ٚ جيگا معني-أ دنه. ىۊناني‌ئن گيلکان ٚ جه، گلای ٚ نام ٚ أمرأ ىاد بۊگۊدئد ؤ پألوي زوان ٚ مئن ني گيلان ٚ واجه، گِلان بينيویشته بۊبؤسته.<ref>{یادکرد وب |نویسنده= |نشانی=http://www.loghatnaameh.org/dehkhodaworddetail-79b0f4bb84d345c996ed9307b93cef5c-fa.html |عنوان=گیلان |ناشر=لغت‌نامه دهخدا |تاریخ بازدید=September 17, 2012 |تاریخ=27 شهریور 1391 |پیوند بایگانی=https://web.archive.org/web/20121109154143/http://www.loghatnaameh.org/dehkhodaworddetail-79b0f4bb84d345c996ed9307b93cef5c-fa.html |تاریخ بایگانی=۹ نوامبر ۲۰۱۲ |dead-url=yes}}</ref> گيلان [[کلسيا]] جه [[کاسپي دریا]] ؤ [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري]]، [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[أردبيل ٚ اۊستان]]، [[نسا]] جه [[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]] ؤ [[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]] ٚ اۊستانان ؤ [[خۊرتاو]] ٚ جه [[مازندران ٚ اۊستان]] ٚ أمرأ سامانسر دأره.<ref>{یادکرد وب|نویسنده=|نشانی=http://amar.org.ir//DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/Components/FileDownloader/FileDownloaderPage.aspx?tabid=667&did=2842&pid=0&lrf=/DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/App_LocalResources/DocumentLibrary&cl=fa-IR&mcs=/DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/&uarn=Administrators&cd=False&tmid=1616&ift=1/|عنوان=سالنامه آماری گیلان|ناشر=مرکز آمار ایران|تاریخ=۱۳۸۷|تاریخ بازبینی=۱۷ سپتامبر ۲۰۱۲|پیوند بایگانی=https://web.archive.org/web/20130405113226/http://amar.org.ir//DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/Components/FileDownloader/FileDownloaderPage.aspx?tabid=667&did=2842&pid=0&lrf=/DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/App_LocalResources/DocumentLibrary&cl=fa-IR&mcs=/DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/&uarn=Administrators&cd=False&tmid=1616&ift=1/|تاریخ بایگانی=۵ آوریل ۲۰۱۳|dead-url=yes}}</ref> گيلان پيلئکي ۱۴,۰۴۴ کيلۊمترمۊربع ؤ اۊن ٚ جمعيت ني ۱۳۹۵ شمسي سال ٚ سرايشماردن ٚ أساس ٚ سر، ۲,۵۳۰,۶۹۶ نفر بۊ. [[ايران ٚ اۊستانان]] ٚ مئن، جمعيت ٚ نظر ٚ جه گيلان دئؤمي ايسه ؤ اۊن ٚ جمعيت ٚ تراکؤم ني ۱۷۷ نفر ايته کيلۊمترمۊربع ايسه کي ايران ٚ مئن سوؤمي ايسه.<ref>{یادکرد وب |نویسنده= |نشانی=https://web.archive.org/web/20130405113220/http://www.magiran.com/npview.asp?ID=2552130|عنوان=تراکم جمعیت در تهران ۲۰ برابر کل کشور |ناشر=روزنامه دنیای اقتصاد |تاریخ=۹/۵/۹۱ |تاریخ بازبینی=۱۷ سپتامبر ۲۰۱۲ |پیوند بایگانی=https://www.webcitation.org/6EZdW9oca?url= |تاریخ بایگانی=20 فوریه 2013}}</ref> گيلان ٚ جمعيت ٚ جه، ۴۶ درصد [[رشت ٚ شأرستان]] ٚ دۊرۊن زيوده ؤ شأ گۊتن کي گيلان ٚ اي‌دۊوؤم ٚ مردۊم، رشتي ايسد.<ref>{یادکرد وب |نویسنده= |نشانی=http://irna.ir/fa/News/223302/اجتماعی/59_درصد_جمعیت_گیلان_در_شهرها_ساکن_هستند |عنوان=۵۹ درصد جمعیت گیلان در شهرها ساکن هستند |ناشر=خبرگزاری ایرنا |تاریخ=۲۲ دی ۱۳۹۰ |تاریخ بازبینی=۷ دسامبر ۲۰۱۲ |پیوند بایگانی=https://web.archive.org/web/20130405113227/http://irna.ir/fa/News/223302/اجتماعی/59_درصد_جمعیت_گیلان_در_شهرها_ساکن_هستند |تاریخ بایگانی=۵ آوریل ۲۰۱۳ |dead-url=yes}}</ref> [[رشت]]، گيلان ٚ مرکز ايسه ؤ هأتؤني ايران ٚ کلسيا ؤ کاسپي دریا نسا مئن پيله‌ترين شأر ؤ ايران ٚ مئن ىازدؤمي پيله شأر ايسه. [[أنزلي]]، [[لاجؤن]]، [[لنگؤرۊد]]، [[هشتپر]]، [[رۊدسر]]، [[آستارا]] ؤ [[سۊماسرا]] ترتيب ٚ أمرأ گيلان ٚ باخي پيله شأران ايسه. گیلان ازنظر غذا اول ایسه. گيلان ٚ طبيعت، کۊه ؤ دامان ؤ دار ٚ جه پۊره ؤ اۊن ٚ آو ؤ هأوا ني رۊطۊبتي ؤ مۊعتدل ايسه. أ اۊستان خۊ نسا مئن ألبۊرز ٚ کۊهان ؤ کلسيا مئن کاسپي دریا-یأ خۊ دۊرۊن دأره.<ref name="brit">{یادکرد دانشنامه |نام خانوادگی=|نام=| عنوان = {{unicode|Gīlān}} |دانشنامه=[[Encyclopædia Britannica|دانشنامه بریتانیکا]] |نشانی=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/233507/Gilan%7Cویراستاران=%7Cناشر=%7Cسال=%7Cزبان=en%7C پیوند بایگانی = https://web.archive.org/web/20210121152529/https://www.webcitation.org/6EZdYU2tD<nowiki> | تاریخ بایگانی = 20 February 2013}}</nowiki></ref> گيلان ۱۳۱۶ شمسي سال ٚ مئن، ايران ٚ کيشوري تخسيمان ٚ دۊرۊن «استان یکم» ىأني أولي اۊستان نام دأشتي ؤ ۷ته شأرستان-أ شامل بؤستي؛ رشت، أنزلي، فؤمن، لاجؤن ؤ طوالش گيلان ٚ مئن ؤ أراک ؤ زنجان ٚ شأرستانان کي سابق اۊشان ٚ نام «عراق عجم» بۊ. [[رشت]] أ اۊستان ٚ مرکز بۊ<ref>{یادکرد دانشنامه | نام خانوادگی =مصاحب | نام = غلامحسین | پیوند نویسنده =غلامحسین مصاحب | نام خانوادگی۲ = | نام۲ = | پیوند نویسنده۲ = | نام ویراستار = | نام خانوادگی ویراستار = | پیوند ویراستار = | نویسندگان سایر بخش‌ها = | کوشش = | ترجمه = | دیگران = | مقاله = تقسیمات کشور ایران | پیوند مقاله = | دانشنامه = دایرةالمعارف فارسی | ترجمه عنوان = | نشانی = | نشانی بایگانی = | تاریخ بایگانی = | فرمت = | تاریخ بازبینی = | نوع = | ویرایش = | سری = | جلد = اول | تاریخ = | سال = | ماه = | سال اصلی = ۱۳۸۰ | ناشر = امیرکبیر | مکان = | زبان = | شابک = | oclc = | doi = | id = | صفحه = ۶۵۳ | صفحات = | در = | گفتاورد = | ref = | bibcode = | laysummary = | laydate = | جداکننده = | پی‌نوشت = | lastauthoramp =}}</ref><ref>[https://www.google.com/books/edition/دايرة_المعارف_فارسى/L8M5AQAAIAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=مرکز%20استان%20یکم گیلان]، دایرةالمعارف فارسی، غلامحسین مصاحب</ref><ref name="ll87s">{یادکرد وب | نام خانوادگی= | نام= | عنوان= رشت | وبگاه= لغت نامه دهخدا | پیوند=https://www.parsi.wiki/fa/wiki/263736/رشت | کد زبان=fa | تاریخ بازبینی=2020-09-16}}</ref> ؤ گيلان أ اۊستان ٚ أصلي بخش بۊ.<ref name="tzbvj">{یادکرد وب | عنوان=GĪLĀN i. GEOGRAPHY AND ETHNOGRAPHY– Encyclopaedia Iranica | وبگاه=Encyclopædia Iranica | تاریخ=1990-06-20 | پیوند=https://iranicaonline.org/articles/gilan-i-geography | کد زبان=en | تاریخ بازبینی=2020-09-15}}</ref> [[زنجان]]، [[قزوين]]، [[مأمۊنيه]]، [[ساوه]]، سۊلطان‌آباد ([[أراک]])، [[رشت]] ؤ [[تۊنکابؤن|شهسوار]] ٚ شأران أ اۊستان ٚ شين بۊد. == گیلان دوران قبل تارئخ مئن == '''سنگ دوره''' تا قبل باستان شناسان کاووشان علمی [[گیلان]] خاک مئن ، دانستن [[گیلان]] تاریخ جا محدودا بوستی به نیویشتان یونانن ، ایرانن . که او نیویشتان مئن پیشینیه ا سامون محدودا بوستی به دوهیزار تا دو هیزارو پونصد سال پیش . بژ ا صد سال مئن ، [[ایران]] باستان شناسان و هتویی خارجی باستانشناسان [[گیلان]] موختلف جیگانه واکاوی بوگودده و کلی آثار ارزش امرا و شیگفت انگیز جی گیلان ساکنان اولیه پیدا گودده. ا آثار به عونوان ایته مدرک قوی و موعتبر و موستند ، پیشینیه تارئخیه ا سامونا پور دورتر جی هو چیزی که فکر گودیدی نیشان دهه . جی همیه اشان کی دوارسیم ا اسناد نیشان دهه کی گیلان پور قبل تر جی ورود آریایین ایته تمدن و فرهنگی درخشان بداشته بو. تارئخ دانان ، دوران قبل تاریخا بر اساس انسان فعالیتان چاگودن ازارا واسی ، به دو تا دوریه [[عصر سنگ]] و [[عصر فلز]] تقسیما کونیدی. باستان شناسان اگر چی درباریه زندگیه آدمان [[گیلان]] سرزمین مئن قبل تاریخ شکی نداریدی ولی درباریه اون که اوشان چطوری وارد ا سرزمین ببوستیدی ، و اوشان نحویه زندگی چطوری بو جای سئوالان و پورسشان زیادی نهه. باستان شناسان خوشان کاووشانه مئن به آثار کمی جی [[سنگ دوره]] بر بخوردیدی ویشتر لوازم پیدا ببوسته گیلان سرزمین مئن مربوط به ، به [[فلز دوران]] ( ویشتر از آهن دوران) . با همیه ا اوضاع و احوال بر اثر آثار و چیزهایی که وجود داره جا پای حضور اینسان گیلان مئنا شا جی سنگ دوران دونبالا گودن. باستان شناسان اعتقاد داریدی عصر سنگ مئن ، [[دریای کاسپین]] نواحی جنوبی مئن ، حیوانانی چون : [[گاب]] ، [[گوسفند]] ، [[بز]] ،[[خوک]] ، [[آهو]] ، [[غزال]] ، [[خر وحشی]] ، [[شاق شاقی]] و [[صدف]] شکار بستدی بعدنان جی 1000 سال قبل علاوه بر ا حیوانان ماهیان و پرندان هم به غذای اینسان ایضافا بوستده. جی بین باستان شناسان ایرانی - ژاپونی کشفیان شا به کشفی که دو تا محوطه مئن مربوط به 10 تا 16 هیزار سال [[قبل میلاد]] ناحیه [[آمارلو]] مئن (روستای [[خل وشت]] و [[اسکابن]]) یاد گودن. '''فلز دوره''' با گوذشت هیزاران سال جی سکونت ایسان سرزمین [[گیلان]] مئن ، کم کم مردمان ا ناحیه وارد [[عصر فلز]] ببوستده . آثار و شواهد زیادی از انسانهای دوران عصر فلز گیلان مئن پیدا ببوسته . ا آثار بیشتر موتعلق به [[آهین دوره]] ایسئده . ایتفاقا هه دوریه که نیشان دهه گیلانن قبل ورود آریاین به [[ایران فلات]] ، دارای فرهنگ و تمدن بالایی بون . باستانشناسان خوشانه کاووشانه دورون ، [[گیلان]] مناطق موختلف مئن مثل : [[تالش]] ، [[رودبار]] و [[دیلمان]] مئن چیزان فراوانی مانند [[سوفال|سفالی]] ظرفان انواع ظرفان سنگی و مفرغی انواع و اقسام سلاحان مانند [[کارد]] ، [[خنجر]] ، [[گرز]] و [[پیکان]] و کلی وسایل خانه و حتی [[سوزن]] کشف بوگودده. که بعضیشان ماله 2000 سال [[قبل میلاد]] ایسئده. == گیلان باستان دوران مئن == ''' مادان دوران''' هیزاریه دوم [[قبل میلاد]] ،قومان و قبیلانی که نواحی جنوبیه [[دریای کاسپین]] مئن زندگی گودیدی ، با موهاجرت و تهاجم آریایی قومان مواجه ببوستده ا قومان که [[ایران]] فلات نواحیه شومالی مئن زندگی گودیدی به خاطر تغییر گودن آب و هوا و زیادا بون سرما ، و زیادا بوستن جمعیت و پیدا گودن چراگان تازه ، به طرف اطراف دریای کاسپین سرازیرا بوستده موهاجرت آریائیان به طرف [[گیلان]] و [[مازندران]] جی اوایل هیزاریه دوم قبل میلاد ، جی راه [[ورارود]] (ماوراالنهر)و [[قفقاز]] صورت بیگیته .ا موهاجرتان که با تهاجم همراه بو باعث تحولات و تغییراتی در زندگیه مردوم ا منطقه ببوسته. قاطی بستن نژادان و روی کار امون پادشاهان و حاکمان آریایی نژاد از موهمترین پیامدان ا موهاجرت بو. ایته از موضوعات موهمی که باید به اون دقت گودن ان بو که قومانی که ساحل جنوبیه دریای کاسپین مئن زندگی گودیدی خوشانه استقلاله حفظا گودده و از اطاعت فرمان آریایی نژادان سر باز زئید. [[ماد]] قومان نخستین گروه [[آریایی]] بود که بتانستده باختر ایران مئن حکومت تشکیل بدد(701-550 پ.م) جی ا [[تارئخ]] به بعد [[آسیا]] و اونه مناطق موختلف حتی [[گیلان]] تارئخ سر گوذشت تازه ای پیدا گود . بر اساس بینیویشتان تاریخ نویسان(گزنفون ، دیودور سیسیلی و کتزیاس) مادان و قومان ساکن [[گیلان]] مئن همیشه دشمنی و جنگ بو و مادان هیچ وقت نتانستده ا قومانه زیر فرمان خودشان ببرد مادان هیچ وقت موفق نبوستده گیلان سرزمینا به خوشان قلمرو ایضافا کوند. کتاب تاریخ ایران [[کمبریج]] مئن بینیویشته نها : او بخش جی ماد سرزمین که [[دریای کاسپین]] حاشیه مئن نها ایته ناحیه قوی و موتمایز جی ایران خاکا تشکیل دهه که به ایستقلال [[سیاسی]] گرایش دیشتیدی. در زماته آرته یس ایته از مادان پادشاهان جنگ سختی بین مادان و [[کادوسی]] در گیره. مادان ا جنگ مئن شکست خورده و اوشان سرزمین تازماتی که به دست [[کوروش]] دکفه همیشه مورد تاخت و تاز کادوسیان قرار گیفتی. جی موهمترین موارد ماد دوران گیلان مئن موهاجرت قومان [[سکایی]] بو به گیلان. '''هخامنشیان دوران''' جی ا دوران منابع تاریخی مئن ویشتر درباریه گیلان قومان صحبت به میان بومو. ایته جی دلایل موهمه ا کار ان بو که [[گیلان]] ساکنان در به قودرت رسیدن و تشکیل هخامنشیان شاهنشاهی دست دیشتیدی و این که قومان [[آمارد]] و [[کادوس]] ا دوران گیلان سرزمین مئن قودرت زیادی بهم بزه بون.اولین حضور ساکنان گیلان [[هخامنشیان]] تارئخ سیاسی مئن ، واگرده به زمات براندازی ماد دولت.زماتی که کوروش جی طرف [[ماد]] دولت برای مذاگره بوشوبو [[گیلان]] مئن جز طرف اوشان تحریک ببو ماد دولتا سرنگونه کونه. تاریخ نویسان باور داریدی که کوروش جی [[کادوس]] سرزمین نقشیه حمله به [[هگمتانه]] کشه و با یاری [[کادوس]] و [[آمارد قوم]] که از دوشمنان ماد بون به اویه حمله کونه. بعد از نابودی ماد کادوسان و آماردان هتویی موتحد [[کوروش]] مانیدی. '''سلوکئن دوران''' جی [[گیلان]] اوضاع [[سلوکیان]] دوره مئن اطلاع زیادی ننا. ولی تاریخی شواهد نیشان دهه بعد [[اسکند]] موردن ، آماردان اسکنذ کارگزارانه که قبلنان اوشانه امرا پیمان صلح دوسته بود جی ا سرزمین بیرونا گودد و خوشانه استقلاله بدست باردده . سلوکیان دوران مئن بقیه گیلان قومان هم مثل آماردان بصورت مستقل و نیمه مستقل به خوشان حیات ایدامه بداده. '''اشکانئن دوران''' گیلان تارئخ ا دوران مئن خیلی موبهم ایسه بخاطر نبود منبع و اطلاعات دقیق.متاسفانه به علت اختلاف شدید [[پارسیان]] با [[پارتبان]] [[ساسانی]] دوره مئن آثار مادی و معنویه ا دوره دستخوش انتقام شدید قرار بیگیته و خیلی جی اوشان نابودا بو. پارتیان دوره مئن چند تا نبرد بین [[آمارد]] و [[اشکانی]] پادشاهان رخ بدا. موهمترین رخداد ا دوره لشکر کشی [[فرهاد اول]] به اماردان سرزمین بو که چندین بار رخ بدا.آماردان بعد سه سال نبرد بالاخره شکست بخوردده و تسلیم ببوستده. و ا شکست باعث ببوسته کم کم ا قوم از هم پاشیده به . و خو نام و جایگایه گیلان مئن جی دست بده و کم کم دیلمیان اوشانه جایه بیگیفتده. به نظر ایه بعد ا حوادث قسمتانی جی گیلان خاوری به ایسم [[اشکور]] (اشک ورد)به معنای [[قلعه]] یا اشک شهر معروفا بو. ضمنا جی ا دوره بو که [[گیل]] قوم از حالت جنگل نشینی و زندگی در جنگل در بامو و خو چیرگیا ثابت بوگود . هه دوره مئن بو که [[مسیحیت]] وارد گیلان ببو. '''ساسانئن دوران''' ا دوره مئن اردشیر بتانسته خاندان اشکانیه ابودا کنه البته اونه سپاه مئن از قوم [[گیل]] و [[دیلم]] هم ایسابود . [[اردشیر]] خیلی از حاکمان و فرمانروایان محلیه به زور [[شمشیر]] یا مطیع بوگود یا بوکوشت . حاکم گیلان و مازندرانه ره اهمیت قائل بو ا موضوع جی نامانی که همدیگره فادادی روشنا به هناویسی گیلان او دوران مئن در امان بمانسته.و خو ارامشه ا دوریه اشوب و قتل و غارت مئن حفظا گوده. جی موهمترین تحولات ا دوره مئن به قدرت رسئن قوم گیل و دیلم ا سرزمین مئن ایسه. ا دوره مئن ویشتر از قوم [[گیلک]] و دیلم یاد به و کمتر به قومان دیگر گیلانی صحبت به میان ایه. ا دوره مئن سراسر گیلان و اونه اطرافا [[دیلمان]] یا [[دیلمستان]] دخاندیدی . نبردهای زیادی بین دیلم و ساسانن رخ بدا. بنا به گفتیه خیلی از تاریخ نویسان گیل و دیلم به غیر از یکی دوبار که از ساسانن شکست خورده و اوشانه فرمانا قبول کونده بقیه مواد خوشانه استقلالا حفظا کونده ا دوران مئن مزدکیان زیادا بستده گیلانن عدهای مزدکی ببوستده و با خاندان ساسانی موخالفت بوگودده بالاخره جنگ شدیدی در گیره و لشکر خسرو [[انوشیروان]] گیلانا گیره و خو تقسیمات کشوری مئن جا دهه .بعدنان با روی کار امون گیلِ[[گیلان شاه]] ( گیل غیر از اون که ایسمی ایسه ایته نژاد واسی گیلان مئن به معنی پادشاه هم ایسه) و اونه پسر و موردن [[یزد گرد سوم]] گیلان خو استقلالا به صورت کامل به دست اوره. == گیلان ایسلامی دوران == عربان حمله به [[ایران]] همرأ، [[ساسانی شاهنشاهی]] جه همدیگه پاشیدا بوسته . ا مرحله مئن ایران و هتویی [[گیلان]] وارد ایته مرحلیه تازه ای جه تاریخ ببوسته . زماتی که عربان به ایران حمله بوگودده گیلان مئن خاندان [[گیلان شاه]] به فرمانروایی [[گیل گیلانشاه]] حکومت گودیدی.گیل گیلان شاه برای بیرونا گودن تازیان و دفاع جه کیشور با سپاهیان گیلی و دیلمی و تالشی و دیگر قومان که زیر فرمان اون بون به جنگ عربان بوشو.هانا واسی [[یزدگرد سوم]] [[رویان]] و طبرستانا به اون واگذار بوگود و گیل گیلان شاها - '''فرشوادگر شاه''' - نام بنا. یزدگردسوم بعد شکست [[نهاوند]] نبرد جا تهیه سپاه واسی به دعوت گیل گیلان شاه اول قصد بوگود بایه [[طبرستان]] ولی بعدنان دوچار تردید و شک ببو ، و بوشو [[مرو]].مسلمانان [[قادسیه]] ، جلولا ، حلوان و نهاوند مئن پیروزا بون و به فگر حمله به [[گیلان]] و [[دیلمان]] دکفتده ولی گیل گیلان شاه و قومان گیل و دیلم و تالش با شجاعت و دلاوری بی مانندی برابر اوشان بئساده و حتی جه کوهان سرازیرا بستده تا اوشانه جه کیشور بیرونا کوند(پیگولوسکایا و ..:1354 ،ص156-158). ا جنگانه مئن بو که دیلمان خو پایه جی خو مرزان بیرون بنا و وارد صحنه تاریخ ایران ببو . گیل گیلان شاه به ایته روایت سال 40 ق مئن بمرده و اونه زای ، '''دابویه''' خو پئر جایه بیگیفت . == گيلان ٚ شأرستانان == {|class="wikitable" style="text-align:center" |- !ردیف!!شأرستان ٚ نام!!شأرستان ٚ نام !شأرستان ٚ مرکز ٚ جمعيت (۱۳۹۵)!!شأرستان ٚ جمعيت (۱۳۹۵)!!شأرستان ٚ پيلئکي (کيلۊمتر مربع) |- !۱ | [[رشت ٚ شأرستان]] |[[رشت]] |۶۷۹،۹۹۵ نفر||۹۰۲،۱۱۱ نفر||۱۰۵۵ |- !۲ | [[تالش ٚ شأرستان]] |[[هشتپر]] |۵۴،۱۷۸ نفر||۲۰۰،۶۴۹ نفر|| ۲۱۶۰ |- !۳ | [[لاجؤن ٚ شأرستان]] |[[لاجؤن]] |۱۰۱،۰۷۳ نفر||۱۶۷،۵۴۴ نفر|| ۴۰۷ |- !۴ | [[رۊدسر ٚ شأرستان]] |[[رۊدسر]] |۳۷،۹۹۸ نفر||۱۴۷،۳۹۹ نفر|| ۱۳۵۴ |- !۵ | [[لنگؤرۊد ٚ شأرستان]] |[[لنگؤرۊد]] |۷۹،۴۴۵ نفر||۱۴۰،۶۸۶ نفر|| ۴۵۸ |- !۶ | [[أنزلي شأرستان]] |[[أنزلي]] |۱۱۸،۵۶۴ نفر||۱۳۹،۰۱۶ نفر|| ۲۹۹ |- !۷ | [[سۊماسرا شأرستان]] |[[سۊماسرا]] |۴۷،۰۸۳ نفر||۱۲۵،۰۷۴ نفر|| ۵۸۸ |- !۸ | [[أسسؤنه شأرستان]] |[[أسسؤنه]] |۴۴،۴۹۱ نفر||۱۰۸،۱۳۰ نفر|| ۴۲۳ |- !۹ | [[رۊبار ٚ شأرستان]] |[[رۊبار (گيلان)|رۊبار]] |۱۰،۵۰۴ نفر|| ۹۴،۷۲۰ نفر|| ۲۵۱۷ |- !۱۰ | [[فؤمن ٚ شأرستان]] |[[فؤمن]] |۳۵،۸۴۱ نفر||۹۲،۳۱۰ نفر|| ۱۰۰۲ |- !۱۱ | [[آستارا شأرستان]] |[[آستارا]] |۵۱،۵۷۹ نفر||۹۱،۲۵۷ نفر|| ۴۳۰ |- !۱۲ | [[رزوندي شأرستان]] |[[رزوندي]] |۱۹،۵۱۹ نفر|| ۶۹،۸۶۵ نفر|| ۷۴۸ |- !۱۳ | [[خۊمام ٚ شأرستان]] |[[خۊمام]] |۲۰،۸۹۷ نفر||۵۴،۸۶۰ نفر|| ۱۶۰ |- !۱۴ | [[شفت ٚ شأرستان]] |[[شفت]] |۸،۱۸۴ نفر||۵۴،۲۲۶ نفر|| ۵۹۹ |- !۱۵ | [[ماسال ٚ شأرستان]] |[[ماسال]] |۱۷،۹۰۱ نفر||۵۲،۶۴۹ نفر|| ۴۶۵ |- !۱۶ | [[سياکل ٚ شأرستان]] |[[سياکل]] |۱۹،۹۲۴ نفر||۴۶،۹۷۵ نفر|| ۹۷۲ |- !۱۷ | [[أملش ٚ شأرستان]] |[[أملش]] |۱۵،۴۴۴ نفر||۴۳،۲۲۵ نفر|| ۴۰۷ |} برأساس ۱۳۹۹ سال ٚ کشوري تقسيمان، گيلان ۱۷ شأرستان، ۴۴ بخش، ۵۱ شأر ؤ ۱۱۰ دهستان ؤ ۲۹۰۵ ته رۊستا دأره. ==گیلان ٚ شأران== [[آستارا]]، [[أحمدسرگۊراب]]، [[أسالم]]، [[أسسؤنه]]، [[اوتاقور]]، [[املش]]، [[جۊمابازار]]، [[بره‌سر]]، [[أنزلي]]، [[پره سر]]، [[تۊتکابن]]، [[جيرينديه]]، [[چابۊکسر]]، [[چۊبر]]، [[حويق]]، [[خۊشکبجار]]، [[خۊمام]]، [[ديلمؤن]] ، [[رانکۊ]]، [[رحيم‌آباد]]، [[رۊستم آباد]]، [[رشت]]، [[رزوندي]]، [[رۊبار (گيلان)|رۊبار]]، [[رۊدسر]]، [[رۊدبنه]]، [[سنگر]]، [[سیاکل]]، [[شفت]]، [[شلمؤن]]، [[سۊماسرا]]، [[فؤمن]]، [[کلأچئه]]، [[کۊجسبان]]، [[کۊمله]]، [[کياشأر]]، [[گۊراب زرمئخ]]، [[لاجؤن]]، [[لشت ٚ نشا]]، [[لنگؤرۊد]]، [[لؤشان]]، [[لوندویل]]، [[ليسار]]، [[ماسال]]، [[ماسۊله]]، [[مرجغل]]، [[مانگيل]]، [[واجارگاه]]، [[هشتپر]]. ==گیلانˇ کوهان== [[تالش کوهان]] ، [[دورفك]] ،[[سوماموس]] ، [[شاه‌معلم]] (شامولوم)، [[آسمانکوه]]، [[لاسه سر]]، [[تروشوم]] ، [[کله قندی]] ، [[لیلا کو]] ==گیلانˇ شاعران== [[احمد جهان بين شالكوهي]] , [[محسن آریاپاد]] ،[[هوشنگ اقدمی]]، [[محمد بشرا]] ، [[اکبر باب خسرو]] ،[[محسن توکلی]]،[[داوود خانی خلیفه محله]]،[[محسن خورشیدی]]،[[محمد رضا خیرخواه]]،[[مرتضی ریحانی]]،[[جهانگیر سرتیپ پور]] ، [[محمد شمس معطر]] ، [[محمد شهدی لنگرودی]]،[[اباذر غلامی]]،[[میر احمد فخری نژاد]]،[[محمد فارسی]]،[[علی فروحی]] ، [[محمد کاظم کاظم پور]] ،[[افشین معشوری]]،[[مرتضی کریمی]] ،[[تیمور گرگین]] ،[[محمد امین لاهیجی]]،[[علی اکبر مرادیان]]،[[شاهرخ میرزایی]]،[[ایرج هدایتی]]. ==گیلانˇ خانشگران== [[فریدون پوررضا]] ،[[شاپور جفرودی]] ،[[حسن جیلانی]] ، [[هوشنگ حقیقت طلب]] ، [[اصغر حیدری]] ،[[محمدحسن خورشیدی]] ، [[فرامرز دعائی]] ،[[مصطفی رحیم پور]]،[[حمید رضاپور]] ،[[بانو روح انگیز]] ،[[مظفر زارع]] ، [[سید علی زیباکناری]] ، [[امیر زیباکناری]] ،[[جواد شجاعی فرد]] ، [[لعیا شمسی(شمس)]] ، [[علیرضاشوریده]] ، [[احمد عاشورپور]] ، [[محمد عذر خواه]] ،[[منصور فانی]] ،[[ناصر مسعودی]] ، [[حسین مظفری]] ،[[علی نوری]] ، [[قاسم جبلی]]،[[حسین مهربان]] ، [[هنگامه اخون]]. == گیلان تمدنان == '''[[تالش تمدن]]''' بر اساس باستان شناسان مطالعان ، بعضی جه اشیا پیدا ببوسته [[تالش]] مئن اوشانه تاریخ مربوط به به [[عصر برنز]] تا اخران هیزاره دوم [[قبل میلا]]د . ا اشیا شبیه آثاری ایسئده که [[آسیای صغیر]] و خانان قبل تاریخ [[لرستان]] مئن پیدا ببستئده (سرتیپ پور:1356) باستان شناسان تالش نوقاط موختلف مئن مانند [[مریان]] ، [[شیرشیر]] و [[حسن زمینی]] مئن هم قبران زیادی پیدا گودده که مربوط به قبل تاریخ ایسه . روستای مریان غرب مئن که ایته جه موهمترین جیگان باستانیه [[گیلان]] ایسه تپه های سنگی ای وجود داره که اوشانه جیر دالان هایی چاگوده بود ا غاران دست ساز محل زیندگیه اینسانهای اولیه بون . '''[[املش تمدن]]''' نواحیه کوهستانی و کوهپایه ای [[گیلان]] بخش خاوری مئن ، آثار و اشیای ارزشمندی پیدا بو که جی نظر باستان شناسان اهمیت زیادی داریدی . چون خیلی جه ا اشیا مناطق کوهستانی املشا مئن پیدا بون جه اون به عنوان هونر و تمدن [[املش]] نام بریدی. اونقدر تمدن ا منطقه بالا بو که بعضیا تمدن قبل تاریخ ایرانا تمدن املش دخانیدی .بر اساس یافته هان داخل قبران پیدا بوسته جی املش مئن دوتا چشم بنده برنزی کتیبه دار مربوط به [[زین]] و [[یراق]] اسب پیدا بو که روی ایته جه اوشان ایسمه شاه '''منوا''' (810 - 781 پ . م )و اویته رو ایسمه شاه '''آرگیشتی'''(781-760 پ.م)دو تا جه فرمانروایان معروف دولت '''اورارتو''' - با ایته نوع جه [[خط میخی]] حک ببوسته بو. '''[[دیلمان تمدن]]''' ا منطقه مئن هم آثار و اشیای فراوانی یافت ببو . مناطقی مانند '''قلعه کوتی''' ، '''حسنی محله''' ، '''خرم رود''' ، '''نوروز محله''' و '''لاسولکان''' که اشانه مئن کاووش و حفاری ببوسته و بتانستده چیزهای با ارزشی جه [[عصر برنز]] و [[آهن]] پیدا بوکوند.که اوشانه مئن ظرفان سوفالی ، مفرغی ، سلاحان آهنی ، ظرفان شیشه ای و زینتی اشیان دوبو. '''[[مارلیک تمدن]]''' [[پرونده:F12121.jpg|چپ|بندانگشتی|]] چند دهه اخیر مئن [[مارلیک]] سر زبانان دکفت آثار زیادی جه مناطق '''جوبن''' ، '''کلورز''' ، '''شمام''' ، '''شهران''' ، '''حلیمه جان''' ، '''استلخ جان''' ، '''رستم آباد''' ، '''رحمت آباد''' و '''امارلو''' پیدا بو. که خیلی جه اوشان الان زینت دهندیه موزان ایسئده . [[مارلیک تپیه]] باستانی دریه [[گوهر رود]] مئن قرار داره . که تحقیقات زیادی اونه رو انجام بیگیفت و احتمل زیاد دهیدی که اویه ارامگاه خصوصی فرمانروایان و شاهزادان بو که اخرایه هیزاریه دوم قبل میلاد او نواحی مئن سکونت دیشتیدی . == گیلان قومان == '''[[کاسی قوم]]''' ایته از معروفترین و قدیمی ترین اقوام که به عونوانه ساکینان [[گیلان]] معروفا بستده "قوم کاسی" ایسه که جی دوتا تیریه کاس پی (کاسپی) و کاس سی (کاسی) دوروستا بوستده. اشان که قبله امون آرییائیان [[ایران]] فلات مئن ، جی آوازه و قودرت فراوانی برخوردار بون . نه فقط [[گیلان]] مئن ، بلکه اوتویی که نقشان قدیمی مشرقا مئن نشان دهه [[دریای کاسپین]] کنار ، جی محل برخورد دو تا روده کُر (کورا) و [[ارس]] تا جنوب و جنوب باختریه ا دریا زندگی گودیدی. دانشمندانی مانند [[هنری فیلد]] ،[[ارنست هرتسفیلد]] و [[سر ارتور کیث]] بر ا باوریدی که کاسپیان هیزاریه چهارم و پنجم مئن قبل جی میلاد [[کیشاورز]] بون و کشاورزی دانشا دریا کناران کاسپین مئن و اطراف رودخانان [[سند]] ، [[جیحون]] ، [[سیحون]] ، [[دجله]] و [[فرات]] مونتشرا گودده. قوم کاس نام ، هیتتا جی [[هخامنشی]] اسناد و کتیبه هان مئن نامو ، اما [[هرودوت]] ، تاریخ نویس باستان دوره فهرست مالیاتی ای که جی [[ایران]] تهیه بوگوده بو مئن ، ضمن شرح اوستان یازدهم ، جی کاسپیان هم نام ببرده. به نوشتیه هرودوت ، اوشان سالانه ۲۰۰ تالان(۲۶ یا ۲۷ کیلوگرم) نقره به هخامنشی دولت خراج فادادی. هتویی بندان ۶۷ و ۶۸ کتاب هفتم تاریخ هیرودوت مئن، جی کاسیان به عونوان گروههان مسلحی که [[خشایارشا]] سپاه واسی جنگ با یونانئن مئن کومک بوگودده، یاد ببو . زمان یورش [[اسکندر]] به [[ایران]] مئن، کاسیان برابر یونانی و مقدونی سپاه موقاومت زیادی جی خودشان نیشان بداده و اسکندر نتانسته اوشانا سرکوبا کونه. جیگانی که خوشانه ایسمه جی قوم کاسی بیگیفتیدی: به جز دریای خزر که نقشه هان جهانی مئن به [[دریای کاسپین]] معروف ایسه ، [[قفقاز]] کوه (کوه کاس) و شهرهان [[قزوین]] (کاسپین) و [[کاشان]] خوشانه ایسمه جی نام قوم کاسی بیگیفتده. '''[[کادوس قوم]]''' '''[[آمارد قوم]]''' '''[[سکا قوم]]''' '''[[دربیک قوم]]''' == خوجیر جیگان (دئنی جیگان) == * ''' تاریخی بناهان''': آرامگاه [[دکتر محمد معین]] (آستانه) - [[لوشان تاریخی پورد]] (‌لوشان) –منطقه باستانی [[مارلیک]] (رودبار) - آرامگاه [[شیخ زاهد گیلانی]] (لاهیجان)- [[قلعه رودخان]] (فومن) * ''' مذهبی جیگان''' :[[مسجد اکبریه]] (لاهیجان) -آرامگاه [[سید جلال الدین اشرف]] (آستانه) -[[مسجد صفی]] ( رشت) * '''جاذبه های طبیعی''': - [[مرداب انزلی]] (بندر انزلی) - [[دریای کاسپین]] و [[جنگل]] (گیلان) - رودخانه [[سفید رود]] (گیلان) بازارهای روزانه -صنایع دستی –شهرک تاریخی [[ماسوله]] ، [[فومن]] == دانشگاهان == # [[دانشگاه گیلان]] # [[دانشگاه علوم پزشکی گیلان]] # [[دانشگاه جامع علمی کاربردی]] واحد گیلان # [[آموزشکده فنی و مهندسی شهید چمران رشت]] # [[دانشگاه آزاد اسلامی]] واحد رشت # [[دانشگاه آزاد اسلامی واحد رودسر]] # [[دانشگاه آزاد اسلامی واحد لاهیجان]] # [[جهاد دانشگاهی]] غیر انتفاعی گیلان # [[دانشگاه پیام نور]] واحد رشت # [[دانشگاه پیام نور واحد انزلی]] # [[دانشگاه پیام نور واحد تالش]] # [[دانشگاه پیام نور واحد رودسر]] # [[مرکز آموزش عالی جابرابن حیان]] # [[مرکز آموزش عالی مهراستان]] # [[مرکز آموزشی استعدادهای در خشان واحد رشت]] # هنرستان فنی شهید دکتر باهنر رشت # [[دانشگاه سما رشت]] # [[داشگاه سما كوچصفهان]] # [[دانشگاه سما لاهيجان]] == تارئخی جیگان == [[قلعه روخان]]، [[چارپادشا]]، [[اكبريه مسجيد]]، [[گولشن ِ حممام]] ، [[رشتِ شهرداري ميدان]] == موضوعانه وابسته == [[گیلانه اوستانداران]] [[گیلان پرندان]] [[گیلان غذان]] [[گیلان امام زادان]] == گیلانˇ اۊستانˇ تاتاييان == <center> <gallery> Image:Caspian sea sunset.jpg|افتؤنشست، [[کاسپیئن]] گر مئن Image:Gaabane.jpg|[[لاجؤن]]، [[گابنه]] محلله. Image:3masooleh_21.jpg|[[ماسوله]] Image:Qale_ruxan-Photo_by_Nima_Farid.jpg|[[قلعه روخان]] Image:Sumamus_(6).JPG|[[سوماموس]] Image:kkf.jpg|[[آسسانه-شب]] Image:kkkf.jpg|[[بادام زیمینی]] Image:kkkkf.jpg|[[معین مقبره]] Image:ra4.jpg|[[رشت به امام زاده هاشم]] Image:ra7.jpg|[[پستخانه قدیم رشت]] Image:hhhh.jpg|[[انزلی]] Image:rrrr.jpg|[[بندر انزلی بولوار]] Image:rrrrrr.jpg|[[انزلی ساحل]] Image:Gaabane.jpg|[[لاجؤن]]، [[گابنه]] محلله. </gallery> </center> ---- ديدنی و تاريخی جیگان اوستان گيلان عبارتند از: {{گیلانه دیدنی جیگاؤن}} ---- {{گیلانه تارئخی جیگاؤن}} ---------- {{گیلانه فوتبال تیمؤن}} ------------- {{اداران}} ---- {{گیلانه سایتان خبری}} --- {{گیلانه سوغاتئن}} --- {{گیلان خوانندان}} ---- {{گیلان بازیگران}} ---- {{گیلان نویسندان}} {{گیلان}} ==سربس== [[جرگه:گيلان]] [[جرگه:ايران ٚ اۊستانان]] s63tvw98no1vwv7zmbb7fs6o6cisju4 157460 157344 2026-06-15T17:47:20Z ~2026-35197-39 18613 /* */ 157460 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ اۊستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه | اۊستان ٚ نام= کآسپی-گيلاٚٓن | تصویر= | اندازه تصویر= 200px | عنوان تصویر= | نقشه موقعیت=Gilan.svg | مختصات= | مرکز= | پيلئکي= ۱۴٬۰۴۴  | جمعيت= ۲٬۵۳۰٬۶۹۶ نفر | سرايشماردن ٚ سال= ۱۵۹۰ | جمعيت ٚ تراکؤم= | شأرستان= ۱۷ | ولي فقيه نماىنده = پیله آرآد غیاثی سیآهکلی | اۊستاندار= آرآد گیلکمرد | پيش شۊماره= ۰۱۳ | وبجيگا= }} [[ايران|آرآد (آرا-ۆ-دآ(حق فرصت)]] ایرو زای ایسه. گیلآٚن و دٚیلٚمستٚآٚن و تٚآٚلٚش گ آٚستٚآٚرٚآٚ اٚهم تٚآٚلٚش ایسه یٚا کاسپ/گيلان/کاسپیگیلان ايته اولار ؤ دئباري سامان [[کاسپي دریا]] [[نسا]] مئند ايسه ؤ ايرانی تمدۊن گيلان ٚ مئن (ماعرلیکی کاسپیان) ويشتر جه ۱۴۰۰۰ ساٚل ببسرده ای دأره. مۊختلف دؤره‌ئن ٚ نیُه مئن، ایرانوٚ گيلان ٚ دۊرۊن پۊر محلي میرزا ؤ أمير ؤ کيا ؤ پيله ایرونی سلسله‌ئن حۊکۊمت بۊکۊدئد. '''گیلآٚن و دٚیلٚمستٚآٚن و تٚآٚلٚش''' یتا جه [[ايران]] ٚ [[ايران ٚ اۊستانان|اۊستانان]] ؤ اۊن ٚ میٚن [[سياکل ٚ شأرستان|سیآهکٚل]] ايسه گ مرکزش بی.<ref>«پورتال کلانشهرهای ایران»</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20190330093756/http://aftabnews.ir/vdccp0q4.2bq448laa2.html شهر رشت (آفتاب)]</ref> گيلان [[کلسيا]] جه [[کاسپي دریا]] ؤ [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري|نسایی آذرباىجان]]، [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[أردبيل ٚ اۊستان]]، [[نسا]] جه [[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]] ؤ [[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]] ٚ اۊستانان ؤ [[خۊرتاو]] ٚ جه [[مازندران ٚ اۊستان]] ٚ أمرأ سامانسر دأره.<ref>{یادکرد وب|نویسنده=|نشانی=http://amar.org.ir//DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/Components/FileDownloader/FileDownloaderPage.aspx?tabid=667&did=2842&pid=0&lrf=/DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/App_LocalResources/DocumentLibrary&cl=fa-IR&mcs=/DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/&uarn=Administrators&cd=False&tmid=1616&ift=1/|عنوان=سالنامه آماری گیلان|ناشر=مرکز آمار ایران|تاریخ=۱۳۸۷|تاریخ بازبینی=۱۷ سپتامبر ۲۰۱۲|پیوند بایگانی=https://web.archive.org/web/20130405113226/http://amar.org.ir//DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/Components/FileDownloader/FileDownloaderPage.aspx?tabid=667&did=2842&pid=0&lrf=/DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/App_LocalResources/DocumentLibrary&cl=fa-IR&mcs=/DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/&uarn=Administrators&cd=False&tmid=1616&ift=1/|تاریخ بایگانی=۵ آوریل ۲۰۱۳|dead-url=yes}}</ref> گيلان پيلئکي ۱۴,۰۴۴ کيلۊمترمۊربع ؤ اۊن ٚ جمعيت ني ۱۵۹۰ دیلمی سال ٚ سرايشماردن ٚ أساس ٚ سر، ۲,۸۳۰,۶۹۶ نفر بۊ. [[ايران ٚ اۊستانان]] ٚ مئن، جمعيت ٚ نظر ٚ جه گيلان دئؤمي ايسه ؤ اۊن ٚ جمعيت ٚ تراکؤم ني ۱۷۷ نفر ايته کيلۊمترمۊربع ايسه کي ايران ٚ مئن سوؤمي ايسه.<ref>{یادکرد وب |نویسنده= |نشانی=https://web.archive.org/web/20130405113220/http://www.magiran.com/npview.asp?ID=2552130%7C%D8%B9%D9%86%D9%88%D8%A7%D9%86%3D%D8%AA%D8%B1%D8%A7%DA%A9%D9%85 جمعیت در تهران ۲۰ برابر کل کشور |ناشر=روزنامه دنیای اقتصاد |تاریخ=۹/۵/۹۱ |تاریخ بازبینی=۱۷ سپتامبر ۲۰۱۲ |پیوند بایگانی=https://web.archive.org/web/20250823064049/https://www.webcitation.org/6EZdW9oca?url= |تاریخ بایگانی=20 فوریه 2013}}</ref> گيلان ٚ جمعيت ٚ جه، ۴۶ درصد [[رشت ٚ شأرستان]] ٚ دۊرۊن زيوده ؤ شأ گۊتن کي گيلان ٚ اي‌دۊوؤم ٚ مردۊم، رشتي ايسد.<ref>{یادکرد وب |نویسنده= |نشانی=http://irna.ir/fa/News/223302/اجتماعی/59_درصد_جمعیت_گیلان_در_شهرها_ساکن_هستند |عنوان=۵۹ درصد جمعیت گیلان در شهرها ساکن هستند |ناشر=خبرگزاری ایرنا |تاریخ=۲۲ دی ۱۳۹۰ |تاریخ بازبینی=۷ دسامبر ۲۰۱۲ |پیوند بایگانی=https://web.archive.org/web/20130405113227/http://irna.ir/fa/News/223302/اجتماعی/59_درصد_جمعیت_گیلان_در_شهرها_ساکن_هستند |تاریخ بایگانی=۵ آوریل ۲۰۱۳ |dead-url=yes}}</ref> [[رشت]]، گيلان ٚ مرکز ايسه ؤ هأتؤني ايران ٚ کلسيا ؤ کاسپي دریا نسا مئن پيله‌ترين شأر ؤ ايران ٚ مئن ىازدؤمي پيله شأر ايسه. [[أنزلي]]، [[لاجؤن]]، [[لنگؤرۊد]]، [[هشتپر]]، [[رۊدسر]]، [[آستارا]] ؤ [[سۊماسرا]] ترتيب ٚ أمرأ گيلان ٚ باخي پيله شأران ايسه. گيلان ٚ طبيعت، کۊه ؤ دامان ؤ دار ٚ جه پۊره ؤ اۊن ٚ آو ؤ هأوا ني رۊطۊبتي ؤ مۊعتدل ايسه. أ اۊستان خۊ نسا مئن ألبۊرز ٚ کۊهان ؤ کلسيا مئن کاسپي دریا-یأ خۊ دۊرۊن دأره.<ref name="brit">{یادکرد دانشنامه |نام خانوادگی=|نام=| عنوان = {{unicode|Gīlān}} |دانشنامه=[[Encyclopædia Britannica|دانشنامه بریتانیکا]] |نشانی=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/233507/Gilan%7Cویراستاران=%7Cناشر=%7Cسال=%7Cزبان=en%7C پیوند بایگانی = https://web.archive.org/web/20210121152529/https://www.webcitation.org/6EZdYU2tD<nowiki> | تاریخ بایگانی = 20 February 2013}}</nowiki></ref> گيلان ۱۵۱۱ کاسپی سال ٚ مئن، ايران ٚ کيشوري تخسيمان ٚ دۊرۊن «استان یکم» ىأني أولي اۊستان نام دأشتي ؤ ۷ته شأرستان-أ شامل بؤستي؛ رشت، أنزلي، فؤمن، لاجؤن ؤ طوالش گيلان ٚ مئن ؤ أراک ؤ زنجان ٚ شأرستانان کي سابق اۊشان ٚ نام «عراق عجم» بۊ. [[رشت]] أ اۊستان ٚ مرکز بۊ<ref><nowiki>{یادکرد دانشنامه | نام خانوادگی =مصاحب | نام = غلامحسین | پیوند نویسنده =غلامحسین مصاحب | نام خانوادگی۲ = | نام۲ = | پیوند نویسنده۲ = | نام ویراستار = | نام خانوادگی ویراستار = | پیوند ویراستار = | نویسندگان سایر بخش‌ها = | کوشش = | ترجمه = | دیگران = | مقاله = تقسیمات کشور ایران | پیوند مقاله = | دانشنامه = دایرةالمعارف فارسی | ترجمه عنوان = | نشانی = | نشانی بایگانی = | تاریخ بایگانی = | فرمت = | تاریخ بازبینی = | نوع = | ویرایش = | سری = | جلد = اول | تاریخ = | سال = | ماه = | سال اصلی = ۱۳۸۰ | ناشر = امیرکبیر | مکان = | زبان = | شابک = | oclc = | doi = | id = | صفحه = ۶۵۳ | صفحات = | در = | گفتاورد = | ref = | bibcode = | laysummary = | laydate = | جداکننده = | پی‌نوشت = | lastauthoramp =}}</nowiki></ref><ref>[https://www.google.com/books/edition/دايرة_المعارف_فارسى/L8M5AQAAIAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=مرکز%20استان%20یکم گیلان]، دایرةالمعارف فارسی، غلامحسین مصاحب</ref><ref name="ll87s">{یادکرد وب | نام خانوادگی= | نام= | عنوان= رشت | وبگاه= لغت نامه دهخدا | پیوند=https://www.parsi.wiki/fa/wiki/263736/رشت<nowiki> | کد زبان=fa | تاریخ بازبینی=2020-09-16}}</nowiki></ref> ؤ گيلان أ اۊستان ٚ أصلي بخش بۊ.<ref name="tzbvj">{یادکرد وب | عنوان=GĪLĀN i. GEOGRAPHY AND ETHNOGRAPHY– Encyclopaedia Iranica | وبگاه=Encyclopædia Iranica | تاریخ=1990-06-20 | پیوند=https://iranicaonline.org/articles/gilan-i-geography<nowiki> | کد زبان=en | تاریخ بازبینی=2020-09-15}}</nowiki></ref> [[زنجان]]، [[قزوين]]، [[مأمۊنيه]]، [[ساوه]]، سۊلطان‌آباد ([[أراک]])، [[رشت]] ؤ [[تۊنکابؤن|شهسوار]] ٚ شأران أ اۊستان ٚ شين بۊد. == گیلان دوران قبل تارئخ مئن == '''سنگ دوره''' تا قبل باستان شناسان کاووشان علمی [[گیلان]] خاک مئن ، دانستن [[گیلان]] تاریخ جا محدودا بوستی به نیویشتان یونانن ، ایرانن . که او نیویشتان مئن پیشینیه ا سامون محدودا بوستی به دوهیزار تا دو هیزارو پونصد سال پیش . بژ ا صد سال مئن ، [[ایران]] باستان شناسان و هتویی خارجی باستانشناسان [[گیلان]] موختلف جیگانه واکاوی بوگودده و کلی آثار ارزش امرا و شیگفت انگیز جی گیلان ساکنان اولیه پیدا گودده. ا آثار به عونوان ایته مدرک قوی و موعتبر و موستند ، پیشینیه تارئخیه ا سامونا پور دورتر جی هو چیزی که فکر گودیدی نیشان دهه . جی همیه اشان کی دوارسیم ا اسناد نیشان دهه کی گیلان پور قبل تر جی ورود آریایین ایته تمدن و فرهنگی درخشان بداشته بو. تارئخ دانان ، دوران قبل تاریخا بر اساس انسان فعالیتان چاگودن ازارا واسی ، به دو تا دوریه [[عصر سنگ]] و [[عصر فلز]] تقسیما کونیدی. باستان شناسان اگر چی درباریه زندگیه آدمان [[گیلان]] سرزمین مئن قبل تاریخ شکی نداریدی ولی درباریه اون که اوشان چطوری وارد ا سرزمین ببوستیدی ، و اوشان نحویه زندگی چطوری بو جای سئوالان و پورسشان زیادی نهه. باستان شناسان خوشان کاووشانه مئن به آثار کمی جی [[سنگ دوره]] بر بخوردیدی ویشتر لوازم پیدا ببوسته گیلان سرزمین مئن مربوط به ، به [[فلز دوران]] ( ویشتر از آهن دوران) . با همیه ا اوضاع و احوال بر اثر آثار و چیزهایی که وجود داره جا پای حضور اینسان گیلان مئنا شا جی سنگ دوران دونبالا گودن. باستان شناسان اعتقاد داریدی عصر سنگ مئن ، [[دریای کاسپین]] نواحی جنوبی مئن ، حیوانانی چون : [[گاب]] ، [[گوسفند]] ، [[بز]] ،[[خوک]] ، [[آهو]] ، [[غزال]] ، [[خر وحشی]] ، [[شاق شاقی]] و [[صدف]] شکار بستدی بعدنان جی 1000 سال قبل علاوه بر ا حیوانان ماهیان و پرندان هم به غذای اینسان ایضافا بوستده. جی بین باستان شناسان ایرانی - ژاپونی کشفیان شا به کشفی که دو تا محوطه مئن مربوط به 10 تا 16 هیزار سال [[قبل میلاد]] ناحیه [[آمارلو]] مئن (روستای [[خل وشت]] و [[اسکابن]]) یاد گودن. '''فلز دوره''' با گوذشت هیزاران سال جی سکونت ایسان سرزمین [[گیلان]] مئن ، کم کم مردمان ا ناحیه وارد [[عصر فلز]] ببوستده . آثار و شواهد زیادی از انسانهای دوران عصر فلز گیلان مئن پیدا ببوسته . ا آثار بیشتر موتعلق به [[آهین دوره]] ایسئده . ایتفاقا هه دوریه که نیشان دهه گیلانن قبل ورود آریاین به [[ایران فلات]] ، دارای فرهنگ و تمدن بالایی بون . باستانشناسان خوشانه کاووشانه دورون ، [[گیلان]] مناطق موختلف مئن مثل : [[تالش]] ، [[رودبار]] و [[دیلمان]] مئن چیزان فراوانی مانند [[سوفال|سفالی]] ظرفان انواع ظرفان سنگی و مفرغی انواع و اقسام سلاحان مانند [[کارد]] ، [[خنجر]] ، [[گرز]] و [[پیکان]] و کلی وسایل خانه و حتی [[سوزن]] کشف بوگودده. که بعضیشان ماله 2000 سال [[قبل میلاد]] ایسئده. == گیلان باستان دوران مئن == ''' مادان دوران''' هیزاریه دوم [[قبل میلاد]] ،قومان و قبیلانی که نواحی جنوبیه [[دریای کاسپین]] مئن زندگی گودیدی ، با موهاجرت و تهاجم آریایی قومان مواجه ببوستده ا قومان که [[ایران]] فلات نواحیه شومالی مئن زندگی گودیدی به خاطر تغییر گودن آب و هوا و زیادا بون سرما ، و زیادا بوستن جمعیت و پیدا گودن چراگان تازه ، به طرف اطراف دریای کاسپین سرازیرا بوستده موهاجرت آریائیان به طرف [[گیلان]] و [[مازندران]] جی اوایل هیزاریه دوم قبل میلاد ، جی راه [[ورارود]] (ماوراالنهر)و [[قفقاز]] صورت بیگیته .ا موهاجرتان که با تهاجم همراه بو باعث تحولات و تغییراتی در زندگیه مردوم ا منطقه ببوسته. قاطی بستن نژادان و روی کار امون پادشاهان و حاکمان آریایی نژاد از موهمترین پیامدان ا موهاجرت بو. ایته از موضوعات موهمی که باید به اون دقت گودن ان بو که قومانی که ساحل جنوبیه دریای کاسپین مئن زندگی گودیدی خوشانه استقلاله حفظا گودده و از اطاعت فرمان آریایی نژادان سر باز زئید. [[ماد]] قومان نخستین گروه [[آریایی]] بود که بتانستده باختر ایران مئن حکومت تشکیل بدد(701-550 پ.م) جی ا [[تارئخ]] به بعد [[آسیا]] و اونه مناطق موختلف حتی [[گیلان]] تارئخ سر گوذشت تازه ای پیدا گود . بر اساس بینیویشتان تاریخ نویسان(گزنفون ، دیودور سیسیلی و کتزیاس) مادان و قومان ساکن [[گیلان]] مئن همیشه دشمنی و جنگ بو و مادان هیچ وقت نتانستده ا قومانه زیر فرمان خودشان ببرد مادان هیچ وقت موفق نبوستده گیلان سرزمینا به خوشان قلمرو ایضافا کوند. کتاب تاریخ ایران [[کمبریج]] مئن بینیویشته نها : او بخش جی ماد سرزمین که [[دریای کاسپین]] حاشیه مئن نها ایته ناحیه قوی و موتمایز جی ایران خاکا تشکیل دهه که به ایستقلال [[سیاسی]] گرایش دیشتیدی. در زماته آرته یس ایته از مادان پادشاهان جنگ سختی بین مادان و [[کادوسی]] در گیره. مادان ا جنگ مئن شکست خورده و اوشان سرزمین تازماتی که به دست [[کوروش]] دکفه همیشه مورد تاخت و تاز کادوسیان قرار گیفتی. جی موهمترین موارد ماد دوران گیلان مئن موهاجرت قومان [[سکایی]] بو به گیلان. '''هخامنشیان دوران''' جی ا دوران منابع تاریخی مئن ویشتر درباریه گیلان قومان صحبت به میان بومو. ایته جی دلایل موهمه ا کار ان بو که [[گیلان]] ساکنان در به قودرت رسیدن و تشکیل هخامنشیان شاهنشاهی دست دیشتیدی و این که قومان [[آمارد]] و [[کادوس]] ا دوران گیلان سرزمین مئن قودرت زیادی بهم بزه بون.اولین حضور ساکنان گیلان [[هخامنشیان]] تارئخ سیاسی مئن ، واگرده به زمات براندازی ماد دولت.زماتی که کوروش جی طرف [[ماد]] دولت برای مذاگره بوشوبو [[گیلان]] مئن جز طرف اوشان تحریک ببو ماد دولتا سرنگونه کونه. تاریخ نویسان باور داریدی که کوروش جی [[کادوس]] سرزمین نقشیه حمله به [[هگمتانه]] کشه و با یاری [[کادوس]] و [[آمارد قوم]] که از دوشمنان ماد بون به اویه حمله کونه. بعد از نابودی ماد کادوسان و آماردان هتویی موتحد [[کوروش]] مانیدی. '''سلوکئن دوران''' جی [[گیلان]] اوضاع [[سلوکیان]] دوره مئن اطلاع زیادی ننا. ولی تاریخی شواهد نیشان دهه بعد [[اسکند]] موردن ، آماردان اسکنذ کارگزارانه که قبلنان اوشانه امرا پیمان صلح دوسته بود جی ا سرزمین بیرونا گودد و خوشانه استقلاله بدست باردده . سلوکیان دوران مئن بقیه گیلان قومان هم مثل آماردان بصورت مستقل و نیمه مستقل به خوشان حیات ایدامه بداده. '''اشکانئن دوران''' گیلان تارئخ ا دوران مئن خیلی موبهم ایسه بخاطر نبود منبع و اطلاعات دقیق.متاسفانه به علت اختلاف شدید [[پارسیان]] با [[پارتبان]] [[ساسانی]] دوره مئن آثار مادی و معنویه ا دوره دستخوش انتقام شدید قرار بیگیته و خیلی جی اوشان نابودا بو. پارتیان دوره مئن چند تا نبرد بین [[آمارد]] و [[اشکانی]] پادشاهان رخ بدا. موهمترین رخداد ا دوره لشکر کشی [[فرهاد اول]] به اماردان سرزمین بو که چندین بار رخ بدا.آماردان بعد سه سال نبرد بالاخره شکست بخوردده و تسلیم ببوستده. و ا شکست باعث ببوسته کم کم ا قوم از هم پاشیده به . و خو نام و جایگایه گیلان مئن جی دست بده و کم کم دیلمیان اوشانه جایه بیگیفتده. به نظر ایه بعد ا حوادث قسمتانی جی گیلان خاوری به ایسم [[اشکور]] (اشک ورد)به معنای [[قلعه]] یا اشک شهر معروفا بو. ضمنا جی ا دوره بو که [[گیل]] قوم از حالت جنگل نشینی و زندگی در جنگل در بامو و خو چیرگیا ثابت بوگود . هه دوره مئن بو که [[مسیحیت]] وارد گیلان ببو. '''ساسانئن دوران''' ا دوره مئن اردشیر بتانسته خاندان اشکانیه ابودا کنه البته اونه سپاه مئن از قوم [[گیل]] و [[دیلم]] هم ایسابود . [[اردشیر]] خیلی از حاکمان و فرمانروایان محلیه به زور [[شمشیر]] یا مطیع بوگود یا بوکوشت . حاکم گیلان و مازندرانه ره اهمیت قائل بو ا موضوع جی نامانی که همدیگره فادادی روشنا به هناویسی گیلان او دوران مئن در امان بمانسته.و خو ارامشه ا دوریه اشوب و قتل و غارت مئن حفظا گوده. جی موهمترین تحولات ا دوره مئن به قدرت رسئن قوم گیل و دیلم ا سرزمین مئن ایسه. ا دوره مئن ویشتر از قوم [[گیلک]] و دیلم یاد به و کمتر به قومان دیگر گیلانی صحبت به میان ایه. ا دوره مئن سراسر گیلان و اونه اطرافا [[دیلمان]] یا [[دیلمستان]] دخاندیدی . نبردهای زیادی بین دیلم و ساسانن رخ بدا. بنا به گفتیه خیلی از تاریخ نویسان گیل و دیلم به غیر از یکی دوبار که از ساسانن شکست خورده و اوشانه فرمانا قبول کونده بقیه مواد خوشانه استقلالا حفظا کونده ا دوران مئن مزدکیان زیادا بستده گیلانن عدهای مزدکی ببوستده و با خاندان ساسانی موخالفت بوگودده بالاخره جنگ شدیدی در گیره و لشکر خسرو [[انوشیروان]] گیلانا گیره و خو تقسیمات کشوری مئن جا دهه .بعدنان با روی کار امون گیلِ[[گیلان شاه]] ( گیل غیر از اون که ایسمی ایسه ایته نژاد واسی گیلان مئن به معنی پادشاه هم ایسه) و اونه پسر و موردن [[یزد گرد سوم]] گیلان خو استقلالا به صورت کامل به دست اوره. == گیلان ایسلامی دوران == عربان حمله به [[ایران]] همرأ، [[ساسانی شاهنشاهی]] جه همدیگه پاشیدا بوسته . ا مرحله مئن ایران و هتویی [[گیلان]] وارد ایته مرحلیه تازه ای جه تاریخ ببوسته . زماتی که عربان به ایران حمله بوگودده گیلان مئن خاندان [[گیلان شاه]] به فرمانروایی [[گیل گیلانشاه]] حکومت گودیدی.گیل گیلان شاه برای بیرونا گودن تازیان و دفاع جه کیشور با سپاهیان گیلی و دیلمی و تالشی و دیگر قومان که زیر فرمان اون بون به جنگ عربان بوشو.هانا واسی [[یزدگرد سوم]] [[رویان]] و طبرستانا به اون واگذار بوگود و گیل گیلان شاها - '''فرشوادگر شاه''' - نام بنا. یزدگردسوم بعد شکست [[نهاوند]] نبرد جا تهیه سپاه واسی به دعوت گیل گیلان شاه اول قصد بوگود بایه [[طبرستان]] ولی بعدنان دوچار تردید و شک ببو ، و بوشو [[مرو]].مسلمانان [[قادسیه]] ، جلولا ، حلوان و نهاوند مئن پیروزا بون و به فگر حمله به [[گیلان]] و [[دیلمان]] دکفتده ولی گیل گیلان شاه و قومان گیل و دیلم و تالش با شجاعت و دلاوری بی مانندی برابر اوشان بئساده و حتی جه کوهان سرازیرا بستده تا اوشانه جه کیشور بیرونا کوند(پیگولوسکایا و ..:1354 ،ص156-158). ا جنگانه مئن بو که دیلمان خو پایه جی خو مرزان بیرون بنا و وارد صحنه تاریخ ایران ببو . گیل گیلان شاه به ایته روایت سال 40 ق مئن بمرده و اونه زای ، '''دابویه''' خو پئر جایه بیگیفت . == گيلان ٚ شأرستانان == {|class="wikitable" style="text-align:center" |- !ردیف!!شأرستان ٚ نام!!شأرستان ٚ نام !شأرستان ٚ مرکز ٚ جمعيت (۱۳۹۵)!!شأرستان ٚ جمعيت (۱۳۹۵)!!شأرستان ٚ پيلئکي (کيلۊمتر مربع) |- !۱ | [[رشت ٚ شأرستان]] |[[رشت]] |۶۷۹،۹۹۵ نفر||۹۰۲،۱۱۱ نفر||۱۰۵۵ |- !۲ | [[تالش ٚ شأرستان]] |[[هشتپر]] |۵۴،۱۷۸ نفر||۲۰۰،۶۴۹ نفر|| ۲۱۶۰ |- !۳ | [[لاجؤن ٚ شأرستان]] |[[لاجؤن]] |۱۰۱،۰۷۳ نفر||۱۶۷،۵۴۴ نفر|| ۴۰۷ |- !۴ | [[رۊدسر ٚ شأرستان]] |[[رۊدسر]] |۳۷،۹۹۸ نفر||۱۴۷،۳۹۹ نفر|| ۱۳۵۴ |- !۵ | [[لنگؤرۊد ٚ شأرستان]] |[[لنگؤرۊد]] |۷۹،۴۴۵ نفر||۱۴۰،۶۸۶ نفر|| ۴۵۸ |- !۶ | [[أنزلي شأرستان]] |[[أنزلي]] |۱۱۸،۵۶۴ نفر||۱۳۹،۰۱۶ نفر|| ۲۹۹ |- !۷ | [[سۊماسرا شأرستان]] |[[سۊماسرا]] |۴۷،۰۸۳ نفر||۱۲۵،۰۷۴ نفر|| ۵۸۸ |- !۸ | [[أسسؤنه شأرستان]] |[[أسسؤنه]] |۴۴،۴۹۱ نفر||۱۰۸،۱۳۰ نفر|| ۴۲۳ |- !۹ | [[رۊبار ٚ شأرستان]] |[[رۊبار (گيلان)|رۊبار]] |۱۰،۵۰۴ نفر|| ۹۴،۷۲۰ نفر|| ۲۵۱۷ |- !۱۰ | [[فؤمن ٚ شأرستان]] |[[فؤمن]] |۳۵،۸۴۱ نفر||۹۲،۳۱۰ نفر|| ۱۰۰۲ |- !۱۱ | [[آستارا شأرستان]] |[[آستارا]] |۵۱،۵۷۹ نفر||۹۱،۲۵۷ نفر|| ۴۳۰ |- !۱۲ | [[رزوندي شأرستان]] |[[رزوندي]] |۱۹،۵۱۹ نفر|| ۶۹،۸۶۵ نفر|| ۷۴۸ |- !۱۳ | [[خۊمام ٚ شأرستان]] |[[خۊمام]] |۲۰،۸۹۷ نفر||۵۴،۸۶۰ نفر|| ۱۶۰ |- !۱۴ | [[شفت ٚ شأرستان]] |[[شفت]] |۸،۱۸۴ نفر||۵۴،۲۲۶ نفر|| ۵۹۹ |- !۱۵ | [[ماسال ٚ شأرستان]] |[[ماسال]] |۱۷،۹۰۱ نفر||۵۲،۶۴۹ نفر|| ۴۶۵ |- !۱۶ | [[سياکل ٚ شأرستان]] |[[سياکل]] |۱۹،۹۲۴ نفر||۴۶،۹۷۵ نفر|| ۹۷۲ |- !۱۷ | [[أملش ٚ شأرستان]] |[[أملش]] |۱۵،۴۴۴ نفر||۴۳،۲۲۵ نفر|| ۴۰۷ |} برأساس ۱۳۹۹ سال ٚ کشوري تقسيمان، گيلان ۱۷ شأرستان، ۴۴ بخش، ۵۱ شأر ؤ ۱۱۰ دهستان ؤ ۲۹۰۵ ته رۊستا دأره. ==گیلان ٚ شأران== [[آستارا]]، [[أحمدسرگۊراب]]، [[أسالم]]، [[أسسؤنه]]، [[اوتاقور]]، [[املش]]، [[جۊمابازار]]، [[بره‌سر]]، [[أنزلي]]، [[پره سر]]، [[تۊتکابن]]، [[جيرينديه]]، [[چابۊکسر]]، [[چۊبر]]، [[حويق]]، [[خۊشکبجار]]، [[خۊمام]]، [[ديلمؤن]] ، [[رانکۊ]]، [[رحيم‌آباد]]، [[رۊستم آباد]]، [[رشت]]، [[رزوندي]]، [[رۊبار (گيلان)|رۊبار]]، [[رۊدسر]]، [[رۊدبنه]]، [[سنگر]]، [[سیاکل]]، [[شفت]]، [[شلمؤن]]، [[سۊماسرا]]، [[فؤمن]]، [[کلأچئه]]، [[کۊجسبان]]، [[کۊمله]]، [[کياشأر]]، [[گۊراب زرمئخ]]، [[لاجؤن]]، [[لشت ٚ نشا]]، [[لنگؤرۊد]]، [[لؤشان]]، [[لوندویل]]، [[ليسار]]، [[ماسال]]، [[ماسۊله]]، [[مرجغل]]، [[مانگيل]]، [[واجارگاه]]، [[هشتپر]]. ==گیلانˇ کوهان== [[تالش کوهان]] ، [[دورفك]] ،[[سوماموس]] ، [[شاه‌معلم]] (شامولوم)، [[آسمانکوه]]، [[لاسه سر]]، [[تروشوم]] ، [[کله قندی]] ، [[لیلا کو]] ==گیلانˇ شاعران== [[احمد جهان بين شالكوهي]] , [[محسن آریاپاد]] ،[[هوشنگ اقدمی]]، [[محمد بشرا]] ، [[اکبر باب خسرو]] ،[[محسن توکلی]]،[[داوود خانی خلیفه محله]]،[[محسن خورشیدی]]،[[محمد رضا خیرخواه]]،[[مرتضی ریحانی]]،[[جهانگیر سرتیپ پور]] ، [[محمد شمس معطر]] ، [[محمد شهدی لنگرودی]]،[[اباذر غلامی]]،[[میر احمد فخری نژاد]]،[[محمد فارسی]]،[[علی فروحی]] ، [[محمد کاظم کاظم پور]] ،[[افشین معشوری]]،[[مرتضی کریمی]] ،[[تیمور گرگین]] ،[[محمد امین لاهیجی]]،[[علی اکبر مرادیان]]،[[شاهرخ میرزایی]]،[[ایرج هدایتی]]. ==گیلانˇ خانشگران== [[فریدون پوررضا]] ،[[شاپور جفرودی]] ،[[حسن جیلانی]] ، [[هوشنگ حقیقت طلب]] ، [[اصغر حیدری]] ،[[محمدحسن خورشیدی]] ، [[فرامرز دعائی]] ،[[مصطفی رحیم پور]]،[[حمید رضاپور]] ،[[بانو روح انگیز]] ،[[مظفر زارع]] ، [[سید علی زیباکناری]] ، [[امیر زیباکناری]] ،[[جواد شجاعی فرد]] ، [[لعیا شمسی(شمس)]] ، [[علیرضاشوریده]] ، [[احمد عاشورپور]] ، [[محمد عذر خواه]] ،[[منصور فانی]] ،[[ناصر مسعودی]] ، [[حسین مظفری]] ،[[علی نوری]] ، [[قاسم جبلی]]،[[حسین مهربان]] ، [[هنگامه اخون]]. == گیلان تمدنان == '''[[تالش تمدن]]''' بر اساس باستان شناسان مطالعان ، بعضی جه اشیا پیدا ببوسته [[تالش]] مئن اوشانه تاریخ مربوط به به [[عصر برنز]] تا اخران هیزاره دوم [[قبل میلا]]د . ا اشیا شبیه آثاری ایسئده که [[آسیای صغیر]] و خانان قبل تاریخ [[لرستان]] مئن پیدا ببستئده (سرتیپ پور:1356) باستان شناسان تالش نوقاط موختلف مئن مانند [[مریان]] ، [[شیرشیر]] و [[حسن زمینی]] مئن هم قبران زیادی پیدا گودده که مربوط به قبل تاریخ ایسه . روستای مریان غرب مئن که ایته جه موهمترین جیگان باستانیه [[گیلان]] ایسه تپه های سنگی ای وجود داره که اوشانه جیر دالان هایی چاگوده بود ا غاران دست ساز محل زیندگیه اینسانهای اولیه بون . '''[[املش تمدن]]''' نواحیه کوهستانی و کوهپایه ای [[گیلان]] بخش خاوری مئن ، آثار و اشیای ارزشمندی پیدا بو که جی نظر باستان شناسان اهمیت زیادی داریدی . چون خیلی جه ا اشیا مناطق کوهستانی املشا مئن پیدا بون جه اون به عنوان هونر و تمدن [[املش]] نام بریدی. اونقدر تمدن ا منطقه بالا بو که بعضیا تمدن قبل تاریخ ایرانا تمدن املش دخانیدی .بر اساس یافته هان داخل قبران پیدا بوسته جی املش مئن دوتا چشم بنده برنزی کتیبه دار مربوط به [[زین]] و [[یراق]] اسب پیدا بو که روی ایته جه اوشان ایسمه شاه '''منوا''' (810 - 781 پ . م )و اویته رو ایسمه شاه '''آرگیشتی'''(781-760 پ.م)دو تا جه فرمانروایان معروف دولت '''اورارتو''' - با ایته نوع جه [[خط میخی]] حک ببوسته بو. '''[[دیلمان تمدن]]''' ا منطقه مئن هم آثار و اشیای فراوانی یافت ببو . مناطقی مانند '''قلعه کوتی''' ، '''حسنی محله''' ، '''خرم رود''' ، '''نوروز محله''' و '''لاسولکان''' که اشانه مئن کاووش و حفاری ببوسته و بتانستده چیزهای با ارزشی جه [[عصر برنز]] و [[آهن]] پیدا بوکوند.که اوشانه مئن ظرفان سوفالی ، مفرغی ، سلاحان آهنی ، ظرفان شیشه ای و زینتی اشیان دوبو. '''[[مارلیک تمدن]]''' [[پرونده:F12121.jpg|چپ|بندانگشتی|]] چند دهه اخیر مئن [[مارلیک]] سر زبانان دکفت آثار زیادی جه مناطق '''جوبن''' ، '''کلورز''' ، '''شمام''' ، '''شهران''' ، '''حلیمه جان''' ، '''استلخ جان''' ، '''رستم آباد''' ، '''رحمت آباد''' و '''امارلو''' پیدا بو. که خیلی جه اوشان الان زینت دهندیه موزان ایسئده . [[مارلیک تپیه]] باستانی دریه [[گوهر رود]] مئن قرار داره . که تحقیقات زیادی اونه رو انجام بیگیفت و احتمل زیاد دهیدی که اویه ارامگاه خصوصی فرمانروایان و شاهزادان بو که اخرایه هیزاریه دوم قبل میلاد او نواحی مئن سکونت دیشتیدی . == گیلان قومان == '''[[کاسی قوم]]''' ایته از معروفترین و قدیمی ترین اقوام که به عونوانه ساکینان [[گیلان]] معروفا بستده "قوم کاسی" ایسه که جی دوتا تیریه کاس پی (کاسپی) و کاس سی (کاسی) دوروستا بوستده. اشان که قبله امون آرییائیان [[ایران]] فلات مئن ، جی آوازه و قودرت فراوانی برخوردار بون . نه فقط [[گیلان]] مئن ، بلکه اوتویی که نقشان قدیمی مشرقا مئن نشان دهه [[دریای کاسپین]] کنار ، جی محل برخورد دو تا روده کُر (کورا) و [[ارس]] تا جنوب و جنوب باختریه ا دریا زندگی گودیدی. دانشمندانی مانند [[هنری فیلد]] ،[[ارنست هرتسفیلد]] و [[سر ارتور کیث]] بر ا باوریدی که کاسپیان هیزاریه چهارم و پنجم مئن قبل جی میلاد [[کیشاورز]] بون و کشاورزی دانشا دریا کناران کاسپین مئن و اطراف رودخانان [[سند]] ، [[جیحون]] ، [[سیحون]] ، [[دجله]] و [[فرات]] مونتشرا گودده. قوم کاس نام ، هیتتا جی [[هخامنشی]] اسناد و کتیبه هان مئن نامو ، اما [[هرودوت]] ، تاریخ نویس باستان دوره فهرست مالیاتی ای که جی [[ایران]] تهیه بوگوده بو مئن ، ضمن شرح اوستان یازدهم ، جی کاسپیان هم نام ببرده. به نوشتیه هرودوت ، اوشان سالانه ۲۰۰ تالان(۲۶ یا ۲۷ کیلوگرم) نقره به هخامنشی دولت خراج فادادی. هتویی بندان ۶۷ و ۶۸ کتاب هفتم تاریخ هیرودوت مئن، جی کاسیان به عونوان گروههان مسلحی که [[خشایارشا]] سپاه واسی جنگ با یونانئن مئن کومک بوگودده، یاد ببو . زمان یورش [[اسکندر]] به [[ایران]] مئن، کاسیان برابر یونانی و مقدونی سپاه موقاومت زیادی جی خودشان نیشان بداده و اسکندر نتانسته اوشانا سرکوبا کونه. جیگانی که خوشانه ایسمه جی قوم کاسی بیگیفتیدی: به جز دریای خزر که نقشه هان جهانی مئن به [[دریای کاسپین]] معروف ایسه ، [[قفقاز]] کوه (کوه کاس) و شهرهان [[قزوین]] (کاسپین) و [[کاشان]] خوشانه ایسمه جی نام قوم کاسی بیگیفتده. '''[[کادوس قوم]]''' '''[[آمارد قوم]]''' '''[[سکا قوم]]''' '''[[دربیک قوم]]''' == خوجیر جیگان (دئنی جیگان) == * ''' تاریخی بناهان''': آرامگاه [[دکتر محمد معین]] (آستانه) - [[لوشان تاریخی پورد]] (‌لوشان) –منطقه باستانی [[مارلیک]] (رودبار) - آرامگاه [[شیخ زاهد گیلانی]] (لاهیجان)- [[قلعه رودخان]] (فومن) * ''' مذهبی جیگان''' :[[مسجد اکبریه]] (لاهیجان) -آرامگاه [[سید جلال الدین اشرف]] (آستانه) -[[مسجد صفی]] ( رشت) * '''جاذبه های طبیعی''': - [[مرداب انزلی]] (بندر انزلی) - [[دریای کاسپین]] و [[جنگل]] (گیلان) - رودخانه [[سفید رود]] (گیلان) بازارهای روزانه -صنایع دستی –شهرک تاریخی [[ماسوله]] ، [[فومن]] == دانشگاهان == # [[دانشگاه گیلان]] # [[دانشگاه علوم پزشکی گیلان]] # [[دانشگاه جامع علمی کاربردی]] واحد گیلان # [[آموزشکده فنی و مهندسی شهید چمران رشت]] # [[دانشگاه آزاد اسلامی]] واحد رشت # [[دانشگاه آزاد اسلامی واحد رودسر]] # [[دانشگاه آزاد اسلامی واحد لاهیجان]] # [[جهاد دانشگاهی]] غیر انتفاعی گیلان # [[دانشگاه پیام نور]] واحد رشت # [[دانشگاه پیام نور واحد انزلی]] # [[دانشگاه پیام نور واحد تالش]] # [[دانشگاه پیام نور واحد رودسر]] # [[مرکز آموزش عالی جابرابن حیان]] # [[مرکز آموزش عالی مهراستان]] # [[مرکز آموزشی استعدادهای در خشان واحد رشت]] # هنرستان فنی شهید دکتر باهنر رشت # [[دانشگاه سما رشت]] # [[داشگاه سما كوچصفهان]] # [[دانشگاه سما لاهيجان]] == تارئخی جیگان == [[قلعه روخان]]، [[چارپادشا]]، [[اكبريه مسجيد]]، [[گولشن ِ حممام]] ، [[رشتِ شهرداري ميدان]] == گیلانˇ اۊستانˇ تاتاييان == <center> <gallery> Image:Caspian sea sunset.jpg|افتؤنشست، [[کاسپیئن]] گر مئن Image:Gaabane.jpg|[[لاجؤن]]، [[گابنه]] محلله. Image:3masooleh_21.jpg|[[ماسوله]] Image:Qale_ruxan-Photo_by_Nima_Farid.jpg|[[قلعه روخان]] Image:Sumamus_(6).JPG|[[سوماموس]] Image:kkf.jpg|[[آسسانه-شب]] Image:kkkf.jpg|[[بادام زیمینی]] Image:kkkkf.jpg|[[معین مقبره]] Image:ra4.jpg|[[رشت به امام زاده هاشم]] Image:ra7.jpg|[[پستخانه قدیم رشت]] Image:hhhh.jpg|[[انزلی]] Image:rrrr.jpg|[[بندر انزلی بولوار]] Image:rrrrrr.jpg|[[انزلی ساحل]] Image:Gaabane.jpg|[[لاجؤن]]، [[گابنه]] محلله. </gallery> </center> ---- ديدنی و تاريخی جیگان اوستان گيلان عبارتند از: {{گیلانه دیدنی جیگاؤن}} ---- {{گیلانه تارئخی جیگاؤن}} ---------- {{گیلانه فوتبال تیمؤن}} ------------- {{اداران}} ---- {{گیلانه سایتان خبری}} --- {{گیلانه سوغاتئن}} --- {{گیلان خوانندان}} ---- {{گیلان بازیگران}} ---- {{گیلان نویسندان}} {{گیلان}} ==سربس== [[جرگه:گيلان]] [[جرگه:ايران ٚ اۊستانان]] iqvsciqwezbzsnjz3xcugh2k44azdad 157461 157460 2026-06-15T17:48:42Z ~2026-35197-39 18613 /* */ 157461 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ اۊستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه | اۊستان ٚ نام= کآسپی-گيلاٚٓن | تصویر= | اندازه تصویر= 200px | عنوان تصویر= | نقشه موقعیت=Gilan.svg | مختصات= | مرکز= | پيلئکي= ۱۴٬۰۴۴  | جمعيت= ۲٬۵۳۰٬۶۹۶ نفر | سرايشماردن ٚ سال= ۱۵۹۰ | جمعيت ٚ تراکؤم= | شأرستان= ۱۷ | ولي فقيه نماىنده = پیله آرآد غیاثی سیآهکلی | اۊستاندار= آرآد گیلکمرد | پيش شۊماره= ۰۱۳ | وبجيگا= }} [[ايران|آرآد (آرا-ۆ-دآ(حق فرصت)]] ایرو زای ایسه. گیلآٚن و دٚیلٚمستٚآٚن و تٚآٚلٚش گ آٚستٚآٚرٚآٚ اٚهم تٚآٚلٚش ایسه یٚا کاسپ/گيلان/کاسپیگیلان ايته اولار ؤ دئباری سامان [[کاسپي دریا]] [[نسا]] مئند ايسه ؤ ايرانی تمدۊن گيلان ٚ مئن (ماعرلیکی کاسپیان) ويشتر جه ۱۴۰۰۰ ساٚل ببسرده ای دأره. مۊختلف دؤره‌ئن ٚ نیُه مئن، ایرانوٚ گيلان ٚ دۊرۊن پۊر محلي میرزاعان ؤ أمير ؤ کيا ؤ پيله ایرانی سلسله‌ئن حۊکۊمت بۊکۊدئد. '''گیلآٚن و دٚیلٚمستٚآٚن و تٚآٚلٚش''' یتا جه [[ايران]] ٚ [[ايران ٚ اۊستانان|اۊستانان]] ؤ ان ٚ میٚن [[سياکل ٚ شأرستان|سیآهکٚل]] ايسه گ مرکزش بی.<ref>«پورتال کلانشهرهای ایران»</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20190330093756/http://aftabnews.ir/vdccp0q4.2bq448laa2.html شهر رشت (آفتاب)]</ref> گيلان [[کلسيا]] جه [[کاسپي دریا]] ؤ [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري|نسایی آذرباىجان]]، [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[أردبيل ٚ اۊستان]]، [[نسا]] جه [[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]] ؤ [[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]] ٚ اۊستانان ؤ [[خۊرتاو]] ٚ جه [[مازندران ٚ اۊستان]] ٚ أمرأ سامانسر دأره.<ref>{یادکرد وب|نویسنده=|نشانی=http://amar.org.ir//DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/Components/FileDownloader/FileDownloaderPage.aspx?tabid=667&did=2842&pid=0&lrf=/DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/App_LocalResources/DocumentLibrary&cl=fa-IR&mcs=/DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/&uarn=Administrators&cd=False&tmid=1616&ift=1/|عنوان=سالنامه آماری گیلان|ناشر=مرکز آمار ایران|تاریخ=۱۳۸۷|تاریخ بازبینی=۱۷ سپتامبر ۲۰۱۲|پیوند بایگانی=https://web.archive.org/web/20130405113226/http://amar.org.ir//DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/Components/FileDownloader/FileDownloaderPage.aspx?tabid=667&did=2842&pid=0&lrf=/DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/App_LocalResources/DocumentLibrary&cl=fa-IR&mcs=/DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/&uarn=Administrators&cd=False&tmid=1616&ift=1/|تاریخ بایگانی=۵ آوریل ۲۰۱۳|dead-url=yes}}</ref> گيلان پيلئکي ۱۴,۰۴۴ کيلۊمترمۊربع ؤ اۊن ٚ جمعيت ني ۱۵۹۰ دیلمی سال ٚ سرايشماردن ٚ أساس ٚ سر، ۲,۸۳۰,۶۹۶ نفر بۊ. [[ايران ٚ اۊستانان]] ٚ مئن، جمعيت ٚ نظر ٚ جه گيلان دئؤمي ايسه ؤ اۊن ٚ جمعيت ٚ تراکؤم ني ۱۷۷ نفر ايته کيلۊمترمۊربع ايسه کي ايران ٚ مئن سوؤمي ايسه.<ref>{یادکرد وب |نویسنده= |نشانی=https://web.archive.org/web/20130405113220/http://www.magiran.com/npview.asp?ID=2552130%7C%D8%B9%D9%86%D9%88%D8%A7%D9%86%3D%D8%AA%D8%B1%D8%A7%DA%A9%D9%85 جمعیت در تهران ۲۰ برابر کل کشور |ناشر=روزنامه دنیای اقتصاد |تاریخ=۹/۵/۹۱ |تاریخ بازبینی=۱۷ سپتامبر ۲۰۱۲ |پیوند بایگانی=https://web.archive.org/web/20250823064049/https://www.webcitation.org/6EZdW9oca?url= |تاریخ بایگانی=20 فوریه 2013}}</ref> گيلان ٚ جمعيت ٚ جه، ۴۶ درصد [[رشت ٚ شأرستان]] ٚ دۊرۊن زيوده ؤ شأ گۊتن کي گيلان ٚ اي‌دۊوؤم ٚ مردۊم، رشتي ايسد.<ref>{یادکرد وب |نویسنده= |نشانی=http://irna.ir/fa/News/223302/اجتماعی/59_درصد_جمعیت_گیلان_در_شهرها_ساکن_هستند |عنوان=۵۹ درصد جمعیت گیلان در شهرها ساکن هستند |ناشر=خبرگزاری ایرنا |تاریخ=۲۲ دی ۱۳۹۰ |تاریخ بازبینی=۷ دسامبر ۲۰۱۲ |پیوند بایگانی=https://web.archive.org/web/20130405113227/http://irna.ir/fa/News/223302/اجتماعی/59_درصد_جمعیت_گیلان_در_شهرها_ساکن_هستند |تاریخ بایگانی=۵ آوریل ۲۰۱۳ |dead-url=yes}}</ref> [[رشت]]، گيلان ٚ مرکز ايسه ؤ هأتؤني ايران ٚ کلسيا ؤ کاسپي دریا نسا مئن پيله‌ترين شأر ؤ ايران ٚ مئن ىازدؤمي پيله شأر ايسه. [[أنزلي]]، [[لاجؤن]]، [[لنگؤرۊد]]، [[هشتپر]]، [[رۊدسر]]، [[آستارا]] ؤ [[سۊماسرا]] ترتيب ٚ أمرأ گيلان ٚ باخي پيله شأران ايسه. گيلان ٚ طبيعت، کۊه ؤ دامان ؤ دار ٚ جه پۊره ؤ اۊن ٚ آو ؤ هأوا ني رۊطۊبتي ؤ مۊعتدل ايسه. أ اۊستان خۊ نسا مئن ألبۊرز ٚ کۊهان ؤ کلسيا مئن کاسپي دریا-یأ خۊ دۊرۊن دأره.<ref name="brit">{یادکرد دانشنامه |نام خانوادگی=|نام=| عنوان = {{unicode|Gīlān}} |دانشنامه=[[Encyclopædia Britannica|دانشنامه بریتانیکا]] |نشانی=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/233507/Gilan%7Cویراستاران=%7Cناشر=%7Cسال=%7Cزبان=en%7C پیوند بایگانی = https://web.archive.org/web/20210121152529/https://www.webcitation.org/6EZdYU2tD<nowiki> | تاریخ بایگانی = 20 February 2013}}</nowiki></ref> گيلان ۱۵۱۱ کاسپی سال ٚ مئن، ايران ٚ کيشوري تخسيمان ٚ دۊرۊن «استان یکم» ىأني أولي اۊستان نام دأشتي ؤ ۷ته شأرستان-أ شامل بؤستي؛ رشت، أنزلي، فؤمن، لاجؤن ؤ طوالش گيلان ٚ مئن ؤ أراک ؤ زنجان ٚ شأرستانان کي سابق اۊشان ٚ نام «عراق عجم» بۊ. [[رشت]] أ اۊستان ٚ مرکز بۊ<ref><nowiki>{یادکرد دانشنامه | نام خانوادگی =مصاحب | نام = غلامحسین | پیوند نویسنده =غلامحسین مصاحب | نام خانوادگی۲ = | نام۲ = | پیوند نویسنده۲ = | نام ویراستار = | نام خانوادگی ویراستار = | پیوند ویراستار = | نویسندگان سایر بخش‌ها = | کوشش = | ترجمه = | دیگران = | مقاله = تقسیمات کشور ایران | پیوند مقاله = | دانشنامه = دایرةالمعارف فارسی | ترجمه عنوان = | نشانی = | نشانی بایگانی = | تاریخ بایگانی = | فرمت = | تاریخ بازبینی = | نوع = | ویرایش = | سری = | جلد = اول | تاریخ = | سال = | ماه = | سال اصلی = ۱۳۸۰ | ناشر = امیرکبیر | مکان = | زبان = | شابک = | oclc = | doi = | id = | صفحه = ۶۵۳ | صفحات = | در = | گفتاورد = | ref = | bibcode = | laysummary = | laydate = | جداکننده = | پی‌نوشت = | lastauthoramp =}}</nowiki></ref><ref>[https://www.google.com/books/edition/دايرة_المعارف_فارسى/L8M5AQAAIAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=مرکز%20استان%20یکم گیلان]، دایرةالمعارف فارسی، غلامحسین مصاحب</ref><ref name="ll87s">{یادکرد وب | نام خانوادگی= | نام= | عنوان= رشت | وبگاه= لغت نامه دهخدا | پیوند=https://www.parsi.wiki/fa/wiki/263736/رشت<nowiki> | کد زبان=fa | تاریخ بازبینی=2020-09-16}}</nowiki></ref> ؤ گيلان أ اۊستان ٚ أصلي بخش بۊ.<ref name="tzbvj">{یادکرد وب | عنوان=GĪLĀN i. GEOGRAPHY AND ETHNOGRAPHY– Encyclopaedia Iranica | وبگاه=Encyclopædia Iranica | تاریخ=1990-06-20 | پیوند=https://iranicaonline.org/articles/gilan-i-geography<nowiki> | کد زبان=en | تاریخ بازبینی=2020-09-15}}</nowiki></ref> [[زنجان]]، [[قزوين]]، [[مأمۊنيه]]، [[ساوه]]، سۊلطان‌آباد ([[أراک]])، [[رشت]] ؤ [[تۊنکابؤن|شهسوار]] ٚ شأران أ اۊستان ٚ شين بۊد. == گیلان دوران قبل تارئخ مئن == '''سنگ دوره''' تا قبل باستان شناسان کاووشان علمی [[گیلان]] خاک مئن ، دانستن [[گیلان]] تاریخ جا محدودا بوستی به نیویشتان یونانن ، ایرانن . که او نیویشتان مئن پیشینیه ا سامون محدودا بوستی به دوهیزار تا دو هیزارو پونصد سال پیش . بژ ا صد سال مئن ، [[ایران]] باستان شناسان و هتویی خارجی باستانشناسان [[گیلان]] موختلف جیگانه واکاوی بوگودده و کلی آثار ارزش امرا و شیگفت انگیز جی گیلان ساکنان اولیه پیدا گودده. ا آثار به عونوان ایته مدرک قوی و موعتبر و موستند ، پیشینیه تارئخیه ا سامونا پور دورتر جی هو چیزی که فکر گودیدی نیشان دهه . جی همیه اشان کی دوارسیم ا اسناد نیشان دهه کی گیلان پور قبل تر جی ورود آریایین ایته تمدن و فرهنگی درخشان بداشته بو. تارئخ دانان ، دوران قبل تاریخا بر اساس انسان فعالیتان چاگودن ازارا واسی ، به دو تا دوریه [[عصر سنگ]] و [[عصر فلز]] تقسیما کونیدی. باستان شناسان اگر چی درباریه زندگیه آدمان [[گیلان]] سرزمین مئن قبل تاریخ شکی نداریدی ولی درباریه اون که اوشان چطوری وارد ا سرزمین ببوستیدی ، و اوشان نحویه زندگی چطوری بو جای سئوالان و پورسشان زیادی نهه. باستان شناسان خوشان کاووشانه مئن به آثار کمی جی [[سنگ دوره]] بر بخوردیدی ویشتر لوازم پیدا ببوسته گیلان سرزمین مئن مربوط به ، به [[فلز دوران]] ( ویشتر از آهن دوران) . با همیه ا اوضاع و احوال بر اثر آثار و چیزهایی که وجود داره جا پای حضور اینسان گیلان مئنا شا جی سنگ دوران دونبالا گودن. باستان شناسان اعتقاد داریدی عصر سنگ مئن ، [[دریای کاسپین]] نواحی جنوبی مئن ، حیوانانی چون : [[گاب]] ، [[گوسفند]] ، [[بز]] ،[[خوک]] ، [[آهو]] ، [[غزال]] ، [[خر وحشی]] ، [[شاق شاقی]] و [[صدف]] شکار بستدی بعدنان جی 1000 سال قبل علاوه بر ا حیوانان ماهیان و پرندان هم به غذای اینسان ایضافا بوستده. جی بین باستان شناسان ایرانی - ژاپونی کشفیان شا به کشفی که دو تا محوطه مئن مربوط به 10 تا 16 هیزار سال [[قبل میلاد]] ناحیه [[آمارلو]] مئن (روستای [[خل وشت]] و [[اسکابن]]) یاد گودن. '''فلز دوره''' با گوذشت هیزاران سال جی سکونت ایسان سرزمین [[گیلان]] مئن ، کم کم مردمان ا ناحیه وارد [[عصر فلز]] ببوستده . آثار و شواهد زیادی از انسانهای دوران عصر فلز گیلان مئن پیدا ببوسته . ا آثار بیشتر موتعلق به [[آهین دوره]] ایسئده . ایتفاقا هه دوریه که نیشان دهه گیلانن قبل ورود آریاین به [[ایران فلات]] ، دارای فرهنگ و تمدن بالایی بون . باستانشناسان خوشانه کاووشانه دورون ، [[گیلان]] مناطق موختلف مئن مثل : [[تالش]] ، [[رودبار]] و [[دیلمان]] مئن چیزان فراوانی مانند [[سوفال|سفالی]] ظرفان انواع ظرفان سنگی و مفرغی انواع و اقسام سلاحان مانند [[کارد]] ، [[خنجر]] ، [[گرز]] و [[پیکان]] و کلی وسایل خانه و حتی [[سوزن]] کشف بوگودده. که بعضیشان ماله 2000 سال [[قبل میلاد]] ایسئده. == گیلان باستان دوران مئن == ''' مادان دوران''' هیزاریه دوم [[قبل میلاد]] ،قومان و قبیلانی که نواحی جنوبیه [[دریای کاسپین]] مئن زندگی گودیدی ، با موهاجرت و تهاجم آریایی قومان مواجه ببوستده ا قومان که [[ایران]] فلات نواحیه شومالی مئن زندگی گودیدی به خاطر تغییر گودن آب و هوا و زیادا بون سرما ، و زیادا بوستن جمعیت و پیدا گودن چراگان تازه ، به طرف اطراف دریای کاسپین سرازیرا بوستده موهاجرت آریائیان به طرف [[گیلان]] و [[مازندران]] جی اوایل هیزاریه دوم قبل میلاد ، جی راه [[ورارود]] (ماوراالنهر)و [[قفقاز]] صورت بیگیته .ا موهاجرتان که با تهاجم همراه بو باعث تحولات و تغییراتی در زندگیه مردوم ا منطقه ببوسته. قاطی بستن نژادان و روی کار امون پادشاهان و حاکمان آریایی نژاد از موهمترین پیامدان ا موهاجرت بو. ایته از موضوعات موهمی که باید به اون دقت گودن ان بو که قومانی که ساحل جنوبیه دریای کاسپین مئن زندگی گودیدی خوشانه استقلاله حفظا گودده و از اطاعت فرمان آریایی نژادان سر باز زئید. [[ماد]] قومان نخستین گروه [[آریایی]] بود که بتانستده باختر ایران مئن حکومت تشکیل بدد(701-550 پ.م) جی ا [[تارئخ]] به بعد [[آسیا]] و اونه مناطق موختلف حتی [[گیلان]] تارئخ سر گوذشت تازه ای پیدا گود . بر اساس بینیویشتان تاریخ نویسان(گزنفون ، دیودور سیسیلی و کتزیاس) مادان و قومان ساکن [[گیلان]] مئن همیشه دشمنی و جنگ بو و مادان هیچ وقت نتانستده ا قومانه زیر فرمان خودشان ببرد مادان هیچ وقت موفق نبوستده گیلان سرزمینا به خوشان قلمرو ایضافا کوند. کتاب تاریخ ایران [[کمبریج]] مئن بینیویشته نها : او بخش جی ماد سرزمین که [[دریای کاسپین]] حاشیه مئن نها ایته ناحیه قوی و موتمایز جی ایران خاکا تشکیل دهه که به ایستقلال [[سیاسی]] گرایش دیشتیدی. در زماته آرته یس ایته از مادان پادشاهان جنگ سختی بین مادان و [[کادوسی]] در گیره. مادان ا جنگ مئن شکست خورده و اوشان سرزمین تازماتی که به دست [[کوروش]] دکفه همیشه مورد تاخت و تاز کادوسیان قرار گیفتی. جی موهمترین موارد ماد دوران گیلان مئن موهاجرت قومان [[سکایی]] بو به گیلان. '''هخامنشیان دوران''' جی ا دوران منابع تاریخی مئن ویشتر درباریه گیلان قومان صحبت به میان بومو. ایته جی دلایل موهمه ا کار ان بو که [[گیلان]] ساکنان در به قودرت رسیدن و تشکیل هخامنشیان شاهنشاهی دست دیشتیدی و این که قومان [[آمارد]] و [[کادوس]] ا دوران گیلان سرزمین مئن قودرت زیادی بهم بزه بون.اولین حضور ساکنان گیلان [[هخامنشیان]] تارئخ سیاسی مئن ، واگرده به زمات براندازی ماد دولت.زماتی که کوروش جی طرف [[ماد]] دولت برای مذاگره بوشوبو [[گیلان]] مئن جز طرف اوشان تحریک ببو ماد دولتا سرنگونه کونه. تاریخ نویسان باور داریدی که کوروش جی [[کادوس]] سرزمین نقشیه حمله به [[هگمتانه]] کشه و با یاری [[کادوس]] و [[آمارد قوم]] که از دوشمنان ماد بون به اویه حمله کونه. بعد از نابودی ماد کادوسان و آماردان هتویی موتحد [[کوروش]] مانیدی. '''سلوکئن دوران''' جی [[گیلان]] اوضاع [[سلوکیان]] دوره مئن اطلاع زیادی ننا. ولی تاریخی شواهد نیشان دهه بعد [[اسکند]] موردن ، آماردان اسکنذ کارگزارانه که قبلنان اوشانه امرا پیمان صلح دوسته بود جی ا سرزمین بیرونا گودد و خوشانه استقلاله بدست باردده . سلوکیان دوران مئن بقیه گیلان قومان هم مثل آماردان بصورت مستقل و نیمه مستقل به خوشان حیات ایدامه بداده. '''اشکانئن دوران''' گیلان تارئخ ا دوران مئن خیلی موبهم ایسه بخاطر نبود منبع و اطلاعات دقیق.متاسفانه به علت اختلاف شدید [[پارسیان]] با [[پارتبان]] [[ساسانی]] دوره مئن آثار مادی و معنویه ا دوره دستخوش انتقام شدید قرار بیگیته و خیلی جی اوشان نابودا بو. پارتیان دوره مئن چند تا نبرد بین [[آمارد]] و [[اشکانی]] پادشاهان رخ بدا. موهمترین رخداد ا دوره لشکر کشی [[فرهاد اول]] به اماردان سرزمین بو که چندین بار رخ بدا.آماردان بعد سه سال نبرد بالاخره شکست بخوردده و تسلیم ببوستده. و ا شکست باعث ببوسته کم کم ا قوم از هم پاشیده به . و خو نام و جایگایه گیلان مئن جی دست بده و کم کم دیلمیان اوشانه جایه بیگیفتده. به نظر ایه بعد ا حوادث قسمتانی جی گیلان خاوری به ایسم [[اشکور]] (اشک ورد)به معنای [[قلعه]] یا اشک شهر معروفا بو. ضمنا جی ا دوره بو که [[گیل]] قوم از حالت جنگل نشینی و زندگی در جنگل در بامو و خو چیرگیا ثابت بوگود . هه دوره مئن بو که [[مسیحیت]] وارد گیلان ببو. '''ساسانئن دوران''' ا دوره مئن اردشیر بتانسته خاندان اشکانیه ابودا کنه البته اونه سپاه مئن از قوم [[گیل]] و [[دیلم]] هم ایسابود . [[اردشیر]] خیلی از حاکمان و فرمانروایان محلیه به زور [[شمشیر]] یا مطیع بوگود یا بوکوشت . حاکم گیلان و مازندرانه ره اهمیت قائل بو ا موضوع جی نامانی که همدیگره فادادی روشنا به هناویسی گیلان او دوران مئن در امان بمانسته.و خو ارامشه ا دوریه اشوب و قتل و غارت مئن حفظا گوده. جی موهمترین تحولات ا دوره مئن به قدرت رسئن قوم گیل و دیلم ا سرزمین مئن ایسه. ا دوره مئن ویشتر از قوم [[گیلک]] و دیلم یاد به و کمتر به قومان دیگر گیلانی صحبت به میان ایه. ا دوره مئن سراسر گیلان و اونه اطرافا [[دیلمان]] یا [[دیلمستان]] دخاندیدی . نبردهای زیادی بین دیلم و ساسانن رخ بدا. بنا به گفتیه خیلی از تاریخ نویسان گیل و دیلم به غیر از یکی دوبار که از ساسانن شکست خورده و اوشانه فرمانا قبول کونده بقیه مواد خوشانه استقلالا حفظا کونده ا دوران مئن مزدکیان زیادا بستده گیلانن عدهای مزدکی ببوستده و با خاندان ساسانی موخالفت بوگودده بالاخره جنگ شدیدی در گیره و لشکر خسرو [[انوشیروان]] گیلانا گیره و خو تقسیمات کشوری مئن جا دهه .بعدنان با روی کار امون گیلِ[[گیلان شاه]] ( گیل غیر از اون که ایسمی ایسه ایته نژاد واسی گیلان مئن به معنی پادشاه هم ایسه) و اونه پسر و موردن [[یزد گرد سوم]] گیلان خو استقلالا به صورت کامل به دست اوره. == گیلان ایسلامی دوران == عربان حمله به [[ایران]] همرأ، [[ساسانی شاهنشاهی]] جه همدیگه پاشیدا بوسته . ا مرحله مئن ایران و هتویی [[گیلان]] وارد ایته مرحلیه تازه ای جه تاریخ ببوسته . زماتی که عربان به ایران حمله بوگودده گیلان مئن خاندان [[گیلان شاه]] به فرمانروایی [[گیل گیلانشاه]] حکومت گودیدی.گیل گیلان شاه برای بیرونا گودن تازیان و دفاع جه کیشور با سپاهیان گیلی و دیلمی و تالشی و دیگر قومان که زیر فرمان اون بون به جنگ عربان بوشو.هانا واسی [[یزدگرد سوم]] [[رویان]] و طبرستانا به اون واگذار بوگود و گیل گیلان شاها - '''فرشوادگر شاه''' - نام بنا. یزدگردسوم بعد شکست [[نهاوند]] نبرد جا تهیه سپاه واسی به دعوت گیل گیلان شاه اول قصد بوگود بایه [[طبرستان]] ولی بعدنان دوچار تردید و شک ببو ، و بوشو [[مرو]].مسلمانان [[قادسیه]] ، جلولا ، حلوان و نهاوند مئن پیروزا بون و به فگر حمله به [[گیلان]] و [[دیلمان]] دکفتده ولی گیل گیلان شاه و قومان گیل و دیلم و تالش با شجاعت و دلاوری بی مانندی برابر اوشان بئساده و حتی جه کوهان سرازیرا بستده تا اوشانه جه کیشور بیرونا کوند(پیگولوسکایا و ..:1354 ،ص156-158). ا جنگانه مئن بو که دیلمان خو پایه جی خو مرزان بیرون بنا و وارد صحنه تاریخ ایران ببو . گیل گیلان شاه به ایته روایت سال 40 ق مئن بمرده و اونه زای ، '''دابویه''' خو پئر جایه بیگیفت . == گيلان ٚ شأرستانان == {|class="wikitable" style="text-align:center" |- !ردیف!!شأرستان ٚ نام!!شأرستان ٚ نام !شأرستان ٚ مرکز ٚ جمعيت (۱۳۹۵)!!شأرستان ٚ جمعيت (۱۳۹۵)!!شأرستان ٚ پيلئکي (کيلۊمتر مربع) |- !۱ | [[رشت ٚ شأرستان]] |[[رشت]] |۶۷۹،۹۹۵ نفر||۹۰۲،۱۱۱ نفر||۱۰۵۵ |- !۲ | [[تالش ٚ شأرستان]] |[[هشتپر]] |۵۴،۱۷۸ نفر||۲۰۰،۶۴۹ نفر|| ۲۱۶۰ |- !۳ | [[لاجؤن ٚ شأرستان]] |[[لاجؤن]] |۱۰۱،۰۷۳ نفر||۱۶۷،۵۴۴ نفر|| ۴۰۷ |- !۴ | [[رۊدسر ٚ شأرستان]] |[[رۊدسر]] |۳۷،۹۹۸ نفر||۱۴۷،۳۹۹ نفر|| ۱۳۵۴ |- !۵ | [[لنگؤرۊد ٚ شأرستان]] |[[لنگؤرۊد]] |۷۹،۴۴۵ نفر||۱۴۰،۶۸۶ نفر|| ۴۵۸ |- !۶ | [[أنزلي شأرستان]] |[[أنزلي]] |۱۱۸،۵۶۴ نفر||۱۳۹،۰۱۶ نفر|| ۲۹۹ |- !۷ | [[سۊماسرا شأرستان]] |[[سۊماسرا]] |۴۷،۰۸۳ نفر||۱۲۵،۰۷۴ نفر|| ۵۸۸ |- !۸ | [[أسسؤنه شأرستان]] |[[أسسؤنه]] |۴۴،۴۹۱ نفر||۱۰۸،۱۳۰ نفر|| ۴۲۳ |- !۹ | [[رۊبار ٚ شأرستان]] |[[رۊبار (گيلان)|رۊبار]] |۱۰،۵۰۴ نفر|| ۹۴،۷۲۰ نفر|| ۲۵۱۷ |- !۱۰ | [[فؤمن ٚ شأرستان]] |[[فؤمن]] |۳۵،۸۴۱ نفر||۹۲،۳۱۰ نفر|| ۱۰۰۲ |- !۱۱ | [[آستارا شأرستان]] |[[آستارا]] |۵۱،۵۷۹ نفر||۹۱،۲۵۷ نفر|| ۴۳۰ |- !۱۲ | [[رزوندي شأرستان]] |[[رزوندي]] |۱۹،۵۱۹ نفر|| ۶۹،۸۶۵ نفر|| ۷۴۸ |- !۱۳ | [[خۊمام ٚ شأرستان]] |[[خۊمام]] |۲۰،۸۹۷ نفر||۵۴،۸۶۰ نفر|| ۱۶۰ |- !۱۴ | [[شفت ٚ شأرستان]] |[[شفت]] |۸،۱۸۴ نفر||۵۴،۲۲۶ نفر|| ۵۹۹ |- !۱۵ | [[ماسال ٚ شأرستان]] |[[ماسال]] |۱۷،۹۰۱ نفر||۵۲،۶۴۹ نفر|| ۴۶۵ |- !۱۶ | [[سياکل ٚ شأرستان]] |[[سياکل]] |۱۹،۹۲۴ نفر||۴۶،۹۷۵ نفر|| ۹۷۲ |- !۱۷ | [[أملش ٚ شأرستان]] |[[أملش]] |۱۵،۴۴۴ نفر||۴۳،۲۲۵ نفر|| ۴۰۷ |} برأساس ۱۳۹۹ سال ٚ کشوري تقسيمان، گيلان ۱۷ شأرستان، ۴۴ بخش، ۵۱ شأر ؤ ۱۱۰ دهستان ؤ ۲۹۰۵ ته رۊستا دأره. ==گیلان ٚ شأران== [[آستارا]]، [[أحمدسرگۊراب]]، [[أسالم]]، [[أسسؤنه]]، [[اوتاقور]]، [[املش]]، [[جۊمابازار]]، [[بره‌سر]]، [[أنزلي]]، [[پره سر]]، [[تۊتکابن]]، [[جيرينديه]]، [[چابۊکسر]]، [[چۊبر]]، [[حويق]]، [[خۊشکبجار]]، [[خۊمام]]، [[ديلمؤن]] ، [[رانکۊ]]، [[رحيم‌آباد]]، [[رۊستم آباد]]، [[رشت]]، [[رزوندي]]، [[رۊبار (گيلان)|رۊبار]]، [[رۊدسر]]، [[رۊدبنه]]، [[سنگر]]، [[سیاکل]]، [[شفت]]، [[شلمؤن]]، [[سۊماسرا]]، [[فؤمن]]، [[کلأچئه]]، [[کۊجسبان]]، [[کۊمله]]، [[کياشأر]]، [[گۊراب زرمئخ]]، [[لاجؤن]]، [[لشت ٚ نشا]]، [[لنگؤرۊد]]، [[لؤشان]]، [[لوندویل]]، [[ليسار]]، [[ماسال]]، [[ماسۊله]]، [[مرجغل]]، [[مانگيل]]، [[واجارگاه]]، [[هشتپر]]. ==گیلانˇ کوهان== [[تالش کوهان]] ، [[دورفك]] ،[[سوماموس]] ، [[شاه‌معلم]] (شامولوم)، [[آسمانکوه]]، [[لاسه سر]]، [[تروشوم]] ، [[کله قندی]] ، [[لیلا کو]] ==گیلانˇ شاعران== [[احمد جهان بين شالكوهي]] , [[محسن آریاپاد]] ،[[هوشنگ اقدمی]]، [[محمد بشرا]] ، [[اکبر باب خسرو]] ،[[محسن توکلی]]،[[داوود خانی خلیفه محله]]،[[محسن خورشیدی]]،[[محمد رضا خیرخواه]]،[[مرتضی ریحانی]]،[[جهانگیر سرتیپ پور]] ، [[محمد شمس معطر]] ، [[محمد شهدی لنگرودی]]،[[اباذر غلامی]]،[[میر احمد فخری نژاد]]،[[محمد فارسی]]،[[علی فروحی]] ، [[محمد کاظم کاظم پور]] ،[[افشین معشوری]]،[[مرتضی کریمی]] ،[[تیمور گرگین]] ،[[محمد امین لاهیجی]]،[[علی اکبر مرادیان]]،[[شاهرخ میرزایی]]،[[ایرج هدایتی]]. ==گیلانˇ خانشگران== [[فریدون پوررضا]] ،[[شاپور جفرودی]] ،[[حسن جیلانی]] ، [[هوشنگ حقیقت طلب]] ، [[اصغر حیدری]] ،[[محمدحسن خورشیدی]] ، [[فرامرز دعائی]] ،[[مصطفی رحیم پور]]،[[حمید رضاپور]] ،[[بانو روح انگیز]] ،[[مظفر زارع]] ، [[سید علی زیباکناری]] ، [[امیر زیباکناری]] ،[[جواد شجاعی فرد]] ، [[لعیا شمسی(شمس)]] ، [[علیرضاشوریده]] ، [[احمد عاشورپور]] ، [[محمد عذر خواه]] ،[[منصور فانی]] ،[[ناصر مسعودی]] ، [[حسین مظفری]] ،[[علی نوری]] ، [[قاسم جبلی]]،[[حسین مهربان]] ، [[هنگامه اخون]]. == گیلان تمدنان == '''[[تالش تمدن]]''' بر اساس باستان شناسان مطالعان ، بعضی جه اشیا پیدا ببوسته [[تالش]] مئن اوشانه تاریخ مربوط به به [[عصر برنز]] تا اخران هیزاره دوم [[قبل میلا]]د . ا اشیا شبیه آثاری ایسئده که [[آسیای صغیر]] و خانان قبل تاریخ [[لرستان]] مئن پیدا ببستئده (سرتیپ پور:1356) باستان شناسان تالش نوقاط موختلف مئن مانند [[مریان]] ، [[شیرشیر]] و [[حسن زمینی]] مئن هم قبران زیادی پیدا گودده که مربوط به قبل تاریخ ایسه . روستای مریان غرب مئن که ایته جه موهمترین جیگان باستانیه [[گیلان]] ایسه تپه های سنگی ای وجود داره که اوشانه جیر دالان هایی چاگوده بود ا غاران دست ساز محل زیندگیه اینسانهای اولیه بون . '''[[املش تمدن]]''' نواحیه کوهستانی و کوهپایه ای [[گیلان]] بخش خاوری مئن ، آثار و اشیای ارزشمندی پیدا بو که جی نظر باستان شناسان اهمیت زیادی داریدی . چون خیلی جه ا اشیا مناطق کوهستانی املشا مئن پیدا بون جه اون به عنوان هونر و تمدن [[املش]] نام بریدی. اونقدر تمدن ا منطقه بالا بو که بعضیا تمدن قبل تاریخ ایرانا تمدن املش دخانیدی .بر اساس یافته هان داخل قبران پیدا بوسته جی املش مئن دوتا چشم بنده برنزی کتیبه دار مربوط به [[زین]] و [[یراق]] اسب پیدا بو که روی ایته جه اوشان ایسمه شاه '''منوا''' (810 - 781 پ . م )و اویته رو ایسمه شاه '''آرگیشتی'''(781-760 پ.م)دو تا جه فرمانروایان معروف دولت '''اورارتو''' - با ایته نوع جه [[خط میخی]] حک ببوسته بو. '''[[دیلمان تمدن]]''' ا منطقه مئن هم آثار و اشیای فراوانی یافت ببو . مناطقی مانند '''قلعه کوتی''' ، '''حسنی محله''' ، '''خرم رود''' ، '''نوروز محله''' و '''لاسولکان''' که اشانه مئن کاووش و حفاری ببوسته و بتانستده چیزهای با ارزشی جه [[عصر برنز]] و [[آهن]] پیدا بوکوند.که اوشانه مئن ظرفان سوفالی ، مفرغی ، سلاحان آهنی ، ظرفان شیشه ای و زینتی اشیان دوبو. '''[[مارلیک تمدن]]''' [[پرونده:F12121.jpg|چپ|بندانگشتی|]] چند دهه اخیر مئن [[مارلیک]] سر زبانان دکفت آثار زیادی جه مناطق '''جوبن''' ، '''کلورز''' ، '''شمام''' ، '''شهران''' ، '''حلیمه جان''' ، '''استلخ جان''' ، '''رستم آباد''' ، '''رحمت آباد''' و '''امارلو''' پیدا بو. که خیلی جه اوشان الان زینت دهندیه موزان ایسئده . [[مارلیک تپیه]] باستانی دریه [[گوهر رود]] مئن قرار داره . که تحقیقات زیادی اونه رو انجام بیگیفت و احتمل زیاد دهیدی که اویه ارامگاه خصوصی فرمانروایان و شاهزادان بو که اخرایه هیزاریه دوم قبل میلاد او نواحی مئن سکونت دیشتیدی . == گیلان قومان == '''[[کاسی قوم]]''' ایته از معروفترین و قدیمی ترین اقوام که به عونوانه ساکینان [[گیلان]] معروفا بستده "قوم کاسی" ایسه که جی دوتا تیریه کاس پی (کاسپی) و کاس سی (کاسی) دوروستا بوستده. اشان که قبله امون آرییائیان [[ایران]] فلات مئن ، جی آوازه و قودرت فراوانی برخوردار بون . نه فقط [[گیلان]] مئن ، بلکه اوتویی که نقشان قدیمی مشرقا مئن نشان دهه [[دریای کاسپین]] کنار ، جی محل برخورد دو تا روده کُر (کورا) و [[ارس]] تا جنوب و جنوب باختریه ا دریا زندگی گودیدی. دانشمندانی مانند [[هنری فیلد]] ،[[ارنست هرتسفیلد]] و [[سر ارتور کیث]] بر ا باوریدی که کاسپیان هیزاریه چهارم و پنجم مئن قبل جی میلاد [[کیشاورز]] بون و کشاورزی دانشا دریا کناران کاسپین مئن و اطراف رودخانان [[سند]] ، [[جیحون]] ، [[سیحون]] ، [[دجله]] و [[فرات]] مونتشرا گودده. قوم کاس نام ، هیتتا جی [[هخامنشی]] اسناد و کتیبه هان مئن نامو ، اما [[هرودوت]] ، تاریخ نویس باستان دوره فهرست مالیاتی ای که جی [[ایران]] تهیه بوگوده بو مئن ، ضمن شرح اوستان یازدهم ، جی کاسپیان هم نام ببرده. به نوشتیه هرودوت ، اوشان سالانه ۲۰۰ تالان(۲۶ یا ۲۷ کیلوگرم) نقره به هخامنشی دولت خراج فادادی. هتویی بندان ۶۷ و ۶۸ کتاب هفتم تاریخ هیرودوت مئن، جی کاسیان به عونوان گروههان مسلحی که [[خشایارشا]] سپاه واسی جنگ با یونانئن مئن کومک بوگودده، یاد ببو . زمان یورش [[اسکندر]] به [[ایران]] مئن، کاسیان برابر یونانی و مقدونی سپاه موقاومت زیادی جی خودشان نیشان بداده و اسکندر نتانسته اوشانا سرکوبا کونه. جیگانی که خوشانه ایسمه جی قوم کاسی بیگیفتیدی: به جز دریای خزر که نقشه هان جهانی مئن به [[دریای کاسپین]] معروف ایسه ، [[قفقاز]] کوه (کوه کاس) و شهرهان [[قزوین]] (کاسپین) و [[کاشان]] خوشانه ایسمه جی نام قوم کاسی بیگیفتده. '''[[کادوس قوم]]''' '''[[آمارد قوم]]''' '''[[سکا قوم]]''' '''[[دربیک قوم]]''' == خوجیر جیگان (دئنی جیگان) == * ''' تاریخی بناهان''': آرامگاه [[دکتر محمد معین]] (آستانه) - [[لوشان تاریخی پورد]] (‌لوشان) –منطقه باستانی [[مارلیک]] (رودبار) - آرامگاه [[شیخ زاهد گیلانی]] (لاهیجان)- [[قلعه رودخان]] (فومن) * ''' مذهبی جیگان''' :[[مسجد اکبریه]] (لاهیجان) -آرامگاه [[سید جلال الدین اشرف]] (آستانه) -[[مسجد صفی]] ( رشت) * '''جاذبه های طبیعی''': - [[مرداب انزلی]] (بندر انزلی) - [[دریای کاسپین]] و [[جنگل]] (گیلان) - رودخانه [[سفید رود]] (گیلان) بازارهای روزانه -صنایع دستی –شهرک تاریخی [[ماسوله]] ، [[فومن]] == دانشگاهان == # [[دانشگاه گیلان]] # [[دانشگاه علوم پزشکی گیلان]] # [[دانشگاه جامع علمی کاربردی]] واحد گیلان # [[آموزشکده فنی و مهندسی شهید چمران رشت]] # [[دانشگاه آزاد اسلامی]] واحد رشت # [[دانشگاه آزاد اسلامی واحد رودسر]] # [[دانشگاه آزاد اسلامی واحد لاهیجان]] # [[جهاد دانشگاهی]] غیر انتفاعی گیلان # [[دانشگاه پیام نور]] واحد رشت # [[دانشگاه پیام نور واحد انزلی]] # [[دانشگاه پیام نور واحد تالش]] # [[دانشگاه پیام نور واحد رودسر]] # [[مرکز آموزش عالی جابرابن حیان]] # [[مرکز آموزش عالی مهراستان]] # [[مرکز آموزشی استعدادهای در خشان واحد رشت]] # هنرستان فنی شهید دکتر باهنر رشت # [[دانشگاه سما رشت]] # [[داشگاه سما كوچصفهان]] # [[دانشگاه سما لاهيجان]] == تارئخی جیگان == [[قلعه روخان]]، [[چارپادشا]]، [[اكبريه مسجيد]]، [[گولشن ِ حممام]] ، [[رشتِ شهرداري ميدان]] == گیلانˇ اۊستانˇ تاتاييان == <center> <gallery> Image:Caspian sea sunset.jpg|افتؤنشست، [[کاسپیئن]] گر مئن Image:Gaabane.jpg|[[لاجؤن]]، [[گابنه]] محلله. Image:3masooleh_21.jpg|[[ماسوله]] Image:Qale_ruxan-Photo_by_Nima_Farid.jpg|[[قلعه روخان]] Image:Sumamus_(6).JPG|[[سوماموس]] Image:kkf.jpg|[[آسسانه-شب]] Image:kkkf.jpg|[[بادام زیمینی]] Image:kkkkf.jpg|[[معین مقبره]] Image:ra4.jpg|[[رشت به امام زاده هاشم]] Image:ra7.jpg|[[پستخانه قدیم رشت]] Image:hhhh.jpg|[[انزلی]] Image:rrrr.jpg|[[بندر انزلی بولوار]] Image:rrrrrr.jpg|[[انزلی ساحل]] Image:Gaabane.jpg|[[لاجؤن]]، [[گابنه]] محلله. </gallery> </center> ---- ديدنی و تاريخی جیگان اوستان گيلان عبارتند از: {{گیلانه دیدنی جیگاؤن}} ---- {{گیلانه تارئخی جیگاؤن}} ---------- {{گیلانه فوتبال تیمؤن}} ------------- {{اداران}} ---- {{گیلانه سایتان خبری}} --- {{گیلانه سوغاتئن}} --- {{گیلان خوانندان}} ---- {{گیلان بازیگران}} ---- {{گیلان نویسندان}} {{گیلان}} ==سربس== [[جرگه:گيلان]] [[جرگه:ايران ٚ اۊستانان]] 5z4ilakjh2yg3gzp2phjjkbqscernvz 157466 157461 2026-06-15T17:54:33Z ~2026-35197-39 18613 دباخی ایمآعن ایم ویرایشانم؛ لیگتوپه! 157466 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ اۊستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه | اۊستان ٚ نام= کآسپی-گيلاٚٓن | تصویر= | اندازه تصویر= 200px | عنوان تصویر= | نقشه موقعیت=Gilan.svg | مختصات= | مرکز= | پيلئکي= ۱۴٬۰۴۴  | جمعيت= ۲٬۵۳۰٬۶۹۶ نفر | سرايشماردن ٚ سال= ۱۵۹۰ | جمعيت ٚ تراکؤم= | شأرستان= ۱۷ | ولي فقيه نماىنده = پیله آرآد غیاثی سیآهکلی | اۊستاندار= آرآد گیلکمرد | پيش شۊماره= ۰۱۳ | وبجيگا= }} [[ايران|آرآد (آرا-ۆ-دآ(حق فرصت)]] ایرو زای بی بی. گیلآٚن و دٚیلٚمستٚآٚن و تٚآٚلٚش گ آٚستٚآٚرٚآٚ اٚهم تٚآٚلٚش ایسه یٚا کاسپ/گيلان/کاسپیگیلان ايته اولار ؤ دئباری سامان [[کاسپي دریا]] [[نسا]] مئند ايسه ؤ ايرانی تمدۊن گيلان ٚ مئن (ماعرلیکی کاسپیان) ويشتر جه ۱۴۰۰۰ ساٚل ببسرده ای دٰره. مۊختلف دؤره‌ئن ٚ نیُه مئن، ایرانوٚ گيلان ٚ دۊرۊن پۊر محلي میرزاعان ؤ أمير ؤ کيا ؤ پيله ایرانی سلسله‌ئن حۊکۊمت بۊکۊدئد. '''گیلآٚن و دٚیلٚمستٚآٚن و تٚآٚلٚش''' یتا جه [[ايران]] ٚ [[ايران ٚ اۊستانان|اۊستانان]] ؤ ان ٚ میٚن [[سياکل ٚ شأرستان|سیآهکٚل]] ايسه گ میانه اش پی بی.<ref>«پورتال کلانشهرهای ایران»</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20190330093756/http://aftabnews.ir/vdccp0q4.2bq448laa2.html شهر رشت (آفتاب)]</ref> گيلان [[کلسيا]] جه [[کاسپي دریا]] ؤ [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري|نسایی آذرباىجان]]، [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[أردبيل ٚ اۊستان]]، [[نسا]] جه [[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]] ؤ [[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]] ٚ اۊستانان ؤ [[خۊرتاو]] ٚ جه [[مازندران ٚ اۊستان]] ٚ أمرأ سامانسر دأره.<ref>{یادکرد وب|نویسنده=|نشانی=http://amar.org.ir//DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/Components/FileDownloader/FileDownloaderPage.aspx?tabid=667&did=2842&pid=0&lrf=/DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/App_LocalResources/DocumentLibrary&cl=fa-IR&mcs=/DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/&uarn=Administrators&cd=False&tmid=1616&ift=1/|عنوان=سالنامه آماری گیلان|ناشر=مرکز آمار ایران|تاریخ=۱۳۸۷|تاریخ بازبینی=۱۷ سپتامبر ۲۰۱۲|پیوند بایگانی=https://web.archive.org/web/20130405113226/http://amar.org.ir//DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/Components/FileDownloader/FileDownloaderPage.aspx?tabid=667&did=2842&pid=0&lrf=/DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/App_LocalResources/DocumentLibrary&cl=fa-IR&mcs=/DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/&uarn=Administrators&cd=False&tmid=1616&ift=1/|تاریخ بایگانی=۵ آوریل ۲۰۱۳|dead-url=yes}}</ref> گيلان پيلئکي ۱۴,۰۴۴ کيلۊمترمۊربع ؤ اۊن ٚ جمعيت ني ۱۵۹۰ دیلمی سال ٚ سرايشماردن ٚ أساس ٚ سر، ۲,۸۳۰,۶۹۶ نفر بۊ. [[ايران ٚ اۊستانان]] ٚ مئن، جمعيت ٚ نظر ٚ جه گيلان دئؤمي ايسه ؤ اۊن ٚ جمعيت ٚ تراکؤم ني ۱۷۷ نفر ايته کيلۊمترمۊربع ايسه کي ايران ٚ مئن سوؤمي ايسه.<ref>{یادکرد وب |نویسنده= |نشانی=https://web.archive.org/web/20130405113220/http://www.magiran.com/npview.asp?ID=2552130%7C%D8%B9%D9%86%D9%88%D8%A7%D9%86%3D%D8%AA%D8%B1%D8%A7%DA%A9%D9%85 جمعیت در تهران ۲۰ برابر کل کشور |ناشر=روزنامه دنیای اقتصاد |تاریخ=۹/۵/۹۱ |تاریخ بازبینی=۱۷ سپتامبر ۲۰۱۲ |پیوند بایگانی=https://web.archive.org/web/20250823064049/https://www.webcitation.org/6EZdW9oca?url= |تاریخ بایگانی=20 فوریه 2013}}</ref> گيلان ٚ جمعيت ٚ جه، ۴۶ درصد [[رشت ٚ شأرستان]] ٚ دۊرۊن زيوده ؤ شأ گۊتن کي گيلان ٚ اي‌دۊوؤم ٚ مردۊم، رشتي ايسد.<ref>{یادکرد وب |نویسنده= |نشانی=http://irna.ir/fa/News/223302/اجتماعی/59_درصد_جمعیت_گیلان_در_شهرها_ساکن_هستند |عنوان=۵۹ درصد جمعیت گیلان در شهرها ساکن هستند |ناشر=خبرگزاری ایرنا |تاریخ=۲۲ دی ۱۳۹۰ |تاریخ بازبینی=۷ دسامبر ۲۰۱۲ |پیوند بایگانی=https://web.archive.org/web/20130405113227/http://irna.ir/fa/News/223302/اجتماعی/59_درصد_جمعیت_گیلان_در_شهرها_ساکن_هستند |تاریخ بایگانی=۵ آوریل ۲۰۱۳ |dead-url=yes}}</ref> [[رشت]]، گيلان ٚ مرکز ايسه ؤ هأتؤني ايران ٚ کلسيا ؤ کاسپي دریا نسا مئن پيله‌ترين شأر ؤ ايران ٚ مئن ىازدؤمي پيله شأر ايسه. [[أنزلي]]، [[لاجؤن]]، [[لنگؤرۊد]]، [[هشتپر]]، [[رۊدسر]]، [[آستارا]] ؤ [[سۊماسرا]] ترتيب ٚ أمرأ گيلان ٚ باخي پيله شأران ايسه. گيلان ٚ طبيعت، کۊه ؤ دامان ؤ دار ٚ جه پۊره ؤ اۊن ٚ آو ؤ هأوا ني رۊطۊبتي ؤ مۊعتدل ايسه. أ اۊستان خۊ نسا مئن ألبۊرز ٚ کۊهان ؤ کلسيا مئن کاسپي دریا-یأ خۊ دۊرۊن دأره.<ref name="brit">{یادکرد دانشنامه |نام خانوادگی=|نام=| عنوان = {{unicode|Gīlān}} |دانشنامه=[[Encyclopædia Britannica|دانشنامه بریتانیکا]] |نشانی=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/233507/Gilan%7Cویراستاران=%7Cناشر=%7Cسال=%7Cزبان=en%7C پیوند بایگانی = https://web.archive.org/web/20210121152529/https://www.webcitation.org/6EZdYU2tD<nowiki> | تاریخ بایگانی = 20 February 2013}}</nowiki></ref> گيلان ۱۵۱۱ کاسپی سال ٚ مئن، ايران ٚ کيشوري تخسيمان ٚ دۊرۊن «استان یکم» ىأني أولي اۊستان نام دأشتي ؤ ۷ته شأرستان-أ شامل بؤستي؛ رشت، أنزلي، فؤمن، لاجؤن ؤ طوالش گيلان ٚ مئن ؤ أراک ؤ زنجان ٚ شأرستانان کي سابق اۊشان ٚ نام «عراق عجم» بۊ. [[رشت]] أ اۊستان ٚ مرکز بۊ<ref><nowiki>{یادکرد دانشنامه | نام خانوادگی =مصاحب | نام = غلامحسین | پیوند نویسنده =غلامحسین مصاحب | نام خانوادگی۲ = | نام۲ = | پیوند نویسنده۲ = | نام ویراستار = | نام خانوادگی ویراستار = | پیوند ویراستار = | نویسندگان سایر بخش‌ها = | کوشش = | ترجمه = | دیگران = | مقاله = تقسیمات کشور ایران | پیوند مقاله = | دانشنامه = دایرةالمعارف فارسی | ترجمه عنوان = | نشانی = | نشانی بایگانی = | تاریخ بایگانی = | فرمت = | تاریخ بازبینی = | نوع = | ویرایش = | سری = | جلد = اول | تاریخ = | سال = | ماه = | سال اصلی = ۱۳۸۰ | ناشر = امیرکبیر | مکان = | زبان = | شابک = | oclc = | doi = | id = | صفحه = ۶۵۳ | صفحات = | در = | گفتاورد = | ref = | bibcode = | laysummary = | laydate = | جداکننده = | پی‌نوشت = | lastauthoramp =}}</nowiki></ref><ref>[https://www.google.com/books/edition/دايرة_المعارف_فارسى/L8M5AQAAIAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=مرکز%20استان%20یکم گیلان]، دایرةالمعارف فارسی، غلامحسین مصاحب</ref><ref name="ll87s">{یادکرد وب | نام خانوادگی= | نام= | عنوان= رشت | وبگاه= لغت نامه دهخدا | پیوند=https://www.parsi.wiki/fa/wiki/263736/رشت<nowiki> | کد زبان=fa | تاریخ بازبینی=2020-09-16}}</nowiki></ref> ؤ گيلان أ اۊستان ٚ أصلي بخش بۊ.<ref name="tzbvj">{یادکرد وب | عنوان=GĪLĀN i. GEOGRAPHY AND ETHNOGRAPHY– Encyclopaedia Iranica | وبگاه=Encyclopædia Iranica | تاریخ=1990-06-20 | پیوند=https://iranicaonline.org/articles/gilan-i-geography<nowiki> | کد زبان=en | تاریخ بازبینی=2020-09-15}}</nowiki></ref> [[زنجان]]، [[قزوين]]، [[مأمۊنيه]]، [[ساوه]]، سۊلطان‌آباد ([[أراک]])، [[رشت]] ؤ [[تۊنکابؤن|شهسوار]] ٚ شأران أ اۊستان ٚ شين بۊد. == گیلان دوران قبل تارئخ مئن == '''سنگ دوره''' تا قبل باستان شناسان کاووشان علمی [[گیلان]] خاک مئن ، دانستن [[گیلان]] تاریخ جا محدودا بوستی به نیویشتان یونانن ، ایرانن . که او نیویشتان مئن پیشینیه ا سامون محدودا بوستی به دوهیزار تا دو هیزارو پونصد سال پیش . بژ ا صد سال مئن ، [[ایران]] باستان شناسان و هتویی خارجی باستانشناسان [[گیلان]] موختلف جیگانه واکاوی بوگودده و کلی آثار ارزش امرا و شیگفت انگیز جی گیلان ساکنان اولیه پیدا گودده. ا آثار به عونوان ایته مدرک قوی و موعتبر و موستند ، پیشینیه تارئخیه ا سامونا پور دورتر جی هو چیزی که فکر گودیدی نیشان دهه . جی همیه اشان کی دوارسیم ا اسناد نیشان دهه کی گیلان پور قبل تر جی ورود آریایین ایته تمدن و فرهنگی درخشان بداشته بو. تارئخ دانان ، دوران قبل تاریخا بر اساس انسان فعالیتان چاگودن ازارا واسی ، به دو تا دوریه [[عصر سنگ]] و [[عصر فلز]] تقسیما کونیدی. باستان شناسان اگر چی درباریه زندگیه آدمان [[گیلان]] سرزمین مئن قبل تاریخ شکی نداریدی ولی درباریه اون که اوشان چطوری وارد ا سرزمین ببوستیدی ، و اوشان نحویه زندگی چطوری بو جای سئوالان و پورسشان زیادی نهه. باستان شناسان خوشان کاووشانه مئن به آثار کمی جی [[سنگ دوره]] بر بخوردیدی ویشتر لوازم پیدا ببوسته گیلان سرزمین مئن مربوط به ، به [[فلز دوران]] ( ویشتر از آهن دوران) . با همیه ا اوضاع و احوال بر اثر آثار و چیزهایی که وجود داره جا پای حضور اینسان گیلان مئنا شا جی سنگ دوران دونبالا گودن. باستان شناسان اعتقاد داریدی عصر سنگ مئن ، [[دریای کاسپین]] نواحی جنوبی مئن ، حیوانانی چون : [[گاب]] ، [[گوسفند]] ، [[بز]] ،[[خوک]] ، [[آهو]] ، [[غزال]] ، [[خر وحشی]] ، [[شاق شاقی]] و [[صدف]] شکار بستدی بعدنان جی 1000 سال قبل علاوه بر ا حیوانان ماهیان و پرندان هم به غذای اینسان ایضافا بوستده. جی بین باستان شناسان ایرانی - ژاپونی کشفیان شا به کشفی که دو تا محوطه مئن مربوط به 10 تا 16 هیزار سال [[قبل میلاد]] ناحیه [[آمارلو]] مئن (روستای [[خل وشت]] و [[اسکابن]]) یاد گودن. '''فلز دوره''' با گوذشت هیزاران سال جی سکونت ایسان سرزمین [[گیلان]] مئن ، کم کم مردمان ا ناحیه وارد [[عصر فلز]] ببوستده . آثار و شواهد زیادی از انسانهای دوران عصر فلز گیلان مئن پیدا ببوسته . ا آثار بیشتر موتعلق به [[آهین دوره]] ایسئده . ایتفاقا هه دوریه که نیشان دهه گیلانن قبل ورود آریاین به [[ایران فلات]] ، دارای فرهنگ و تمدن بالایی بون . باستانشناسان خوشانه کاووشانه دورون ، [[گیلان]] مناطق موختلف مئن مثل : [[تالش]] ، [[رودبار]] و [[دیلمان]] مئن چیزان فراوانی مانند [[سوفال|سفالی]] ظرفان انواع ظرفان سنگی و مفرغی انواع و اقسام سلاحان مانند [[کارد]] ، [[خنجر]] ، [[گرز]] و [[پیکان]] و کلی وسایل خانه و حتی [[سوزن]] کشف بوگودده. که بعضیشان ماله 2000 سال [[قبل میلاد]] ایسئده. == گیلان باستان دوران مئن == ''' مادان دوران''' هیزاریه دوم [[قبل میلاد]] ،قومان و قبیلانی که نواحی جنوبیه [[دریای کاسپین]] مئن زندگی گودیدی ، با موهاجرت و تهاجم آریایی قومان مواجه ببوستده ا قومان که [[ایران]] فلات نواحیه شومالی مئن زندگی گودیدی به خاطر تغییر گودن آب و هوا و زیادا بون سرما ، و زیادا بوستن جمعیت و پیدا گودن چراگان تازه ، به طرف اطراف دریای کاسپین سرازیرا بوستده موهاجرت آریائیان به طرف [[گیلان]] و [[مازندران]] جی اوایل هیزاریه دوم قبل میلاد ، جی راه [[ورارود]] (ماوراالنهر)و [[قفقاز]] صورت بیگیته .ا موهاجرتان که با تهاجم همراه بو باعث تحولات و تغییراتی در زندگیه مردوم ا منطقه ببوسته. قاطی بستن نژادان و روی کار امون پادشاهان و حاکمان آریایی نژاد از موهمترین پیامدان ا موهاجرت بو. ایته از موضوعات موهمی که باید به اون دقت گودن ان بو که قومانی که ساحل جنوبیه دریای کاسپین مئن زندگی گودیدی خوشانه استقلاله حفظا گودده و از اطاعت فرمان آریایی نژادان سر باز زئید. [[ماد]] قومان نخستین گروه [[آریایی]] بود که بتانستده باختر ایران مئن حکومت تشکیل بدد(701-550 پ.م) جی ا [[تارئخ]] به بعد [[آسیا]] و اونه مناطق موختلف حتی [[گیلان]] تارئخ سر گوذشت تازه ای پیدا گود . بر اساس بینیویشتان تاریخ نویسان(گزنفون ، دیودور سیسیلی و کتزیاس) مادان و قومان ساکن [[گیلان]] مئن همیشه دشمنی و جنگ بو و مادان هیچ وقت نتانستده ا قومانه زیر فرمان خودشان ببرد مادان هیچ وقت موفق نبوستده گیلان سرزمینا به خوشان قلمرو ایضافا کوند. کتاب تاریخ ایران [[کمبریج]] مئن بینیویشته نها : او بخش جی ماد سرزمین که [[دریای کاسپین]] حاشیه مئن نها ایته ناحیه قوی و موتمایز جی ایران خاکا تشکیل دهه که به ایستقلال [[سیاسی]] گرایش دیشتیدی. در زماته آرته یس ایته از مادان پادشاهان جنگ سختی بین مادان و [[کادوسی]] در گیره. مادان ا جنگ مئن شکست خورده و اوشان سرزمین تازماتی که به دست [[کوروش]] دکفه همیشه مورد تاخت و تاز کادوسیان قرار گیفتی. جی موهمترین موارد ماد دوران گیلان مئن موهاجرت قومان [[سکایی]] بو به گیلان. '''هخامنشیان دوران''' جی ا دوران منابع تاریخی مئن ویشتر درباریه گیلان قومان صحبت به میان بومو. ایته جی دلایل موهمه ا کار ان بو که [[گیلان]] ساکنان در به قودرت رسیدن و تشکیل هخامنشیان شاهنشاهی دست دیشتیدی و این که قومان [[آمارد]] و [[کادوس]] ا دوران گیلان سرزمین مئن قودرت زیادی بهم بزه بون.اولین حضور ساکنان گیلان [[هخامنشیان]] تارئخ سیاسی مئن ، واگرده به زمات براندازی ماد دولت.زماتی که کوروش جی طرف [[ماد]] دولت برای مذاگره بوشوبو [[گیلان]] مئن جز طرف اوشان تحریک ببو ماد دولتا سرنگونه کونه. تاریخ نویسان باور داریدی که کوروش جی [[کادوس]] سرزمین نقشیه حمله به [[هگمتانه]] کشه و با یاری [[کادوس]] و [[آمارد قوم]] که از دوشمنان ماد بون به اویه حمله کونه. بعد از نابودی ماد کادوسان و آماردان هتویی موتحد [[کوروش]] مانیدی. '''سلوکئن دوران''' جی [[گیلان]] اوضاع [[سلوکیان]] دوره مئن اطلاع زیادی ننا. ولی تاریخی شواهد نیشان دهه بعد [[اسکند]] موردن ، آماردان اسکنذ کارگزارانه که قبلنان اوشانه امرا پیمان صلح دوسته بود جی ا سرزمین بیرونا گودد و خوشانه استقلاله بدست باردده . سلوکیان دوران مئن بقیه گیلان قومان هم مثل آماردان بصورت مستقل و نیمه مستقل به خوشان حیات ایدامه بداده. '''اشکانئن دوران''' گیلان تارئخ ا دوران مئن خیلی موبهم ایسه بخاطر نبود منبع و اطلاعات دقیق.متاسفانه به علت اختلاف شدید [[پارسیان]] با [[پارتبان]] [[ساسانی]] دوره مئن آثار مادی و معنویه ا دوره دستخوش انتقام شدید قرار بیگیته و خیلی جی اوشان نابودا بو. پارتیان دوره مئن چند تا نبرد بین [[آمارد]] و [[اشکانی]] پادشاهان رخ بدا. موهمترین رخداد ا دوره لشکر کشی [[فرهاد اول]] به اماردان سرزمین بو که چندین بار رخ بدا.آماردان بعد سه سال نبرد بالاخره شکست بخوردده و تسلیم ببوستده. و ا شکست باعث ببوسته کم کم ا قوم از هم پاشیده به . و خو نام و جایگایه گیلان مئن جی دست بده و کم کم دیلمیان اوشانه جایه بیگیفتده. به نظر ایه بعد ا حوادث قسمتانی جی گیلان خاوری به ایسم [[اشکور]] (اشک ورد)به معنای [[قلعه]] یا اشک شهر معروفا بو. ضمنا جی ا دوره بو که [[گیل]] قوم از حالت جنگل نشینی و زندگی در جنگل در بامو و خو چیرگیا ثابت بوگود . هه دوره مئن بو که [[مسیحیت]] وارد گیلان ببو. '''ساسانئن دوران''' ا دوره مئن اردشیر بتانسته خاندان اشکانیه ابودا کنه البته اونه سپاه مئن از قوم [[گیل]] و [[دیلم]] هم ایسابود . [[اردشیر]] خیلی از حاکمان و فرمانروایان محلیه به زور [[شمشیر]] یا مطیع بوگود یا بوکوشت . حاکم گیلان و مازندرانه ره اهمیت قائل بو ا موضوع جی نامانی که همدیگره فادادی روشنا به هناویسی گیلان او دوران مئن در امان بمانسته.و خو ارامشه ا دوریه اشوب و قتل و غارت مئن حفظا گوده. جی موهمترین تحولات ا دوره مئن به قدرت رسئن قوم گیل و دیلم ا سرزمین مئن ایسه. ا دوره مئن ویشتر از قوم [[گیلک]] و دیلم یاد به و کمتر به قومان دیگر گیلانی صحبت به میان ایه. ا دوره مئن سراسر گیلان و اونه اطرافا [[دیلمان]] یا [[دیلمستان]] دخاندیدی . نبردهای زیادی بین دیلم و ساسانن رخ بدا. بنا به گفتیه خیلی از تاریخ نویسان گیل و دیلم به غیر از یکی دوبار که از ساسانن شکست خورده و اوشانه فرمانا قبول کونده بقیه مواد خوشانه استقلالا حفظا کونده ا دوران مئن مزدکیان زیادا بستده گیلانن عدهای مزدکی ببوستده و با خاندان ساسانی موخالفت بوگودده بالاخره جنگ شدیدی در گیره و لشکر خسرو [[انوشیروان]] گیلانا گیره و خو تقسیمات کشوری مئن جا دهه .بعدنان با روی کار امون گیلِ[[گیلان شاه]] ( گیل غیر از اون که ایسمی ایسه ایته نژاد واسی گیلان مئن به معنی پادشاه هم ایسه) و اونه پسر و موردن [[یزد گرد سوم]] گیلان خو استقلالا به صورت کامل به دست اوره. == گیلان ایسلامی دوران == عربان حمله به [[ایران]] همرأ، [[ساسانی شاهنشاهی]] جه همدیگه پاشیدا بوسته . ا مرحله مئن ایران و هتویی [[گیلان]] وارد ایته مرحلیه تازه ای جه تاریخ ببوسته . زماتی که عربان به ایران حمله بوگودده گیلان مئن خاندان [[گیلان شاه]] به فرمانروایی [[گیل گیلانشاه]] حکومت گودیدی.گیل گیلان شاه برای بیرونا گودن تازیان و دفاع جه کیشور با سپاهیان گیلی و دیلمی و تالشی و دیگر قومان که زیر فرمان اون بون به جنگ عربان بوشو.هانا واسی [[یزدگرد سوم]] [[رویان]] و طبرستانا به اون واگذار بوگود و گیل گیلان شاها - '''فرشوادگر شاه''' - نام بنا. یزدگردسوم بعد شکست [[نهاوند]] نبرد جا تهیه سپاه واسی به دعوت گیل گیلان شاه اول قصد بوگود بایه [[طبرستان]] ولی بعدنان دوچار تردید و شک ببو ، و بوشو [[مرو]].مسلمانان [[قادسیه]] ، جلولا ، حلوان و نهاوند مئن پیروزا بون و به فگر حمله به [[گیلان]] و [[دیلمان]] دکفتده ولی گیل گیلان شاه و قومان گیل و دیلم و تالش با شجاعت و دلاوری بی مانندی برابر اوشان بئساده و حتی جه کوهان سرازیرا بستده تا اوشانه جه کیشور بیرونا کوند(پیگولوسکایا و ..:1354 ،ص156-158). ا جنگانه مئن بو که دیلمان خو پایه جی خو مرزان بیرون بنا و وارد صحنه تاریخ ایران ببو . گیل گیلان شاه به ایته روایت سال 40 ق مئن بمرده و اونه زای ، '''دابویه''' خو پئر جایه بیگیفت . == گيلان ٚ شأرستانان == {|class="wikitable" style="text-align:center" |- !ردیف!!شأرستان ٚ نام!!شأرستان ٚ نام !شأرستان ٚ مرکز ٚ جمعيت (۱۳۹۵)!!شأرستان ٚ جمعيت (۱۳۹۵)!!شأرستان ٚ پيلئکي (کيلۊمتر مربع) |- !۱ | [[رشت ٚ شأرستان]] |[[رشت]] |۶۷۹،۹۹۵ نفر||۹۰۲،۱۱۱ نفر||۱۰۵۵ |- !۲ | [[تالش ٚ شأرستان]] |[[هشتپر]] |۵۴،۱۷۸ نفر||۲۰۰،۶۴۹ نفر|| ۲۱۶۰ |- !۳ | [[لاجؤن ٚ شأرستان]] |[[لاجؤن]] |۱۰۱،۰۷۳ نفر||۱۶۷،۵۴۴ نفر|| ۴۰۷ |- !۴ | [[رۊدسر ٚ شأرستان]] |[[رۊدسر]] |۳۷،۹۹۸ نفر||۱۴۷،۳۹۹ نفر|| ۱۳۵۴ |- !۵ | [[لنگؤرۊد ٚ شأرستان]] |[[لنگؤرۊد]] |۷۹،۴۴۵ نفر||۱۴۰،۶۸۶ نفر|| ۴۵۸ |- !۶ | [[أنزلي شأرستان]] |[[أنزلي]] |۱۱۸،۵۶۴ نفر||۱۳۹،۰۱۶ نفر|| ۲۹۹ |- !۷ | [[سۊماسرا شأرستان]] |[[سۊماسرا]] |۴۷،۰۸۳ نفر||۱۲۵،۰۷۴ نفر|| ۵۸۸ |- !۸ | [[أسسؤنه شأرستان]] |[[أسسؤنه]] |۴۴،۴۹۱ نفر||۱۰۸،۱۳۰ نفر|| ۴۲۳ |- !۹ | [[رۊبار ٚ شأرستان]] |[[رۊبار (گيلان)|رۊبار]] |۱۰،۵۰۴ نفر|| ۹۴،۷۲۰ نفر|| ۲۵۱۷ |- !۱۰ | [[فؤمن ٚ شأرستان]] |[[فؤمن]] |۳۵،۸۴۱ نفر||۹۲،۳۱۰ نفر|| ۱۰۰۲ |- !۱۱ | [[آستارا شأرستان]] |[[آستارا]] |۵۱،۵۷۹ نفر||۹۱،۲۵۷ نفر|| ۴۳۰ |- !۱۲ | [[رزوندي شأرستان]] |[[رزوندي]] |۱۹،۵۱۹ نفر|| ۶۹،۸۶۵ نفر|| ۷۴۸ |- !۱۳ | [[خۊمام ٚ شأرستان]] |[[خۊمام]] |۲۰،۸۹۷ نفر||۵۴،۸۶۰ نفر|| ۱۶۰ |- !۱۴ | [[شفت ٚ شأرستان]] |[[شفت]] |۸،۱۸۴ نفر||۵۴،۲۲۶ نفر|| ۵۹۹ |- !۱۵ | [[ماسال ٚ شأرستان]] |[[ماسال]] |۱۷،۹۰۱ نفر||۵۲،۶۴۹ نفر|| ۴۶۵ |- !۱۶ | [[سياکل ٚ شأرستان]] |[[سياکل]] |۱۹،۹۲۴ نفر||۴۶،۹۷۵ نفر|| ۹۷۲ |- !۱۷ | [[أملش ٚ شأرستان]] |[[أملش]] |۱۵،۴۴۴ نفر||۴۳،۲۲۵ نفر|| ۴۰۷ |} برأساس ۱۳۹۹ سال ٚ کشوري تقسيمان، گيلان ۱۷ شأرستان، ۴۴ بخش، ۵۱ شأر ؤ ۱۱۰ دهستان ؤ ۲۹۰۵ ته رۊستا دأره. ==گیلان ٚ شأران== [[آستارا]]، [[أحمدسرگۊراب]]، [[أسالم]]، [[أسسؤنه]]، [[اوتاقور]]، [[املش]]، [[جۊمابازار]]، [[بره‌سر]]، [[أنزلي]]، [[پره سر]]، [[تۊتکابن]]، [[جيرينديه]]، [[چابۊکسر]]، [[چۊبر]]، [[حويق]]، [[خۊشکبجار]]، [[خۊمام]]، [[ديلمؤن]] ، [[رانکۊ]]، [[رحيم‌آباد]]، [[رۊستم آباد]]، [[رشت]]، [[رزوندي]]، [[رۊبار (گيلان)|رۊبار]]، [[رۊدسر]]، [[رۊدبنه]]، [[سنگر]]، [[سیاکل]]، [[شفت]]، [[شلمؤن]]، [[سۊماسرا]]، [[فؤمن]]، [[کلأچئه]]، [[کۊجسبان]]، [[کۊمله]]، [[کياشأر]]، [[گۊراب زرمئخ]]، [[لاجؤن]]، [[لشت ٚ نشا]]، [[لنگؤرۊد]]، [[لؤشان]]، [[لوندویل]]، [[ليسار]]، [[ماسال]]، [[ماسۊله]]، [[مرجغل]]، [[مانگيل]]، [[واجارگاه]]، [[هشتپر]]. ==گیلانˇ کوهان== [[تالش کوهان]] ، [[دورفك]] ،[[سوماموس]] ، [[شاه‌معلم]] (شامولوم)، [[آسمانکوه]]، [[لاسه سر]]، [[تروشوم]] ، [[کله قندی]] ، [[لیلا کو]] ==گیلانˇ شاعران== [[احمد جهان بين شالكوهي]] , [[محسن آریاپاد]] ،[[هوشنگ اقدمی]]، [[محمد بشرا]] ، [[اکبر باب خسرو]] ،[[محسن توکلی]]،[[داوود خانی خلیفه محله]]،[[محسن خورشیدی]]،[[محمد رضا خیرخواه]]،[[مرتضی ریحانی]]،[[جهانگیر سرتیپ پور]] ، [[محمد شمس معطر]] ، [[محمد شهدی لنگرودی]]،[[اباذر غلامی]]،[[میر احمد فخری نژاد]]،[[محمد فارسی]]،[[علی فروحی]] ، [[محمد کاظم کاظم پور]] ،[[افشین معشوری]]،[[مرتضی کریمی]] ،[[تیمور گرگین]] ،[[محمد امین لاهیجی]]،[[علی اکبر مرادیان]]،[[شاهرخ میرزایی]]،[[ایرج هدایتی]]. ==گیلانˇ خانشگران== [[فریدون پوررضا]] ،[[شاپور جفرودی]] ،[[حسن جیلانی]] ، [[هوشنگ حقیقت طلب]] ، [[اصغر حیدری]] ،[[محمدحسن خورشیدی]] ، [[فرامرز دعائی]] ،[[مصطفی رحیم پور]]،[[حمید رضاپور]] ،[[بانو روح انگیز]] ،[[مظفر زارع]] ، [[سید علی زیباکناری]] ، [[امیر زیباکناری]] ،[[جواد شجاعی فرد]] ، [[لعیا شمسی(شمس)]] ، [[علیرضاشوریده]] ، [[احمد عاشورپور]] ، [[محمد عذر خواه]] ،[[منصور فانی]] ،[[ناصر مسعودی]] ، [[حسین مظفری]] ،[[علی نوری]] ، [[قاسم جبلی]]،[[حسین مهربان]] ، [[هنگامه اخون]]. == گیلان تمدنان == '''[[تالش تمدن]]''' بر اساس باستان شناسان مطالعان ، بعضی جه اشیا پیدا ببوسته [[تالش]] مئن اوشانه تاریخ مربوط به به [[عصر برنز]] تا اخران هیزاره دوم [[قبل میلا]]د . ا اشیا شبیه آثاری ایسئده که [[آسیای صغیر]] و خانان قبل تاریخ [[لرستان]] مئن پیدا ببستئده (سرتیپ پور:1356) باستان شناسان تالش نوقاط موختلف مئن مانند [[مریان]] ، [[شیرشیر]] و [[حسن زمینی]] مئن هم قبران زیادی پیدا گودده که مربوط به قبل تاریخ ایسه . روستای مریان غرب مئن که ایته جه موهمترین جیگان باستانیه [[گیلان]] ایسه تپه های سنگی ای وجود داره که اوشانه جیر دالان هایی چاگوده بود ا غاران دست ساز محل زیندگیه اینسانهای اولیه بون . '''[[املش تمدن]]''' نواحیه کوهستانی و کوهپایه ای [[گیلان]] بخش خاوری مئن ، آثار و اشیای ارزشمندی پیدا بو که جی نظر باستان شناسان اهمیت زیادی داریدی . چون خیلی جه ا اشیا مناطق کوهستانی املشا مئن پیدا بون جه اون به عنوان هونر و تمدن [[املش]] نام بریدی. اونقدر تمدن ا منطقه بالا بو که بعضیا تمدن قبل تاریخ ایرانا تمدن املش دخانیدی .بر اساس یافته هان داخل قبران پیدا بوسته جی املش مئن دوتا چشم بنده برنزی کتیبه دار مربوط به [[زین]] و [[یراق]] اسب پیدا بو که روی ایته جه اوشان ایسمه شاه '''منوا''' (810 - 781 پ . م )و اویته رو ایسمه شاه '''آرگیشتی'''(781-760 پ.م)دو تا جه فرمانروایان معروف دولت '''اورارتو''' - با ایته نوع جه [[خط میخی]] حک ببوسته بو. '''[[دیلمان تمدن]]''' ا منطقه مئن هم آثار و اشیای فراوانی یافت ببو . مناطقی مانند '''قلعه کوتی''' ، '''حسنی محله''' ، '''خرم رود''' ، '''نوروز محله''' و '''لاسولکان''' که اشانه مئن کاووش و حفاری ببوسته و بتانستده چیزهای با ارزشی جه [[عصر برنز]] و [[آهن]] پیدا بوکوند.که اوشانه مئن ظرفان سوفالی ، مفرغی ، سلاحان آهنی ، ظرفان شیشه ای و زینتی اشیان دوبو. '''[[مارلیک تمدن]]''' [[پرونده:F12121.jpg|چپ|بندانگشتی|]] چند دهه اخیر مئن [[مارلیک]] سر زبانان دکفت آثار زیادی جه مناطق '''جوبن''' ، '''کلورز''' ، '''شمام''' ، '''شهران''' ، '''حلیمه جان''' ، '''استلخ جان''' ، '''رستم آباد''' ، '''رحمت آباد''' و '''امارلو''' پیدا بو. که خیلی جه اوشان الان زینت دهندیه موزان ایسئده . [[مارلیک تپیه]] باستانی دریه [[گوهر رود]] مئن قرار داره . که تحقیقات زیادی اونه رو انجام بیگیفت و احتمل زیاد دهیدی که اویه ارامگاه خصوصی فرمانروایان و شاهزادان بو که اخرایه هیزاریه دوم قبل میلاد او نواحی مئن سکونت دیشتیدی . == گیلان قومان == '''[[کاسی قوم]]''' ایته از معروفترین و قدیمی ترین اقوام که به عونوانه ساکینان [[گیلان]] معروفا بستده "قوم کاسی" ایسه که جی دوتا تیریه کاس پی (کاسپی) و کاس سی (کاسی) دوروستا بوستده. اشان که قبله امون آرییائیان [[ایران]] فلات مئن ، جی آوازه و قودرت فراوانی برخوردار بون . نه فقط [[گیلان]] مئن ، بلکه اوتویی که نقشان قدیمی مشرقا مئن نشان دهه [[دریای کاسپین]] کنار ، جی محل برخورد دو تا روده کُر (کورا) و [[ارس]] تا جنوب و جنوب باختریه ا دریا زندگی گودیدی. دانشمندانی مانند [[هنری فیلد]] ،[[ارنست هرتسفیلد]] و [[سر ارتور کیث]] بر ا باوریدی که کاسپیان هیزاریه چهارم و پنجم مئن قبل جی میلاد [[کیشاورز]] بون و کشاورزی دانشا دریا کناران کاسپین مئن و اطراف رودخانان [[سند]] ، [[جیحون]] ، [[سیحون]] ، [[دجله]] و [[فرات]] مونتشرا گودده. قوم کاس نام ، هیتتا جی [[هخامنشی]] اسناد و کتیبه هان مئن نامو ، اما [[هرودوت]] ، تاریخ نویس باستان دوره فهرست مالیاتی ای که جی [[ایران]] تهیه بوگوده بو مئن ، ضمن شرح اوستان یازدهم ، جی کاسپیان هم نام ببرده. به نوشتیه هرودوت ، اوشان سالانه ۲۰۰ تالان(۲۶ یا ۲۷ کیلوگرم) نقره به هخامنشی دولت خراج فادادی. هتویی بندان ۶۷ و ۶۸ کتاب هفتم تاریخ هیرودوت مئن، جی کاسیان به عونوان گروههان مسلحی که [[خشایارشا]] سپاه واسی جنگ با یونانئن مئن کومک بوگودده، یاد ببو . زمان یورش [[اسکندر]] به [[ایران]] مئن، کاسیان برابر یونانی و مقدونی سپاه موقاومت زیادی جی خودشان نیشان بداده و اسکندر نتانسته اوشانا سرکوبا کونه. جیگانی که خوشانه ایسمه جی قوم کاسی بیگیفتیدی: به جز دریای خزر که نقشه هان جهانی مئن به [[دریای کاسپین]] معروف ایسه ، [[قفقاز]] کوه (کوه کاس) و شهرهان [[قزوین]] (کاسپین) و [[کاشان]] خوشانه ایسمه جی نام قوم کاسی بیگیفتده. '''[[کادوس قوم]]''' '''[[آمارد قوم]]''' '''[[سکا قوم]]''' '''[[دربیک قوم]]''' == خوجیر جیگان (دئنی جیگان) == * ''' تاریخی بناهان''': آرامگاه [[دکتر محمد معین]] (آستانه) - [[لوشان تاریخی پورد]] (‌لوشان) –منطقه باستانی [[مارلیک]] (رودبار) - آرامگاه [[شیخ زاهد گیلانی]] (لاهیجان)- [[قلعه رودخان]] (فومن) * ''' مذهبی جیگان''' :[[مسجد اکبریه]] (لاهیجان) -آرامگاه [[سید جلال الدین اشرف]] (آستانه) -[[مسجد صفی]] ( رشت) * '''جاذبه های طبیعی''': - [[مرداب انزلی]] (بندر انزلی) - [[دریای کاسپین]] و [[جنگل]] (گیلان) - رودخانه [[سفید رود]] (گیلان) بازارهای روزانه -صنایع دستی –شهرک تاریخی [[ماسوله]] ، [[فومن]] == دانشگاهان == # [[دانشگاه گیلان]] # [[دانشگاه علوم پزشکی گیلان]] # [[دانشگاه جامع علمی کاربردی]] واحد گیلان # [[آموزشکده فنی و مهندسی شهید چمران رشت]] # [[دانشگاه آزاد اسلامی]] واحد رشت # [[دانشگاه آزاد اسلامی واحد رودسر]] # [[دانشگاه آزاد اسلامی واحد لاهیجان]] # [[جهاد دانشگاهی]] غیر انتفاعی گیلان # [[دانشگاه پیام نور]] واحد رشت # [[دانشگاه پیام نور واحد انزلی]] # [[دانشگاه پیام نور واحد تالش]] # [[دانشگاه پیام نور واحد رودسر]] # [[مرکز آموزش عالی جابرابن حیان]] # [[مرکز آموزش عالی مهراستان]] # [[مرکز آموزشی استعدادهای در خشان واحد رشت]] # هنرستان فنی شهید دکتر باهنر رشت # [[دانشگاه سما رشت]] # [[داشگاه سما كوچصفهان]] # [[دانشگاه سما لاهيجان]] == تارئخی جیگان == [[قلعه روخان]]، [[چارپادشا]]، [[اكبريه مسجيد]]، [[گولشن ِ حممام]] ، [[رشتِ شهرداري ميدان]] == گیلانˇ اۊستانˇ تاتاييان == <center> <gallery> Image:Caspian sea sunset.jpg|افتؤنشست، [[کاسپیئن]] گر مئن Image:Gaabane.jpg|[[لاجؤن]]، [[گابنه]] محلله. Image:3masooleh_21.jpg|[[ماسوله]] Image:Qale_ruxan-Photo_by_Nima_Farid.jpg|[[قلعه روخان]] Image:Sumamus_(6).JPG|[[سوماموس]] Image:kkf.jpg|[[آسسانه-شب]] Image:kkkf.jpg|[[بادام زیمینی]] Image:kkkkf.jpg|[[معین مقبره]] Image:ra4.jpg|[[رشت به امام زاده هاشم]] Image:ra7.jpg|[[پستخانه قدیم رشت]] Image:hhhh.jpg|[[انزلی]] Image:rrrr.jpg|[[بندر انزلی بولوار]] Image:rrrrrr.jpg|[[انزلی ساحل]] Image:Gaabane.jpg|[[لاجؤن]]، [[گابنه]] محلله. </gallery> </center> ---- ديدنی و تاريخی جیگان اوستان گيلان عبارتند از: {{گیلانه دیدنی جیگاؤن}} ---- {{گیلانه تارئخی جیگاؤن}} ---------- {{گیلانه فوتبال تیمؤن}} ------------- {{اداران}} ---- {{گیلانه سایتان خبری}} --- {{گیلانه سوغاتئن}} --- {{گیلان خوانندان}} ---- {{گیلان بازیگران}} ---- {{گیلان نویسندان}} {{گیلان}} ==سربس== [[جرگه:گيلان]] [[جرگه:ايران ٚ اۊستانان]] mq1xhhjxvz4z5ucvvozizuppu3cl1av 157479 157466 2026-06-15T18:07:27Z Quinlan83 13115 ویرایش‌های [[Special:Contributions/~2026-35197-39|~2026-35197-39]] ([[User talk:~2026-35197-39|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Dokkōdō|Dokkōdō]] انجام داده بود واگردانده شد 157344 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ اۊستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه | اۊستان ٚ نام= گيلان | تصویر= | اندازه تصویر= 200px | عنوان تصویر= | نقشه موقعیت=Gilan.svg | مختصات= | مرکز= [[رشت]] | پيلئکي= ۱۴٬۰۴۴  | جمعيت= ۲٬۵۳۰٬۶۹۶ نفر | سرايشماردن ٚ سال= ۱۳۹۵ | جمعيت ٚ تراکؤم= ۱۷۷ نفر ايته کيلۊمتر مربع مئن | شأرستان= ۱۷ | ولي فقيه نماىنده = رسۊل فلاحتي | اۊستاندار= أسدالله عباسي | پيش شۊماره= ۰۱۳ | وبجيگا= [https://www.gilan.ir/ گيلان ٚ اۊستانداري] }} '''گيلان''' ايته قديمي ؤ تاريخي سامان [[کاسپي دریا]] [[نسا]] مئن ايسه ؤ تمدۊن گيلان ٚ مئن ويشتر جه ۳۰۰۰ سال قدمت دأره. مۊختلف دؤره‌ئن ٚ مئن، گيلان ٚ دۊرۊن پۊر محلي حاکم ؤ أمير ؤ کيا ؤ پيله سلسله‌ئن حۊکۊمت بۊکۊدئد. هسأ گيلان ايته جه [[ايران]] ٚ [[ايران ٚ اۊستانان|اۊستانان]] ؤ اۊن ٚ مرکز ني [[رشت]] ايسه.<ref>«پورتال کلانشهرهای ایران»</ref><ref>[https://web.archive.org/web/20190330093756/http://aftabnews.ir/vdccp0q4.2bq448laa2.html شهر رشت (آفتاب)]</ref> گيلان ٚ نام ٚ باره پۊر نظر بدأده ؤ سربسان ٚ مئن اۊن ٚ باره گب بزئده. دهخۊدا واجه‌نامه مئن بينيویشته دره کي گيلان ٚ واجه، گيل+ان ترکيب ٚ جه چأگۊده بۊبؤسته ؤ [[گيلک|گيل]] ٚ قؤم ٚ زيوش ٚ جيگا معني-أ دنه. ىۊناني‌ئن گيلکان ٚ جه، گلای ٚ نام ٚ أمرأ ىاد بۊگۊدئد ؤ پألوي زوان ٚ مئن ني گيلان ٚ واجه، گِلان بينيویشته بۊبؤسته.<ref>{یادکرد وب |نویسنده= |نشانی=http://www.loghatnaameh.org/dehkhodaworddetail-79b0f4bb84d345c996ed9307b93cef5c-fa.html |عنوان=گیلان |ناشر=لغت‌نامه دهخدا |تاریخ بازدید=September 17, 2012 |تاریخ=27 شهریور 1391 |پیوند بایگانی=https://web.archive.org/web/20121109154143/http://www.loghatnaameh.org/dehkhodaworddetail-79b0f4bb84d345c996ed9307b93cef5c-fa.html |تاریخ بایگانی=۹ نوامبر ۲۰۱۲ |dead-url=yes}}</ref> گيلان [[کلسيا]] جه [[کاسپي دریا]] ؤ [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري]]، [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[أردبيل ٚ اۊستان]]، [[نسا]] جه [[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]] ؤ [[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]] ٚ اۊستانان ؤ [[خۊرتاو]] ٚ جه [[مازندران ٚ اۊستان]] ٚ أمرأ سامانسر دأره.<ref>{یادکرد وب|نویسنده=|نشانی=http://amar.org.ir//DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/Components/FileDownloader/FileDownloaderPage.aspx?tabid=667&did=2842&pid=0&lrf=/DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/App_LocalResources/DocumentLibrary&cl=fa-IR&mcs=/DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/&uarn=Administrators&cd=False&tmid=1616&ift=1/|عنوان=سالنامه آماری گیلان|ناشر=مرکز آمار ایران|تاریخ=۱۳۸۷|تاریخ بازبینی=۱۷ سپتامبر ۲۰۱۲|پیوند بایگانی=https://web.archive.org/web/20130405113226/http://amar.org.ir//DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/Components/FileDownloader/FileDownloaderPage.aspx?tabid=667&did=2842&pid=0&lrf=/DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/App_LocalResources/DocumentLibrary&cl=fa-IR&mcs=/DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/&uarn=Administrators&cd=False&tmid=1616&ift=1/|تاریخ بایگانی=۵ آوریل ۲۰۱۳|dead-url=yes}}</ref> گيلان پيلئکي ۱۴,۰۴۴ کيلۊمترمۊربع ؤ اۊن ٚ جمعيت ني ۱۳۹۵ شمسي سال ٚ سرايشماردن ٚ أساس ٚ سر، ۲,۵۳۰,۶۹۶ نفر بۊ. [[ايران ٚ اۊستانان]] ٚ مئن، جمعيت ٚ نظر ٚ جه گيلان دئؤمي ايسه ؤ اۊن ٚ جمعيت ٚ تراکؤم ني ۱۷۷ نفر ايته کيلۊمترمۊربع ايسه کي ايران ٚ مئن سوؤمي ايسه.<ref>{یادکرد وب |نویسنده= |نشانی=https://web.archive.org/web/20130405113220/http://www.magiran.com/npview.asp?ID=2552130|عنوان=تراکم جمعیت در تهران ۲۰ برابر کل کشور |ناشر=روزنامه دنیای اقتصاد |تاریخ=۹/۵/۹۱ |تاریخ بازبینی=۱۷ سپتامبر ۲۰۱۲ |پیوند بایگانی=https://www.webcitation.org/6EZdW9oca?url= |تاریخ بایگانی=20 فوریه 2013}}</ref> گيلان ٚ جمعيت ٚ جه، ۴۶ درصد [[رشت ٚ شأرستان]] ٚ دۊرۊن زيوده ؤ شأ گۊتن کي گيلان ٚ اي‌دۊوؤم ٚ مردۊم، رشتي ايسد.<ref>{یادکرد وب |نویسنده= |نشانی=http://irna.ir/fa/News/223302/اجتماعی/59_درصد_جمعیت_گیلان_در_شهرها_ساکن_هستند |عنوان=۵۹ درصد جمعیت گیلان در شهرها ساکن هستند |ناشر=خبرگزاری ایرنا |تاریخ=۲۲ دی ۱۳۹۰ |تاریخ بازبینی=۷ دسامبر ۲۰۱۲ |پیوند بایگانی=https://web.archive.org/web/20130405113227/http://irna.ir/fa/News/223302/اجتماعی/59_درصد_جمعیت_گیلان_در_شهرها_ساکن_هستند |تاریخ بایگانی=۵ آوریل ۲۰۱۳ |dead-url=yes}}</ref> [[رشت]]، گيلان ٚ مرکز ايسه ؤ هأتؤني ايران ٚ کلسيا ؤ کاسپي دریا نسا مئن پيله‌ترين شأر ؤ ايران ٚ مئن ىازدؤمي پيله شأر ايسه. [[أنزلي]]، [[لاجؤن]]، [[لنگؤرۊد]]، [[هشتپر]]، [[رۊدسر]]، [[آستارا]] ؤ [[سۊماسرا]] ترتيب ٚ أمرأ گيلان ٚ باخي پيله شأران ايسه. گیلان ازنظر غذا اول ایسه. گيلان ٚ طبيعت، کۊه ؤ دامان ؤ دار ٚ جه پۊره ؤ اۊن ٚ آو ؤ هأوا ني رۊطۊبتي ؤ مۊعتدل ايسه. أ اۊستان خۊ نسا مئن ألبۊرز ٚ کۊهان ؤ کلسيا مئن کاسپي دریا-یأ خۊ دۊرۊن دأره.<ref name="brit">{یادکرد دانشنامه |نام خانوادگی=|نام=| عنوان = {{unicode|Gīlān}} |دانشنامه=[[Encyclopædia Britannica|دانشنامه بریتانیکا]] |نشانی=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/233507/Gilan%7Cویراستاران=%7Cناشر=%7Cسال=%7Cزبان=en%7C پیوند بایگانی = https://web.archive.org/web/20210121152529/https://www.webcitation.org/6EZdYU2tD<nowiki> | تاریخ بایگانی = 20 February 2013}}</nowiki></ref> گيلان ۱۳۱۶ شمسي سال ٚ مئن، ايران ٚ کيشوري تخسيمان ٚ دۊرۊن «استان یکم» ىأني أولي اۊستان نام دأشتي ؤ ۷ته شأرستان-أ شامل بؤستي؛ رشت، أنزلي، فؤمن، لاجؤن ؤ طوالش گيلان ٚ مئن ؤ أراک ؤ زنجان ٚ شأرستانان کي سابق اۊشان ٚ نام «عراق عجم» بۊ. [[رشت]] أ اۊستان ٚ مرکز بۊ<ref>{یادکرد دانشنامه | نام خانوادگی =مصاحب | نام = غلامحسین | پیوند نویسنده =غلامحسین مصاحب | نام خانوادگی۲ = | نام۲ = | پیوند نویسنده۲ = | نام ویراستار = | نام خانوادگی ویراستار = | پیوند ویراستار = | نویسندگان سایر بخش‌ها = | کوشش = | ترجمه = | دیگران = | مقاله = تقسیمات کشور ایران | پیوند مقاله = | دانشنامه = دایرةالمعارف فارسی | ترجمه عنوان = | نشانی = | نشانی بایگانی = | تاریخ بایگانی = | فرمت = | تاریخ بازبینی = | نوع = | ویرایش = | سری = | جلد = اول | تاریخ = | سال = | ماه = | سال اصلی = ۱۳۸۰ | ناشر = امیرکبیر | مکان = | زبان = | شابک = | oclc = | doi = | id = | صفحه = ۶۵۳ | صفحات = | در = | گفتاورد = | ref = | bibcode = | laysummary = | laydate = | جداکننده = | پی‌نوشت = | lastauthoramp =}}</ref><ref>[https://www.google.com/books/edition/دايرة_المعارف_فارسى/L8M5AQAAIAAJ?hl=en&gbpv=1&bsq=مرکز%20استان%20یکم گیلان]، دایرةالمعارف فارسی، غلامحسین مصاحب</ref><ref name="ll87s">{یادکرد وب | نام خانوادگی= | نام= | عنوان= رشت | وبگاه= لغت نامه دهخدا | پیوند=https://www.parsi.wiki/fa/wiki/263736/رشت | کد زبان=fa | تاریخ بازبینی=2020-09-16}}</ref> ؤ گيلان أ اۊستان ٚ أصلي بخش بۊ.<ref name="tzbvj">{یادکرد وب | عنوان=GĪLĀN i. GEOGRAPHY AND ETHNOGRAPHY– Encyclopaedia Iranica | وبگاه=Encyclopædia Iranica | تاریخ=1990-06-20 | پیوند=https://iranicaonline.org/articles/gilan-i-geography | کد زبان=en | تاریخ بازبینی=2020-09-15}}</ref> [[زنجان]]، [[قزوين]]، [[مأمۊنيه]]، [[ساوه]]، سۊلطان‌آباد ([[أراک]])، [[رشت]] ؤ [[تۊنکابؤن|شهسوار]] ٚ شأران أ اۊستان ٚ شين بۊد. == گیلان دوران قبل تارئخ مئن == '''سنگ دوره''' تا قبل باستان شناسان کاووشان علمی [[گیلان]] خاک مئن ، دانستن [[گیلان]] تاریخ جا محدودا بوستی به نیویشتان یونانن ، ایرانن . که او نیویشتان مئن پیشینیه ا سامون محدودا بوستی به دوهیزار تا دو هیزارو پونصد سال پیش . بژ ا صد سال مئن ، [[ایران]] باستان شناسان و هتویی خارجی باستانشناسان [[گیلان]] موختلف جیگانه واکاوی بوگودده و کلی آثار ارزش امرا و شیگفت انگیز جی گیلان ساکنان اولیه پیدا گودده. ا آثار به عونوان ایته مدرک قوی و موعتبر و موستند ، پیشینیه تارئخیه ا سامونا پور دورتر جی هو چیزی که فکر گودیدی نیشان دهه . جی همیه اشان کی دوارسیم ا اسناد نیشان دهه کی گیلان پور قبل تر جی ورود آریایین ایته تمدن و فرهنگی درخشان بداشته بو. تارئخ دانان ، دوران قبل تاریخا بر اساس انسان فعالیتان چاگودن ازارا واسی ، به دو تا دوریه [[عصر سنگ]] و [[عصر فلز]] تقسیما کونیدی. باستان شناسان اگر چی درباریه زندگیه آدمان [[گیلان]] سرزمین مئن قبل تاریخ شکی نداریدی ولی درباریه اون که اوشان چطوری وارد ا سرزمین ببوستیدی ، و اوشان نحویه زندگی چطوری بو جای سئوالان و پورسشان زیادی نهه. باستان شناسان خوشان کاووشانه مئن به آثار کمی جی [[سنگ دوره]] بر بخوردیدی ویشتر لوازم پیدا ببوسته گیلان سرزمین مئن مربوط به ، به [[فلز دوران]] ( ویشتر از آهن دوران) . با همیه ا اوضاع و احوال بر اثر آثار و چیزهایی که وجود داره جا پای حضور اینسان گیلان مئنا شا جی سنگ دوران دونبالا گودن. باستان شناسان اعتقاد داریدی عصر سنگ مئن ، [[دریای کاسپین]] نواحی جنوبی مئن ، حیوانانی چون : [[گاب]] ، [[گوسفند]] ، [[بز]] ،[[خوک]] ، [[آهو]] ، [[غزال]] ، [[خر وحشی]] ، [[شاق شاقی]] و [[صدف]] شکار بستدی بعدنان جی 1000 سال قبل علاوه بر ا حیوانان ماهیان و پرندان هم به غذای اینسان ایضافا بوستده. جی بین باستان شناسان ایرانی - ژاپونی کشفیان شا به کشفی که دو تا محوطه مئن مربوط به 10 تا 16 هیزار سال [[قبل میلاد]] ناحیه [[آمارلو]] مئن (روستای [[خل وشت]] و [[اسکابن]]) یاد گودن. '''فلز دوره''' با گوذشت هیزاران سال جی سکونت ایسان سرزمین [[گیلان]] مئن ، کم کم مردمان ا ناحیه وارد [[عصر فلز]] ببوستده . آثار و شواهد زیادی از انسانهای دوران عصر فلز گیلان مئن پیدا ببوسته . ا آثار بیشتر موتعلق به [[آهین دوره]] ایسئده . ایتفاقا هه دوریه که نیشان دهه گیلانن قبل ورود آریاین به [[ایران فلات]] ، دارای فرهنگ و تمدن بالایی بون . باستانشناسان خوشانه کاووشانه دورون ، [[گیلان]] مناطق موختلف مئن مثل : [[تالش]] ، [[رودبار]] و [[دیلمان]] مئن چیزان فراوانی مانند [[سوفال|سفالی]] ظرفان انواع ظرفان سنگی و مفرغی انواع و اقسام سلاحان مانند [[کارد]] ، [[خنجر]] ، [[گرز]] و [[پیکان]] و کلی وسایل خانه و حتی [[سوزن]] کشف بوگودده. که بعضیشان ماله 2000 سال [[قبل میلاد]] ایسئده. == گیلان باستان دوران مئن == ''' مادان دوران''' هیزاریه دوم [[قبل میلاد]] ،قومان و قبیلانی که نواحی جنوبیه [[دریای کاسپین]] مئن زندگی گودیدی ، با موهاجرت و تهاجم آریایی قومان مواجه ببوستده ا قومان که [[ایران]] فلات نواحیه شومالی مئن زندگی گودیدی به خاطر تغییر گودن آب و هوا و زیادا بون سرما ، و زیادا بوستن جمعیت و پیدا گودن چراگان تازه ، به طرف اطراف دریای کاسپین سرازیرا بوستده موهاجرت آریائیان به طرف [[گیلان]] و [[مازندران]] جی اوایل هیزاریه دوم قبل میلاد ، جی راه [[ورارود]] (ماوراالنهر)و [[قفقاز]] صورت بیگیته .ا موهاجرتان که با تهاجم همراه بو باعث تحولات و تغییراتی در زندگیه مردوم ا منطقه ببوسته. قاطی بستن نژادان و روی کار امون پادشاهان و حاکمان آریایی نژاد از موهمترین پیامدان ا موهاجرت بو. ایته از موضوعات موهمی که باید به اون دقت گودن ان بو که قومانی که ساحل جنوبیه دریای کاسپین مئن زندگی گودیدی خوشانه استقلاله حفظا گودده و از اطاعت فرمان آریایی نژادان سر باز زئید. [[ماد]] قومان نخستین گروه [[آریایی]] بود که بتانستده باختر ایران مئن حکومت تشکیل بدد(701-550 پ.م) جی ا [[تارئخ]] به بعد [[آسیا]] و اونه مناطق موختلف حتی [[گیلان]] تارئخ سر گوذشت تازه ای پیدا گود . بر اساس بینیویشتان تاریخ نویسان(گزنفون ، دیودور سیسیلی و کتزیاس) مادان و قومان ساکن [[گیلان]] مئن همیشه دشمنی و جنگ بو و مادان هیچ وقت نتانستده ا قومانه زیر فرمان خودشان ببرد مادان هیچ وقت موفق نبوستده گیلان سرزمینا به خوشان قلمرو ایضافا کوند. کتاب تاریخ ایران [[کمبریج]] مئن بینیویشته نها : او بخش جی ماد سرزمین که [[دریای کاسپین]] حاشیه مئن نها ایته ناحیه قوی و موتمایز جی ایران خاکا تشکیل دهه که به ایستقلال [[سیاسی]] گرایش دیشتیدی. در زماته آرته یس ایته از مادان پادشاهان جنگ سختی بین مادان و [[کادوسی]] در گیره. مادان ا جنگ مئن شکست خورده و اوشان سرزمین تازماتی که به دست [[کوروش]] دکفه همیشه مورد تاخت و تاز کادوسیان قرار گیفتی. جی موهمترین موارد ماد دوران گیلان مئن موهاجرت قومان [[سکایی]] بو به گیلان. '''هخامنشیان دوران''' جی ا دوران منابع تاریخی مئن ویشتر درباریه گیلان قومان صحبت به میان بومو. ایته جی دلایل موهمه ا کار ان بو که [[گیلان]] ساکنان در به قودرت رسیدن و تشکیل هخامنشیان شاهنشاهی دست دیشتیدی و این که قومان [[آمارد]] و [[کادوس]] ا دوران گیلان سرزمین مئن قودرت زیادی بهم بزه بون.اولین حضور ساکنان گیلان [[هخامنشیان]] تارئخ سیاسی مئن ، واگرده به زمات براندازی ماد دولت.زماتی که کوروش جی طرف [[ماد]] دولت برای مذاگره بوشوبو [[گیلان]] مئن جز طرف اوشان تحریک ببو ماد دولتا سرنگونه کونه. تاریخ نویسان باور داریدی که کوروش جی [[کادوس]] سرزمین نقشیه حمله به [[هگمتانه]] کشه و با یاری [[کادوس]] و [[آمارد قوم]] که از دوشمنان ماد بون به اویه حمله کونه. بعد از نابودی ماد کادوسان و آماردان هتویی موتحد [[کوروش]] مانیدی. '''سلوکئن دوران''' جی [[گیلان]] اوضاع [[سلوکیان]] دوره مئن اطلاع زیادی ننا. ولی تاریخی شواهد نیشان دهه بعد [[اسکند]] موردن ، آماردان اسکنذ کارگزارانه که قبلنان اوشانه امرا پیمان صلح دوسته بود جی ا سرزمین بیرونا گودد و خوشانه استقلاله بدست باردده . سلوکیان دوران مئن بقیه گیلان قومان هم مثل آماردان بصورت مستقل و نیمه مستقل به خوشان حیات ایدامه بداده. '''اشکانئن دوران''' گیلان تارئخ ا دوران مئن خیلی موبهم ایسه بخاطر نبود منبع و اطلاعات دقیق.متاسفانه به علت اختلاف شدید [[پارسیان]] با [[پارتبان]] [[ساسانی]] دوره مئن آثار مادی و معنویه ا دوره دستخوش انتقام شدید قرار بیگیته و خیلی جی اوشان نابودا بو. پارتیان دوره مئن چند تا نبرد بین [[آمارد]] و [[اشکانی]] پادشاهان رخ بدا. موهمترین رخداد ا دوره لشکر کشی [[فرهاد اول]] به اماردان سرزمین بو که چندین بار رخ بدا.آماردان بعد سه سال نبرد بالاخره شکست بخوردده و تسلیم ببوستده. و ا شکست باعث ببوسته کم کم ا قوم از هم پاشیده به . و خو نام و جایگایه گیلان مئن جی دست بده و کم کم دیلمیان اوشانه جایه بیگیفتده. به نظر ایه بعد ا حوادث قسمتانی جی گیلان خاوری به ایسم [[اشکور]] (اشک ورد)به معنای [[قلعه]] یا اشک شهر معروفا بو. ضمنا جی ا دوره بو که [[گیل]] قوم از حالت جنگل نشینی و زندگی در جنگل در بامو و خو چیرگیا ثابت بوگود . هه دوره مئن بو که [[مسیحیت]] وارد گیلان ببو. '''ساسانئن دوران''' ا دوره مئن اردشیر بتانسته خاندان اشکانیه ابودا کنه البته اونه سپاه مئن از قوم [[گیل]] و [[دیلم]] هم ایسابود . [[اردشیر]] خیلی از حاکمان و فرمانروایان محلیه به زور [[شمشیر]] یا مطیع بوگود یا بوکوشت . حاکم گیلان و مازندرانه ره اهمیت قائل بو ا موضوع جی نامانی که همدیگره فادادی روشنا به هناویسی گیلان او دوران مئن در امان بمانسته.و خو ارامشه ا دوریه اشوب و قتل و غارت مئن حفظا گوده. جی موهمترین تحولات ا دوره مئن به قدرت رسئن قوم گیل و دیلم ا سرزمین مئن ایسه. ا دوره مئن ویشتر از قوم [[گیلک]] و دیلم یاد به و کمتر به قومان دیگر گیلانی صحبت به میان ایه. ا دوره مئن سراسر گیلان و اونه اطرافا [[دیلمان]] یا [[دیلمستان]] دخاندیدی . نبردهای زیادی بین دیلم و ساسانن رخ بدا. بنا به گفتیه خیلی از تاریخ نویسان گیل و دیلم به غیر از یکی دوبار که از ساسانن شکست خورده و اوشانه فرمانا قبول کونده بقیه مواد خوشانه استقلالا حفظا کونده ا دوران مئن مزدکیان زیادا بستده گیلانن عدهای مزدکی ببوستده و با خاندان ساسانی موخالفت بوگودده بالاخره جنگ شدیدی در گیره و لشکر خسرو [[انوشیروان]] گیلانا گیره و خو تقسیمات کشوری مئن جا دهه .بعدنان با روی کار امون گیلِ[[گیلان شاه]] ( گیل غیر از اون که ایسمی ایسه ایته نژاد واسی گیلان مئن به معنی پادشاه هم ایسه) و اونه پسر و موردن [[یزد گرد سوم]] گیلان خو استقلالا به صورت کامل به دست اوره. == گیلان ایسلامی دوران == عربان حمله به [[ایران]] همرأ، [[ساسانی شاهنشاهی]] جه همدیگه پاشیدا بوسته . ا مرحله مئن ایران و هتویی [[گیلان]] وارد ایته مرحلیه تازه ای جه تاریخ ببوسته . زماتی که عربان به ایران حمله بوگودده گیلان مئن خاندان [[گیلان شاه]] به فرمانروایی [[گیل گیلانشاه]] حکومت گودیدی.گیل گیلان شاه برای بیرونا گودن تازیان و دفاع جه کیشور با سپاهیان گیلی و دیلمی و تالشی و دیگر قومان که زیر فرمان اون بون به جنگ عربان بوشو.هانا واسی [[یزدگرد سوم]] [[رویان]] و طبرستانا به اون واگذار بوگود و گیل گیلان شاها - '''فرشوادگر شاه''' - نام بنا. یزدگردسوم بعد شکست [[نهاوند]] نبرد جا تهیه سپاه واسی به دعوت گیل گیلان شاه اول قصد بوگود بایه [[طبرستان]] ولی بعدنان دوچار تردید و شک ببو ، و بوشو [[مرو]].مسلمانان [[قادسیه]] ، جلولا ، حلوان و نهاوند مئن پیروزا بون و به فگر حمله به [[گیلان]] و [[دیلمان]] دکفتده ولی گیل گیلان شاه و قومان گیل و دیلم و تالش با شجاعت و دلاوری بی مانندی برابر اوشان بئساده و حتی جه کوهان سرازیرا بستده تا اوشانه جه کیشور بیرونا کوند(پیگولوسکایا و ..:1354 ،ص156-158). ا جنگانه مئن بو که دیلمان خو پایه جی خو مرزان بیرون بنا و وارد صحنه تاریخ ایران ببو . گیل گیلان شاه به ایته روایت سال 40 ق مئن بمرده و اونه زای ، '''دابویه''' خو پئر جایه بیگیفت . == گيلان ٚ شأرستانان == {|class="wikitable" style="text-align:center" |- !ردیف!!شأرستان ٚ نام!!شأرستان ٚ نام !شأرستان ٚ مرکز ٚ جمعيت (۱۳۹۵)!!شأرستان ٚ جمعيت (۱۳۹۵)!!شأرستان ٚ پيلئکي (کيلۊمتر مربع) |- !۱ | [[رشت ٚ شأرستان]] |[[رشت]] |۶۷۹،۹۹۵ نفر||۹۰۲،۱۱۱ نفر||۱۰۵۵ |- !۲ | [[تالش ٚ شأرستان]] |[[هشتپر]] |۵۴،۱۷۸ نفر||۲۰۰،۶۴۹ نفر|| ۲۱۶۰ |- !۳ | [[لاجؤن ٚ شأرستان]] |[[لاجؤن]] |۱۰۱،۰۷۳ نفر||۱۶۷،۵۴۴ نفر|| ۴۰۷ |- !۴ | [[رۊدسر ٚ شأرستان]] |[[رۊدسر]] |۳۷،۹۹۸ نفر||۱۴۷،۳۹۹ نفر|| ۱۳۵۴ |- !۵ | [[لنگؤرۊد ٚ شأرستان]] |[[لنگؤرۊد]] |۷۹،۴۴۵ نفر||۱۴۰،۶۸۶ نفر|| ۴۵۸ |- !۶ | [[أنزلي شأرستان]] |[[أنزلي]] |۱۱۸،۵۶۴ نفر||۱۳۹،۰۱۶ نفر|| ۲۹۹ |- !۷ | [[سۊماسرا شأرستان]] |[[سۊماسرا]] |۴۷،۰۸۳ نفر||۱۲۵،۰۷۴ نفر|| ۵۸۸ |- !۸ | [[أسسؤنه شأرستان]] |[[أسسؤنه]] |۴۴،۴۹۱ نفر||۱۰۸،۱۳۰ نفر|| ۴۲۳ |- !۹ | [[رۊبار ٚ شأرستان]] |[[رۊبار (گيلان)|رۊبار]] |۱۰،۵۰۴ نفر|| ۹۴،۷۲۰ نفر|| ۲۵۱۷ |- !۱۰ | [[فؤمن ٚ شأرستان]] |[[فؤمن]] |۳۵،۸۴۱ نفر||۹۲،۳۱۰ نفر|| ۱۰۰۲ |- !۱۱ | [[آستارا شأرستان]] |[[آستارا]] |۵۱،۵۷۹ نفر||۹۱،۲۵۷ نفر|| ۴۳۰ |- !۱۲ | [[رزوندي شأرستان]] |[[رزوندي]] |۱۹،۵۱۹ نفر|| ۶۹،۸۶۵ نفر|| ۷۴۸ |- !۱۳ | [[خۊمام ٚ شأرستان]] |[[خۊمام]] |۲۰،۸۹۷ نفر||۵۴،۸۶۰ نفر|| ۱۶۰ |- !۱۴ | [[شفت ٚ شأرستان]] |[[شفت]] |۸،۱۸۴ نفر||۵۴،۲۲۶ نفر|| ۵۹۹ |- !۱۵ | [[ماسال ٚ شأرستان]] |[[ماسال]] |۱۷،۹۰۱ نفر||۵۲،۶۴۹ نفر|| ۴۶۵ |- !۱۶ | [[سياکل ٚ شأرستان]] |[[سياکل]] |۱۹،۹۲۴ نفر||۴۶،۹۷۵ نفر|| ۹۷۲ |- !۱۷ | [[أملش ٚ شأرستان]] |[[أملش]] |۱۵،۴۴۴ نفر||۴۳،۲۲۵ نفر|| ۴۰۷ |} برأساس ۱۳۹۹ سال ٚ کشوري تقسيمان، گيلان ۱۷ شأرستان، ۴۴ بخش، ۵۱ شأر ؤ ۱۱۰ دهستان ؤ ۲۹۰۵ ته رۊستا دأره. ==گیلان ٚ شأران== [[آستارا]]، [[أحمدسرگۊراب]]، [[أسالم]]، [[أسسؤنه]]، [[اوتاقور]]، [[املش]]، [[جۊمابازار]]، [[بره‌سر]]، [[أنزلي]]، [[پره سر]]، [[تۊتکابن]]، [[جيرينديه]]، [[چابۊکسر]]، [[چۊبر]]، [[حويق]]، [[خۊشکبجار]]، [[خۊمام]]، [[ديلمؤن]] ، [[رانکۊ]]، [[رحيم‌آباد]]، [[رۊستم آباد]]، [[رشت]]، [[رزوندي]]، [[رۊبار (گيلان)|رۊبار]]، [[رۊدسر]]، [[رۊدبنه]]، [[سنگر]]، [[سیاکل]]، [[شفت]]، [[شلمؤن]]، [[سۊماسرا]]، [[فؤمن]]، [[کلأچئه]]، [[کۊجسبان]]، [[کۊمله]]، [[کياشأر]]، [[گۊراب زرمئخ]]، [[لاجؤن]]، [[لشت ٚ نشا]]، [[لنگؤرۊد]]، [[لؤشان]]، [[لوندویل]]، [[ليسار]]، [[ماسال]]، [[ماسۊله]]، [[مرجغل]]، [[مانگيل]]، [[واجارگاه]]، [[هشتپر]]. ==گیلانˇ کوهان== [[تالش کوهان]] ، [[دورفك]] ،[[سوماموس]] ، [[شاه‌معلم]] (شامولوم)، [[آسمانکوه]]، [[لاسه سر]]، [[تروشوم]] ، [[کله قندی]] ، [[لیلا کو]] ==گیلانˇ شاعران== [[احمد جهان بين شالكوهي]] , [[محسن آریاپاد]] ،[[هوشنگ اقدمی]]، [[محمد بشرا]] ، [[اکبر باب خسرو]] ،[[محسن توکلی]]،[[داوود خانی خلیفه محله]]،[[محسن خورشیدی]]،[[محمد رضا خیرخواه]]،[[مرتضی ریحانی]]،[[جهانگیر سرتیپ پور]] ، [[محمد شمس معطر]] ، [[محمد شهدی لنگرودی]]،[[اباذر غلامی]]،[[میر احمد فخری نژاد]]،[[محمد فارسی]]،[[علی فروحی]] ، [[محمد کاظم کاظم پور]] ،[[افشین معشوری]]،[[مرتضی کریمی]] ،[[تیمور گرگین]] ،[[محمد امین لاهیجی]]،[[علی اکبر مرادیان]]،[[شاهرخ میرزایی]]،[[ایرج هدایتی]]. ==گیلانˇ خانشگران== [[فریدون پوررضا]] ،[[شاپور جفرودی]] ،[[حسن جیلانی]] ، [[هوشنگ حقیقت طلب]] ، [[اصغر حیدری]] ،[[محمدحسن خورشیدی]] ، [[فرامرز دعائی]] ،[[مصطفی رحیم پور]]،[[حمید رضاپور]] ،[[بانو روح انگیز]] ،[[مظفر زارع]] ، [[سید علی زیباکناری]] ، [[امیر زیباکناری]] ،[[جواد شجاعی فرد]] ، [[لعیا شمسی(شمس)]] ، [[علیرضاشوریده]] ، [[احمد عاشورپور]] ، [[محمد عذر خواه]] ،[[منصور فانی]] ،[[ناصر مسعودی]] ، [[حسین مظفری]] ،[[علی نوری]] ، [[قاسم جبلی]]،[[حسین مهربان]] ، [[هنگامه اخون]]. == گیلان تمدنان == '''[[تالش تمدن]]''' بر اساس باستان شناسان مطالعان ، بعضی جه اشیا پیدا ببوسته [[تالش]] مئن اوشانه تاریخ مربوط به به [[عصر برنز]] تا اخران هیزاره دوم [[قبل میلا]]د . ا اشیا شبیه آثاری ایسئده که [[آسیای صغیر]] و خانان قبل تاریخ [[لرستان]] مئن پیدا ببستئده (سرتیپ پور:1356) باستان شناسان تالش نوقاط موختلف مئن مانند [[مریان]] ، [[شیرشیر]] و [[حسن زمینی]] مئن هم قبران زیادی پیدا گودده که مربوط به قبل تاریخ ایسه . روستای مریان غرب مئن که ایته جه موهمترین جیگان باستانیه [[گیلان]] ایسه تپه های سنگی ای وجود داره که اوشانه جیر دالان هایی چاگوده بود ا غاران دست ساز محل زیندگیه اینسانهای اولیه بون . '''[[املش تمدن]]''' نواحیه کوهستانی و کوهپایه ای [[گیلان]] بخش خاوری مئن ، آثار و اشیای ارزشمندی پیدا بو که جی نظر باستان شناسان اهمیت زیادی داریدی . چون خیلی جه ا اشیا مناطق کوهستانی املشا مئن پیدا بون جه اون به عنوان هونر و تمدن [[املش]] نام بریدی. اونقدر تمدن ا منطقه بالا بو که بعضیا تمدن قبل تاریخ ایرانا تمدن املش دخانیدی .بر اساس یافته هان داخل قبران پیدا بوسته جی املش مئن دوتا چشم بنده برنزی کتیبه دار مربوط به [[زین]] و [[یراق]] اسب پیدا بو که روی ایته جه اوشان ایسمه شاه '''منوا''' (810 - 781 پ . م )و اویته رو ایسمه شاه '''آرگیشتی'''(781-760 پ.م)دو تا جه فرمانروایان معروف دولت '''اورارتو''' - با ایته نوع جه [[خط میخی]] حک ببوسته بو. '''[[دیلمان تمدن]]''' ا منطقه مئن هم آثار و اشیای فراوانی یافت ببو . مناطقی مانند '''قلعه کوتی''' ، '''حسنی محله''' ، '''خرم رود''' ، '''نوروز محله''' و '''لاسولکان''' که اشانه مئن کاووش و حفاری ببوسته و بتانستده چیزهای با ارزشی جه [[عصر برنز]] و [[آهن]] پیدا بوکوند.که اوشانه مئن ظرفان سوفالی ، مفرغی ، سلاحان آهنی ، ظرفان شیشه ای و زینتی اشیان دوبو. '''[[مارلیک تمدن]]''' [[پرونده:F12121.jpg|چپ|بندانگشتی|]] چند دهه اخیر مئن [[مارلیک]] سر زبانان دکفت آثار زیادی جه مناطق '''جوبن''' ، '''کلورز''' ، '''شمام''' ، '''شهران''' ، '''حلیمه جان''' ، '''استلخ جان''' ، '''رستم آباد''' ، '''رحمت آباد''' و '''امارلو''' پیدا بو. که خیلی جه اوشان الان زینت دهندیه موزان ایسئده . [[مارلیک تپیه]] باستانی دریه [[گوهر رود]] مئن قرار داره . که تحقیقات زیادی اونه رو انجام بیگیفت و احتمل زیاد دهیدی که اویه ارامگاه خصوصی فرمانروایان و شاهزادان بو که اخرایه هیزاریه دوم قبل میلاد او نواحی مئن سکونت دیشتیدی . == گیلان قومان == '''[[کاسی قوم]]''' ایته از معروفترین و قدیمی ترین اقوام که به عونوانه ساکینان [[گیلان]] معروفا بستده "قوم کاسی" ایسه که جی دوتا تیریه کاس پی (کاسپی) و کاس سی (کاسی) دوروستا بوستده. اشان که قبله امون آرییائیان [[ایران]] فلات مئن ، جی آوازه و قودرت فراوانی برخوردار بون . نه فقط [[گیلان]] مئن ، بلکه اوتویی که نقشان قدیمی مشرقا مئن نشان دهه [[دریای کاسپین]] کنار ، جی محل برخورد دو تا روده کُر (کورا) و [[ارس]] تا جنوب و جنوب باختریه ا دریا زندگی گودیدی. دانشمندانی مانند [[هنری فیلد]] ،[[ارنست هرتسفیلد]] و [[سر ارتور کیث]] بر ا باوریدی که کاسپیان هیزاریه چهارم و پنجم مئن قبل جی میلاد [[کیشاورز]] بون و کشاورزی دانشا دریا کناران کاسپین مئن و اطراف رودخانان [[سند]] ، [[جیحون]] ، [[سیحون]] ، [[دجله]] و [[فرات]] مونتشرا گودده. قوم کاس نام ، هیتتا جی [[هخامنشی]] اسناد و کتیبه هان مئن نامو ، اما [[هرودوت]] ، تاریخ نویس باستان دوره فهرست مالیاتی ای که جی [[ایران]] تهیه بوگوده بو مئن ، ضمن شرح اوستان یازدهم ، جی کاسپیان هم نام ببرده. به نوشتیه هرودوت ، اوشان سالانه ۲۰۰ تالان(۲۶ یا ۲۷ کیلوگرم) نقره به هخامنشی دولت خراج فادادی. هتویی بندان ۶۷ و ۶۸ کتاب هفتم تاریخ هیرودوت مئن، جی کاسیان به عونوان گروههان مسلحی که [[خشایارشا]] سپاه واسی جنگ با یونانئن مئن کومک بوگودده، یاد ببو . زمان یورش [[اسکندر]] به [[ایران]] مئن، کاسیان برابر یونانی و مقدونی سپاه موقاومت زیادی جی خودشان نیشان بداده و اسکندر نتانسته اوشانا سرکوبا کونه. جیگانی که خوشانه ایسمه جی قوم کاسی بیگیفتیدی: به جز دریای خزر که نقشه هان جهانی مئن به [[دریای کاسپین]] معروف ایسه ، [[قفقاز]] کوه (کوه کاس) و شهرهان [[قزوین]] (کاسپین) و [[کاشان]] خوشانه ایسمه جی نام قوم کاسی بیگیفتده. '''[[کادوس قوم]]''' '''[[آمارد قوم]]''' '''[[سکا قوم]]''' '''[[دربیک قوم]]''' == خوجیر جیگان (دئنی جیگان) == * ''' تاریخی بناهان''': آرامگاه [[دکتر محمد معین]] (آستانه) - [[لوشان تاریخی پورد]] (‌لوشان) –منطقه باستانی [[مارلیک]] (رودبار) - آرامگاه [[شیخ زاهد گیلانی]] (لاهیجان)- [[قلعه رودخان]] (فومن) * ''' مذهبی جیگان''' :[[مسجد اکبریه]] (لاهیجان) -آرامگاه [[سید جلال الدین اشرف]] (آستانه) -[[مسجد صفی]] ( رشت) * '''جاذبه های طبیعی''': - [[مرداب انزلی]] (بندر انزلی) - [[دریای کاسپین]] و [[جنگل]] (گیلان) - رودخانه [[سفید رود]] (گیلان) بازارهای روزانه -صنایع دستی –شهرک تاریخی [[ماسوله]] ، [[فومن]] == دانشگاهان == # [[دانشگاه گیلان]] # [[دانشگاه علوم پزشکی گیلان]] # [[دانشگاه جامع علمی کاربردی]] واحد گیلان # [[آموزشکده فنی و مهندسی شهید چمران رشت]] # [[دانشگاه آزاد اسلامی]] واحد رشت # [[دانشگاه آزاد اسلامی واحد رودسر]] # [[دانشگاه آزاد اسلامی واحد لاهیجان]] # [[جهاد دانشگاهی]] غیر انتفاعی گیلان # [[دانشگاه پیام نور]] واحد رشت # [[دانشگاه پیام نور واحد انزلی]] # [[دانشگاه پیام نور واحد تالش]] # [[دانشگاه پیام نور واحد رودسر]] # [[مرکز آموزش عالی جابرابن حیان]] # [[مرکز آموزش عالی مهراستان]] # [[مرکز آموزشی استعدادهای در خشان واحد رشت]] # هنرستان فنی شهید دکتر باهنر رشت # [[دانشگاه سما رشت]] # [[داشگاه سما كوچصفهان]] # [[دانشگاه سما لاهيجان]] == تارئخی جیگان == [[قلعه روخان]]، [[چارپادشا]]، [[اكبريه مسجيد]]، [[گولشن ِ حممام]] ، [[رشتِ شهرداري ميدان]] == موضوعانه وابسته == [[گیلانه اوستانداران]] [[گیلان پرندان]] [[گیلان غذان]] [[گیلان امام زادان]] == گیلانˇ اۊستانˇ تاتاييان == <center> <gallery> Image:Caspian sea sunset.jpg|افتؤنشست، [[کاسپیئن]] گر مئن Image:Gaabane.jpg|[[لاجؤن]]، [[گابنه]] محلله. Image:3masooleh_21.jpg|[[ماسوله]] Image:Qale_ruxan-Photo_by_Nima_Farid.jpg|[[قلعه روخان]] Image:Sumamus_(6).JPG|[[سوماموس]] Image:kkf.jpg|[[آسسانه-شب]] Image:kkkf.jpg|[[بادام زیمینی]] Image:kkkkf.jpg|[[معین مقبره]] Image:ra4.jpg|[[رشت به امام زاده هاشم]] Image:ra7.jpg|[[پستخانه قدیم رشت]] Image:hhhh.jpg|[[انزلی]] Image:rrrr.jpg|[[بندر انزلی بولوار]] Image:rrrrrr.jpg|[[انزلی ساحل]] Image:Gaabane.jpg|[[لاجؤن]]، [[گابنه]] محلله. </gallery> </center> ---- ديدنی و تاريخی جیگان اوستان گيلان عبارتند از: {{گیلانه دیدنی جیگاؤن}} ---- {{گیلانه تارئخی جیگاؤن}} ---------- {{گیلانه فوتبال تیمؤن}} ------------- {{اداران}} ---- {{گیلانه سایتان خبری}} --- {{گیلانه سوغاتئن}} --- {{گیلان خوانندان}} ---- {{گیلان بازیگران}} ---- {{گیلان نویسندان}} {{گیلان}} ==سربس== [[جرگه:گيلان]] [[جرگه:ايران ٚ اۊستانان]] s63tvw98no1vwv7zmbb7fs6o6cisju4 0 1616 157296 156446 2026-06-15T13:07:04Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/156446|156446]] از [[Special:Contributions/بمبممبمنبنب|بمبممبمنبنب]] ([[User talk:بمبممبمنبنب|بحث]]) خنثی شد 157296 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه |رسمي نام= رشت |نام= رشت |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر= Rasht Municipality Mansion in an Autumn night.jpg |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |شأردار= |اۊستان= [[گيلان]] |شأرستان= [[رشت ٚ شأرستان]] |بخش= [[رشت ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] |مردۊم= گيلک |محلي نام= |قديمي نامان= دارالمرز، دارالامان دارنا |شأر بؤستن ٚ سال= هشتؤمي قرن |جمعيت= ۶۷۹٬۹۹۵ نفر (۱۳۹۵) |جمعيت ٚ رشد= |جمعيت ٚ تراکؤم= ۴۱۴ |زوان= گيلکي |مذهب= شيعه |پيلئکي= ۱۸۰ کیلۊمتر مربع |ارتفاع= ۱۰ متر |دما ميانگين= ۱۵٫۹ درجه سانتی‌گراد |سالانه وارش ٚ ميانگين= ۱٬۳۵۹ میلي‌متر |جرندي رۊجان ٚ تعداد= ۲۶ رۊج |سؤغات= أبريشم{{سخ}} بج{{سخ}} رشته خۊشکار{{سخ}} برنجي نان{{سخ}} گمج{{سخ}} حصيري محصۊلان |پيش‌شۊماره= ۰۱۳ |وبجيگا=[http://www.rasht.ir رشت] |جمله‌خوشامد= |پانویس= }} '''رشت''' ايته جه [[ايران]] ٚ پيله شأران ؤ [[گيلان]] ٚ مرکز ؤ پيله‌ترين شأر ايسه. رشت هأتؤني ايران ٚ کلسيا پيله شأره ويشترين جمعيت-أ کاسپي دریا نسا سامان ٚ مئن دأره. أ شأر [[رشت ٚ شأرستان]] ٚ [[رشت ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] ٚ توابع جه ايسه. [[پرونده:rasht.gif|left|thumb|رشت ٚ نخشه]] [[پرونده:Gil1.jpg|left|thumb|گیلان]] == رشتˇوجه‌تسميه == رشت اول ايتأ پيله رۊستا بۊ كي دامان مئن بنا بۊبۊسته بۊ و أني نام، كتابِ [[حدودالعالم]] مئن سال ۳۷۲ قمري دۊرۊن بأمؤ بۊ. [[علي اكبر دهخدا]] هم گِه كي رشت كلمه در حساب [[ابجد]] ۹۰۰ به، چؤن رشت أ سال بنا بۊبۊست. [[پرونده:Ra2005.jpg|left|thumb|رشتَ میلی کیتابخانه]] جه باخي دليلان أ نام نهأن هم گيدي كي رشتˇكلمه جه رَش به معنای خاكِ وارش أيه چون أجۊر وارش رشتِ مئن زياد أيه، هأنه وستي رشت [[شهر باران]] هم نام بنئيدي. اي سري جه مۊحققان نظر أنه کي رشت به معنی زمیني ایسه کي گؤدی مئن نهأ بي. اۊشان گیدي کي بأضی کلمان جه، رشتˇبیجار یا رشتˇرود منستان شا أنه فهمأستن کی أیه بیجار یا رۊخاني گیدي کي گؤدي مئن نهأ بي. جالب أنه کي ایتأ رۊستا بنام رشت آباد هم رشت ۲۰ کیلومتری نهأ ولی تا هسأ أ ترکیب معني کسي توضیح ندا دره. ایتأ کتاب مئن به نام "رشت شهر ستاره" أتؤ بینویشته بۊبۊسته کي رشت با کلمه ستاره و star هم خانواده ایسه. == رشتˇآب و هوا == رشتˇآب و هوا معتدل و مرطۊب ايسه كي رطۊبت سال مئن متغيره. سالانه وارشˇمئن‌گین حدۊد ۱۳۵۰ ميليمتر ايسه كي بعضي سالان جه أ عدد هم تأنه ويشتر ببه. رشتˇدما هم زمسسان مئن جه ۵- سانتيگراد كمتر نيبه و تاوسسان، مرداد مئن هم جه ۳۷ ويشتر نيشه. البته ۱۹- (زمسسان ۱۳۵۰) و ۱۲.۴- (دی ۱۳۸۶) و هأتو ۴۰ (شهريور ۱۳۶۵) هم ديده بۊبۊست. هوای سردي كي سيبري جه أيه و [[اطلسˇاۊقیانۊس]] سيستمان رشتˇآب و هوا رۊ تأثير دريدي. وارش ويشتر پئيز و زمسسان مئن اتفاق دَكَفه. هر چند سال اي‌بار هم رشت مئن پيله‌ورف آيه كي زمسسان ۱۳۵۰ و ۱۳۸۳ و ۱۳۸۶ و ۱۳۹۵ مويد أ مطلبه. ایتأ ویژگی مۊهم رشت و [[گیلان]]ˇهوا پئیز و زمسسان دۊرۊن پیش آیه. گیلان هوا فشار معمۊلا [[ایران]]ˇفلات جه ویشتره. اما بأضی زمات پئیز و زمسسان مئن گیلان کم فشار به و ایران فلات پور فشار. زمات باد جهت کي همیشک جه گیلان به فلات سمت ایسه تغییر کۊنه و فلات جه به گیلان وزه. أ مؤضۊع باعث به کي خۊشک و گرم هوا پئیز و زمسسان رۊجان ره رشت و گیلان مئن بداریم. أ هوای گرمش گیدي. گرمش ناپایدار ایسه و معمۊلا ایتأ ناگهانی تغییر پیشاشویه. == بخشان == * [[رشت شهرستان بخش مرکزی]] ** [[پسیخان دهستان]] ** [[پیربازار دهستان]] ** [[دهستان حومه]] (رشت) ** [[لاکان دهستان]] شهران: [[رشت]] * [[خومام بخش]] ** [[چوکام]] دهستان ** [[چاپارخانه]] دهستان ** [[کته سرخومام]] دهستان شهران: [[خومام]] * [[سنگر بخش (رشت)]] ** [[اسلام آباد دهستان]] (رشت) ** [[سراوان]] دهستان(رشت) ** [[سنگر]] دهستان (رشت) شهران: [[سنگر (شهر)|سنگر]] * [[کوچصفهان بخش]] ** [[بلسبنه]] دهستان ** [[کنارسر]] دهستان ** [[لولمان]] دهستان شهران: [[کوچصفهان]] * [[لشت نشا بخش]] ** [[جیرهنده]] لشت نشا دهستان ** [[علی آباد زیباکنار]] دهستان ** [[گفشه]] لشت نشا دهستان شهران: [[لشت نشا]] * [[خشکبیجار بخش]] ** [[حاجی بکنده]] خشکبیجار دهستان ** [[نوشر]] خشکبیجار دهستان شهران: [[خشکبیجار]] == تاریخچه == [[پرونده:P1272.JPG|left|thumb|رشت ترمینال]] شهر رشت قدمت تاریخیه باوولایی دَره و احتمال دیهید کی قبل از اسلام و زمان ساسانی شین ببه. اولین نشانه های شهر دو ته رود [[زرجوب]] و [[گوهررودِ]] مابین شکل بیگیفت . رشت بین دو ته حاکم نشین قرار دَشتی و ایته بین راهی منزل به حساب آمویی.هن باعیث ببو [[فومن]] و [[لاجؤنه]] جا دور بمانه و عارف آدمان اونه اینتخاب بوکونید. و اوشان احترام سبب بوبوست اَ ناحیه بعدها نی جی محلی جنگان دور بمانه. هه عامل باعیث ببوست تجارت رشت مئن قوت بیگیره و 4 شنبه بازار معروفی بدَره.شاه عباس صفوی که انی ایتا جد گیلان شین بو سده 17 میلادی درون گیلانا بیگیفته و پیوست خ امپراطوری بوکوده.او زمات چونکی خواستی خو تسلطا کامیلا کونه و لاهیجان و فومنا جه اهمیت تاوده رشتا تقویت بوکوده. رشت موقعیت طوری ایسه که سفید رود دره میان نها و وقتی فلات جا بایی در دسترس نها و ا موضوع اوشان ره اهمیت ژئواستراتژیک داشتی. شاه عباس در اوایل قرن 17 مرکزیت گیلانه رشته فاده و شهر فراخ َ بوست. روسان رشته [[صفویه]] دوره مئن اشغال بوکودید. در سال 1245 ه.ق ایته دوره [[طاعون]] اَ شهره هوجوم باورد. و باعث بوبوست رشت تا زمان قاجار چند دوره افول بدَره.[[افشاریه]] و [[زندیه]] هرج و مرج نی اَ موشکله زیادتر بوکود. [[قاجار]] زمان رشت نفس تازه بوکود و ایوارده قوّت بیگیت. دو ته بازار دَشتی کی اولی "[[ساغریسازان]]" یا باربندان و دومی "[[ساروق بندان]]" نام دَشتید.ساروق بندان در نقشه امروزی [[رشت خیابان سعدی]] تا [[صیقلان]] در بر گیره. و ساغریسازان نی [[رشت خیابان مطهری]] مئن نهه.از رشت جدید محللان تانیم گلسار نام ببریم که الانه ایتا از رشت مشهورترین شهرکان ایسه. رشت پیله خانوادئن جا شا اشان نام بردن: خانواده [[حاج سمیع]] که اوشان شاخه ئن زیادیدی و همه تا پسوند سمیعی یا خوشان نام دونبال داریدی [[امشه ای]] "رضا" که پروفسور رضا ا خانواده جا ایسه "سرتیپ پور" که اوشان گیلان قدیم فرمانروایان باقیمانده ایسیدی و...... شا گوفتن رشت از ای طرف تبدیل به بازار مرکزی معامله یه ابریشم وبرنج وچای که گیلان تولیدات ایسید ببوسته بو و از طرف دیگر بار اندازاصلی صادرات و واردات کشور بو. به ا دلیل بسیاری ار ایران تاجران رشت میان تجارتخانه واکودیدی و خیلیان اویا مقیم بوبوستیدی و تشکیل خانواده بدائیدی.ا خانواده ئن معمولن تبریز یزد همدان بهبهان و کاشان جا باموئید که هنوز هم اوشان بازماندگان رشت میان کرا زندگی کوداندریدی. کسرائیان(کاشان جا)خشکبارچی(همدان جا)تربیت و کتابچی و بلورچی (تبریز جا)و کشاورز(یزد جا)از او جمله ایسیدی. هتو دیگر قومان ارمنیان یهودیان و حتی یونانیان منستان هم ا شهر دورون زندگی کودیدی. باخی مردومه عادی بون کی همیش تاریخه سازید اما هی وقت اوشان نام ننه! رشت [[انقلاب مشروطه]] پس و بعدِ [[رضا خان]] دوره ایته شکل جدید بیگیفت اما اینقلاب بولشویکی پس چون ایران و شوروی تجارت دولتی ببوسته اهمیت جا دکفته و وقتی که خلیج فارس آبراه اهمیت اقتصادی پیدا بوکوده د رشت به عنوان ایته شهر بازرگانی خو موقعیتا از دست بدا. هسا کی دووارده گیلان شمال طرف 5 تا کشور مستقل تشکیل بوبوسته ا امکان نها که رشت ایتا رونق دیگرا تجربه بوکونه. == هسا رشت چی حال و روزی دَره؟ == [[پرونده:baw.jpg|left|thumb|رشت شهرداری]] رشت ساختار زولبیایی شکل دره و پوره جه 3 راهی. اَ شهر هر روز جمعیت زیادیه جه همه جای [[گیلان]] خو مین جا ده و مهربانانه اوشانه پذیرایی کونه. شهر رشت نیاز فراوانی به شهری خدمات دَره کی موتأسفانه تا هسا نادیده بیگیفته بوبوسته.ا شهر بیشترین تراکم شهری یا ایران میان داره و ا ازدحام زندگی یا اویه مشکل بوکوده داره.به تازگی اونا کلان شهر اعلام بوکودیدی و ان فرصتی ایسه که مسائل شهرسازی جدیتر وبا بودجه مناسبتر پی گیری ببه. چون ا شهر ایته اکوسیستم ویژه میان قرار داره اگر اون مسائل سریعتر رسیدگی نبه فاجعه زیست محیطی بوجود ایه. وهساهوتویی کی ایته جه روزنامه نگاران عونوان کونه تنها تانیم اونه نامه"وهاشته شهر"بنیم رشت محل تولد و یا رشد بسیاری جه روشنفکران ، موبارزان ،استادان دانشگاه ، و پژوهشگران وهنرمندان ایسه کی شا اوشان جا استاد پورداوود،استاد معین،پروفسور رضا،پروفسور سمیعی،خانم سوسن تسلیمی،آیدین آغداشلو و.. نام بردن .ا بزرگان میان پروفسور سمیعی ایته پیله ماندنی کارا شروع بوکوده که تانه رشت ناما دونیا میان بولندآوازه بوکونه و اون تاسیس ایته مرکز جراحی مغز و اعصاب ایسه کی اونه هزینه یا خودش به عهده بیگیفته و ا مرکز راه اندازی پسی خو خدماتا در اختیار تومامی بیماران سراسر درمیا میان قرار خوایه دان..ایته موضوع دیگر کی رشتیان تانیدی به اون گولاز(افتخار) بوکونید انه که استاد معین به دلیل امانتداری وصی دو تا پیله مردای بوبوسته ایته دهخدا کی ادامه خو کارلغتنامه یامرگ پسی اونا بسپرده و دیگری نیما یوشیج کی با انکه هرگز استاد معینا نیده بو و با وجودیکه دانستی استاد اونی روش امره شعر دورون موافق نیه ولی با وجود ان بخواسته کی چاپ اونی کاران مرگ پس استاد معین نظر زیر انجام ببه کی ان نهایت اعتمادی ایسه کی ایته هنرمند و محقق تانه به دیگری بوکونه.وهمچنین پیوند مبارک و الگویی ایسه گیلان و مازندران نخبگان ره. جنگ وزمین لرزه پس رشت ایته هجوم جمعیتی امره مواجه بوبوسته و ا شهر ایته رشد لجام گسیخته یا کرا تجربه کوداندره.مهندسان مشاور مطالعات توصیه کودی که شهر رشت در جهات شمال و شمال شرقی توسعه پیدا کونه.هنه واسی شهرک گلسار در ضلع شمالی و مجتمع مسکونی شالکو(پردیسان)در شمال شرقی ساخته بوبوسته.همپچنین توصیه بوبوسته بو کی پردیس دانشگاهی جاده لاکان درون و خارج از کشت و صنعت سفیدرودزمینان ساخته ببه.اما هجوم جمعیتی و دیگر عاملان سبب بوبوسته گرچه اسالان میان، لاکان شهر، شهرک آمارو و شهرک مهندسان هه جاده درون بساخته بوبوسته ولی باز در سال ۱۳۸۷ دولت تصمیم بیگیفته کی کشت و صنعت سفیدرود زمینانا در اختیار مسکن مهروتعاونیان بنه. ا تصمیم خو عوارضا در آینده نشان خوایه دن. تغییرات جمعیتی باعیث بوبوسته کی وزارت کشور شهر رشتا ایته کلانشهر بدانه. رشت شورای شهر و شهرداری امیدواریدی کی کلانشهر بوستن بودجه ویژه ایا نصیب ا شهر بوکونه و پاری از اونی مشکلنا حل بوکونه. رشت شهروندان انتظار داریدی کی اوشان شهر ایته درجه یک شهر ببه و از ا وضعیتی کی اوشانه شهر شهری خدمات داره راضی نیید. ایته پیله کار کی ا سالانه درون رشت میان بوبوسته پروژه یه "موزه میراث روستایی گیلان" ایسه کی نشا اونا جخترادان.ا موزه کی خاورمیانه دورون اولین موزه یه فضای باز ایسه ۱۸ کیلومتری رشت و جنگل سراوان درون نهه و گیلان روستایان سنتی معماری و زندگیانمایش دهه. http://www.gecomuseum.com/ ( موزه سایت ) رشت قزوین بزرگراه در پایان سال ۱۳۸۷ قراره بازا به.اما امی راه آهن افتتاح زمات هنوز معلوم نیه. ا راه آهن قرار بو ۷۰ سال پیش چاکوده ببه.ا تاخیر دلیلا واستی تاریخی کیتابان دورون وامجید.رشت راه آهن ایستگاه جاده جیرده دورون روستای فلکده میان چاکوده به. علاقمندان به شهر رشت تاریخچه و اونه رشد و شکل گیری دلایل تانیدی اطلاعات بیشتر ره کتاب "پژوهش در شناخت هویت کالبد شهر رشت " علیرضا آبیزا فاندرید. == جورواجور == * [[رشته مشاهیر]] * [[رشته شهرداران]] * [[رشته شهرداری]] * [[رشت شهرداری میدان]] * [[رشته نمایندگان در مجلس شورای اسلامی]] * [[نمایندان رشت مجلس شورای ملی مئن]] * [[نمایندان رشت مجلس مؤسسان مئن]] * [[رشت بیمارستانان]] == رشت سینمائان == [[پرونده:021074.jpg|left|thumb|سینما انقلاب]] [[سینما سپید رود]]، [[سینما۲۲ بهمن]]، [[سینمامیرزا کوچک]]، [[سینماانقلاب]]، [[سینما آبشار]]، [[سینما سعدی]]، [[سینما قدس]]. == رشت هتلان == [[هتل آسیا]]، [[هتل اردیبهشت]]، [[هتل پامچال]]، [[هتل پردیس]]، [[هتل قمر]]، [[هتل کادوس]]، [[هتل کیوان]]، [[هتل درنا]]، [[هتل ایران]]. == رشتˇتاتائيان == <center> <gallery> فاىل:Abr.jpg|أبریشمچي خانه فاىل:Ras1.jpg|[[پيله‌ميدانˇبازار]] فاىل:Ras2.jpg|[[پیله‌میدانˇبازار]] فاىل:P1227.JPG|[[تختي خيابان]] فاىل:Ra3.jpg|سۊنتي عرۊسي فاىل:P1241.JPG|رشت رۊزˇبازار فاىل:Ra5.jpg|گيلکي محلي لباس فاىل:Shhrdari1.JPG|[[رشته شهرداری|رشتˇشهرداري]] فاىل:P1000235.JPG|[[رشتˇاداره ارشاد]] فاىل:P1101.JPG|[[دبستان م آهوردانیان]] فاىل:P1236.JPG|[[رشتˇقدیمˇاۊستانداري]] </gallery> </center> == رشتˇروستاهان == {{پسیخان دهستان روستاهان}} {{پیر بازار دهستان روستاهان}} {{حومه دهستان روستاهان}} {{لاکان دهستان روستاهان}} ------------- == رشتˇدين == == رشتˇپارکان == == رشت محلان == [[پرونده:02112008090.jpg|left|thumb|رشت خیابان مطهری ]] [[پرونده:P1125.JPG|left|thumb|چمارسرا مسجد]] {| style="border:1px solid #CC9900; margin-bottom: 1em" cellspacing="0" cellpadding="5" width="100%" | style="font: color:black" align="center" bgcolor="#ECE5CA" |'''رشت محلان''' |- | style="border-top:1px solid #CC9900;" align="right" bgcolor="#F9F8F0" | [[علی آباد]]، [[صالح آباد]]، [[آب و برق]] ، [[زیرکوچه]]، [[شالكو]]، [[احمدیان]]، [[پارک شهر (رشت)|پارک شهر]]، [[زرجوب]]، [[سوخته تکیه]] ، [[حاجی آباد]] ، [[بادی الله]]، [[ارمنی بولاغ]] ، [[کرد محله]]، [[باقر آباد]] ، [[ساغری سازان]] ، [[دانشسرا]] ، [[جيرباغ]] ، [[رودبارتان]]، [[خمیران زاهدان]]، [[دباغیان]]، [[کوزه گران]]، [[خمیران چهل تن]]، [[چله خانه]] ، [[چمارسرا]] ، [[كيژده]] ، [[ماهي روخان]] ، [[استادسرا]]، [[پاسکیاب]]، [[سرخه بنده]]، [[آتشگاه (گیلان)|آتشگاه]] ، [[صیقلان]]، [[کیاب]]، [[سبزه میدان]] ، [[شهرداری]]، [[گلسار]]، [[بوسار]]، [[پیربازار]]، [[فخب]]، [[پل عراق]]، [[استخر]]، [[دو برادران]] ، [[خواهر امام]]، [[رشتیان]]، [[سلیمان داراب]]، [[تازه آباد]]، [[منظریه رشت]]، [[احمد گوراب]]، [[جاده لاکان]]، [[پل طالشان]]، [[آفخرا]] ، [[آج بیشه]] ، [[شهرک قدس]]، [[سنگ سازی]] [[چهارراه میکائیل]]، |} ---------- == رشت سوغاتئن == {| style="border:1px solid #CC9900; margin-bottom: 1em" cellspacing="0" cellpadding="5" width="100%" | style="font: color:black" align="center" bgcolor="#ECE5CA" |'''رشت سوغاتئن''' |- | style="border-top:1px solid #CC9900;" align="right" bgcolor="#F9F8F0" | [[گلدوجی]] ، [[گلیم]] ، [[بامبو بافی]] ، [[خراطی]] ، [[سوفال]] ، [[پاچ باقلا]] ، [[گندمین]] ، [[رشته خشکار]] ، [[انگور خمس]] ، [[دوشاب]] ، [[مغزحلوا]] ، [[خکاره دبیج]] ، [[کدو مربا]] ، [[اخته]] ، [[ولش]] ، [[بادرنگ]] ، [[بهار نارنج مربا]] ، [[پول پرتقال مربا]] ، [[آب غوره]] ، [[رب انار]] ، [[آلوچه]] ، [[آب کونوس]] ، [[شاه بلوط]] ، [[آب خوج]] ، [[ترش سیب]] ، [[ترش انار]] ، [[خاش کویی]] ، [[کویی]] ، [[ترب]] ، [[فلفل سبز]] ، [[برگ سیر]] ، [[سیر ترشی]] ، [[درار]] ، [[هفتا بیجار]] ، [[گینجه واش]] ، [[خرش]] ، [[چوواش]] ، [[چوچاق]] ، [[تین]] ، [[بینه]] ، [[دوشاب برنج]] ، [[جوکول]] ، [[برنج]] ، [[صندوق بوکال]] --------------- == رشت مشاهیر == {{رشته سرشناسؤن}} صادق صبا------------- {{گيلان}} [[رده:ناقص مقاله‌ئن]] [[رده:سیاسی جوغرافی]] [[رده:شهر]] [[رده:گیلک‌نشین شهرؤن]] [[رده:گیلانˇ شهرؤن]] [[رده:ایرانˇ شهرؤن]] [[رده:آسیا شهرؤن]] == خواهران شهر== *[[Image:Flag of Germany.svg|20px]] [[برلین]], [[آلمان]] *[[Image:Flag of Russia.svg|20px]] [[مسکو]], [[روسیه]] *[[Image:Flag of France.svg|20px]] [[پاریس]], [[فرانسه]] *[[Image:Flag of Russia.svg|20px]] [[کازان]], [[روسیه]] *[[Image:Flag of Azerbaijan.svg|20px]] [[باکو]], [[جمهوری آذربایجان]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] [[جرگه:گيلان ٚ شأران]] oqyobhd0q2qmpha8l9pvnub96lvtjbc 157299 157296 2026-06-15T13:08:15Z ~2026-35150-59 18604 Tehran is Gilak & Quinlan83 and/or Dokkōdō and/or anyone else, each of y'all edit one more time on Gilaki Wikipedia & your mothers are whores & your fathers are sissys just like y'all's grandpas and y'alls mothers learned from your grandmas to be whores, all for ever, 100% truth! 157299 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه |رسمي نام= رشت |نام= رشت |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر= Rasht Municipality Mansion in an Autumn night.jpg |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |شأردار= مأمد أحمدي |اۊستان= [[گيلان]] |شأرستان= [[رشت ٚ شأرستان]] |بخش= [[رشت ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] |مردۊم= گيلک |محلي نام= |قديمي نامان= دارالمرز، دارالامان دارنا |شأر بؤستن ٚ سال= هشتؤمي قرن |جمعيت= ۶۷۹٬۹۹۵ نفر (۱۳۹۵) |جمعيت ٚ رشد= |جمعيت ٚ تراکؤم= ۴۱۴ |زوان= گيلکي |مذهب= شيعه |پيلئکي= ۱۸۰ کیلۊمتر مربع |ارتفاع= ۱۰ متر |دما ميانگين= ۱۵٫۹ درجه سانتی‌گراد |سالانه وارش ٚ ميانگين= ۱٬۳۵۹ میلي‌متر |جرندي رۊجان ٚ تعداد= ۲۶ رۊج |سؤغات= أبريشم{{سخ}} بج{{سخ}} رشته خۊشکار{{سخ}} برنجي نان{{سخ}} گمج{{سخ}} حصيري محصۊلان |پيش‌شۊماره= ۰۱۳ |وبجيگا=[http://www.rasht.ir رشت] |جمله‌خوشامد= |پانویس= }} '''رٚشت''' اٚیتٚا جه [[ايران]] ٚ پيله شٰٚهرٚآٚن ؤ [[گيلان]] ٚ سومی وزنگ/موٚرکز ؤ سومی پيله‌ترين کلات/شأر/اشوٚن سیآٚهٚکل و دٚیلٚمٚآٚن ایما ايسه جهان مین و جلوتر جه تهران گ انم گیلک ایسه. رشت ايران ٚ کلسياه ۳مین پيله شأره أ کلات/شأر [[رشت ٚ شأرستان|رشت ٚ کلاتستوٚان]] ٚ [[رشت ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|وزنگ روست]] ٚ میٚن ايسه. [[پرونده:rasht.gif|left|thumb|رشت ٚ نخشه]] [[پرونده:Gil1.jpg|left|thumb|گیلان]] == زؤان و مردۊمان == هماتان مردۊمان رشت شهر (۹۸٪) گيلک ایسن و گۊيشان مۊختلف [[گيلکي زوؤن|بيه پسي]]<ref>[http://rasht.ir/ShowPage.aspx?page_=form&order=show&lang=1&sub=0&PageId=117&CodeV=1&PageIDF=2&tempname=mun1 شهرداری رشت]{{پیوند مرده|date=اکتبر ۲۰۱۹ |bot=InternetArchiveBot}}، بازدید: مارس ۲۰۱۱.</ref> [[گيلکي زوؤن|زؤان گیلکي]] جه گپ زئندرن. رسمی زؤانه جلسهان رشت شۊرا شهر گیلکي ایسه.<ref>http://www.bbc.co.uk/persian/iran/2013/11/131109_u02_gilaki.shtml</ref> == رشتˇوجه‌تسميه == رشت اول ايتأ پيله رۊستا بۊ كي دامان مئن بنا بۊبۊسته بۊ و أني نام، كتابِ [[حدودالعالم]] مئن سال ۳۷۲ قمري دۊرۊن بأمؤ بۊ. [[علي اكبر دهخدا]] هم گِه كي رشت كلمه در حساب [[ابجد]] ۹۰۰ به، چؤن رشت أ سال بنا بۊبۊست. [[پرونده:Ra2005.jpg|left|thumb|رشتَ میلی کیتابخانه]] جه باخي دليلان أ نام نهأن هم گيدي كي رشتˇكلمه جه رَش به معنای خاكِ وارش أيه چون أجۊر وارش رشتِ مئن زياد أيه، هأنه وستي رشت [[شهر باران]] هم نام بنئيدي. اي سري جه مۊحققان نظر أنه کي رشت به معنی زمیني ایسه کي گؤدی مئن نهأ بي. اۊشان گیدي کي بأضی کلمان جه، رشتˇبیجار یا رشتˇرود منستان شا أنه فهمأستن کی أیه بیجار یا رۊخاني گیدي کي گؤدي مئن نهأ بي. جالب أنه کي ایتأ رۊستا بنام رشت آباد هم رشت ۲۰ کیلومتری نهأ ولی تا هسأ أ ترکیب معني کسي توضیح ندا دره. ایتأ کتاب مئن به نام "رشت شهر ستاره" أتؤ بینویشته بۊبۊسته کي رشت با کلمه ستاره و star هم خانواده ایسه. == رشتˇآب و هوا == رشتˇآب و هوا معتدل و مرطۊب ايسه كي رطۊبت سال مئن متغيره. سالانه وارشˇمئن‌گین حدۊد ۱۳۵۰ ميليمتر ايسه كي بعضي سالان جه أ عدد هم تأنه ويشتر ببه. رشتˇدما هم زمسسان مئن جه ۵- سانتيگراد كمتر نيبه و تاوسسان، مرداد مئن هم جه ۳۷ ويشتر نيشه. البته ۱۹- (زمسسان ۱۳۵۰) و ۱۲.۴- (دی ۱۳۸۶) و هأتو ۴۰ (شهريور ۱۳۶۵) هم ديده بۊبۊست. هوای سردي كي سيبري جه أيه و [[اطلسˇاۊقیانۊس]] سيستمان رشتˇآب و هوا رۊ تأثير دريدي. وارش ويشتر پئيز و زمسسان مئن اتفاق دَكَفه. هر چند سال اي‌بار هم رشت مئن پيله‌ورف آيه كي زمسسان ۱۳۵۰ و ۱۳۸۳ و ۱۳۸۶ و ۱۳۹۵ مويد أ مطلبه. ایتأ ویژگی مۊهم رشت و [[گیلان]]ˇهوا پئیز و زمسسان دۊرۊن پیش آیه. گیلان هوا فشار معمۊلا [[ایران]]ˇفلات جه ویشتره. اما بأضی زمات پئیز و زمسسان مئن گیلان کم فشار به و ایران فلات پور فشار. زمات باد جهت کي همیشک جه گیلان به فلات سمت ایسه تغییر کۊنه و فلات جه به گیلان وزه. أ مؤضۊع باعث به کي خۊشک و گرم هوا پئیز و زمسسان رۊجان ره رشت و گیلان مئن بداریم. أ هوای گرمش گیدي. گرمش ناپایدار ایسه و معمۊلا ایتأ ناگهانی تغییر پیشاشویه. == بخشان == * [[رشت شهرستان بخش مرکزی]] ** [[پسیخان دهستان]] ** [[پیربازار دهستان]] ** [[دهستان حومه]] (رشت) ** [[لاکان دهستان]] شهران: [[رشت]] * [[خومام بخش]] ** [[چوکام]] دهستان ** [[چاپارخانه]] دهستان ** [[کته سرخومام]] دهستان شهران: [[خومام]] * [[سنگر بخش (رشت)]] ** [[اسلام آباد دهستان]] (رشت) ** [[سراوان]] دهستان(رشت) ** [[سنگر]] دهستان (رشت) شهران: [[سنگر (شهر)|سنگر]] * [[کوچصفهان بخش]] ** [[بلسبنه]] دهستان ** [[کنارسر]] دهستان ** [[لولمان]] دهستان شهران: [[کوچصفهان]] * [[لشت نشا بخش]] ** [[جیرهنده]] لشت نشا دهستان ** [[علی آباد زیباکنار]] دهستان ** [[گفشه]] لشت نشا دهستان شهران: [[لشت نشا]] * [[خشکبیجار بخش]] ** [[حاجی بکنده]] خشکبیجار دهستان ** [[نوشر]] خشکبیجار دهستان شهران: [[خشکبیجار]] == تاریخچه == [[پرونده:P1272.JPG|left|thumb|رشت ترمینال]] شهر رشت قدمت تاریخیه باوولایی دَره و احتمال دیهید کی قبل از اسلام و زمان ساسانی شین ببه. اولین نشانه های شهر دو ته رود [[زرجوب]] و [[گوهررودِ]] مابین شکل بیگیفت . رشت بین دو ته حاکم نشین قرار دَشتی و ایته بین راهی منزل به حساب آمویی.هن باعیث ببو [[فومن]] و [[لاجؤنه]] جا دور بمانه و عارف آدمان اونه اینتخاب بوکونید. و اوشان احترام سبب بوبوست اَ ناحیه بعدها نی جی محلی جنگان دور بمانه. هه عامل باعیث ببوست تجارت رشت مئن قوت بیگیره و 4 شنبه بازار معروفی بدَره.شاه عباس صفوی که انی ایتا جد گیلان شین بو سده 17 میلادی درون گیلانا بیگیفته و پیوست خ امپراطوری بوکوده.او زمات چونکی خواستی خو تسلطا کامیلا کونه و لاهیجان و فومنا جه اهمیت تاوده رشتا تقویت بوکوده. رشت موقعیت طوری ایسه که سفید رود دره میان نها و وقتی فلات جا بایی در دسترس نها و ا موضوع اوشان ره اهمیت ژئواستراتژیک داشتی. شاه عباس در اوایل قرن 17 مرکزیت گیلانه رشته فاده و شهر فراخ َ بوست. روسان رشته [[صفویه]] دوره مئن اشغال بوکودید. در سال 1245 ه.ق ایته دوره [[طاعون]] اَ شهره هوجوم باورد. و باعث بوبوست رشت تا زمان قاجار چند دوره افول بدَره.[[افشاریه]] و [[زندیه]] هرج و مرج نی اَ موشکله زیادتر بوکود. [[قاجار]] زمان رشت نفس تازه بوکود و ایوارده قوّت بیگیت. دو ته بازار دَشتی کی اولی "[[ساغریسازان]]" یا باربندان و دومی "[[ساروق بندان]]" نام دَشتید.ساروق بندان در نقشه امروزی [[رشت خیابان سعدی]] تا [[صیقلان]] در بر گیره. و ساغریسازان نی [[رشت خیابان مطهری]] مئن نهه.از رشت جدید محللان تانیم گلسار نام ببریم که الانه ایتا از رشت مشهورترین شهرکان ایسه. رشت پیله خانوادئن جا شا اشان نام بردن: خانواده [[حاج سمیع]] که اوشان شاخه ئن زیادیدی و همه تا پسوند سمیعی یا خوشان نام دونبال داریدی [[امشه ای]] "رضا" که پروفسور رضا ا خانواده جا ایسه "سرتیپ پور" که اوشان گیلان قدیم فرمانروایان باقیمانده ایسیدی و...... شا گوفتن رشت از ای طرف تبدیل به بازار مرکزی معامله یه ابریشم وبرنج وچای که گیلان تولیدات ایسید ببوسته بو و از طرف دیگر بار اندازاصلی صادرات و واردات کشور بو. به ا دلیل بسیاری ار ایران تاجران رشت میان تجارتخانه واکودیدی و خیلیان اویا مقیم بوبوستیدی و تشکیل خانواده بدائیدی.ا خانواده ئن معمولن تبریز یزد همدان بهبهان و کاشان جا باموئید که هنوز هم اوشان بازماندگان رشت میان کرا زندگی کوداندریدی. کسرائیان(کاشان جا)خشکبارچی(همدان جا)تربیت و کتابچی و بلورچی (تبریز جا)و کشاورز(یزد جا)از او جمله ایسیدی. هتو دیگر قومان ارمنیان یهودیان و حتی یونانیان منستان هم ا شهر دورون زندگی کودیدی. باخی مردومه عادی بون کی همیش تاریخه سازید اما هی وقت اوشان نام ننه! رشت [[انقلاب مشروطه]] پس و بعدِ [[رضا خان]] دوره ایته شکل جدید بیگیفت اما اینقلاب بولشویکی پس چون ایران و شوروی تجارت دولتی ببوسته اهمیت جا دکفته و وقتی که خلیج فارس آبراه اهمیت اقتصادی پیدا بوکوده د رشت به عنوان ایته شهر بازرگانی خو موقعیتا از دست بدا. هسا کی دووارده گیلان شمال طرف 5 تا کشور مستقل تشکیل بوبوسته ا امکان نها که رشت ایتا رونق دیگرا تجربه بوکونه. == هسا رشت چی حال و روزی دَره؟ == [[پرونده:baw.jpg|left|thumb|رشت شهرداری]] رشت ساختار زولبیایی شکل دره و پوره جه 3 راهی. اَ شهر هر روز جمعیت زیادیه جه همه جای [[گیلان]] خو مین جا ده و مهربانانه اوشانه پذیرایی کونه. شهر رشت نیاز فراوانی به شهری خدمات دَره کی موتأسفانه تا هسا نادیده بیگیفته بوبوسته.ا شهر بیشترین تراکم شهری یا ایران میان داره و ا ازدحام زندگی یا اویه مشکل بوکوده داره.به تازگی اونا کلان شهر اعلام بوکودیدی و ان فرصتی ایسه که مسائل شهرسازی جدیتر وبا بودجه مناسبتر پی گیری ببه. چون ا شهر ایته اکوسیستم ویژه میان قرار داره اگر اون مسائل سریعتر رسیدگی نبه فاجعه زیست محیطی بوجود ایه. وهساهوتویی کی ایته جه روزنامه نگاران عونوان کونه تنها تانیم اونه نامه"وهاشته شهر"بنیم رشت محل تولد و یا رشد بسیاری جه روشنفکران ، موبارزان ،استادان دانشگاه ، و پژوهشگران وهنرمندان ایسه کی شا اوشان جا استاد پورداوود،استاد معین،پروفسور رضا،پروفسور سمیعی،خانم سوسن تسلیمی،آیدین آغداشلو و.. نام بردن .ا بزرگان میان پروفسور سمیعی ایته پیله ماندنی کارا شروع بوکوده که تانه رشت ناما دونیا میان بولندآوازه بوکونه و اون تاسیس ایته مرکز جراحی مغز و اعصاب ایسه کی اونه هزینه یا خودش به عهده بیگیفته و ا مرکز راه اندازی پسی خو خدماتا در اختیار تومامی بیماران سراسر درمیا میان قرار خوایه دان..ایته موضوع دیگر کی رشتیان تانیدی به اون گولاز(افتخار) بوکونید انه که استاد معین به دلیل امانتداری وصی دو تا پیله مردای بوبوسته ایته دهخدا کی ادامه خو کارلغتنامه یامرگ پسی اونا بسپرده و دیگری نیما یوشیج کی با انکه هرگز استاد معینا نیده بو و با وجودیکه دانستی استاد اونی روش امره شعر دورون موافق نیه ولی با وجود ان بخواسته کی چاپ اونی کاران مرگ پس استاد معین نظر زیر انجام ببه کی ان نهایت اعتمادی ایسه کی ایته هنرمند و محقق تانه به دیگری بوکونه.وهمچنین پیوند مبارک و الگویی ایسه گیلان و مازندران نخبگان ره. جنگ وزمین لرزه پس رشت ایته هجوم جمعیتی امره مواجه بوبوسته و ا شهر ایته رشد لجام گسیخته یا کرا تجربه کوداندره.مهندسان مشاور مطالعات توصیه کودی که شهر رشت در جهات شمال و شمال شرقی توسعه پیدا کونه.هنه واسی شهرک گلسار در ضلع شمالی و مجتمع مسکونی شالکو(پردیسان)در شمال شرقی ساخته بوبوسته.همپچنین توصیه بوبوسته بو کی پردیس دانشگاهی جاده لاکان درون و خارج از کشت و صنعت سفیدرودزمینان ساخته ببه.اما هجوم جمعیتی و دیگر عاملان سبب بوبوسته گرچه اسالان میان، لاکان شهر، شهرک آمارو و شهرک مهندسان هه جاده درون بساخته بوبوسته ولی باز در سال ۱۳۸۷ دولت تصمیم بیگیفته کی کشت و صنعت سفیدرود زمینانا در اختیار مسکن مهروتعاونیان بنه. ا تصمیم خو عوارضا در آینده نشان خوایه دن. تغییرات جمعیتی باعیث بوبوسته کی وزارت کشور شهر رشتا ایته کلانشهر بدانه. رشت شورای شهر و شهرداری امیدواریدی کی کلانشهر بوستن بودجه ویژه ایا نصیب ا شهر بوکونه و پاری از اونی مشکلنا حل بوکونه. رشت شهروندان انتظار داریدی کی اوشان شهر ایته درجه یک شهر ببه و از ا وضعیتی کی اوشانه شهر شهری خدمات داره راضی نیید. ایته پیله کار کی ا سالانه درون رشت میان بوبوسته پروژه یه "موزه میراث روستایی گیلان" ایسه کی نشا اونا جخترادان.ا موزه کی خاورمیانه دورون اولین موزه یه فضای باز ایسه ۱۸ کیلومتری رشت و جنگل سراوان درون نهه و گیلان روستایان سنتی معماری و زندگیانمایش دهه. https://web.archive.org/web/20100317032648/http://www.gecomuseum.com/ ( موزه سایت ) رشت قزوین بزرگراه در پایان سال ۱۳۸۷ قراره بازا به.اما امی راه آهن افتتاح زمات هنوز معلوم نیه. ا راه آهن قرار بو ۷۰ سال پیش چاکوده ببه.ا تاخیر دلیلا واستی تاریخی کیتابان دورون وامجید.رشت راه آهن ایستگاه جاده جیرده دورون روستای فلکده میان چاکوده به. علاقمندان به شهر رشت تاریخچه و اونه رشد و شکل گیری دلایل تانیدی اطلاعات بیشتر ره کتاب "پژوهش در شناخت هویت کالبد شهر رشت " علیرضا آبیزا فاندرید. == جورواجور == * [[رشته مشاهیر]] * [[رشته شهرداران]] * [[رشته شهرداری]] * [[رشت شهرداری میدان]] * [[رشته نمایندگان در مجلس شورای اسلامی]] * [[نمایندان رشت مجلس شورای ملی مئن]] * [[نمایندان رشت مجلس مؤسسان مئن]] * [[رشت بیمارستانان]] == رشت سینمائان == [[پرونده:021074.jpg|left|thumb|سینما انقلاب]] [[سینما سپید رود]]، [[سینما۲۲ بهمن]]، [[سینمامیرزا کوچک]]، [[سینماانقلاب]]، [[سینما آبشار]]، [[سینما سعدی]]، [[سینما قدس]]. == رشت هتلان == [[هتل آسیا]]، [[هتل اردیبهشت]]، [[هتل پامچال]]، [[هتل پردیس]]، [[هتل قمر]]، [[هتل کادوس]]، [[هتل کیوان]]، [[هتل درنا]]، [[هتل ایران]]. == رشتˇتاتائيان == <center> <gallery> فاىل:Abr.jpg|أبریشمچي خانه فاىل:Ras1.jpg|[[پيله‌ميدانˇبازار]] فاىل:Ras2.jpg|[[پیله‌میدانˇبازار]] فاىل:P1227.JPG|[[تختي خيابان]] فاىل:Ra3.jpg|سۊنتي عرۊسي فاىل:P1241.JPG|رشت رۊزˇبازار فاىل:Ra5.jpg|گيلکي محلي لباس فاىل:Shhrdari1.JPG|[[رشته شهرداری|رشتˇشهرداري]] فاىل:P1000235.JPG|[[رشتˇاداره ارشاد]] فاىل:P1101.JPG|[[دبستان م آهوردانیان]] فاىل:P1236.JPG|[[رشتˇقدیمˇاۊستانداري]] </gallery> </center> == رشتˇروستاهان == {{پسیخان دهستان روستاهان}} {{پیر بازار دهستان روستاهان}} {{حومه دهستان روستاهان}} {{لاکان دهستان روستاهان}} ------------- == رشتˇدين == == رشتˇپارکان == == رشت محلان == [[پرونده:02112008090.jpg|left|thumb|رشت خیابان مطهری ]] [[پرونده:P1125.JPG|left|thumb|چمارسرا مسجد]] {| style="border:1px solid #CC9900; margin-bottom: 1em" cellspacing="0" cellpadding="5" width="100%" | style="font: color:black" align="center" bgcolor="#ECE5CA" |'''رشت محلان''' |- | style="border-top:1px solid #CC9900;" align="right" bgcolor="#F9F8F0" | [[علی آباد]]، [[صالح آباد]]، [[آب و برق]] ، [[زیرکوچه]]، [[شالكو]]، [[احمدیان]]، [[پارک شهر (رشت)|پارک شهر]]، [[زرجوب]]، [[سوخته تکیه]] ، [[حاجی آباد]] ، [[بادی الله]]، [[ارمنی بولاغ]] ، [[کرد محله]]، [[باقر آباد]] ، [[ساغری سازان]] ، [[دانشسرا]] ، [[جيرباغ]] ، [[رودبارتان]]، [[خمیران زاهدان]]، [[دباغیان]]، [[کوزه گران]]، [[خمیران چهل تن]]، [[چله خانه]] ، [[چمارسرا]] ، [[كيژده]] ، [[ماهي روخان]] ، [[استادسرا]]، [[پاسکیاب]]، [[سرخه بنده]]، [[آتشگاه (گیلان)|آتشگاه]] ، [[صیقلان]]، [[کیاب]]، [[سبزه میدان]] ، [[شهرداری]]، [[گلسار]]، [[بوسار]]، [[پیربازار]]، [[فخب]]، [[پل عراق]]، [[استخر]]، [[دو برادران]] ، [[خواهر امام]]، [[رشتیان]]، [[سلیمان داراب]]، [[تازه آباد]]، [[منظریه رشت]]، [[احمد گوراب]]، [[جاده لاکان]]، [[پل طالشان]]، [[آفخرا]] ، [[آج بیشه]] ، [[شهرک قدس]]، [[سنگ سازی]] [[چهارراه میکائیل]]، |} ---------- == رشت ٚسوغاتئن == {| style="border:1px solid #CC9900; margin-bottom: 1em" cellspacing="0" cellpadding="5" width="100%" | style="font: color:black" align="center" bgcolor="#ECE5CA" |'''رشت سوغاتئن''' |- | style="border-top:1px solid #CC9900;" align="right" bgcolor="#F9F8F0" | [[گلدوجی]] ، [[گلیم]] ، [[بامبو بافی]] ، [[خراطی]] ، [[سوفال]] ، [[پاچ باقلا]] ، [[گندمین]] ، [[رشته خشکار]] ، [[انگور خمس]] ، [[دوشاب]] ، [[مغزحلوا]] ، [[خکاره دبیج]] ، [[کدو مربا]] ، [[اخته]] ، [[ولش]] ، [[بادرنگ]] ، [[بهار نارنج مربا]] ، [[پول پرتقال مربا]] ، [[آب غوره]] ، [[رب انار]] ، [[آلوچه]] ، [[آب کونوس]] ، [[شاه بلوط]] ، [[آب خوج]] ، [[ترش سیب]] ، [[ترش انار]] ، [[خاش کویی]] ، [[کویی]] ، [[ترب]] ، [[فلفل سبز]] ، [[برگ سیر]] ، [[سیر ترشی]] ، [[درار]] ، [[هفتا بیجار]] ، [[گینجه واش]] ، [[خرش]] ، [[چوواش]] ، [[چوچاق]] ، [[تین]] ، [[بینه]] ، [[دوشاب برنج]] ، [[جوکول]] ، [[برنج]] ، [[صندوق بوکال]] --------------- == رشت ٚمشاهیر == {{رشته سرشناسؤن}} صادق صبا------------- {{گيلان}} [[رده:ناقص مقاله‌ئن]] [[رده:سیاسی جوغرافی]] [[رده:شهر]] [[رده:گیلک‌نشین شهرؤن]] [[رده:گیلانˇ شهرؤن]] [[رده:ایرانˇ شهرؤن]] [[رده:آسیا شهرؤن]] == خواهران شهر== *[[Image:Flag of Germany.svg|20px]] [[برلین]], [[آلمان]] *[[Image:Flag of Russia.svg|20px]] [[مسکو]], [[روسیه]] *[[Image:Flag of France.svg|20px]] [[پاریس]], [[فرانسه]] *[[Image:Flag of Russia.svg|20px]] [[کازان]], [[روسیه]] *[[Image:Flag of Azerbaijan.svg|20px]] [[باکو]], [[جمهوری آذربایجان]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] [[جرگه:گيلان ٚ شأران]] |} ky6foful56bfyov0j0eoy3fahty68lj 157312 157299 2026-06-15T13:10:47Z Tenshi Hinanawi 18199 ویرایش [[Special:Contributions/~2026-35150-59|~2026-35150-59]] ([[User talk:~2026-35150-59|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Dokkōdō|Dokkōdō]] انجام داده بود واگردانده شد 157296 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه |رسمي نام= رشت |نام= رشت |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر= Rasht Municipality Mansion in an Autumn night.jpg |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |شأردار= |اۊستان= [[گيلان]] |شأرستان= [[رشت ٚ شأرستان]] |بخش= [[رشت ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] |مردۊم= گيلک |محلي نام= |قديمي نامان= دارالمرز، دارالامان دارنا |شأر بؤستن ٚ سال= هشتؤمي قرن |جمعيت= ۶۷۹٬۹۹۵ نفر (۱۳۹۵) |جمعيت ٚ رشد= |جمعيت ٚ تراکؤم= ۴۱۴ |زوان= گيلکي |مذهب= شيعه |پيلئکي= ۱۸۰ کیلۊمتر مربع |ارتفاع= ۱۰ متر |دما ميانگين= ۱۵٫۹ درجه سانتی‌گراد |سالانه وارش ٚ ميانگين= ۱٬۳۵۹ میلي‌متر |جرندي رۊجان ٚ تعداد= ۲۶ رۊج |سؤغات= أبريشم{{سخ}} بج{{سخ}} رشته خۊشکار{{سخ}} برنجي نان{{سخ}} گمج{{سخ}} حصيري محصۊلان |پيش‌شۊماره= ۰۱۳ |وبجيگا=[http://www.rasht.ir رشت] |جمله‌خوشامد= |پانویس= }} '''رشت''' ايته جه [[ايران]] ٚ پيله شأران ؤ [[گيلان]] ٚ مرکز ؤ پيله‌ترين شأر ايسه. رشت هأتؤني ايران ٚ کلسيا پيله شأره ويشترين جمعيت-أ کاسپي دریا نسا سامان ٚ مئن دأره. أ شأر [[رشت ٚ شأرستان]] ٚ [[رشت ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] ٚ توابع جه ايسه. [[پرونده:rasht.gif|left|thumb|رشت ٚ نخشه]] [[پرونده:Gil1.jpg|left|thumb|گیلان]] == رشتˇوجه‌تسميه == رشت اول ايتأ پيله رۊستا بۊ كي دامان مئن بنا بۊبۊسته بۊ و أني نام، كتابِ [[حدودالعالم]] مئن سال ۳۷۲ قمري دۊرۊن بأمؤ بۊ. [[علي اكبر دهخدا]] هم گِه كي رشت كلمه در حساب [[ابجد]] ۹۰۰ به، چؤن رشت أ سال بنا بۊبۊست. [[پرونده:Ra2005.jpg|left|thumb|رشتَ میلی کیتابخانه]] جه باخي دليلان أ نام نهأن هم گيدي كي رشتˇكلمه جه رَش به معنای خاكِ وارش أيه چون أجۊر وارش رشتِ مئن زياد أيه، هأنه وستي رشت [[شهر باران]] هم نام بنئيدي. اي سري جه مۊحققان نظر أنه کي رشت به معنی زمیني ایسه کي گؤدی مئن نهأ بي. اۊشان گیدي کي بأضی کلمان جه، رشتˇبیجار یا رشتˇرود منستان شا أنه فهمأستن کی أیه بیجار یا رۊخاني گیدي کي گؤدي مئن نهأ بي. جالب أنه کي ایتأ رۊستا بنام رشت آباد هم رشت ۲۰ کیلومتری نهأ ولی تا هسأ أ ترکیب معني کسي توضیح ندا دره. ایتأ کتاب مئن به نام "رشت شهر ستاره" أتؤ بینویشته بۊبۊسته کي رشت با کلمه ستاره و star هم خانواده ایسه. == رشتˇآب و هوا == رشتˇآب و هوا معتدل و مرطۊب ايسه كي رطۊبت سال مئن متغيره. سالانه وارشˇمئن‌گین حدۊد ۱۳۵۰ ميليمتر ايسه كي بعضي سالان جه أ عدد هم تأنه ويشتر ببه. رشتˇدما هم زمسسان مئن جه ۵- سانتيگراد كمتر نيبه و تاوسسان، مرداد مئن هم جه ۳۷ ويشتر نيشه. البته ۱۹- (زمسسان ۱۳۵۰) و ۱۲.۴- (دی ۱۳۸۶) و هأتو ۴۰ (شهريور ۱۳۶۵) هم ديده بۊبۊست. هوای سردي كي سيبري جه أيه و [[اطلسˇاۊقیانۊس]] سيستمان رشتˇآب و هوا رۊ تأثير دريدي. وارش ويشتر پئيز و زمسسان مئن اتفاق دَكَفه. هر چند سال اي‌بار هم رشت مئن پيله‌ورف آيه كي زمسسان ۱۳۵۰ و ۱۳۸۳ و ۱۳۸۶ و ۱۳۹۵ مويد أ مطلبه. ایتأ ویژگی مۊهم رشت و [[گیلان]]ˇهوا پئیز و زمسسان دۊرۊن پیش آیه. گیلان هوا فشار معمۊلا [[ایران]]ˇفلات جه ویشتره. اما بأضی زمات پئیز و زمسسان مئن گیلان کم فشار به و ایران فلات پور فشار. زمات باد جهت کي همیشک جه گیلان به فلات سمت ایسه تغییر کۊنه و فلات جه به گیلان وزه. أ مؤضۊع باعث به کي خۊشک و گرم هوا پئیز و زمسسان رۊجان ره رشت و گیلان مئن بداریم. أ هوای گرمش گیدي. گرمش ناپایدار ایسه و معمۊلا ایتأ ناگهانی تغییر پیشاشویه. == بخشان == * [[رشت شهرستان بخش مرکزی]] ** [[پسیخان دهستان]] ** [[پیربازار دهستان]] ** [[دهستان حومه]] (رشت) ** [[لاکان دهستان]] شهران: [[رشت]] * [[خومام بخش]] ** [[چوکام]] دهستان ** [[چاپارخانه]] دهستان ** [[کته سرخومام]] دهستان شهران: [[خومام]] * [[سنگر بخش (رشت)]] ** [[اسلام آباد دهستان]] (رشت) ** [[سراوان]] دهستان(رشت) ** [[سنگر]] دهستان (رشت) شهران: [[سنگر (شهر)|سنگر]] * [[کوچصفهان بخش]] ** [[بلسبنه]] دهستان ** [[کنارسر]] دهستان ** [[لولمان]] دهستان شهران: [[کوچصفهان]] * [[لشت نشا بخش]] ** [[جیرهنده]] لشت نشا دهستان ** [[علی آباد زیباکنار]] دهستان ** [[گفشه]] لشت نشا دهستان شهران: [[لشت نشا]] * [[خشکبیجار بخش]] ** [[حاجی بکنده]] خشکبیجار دهستان ** [[نوشر]] خشکبیجار دهستان شهران: [[خشکبیجار]] == تاریخچه == [[پرونده:P1272.JPG|left|thumb|رشت ترمینال]] شهر رشت قدمت تاریخیه باوولایی دَره و احتمال دیهید کی قبل از اسلام و زمان ساسانی شین ببه. اولین نشانه های شهر دو ته رود [[زرجوب]] و [[گوهررودِ]] مابین شکل بیگیفت . رشت بین دو ته حاکم نشین قرار دَشتی و ایته بین راهی منزل به حساب آمویی.هن باعیث ببو [[فومن]] و [[لاجؤنه]] جا دور بمانه و عارف آدمان اونه اینتخاب بوکونید. و اوشان احترام سبب بوبوست اَ ناحیه بعدها نی جی محلی جنگان دور بمانه. هه عامل باعیث ببوست تجارت رشت مئن قوت بیگیره و 4 شنبه بازار معروفی بدَره.شاه عباس صفوی که انی ایتا جد گیلان شین بو سده 17 میلادی درون گیلانا بیگیفته و پیوست خ امپراطوری بوکوده.او زمات چونکی خواستی خو تسلطا کامیلا کونه و لاهیجان و فومنا جه اهمیت تاوده رشتا تقویت بوکوده. رشت موقعیت طوری ایسه که سفید رود دره میان نها و وقتی فلات جا بایی در دسترس نها و ا موضوع اوشان ره اهمیت ژئواستراتژیک داشتی. شاه عباس در اوایل قرن 17 مرکزیت گیلانه رشته فاده و شهر فراخ َ بوست. روسان رشته [[صفویه]] دوره مئن اشغال بوکودید. در سال 1245 ه.ق ایته دوره [[طاعون]] اَ شهره هوجوم باورد. و باعث بوبوست رشت تا زمان قاجار چند دوره افول بدَره.[[افشاریه]] و [[زندیه]] هرج و مرج نی اَ موشکله زیادتر بوکود. [[قاجار]] زمان رشت نفس تازه بوکود و ایوارده قوّت بیگیت. دو ته بازار دَشتی کی اولی "[[ساغریسازان]]" یا باربندان و دومی "[[ساروق بندان]]" نام دَشتید.ساروق بندان در نقشه امروزی [[رشت خیابان سعدی]] تا [[صیقلان]] در بر گیره. و ساغریسازان نی [[رشت خیابان مطهری]] مئن نهه.از رشت جدید محللان تانیم گلسار نام ببریم که الانه ایتا از رشت مشهورترین شهرکان ایسه. رشت پیله خانوادئن جا شا اشان نام بردن: خانواده [[حاج سمیع]] که اوشان شاخه ئن زیادیدی و همه تا پسوند سمیعی یا خوشان نام دونبال داریدی [[امشه ای]] "رضا" که پروفسور رضا ا خانواده جا ایسه "سرتیپ پور" که اوشان گیلان قدیم فرمانروایان باقیمانده ایسیدی و...... شا گوفتن رشت از ای طرف تبدیل به بازار مرکزی معامله یه ابریشم وبرنج وچای که گیلان تولیدات ایسید ببوسته بو و از طرف دیگر بار اندازاصلی صادرات و واردات کشور بو. به ا دلیل بسیاری ار ایران تاجران رشت میان تجارتخانه واکودیدی و خیلیان اویا مقیم بوبوستیدی و تشکیل خانواده بدائیدی.ا خانواده ئن معمولن تبریز یزد همدان بهبهان و کاشان جا باموئید که هنوز هم اوشان بازماندگان رشت میان کرا زندگی کوداندریدی. کسرائیان(کاشان جا)خشکبارچی(همدان جا)تربیت و کتابچی و بلورچی (تبریز جا)و کشاورز(یزد جا)از او جمله ایسیدی. هتو دیگر قومان ارمنیان یهودیان و حتی یونانیان منستان هم ا شهر دورون زندگی کودیدی. باخی مردومه عادی بون کی همیش تاریخه سازید اما هی وقت اوشان نام ننه! رشت [[انقلاب مشروطه]] پس و بعدِ [[رضا خان]] دوره ایته شکل جدید بیگیفت اما اینقلاب بولشویکی پس چون ایران و شوروی تجارت دولتی ببوسته اهمیت جا دکفته و وقتی که خلیج فارس آبراه اهمیت اقتصادی پیدا بوکوده د رشت به عنوان ایته شهر بازرگانی خو موقعیتا از دست بدا. هسا کی دووارده گیلان شمال طرف 5 تا کشور مستقل تشکیل بوبوسته ا امکان نها که رشت ایتا رونق دیگرا تجربه بوکونه. == هسا رشت چی حال و روزی دَره؟ == [[پرونده:baw.jpg|left|thumb|رشت شهرداری]] رشت ساختار زولبیایی شکل دره و پوره جه 3 راهی. اَ شهر هر روز جمعیت زیادیه جه همه جای [[گیلان]] خو مین جا ده و مهربانانه اوشانه پذیرایی کونه. شهر رشت نیاز فراوانی به شهری خدمات دَره کی موتأسفانه تا هسا نادیده بیگیفته بوبوسته.ا شهر بیشترین تراکم شهری یا ایران میان داره و ا ازدحام زندگی یا اویه مشکل بوکوده داره.به تازگی اونا کلان شهر اعلام بوکودیدی و ان فرصتی ایسه که مسائل شهرسازی جدیتر وبا بودجه مناسبتر پی گیری ببه. چون ا شهر ایته اکوسیستم ویژه میان قرار داره اگر اون مسائل سریعتر رسیدگی نبه فاجعه زیست محیطی بوجود ایه. وهساهوتویی کی ایته جه روزنامه نگاران عونوان کونه تنها تانیم اونه نامه"وهاشته شهر"بنیم رشت محل تولد و یا رشد بسیاری جه روشنفکران ، موبارزان ،استادان دانشگاه ، و پژوهشگران وهنرمندان ایسه کی شا اوشان جا استاد پورداوود،استاد معین،پروفسور رضا،پروفسور سمیعی،خانم سوسن تسلیمی،آیدین آغداشلو و.. نام بردن .ا بزرگان میان پروفسور سمیعی ایته پیله ماندنی کارا شروع بوکوده که تانه رشت ناما دونیا میان بولندآوازه بوکونه و اون تاسیس ایته مرکز جراحی مغز و اعصاب ایسه کی اونه هزینه یا خودش به عهده بیگیفته و ا مرکز راه اندازی پسی خو خدماتا در اختیار تومامی بیماران سراسر درمیا میان قرار خوایه دان..ایته موضوع دیگر کی رشتیان تانیدی به اون گولاز(افتخار) بوکونید انه که استاد معین به دلیل امانتداری وصی دو تا پیله مردای بوبوسته ایته دهخدا کی ادامه خو کارلغتنامه یامرگ پسی اونا بسپرده و دیگری نیما یوشیج کی با انکه هرگز استاد معینا نیده بو و با وجودیکه دانستی استاد اونی روش امره شعر دورون موافق نیه ولی با وجود ان بخواسته کی چاپ اونی کاران مرگ پس استاد معین نظر زیر انجام ببه کی ان نهایت اعتمادی ایسه کی ایته هنرمند و محقق تانه به دیگری بوکونه.وهمچنین پیوند مبارک و الگویی ایسه گیلان و مازندران نخبگان ره. جنگ وزمین لرزه پس رشت ایته هجوم جمعیتی امره مواجه بوبوسته و ا شهر ایته رشد لجام گسیخته یا کرا تجربه کوداندره.مهندسان مشاور مطالعات توصیه کودی که شهر رشت در جهات شمال و شمال شرقی توسعه پیدا کونه.هنه واسی شهرک گلسار در ضلع شمالی و مجتمع مسکونی شالکو(پردیسان)در شمال شرقی ساخته بوبوسته.همپچنین توصیه بوبوسته بو کی پردیس دانشگاهی جاده لاکان درون و خارج از کشت و صنعت سفیدرودزمینان ساخته ببه.اما هجوم جمعیتی و دیگر عاملان سبب بوبوسته گرچه اسالان میان، لاکان شهر، شهرک آمارو و شهرک مهندسان هه جاده درون بساخته بوبوسته ولی باز در سال ۱۳۸۷ دولت تصمیم بیگیفته کی کشت و صنعت سفیدرود زمینانا در اختیار مسکن مهروتعاونیان بنه. ا تصمیم خو عوارضا در آینده نشان خوایه دن. تغییرات جمعیتی باعیث بوبوسته کی وزارت کشور شهر رشتا ایته کلانشهر بدانه. رشت شورای شهر و شهرداری امیدواریدی کی کلانشهر بوستن بودجه ویژه ایا نصیب ا شهر بوکونه و پاری از اونی مشکلنا حل بوکونه. رشت شهروندان انتظار داریدی کی اوشان شهر ایته درجه یک شهر ببه و از ا وضعیتی کی اوشانه شهر شهری خدمات داره راضی نیید. ایته پیله کار کی ا سالانه درون رشت میان بوبوسته پروژه یه "موزه میراث روستایی گیلان" ایسه کی نشا اونا جخترادان.ا موزه کی خاورمیانه دورون اولین موزه یه فضای باز ایسه ۱۸ کیلومتری رشت و جنگل سراوان درون نهه و گیلان روستایان سنتی معماری و زندگیانمایش دهه. http://www.gecomuseum.com/ ( موزه سایت ) رشت قزوین بزرگراه در پایان سال ۱۳۸۷ قراره بازا به.اما امی راه آهن افتتاح زمات هنوز معلوم نیه. ا راه آهن قرار بو ۷۰ سال پیش چاکوده ببه.ا تاخیر دلیلا واستی تاریخی کیتابان دورون وامجید.رشت راه آهن ایستگاه جاده جیرده دورون روستای فلکده میان چاکوده به. علاقمندان به شهر رشت تاریخچه و اونه رشد و شکل گیری دلایل تانیدی اطلاعات بیشتر ره کتاب "پژوهش در شناخت هویت کالبد شهر رشت " علیرضا آبیزا فاندرید. == جورواجور == * [[رشته مشاهیر]] * [[رشته شهرداران]] * [[رشته شهرداری]] * [[رشت شهرداری میدان]] * [[رشته نمایندگان در مجلس شورای اسلامی]] * [[نمایندان رشت مجلس شورای ملی مئن]] * [[نمایندان رشت مجلس مؤسسان مئن]] * [[رشت بیمارستانان]] == رشت سینمائان == [[پرونده:021074.jpg|left|thumb|سینما انقلاب]] [[سینما سپید رود]]، [[سینما۲۲ بهمن]]، [[سینمامیرزا کوچک]]، [[سینماانقلاب]]، [[سینما آبشار]]، [[سینما سعدی]]، [[سینما قدس]]. == رشت هتلان == [[هتل آسیا]]، [[هتل اردیبهشت]]، [[هتل پامچال]]، [[هتل پردیس]]، [[هتل قمر]]، [[هتل کادوس]]، [[هتل کیوان]]، [[هتل درنا]]، [[هتل ایران]]. == رشتˇتاتائيان == <center> <gallery> فاىل:Abr.jpg|أبریشمچي خانه فاىل:Ras1.jpg|[[پيله‌ميدانˇبازار]] فاىل:Ras2.jpg|[[پیله‌میدانˇبازار]] فاىل:P1227.JPG|[[تختي خيابان]] فاىل:Ra3.jpg|سۊنتي عرۊسي فاىل:P1241.JPG|رشت رۊزˇبازار فاىل:Ra5.jpg|گيلکي محلي لباس فاىل:Shhrdari1.JPG|[[رشته شهرداری|رشتˇشهرداري]] فاىل:P1000235.JPG|[[رشتˇاداره ارشاد]] فاىل:P1101.JPG|[[دبستان م آهوردانیان]] فاىل:P1236.JPG|[[رشتˇقدیمˇاۊستانداري]] </gallery> </center> == رشتˇروستاهان == {{پسیخان دهستان روستاهان}} {{پیر بازار دهستان روستاهان}} {{حومه دهستان روستاهان}} {{لاکان دهستان روستاهان}} ------------- == رشتˇدين == == رشتˇپارکان == == رشت محلان == [[پرونده:02112008090.jpg|left|thumb|رشت خیابان مطهری ]] [[پرونده:P1125.JPG|left|thumb|چمارسرا مسجد]] {| style="border:1px solid #CC9900; margin-bottom: 1em" cellspacing="0" cellpadding="5" width="100%" | style="font: color:black" align="center" bgcolor="#ECE5CA" |'''رشت محلان''' |- | style="border-top:1px solid #CC9900;" align="right" bgcolor="#F9F8F0" | [[علی آباد]]، [[صالح آباد]]، [[آب و برق]] ، [[زیرکوچه]]، [[شالكو]]، [[احمدیان]]، [[پارک شهر (رشت)|پارک شهر]]، [[زرجوب]]، [[سوخته تکیه]] ، [[حاجی آباد]] ، [[بادی الله]]، [[ارمنی بولاغ]] ، [[کرد محله]]، [[باقر آباد]] ، [[ساغری سازان]] ، [[دانشسرا]] ، [[جيرباغ]] ، [[رودبارتان]]، [[خمیران زاهدان]]، [[دباغیان]]، [[کوزه گران]]، [[خمیران چهل تن]]، [[چله خانه]] ، [[چمارسرا]] ، [[كيژده]] ، [[ماهي روخان]] ، [[استادسرا]]، [[پاسکیاب]]، [[سرخه بنده]]، [[آتشگاه (گیلان)|آتشگاه]] ، [[صیقلان]]، [[کیاب]]، [[سبزه میدان]] ، [[شهرداری]]، [[گلسار]]، [[بوسار]]، [[پیربازار]]، [[فخب]]، [[پل عراق]]، [[استخر]]، [[دو برادران]] ، [[خواهر امام]]، [[رشتیان]]، [[سلیمان داراب]]، [[تازه آباد]]، [[منظریه رشت]]، [[احمد گوراب]]، [[جاده لاکان]]، [[پل طالشان]]، [[آفخرا]] ، [[آج بیشه]] ، [[شهرک قدس]]، [[سنگ سازی]] [[چهارراه میکائیل]]، |} ---------- == رشت سوغاتئن == {| style="border:1px solid #CC9900; margin-bottom: 1em" cellspacing="0" cellpadding="5" width="100%" | style="font: color:black" align="center" bgcolor="#ECE5CA" |'''رشت سوغاتئن''' |- | style="border-top:1px solid #CC9900;" align="right" bgcolor="#F9F8F0" | [[گلدوجی]] ، [[گلیم]] ، [[بامبو بافی]] ، [[خراطی]] ، [[سوفال]] ، [[پاچ باقلا]] ، [[گندمین]] ، [[رشته خشکار]] ، [[انگور خمس]] ، [[دوشاب]] ، [[مغزحلوا]] ، [[خکاره دبیج]] ، [[کدو مربا]] ، [[اخته]] ، [[ولش]] ، [[بادرنگ]] ، [[بهار نارنج مربا]] ، [[پول پرتقال مربا]] ، [[آب غوره]] ، [[رب انار]] ، [[آلوچه]] ، [[آب کونوس]] ، [[شاه بلوط]] ، [[آب خوج]] ، [[ترش سیب]] ، [[ترش انار]] ، [[خاش کویی]] ، [[کویی]] ، [[ترب]] ، [[فلفل سبز]] ، [[برگ سیر]] ، [[سیر ترشی]] ، [[درار]] ، [[هفتا بیجار]] ، [[گینجه واش]] ، [[خرش]] ، [[چوواش]] ، [[چوچاق]] ، [[تین]] ، [[بینه]] ، [[دوشاب برنج]] ، [[جوکول]] ، [[برنج]] ، [[صندوق بوکال]] --------------- == رشت مشاهیر == {{رشته سرشناسؤن}} صادق صبا------------- {{گيلان}} [[رده:ناقص مقاله‌ئن]] [[رده:سیاسی جوغرافی]] [[رده:شهر]] [[رده:گیلک‌نشین شهرؤن]] [[رده:گیلانˇ شهرؤن]] [[رده:ایرانˇ شهرؤن]] [[رده:آسیا شهرؤن]] == خواهران شهر== *[[Image:Flag of Germany.svg|20px]] [[برلین]], [[آلمان]] *[[Image:Flag of Russia.svg|20px]] [[مسکو]], [[روسیه]] *[[Image:Flag of France.svg|20px]] [[پاریس]], [[فرانسه]] *[[Image:Flag of Russia.svg|20px]] [[کازان]], [[روسیه]] *[[Image:Flag of Azerbaijan.svg|20px]] [[باکو]], [[جمهوری آذربایجان]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] [[جرگه:گيلان ٚ شأران]] oqyobhd0q2qmpha8l9pvnub96lvtjbc 0 1649 157392 156462 2026-06-15T13:51:25Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/156462|156462]] از [[Special:Contributions/بمبممبمنبنب|بمبممبمنبنب]] ([[User talk:بمبممبمنبنب|بحث]]) خنثی شد 157392 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه |رسمي نام= لاهیجان |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر= Lahijan, 11 September 2011 16.jpg |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |شأردار= أمين زنده دل |اۊستان= [[گيلان]] |شأرستان= [[لاجؤن ٚ شأرستان]] |بخش= [[لاجؤن ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] |نام= لاجؤن |محلي نام= لاجؤن، لایجؤن |قديمي نامان= دارالاماره |شأر بؤستن ٚ سال= |جمعيت= ۱۰۱٬۰۷۳ نفر |جمعيت ٚ رشد= |جمعيت ٚ تراکؤم= |زوان= [[گيلکي]] |مذهب= شيعه |پيلئکي= ۴۰۷ کيلۊمتر مربع |ارتفاع= ۴ متر |دما ميانگين=  ۱۶/۱ درجه سانتي‌گراد |سالانه وارش ٚ ميانگين=  ۱۴۵۵/۲ ميلي‌متر |جرندي رۊجان ٚ تعداد= ۱۷ روج |سؤغات= [[بج]]، [[چأيي]]، کۊکي |پيش‌شۊماره= ۰۱۳ |اينترنتي ساىت= [http://www.lahijan.ir لاجؤن ٚ شأرداري] |جمله‌خوشامد= |پانویس= }} '''لاجؤن''' یا '''لایجؤن''' یا '''لاجان''' یک‌ته جي [[گیلان]] ٚ شأرؤن، [[لاجؤن ٚ شأرستان]] ٚ [[لاجؤن ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] ٚ مئن ايسسه ؤ لاجؤن ٚ شأرستان ٚ مرکزه. لاي شأر، کۊهپایه‌ئن ٚ مئن هننأ ؤ اۊن ٚ [[چأيی|چأيي باغؤن]] معرۊف ایسسن. لاجؤن جي گيلان ؤ ايران ٚ پيله تۊريستي شأران ايسه. لاجؤن، [[کلسيا]] ور ٚ جي [[کاسپی دریا]]-یه خؤنه، [[خۊرتاو]] ٚ جي [[لنگؤرۊد]] ٚ همأ همسایه ایسسه، [[نسا]] طرف ٚ جي [[ديلمؤن]] ٚ همأ ؤ [[خۊرخۊس]] ٚ ور ٚ جي ني [[أسسؤنه]] همأ همسایه ایسسه. اي شأر ٚ جۊغرافی مقر ایسسه: خۊرتاو ٚ ۵۰ درجه و کلسيای ٚ ۳۷ درجه ؤ ۱۱ دئقه. کشوري تقسیمات ٚ مئن، لاجؤن، [[گیلان]] ٚ اوستان ٚ مئن و [[ایران]] ٚ کلسیا طرف هننأ. سال ۱۵۸۰ [[ديلمي تقويم|ديلمي]]، لاجؤن ٚ جمعیت ۷۲,۹۵۰ نفر بۊ.<ref name="آمار">[http://www.amar.org.ir/portal/faces/public/census85/census85.natayej/census85.informationfile/ پایگاه اینترنتی مرکز آمار ایران]</ref> اي شأر، [[گیلان]] ٚ رۊخؤنه‌ئن ٚ رۊت ٚ سر بنا ببؤ. لاجؤن ٚ شأرستان دۊتته شأر دأنه کي [[رۊدبنه]] ؤ مرکزي ايسسن ؤ دۊتته بخش ؤ هف‌ته دهستان دأنه اي نامؤن ٚ أمرأ: [[رۊدبنه]]، [[شیرجؤپوشت|شيرجؤپۊشت]]، [[آهیندان]]، [[بازکیئگوراب|بازکيئگۊراب]]، [[لفمجؤن]]، [[لیلسسان]] ؤ [[لَیل]]. لاجؤن ٚ شأرستان، ۱۵۸۰ آمار ٚ جي، ۱۶۲,۸۹۸ نفر جمعیت دأنه.<ref name="آمار"/> اي شأر ٚ مردۊم [[گیلک]] ايسسن ؤ ایشؤن ٚ زوؤن [[گیلکی]] یه. لاجؤن ٚ آو ؤ هأوا ني مرطۊب ؤ خؤبه ؤ اۊن ٚ کۊه‌پایه‌‌ئن ٚ هأوا سرده. == کشوري تقسیمان == اي شهرستؤن دارای دۊ ته بخش ؤ هف ته دهستؤن به ایسمانه جیر ایسه: * [[لاجؤن شهرستان بخش مرکزی]]: ** [[آهندان دهستان]] ** [[بازکیا گوراب دهستان]] ** [[لفمجان دهستان]] ** [[لیالستان دهستان]] ** [[لیل دهستان ]] شهرؤن: [[لاجؤن]]. * [[رودبنه بخش]]: **[[رودبنه دهستان ]] **[[شیرجوپشت دهستان]] شهرؤن: [[رودبنه]] ==لاجؤنˇ تاريخ== ===بناگۊدن=== پنجؤمي ؤ شيشؤمي قرنؤنˇ مئنه کي گيلانˇ مئن اولي شهرنيشتنˇ نمونه‌ٰن گۊل کؤنه<ref>[https://web.archive.org/web/20140808085534/http://v6rg.com/?p=7129 مردم سلول‌های ساختاری تاریخ‌اند]. گفت‌وگو با افشین پرتو. گيله‌وا، ش۱۲۲.</ref> ؤ هي زمته کي لاجؤن به عنوانˇ ىکته شهر بوتؤنسه مردومه خۊ دؤرˇور جمأکۊنه. البته کتابؤنˇ مئن، [[لنگرود|لنگرۊد]] ىا [[هؤسم]] ([[رودسر|رۊدسر]]ˇ مئن)ˇ جي‌م نؤم ببؤرده بۊبؤ اما نأ به عنوانˇ ىکته شهر.<ref>[https://web.archive.org/web/20140808085534/http://v6rg.com/?p=7129 مردم سلول‌های ساختاری تاریخ‌اند]. گفت‌وگو با افشین پرتو. گيله‌وا، ش۱۲۲.</ref> امرۊزˇ لاجؤنˇ مقر، سومي مقري ايسه کي شهر اۊنˇ مئن بنابۊبؤ؛ اي شهر اول دفأ [[چفل|چؤفؤل]]ˇ مئن بنابۊبؤ، [[بازکیا گوراب دهستان|بازکياگوراب]]ˇ جۊنۊبي طرف ؤ [[شيمرۊد]]ˇ ورجه. بازۊن بۊشؤ [[داخل (ديهات)|داخل]]ˇ طرف ؤ سراخره بمأ هئره کي امرۊز لاجؤن دۊخؤنده بنه.<ref>[https://web.archive.org/web/20140808085534/http://v6rg.com/?p=7129 مردم سلول‌های ساختاری تاریخ‌اند]. گفت‌وگو با افشین پرتو. گيله‌وا، ش۱۲۲.</ref> لاجؤن جؤغرافيا جۊري قرار بىته کي اينˇ فاصله درىا جي، [[سيودˇرۊ]] جي، کوهؤنˇ جي باني [[مازندران]]ˇ گيلکؤنˇ سامؤنˇ جي ىک قدره ؤ تقريبن برابره.<ref>[https://web.archive.org/web/20140808085534/http://v6rg.com/?p=7129 مردم سلول‌های ساختاری تاریخ‌اند]. گفت‌وگو با افشین پرتو. گيله‌وا، ش۱۲۲.</ref> ===نؤم=== راجه به لاجؤنˇ اسم ای فرضیه هننأ که '''لاه''' [[پألوی زوان]]ˇ مئن ابریشمˇ معنیه دئنه و حتتا [[بورهانˇ قاطع]]ˇ مئن «سورخˇ ابریشمی پارچه» معنی ببؤ. '''جان''' یا '''جؤن''' نی مکان و جیگه پسونده. در نتیجه، لاجؤن بنه: ابریشمˇ شهر یا ابریشم-جیگه. ===تاريخ=== [[آل بویه|آل بۊىه]] حکومت کي سربرسه ؤ [[اسماعليلئن]]ˇ تهديدˇ جي کي، ناصري شيعهٰ‌نˇ (ىکته خال، [[زىدئن|زىدي‌ئن]]ˇ جي کي ايشؤنˇ سرکرده [[ناصر کبير]] بۊ) مرکز هؤسمˇ جي بۊشؤ لاجؤن کي شيشؤمي قرنˇ پسي پۊر مؤهم بۊبؤ بۊ. هينˇ وأسي گيلؤنˇ شرقˇ مئن لاجؤن ؤ غربˇ مئن [[فومن|فؤمن]] بۊبؤن اداري مرکز اما هيته نۊتؤنسن ملۊک‌الطواىفي وضعىته عوضأکۊنن ؤ ىکته ايجاناىي مرکزي واحد چاکۊنن.<ref>[https://web.archive.org/web/20150130193332/http://v6rg.com/?p=5288 فقدان شهر، ویژگی اصلی تاریخ قدیم گیلان]. ناصر عظيمي.</ref> [[Image:World_map_by_Moroccan_cartographer_al-Idrisi_for_king_Roger_of_Sicily.jpg|thumb|جهانˇ نقشه که يک‌ته مراکشی نقشه‌کش به نام [[ادریسی]] بکشه. (827 دیلمی، 1154 میلادی)]] قدیم، لاجؤن، ابریشم و نوغؤنˇ جی درآمد دأشت ؤ اي صنعت/کشاورزی لاجؤن و لاجؤنی‌ئنˇ اقتصادˇ مئن خیلی تأثیر دأشت. [[چیی]] صنعتأنی لاجؤنˇ مئن هنوز حرفˇ اوّله زئنه. وختی عربؤن و اسلامی خلیفه‌ٰن گیلانˇ سر فوخوتن، لاجؤن ببؤ «دارالاماره» و «دارالامان». امما بازون کم-کمی هنده وگرسه و اوّل ببؤ «لاهیجان المبارک» و بازون ببؤ «لاهیجان» که فارسی مئن هو لاجؤنه. سال 705 هجری قمری، [[اؤلجاىتؤ]] لاجؤنه بیته و بازون [[امير تىمۊر]] اونه لشکرکشی بوده. تیمورˇ پسی، [[سید امیر بیک]] و اونˇ نواده‌ٰن که [[کیایی سادات]] بؤن، لاجؤنˇ سر حوکومت گودن. کیایی‌ئنˇ فگرسنˇ پسی، [[صفوی]] حاکمؤن ای شهرˇ مئن حوکومت گودن. اؤلجاىتؤ زمت، لاجؤنˇ مئن سکّه ضرب بنأ بو. لاجؤنˇ پیلگی و عظمت، [[خان احمد خان]]ˇ زمتˇ شه. هیچ حاکمی، خان احمد خانˇ موسؤن قدرت و اقتدار نداشت. 1000 هجری قمری، شوال، [[شاه عباس صفوی]] وختی که خان احمد خانه اواره بوده، بمأ لاجؤن و دستور بدأ خان احمد خانˇ باغه خرابأ کونن. ای باغ، باغی بو که خان احمد خانˇ قصر جولؤ هننأ بو و اونˇ مئن انواع و اقسام گولؤن و میوه‌ٰن دبو. شاه عباس او باغه زمینˇ بازی و [[چؤگان]] چاگوده و اونˇ دؤره دار بکاشته. خان احمد خانˇ فگرسنˇ پسی، چون زأک نداشت، ده [[کیایی‌ئن]]ˇ جی اثری نمؤنسه و گیلان که تا ای زمت [[ایران]]ˇ جی سیوا بو، ده ببؤ یک‌ته ایرانˇ ولایتؤن. * بعدها، [[جنگلی‌ئن]]ˇ ماجرا مئن، لاجؤن یک‌ته از ایشؤنˇ مراکز بو. * ادریسی نقشه جی معلومه که لاجؤن چنی اهمیت داشت. نقشه مئن،... (وا واگردؤن ببی: This is illustrated through an ancient map such as this on. Lahijan is located a little below the center of the image. The map is inverted with the south representing the top portion of the map and the north representing the lower portion. Other famous regions such as the Caspian Sea with four islands, the provinces of Khorasan, Fars and the Alborz mountain range are also illustrated.) ===کارسنه'ن=== لاجؤنˇ مئن تاهیسه چن‌ته سولو پیش بمأ دأنه. يک‌ته سال 703 هجری قمری بو که شهرˇ مئن [[طاعون]] دکته. يک‌ته سال 850 هجری قمری آتش‌سوزی بو و یک‌ته نی [[روس|روسؤن]]ˇ اشغال بو که سال 1725 میلادی ای سولو پیش بمأ. 1230 هجری قمری‌ام لاجؤنˇ مئن [[زمین‌لرزه]] بمأ و 1246 هنده طاعون دکته شهرˇ مئن و پور کوشتار بوده. ==لاجؤنˇ شهردارؤن== [[Image:Lahijan_(13).gif|thumb|left]] * [[علی اصغر فیاض فاضلی]] * [[پورقاسمی]] * [[باقری]] * [[برهانی]] * [[گنجی]] (سال 1581 جی تا هیسه انتصاب ببؤ). ==لاجؤنˇ نماینده‌ٰن، ایرانˇ مجلسؤنˇ مئن== ====لاجؤنˇ نماینده‌ٰن، «مجلس شورای ملی» مئن (پألوی زمت)==== * [[میرزا هادی خان دبیر رسایل لاهیجی]] (۱) * [[اسماعیل آیت‌الله‌زاده رشتی]] (۳) * [[سید کاظم سرکشیک‌زاده]] (اتحاد)(۵) * [[محمود رضا]] (طلوع) (۶،۷) * [[احمد صفاری سالار مؤید]] (۸،۹،۱۰،۱۱،۱۲،۱۳) * دکتر [[رضا رادمنش]] (۱۴) * [[حسن ارسنجانی]] (۱۵) * [[غلامحسین ابتهاج]] (۱۶) * مهندس [[شمس‌الدین علمی غروی]] (۱۷) * سرتیپ [[محمدعلی صفاری]] (۱۸،۱۹،۲۰) * [[باقر پژند]] (۲۱) * [[علی‌اصغر فیاض فاضلی]] (۲۲،۲۳) * [[نادر ادیب سمیعی]] (۲۳) * دکتر [[جعفر عادلی رانکوهی]] (۲۴) * [[مهدی آستانه‌ای]] (دوره ۲۴) ====لاجؤنˇ نماینده‌ٰن، «مجلس مؤسسان»ˇ مئن==== * دکتر [[علی امینی]] (دوّمی مجلس مؤسسان، ۱۵۲۳ دیلمی) * [[علی‌اکبر تاجر نهاوندی]] (اوّلی مجلس مؤسسان، ۱۴۹۹ دیلمی) * [[محمود رضا]] (طلوع) (اوّلی مجلس مؤسسان، ۱۴۹۹ دیلمی) * [[کاظم صفاری]] (دوّمی مجلس مؤسسان، ۱۵۲۳ دیلمی) * [[علی‌اصغر فیاض فاضلی]] (سوّمی مجلس مؤسسان، ۱۵۴۱ دیلمی) ====لاجؤنˇ نماينده‌ٰن، «مجلس شورای اسلامی» مئن==== * [[ارسلان فلاح حجت انصاری]] (دوره ۱) * [[کامل خیرخواه گیلده]] (۲ و ۳) * [[بهرام یعقوبی بیجاربنه]] (۴) * [[ایرج ندیمی]] (۶ و ۷) * [[یوسف قاسمی گولک]] (۸) ==تاریخی و تفریحی جیگه‌ٰن== ىکته دئني جيگه لاجؤنˇ مئن شىطان کۊ ايسه. در واقه اي شهر اي کۊهه دؤرأگۊده. شىطان کۊ ىا قديمتر شانشينکۊ، ىکته پيلئه سلˇ ورجه هنأ؛ اي سل ۱۷ جیریب ايسه ؤ ۴ متر جلفي دأنه. اي سل، شا عباسˇ صفوي زمت چاگۊده بۊبؤ ؤ دئبار اينˇ آؤˇ جي کشاورزيˇ به استفاده بنأبۊ. سل (استخر)ˇ مئن ىکته مئنپۊشته هنأ. <div style="float:left;border:solid #C0C8FF 1px;margin:1px"> {| cellspacing="0" style="width:185px;background:#F0F8FF" | style="width:240px;background:#C0C8FF;text-align:center;font-size:14pt" | '''[[لاجؤنˇ عکسؤن]]''' | style="font-size:8pt;padding:4pt;line-height:1.25em" dir="rtl" | Picture Gallery from Lahidjan |}</div> [[Image:Sheyxzahed.jpg|thumb|left|[[شیخ زاهد]]ˇ اسسؤنه.]] * [[شیخ زاهد]]ˇ اسسؤنه. (قرن هشتم هجری قمری شی ایسسه و لاجؤن-لنگرودˇ جاده مئن هننأ). * [[چارپادشا]] مچید. ([[تیموریان]]ˇ زمتˇ شی ایسسه که الؤن سردارˇ جنگلˇ خیابؤنˇ مئن هننأ. * [[میرشمس‌الدینˇ اسسؤنه]]. * [[اکبریه مچید]]. * [[لاجؤنˇ مچیدجامع]] * [[گولشنˇ حمام]]. * [[بامˇ سبز]] ([[شیطان کو]]) * [[لاجؤنˇ سل]]. * [[چیی موزه]] (گنجینه‌ی چای ایران. هم موزه ایسسه و هم [[کاشف السلطنه]] قبر) * [[لاجؤنˇ تله‌کابین|تله‌کابین]]. * [[لاجؤنˇ خشتˇ پورد|خشتˇ پورد]]. * [[سوستانˇ سل]]. * [[امیرکلایه سل]]. == لاجؤنˇ پیله‌کسؤن == === علمی === [[پرونده: Dr.Mohammad Ali Mojtahedi.jpg|thumb|دکتر [[مأمدعلی مؤجتهدی]] گیلانی]] *دکتر [[مأمدعلی مؤجتهدی]]، (ریاضی اوستاد، [[صنعتی شریفˇ دانشگا]] بناگودن‌کس و [[البرزˇ دبیرستان]]ˇ مودیر) *دکتر [[هوشنگ منتصری]]، ریاضیدان، [[تبریزˇ دانشگا]] رییس (سابق) و [[کرمان]]ˇ اؤستنˇ اؤستاندار (سابق). *دکتر [[رضا رادمنش]] ([[توده حزب]]ˇ فراکسیونˇ رییس (سابق) [[مجلس شورای ملی]] مئن، [[فیزیک]]ˇ اؤستاد، [[لایپزیگ]]ˇ دانشگا مئن) *[[بهرام ناصرشریف]]، [[رؤدایلند]]ˇ مؤهندسی کاخˇ رییس.<ref>[https://web.archive.org/web/20081026072125/http://www.uri.edu/iep/colloquia/2006/BahramNassersharif.htm]</ref> *دکتر [[مأمد محققی لاهیجی]] *[[علی لاهیجی]] (مورخ) *[[هومن یوسفدهی]] (ادیب و مورخ) *[[میرزا حسن لاهیجی]] *[[مأمدباقر لاهیجی]] === نیکوکارؤن === *دکتر[[مأمدرضا حکیم‌زاده لاهیجی]] ([[کهریزک]]ˇ سالمندؤن و مألولینˇ آسایشگا بنأگوده‌کس) === ادبی === *[[بیژن نجدی]] (شاعر و نویسنده) *[[مهرداد فلاح]] (شاعر نوگرا) *[[حزین لاهیجی]](شاعر بزرگ سبک هندی) *[[مأمد امینی لاهیجی]](متخلص به م.راما) *[[لقائی لاهیجانی]] (شاعر) *[[طالب لاهیجانی]] (شاعر) *[[رضای لاهیجانی]] (شاعر) *یحیی قاضی لاهیجانی گیلانی *[[سرور مهکامه محصص لاهیجانی]](شاعر) *فتح‌الله صفاری لاهیجانی (شاعر) *محمدقاسم صابر لاهیجانی (شاعر) *[[مأمدحوسئن مهدوی]](م.موید-شاعر) *[[واصل لاهیجی]] (شاعر) *[[قراری لاهیجی]](شاعر) *[[سعید لاهیجی]](شاعر) *[[سید حبیب اسماعیلی]](شاعر) === نقاشی، موسیقی و خطاطی === *[[اردشیر محصص]] (کاریکاتوریست) *[[حوسئن محجوبی]] (نقاش و مهندس معمار) *[[ابوالقاسم موسوی لاهیجانی]] (نقاش) *[[مأمدقاسم لاهیجی حائری]] (خطاط) *[[علی شکوری]] آهنگساز مقیم سوئد === روزنامه نگار === *[[عضدالاسلام لاهیجی]](مدیر روزنامه سروش منتشره در تهران دوره مشروطه) * [[نیما اکبرپور]] قدیم نویسنده [[چلچراغ (مجله)|هفته‌نومه چلچراغ]] و [[کلیک (برنامه تلویزیونی)|کلیک]] مجری، [[تلویزیون فارسی بی‌بی‌سی|بی‌بی‌سی فارسی تلویزیون]] مئن<ref name="ylbcp">{{یادکرد وب | عنوان=دربارهٔ من | وبگاه=عصیان | تاریخ=2013-12-29 | پیوند=https://osyan.net/about/ | کد زبان=ar | تاریخ بازبینی=2020-11-19}}</ref> === سینما، تئاتر، تلویزیون === *[[پرویز صیاد]] (از بازیگران سینمای ایران قبل از انقلاب) *[[احمد میراحسان]](منتقد هنر و ادبیات) *[[رامین ناصرنصیر]] (بازیگر) *[[آزاده صمدی]] (بازیگر) === سیاسی و نظامی=== *دکتر [[ابراهیم حشمت]] ( پزشک و اجؤنˇ فرماندار، [[گیلانˇ جؤموری]] مئن) *[[حسن ضیاظریفی]] *[[غفور حسن‌پور اصل]] *سرتیپ [[مأمدعلی صفاری]]([[شاهنشایی ارتش]]ˇ دریایی نیرو بناگوده‌کس، گیلانˇ سناتور و [[تئران]]ˇ سابقˇ شهردار) *دکتر [[رضا رادمنش]] ([[توده حزب]]ˇ فراکسیونˇ رییس (سابق) [[مجلس شورای ملی]] مئن، [[فیزیک]]ˇ اؤستاد، [[لایپزیگ]]ˇ دانشگا مئن) *سپهبد [[ابوالحسن سعادتمند]] *مهندس [[رضا قطبی]] *[[فریده قطبی]]([[فرح دیبا]] (ایرانˇ آخری ملکه) مأر) *آیت‌الله شیخ [[عبدالله لاهیجی]] *[[ایرج ندیمی]] *احمد [[قوام السلطنه]]، ایرانˇ قدیمی نخست‌وزیر که سالؤنˇسال لاجؤنˇ مئن زندگی گود. *[[میرزا هادی‌ خان دبیر رسایل لاهیجی]] *[[میرزا کاظم خان صفاری]] *[[علی‌اصغر فیاض فاضلی]](لاجؤنˇ شهردادر و مجلس شورای ملی نماینده) === تاجرؤن، بازاری‌ئن، صنعتکارؤن === [[پرونده:Kashef.jpg|left|thumb|مقبرۀ محمدمیرزا [[کاشف‌السلطنه]]]] *[[محمد میرزا کاشف‌السلطنه]] *[[سیف‌الله ابن ملک محمد پرهیزی]] (از کسبه و معتمدین قدیمی بازار لاهیجان) *[[مأمدعلی بگلری]] (ایرانˇ [[کولوچه]] صنعتˇ بناگوده‌کس<ref>[http://www.noosheen.com كلوچه نوشين]</ref>) === اربابؤن === *[[حاجی میرزا ابوطالب]] (لاجؤنˇ قدیمی پیلˇ ارباب) *[[حسین بهمن شکفته (حاجی بهمنی)]] (لاجؤنˇ قدیمی پیلˇ ارباب) *[[محمدعلی‌خان امین دیوان لاهیجی]] (لاجؤنˇ قدیمی پیلˇ ارباب) *[[قنبرخان چاردهی]] ([[قوام السلطنه]] مؤباشر) *[[امان‌الله خان بهاءالسلطنه لاهیجی]]( مالک و معاون حکومت گیلان در دوره مشروطه) *[[احمد قوام السلطنه]] (لاجؤنˇ [[رودبنه]] مالیک) *[[احمد صفاری سالارمؤید]] === باخی پیلˇکسؤن === *[[مأمد ایمانی لاهیجانی]] *[[مأمدجعفر لاهیجی]] *[[شمسای زرین قلم فایق لاهیجانی]] *[[مولانا کامی لاهیجانی]] *[[حسن نخعی لاهیجانی]] *[[سید احمد میرمطلبی لاهیجانی]] *[[سراء دیلمی]] *[[فخرالدین صادقی]] (نویسنده و برنامه‌نویس) *[[شیخ زاهد گیلانی]] *[[عبدالرزاق لاهیجی]] *[[یوحنا دیلمی]] ([[عیسا مسیح]]ˇ حواری) *[[فیاض لاهیجی]] *[[قطب‌الدین شریف لاهیجی]] *[[محمدحسن غروی کوشالی]] *[[عبدالحسین عترتی کوشالی]] *[[عبدالکریم لاهیجی]] *[[محمدعلی فیض لاهیجی]] *[[عبدالله لاهیجی]] *[[مهدی مهدوی لاهیجی]] *[[محمد مهدوی لاهیجی]] *[[سید محمد لاهیجانی]] *[[سید ابوالقاسم لاهیجی]] *[[بیژن فلاح شعبانی لیالستانی]] ==لاجؤنˇ دانگشاهؤن== *[[مدرسهٔ عالي مديريت لاهيجان|گيلانˇ مدرسهٔ عالي مديريت (مدرسهٔ عالی مدیریت گیلان-لاهیجان)]] (دبستئه بۊبؤ) * [[لاجؤنˇ دانشگا آزاد]] (فارسی: دانشگاه آزاد اسلامی، واحد لاهیجان) * [[تربیت مدرسˇ دانشکده]]. * [[پرستاری و مامایی دانشکده]]. * [[پیامˇ نورˇ دانشگا]] * [[دیلمانˇ دانشگا]] (فارسی: دانشگاه غیر انتفاعی دیلمان) * [[اندیشمند دانشگا]] (فارسی: دانشگاه غیر انتفاعی اندیشمند) ==محله'ن== لاجؤن خۊ محلگي سيستم ئبه نؤمي ايسه. اي شهر هف ته قديمي محل دأشت ؤ بازين کم-کم اي محله'ن زيادأبؤن. هر محله خۊ حمام ؤ مچيد ؤ مىدؤن ؤ عزاداري دسته ؤ ديکؤن ؤ... دأشت. اي چاگۊدار هنۊزم لاجؤنˇ مئن هننأ ؤ هر سال محرم، عزاداري مئن اي محلگي سيستمه بئتر شأنه دئن. هر محله ىک شؤ خۊ عزاداري دسته' بيرين أبئنه ؤ شنه باخيˇ محله'ن. اۊ محله'ني که بازين اضافه بۊبؤن ني اي دابه رعاىت کؤنن. محله'نˇ حرکت، ساعتˇ عقربه'نˇ عکسه جؤز ىکته محله (مىدؤن) کي امام حسينˇ شبˇ هفت اينˇ نؤبه'. لاجؤنˇ قديمي محله'ن: مىدؤن ===مىدؤن=== اي محله لاجؤنˇ جۊنۊبه ؤ قديمأ جي تا ايسه، تاجرؤنˇ جيگه بۊ ؤ قديم، اعىان ؤ أميرؤن اي محل نيشتن ؤ اؤره [[چارپادشا]] هننأ کي چار ته [[کارکیا|کىاىي]] پادشاه اؤره دفنن ؤ [[گولشنˇ حمام|گۊلشنˇ حمام]] ؤ [[لاجؤنˇ مسجدجامع|مچيد جامع]] ؤ ىکته حؤزهٔ علميه ني اي محله مئن هننأ. [[تکىه بر]] ؤ [[جؤرپۊشته]] ني اي محله مئن دره. ===شأربافؤن=== '''شأربافؤن''' ىا '''شعربافؤن''' ىا '''شۊرامحله'''، لاجؤنˇ شرقيجۊنۊب بنه ؤ ىکته قديمي ؤ پيلئه محله' کي اينه '''شعرباف محله''' ني دۊخؤنن ؤ [[پهلوی|پهلوي]] زمت '''کۊهستاني''' نؤمي بۊ. اي محله، نساجؤن ؤ وؤتنکسؤن ؤ شعربافؤنˇ محل بۊ ؤ گۊنن اي محله مئن نزديکˇ چار هزار ته أبريشم کشي چرخ ؤ ابريشمي پارچه وؤتنˇ دزگا'ن هننأبۊن. ===خؤمرکلا=== خؤمرکلا کي فارسي مئن اينه خميرکلاىه دۊخؤنن، لاجؤنˇ غربيشۊمال بنه ؤ لاجؤنˇ حاکم ؤاينˇ آدمؤنˇ خؤنه اي محل بۊ. ===اؤردۊبازار=== الؤن اي محله شهرˇ مئنه هننأ ؤ قديم، نظامي کاربرد دأشت. ===گأبنه=== اي محله قديمي خؤنه'ن هنۊزم نؤمي ايسه ؤ [[اکبریه مسجد|اکبريه مچيد]] اي محله مئن هننأ. ===پؤردˇسر=== اي محله، قديم لاجؤنˇ ديريني رهˇ سر بۊ ؤ اينˇ خشتˇ پؤرد ؤ ميوه ؤ ترˇبارˇ بازار نؤمئه. ===کارئنسرئبر=== اي محله لاجؤنˇ غربي طرف هننأ. ===باخيˇ محله'ن=== بازين کم-کمى هنده محله'ن ويشترأبؤن. جيرˇسر ؤ غرئباباد ؤ أميرشهيد ؤ آسئدمحمد ؤ حسن بيگدشت ؤ نخجيرکلاىه ؤ کؤبيجار ؤ آسئدحسين (شيشه گران) ؤ پؤمپˇبنزين ؤ کؤبنه ؤ... ==لاجؤن دهاتؤن== {{آهندان دهستان روستاهان}} {{بازکیا گوراب دهستان روستاهان}} {{لفمجان دهستان روستاهان}} {{لیالستان دهستان روستاهان}} {{لیل دهستان روستاهان}} {{رودبنه دهستان روستاهان}} {{شیرجوپشت دهستان روستاهان}} ==جیرنویس== {{جیرنویس}} ==باخی لینکؤن== * [[لاجؤنˇ عکسؤن]] ==بورینˇ پیوندؤن== * [https://web.archive.org/web/20090126071559/http://www.lahidjanshora.ir/ لاجؤنˇ شورای شهر] * [https://web.archive.org/web/20150512062446/http://www.lahidjan.com/ لاجؤنˇ شهرداری] * [https://web.archive.org/web/20080404165445/http://www.dourbin.net/albumdetail-fa-149.html بیجارکاری، لاجؤنˇ دهاتؤنˇ مئن (عکس)] * [http://www.guilanmet.ir/Default_guilan.aspx?MeteoShow=true&SelectedCity=lahidjan لاجؤنˇ آب و هوا] {{گیلان خوانندان}} {{گیلان بازیگران}} {{گيلان}} [[Category:لاجؤن]] [[Category:لاجؤنی]] [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:شهر]] [[Category:گیلک‌نشین شهرؤن]] [[جرگه:گيلان ٚ شأران]] [[Category:ایرانˇ شهرؤن]] [[Category:آسیا شهرؤن]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] dc1oh79gt1ykq1zpku7mbxx4pev5vd8 0 1677 157292 156501 2026-06-15T13:05:35Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/156501|156501]] از [[Special:Contributions/~2026-33143-34|~2026-33143-34]] ([[User talk:~2026-33143-34|بحث]]) خنثی شد 157292 wikitext text/x-wiki <div dir="rtl"> '''گالِش''' يا گاولش، دیلمی/گیلکی مئن گاوبان معنی دئنه. ای کلمه، سانسکريت ِ جی بون و ريشه دأنه. سانسکريت ِ مئن، گؤ (گاو) ِ جی نگهداری گودن و اونه پاسنه گونن: گئورکش. ای احتمال نی نأی کی ای کلمه '''گئوشورون ''' جی ريشه بگيته بی کی يه‌ته فرشته يا الهه نام ايسه و اين ِ وظيفه اينه کی موفيد مالؤن و چارپايؤن ِ جی حمايت بکونی. در کلّ، گالش يعنی کسی کی دامداری کؤنه و [[گؤ]] و [[گوسند]] پرورش دئنه. گالشؤن، گيلان و مازندران ِ کوهؤن ِ مئن زندگی درن. اوشؤن، [[گيله‌مرد]]ؤن (اوشؤنی کی گيلان و مازندران ِ جولگه مئن زندگی درن) امره يه‌ته بون و ريشه دأنن و يه‌ته قوم ([[گیلک]]) ايسن کی معمولن اوشؤنه گيل و ديلم دخؤنن. در واقع، گالشؤن، کوه‌نيشين گيلک ايسن و گيله‌مردؤن، جولگه‌نيشين گيلک. ==گالشؤن ِ بون و کعنه== خيلی قديم کی گيلان جولگه‌ؤن مئن نشاست زندگی کودن، گيلکؤن همه‌تايی کوهستان مئن زندگی کودن و بازون، وختی دريا اؤ پس بوشؤ و انسان ياد بگيته کی چوتو هيست ِ زمينه خوشکا کونی و بج‌کاری بکونی و کشاورزی‌يه ياد بگيته، يک بخش، کوهستان ِ جی جير بومأن و جولگه مئن زندگی‌يه سراگيتن. اوشؤنی که کو جؤر بئيسأن بوبؤن گالش و اوشونی کی جولگه مئن بومأن بوبؤن گيله‌مرد. هسا، [[گيله‌مرد]] (گيل+آمارد) و گالش، کسن ِ امره، [[گیلک]] قومه تشکيل دئنن و ايشؤن زوان و تاريخ و فرهنگ يکی ايسه. ==گالشؤن ِ زوان== گالشؤن ِ زوان گيلکی ايسه. جالبه کی با اون‌که گيلان ِ جولگه مئن، شرق و غرب ِ گيلکی لهجه‌ٰئن همديگر ِ امره تفاوت دأنه و هرته گيلکی‌يه خو لهجه امره گب زئنن، گالشؤن ِ گيلکی لهجه، به هر دو طرف شبيه ايسه. گالشؤن ِ زوان، گيلکی لهجه‌ٰئن مئن، اصيل‌تر و دس‌نوخورده‌تر بمانسه و ايشؤن ِ رسم و روسومات و موسئقی نی گيلکؤن ِ مئن اصيل‌تره. ==گالشی تقويم== گالشؤن، گيلکؤن ِ رسم و روسوماته تا هسا حفظ بئوده دأنن. ای رسم و دابؤن ِ جی، يه‌ته نی [[گالشی تقويم]] (ديلمی تقويم) ايسه. گالشی تقويم کی همه‌ته گيلکؤن ِ شی ايسه، 12 تا ما (ماه) دأنه کی هرته 30 روج ايسه و 5 روزأ نی [[پنجيک]] (کبيسه) دأنه و هر چار سال يه‌ته روج اضافه بونه. پس [[گالشی سال]]، 365 روج دأنه و هر چارسال 366 روجی بونه. گالشی سال، [[نوروز ما]] جی سراگينه (شوروع بونه) و نوروز ما اوّل، برابره با هجری شمسی مورداد ماه 17. [[رده:مردوم]] [[رده:گیلک]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] j0a4udit6y97z0qxoczkmz9z9izgx6p 157294 157292 2026-06-15T13:06:44Z ~2026-35150-59 18604 /* */ 157294 wikitext text/x-wiki <div dir="rtl"> '''دٚیلٚم، یتا دٚه رسلا/دوروستش دیلمی بی بی بژ خا، ''' يا گالش، مئن گاوبان معنی دئنه. در کلّ، گالش يعنی کسی کی دامداری کؤنه و [[گؤ]] و [[گوسند]] پرورش دئنه. گالشؤن، تهران و قزوین و البرز و زنجان و گيلان و مازندران ِ کوهؤن و دیگر جاهان ِ مئن زندگی درن. اوشؤن، [[گيله‌مرد]]ؤن (اوشؤنی کی گيلان و مازندران و تهران و البرز و رنجان و قزوین و .... ِ جولگه مئن زندگی درن) امره يه‌ته بون و ريشه دأنن و يه‌ته قوم ([[گیلک]]) ايسن کی معمولن اوشؤنه گيل و ديلم دخؤنن. در واقع، گالشؤن، کوه‌نيشين گيلک ايسن و گيله‌مردؤن، جولگه‌نيشين گيلک. ==گالشؤن ِ بون و ريشه== خيلی قديم کی گيلان جولگه‌ؤن مئن نشاست زندگی کودن، گيلکؤن همه‌تايی کوهستان مئن زندگی کودن و بازون، وختی دريا اؤ پس بوشؤ و انسان ياد بگيته کی چوتو هيست ِ زمينه خوشکا کونی و بج‌کاری بکونی و کشاورزی‌يه ياد بگيته، يک بخش، کوهستان ِ جی جير بومأن و جولگه مئن زندگی‌يه سراگيتن. اوشؤنی که کو جؤر بئيسأن بوبؤن گالش و اوشونی کی جولگه مئن بومأن بوبؤن گيله‌مرد. هسا، [[گيله‌مرد]] (گيل+آمارد) و گالش، کسن ِ امره، [[گیلک]] قومه تشکيل دئنن و ايشؤن زوان و تاريخ و فرهنگ يکی ايسه. ==گالشؤن ِ زوان== گالشؤن ِ زوان گيلکی ايسه. جالبه کی با اون‌که گيلان ِ جولگه مئن، شرق و غرب ِ گيلکی لهجه‌ٰئن همديگر ِ امره تفاوت دأنه و هرته گيلکی‌يه خو لهجه امره گب زئنن، گالشؤن ِ گيلکی لهجه، به هر دو طرف شبيه ايسه. گالشؤن ِ زوان، گيلکی لهجه‌ٰئن مئن، اصيل‌تر و دس‌نوخورده‌تر بمانسه و ايشؤن ِ رسم و روسومات و موسئقی نی گيلکؤن ِ مئن اصيل‌تره. ==گالشی تقويم== گالشؤن، گيلکؤن ِ رسم و روسوماته تا هسا حفظ بئوده دأنن. ای رسم و دابؤن ِ جی، يه‌ته نی [[گالشی تقويم]] (ديلمی تقويم) ايسه. گالشی تقويم کی همه‌ته گيلکؤن ِ شی ايسه، 12 تا ما (ماه) دأنه کی هرته 30 روج ايسه و 5 روزأ نی [[پنجيک]] (کبيسه) دأنه و هر چار سال يه‌ته روج اضافه بونه. پس [[گالشی سال]]، 365 روج دأنه و هر چارسال 366 روجی بونه. گالشی سال، [[نوروز ما]] جی سراگينه (شوروع بونه) و نوروز ما اوّل، برابره با هجری شمسی مورداد ماه 17. [[رده:مردوم]] [[رده:گیلک]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] nt4tlzyan7hyyb5tlp0lwoedbmcokp2 157295 157294 2026-06-15T13:07:02Z ~2026-35150-59 18604 /* */ 157295 wikitext text/x-wiki <div dir="rtl"> '''دٚیلٚم، یتا دٚه رسلا/دوروستش دیلمی بی بی بژ خا، ''' يا گالش، مئن گاوبان معنی دئنه. در کلّ، گالش يعنی کسی کی دامداری کؤنه و [[گؤ]] و [[گوسند]] پرورش دئنه. گالشؤن، تهران و قزوین و البرز و زنجان و گيلان و مازندران ِ کوهؤن و دیگر جاهان ِ مئن زندگی درن. اوشؤن، [[گيله‌مرد]]ؤن (اوشؤنی کی گيلان و مازندران و تهران و البرز و رنجان و قزوین و .... ِ خیلی مئن زندگی درن) امره يه‌ته بون و ريشه دأنن و يه‌ته قوم ([[گیلک]]) ايسن کی معمولن اوشؤنه گيل و ديلم دخؤنن. در واقع، گالشؤن، کوه‌نيشين گيلک ايسن و گيله‌مردؤن، جولگه‌نيشين گيلک. ==گالشؤن ِ بون و ريشه== خيلی قديم کی گيلان جولگه‌ؤن مئن نشاست زندگی کودن، گيلکؤن همه‌تايی کوهستان مئن زندگی کودن و بازون، وختی دريا اؤ پس بوشؤ و انسان ياد بگيته کی چوتو هيست ِ زمينه خوشکا کونی و بج‌کاری بکونی و کشاورزی‌يه ياد بگيته، يک بخش، کوهستان ِ جی جير بومأن و جولگه مئن زندگی‌يه سراگيتن. اوشؤنی که کو جؤر بئيسأن بوبؤن گالش و اوشونی کی جولگه مئن بومأن بوبؤن گيله‌مرد. هسا، [[گيله‌مرد]] (گيل+آمارد) و گالش، کسن ِ امره، [[گیلک]] قومه تشکيل دئنن و ايشؤن زوان و تاريخ و فرهنگ يکی ايسه. ==گالشؤن ِ زوان== گالشؤن ِ زوان گيلکی ايسه. جالبه کی با اون‌که گيلان ِ جولگه مئن، شرق و غرب ِ گيلکی لهجه‌ٰئن همديگر ِ امره تفاوت دأنه و هرته گيلکی‌يه خو لهجه امره گب زئنن، گالشؤن ِ گيلکی لهجه، به هر دو طرف شبيه ايسه. گالشؤن ِ زوان، گيلکی لهجه‌ٰئن مئن، اصيل‌تر و دس‌نوخورده‌تر بمانسه و ايشؤن ِ رسم و روسومات و موسئقی نی گيلکؤن ِ مئن اصيل‌تره. ==گالشی تقويم== گالشؤن، گيلکؤن ِ رسم و روسوماته تا هسا حفظ بئوده دأنن. ای رسم و دابؤن ِ جی، يه‌ته نی [[گالشی تقويم]] (ديلمی تقويم) ايسه. گالشی تقويم کی همه‌ته گيلکؤن ِ شی ايسه، 12 تا ما (ماه) دأنه کی هرته 30 روج ايسه و 5 روزأ نی [[پنجيک]] (کبيسه) دأنه و هر چار سال يه‌ته روج اضافه بونه. پس [[گالشی سال]]، 365 روج دأنه و هر چارسال 366 روجی بونه. گالشی سال، [[نوروز ما]] جی سراگينه (شوروع بونه) و نوروز ما اوّل، برابره با هجری شمسی مورداد ماه 17. [[رده:مردوم]] [[رده:گیلک]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] 4uc95xr2fxhcvk09nn1tbahf8z7jjk1 157297 157295 2026-06-15T13:07:35Z ~2026-35150-59 18604 Quinlan83 and/or Dokkōdō and/or anyone else, each of y'all edit one more time on Gilaki Wikipedia & your mothers are whores & your fathers are sissys just like y'all's grandpas and y'alls mothers learned from your grandmas to be whores, all for ever, 100% truth! 157297 wikitext text/x-wiki <div dir="rtl"> '''دٚیلٚم، یتا دٚه رسلا/دوروستش دیلمی بی بی بژ خا، ''' يا گالش، مئن گاوبان معنی دئنه. در کلّ، گالش يعنی کسی کی دامداری کؤنه و [[گؤ]] و [[گوسند]] پرورش دئنه. گالشؤن، تهران و قزوین و البرز و زنجان و گيلان و مازندران ِ کوهؤن و دیگر جاهان ِ مئن زندگی درن. اوشؤن، [[گيله‌مرد]]ؤن (اوشؤنی کی گيلان و مازندران و تهران و البرز و رنجان و قزوین و .... ِ خیلی مئن زندگی درن) امره يه‌ته بون و ريشه دأنن و يه‌ته قوم ([[گیلک]]) ايسن کی معمولن اوشؤنه گيل و ديلم دخؤنن. در واقع، گالشؤن، کوه‌نيشين گيلک ايسن و گيله‌مردؤن، جولگه‌نيشين گيلک. ==گالشؤن ِ زوان== گالشؤن ِ زوان گيلکی ايسه. جالبه کی با اون‌که گيلان ِ جولگه مئن، شرق و غرب ِ گيلکی لهجه‌ٰئن همديگر ِ امره تفاوت دأنه و هرته گيلکی‌يه خو لهجه امره گب زئنن، گالشؤن ِ گيلکی لهجه، به هر دو طرف شبيه ايسه. گالشؤن ِ زوان، گيلکی لهجه‌ٰئن مئن، اصيل‌تر و دس‌نوخورده‌تر بمانسه و ايشؤن ِ رسم و روسومات و موسئقی نی گيلکؤن ِ مئن اصيل‌تره. ==گالشی تقويم== گالشؤن، گيلکؤن ِ رسم و روسوماته تا هسا حفظ بئوده دأنن. ای رسم و دابؤن ِ جی، يه‌ته نی [[گالشی تقويم]] (ديلمی تقويم) ايسه. گالشی تقويم کی همه‌ته گيلکؤن ِ شی ايسه، 12 تا ما (ماه) دأنه کی هرته 30 روج ايسه و 5 روزأ نی [[پنجيک]] (کبيسه) دأنه و هر چار سال يه‌ته روج اضافه بونه. پس [[گالشی سال]]، 365 روج دأنه و هر چارسال 366 روجی بونه. گالشی سال، [[نوروز ما]] جی سراگينه (شوروع بونه) و نوروز ما اوّل، برابره با هجری شمسی مورداد ماه 17. [[رده:مردوم]] [[رده:گیلک]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] mk27oxj4oqppc5avk0o9r03h94cwwat 157309 157297 2026-06-15T13:10:47Z Tenshi Hinanawi 18199 ویرایش‌های [[Special:Contributions/~2026-35150-59|~2026-35150-59]] ([[User talk:~2026-35150-59|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Dokkōdō|Dokkōdō]] انجام داده بود واگردانده شد 157292 wikitext text/x-wiki <div dir="rtl"> '''گالِش''' يا گاولش، دیلمی/گیلکی مئن گاوبان معنی دئنه. ای کلمه، سانسکريت ِ جی بون و ريشه دأنه. سانسکريت ِ مئن، گؤ (گاو) ِ جی نگهداری گودن و اونه پاسنه گونن: گئورکش. ای احتمال نی نأی کی ای کلمه '''گئوشورون ''' جی ريشه بگيته بی کی يه‌ته فرشته يا الهه نام ايسه و اين ِ وظيفه اينه کی موفيد مالؤن و چارپايؤن ِ جی حمايت بکونی. در کلّ، گالش يعنی کسی کی دامداری کؤنه و [[گؤ]] و [[گوسند]] پرورش دئنه. گالشؤن، گيلان و مازندران ِ کوهؤن ِ مئن زندگی درن. اوشؤن، [[گيله‌مرد]]ؤن (اوشؤنی کی گيلان و مازندران ِ جولگه مئن زندگی درن) امره يه‌ته بون و ريشه دأنن و يه‌ته قوم ([[گیلک]]) ايسن کی معمولن اوشؤنه گيل و ديلم دخؤنن. در واقع، گالشؤن، کوه‌نيشين گيلک ايسن و گيله‌مردؤن، جولگه‌نيشين گيلک. ==گالشؤن ِ بون و کعنه== خيلی قديم کی گيلان جولگه‌ؤن مئن نشاست زندگی کودن، گيلکؤن همه‌تايی کوهستان مئن زندگی کودن و بازون، وختی دريا اؤ پس بوشؤ و انسان ياد بگيته کی چوتو هيست ِ زمينه خوشکا کونی و بج‌کاری بکونی و کشاورزی‌يه ياد بگيته، يک بخش، کوهستان ِ جی جير بومأن و جولگه مئن زندگی‌يه سراگيتن. اوشؤنی که کو جؤر بئيسأن بوبؤن گالش و اوشونی کی جولگه مئن بومأن بوبؤن گيله‌مرد. هسا، [[گيله‌مرد]] (گيل+آمارد) و گالش، کسن ِ امره، [[گیلک]] قومه تشکيل دئنن و ايشؤن زوان و تاريخ و فرهنگ يکی ايسه. ==گالشؤن ِ زوان== گالشؤن ِ زوان گيلکی ايسه. جالبه کی با اون‌که گيلان ِ جولگه مئن، شرق و غرب ِ گيلکی لهجه‌ٰئن همديگر ِ امره تفاوت دأنه و هرته گيلکی‌يه خو لهجه امره گب زئنن، گالشؤن ِ گيلکی لهجه، به هر دو طرف شبيه ايسه. گالشؤن ِ زوان، گيلکی لهجه‌ٰئن مئن، اصيل‌تر و دس‌نوخورده‌تر بمانسه و ايشؤن ِ رسم و روسومات و موسئقی نی گيلکؤن ِ مئن اصيل‌تره. ==گالشی تقويم== گالشؤن، گيلکؤن ِ رسم و روسوماته تا هسا حفظ بئوده دأنن. ای رسم و دابؤن ِ جی، يه‌ته نی [[گالشی تقويم]] (ديلمی تقويم) ايسه. گالشی تقويم کی همه‌ته گيلکؤن ِ شی ايسه، 12 تا ما (ماه) دأنه کی هرته 30 روج ايسه و 5 روزأ نی [[پنجيک]] (کبيسه) دأنه و هر چار سال يه‌ته روج اضافه بونه. پس [[گالشی سال]]، 365 روج دأنه و هر چارسال 366 روجی بونه. گالشی سال، [[نوروز ما]] جی سراگينه (شوروع بونه) و نوروز ما اوّل، برابره با هجری شمسی مورداد ماه 17. [[رده:مردوم]] [[رده:گیلک]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] j0a4udit6y97z0qxoczkmz9z9izgx6p 0 1903 157323 156510 2026-06-15T13:11:53Z Tenshi Hinanawi 18199 ویرایش [[Special:Contributions/~2026-33143-34|~2026-33143-34]] ([[User talk:~2026-33143-34|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Mtarch11|Mtarch11]] انجام داده بود واگردانده شد 56905 wikitext text/x-wiki {{پأچ}} {{بۊشؤسۊبراز}} [[فاىل:Map of the Achaemenid Empire fa.jpg|بندانگشتی|260px|چپ|کادۊسيانˇ قلمرؤ، هخامنشيانˇ زماتˇ مئن]] '''کادۊسيان''' ىا '''کادۊسيؤن''' ايته جه دئبارˇ قؤمان ايسن کي داميشک [[کاسپي درىا]] ورجه زيوش گۊدن. واسيلي ولاديمير بارتؤلد ايته جه رۊسˇ خۊرتاو شناسان، خۊ کتابˇ مئن «ایران تاریخی جوغرافیا» نيويسه:" قدیمون گیلان مردوما کادوسیون تشکیل دینه که هخامنشیونه جا اطاعت نوکوردن. ایشون یا یه قسمت از ایشونا ، گیل هم دوخوندنه که گیلان خو ناما ایشون نامه جا داره. شرق گیلانم ماردان یا اماردان زندگی کوردن که سفیدرودا ایشون واستی آمارد دوخوندن. ارمنییون خوشون کتابون میون ایشونا " کاتی شیان " دوخونن. و بنوشتن که ایشون یه تا پیلا قبیله بان. دیاکونوف ایشون درباره نویسه: ماد پادشاهی ایشونا نتونست مطیع بوکونه. اما کوروشه جا اطاعت بوکوردن. بعضی کتابون میون ایشونا آریایی ندونن. احمد کسروی یه تا مقاله میون " کادوسیون، کادوشان، تالشان" بنوشته که تالشون ایشون اخلافن. و تالش منطقه احتمالن ایشون حکومتی قلمرو بیه. اما بعضی مورخون مث راولینسون، سفید رود دره شمال و جنوبو و طارم و خلخالا ایشون وطن دونن. مشیر الدوله پیرنیا " باستانی ایران " کتاب میون، یونانی مورخون قوله جا نویسه: " کادوسیون مردومی بن که گیلان میون زندگی کوردن. برخی گوئن ایشون تالشون جدن . تالش یونانی ترجمه ی تالوشه. کادوسیونا برخی محققون ایرانی بومیون دونن که پیش از اینکه آریاییون ایران بان- گیلان و آذربایجان شمال شرقی میون زندگی کوردن. ==سربس== [[Category:مردوم]] [[Category:تارئخ]] کتاب گیلان – جلد اول- انتشارات گروه پژوهشگران ایران – چاپ دوم- زمستان 1380 خورشیدی el1cdlh5uy4zj5hmf8teg53wvpk10si 0 2431 157231 157148 2026-06-15T12:46:50Z ~2026-35150-59 18604 /* */ 157231 wikitext text/x-wiki '''پٚس اٚز وارٚش''' ==سربس== 431ttwl2nml27tg2ojw7ic5fr4d1487 157232 157231 2026-06-15T12:47:09Z ~2026-35150-59 18604 Quinlan83 and/or Dokkōdō and/or anyone else, each of y'all edit one more time on Gilaki Wikipedia & your mothers are whores & your fathers are sissys just like y'all's grandpas and y'alls mothers learned from your grandmas to be whores, all for ever, 100% truth! 157232 wikitext text/x-wiki '''پٚس اٚز وارٚش''' s4hsa3h6cdslsi3k6stvfiswnokkxti 157243 157232 2026-06-15T12:53:05Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/157232|157232]] از [[Special:Contributions/~2026-35150-59|~2026-35150-59]] ([[User talk:~2026-35150-59|بحث]]) خنثی شد 157243 wikitext text/x-wiki {{زيبيل/فئلم}} '''پس از باران''' ([[گيلکي]] مئن: وارش ٚ پسي)، یته تلويزيؤني سريال ٚ نام ايسه کي ۱۳۷۹ شمسي سال مئن، ايران ٚ تلويزيؤن (شبکه سه) جي پخش-أ بؤ.<ref>{یادکرد وب |نویسنده=آی‌فیلم |نشانی=https://web.archive.org/web/20150901162018/http://www.ifilmtv.ir/Farsi/Serie/199/ |عنوان=پس از باران |ناشر= |تاریخ= |تاریخ بازبینی= |archiveurl=https://web.archive.org/web/20150901162018/http://www.ifilmtv.ir/Farsi/Serie/199/ |archivedate=۱ سپتامبر ۲۰۱۵ |dead-url=yes}}</ref><ref>{یادکرد وب| نشانی = http://www.iranactor.com/artists/actors/mahmood-pakniaat.htm| عنوان = محمود پاک نیت| تاریخ بازدید = ۷ اسفند ۱۳۸۸| تاریخ = | ناشر = ایران‌اکتر| زبان = فارسی| archiveurl = https://web.archive.org/web/20111026085129/http://www.iranactor.com/artists/actors/mahmood-pakniaat.htm| archivedate = ۲۶ اکتبر ۲۰۱۱| dead-url = yes}}</ref> اي سريال ٚ داستان، [[گيلان]] ٚ أرباب‌رعيتي زمات تفاق دکئنه. اي سريال ٚ مئن، [[فريدۊن پۊررضا]] آواز بخانده، هم خود سريال ٚ مئن ؤ هم اۊن ٚ تيتراژ ٚ سر. ايته سال ٚ پسي، ۱۵۷۵ [[گالشی سال]] (۱۳۸۰ شمسي)، اي سریال ٚ مۊسيقي، نوار ٚ مئن بمأ بازار. اي نوار ٚ نام نی بۊ «پس از باران». اۊن ٚ خانشگر فریدۊن پۊررضا ؤ اۊن ٚ آهنگ‌ چأکۊنکس ني سعيد أنصاري بۊ. ==سربس== m9ay0n1fg95d73hkwxta7nwmrga21of 0 2539 157442 156557 2026-06-15T15:06:24Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/156557|156557]] از [[Special:Contributions/~2026-33493-71|~2026-33493-71]] ([[User talk:~2026-33493-71|بحث]]) خنثی شد 157442 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه |نام= ديلمؤن |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر= Gilan - Deylaman - panoramio (3).jpg |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |شأردار= |اۊستان= [[گيلان]] |شأرستان= [[سياکل ٚ شأرستان]] |بخش= [[ديلمؤن ٚ بخش]] |رسمي نام= ديلمان |محلي نام= ديلمؤن، ديلمان |قديمي نامان= |شأر بؤستن ٚ سال= |جمعيت= ۱,۲۶۱ نفر (۱۳۸۵) |جمعيت ٚ رشد= |جمعيت ٚ تراکؤم= |زوان= [[گيلکي]] |مذهب= شيعه |پيلئکي= |ارتفاع= ۱۴۵۲ متر |دما ميانگين= ۱۲.۷ درجه سانتيگراد |سالانه وارش ٚ ميانگين= ۱۱۷۳ ميلي‌متر |جرندي رۊجان ٚ تعداد= ۶۰ رۊج |سؤغات= فۊندؤق{{سخ}}زعفران{{سخ}} گل گاوزبان{{سخ}}گندؤم ؤ جؤ{{سخ}}صنایع دستي |پيش‌شۊماره= ۰۱۳ |وبجيگا= |جمله‌خوشامد= |پانویس= }} '''ديلمؤن''' (diləmon) یا '''ديلمان''' (diləmān)، ايته جه [[گيلان]] ٚ شأران ايسه کي [[سياکل ٚ شأرستان]] ؤ [[ديلمؤن ٚ بخش]] ٚ مئن نهأ ؤ ديلمؤن ٚ بخش ٚ مرکز ايسه. ==نؤم== «دیلمؤن» نؤم ویشتر ايشتباه واگۊیه به ؤ أگه بیشید محلي مردۊم ٚ جه واورسید اۊن ٚ دۊرۊس-أ گده: دیلمان (dileman) یا ديلمؤن (dilemon). دئیلمان (deylaman) ايته غلط ٚ واگۊیه أ نام ٚ جه ايسه. دیل (dil) ایته واجه ايسه گه مشخص ٚ معنا دأره ؤ اؤرأ گده کي مرز بۊ ؤ دَوَسته بؤبؤسته [[گاب]] ؤ [[گۊسۊند]] دأشتيدي، «ام» بۊلندي پسونده، هۊجۊر کي کتام ؤ ایلام ٚ مئن دأریم ؤ پهلوي زوان ٚ مئن هرچي-أ گه بخأید بۊلند ذکر بۊکۊند، أ پسوند-أ اۊ واجه-یأ دۊچکانئده. پس دیلم بؤنه گؤ ؤ گۊسۊند دأشتن ٚ بۊلند ٚ جیگه.<ref>افشین پرتو. مردۊم سلول‌های ساختاری دئباریده. گفت‌وگو با افشین پرتو. گیله‌وا، ش ۱۲۲.</ref> ==تاريخ== ديلمان ِ مئن، يه‌ته قبرستان ِ مئن يه‌ته سوتونی مُهر بياتن کی 5000 سال پيش ِ شی ايسسه و هسا [[لنينگراد ِ موزه]] مئن بدشته بونه. ای مُهر ِ موسؤن، هزاران اثر و عتيقه، ديلمان قبرستانان و باخی مناطق ِ مئن بياته ببؤ و خيلی از ايشؤنه قاچاقچی‌ئن، ايران ِ جی بيرين ببردن. قبل از اسلام و حتا تا يکی دو قرن اسلام ِ پسی، گيلان ِ غرب تا [[مازندران]] ِ مئن [[بابول]]، ديلمستان دخانده بونأ بو. نسا طرفأجی‌ام، تا [[قزوين]]، ديلمستان نوم گيت. == جمعیت == بر اساس ايران ٚ آمار ٚ مرکز ٚ سرايشماردن، ديلمؤن ٚ جمعيت، ۱۳۹۵ سال ٚ دۊرۊن ۱,۷۲۹ نفر-أ فأرسئي ؤ ۱۳۸۵ سال ٚ مئن ني اۊن ٚ جمعيت ۱,۲۶۱ نفر (۳۷۴ خانوار) بۊ.<ref>(یادکرد وب |نویسنده= |نشانی=https://amar.org.ir/census/نفوس-و-مسکن/سرشماری-1390/نتایج-سرشماری-1390/جمعیت-و-خانوار-تا-سطح-آبادی-1390 |عنوان=تعداد جمعیت و خانوار تا سطح آبادی براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1390 |ناشر= |تاریخ= |تاریخ بازبینی= |archive-date=4 مه 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160504050821/http://amar.org.ir/census/%D9%86%D9%81%D9%88%D8%B3-%D9%88-%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%86/%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-1390/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-1390/%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D9%88-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%A7-%D8%B3%D8%B7%D8%AD-%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C-1390 }}</ref> ==مردۊم ؤ زوان== ديلمؤن ٚ مردۊم [[گیلک]] ايسد ؤ [[گيلکي]] زوان-أ گالشي (ديلمي) گۊیش ٚ أمرأ گب زنده.<ref name="ethnologue.com">https://www.ethnologue.com/language/glk</ref> ==تاتايي‌ئن== <gallery> Nature of Deylaman.jpg Gilan - Deylaman Forest - panoramio.jpg Deylaman - Gheshlagh - Dorfak view - panoramio.jpg Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg Gilan - Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg </gallery> ==سربس== {{گيلان}} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:گیلان]] [[Category:شهر]] [[Category:گیلک‌نشین شهرؤن]] [[جرگه:گيلان ٚ شأران]] 0f8qgjtimzqlbnmb8a70d67n9jjaszt 157459 157442 2026-06-15T17:46:24Z ~2026-35197-39 18613 /* */ 157459 wikitext text/x-wiki '''دٚیلٚمٚآٚن''' یتا جه ایران ٚ پیله شٰٚهرٚان ايسه کی [[سياکل ٚ شأرستان|سياهکل و دیلمان شٰٚهرٚستٚان]] ؤ [[ديلمؤن ٚ بخش|ديلمان وخش]] ٚ میعن نهأ ؤ ديلمان ٚ وخش ٚ مرکز ايسه.{{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه|نام=دٚیلٚمٚآٚن|روی‌نقشه=|جۊغرافيايي عرض=|جۊغرافيايي طۊل=|تصویر=|اندازه تصویر=|برچسب‌تصویر=|شأردار=اسماعيل سادات دیلمي|اۊستان=[[گيلان و دیلمستان و تالش]]|شأرستان=[[سیآٚهٚکل و دٚیلٚمٚآٚن ٚ شٰٚهرٚستٚان]]|بخش=[[ديلمان ٚ وخش]]|مردۊم=دیلم|رسمي نام=دٚیلٚمٚآٚن|محلي نام=ديلمان|قديمي نامان=|شأر بؤستن ٚ سال=|جمعيت=جرگییت: ۲۲۲۲۲۲۲۲۲۲ 2222222222 is the population of Deylaman, Deylaman Area,,Deylaman District, Siahkal & Deylaman County, Daylamestan, Gilan & Daylamestan & Talysh Province, Gilan & Daylamestan & Talysh Regions, Caspian, Iran, Western Asia, Asia, Earth Planet, Solar System, The Milky Way Galaxy, World, now|جمعيت ٚ رشد=|جمعيت ٚ تراکؤم=|زوان=[[گيلکی/دیلمی]]|مذهب=شيعه|پيلئکي=|ارتفاع=۱۴۵۲ متر|دما ميانگين=۱۲.۷ درجه سانتيگراد|سالانه وارش ٚ ميانگين=۱۱۷۳ ميلي‌متر|جرندي رۊجان ٚ تعداد=۶۰ رۊج|سؤغات=فۊندؤق{{سخ}}زعفران{{سخ}} گل گاوزبان{{سخ}}گندؤم ؤ جؤ{{سخ}}صنایع دستي|پيش‌شۊماره=۰۱۳|وبجيگا=|جمله‌خوشامد=|پانویس=}} ==نٚام== از دٚیلٚمی گیلٚکآٚن ایعه ==تاريخ== ديلمان ِ مئن، يه‌ته قبرستان ِ مئن يه‌ته سوتونی مُهر بياتن کی ۲۲۲۲۲ سال پيش ِ شی ايسسه و هسا [[لنينگراد ِ موزه]] مئن بدشته بونه. ای مُهر ِ موسؤن، هزاران اثر و عتيقه، ديلمان قبرستانان و باخی مناطق ِ مئن بياته ببؤ و خيلی از ايشؤنه قاچاقچی‌ئن، ايران ِ جی بيرين ببردن. قبل از اسلام و حتا تا يکی دو قرن اسلام ِ پسی، گيلان ِ غرب تا [[مازندران]] ِ مئن گنبد کاووس، ديلمستان دخانده بونأ بو. نسا طرفأجی‌ام، تا [[قزوين]]، ديلمستان نوم گيت. ==مردۊم ؤ زوان== دیلمان ٚ آٚدٚمٚآٚن گیلک/دیلمی بی بین و گیلکی زوان بٚا دٚیلٚمی گوٚیش گٚپ زٚنن دیوٚداری.<ref name="ethnologue.com">https://www.ethnologue.com/language/glk</ref> ==تاتايي‌ئن== <gallery> Nature of Deylaman.jpg Gilan - Deylaman Forest - panoramio.jpg Deylaman - Gheshlagh - Dorfak view - panoramio.jpg Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg Gilan - Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg </gallery> ==سٚرعٚس== اٚتونولوگ [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:گیلان]] [[Category:شهر]] [[Category:گیلک‌نشین شهرؤن]] [[جرگه:گيلان ٚ شأران]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] i2p263ru7zbwmcq5qbkgnjck1izc2dw 157463 157459 2026-06-15T17:52:10Z ~2026-35197-39 18613 /* */ 157463 wikitext text/x-wiki '''دٚیلٚمٚآٚن''' یتا جه ایران ٚ پیله شٰٚهرٚان ايسه کی [[سياکل ٚ شأرستان|سياهکل و دیلمان شٰٚهرٚستٚان]] ؤ [[ديلمؤن ٚ بخش|ديلمان وخش]] ٚ میعن نهأ ؤ ديلمان ٚ وخش ٚ مرکز ايسه، دومین پرچرگییت ترن شاهر ایسه جهان میٰن سیآهکل ایما!{{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه|نام=دٚیلٚمٚآٚن|روی‌نقشه=|جۊغرافيايي عرض=|جۊغرافيايي طۊل=|تصویر=|اندازه تصویر=|برچسب‌تصویر=|شأردار=اسماعيل سادات دیلمي|اۊستان=[[گيلان و دیلمستان و تالش]]|شأرستان=[[سیآٚهٚکل و دٚیلٚمٚآٚن ٚ شٰٚهرٚستٚان]]|بخش=[[ديلمان ٚ وخش]]|مردۊم=دیلم|رسمي نام=دٚیلٚمٚآٚن|محلي نام=ديلمان|قديمي نامان=|شأر بؤستن ٚ سال=|جمعيت=جرگییت: ۲۲۲۲۲۲۲۲۲۲ 2222222222 is the population of Deylaman, Deylaman Area,,Deylaman District, Siahkal & Deylaman County, Daylamestan, Gilan & Daylamestan & Talysh Province, Gilan & Daylamestan & Talysh Regions, Caspian, Iran, Western Asia, Asia, Earth Planet, Solar System, The Milky Way Galaxy, World, now|جمعيت ٚ رشد=|جمعيت ٚ تراکؤم=|زوان=[[گيلکی/دیلمی]]|مذهب=شيعه|پيلئکي=|ارتفاع=۱۴۵۲ متر|دما ميانگين=۱۲.۷ درجه سانتيگراد|سالانه وارش ٚ ميانگين=۱۱۷۳ ميلي‌متر|جرندي رۊجان ٚ تعداد=۶۰ رۊج|سؤغات=فۊندؤق{{سخ}}زعفران{{سخ}} گل گاوزبان{{سخ}}گندؤم ؤ جؤ{{سخ}}صنایع دستي|پيش‌شۊماره=۰۱۳|وبجيگا=|جمله‌خوشامد=|پانویس=}} ==نٚام== از دٚیلٚمی گیلٚکآٚن ایعه ==تاريخ== ديلمان ِ مئن، يه‌ته قبرستان ِ مئن يه‌ته سوتونی مُهر بياتن کی ۲۲۲۲۲ سال پيش ِ شی ايسسه و هسا [[لنينگراد ِ موزه]] مئن بدشته بونه. ای مُهر ِ موسؤن، هزاران اثر و عتيقه، ديلمان قبرستانان و باخی مناطق ِ مئن بياته ببؤ و خيلی از ايشؤنه قاچاقچی‌ئن، ايران ِ جی بيرين ببردن. قبل از اسلام و حتا تا يکی دو قرن اسلام ِ پسی، گيلان ِ غرب تا [[مازندران]] ِ مئن گنبد کاووس، ديلمستان دخانده بونأ بو. نسا طرفأجی‌ام، تا [[قزوين]]، ديلمستان نوم گيت. ==مردۊم ؤ زوان== دیلمان ٚ آٚدٚمٚآٚن گیلک/دیلمی بی بین و گیلکی زوان بٚا دٚیلٚمی گوٚیش گٚپ زٚنن دیوٚداری.<ref name="ethnologue.com">https://www.ethnologue.com/language/glk</ref> ==تاتايي‌ئن== <gallery> Nature of Deylaman.jpg Gilan - Deylaman Forest - panoramio.jpg Deylaman - Gheshlagh - Dorfak view - panoramio.jpg Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg Gilan - Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg </gallery> ==سٚرعٚس== اٚتونولوگ [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:گیلان]] [[Category:شهر]] [[Category:گیلک‌نشین شهرؤن]] [[جرگه:گيلان ٚ شأران]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] c1yjpqd7zvjqd1erly0ctjslntggop2 157464 157463 2026-06-15T17:52:38Z ~2026-35197-39 18613 ایما 157464 wikitext text/x-wiki '''دٚیلٚمٚآٚن''' یتا جه ایران ٚ پیله شٰٚهرٚان ايسه کی [[سياکل ٚ شأرستان|سياهکل و دیلمان شٰٚهرٚستٚان]] ؤ [[ديلمؤن ٚ بخش|ديلمان وخش]] ٚ میعن نهأ ؤ ديلمان ٚ وخش ٚ مرکز ايسه، دومین پرچرگییت ‌و قدیمی ترین و خفن ترین و پیله اندازه ترین ترن شاهر ایسه جهان میٰن سیآهکل ایما!{{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه|نام=دٚیلٚمٚآٚن|روی‌نقشه=|جۊغرافيايي عرض=|جۊغرافيايي طۊل=|تصویر=|اندازه تصویر=|برچسب‌تصویر=|شأردار=اسماعيل سادات دیلمي|اۊستان=[[گيلان و دیلمستان و تالش]]|شأرستان=[[سیآٚهٚکل و دٚیلٚمٚآٚن ٚ شٰٚهرٚستٚان]]|بخش=[[ديلمان ٚ وخش]]|مردۊم=دیلم|رسمي نام=دٚیلٚمٚآٚن|محلي نام=ديلمان|قديمي نامان=|شأر بؤستن ٚ سال=|جمعيت=جرگییت: ۲۲۲۲۲۲۲۲۲۲ 2222222222 is the population of Deylaman, Deylaman Area,,Deylaman District, Siahkal & Deylaman County, Daylamestan, Gilan & Daylamestan & Talysh Province, Gilan & Daylamestan & Talysh Regions, Caspian, Iran, Western Asia, Asia, Earth Planet, Solar System, The Milky Way Galaxy, World, now|جمعيت ٚ رشد=|جمعيت ٚ تراکؤم=|زوان=[[گيلکی/دیلمی]]|مذهب=شيعه|پيلئکي=|ارتفاع=۱۴۵۲ متر|دما ميانگين=۱۲.۷ درجه سانتيگراد|سالانه وارش ٚ ميانگين=۱۱۷۳ ميلي‌متر|جرندي رۊجان ٚ تعداد=۶۰ رۊج|سؤغات=فۊندؤق{{سخ}}زعفران{{سخ}} گل گاوزبان{{سخ}}گندؤم ؤ جؤ{{سخ}}صنایع دستي|پيش‌شۊماره=۰۱۳|وبجيگا=|جمله‌خوشامد=|پانویس=}} ==نٚام== از دٚیلٚمی گیلٚکآٚن ایعه ==تاريخ== ديلمان ِ مئن، يه‌ته قبرستان ِ مئن يه‌ته سوتونی مُهر بياتن کی ۲۲۲۲۲ سال پيش ِ شی ايسسه و هسا [[لنينگراد ِ موزه]] مئن بدشته بونه. ای مُهر ِ موسؤن، هزاران اثر و عتيقه، ديلمان قبرستانان و باخی مناطق ِ مئن بياته ببؤ و خيلی از ايشؤنه قاچاقچی‌ئن، ايران ِ جی بيرين ببردن. قبل از اسلام و حتا تا يکی دو قرن اسلام ِ پسی، گيلان ِ غرب تا [[مازندران]] ِ مئن گنبد کاووس، ديلمستان دخانده بونأ بو. نسا طرفأجی‌ام، تا [[قزوين]]، ديلمستان نوم گيت. ==مردۊم ؤ زوان== دیلمان ٚ آٚدٚمٚآٚن گیلک/دیلمی بی بین و گیلکی زوان بٚا دٚیلٚمی گوٚیش گٚپ زٚنن دیوٚداری.<ref name="ethnologue.com">https://www.ethnologue.com/language/glk</ref> ==تاتايي‌ئن== <gallery> Nature of Deylaman.jpg Gilan - Deylaman Forest - panoramio.jpg Deylaman - Gheshlagh - Dorfak view - panoramio.jpg Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg Gilan - Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg </gallery> ==سٚرعٚس== اٚتونولوگ [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:گیلان]] [[Category:شهر]] [[Category:گیلک‌نشین شهرؤن]] [[جرگه:گيلان ٚ شأران]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] oulzhdzlgbfsigaah0r2wfgzivcv2mo 157465 157464 2026-06-15T17:53:02Z ~2026-35197-39 18613 جور جؤر Joer جوؤر 157465 wikitext text/x-wiki '''دٚیلٚمٚآٚن''' یتا جه ایران ٚ پیله شٰٚهرٚان ايسه کی [[سياکل ٚ شأرستان|سياهکل و دیلمان شٰٚهرٚستٚان]] ؤ [[ديلمؤن ٚ بخش|ديلمان وخش]] ٚ میعن نهأ ؤ ديلمان ٚ وخش ٚ مرکز ايسه، دومین پرچرگییت ‌و قدیمی ترین و خفن ترین و پیله اندازه ترین ترن شاهر ایسه جهآن میٰن سیآهکل ایما!{{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه|نام=دٚیلٚمٚآٚن|روی‌نقشه=|جۊغرافيايي عرض=|جۊغرافيايي طۊل=|تصویر=|اندازه تصویر=|برچسب‌تصویر=|شأردار=اسماعيل سادات دیلمي|اۊستان=[[گيلان و دیلمستان و تالش]]|شأرستان=[[سیآٚهٚکل و دٚیلٚمٚآٚن ٚ شٰٚهرٚستٚان]]|بخش=[[ديلمان ٚ وخش]]|مردۊم=دیلم|رسمي نام=دٚیلٚمٚآٚن|محلي نام=ديلمان|قديمي نامان=|شأر بؤستن ٚ سال=|جمعيت=جرگییت: ۲۲۲۲۲۲۲۲۲۲ 2222222222 is the population of Deylaman, Deylaman Area,,Deylaman District, Siahkal & Deylaman County, Daylamestan, Gilan & Daylamestan & Talysh Province, Gilan & Daylamestan & Talysh Regions, Caspian, Iran, Western Asia, Asia, Earth Planet, Solar System, The Milky Way Galaxy, World, now|جمعيت ٚ رشد=|جمعيت ٚ تراکؤم=|زوان=[[گيلکی/دیلمی]]|مذهب=شيعه|پيلئکي=|ارتفاع=۱۴۵۲ متر|دما ميانگين=۱۲.۷ درجه سانتيگراد|سالانه وارش ٚ ميانگين=۱۱۷۳ ميلي‌متر|جرندي رۊجان ٚ تعداد=۶۰ رۊج|سؤغات=فۊندؤق{{سخ}}زعفران{{سخ}} گل گاوزبان{{سخ}}گندؤم ؤ جؤ{{سخ}}صنایع دستي|پيش‌شۊماره=۰۱۳|وبجيگا=|جمله‌خوشامد=|پانویس=}} ==نٚام== از دٚیلٚمی گیلٚکآٚن ایعه ==تاريخ== ديلمان ِ مئن، يه‌ته قبرستان ِ مئن يه‌ته سوتونی مُهر بياتن کی ۲۲۲۲۲ سال پيش ِ شی ايسسه و هسا [[لنينگراد ِ موزه]] مئن بدشته بونه. ای مُهر ِ موسؤن، هزاران اثر و عتيقه، ديلمان قبرستانان و باخی مناطق ِ مئن بياته ببؤ و خيلی از ايشؤنه قاچاقچی‌ئن، ايران ِ جی بيرين ببردن. قبل از اسلام و حتا تا يکی دو قرن اسلام ِ پسی، گيلان ِ غرب تا [[مازندران]] ِ مئن گنبد کاووس، ديلمستان دخانده بونأ بو. نسا طرفأجی‌ام، تا [[قزوين]]، ديلمستان نوم گيت. ==مردۊم ؤ زوان== دیلمان ٚ آٚدٚمٚآٚن گیلک/دیلمی بی بین و گیلکی زوان بٚا دٚیلٚمی گوٚیش گٚپ زٚنن دیوٚداری.<ref name="ethnologue.com">https://www.ethnologue.com/language/glk</ref> ==تاتايي‌ئن== <gallery> Nature of Deylaman.jpg Gilan - Deylaman Forest - panoramio.jpg Deylaman - Gheshlagh - Dorfak view - panoramio.jpg Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg Gilan - Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg </gallery> ==سٚرعٚس== اٚتونولوگ [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:گیلان]] [[Category:شهر]] [[Category:گیلک‌نشین شهرؤن]] [[جرگه:گيلان ٚ شأران]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] 8mucf59fl08345hdvj03bvwadxbluc6 157481 157465 2026-06-15T18:07:36Z Quinlan83 13115 ویرایش‌های [[Special:Contributions/~2026-35197-39|~2026-35197-39]] ([[User talk:~2026-35197-39|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Dokkōdō|Dokkōdō]] انجام داده بود واگردانده شد 157442 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه |نام= ديلمؤن |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر= Gilan - Deylaman - panoramio (3).jpg |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |شأردار= |اۊستان= [[گيلان]] |شأرستان= [[سياکل ٚ شأرستان]] |بخش= [[ديلمؤن ٚ بخش]] |رسمي نام= ديلمان |محلي نام= ديلمؤن، ديلمان |قديمي نامان= |شأر بؤستن ٚ سال= |جمعيت= ۱,۲۶۱ نفر (۱۳۸۵) |جمعيت ٚ رشد= |جمعيت ٚ تراکؤم= |زوان= [[گيلکي]] |مذهب= شيعه |پيلئکي= |ارتفاع= ۱۴۵۲ متر |دما ميانگين= ۱۲.۷ درجه سانتيگراد |سالانه وارش ٚ ميانگين= ۱۱۷۳ ميلي‌متر |جرندي رۊجان ٚ تعداد= ۶۰ رۊج |سؤغات= فۊندؤق{{سخ}}زعفران{{سخ}} گل گاوزبان{{سخ}}گندؤم ؤ جؤ{{سخ}}صنایع دستي |پيش‌شۊماره= ۰۱۳ |وبجيگا= |جمله‌خوشامد= |پانویس= }} '''ديلمؤن''' (diləmon) یا '''ديلمان''' (diləmān)، ايته جه [[گيلان]] ٚ شأران ايسه کي [[سياکل ٚ شأرستان]] ؤ [[ديلمؤن ٚ بخش]] ٚ مئن نهأ ؤ ديلمؤن ٚ بخش ٚ مرکز ايسه. ==نؤم== «دیلمؤن» نؤم ویشتر ايشتباه واگۊیه به ؤ أگه بیشید محلي مردۊم ٚ جه واورسید اۊن ٚ دۊرۊس-أ گده: دیلمان (dileman) یا ديلمؤن (dilemon). دئیلمان (deylaman) ايته غلط ٚ واگۊیه أ نام ٚ جه ايسه. دیل (dil) ایته واجه ايسه گه مشخص ٚ معنا دأره ؤ اؤرأ گده کي مرز بۊ ؤ دَوَسته بؤبؤسته [[گاب]] ؤ [[گۊسۊند]] دأشتيدي، «ام» بۊلندي پسونده، هۊجۊر کي کتام ؤ ایلام ٚ مئن دأریم ؤ پهلوي زوان ٚ مئن هرچي-أ گه بخأید بۊلند ذکر بۊکۊند، أ پسوند-أ اۊ واجه-یأ دۊچکانئده. پس دیلم بؤنه گؤ ؤ گۊسۊند دأشتن ٚ بۊلند ٚ جیگه.<ref>افشین پرتو. مردۊم سلول‌های ساختاری دئباریده. گفت‌وگو با افشین پرتو. گیله‌وا، ش ۱۲۲.</ref> ==تاريخ== ديلمان ِ مئن، يه‌ته قبرستان ِ مئن يه‌ته سوتونی مُهر بياتن کی 5000 سال پيش ِ شی ايسسه و هسا [[لنينگراد ِ موزه]] مئن بدشته بونه. ای مُهر ِ موسؤن، هزاران اثر و عتيقه، ديلمان قبرستانان و باخی مناطق ِ مئن بياته ببؤ و خيلی از ايشؤنه قاچاقچی‌ئن، ايران ِ جی بيرين ببردن. قبل از اسلام و حتا تا يکی دو قرن اسلام ِ پسی، گيلان ِ غرب تا [[مازندران]] ِ مئن [[بابول]]، ديلمستان دخانده بونأ بو. نسا طرفأجی‌ام، تا [[قزوين]]، ديلمستان نوم گيت. == جمعیت == بر اساس ايران ٚ آمار ٚ مرکز ٚ سرايشماردن، ديلمؤن ٚ جمعيت، ۱۳۹۵ سال ٚ دۊرۊن ۱,۷۲۹ نفر-أ فأرسئي ؤ ۱۳۸۵ سال ٚ مئن ني اۊن ٚ جمعيت ۱,۲۶۱ نفر (۳۷۴ خانوار) بۊ.<ref>(یادکرد وب |نویسنده= |نشانی=https://amar.org.ir/census/نفوس-و-مسکن/سرشماری-1390/نتایج-سرشماری-1390/جمعیت-و-خانوار-تا-سطح-آبادی-1390 |عنوان=تعداد جمعیت و خانوار تا سطح آبادی براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1390 |ناشر= |تاریخ= |تاریخ بازبینی= |archive-date=4 مه 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160504050821/http://amar.org.ir/census/%D9%86%D9%81%D9%88%D8%B3-%D9%88-%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%86/%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-1390/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-1390/%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D9%88-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%A7-%D8%B3%D8%B7%D8%AD-%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C-1390 }}</ref> ==مردۊم ؤ زوان== ديلمؤن ٚ مردۊم [[گیلک]] ايسد ؤ [[گيلکي]] زوان-أ گالشي (ديلمي) گۊیش ٚ أمرأ گب زنده.<ref name="ethnologue.com">https://www.ethnologue.com/language/glk</ref> ==تاتايي‌ئن== <gallery> Nature of Deylaman.jpg Gilan - Deylaman Forest - panoramio.jpg Deylaman - Gheshlagh - Dorfak view - panoramio.jpg Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg Gilan - Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg </gallery> ==سربس== {{گيلان}} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:گیلان]] [[Category:شهر]] [[Category:گیلک‌نشین شهرؤن]] [[جرگه:گيلان ٚ شأران]] 0f8qgjtimzqlbnmb8a70d67n9jjaszt 0 2835 157440 156532 2026-06-15T15:03:29Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/156532|156532]] از [[Special:Contributions/~2026-33178-68|~2026-33178-68]] ([[User talk:~2026-33178-68|بحث]]) خنثی شد 157440 wikitext text/x-wiki {{ناقص}} ای کو بولندی2815 متر ایسه ، ای کو [[لاجانه]] شهرستؤن ، [[دیلمؤنه]] بخش ، و [[پیر کو]] ِ دیهستؤنه مئن هننأ . کو سو کلسیا افتؤزردی( شمال غربی )- نسا خورتاب( جنوب شرقی )ایسه و اینه مختصات ´4 ° 50 طول جوغرافی و ´41 °36 عرض جوغرافی ایسه . ---- {{کاسپئنه کوؤن}} [[category:کو]] ptlkue349cwciklprmuyg8eu8555eca 0 2891 157441 156531 2026-06-15T15:04:09Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/156531|156531]] از [[Special:Contributions/~2026-33178-68|~2026-33178-68]] ([[User talk:~2026-33178-68|بحث]]) خنثی شد 157441 wikitext text/x-wiki {{ناقص}} ای کو بولندی1100 متر ایسه ، ِ [[لاجانه]] شهرستؤن ، [[سیاکل]] ِ بخش، [[خرا رود]] دیهستؤنه مئن هننأ . کو سو شرقی- غربی ایسه و اینه مختصات ´46 ° 49 طول جوغرافی و ´57 ° 36 عرض جوغرافی ایسه. ---- {{کاسپئنه کوؤن}} [[رده:کو]] kqt5ujuyqr0coipj05q1uc8nbyaxokt 0 2976 157378 156111 2026-06-15T13:33:54Z Dokkōdō 9956 157378 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ اۊستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه | اۊستان ٚ نام= مازندران | تصویر= | اندازه تصویر= 200px | عنوان تصویر= | نقشه موقعیت=IranMazandaran-SVG.svg | مختصات= | مرکز= [[ساري]] | پيلئکي= ۲۳,۷۵۶ کیلۊمتر مۊربع  | جمعيت= ۳,۲۸۳,۵۸۲ نفر | سرايشماردن ٚ سال= ۱۳۹۵ | جمعيت ٚ تراکؤم= ۱۳۰/۸ نفر ايته کيلۊمتر مۊربع مئن | شأرستان= ۲۲ | ولي فقيه نماىنده = محمدباقر محمدي لائيني | اۊستاندار= سید محمۊد حسیني پۊر | پيش شۊماره= ۰۱۱ | وبجيگا= [https://www.ostan-mz.ir/ مازندران ٚ اۊستانداري] }} [[تصویر:IranMazandaran.png|left|thumb|مازندران ٚ اۊستان]] [[تصویر:A200.JPG|left|thumb|مازندران ٚ اۊستان]] '''مازرۊن''' یا '''مازندران''' ایته اۊستان ایسه کي أن ٚ جۊغرافي مؤقعيت، [[کاسپي دریا]] [[نسا]] ؤ [[ايران]] ٚ [[کلسيا]] ایسه ؤ [[گيلان]]، [[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]، [[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]، [[تئران ٚ اۊستان|تئران]] ؤ [[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]] ٚ اۊستانان ٚ أمرأ سامانسر دأره. أ اۊستان ٚ مرکز، [[ساري]] شأر ایسه.<ref> http://www.tebyan-babol.ir/main.asp?id=00139| عنوان = معرفی استان مازندران| تاریخ بازدید = ۱۱ مهر ۱۳۸۹| ناشر = تبیان| زبان = فارسی| archiveurl = https://web.archive.org/web/20101201084824/http://tebyan-babol.ir/main.asp?id=00139| archivedate = ۱ دسامبر ۲۰۱۰| dead-url = yes}}</ref> == زوان == مازرۊن ٚ مردۊم ٚ أصلي زوان [[مازندراني]] ایسه کي اۊن-أ تبري یا گلکي ني دۊخانده. مازندراني [[کاسپي زوانان]] ٚ جه ايسه ؤ [[گيلکي]] ؤ [[تالشي]] ؤ سمناني أمرأ پۊر شباهت دأره.<ref>آقاگل‌زاده، فردوس (۱۳۹۵). زبان مازندرانی (طبری) توصیف زبان‌شناختی (تحقیقی میدانی - اطلس زبانی). نشر دانشگاه تربیت مدرس. ص. ۳.</ref> ==مازندران ٚ نام== مازرۊن یا مازندران ٚ قديمي نام، [[تپۊرستان]] ؤ اۊن ٚ معرب بۊبؤسته نام طبرستان یا تبرستان ایسه. تپۊر ايته جه قديمي قؤمان ایسه کي [[کاسپي دریا]] نسا مئن ساکن بۊد. کاس، کادوس و آمارد جه باستانی اقوام و جه همسایگان تپوران در او قدیم زمات بۊد. ابن اسفندیار گه کی موز، ایتا کوه نام ایسه و مازندران یعنی موز اونه مئن (موز در آن) و بعضیان هم گیدی کی موز معنی دژ و قلعه دِهِه. مازندران مئن هم دژ و قلعه زیاد بنا بوبوسته مثل قلعه‌ای کی مازیار چاکوده و گید هنه وسته اَ اوستان نام مازندران بوبوسته. البته بعضیان هم گید کی ماز، معنی گَرزَک و سیفتال دِهِه و چون ویشتر گرزک‌داران مازندران مئن ایسابید اَ اوستان نام مازندران بوبوسته. ==مازندران آبشاران== [[داراب كلا آبشار]] ، [[سواسره آبشار]] ، [[ايج يا ده قلو آبشار]] ، [[آزارك آبشار]] ، [[چاردر آبشار]] ، [[ريش براز آبشار]] ، [[اكاپل آبشار]] ، [[هريجان آبشار]] ، [[شاهاندشت آبشار]] ، [[تيمره آبشار]] ، [[پرومد آبشار]] . ==مازندران پوردان== [[محمد حسن خان پورد]] ، [[بابلسر پورد]] ، [[كوچك پورد]] ، [[دوازده پله پورد]] ، [[چالوس پورد]] ،[[ سرخ رود پورد]] ، [[ورسك پورد]] . ==مازندران پارکان== [[شهيد زارع پارك جنگلی]]، [[چالوس پارك جنگلی]] ، [[نمك آبرود پارك جنگلی]]، [[نور پارك جنگلی]] ، [[خشكه داران پارك ملی]] ، [[سی سنگان پارك جنگلی]]. ==مازندران ٚ دریاچه‌ئن== [[ساهون درياچه]] ، [[سد لار درياچه]] ، [[سد دريوك درياچه]] ، [[يخ مراد درياچه]]، [[گل درياچه]] ، [[استخر پشت درياچه]] ، [[ولشت درياچه]] ، [[خضرنبی درياچه]] ، [[شورمست درياچه]]. ==مازندران دئنی جیگان== [[استرآباكو آب معدنی]] ، [[آمرلو آب معدنی]] ، [[رينه آبگرم]] ، [[لپو – پلنگان تالاب]] ، [[كش تپه]] ، [[امام زاده كتی تپه]] ، [[شال كتی تپه هان]]، [[بالكن]]، [[چهاركتی]] ، [[نكا جنگلان]] ، [[چشمه آب گرم آب آهن يا آب فرنگی]] ، [[آب اسك چشمه آب گرم]]، [[جواهرده چشمهان]] ، [[ زاغمرز سواحل]] ، [[كمبند غار]] ، [[هيلدو غار]] ، [[سياه پور غار]] ، [[كندوچال مرداب]] ، [[ميرزا مهدی آب انبار]]، [[آب انبار نو]]، [[قديمی بازار]] ، [[رسكت برج]] ، [[سلطان زين العابدين برج]] ، [[لاجيم برج]] ، [[مير حيدر بقعه]] ، [[درويش فخر الدين بقعه]] ، [[آقا شاه بالوزاهد بقعه]] ، [[سلطان محمد طاهر بقعه]] ، [[اشرف حمام]] ، [[نيما خانه]] ، [[عمارت و باغ صفوی]] «باغشاه»، [[شاهاندشت قلعه]] ، [[كنگلو قلعه]] ، [[بلده قلعه]] ، [[صفی آباد كاخ]] ، [[عباس آباد كاخ]] ، [[چشمه عمارت كاخ]] ، [[تيمشان كاخ]] ، [[اجابت كاخ]] ، [[چای خوران كاخ]] ،[[كلارتپه]] ، [[فرح آباد مجموعه صفوی]] . {{ایران اوستانان}} {{مازندران}} ==سربس== [[جرگه:ايران ٚ اۊستانان]] [[جرگه:مازندران]] mcj1ydp0pc5wxgi62ng951tod28lika 0 3350 157298 156512 2026-06-15T13:08:12Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/156512|156512]] از [[Special:Contributions/~2026-33143-34|~2026-33143-34]] ([[User talk:~2026-33143-34|بحث]]) خنثی شد 157298 wikitext text/x-wiki {{زيوشنامه جعبه |نام= سيرۊس قایقران |تصویر=Syros Ghayeghran.jpg |تاتايي تؤضيح= |أصلي نام= سيرۊس قایقران |کۊنۊش ٚ زمينه= فۊتبال |ميلليت= [[ايران|ايراني]] |بزارۊج= ۱ بهمن ۱۳۴۰ |بزاجيگا= [[أنزلي]]، [[گيلان]] |والدین= |مرگ ٚ رۊج= ۱۸ فروردين ۱۳۷۶ (۳۶ سال) |مرگ ٚ جيگا= |زيوش ٚ جيگا= |مختصات محل زندگی= |مدفن= کۊلي‌وئر، [[أنزلي]]، [[گيلان]] |باخي نامان= سيرۊس آبای |پیشه= فۊتباليست |کار گۊدن ٚ سالان= ۱۳۵۶-۱۳۷۶ |نقش برجسته= |همسر= |زيوش ٚ شريکان= |زاکان= |تأثير بنأ= |تأثير بيگيته‌= |وبجيگا= |ايمضا= }} '''سيرۊس قایقران''' ايته [[گيلان|گيلاني]] فۊتباليست، [[أنزلي]] کۊلي‌وئر ٚ شين بۊ. قایقران [[ملوان ٚ أنزلي فۊتبالي باشگاه|أنزلي ملوان]] ٚ مئن بازي گۊدي ؤ ايران ٚ ميللي تيم ٚ کاپيتان بۊ.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=۵۰ سالگی سیروس قایقران؛ قوی سپید خزری|نشانی=https://www.radiofarda.com/a/f12_on_sirus_ghayeghran_iranian_soccer_player/24459183.html|وبگاه=رادیو فردا|بازبینی=2022-10-17|کد زبان=fa|تاریخ=1390-11-02}}</ref> سيرۊس قایقران گيلان ؤ أنزلي ميئن پۊر محبۊبيت دأره ؤ سيوا جه أنگه فۊتبال بازي گۊدن ٚ ميئن پۊر مؤفق بۊ ؤ مردۊم أن ٚ بازي-أ خۊش دأشتيد، اۊن ٚ شخصيت ؤ أخلاق ؤ مرام ني خاص بۊ ؤ أن باعث بؤبؤست گه سيرۊس قایقران ايته اؤسطۊره-أ مردۊم ٚ ره تبديل ببه. ==زيوش== [[فاىل:سيرۊس قایقران گيلکي.jpeg|left|thumb|قایقران ٚ گيلکي بۊگۊ بيشتاو، گيله‌وا مجله أمرأ]] [[تصویر:siroos.jpg|left|thumb|سیروس قایقران]] سیروس قایقران از ائیته شهر کوچیک و بی امکانات بتانسته خوره در [[فوتبال]] ایران فاکشه بوجور و خودشه با بزرگان فوتبال [[ایران]] هم طرازا کونه. واقیعت اینه که أ پیله مردای با خو أ کار ، کاری بوگود که جوانان أ دشت و دیار خوشانه تمام تلاشا بوکونید تا اونه راه ایدامه بدید. قایقران 1340 [[بندرانزلی]] میئن بدونیا بوموو از بچگی فوتباله داخل کوچه های خاکیه [[کلویر]] أ شهر شوروع بوگود. محل تحصیل سیروس بندر انزلی و اونه پئر [[تربیت بدنی]] و اونه مارخانه دار بو. چهارتا برار داشتی به نامهای عبدوالله ، ناصر ، نادر و حسین و دوتا خاخور. و ایته زای به نام [[راستین]] متولد 69 قایقران عضو باشگاههای [[ملوان بندر انزلی]] ، استقلال بندر انزلی ، [[الاتحاد قطر]] ، کشاورز تئران بو. ==قایقران مربیان تیم ملی میئن== *مرحوم پرویز دهداری *[[مهدی مناجاتی]] *[[علی پروین ]] *[[ناصر ابراهیمی]] *[[بهمن صالح نیا ]] *[[رضا وطنخواه]] اون در 100 تا بازی شرکت بوگود که 43 تا بازی تیم ملی بو و در 21 بازی [[کاپیتان]] بو 21 گل ملی ثبت شده از خوش بجا بنا اونه بهترین گل ، گلی بو که به [[کره جنوبی]] بزه در نیمه نهایی [[بازیهای اسیایی]] 1990 [[پکن]] . خو اولین بازی ملیه در 30 دیماه 1363 در مقابل [[یوگوسلاوی]] و بازی اخری هم در 11 اذر 1367 برابر[[ قطر]] انجام بدابو. سیروس در سال 1363 تیم ملی میئن دعوت ببوسته و سال 66 میئن تنها فوتبالیست شهرستانیی بو که که خودا بیامورز دهداری بازوبند پر ایفتخار کاپیتانیه اونه بازو دور دوسته. در سال 67 ، در[[ جام ملتهای اسیا]] قطره میئن رهبریه تیمه گردن بیگیفته و به مقام سومی دست پیدا گوده و سال 69 میئن تیم ایران با گلهای زیبای اون بعد از 20 سال در بازیهای اسیایی[[ پکن]] قهرمان ببوسته. سیروس او دوران علاوه بر ایران میئن حتی تو [[اسیا]] و [[اروپا]] هم به عنوان ئیته بازیکن استثنایی مطرح ببوسته بو. قایقران سابقه مربیگری در کشاورز تهران داره که بتانسته به مقام سوم لیگ کشور فارسه همین طور یک مدت مربیه تیم مسعود هورموزگان بو ==سیروس قایقران ایفتخارات== *قهرمان جام حذفی کشور *قهرمان گروه مقدماتی آسیا ملوان بندر انزلی همره *نایب قهرمانی لیگ استانی قدس ببوسته با منتخب گیلان *مقام سومی در جام ملتهای آسیا 1988 فیگیفته *قهرمان بازیهای آسیایی پکن 1990 ببوسته فوت در 18/1/1377 بر اثر تصادف در جاده [[رشت]] به[[ تئران]] ( [[امامزاده هاشم]] ) ==سربس== [[رده:ورزش]] [[رده:انزلی سرشناسؤن]] ctpc3m65c5voq63k7b34k0me3cseyni 157300 157298 2026-06-15T13:08:48Z ~2026-35150-59 18604 /* */ 157300 wikitext text/x-wiki '''مٚردٚآٚویچ لؤٚتکارٚان''' ايته گیلکه فۊتباليست ایسه و بو دٚه. ==زيوش== [[فاىل:سيرۊس قایقران گيلکي.jpeg|left|thumb|قایقران ٚ گيلکي بۊگۊ بيشتاو، گيله‌وا مجله أمرأ]] [[تصویر:siroos.jpg|left|thumb|سیروس قایقران]] سیروس قایقران از ائیته شهر کوچیک و بی امکانات بتانسته خوره در [[فوتبال]] ایران فاکشه بوجور و خودشه با بزرگان فوتبال [[ایران]] هم طرازا کونه. واقیعت اینه که أ پیله مردای با خو أ کار ، کاری بوگود که جوانان أ دشت و دیار خوشانه تمام تلاشا بوکونید تا اونه راه ایدامه بدید. قایقران 1340 [[بندرانزلی]] میئن بدونیا بوموو از بچگی فوتباله داخل کوچه های خاکیه [[کلویر]] أ شهر شوروع بوگود. محل تحصیل سیروس بندر انزلی و اونه پئر [[تربیت بدنی]] و اونه مارخانه دار بو. چهارتا برار داشتی به نامهای عبدوالله ، ناصر ، نادر و حسین و دوتا خاخور. و ایته زای به نام [[راستین]] متولد 69 قایقران عضو باشگاههای [[ملوان بندر انزلی]] ، استقلال بندر انزلی ، [[الاتحاد قطر]] ، کشاورز تئران بو. ==قایقران مربیان تیم ملی میئن== *مرحوم پرویز دهداری *[[مهدی مناجاتی]] *[[علی پروین ]] *[[ناصر ابراهیمی]] *[[بهمن صالح نیا ]] *[[رضا وطنخواه]] اون در 100 تا بازی شرکت بوگود که 43 تا بازی تیم ملی بو و در 21 بازی [[کاپیتان]] بو 21 گل ملی ثبت شده از خوش بجا بنا اونه بهترین گل ، گلی بو که به [[کره جنوبی]] بزه در نیمه نهایی [[بازیهای اسیایی]] 1990 [[پکن]] . خو اولین بازی ملیه در 30 دیماه 1363 در مقابل [[یوگوسلاوی]] و بازی اخری هم در 11 اذر 1367 برابر[[ قطر]] انجام بدابو. سیروس در سال 1363 تیم ملی میئن دعوت ببوسته و سال 66 میئن تنها فوتبالیست شهرستانیی بو که که خودا بیامورز دهداری بازوبند پر ایفتخار کاپیتانیه اونه بازو دور دوسته. در سال 67 ، در[[ جام ملتهای اسیا]] قطره میئن رهبریه تیمه گردن بیگیفته و به مقام سومی دست پیدا گوده و سال 69 میئن تیم ایران با گلهای زیبای اون بعد از 20 سال در بازیهای اسیایی[[ پکن]] قهرمان ببوسته. سیروس او دوران علاوه بر ایران میئن حتی تو [[اسیا]] و [[اروپا]] هم به عنوان ئیته بازیکن استثنایی مطرح ببوسته بو. قایقران سابقه مربیگری در کشاورز تهران داره که بتانسته به مقام سوم لیگ کشور فارسه همین طور یک مدت مربیه تیم مسعود هورموزگان بو ==سیروس قایقران ایفتخارات== *قهرمان جام حذفی کشور *قهرمان گروه مقدماتی آسیا ملوان بندر انزلی همره *نایب قهرمانی لیگ استانی قدس ببوسته با منتخب گیلان *مقام سومی در جام ملتهای آسیا 1988 فیگیفته *قهرمان بازیهای آسیایی پکن 1990 ببوسته فوت در 18/1/1377 بر اثر تصادف در جاده [[رشت]] به[[ تئران]] ( [[امامزاده هاشم]] ) ==سربس== [[رده:ورزش]] [[رده:انزلی سرشناسؤن]] 0f8a9vei81joe7ee3j0ihptavezhkaz 157301 157300 2026-06-15T13:09:10Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/157300|157300]] از [[Special:Contributions/~2026-35150-59|~2026-35150-59]] ([[User talk:~2026-35150-59|بحث]]) خنثی شد 157301 wikitext text/x-wiki {{زيوشنامه جعبه |نام= سيرۊس قایقران |تصویر=Syros Ghayeghran.jpg |تاتايي تؤضيح= |أصلي نام= سيرۊس قایقران |کۊنۊش ٚ زمينه= فۊتبال |ميلليت= [[ايران|ايراني]] |بزارۊج= ۱ بهمن ۱۳۴۰ |بزاجيگا= [[أنزلي]]، [[گيلان]] |والدین= |مرگ ٚ رۊج= ۱۸ فروردين ۱۳۷۶ (۳۶ سال) |مرگ ٚ جيگا= |زيوش ٚ جيگا= |مختصات محل زندگی= |مدفن= کۊلي‌وئر، [[أنزلي]]، [[گيلان]] |باخي نامان= سيرۊس آبای |پیشه= فۊتباليست |کار گۊدن ٚ سالان= ۱۳۵۶-۱۳۷۶ |نقش برجسته= |همسر= |زيوش ٚ شريکان= |زاکان= |تأثير بنأ= |تأثير بيگيته‌= |وبجيگا= |ايمضا= }} '''سيرۊس قایقران''' ايته [[گيلان|گيلاني]] فۊتباليست، [[أنزلي]] کۊلي‌وئر ٚ شين بۊ. قایقران [[ملوان ٚ أنزلي فۊتبالي باشگاه|أنزلي ملوان]] ٚ مئن بازي گۊدي ؤ ايران ٚ ميللي تيم ٚ کاپيتان بۊ.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=۵۰ سالگی سیروس قایقران؛ قوی سپید خزری|نشانی=https://www.radiofarda.com/a/f12_on_sirus_ghayeghran_iranian_soccer_player/24459183.html|وبگاه=رادیو فردا|بازبینی=2022-10-17|کد زبان=fa|تاریخ=1390-11-02}}</ref> سيرۊس قایقران گيلان ؤ أنزلي ميئن پۊر محبۊبيت دأره ؤ سيوا جه أنگه فۊتبال بازي گۊدن ٚ ميئن پۊر مؤفق بۊ ؤ مردۊم أن ٚ بازي-أ خۊش دأشتيد، اۊن ٚ شخصيت ؤ أخلاق ؤ مرام ني خاص بۊ ؤ أن باعث بؤبؤست گه سيرۊس قایقران ايته اؤسطۊره-أ مردۊم ٚ ره تبديل ببه. ==زيوش== [[فاىل:سيرۊس قایقران گيلکي.jpeg|left|thumb|قایقران ٚ گيلکي بۊگۊ بيشتاو، گيله‌وا مجله أمرأ]] [[تصویر:siroos.jpg|left|thumb|سیروس قایقران]] سیروس قایقران از ائیته شهر کوچیک و بی امکانات بتانسته خوره در [[فوتبال]] ایران فاکشه بوجور و خودشه با بزرگان فوتبال [[ایران]] هم طرازا کونه. واقیعت اینه که أ پیله مردای با خو أ کار ، کاری بوگود که جوانان أ دشت و دیار خوشانه تمام تلاشا بوکونید تا اونه راه ایدامه بدید. قایقران 1340 [[بندرانزلی]] میئن بدونیا بوموو از بچگی فوتباله داخل کوچه های خاکیه [[کلویر]] أ شهر شوروع بوگود. محل تحصیل سیروس بندر انزلی و اونه پئر [[تربیت بدنی]] و اونه مارخانه دار بو. چهارتا برار داشتی به نامهای عبدوالله ، ناصر ، نادر و حسین و دوتا خاخور. و ایته زای به نام [[راستین]] متولد 69 قایقران عضو باشگاههای [[ملوان بندر انزلی]] ، استقلال بندر انزلی ، [[الاتحاد قطر]] ، کشاورز تئران بو. ==قایقران مربیان تیم ملی میئن== *مرحوم پرویز دهداری *[[مهدی مناجاتی]] *[[علی پروین ]] *[[ناصر ابراهیمی]] *[[بهمن صالح نیا ]] *[[رضا وطنخواه]] اون در 100 تا بازی شرکت بوگود که 43 تا بازی تیم ملی بو و در 21 بازی [[کاپیتان]] بو 21 گل ملی ثبت شده از خوش بجا بنا اونه بهترین گل ، گلی بو که به [[کره جنوبی]] بزه در نیمه نهایی [[بازیهای اسیایی]] 1990 [[پکن]] . خو اولین بازی ملیه در 30 دیماه 1363 در مقابل [[یوگوسلاوی]] و بازی اخری هم در 11 اذر 1367 برابر[[ قطر]] انجام بدابو. سیروس در سال 1363 تیم ملی میئن دعوت ببوسته و سال 66 میئن تنها فوتبالیست شهرستانیی بو که که خودا بیامورز دهداری بازوبند پر ایفتخار کاپیتانیه اونه بازو دور دوسته. در سال 67 ، در[[ جام ملتهای اسیا]] قطره میئن رهبریه تیمه گردن بیگیفته و به مقام سومی دست پیدا گوده و سال 69 میئن تیم ایران با گلهای زیبای اون بعد از 20 سال در بازیهای اسیایی[[ پکن]] قهرمان ببوسته. سیروس او دوران علاوه بر ایران میئن حتی تو [[اسیا]] و [[اروپا]] هم به عنوان ئیته بازیکن استثنایی مطرح ببوسته بو. قایقران سابقه مربیگری در کشاورز تهران داره که بتانسته به مقام سوم لیگ کشور فارسه همین طور یک مدت مربیه تیم مسعود هورموزگان بو ==سیروس قایقران ایفتخارات== *قهرمان جام حذفی کشور *قهرمان گروه مقدماتی آسیا ملوان بندر انزلی همره *نایب قهرمانی لیگ استانی قدس ببوسته با منتخب گیلان *مقام سومی در جام ملتهای آسیا 1988 فیگیفته *قهرمان بازیهای آسیایی پکن 1990 ببوسته فوت در 18/1/1377 بر اثر تصادف در جاده [[رشت]] به[[ تئران]] ( [[امامزاده هاشم]] ) ==سربس== [[رده:ورزش]] [[رده:انزلی سرشناسؤن]] ctpc3m65c5voq63k7b34k0me3cseyni 157302 157301 2026-06-15T13:09:23Z Dokkōdō 9956 /* */ 157302 wikitext text/x-wiki {{زيوشنامه جعبه |نام= سيرۊس قایقران |تصویر=Syros Ghayeghran.jpg |تاتايي تؤضيح= |أصلي نام= سيرۊس قایقران |کۊنۊش ٚ زمينه= فۊتبال |ميلليت= [[ايران|ايراني]] |تولد ٚ تاريخ= ۱ بهمن ۱۳۴۰ |تولد ٚ جيگا= [[أنزلي]]، [[گيلان]] |والدین= |مرگ ٚ رۊج= ۱۸ فروردين ۱۳۷۶ (۳۶ سال) |مرگ ٚ جيگا= |زيوش ٚ جيگا= |مختصات محل زندگی= |مدفن= کۊلي‌وئر، [[أنزلي]]، [[گيلان]] |باخي نامان= سيرۊس آبای |پیشه= فۊتباليست |کار گۊدن ٚ سالان= ۱۳۵۶-۱۳۷۶ |نقش برجسته= |همسر= |زيوش ٚ شريکان= |زاکان= |تأثير بنأ= |تأثير بيگيته‌= |وبجيگا= |ايمضا= }} '''سيرۊس قایقران''' ايته [[گيلان|گيلاني]] فۊتباليست، [[أنزلي]] کۊلي‌وئر ٚ شين بۊ. قایقران [[ملوان ٚ أنزلي فۊتبالي باشگاه|أنزلي ملوان]] ٚ مئن بازي گۊدي ؤ ايران ٚ ميللي تيم ٚ کاپيتان بۊ.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=۵۰ سالگی سیروس قایقران؛ قوی سپید خزری|نشانی=https://www.radiofarda.com/a/f12_on_sirus_ghayeghran_iranian_soccer_player/24459183.html|وبگاه=رادیو فردا|بازبینی=2022-10-17|کد زبان=fa|تاریخ=1390-11-02}}</ref> سيرۊس قایقران گيلان ؤ أنزلي ميئن پۊر محبۊبيت دأره ؤ سيوا جه أنگه فۊتبال بازي گۊدن ٚ ميئن پۊر مؤفق بۊ ؤ مردۊم أن ٚ بازي-أ خۊش دأشتيد، اۊن ٚ شخصيت ؤ أخلاق ؤ مرام ني خاص بۊ ؤ أن باعث بؤبؤست گه سيرۊس قایقران ايته اؤسطۊره-أ مردۊم ٚ ره تبديل ببه. ==زيوش== [[فاىل:سيرۊس قایقران گيلکي.jpeg|left|thumb|قایقران ٚ گيلکي بۊگۊ بيشتاو، گيله‌وا مجله أمرأ]] [[تصویر:siroos.jpg|left|thumb|سیروس قایقران]] سیروس قایقران از ائیته شهر کوچیک و بی امکانات بتانسته خوره در [[فوتبال]] ایران فاکشه بوجور و خودشه با بزرگان فوتبال [[ایران]] هم طرازا کونه. واقیعت اینه که أ پیله مردای با خو أ کار ، کاری بوگود که جوانان أ دشت و دیار خوشانه تمام تلاشا بوکونید تا اونه راه ایدامه بدید. قایقران 1340 [[بندرانزلی]] میئن بدونیا بوموو از بچگی فوتباله داخل کوچه های خاکیه [[کلویر]] أ شهر شوروع بوگود. محل تحصیل سیروس بندر انزلی و اونه پئر [[تربیت بدنی]] و اونه مارخانه دار بو. چهارتا برار داشتی به نامهای عبدوالله ، ناصر ، نادر و حسین و دوتا خاخور. و ایته زای به نام [[راستین]] متولد 69 قایقران عضو باشگاههای [[ملوان بندر انزلی]] ، استقلال بندر انزلی ، [[الاتحاد قطر]] ، کشاورز تئران بو. ==قایقران مربیان تیم ملی میئن== *مرحوم پرویز دهداری *[[مهدی مناجاتی]] *[[علی پروین ]] *[[ناصر ابراهیمی]] *[[بهمن صالح نیا ]] *[[رضا وطنخواه]] اون در 100 تا بازی شرکت بوگود که 43 تا بازی تیم ملی بو و در 21 بازی [[کاپیتان]] بو 21 گل ملی ثبت شده از خوش بجا بنا اونه بهترین گل ، گلی بو که به [[کره جنوبی]] بزه در نیمه نهایی [[بازیهای اسیایی]] 1990 [[پکن]] . خو اولین بازی ملیه در 30 دیماه 1363 در مقابل [[یوگوسلاوی]] و بازی اخری هم در 11 اذر 1367 برابر[[ قطر]] انجام بدابو. سیروس در سال 1363 تیم ملی میئن دعوت ببوسته و سال 66 میئن تنها فوتبالیست شهرستانیی بو که که خودا بیامورز دهداری بازوبند پر ایفتخار کاپیتانیه اونه بازو دور دوسته. در سال 67 ، در[[ جام ملتهای اسیا]] قطره میئن رهبریه تیمه گردن بیگیفته و به مقام سومی دست پیدا گوده و سال 69 میئن تیم ایران با گلهای زیبای اون بعد از 20 سال در بازیهای اسیایی[[ پکن]] قهرمان ببوسته. سیروس او دوران علاوه بر ایران میئن حتی تو [[اسیا]] و [[اروپا]] هم به عنوان ئیته بازیکن استثنایی مطرح ببوسته بو. قایقران سابقه مربیگری در کشاورز تهران داره که بتانسته به مقام سوم لیگ کشور فارسه همین طور یک مدت مربیه تیم مسعود هورموزگان بو ==سیروس قایقران ایفتخارات== *قهرمان جام حذفی کشور *قهرمان گروه مقدماتی آسیا ملوان بندر انزلی همره *نایب قهرمانی لیگ استانی قدس ببوسته با منتخب گیلان *مقام سومی در جام ملتهای آسیا 1988 فیگیفته *قهرمان بازیهای آسیایی پکن 1990 ببوسته فوت در 18/1/1377 بر اثر تصادف در جاده [[رشت]] به[[ تئران]] ( [[امامزاده هاشم]] ) ==سربس== [[رده:ورزش]] [[رده:انزلی سرشناسؤن]] 4t0t6g1q6599go50q0qlpxs51miew5u 0 3387 157339 156231 2026-06-15T13:13:34Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/156231|156231]] از [[Special:Contributions/گشتاشپی|گشتاشپی]] ([[User talk:گشتاشپی|بحث]]) خنثی شد 157339 wikitext text/x-wiki {{ناقص}} {{پأچ}} [[تصویر:moha.jpg|left|thumb|محمدمایلی کهن]] محمد مایلی کهن متولد [[بندر انزلی]] ائسه . اون عضو تیم [[پرسپولیس]] [[تئران]] و [[تیم ملی فوتبال]] ایران بو و در عرصه مربیگری نیز فعالیت داشتی . ---- {{انزلی سرشناسؤن}} [[رده:انزلی سرشناسؤن]] [[رده:ورزش]] 3mgwdfcp9mdb3894znnf2gdn7ofptym 0 3393 157402 156463 2026-06-15T13:58:50Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/156463|156463]] از [[Special:Contributions/بمبممبمنبنب|بمبممبمنبنب]] ([[User talk:بمبممبمنبنب|بحث]]) خنثی شد 157402 wikitext text/x-wiki برخی از '''مشاهیر لاهیجان''' به شرح زیره: *[[اسماعیل فتوحی]] *[[محمد شمس معطر]] *[[حسن تقی پور]] *[[حزین لاهیجی]] *[[شیخ زاهد گیلانی]] *ملا [[عبدالرزاق لاهیجی]] *[[یوحنا دیلمی]] (حواری حضرت عیسی) *[[محمد میرزا کاشف‌السلطنه]] *[[بيژن نجدی]] *میرزا حسن [[فیاض لاهیجی]] *[[قطب‌الدین شریف لاهیجی]] *دکتر [[محمّد محققی لاهیجی]] *دکتر [[محمدعلی مجتهدی گیلانی]] *سپهبد [[ابوالحسن سعادتمند]] *مهندس [[رضا قطبی]] *[[فریده قطبی]] *[[قنبرخان چهاردهی]] *[[امان‌الله خان بهاءالسلطنه لاهیجی]] *[[عضدالاسلام لاهیجی]] *[[حسین محجوبی]] *سرتیپ [[محمدعلی صفاری]] *دکتر [[رضا رادمنش]] *[[علی لاهیجی]] (مورخ) *[[محمدقاسم لاهیجی حائری]] (خطاط) *[[لقائی لاهیجانی]] (شاعر) *[[طالب لاهیجانی]] (شاعر) *[[رضای لاهیجانی]] (شاعر) *محمدقاسم صابر لاهیجانی (شاعر) *[[ابوالقاسم موسوی لاهیجانی]] (نقاش) *فتح الله صفاری لاهیجانی (شاعر) *سرور مهکامه محصص لاهیجانی *شمسای زرین قلم فایق لاهیجانی *مولانا کامی لاهیجانی *[[محمدحسین مهدوی م.موید]] *[[واصل لاهیجی]] *[[حاجی میرزا ابوطالب]] *[[حسین بهمن شکفته]] (حاجی بهمنی) *[[سراء دیلمی]] *[[بیژن فلاح شعبانی]] *[[میرزا هادی‌ خان دبیر رسایل لاهیجی]] *[[میرزا کاظم‌خان صفاری]] *[[محمدعلی‌خان امین دیوان لاهیجی]] *[[محمدامین لاهیجی (راما)]] ---- {{لاجانه سرشناسؤن}} [[رده: مردوم ]] k3mz5fdcx7guu9zkhteqhcthuqaftna 0 3484 157359 156558 2026-06-15T13:24:35Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/156558|156558]] از [[Special:Contributions/~2026-33493-71|~2026-33493-71]] ([[User talk:~2026-33493-71|بحث]]) خنثی شد 157359 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه |نام= سياکل |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر= Gilan - Siyahkal - panoramio (1).jpg |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |شأردار=ايمان محمدپۊر |اۊستان= [[گيلان]] |شأرستان= [[سياکل ٚ شأرستان]] |بخش= [[سياکل ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] |مردۊم= گيلک |رسمي نام= سیاهکل |محلي نام= |قديمي نامان= سي ٚ کل |شأر بؤستن ٚ سال= ۱۳۰۸ |جمعيت= ۲۱,۶۵۳ نفر (۱۳۹۵) |جمعيت ٚ رشد= |جمعيت ٚ تراکؤم= ۴۷ |زوان= [[گيلکي]] |مذهب= شيعه |پيلئکي= |ارتفاع= ۴۲ متر |دما ميانگين= |سالانه وارش ٚ ميانگين= ۹۳۴ ميلي‌متر |جرندي رۊجان ٚ تعداد= |سؤغات=بج، چئي، کلۊچه، حصير، آغۊز، فۊندؤق، لبنيات |پيش‌شۊماره= ۰۱۳ |وبجيگا= |جمله‌خوشامد= |پانویس= }} '''سياکل''' (قديمي نام: سي ٚ کَل) ايته جه [[گيلان]] ٚ شأران ؤ [[سياکل ٚ شأرستان]] ٚ [[سياکل ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] ٚ توابع جه ايسه. أ شأر سياکل ٚ شأرستان ٚ مرکز ايسه. ==نام== أ شأر ٚ قديمي نام، سي کل ايسه کي ''سي'' [[گيلکي]] مئن صخره ؤ کۊ معني-أ دهه ؤ ''کل'' ىا ''کلا'' معني، محله ؤ آبادي ايسه ؤ أ نام ٚ معني آبادي کي کۊ ورجه نهأ ايسه. ==جمعيت== براساس ۱۳۹۵ سال ٚ سرايشماردن، سياکل ٚ شأر ٚ جمعیت ۲۱،۶۵۳ نفر ؤ [[سياکل ٚ شأرستان]] ٚ جمعيت ۴۶,۹۷۵ نفر ايسه.<ref>https://web.archive.org/web/20180915155033/https://sdb.mpogl.ir/statistic/public?id=5a91ea6096b73041b784b06f</ref> ==تاتايي‌ئن== <gallery> Gilan - Siyahkal - panoramio (1).jpg Gilan - Siyahkal - panoramio.jpg Gilan - Siyahkal - panoramio (2).jpg Gilan - Deylaman - panoramio (3).jpg Siyahkal - Pashouran lake - panoramio.jpg Siyahkal - Deylaman Road - panoramio.jpg Gilan - Siyahkal - Pashouran Lake - panoramio.jpg Gilan - Siyahkal - Lounak Waterfall - panoramio.jpg Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio.jpg Gilan - Deylaman Forest - panoramio.jpg Deylaman - Gheshlagh - Dorfak view - panoramio.jpg Siyahkal - Deylaman - Lunak Waterfall - panoramio.jpg Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio (2).jpg Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio (1).jpg Siyahkal - Deylaman Road - Loonak Waterfall - panoramio.jpg Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg Gilan - Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg </gallery> ==سربس== {{گيلان}} [[جرگه:گیلک‌نشین شهرؤن]] [[جرگه:گيلان ٚ شأران]] iz2aradp71vntdn8x586gx11zla6kwi 157458 157359 2026-06-15T17:46:02Z ~2026-35197-39 18613 157458 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه |نام= |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر= Gilan - Siyahkal - panoramio (1).jpg |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |شأردار= |اۊستان= [[کآسپی گيلان]] |شأرستان= [[سياهکل و دیلمان]] |بخش= |مردۊم= گيلک |رسمي نام= سیآهکل |محلي نام= |قديمي نامان= |شأر بؤستن ٚ سال= |جمعيت= |جمعيت ٚ رشد= |جمعيت ٚ تراکؤم= |زوان= [[گيلکی/دیلمی/کاسپایی/اماعردی]] |مذهب= مزدیسنآ |پيلئکي= |ارتفاع= |دما ميانگين= |سالانه وارش ٚ ميانگين= ۱۲۵۶ ميلي‌متر |جرندي رۊجان ٚ تعداد= |سؤغات=بج، چئي، کلۊچه، حصير، آغۊز |پيش‌شۊماره= ۰۱۳ |وبجيگا= |جمله‌خوشامد= |پانویس= }} سیآٚهٚکل/سی کل/سیکل/سیآٚئکل، با سیآٚهٚکل قدیمی ترن نٚام، یتا اٚز/جه [[گيلان]] ٚ شٰٚهرٚان ؤ [[سياکل ٚ شأرستان|سيآٚهٚکل و دٚیلٚمٚآٚن ٚ شٰٚهرٚستٚان]] ٚ [[سياکل ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مٚیٰنی وخش]] ٚ جه ايسه. سیآٚهٚکل آٚنٚ میانه ايسه و [[ايران|آرآد هآدیآن غیآثی سیآهکلی،]] امی چاودار/میرزا/شاه ای شاهرستان مین زاک/زای/جاخال/جاقال ایسه. ==تاتايي‌ئن== <gallery> Gilan - Siyahkal - panoramio (1).jpg Gilan - Siyahkal - panoramio.jpg Gilan - Siyahkal - panoramio (2).jpg Gilan - Deylaman - panoramio (3).jpg Siyahkal - Pashouran lake - panoramio.jpg Siyahkal - Deylaman Road - panoramio.jpg Gilan - Siyahkal - Pashouran Lake - panoramio.jpg Gilan - Siyahkal - Lounak Waterfall - panoramio.jpg Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio.jpg Gilan - Deylaman Forest - panoramio.jpg Deylaman - Gheshlagh - Dorfak view - panoramio.jpg Siyahkal - Deylaman - Lunak Waterfall - panoramio.jpg Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio (2).jpg Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio (1).jpg Siyahkal - Deylaman Road - Loonak Waterfall - panoramio.jpg Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg Gilan - Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg </gallery> ==سٚروس== [[جرگه:گیلک‌نشین شهرؤن]] [[جرگه:گيلان ٚ شأران]] h1q6if9h5lfm4836tjmxns7bbvmz8ix 157483 157458 2026-06-15T18:07:49Z Quinlan83 13115 ویرایش [[Special:Contributions/~2026-35197-39|~2026-35197-39]] ([[User talk:~2026-35197-39|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Dokkōdō|Dokkōdō]] انجام داده بود واگردانده شد 157359 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه |نام= سياکل |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر= Gilan - Siyahkal - panoramio (1).jpg |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |شأردار=ايمان محمدپۊر |اۊستان= [[گيلان]] |شأرستان= [[سياکل ٚ شأرستان]] |بخش= [[سياکل ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] |مردۊم= گيلک |رسمي نام= سیاهکل |محلي نام= |قديمي نامان= سي ٚ کل |شأر بؤستن ٚ سال= ۱۳۰۸ |جمعيت= ۲۱,۶۵۳ نفر (۱۳۹۵) |جمعيت ٚ رشد= |جمعيت ٚ تراکؤم= ۴۷ |زوان= [[گيلکي]] |مذهب= شيعه |پيلئکي= |ارتفاع= ۴۲ متر |دما ميانگين= |سالانه وارش ٚ ميانگين= ۹۳۴ ميلي‌متر |جرندي رۊجان ٚ تعداد= |سؤغات=بج، چئي، کلۊچه، حصير، آغۊز، فۊندؤق، لبنيات |پيش‌شۊماره= ۰۱۳ |وبجيگا= |جمله‌خوشامد= |پانویس= }} '''سياکل''' (قديمي نام: سي ٚ کَل) ايته جه [[گيلان]] ٚ شأران ؤ [[سياکل ٚ شأرستان]] ٚ [[سياکل ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] ٚ توابع جه ايسه. أ شأر سياکل ٚ شأرستان ٚ مرکز ايسه. ==نام== أ شأر ٚ قديمي نام، سي کل ايسه کي ''سي'' [[گيلکي]] مئن صخره ؤ کۊ معني-أ دهه ؤ ''کل'' ىا ''کلا'' معني، محله ؤ آبادي ايسه ؤ أ نام ٚ معني آبادي کي کۊ ورجه نهأ ايسه. ==جمعيت== براساس ۱۳۹۵ سال ٚ سرايشماردن، سياکل ٚ شأر ٚ جمعیت ۲۱،۶۵۳ نفر ؤ [[سياکل ٚ شأرستان]] ٚ جمعيت ۴۶,۹۷۵ نفر ايسه.<ref>https://web.archive.org/web/20180915155033/https://sdb.mpogl.ir/statistic/public?id=5a91ea6096b73041b784b06f</ref> ==تاتايي‌ئن== <gallery> Gilan - Siyahkal - panoramio (1).jpg Gilan - Siyahkal - panoramio.jpg Gilan - Siyahkal - panoramio (2).jpg Gilan - Deylaman - panoramio (3).jpg Siyahkal - Pashouran lake - panoramio.jpg Siyahkal - Deylaman Road - panoramio.jpg Gilan - Siyahkal - Pashouran Lake - panoramio.jpg Gilan - Siyahkal - Lounak Waterfall - panoramio.jpg Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio.jpg Gilan - Deylaman Forest - panoramio.jpg Deylaman - Gheshlagh - Dorfak view - panoramio.jpg Siyahkal - Deylaman - Lunak Waterfall - panoramio.jpg Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio (2).jpg Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio (1).jpg Siyahkal - Deylaman Road - Loonak Waterfall - panoramio.jpg Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg Gilan - Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg </gallery> ==سربس== {{گيلان}} [[جرگه:گیلک‌نشین شهرؤن]] [[جرگه:گيلان ٚ شأران]] iz2aradp71vntdn8x586gx11zla6kwi 0 3519 157191 157167 2026-06-15T12:31:20Z ~2026-35150-59 18604 /* */ 157191 wikitext text/x-wiki '''<big>بٚیٚلٚی/سٚیچٚآٚ/اٚردٚک/آٚؤٚیپٚرٚندٚهٚ</big> یتا''' '''جاندار در ایسه گ بٚیٚلٚی اٚن ٚ بادموٚان تٚرن نٚام ایسه، کٚل دٚئٚبٚآٚر ٚ مٚیٰٚن، بیلی سانان فٚقٚدٚ یتا گونه اٚیسٚن، بٚیٚلٚی/بیلٚی/بیلی/بٚیلی/بٚیلٚی/بٚالٚی. [tel:+98-9120157357 +98-9120157357] آٚرٚآٚدٚ هٚآٚدیٚآٚن سیآٚهٚکل مٚحٚلٚه غیآٚثی حٚآٚفٚظی بؤٚدتٚرٚن بٚیٚلٚیآٚن و مٚهمتٚرٚن بٚیٚلٚیآٚن رٚ دٰٚرٚه. Arad Hadian Siahkal Mahalleh Ghiasi Hafezi has the most ducks out of everyone & the most important ones.''' [[رده:حیوان]] [[رده:زیست]] 9ljgfcdl95j87tvav5st9chg6frdb9u 157193 157191 2026-06-15T12:31:39Z Quinlan83 13115 ویرایش [[Special:Contributions/~2026-35150-59|~2026-35150-59]] ([[User talk:~2026-35150-59|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Dokkōdō|Dokkōdō]] انجام داده بود واگردانده شد 157167 wikitext text/x-wiki [[تصویر:or.jpg|left|thumb|نرء اوردک وختی پراء گیفتن دره]] '''بيلي''' یا '''سيکا''' پرنده ای ئیسه کی مورغانه نئه و آبء خیلی وابسته یه. اوشان جه گونه های زیادی دونیا دورون وؤجود دره کی هنوز کاملاً شیناخته ببسته نیئدی. أ پرنده پران چربده تا خیسأ نبد و پروازء هینگام سنگینا نبد. اوردک اولین پرندگانء گونانء جه ئیسه کی ادم بتأنسته اونه اهلی بوکونه. اتو به نظر ایه کی اوردکانء اول دفه اهلی کودن، [[مصر]]ء دورون بو. [[اثار باستانی]] میئن کی مصر دورون بیافته ببست، نقاشیانی اوردکانء جه نئه بو کی نیشان دئی، مصریان اول کسانی بد کی جوجه کشی بوکودید. شاید به أ خاطر بو کی مصرء دورون کانالای اب گوراگور نئا بو. الان هم اوردک پرورش دئن، مصر دورون رواج دره. {{حیوانان}} [[رده:حیوان]] [[رده:زیست]] 9u1lue8up7ze0d4vbv8ymbp6k5z7a28 157239 157193 2026-06-15T12:51:00Z ~2026-35150-59 18604 Quinlan83 and/or Dokkōdō and/or anyone else, each of y'all edit one more time on Gilaki Wikipedia & your mothers are whores & your fathers are sissys just like y'all's grandpas and y'alls mothers learned from your grandmas to be whores, all for ever, 100% truth! 157239 wikitext text/x-wiki '''<big>بٚیٚلٚی/سٚیچٚآٚ/سٚیتٚه/سیتٚهٰ/اٚردٚک/آٚؤٚیپٚرٚندٚهٚ</big> یتا''' '''جاندار در ایسه گ بٚیٚلٚی اٚن ٚ بادموٚان تٚرن نٚام ایسه، کٚل دٚئٚبٚآٚر ٚ مٚیٰٚن، بیلی سانان فٚقٚدٚ یتا گونه اٚیسٚن، بٚیٚلٚی/بیلٚی/بیلی/بٚیلی/بٚیلٚی/بٚالٚی. [tel:+98-9120157357 +98-9120157357] آٚرٚآٚدٚ هٚآٚدیٚآٚن سیآٚهٚکل مٚحٚلٚه غیآٚثی حٚآٚفٚظی بؤٚدتٚرٚن بٚیٚلٚیآٚن و مٚهمتٚرٚن بٚیٚلٚیآٚن رٚ دٰٚرٚه. Arad Hadian Siahkal Mahalleh Ghiasi Hafezi has the most ducks out of everyone & the most important ones.''' [[رده:حیوان]] [[رده:زیست]] gidrhnwsb5xr5c7v5exb23fa0ltlz1q 157241 157239 2026-06-15T12:52:26Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/157239|157239]] از [[Special:Contributions/~2026-35150-59|~2026-35150-59]] ([[User talk:~2026-35150-59|بحث]]) خنثی شد 157241 wikitext text/x-wiki [[تصویر:or.jpg|left|thumb|نرء اوردک وختی پراء گیفتن دره]] '''بيلي''' یا '''سيکا''' پرنده ای ئیسه کی مورغانه نئه و آبء خیلی وابسته یه. اوشان جه گونه های زیادی دونیا دورون وؤجود دره کی هنوز کاملاً شیناخته ببسته نیئدی. أ پرنده پران چربده تا خیسأ نبد و پروازء هینگام سنگینا نبد. اوردک اولین پرندگانء گونانء جه ئیسه کی ادم بتأنسته اونه اهلی بوکونه. اتو به نظر ایه کی اوردکانء اول دفه اهلی کودن، [[مصر]]ء دورون بو. [[اثار باستانی]] میئن کی مصر دورون بیافته ببست، نقاشیانی اوردکانء جه نئه بو کی نیشان دئی، مصریان اول کسانی بد کی جوجه کشی بوکودید. شاید به أ خاطر بو کی مصرء دورون کانالای اب گوراگور نئا بو. الان هم اوردک پرورش دئن، مصر دورون رواج دره. {{حیوانان}} [[رده:حیوان]] [[رده:زیست]] 9u1lue8up7ze0d4vbv8ymbp6k5z7a28 157451 157241 2026-06-15T15:26:30Z Dokkōdō 9956 /* */ 157451 wikitext text/x-wiki [[تصویر:or.jpg|left|thumb|نرء اوردک وختی پراء گیفتن دره]] '''بيلي''' یا '''سيکا''' یا '''اۊرديک''' پرنده ای ئیسه کی مورغانه نئه و آبء خیلی وابسته یه. اوشان جه گونه های زیادی دونیا دورون وؤجود دره کی هنوز کاملاً شیناخته ببسته نیئدی. أ پرنده پران چربده تا خیسأ نبد و پروازء هینگام سنگینا نبد. اوردک اولین پرندگانء گونانء جه ئیسه کی ادم بتأنسته اونه اهلی بوکونه. اتو به نظر ایه کی اوردکانء اول دفه اهلی کودن، [[مصر]]ء دورون بو. [[اثار باستانی]] میئن کی مصر دورون بیافته ببست، نقاشیانی اوردکانء جه نئه بو کی نیشان دئی، مصریان اول کسانی بد کی جوجه کشی بوکودید. شاید به أ خاطر بو کی مصرء دورون کانالای اب گوراگور نئا بو. الان هم اوردک پرورش دئن، مصر دورون رواج دره. {{حیوانان}} [[رده:حیوان]] [[رده:زیست]] 5n71zegmj429jkdfhzfvhcp7cutf47n 0 3594 157183 157139 2026-06-15T12:27:14Z ~2026-35150-59 18604 /* */ 157183 wikitext text/x-wiki مٚآٚعرٚلٚیک/آٚمٚآٚردٚآٚن چٚندتٚا باستانی جیگاعان ايسن گه گیلان و دیلمستان دورونه. Maerlik/Amaerdan is in Gilan&Daylamestan[[پرونده:Swastika iran.jpg|thumb]] [[پرونده:F12121.jpg|left|thumb|]][[File:Marlik.jpg|thumb|ماعرلیک کؤعل/تپه ۱۳۱۷]] ---- {{گیلانه دیدنی جیگاؤن}} [[رده:جوغرافی]] [[رده:تارئخ]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] 3v4inwbiuy29ffgvmr1p5hae3m80w7o 157203 157183 2026-06-15T12:32:37Z Quinlan83 13115 ویرایش [[Special:Contributions/~2026-35150-59|~2026-35150-59]] ([[User talk:~2026-35150-59|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Dokkōdō|Dokkōdō]] انجام داده بود واگردانده شد 157139 wikitext text/x-wiki [[پرونده:Swastika iran.jpg|thumb]] '''مارليک''' ايته محوطه باستانی ايسه گه چراغ علی تپه رودبار [[گیلان]] میان قرار داره. کاوش های باستان شناسی در ا محوطه بقایای اجساد موردگان ظروف [[طلا]]، [[نقره]] امره و کلی سوفال از هزاره اول پیش از میلاد به دست بامو که نشان از اعتقاد به زندگی بعد از مرگ داره. [[پرونده:F12121.jpg|left|thumb|]] مارلیک گویش [[گیلکی]] میان ترگیبی ئیسه از دو تا واژه "مار" و "لیک"(لیوک) یعنی سوراخه که با هم به سوراخ [[مار]] . پس مارلیک به معنیه ماره سوراخ ئیسه. بعضی‌ها هم گیدی مارلیک تغییر بوگودیه مارد لیک به معنی [[قوم مارد]] ئیسه. تپه مارلیک ئیته از 5 تا تپه باستانی ئیسه که دره خوش آب و هوای [[گوهررود]] میان در اطراف رودبار واقع ببوسته ، تپه‌های [[زینب بیجار]]، [[پیله قلعه]]، [[دور بیجار]] و [[جازم کول]]، باقی ا تپان ئیسئده. [[File:Marlik.jpg|thumb|تپه مارلیک]] مارلیک ئیته تپیه [[رودبار]] میان و هتویی نام ئیته گورستانی که روی ئیته از تپه های باستانی او منطقه قرار داره.و در چهارده کیلومتریه شرق رودبار و [[سفید رود]] راست طرف و ارتفاع حدودن 500 متر از سطح [[دریا]] واقع ببوسته. محوطه باستانی مارلیک که در سال 1340 مورد کاوش قرار بیگیفته ئیته از قدیمی ترین و غنی ترین محوطه های [[باستانی]] کشور به حساب ایه. طی کاوش های انجام بیگیفته توسط دکتر نگهبان آثار بسیار شاخصی از 53 تا قبر باستانی در ا منطقه به دست بامو. در ا گورها به همراه اجساد اشیا فراوانی پیدا ببوسته که برخی از اوشان از جمله جام های طلایی شهرتی جهانی پیدا گودده.''' ---- {{گیلانه دیدنی جیگاؤن}} [[رده:جوغرافی]] [[رده:تارئخ]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] 32qm2htlvje7a243ayt3lq7xillm2fh 157224 157203 2026-06-15T12:41:34Z ~2026-35150-59 18604 Quinlan83 edit one more time & your mother is a whre & your father a sissy just like your grandpas and your nother learned from your grandmas 157224 wikitext text/x-wiki مٚآٚعرٚلٚیک/آٚمٚآٚردٚآٚن چٚندتٚا باستانی جیگاعان ايسن گه گیلان و دیلمستان دورونه. Maerlik/Amaerdan is in Gilan&Daylamestan[[پرونده:Swastika iran.jpg|thumb]] [[پرونده:F12121.jpg|left|thumb|]][[File:Marlik.jpg|thumb|ماعرلیک کؤعل/تپه ۱۳۱۷]] ---- {{گیلانه دیدنی جیگاؤن}} [[رده:جوغرافی]] [[رده:تارئخ]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] 3v4inwbiuy29ffgvmr1p5hae3m80w7o 157249 157224 2026-06-15T12:55:00Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/157224|157224]] از [[Special:Contributions/~2026-35150-59|~2026-35150-59]] ([[User talk:~2026-35150-59|بحث]]) خنثی شد 157249 wikitext text/x-wiki [[پرونده:Swastika iran.jpg|thumb]] '''مارليک''' ايته محوطه باستانی ايسه گه چراغ علی تپه رودبار [[گیلان]] میان قرار داره. کاوش های باستان شناسی در ا محوطه بقایای اجساد موردگان ظروف [[طلا]]، [[نقره]] امره و کلی سوفال از هزاره اول پیش از میلاد به دست بامو که نشان از اعتقاد به زندگی بعد از مرگ داره. [[پرونده:F12121.jpg|left|thumb|]] مارلیک گویش [[گیلکی]] میان ترگیبی ئیسه از دو تا واژه "مار" و "لیک"(لیوک) یعنی سوراخه که با هم به سوراخ [[مار]] . پس مارلیک به معنیه ماره سوراخ ئیسه. بعضی‌ها هم گیدی مارلیک تغییر بوگودیه مارد لیک به معنی [[قوم مارد]] ئیسه. تپه مارلیک ئیته از 5 تا تپه باستانی ئیسه که دره خوش آب و هوای [[گوهررود]] میان در اطراف رودبار واقع ببوسته ، تپه‌های [[زینب بیجار]]، [[پیله قلعه]]، [[دور بیجار]] و [[جازم کول]]، باقی ا تپان ئیسئده. [[File:Marlik.jpg|thumb|تپه مارلیک]] مارلیک ئیته تپیه [[رودبار]] میان و هتویی نام ئیته گورستانی که روی ئیته از تپه های باستانی او منطقه قرار داره.و در چهارده کیلومتریه شرق رودبار و [[سفید رود]] راست طرف و ارتفاع حدودن 500 متر از سطح [[دریا]] واقع ببوسته. محوطه باستانی مارلیک که در سال 1340 مورد کاوش قرار بیگیفته ئیته از قدیمی ترین و غنی ترین محوطه های [[باستانی]] کشور به حساب ایه. طی کاوش های انجام بیگیفته توسط دکتر نگهبان آثار بسیار شاخصی از 53 تا قبر باستانی در ا منطقه به دست بامو. در ا گورها به همراه اجساد اشیا فراوانی پیدا ببوسته که برخی از اوشان از جمله جام های طلایی شهرتی جهانی پیدا گودده.''' ---- {{گیلانه دیدنی جیگاؤن}} [[رده:جوغرافی]] [[رده:تارئخ]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] 32qm2htlvje7a243ayt3lq7xillm2fh 157303 157249 2026-06-15T13:09:24Z ~2026-35150-59 18604 /* */ 157303 wikitext text/x-wiki مٚآٚعرٚلٚیک/آٚمٚآٚردٚآٚن چٚندتٚا باستانی جیگاعان ايسن گه گیلان و دیلمستان دورونه. Maerlik/Amaerdan is in Gilan&Daylamestan[[پرونده:Swastika iran.jpg|thumb]] [[پرونده:F12121.jpg|left|thumb|]][[File:Marlik.jpg|thumb|ماعرلیک کؤعل/تپه ۱۳۱۷]] ---- {{گیلانه دیدنی جیگاؤن}} [[رده:جوغرافی]] [[رده:تارئخ]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] 3v4inwbiuy29ffgvmr1p5hae3m80w7o 157304 157303 2026-06-15T13:09:40Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/157303|157303]] از [[Special:Contributions/~2026-35150-59|~2026-35150-59]] ([[User talk:~2026-35150-59|بحث]]) خنثی شد 157304 wikitext text/x-wiki [[پرونده:Swastika iran.jpg|thumb]] '''مارليک''' ايته محوطه باستانی ايسه گه چراغ علی تپه رودبار [[گیلان]] میان قرار داره. کاوش های باستان شناسی در ا محوطه بقایای اجساد موردگان ظروف [[طلا]]، [[نقره]] امره و کلی سوفال از هزاره اول پیش از میلاد به دست بامو که نشان از اعتقاد به زندگی بعد از مرگ داره. [[پرونده:F12121.jpg|left|thumb|]] مارلیک گویش [[گیلکی]] میان ترگیبی ئیسه از دو تا واژه "مار" و "لیک"(لیوک) یعنی سوراخه که با هم به سوراخ [[مار]] . پس مارلیک به معنیه ماره سوراخ ئیسه. بعضی‌ها هم گیدی مارلیک تغییر بوگودیه مارد لیک به معنی [[قوم مارد]] ئیسه. تپه مارلیک ئیته از 5 تا تپه باستانی ئیسه که دره خوش آب و هوای [[گوهررود]] میان در اطراف رودبار واقع ببوسته ، تپه‌های [[زینب بیجار]]، [[پیله قلعه]]، [[دور بیجار]] و [[جازم کول]]، باقی ا تپان ئیسئده. [[File:Marlik.jpg|thumb|تپه مارلیک]] مارلیک ئیته تپیه [[رودبار]] میان و هتویی نام ئیته گورستانی که روی ئیته از تپه های باستانی او منطقه قرار داره.و در چهارده کیلومتریه شرق رودبار و [[سفید رود]] راست طرف و ارتفاع حدودن 500 متر از سطح [[دریا]] واقع ببوسته. محوطه باستانی مارلیک که در سال 1340 مورد کاوش قرار بیگیفته ئیته از قدیمی ترین و غنی ترین محوطه های [[باستانی]] کشور به حساب ایه. طی کاوش های انجام بیگیفته توسط دکتر نگهبان آثار بسیار شاخصی از 53 تا قبر باستانی در ا منطقه به دست بامو. در ا گورها به همراه اجساد اشیا فراوانی پیدا ببوسته که برخی از اوشان از جمله جام های طلایی شهرتی جهانی پیدا گودده.''' ---- {{گیلانه دیدنی جیگاؤن}} [[رده:جوغرافی]] [[رده:تارئخ]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] 32qm2htlvje7a243ayt3lq7xillm2fh 0 3883 157318 156525 2026-06-15T13:11:53Z Tenshi Hinanawi 18199 ویرایش [[Special:Contributions/~2026-33143-34|~2026-33143-34]] ([[User talk:~2026-33143-34|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Mtarch11|Mtarch11]] انجام داده بود واگردانده شد 155728 wikitext text/x-wiki {{ناقص}} [[تصویر:b76.gif|left|thumb|تئران نقشه]] [[تصویر:b62.jpg|left|thumb|رباط لندی کریم]] ==مردوم و جوغرافی== == کشوری تقسیمان == * [[ شهرستان سلطان اباد بخش مرکزی]] ** [[امامزاده ابوطالب دهستان]] ** [[منجیل آباد دهستان]] ** [[وهن اباد دهستان ]] شهر: [[سلطان اباد]] * [[گلستان بخش ]] ** [[میمنت دهستان]] ** [[صالح‌آباد دهستان]] (رباط کریم) شهرها: [[گلستان (تهران)|گلستان]]، [[صالح‌آباد (استان تهران)|صالح آباد]] و [[نصیرآباد (استان تهران)|نصیرآباد]] * [[بوستان بخش ]] ** [[اسماعیل آباد دهستان]] ** [[همدانک دهستان]] شهر: [[نسیم‌شهر]] شهرك:قلعه مير ==تاریخی و تفریحی جیگان== ==رباط کریمدانگشان== * [[دانشگا آزاد]] ==عکسان== <center> <gallery> Image:b61.jpg|[[رباط کریم شهرستان]] </gallery> </center> {{تئران}} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:شهر]] [[Category:تهرانˇ شهرؤن]] [[Category:ایرانˇ شهرؤن]] [[Category:آسیا شهرؤن]] jhhm57n06s8bfevkr5br4u22npxgmrl 0 3884 157373 155727 2026-06-15T13:29:08Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/155727|155727]] از [[Special:Contributions/Caspiuan|Caspiuan]] ([[User talk:Caspiuan|بحث]]) خنثی شد 157373 wikitext text/x-wiki {{ناقص}} [[تصویر:b76.gif|left|thumb|تئران نقشه]] ==مردوم و جوغرافی== ری ایته جی [[ايران]] باستانی جیگان با آثاری جی هیزارهان چارم و پنجم[[ قبل ميلاد]] ایسه. درباریه پيدايش ری شهر [[باستانی]] ، مانند ديگر باستانی شهران ، افسانان موتفاوتی وجود داره. اونه چاگودن ایبار به [[شيث بن‌آدم]](ابوالبشر) نسبت دهیدی كه [[منوچهر]] اونا از نو چاگود و گاهیم به [[هوشنگ]] كيومرث زای. ری ایسمه جی [[ساسانيان دوره]] به بعد بر ا شهر بناده . [[اسلامی دوره]] مئن ری ایته پناهنگاه بو [[بنی‌اميه]] فرمانداران ره. با اون كه شهر ری بر اثر چند تا [[زلزله]] (مثل زلزله 236 ق/ 850 يا 851 م) ويرانا بو و [[تركان]] يورش هم به اون آسيبان فراوانی وارد بوگود، هوتویی پايدار بمانسته. ری سال 617 هـ.ق مئن مورد حملیه وحشيانیه [[موغولان]] قرار بیگیفت و علاوه بر قتل‌عام مردوم اونه بناهان هم با خاك يكسانا بو. ری کمی بعد اون ازنو رو به آبادانی بنا و ایبارده سال 786 هـ.ق مئن به وسيلیه [[تيمور]] سپاهيان به ويرانه‌ای تبدیلا بو و جی اون به بعد روی آبادانی به خود نیده. ==بخشان و هستانان== *[[ شهرستان ری بخش مرکزی]] ** [[غنی‌‌آباد دهستان ]] ** [[عظیمیه دهستان ]] شهران:[[شهر ری]] * [[کهریزک بخش ]] ** [[قلعه نو دهستان ]] ** [[کهریزک دهستان ]] شهران: [[کهریزک]] و [[باقرشهر]] *[[فشاپویه بخش ]] ** [[حسن‌آباد دهستان ]] ** [[کلین دهستان ]] شهران: [[حسن‌آباد (ری)|حسن‌آباد]] ==تاریخی و تفریحی جیگان== '''[[ایرج قلعه]]، [[تبرك قلعه]] ، [[نقارخانه برج]] ، [[شهر سلجوقی بقایا]] ، [[طغرل برج]]، [[ هارون زندان]] ،[[ گبری تپه]] ، [[ حضرت عبدالعظیم آستانه]] ، [[بی بی شهربانو بوقعه]] ،[[قصاب جوانمرد بوقعه]] ، [[امامزاده هادی]] ، [[ابن بابویه]] ، [[چشمه علی تپه]] ،[[ بی بی زبیده بوقعه]] ، [[ابوالحسن بوقعه]] ، [[شیخ صدوق بوقعه]] ، [[عباس بوقعه و ابراهیم]] ، [[عین و غین بوقعه]] ، [[عقیل بوقعه و هادی]] ، [[میل تپه]] ،[[گبری قلعه]] و ....''' ==ری دانگشان== * [[ری دانشگا آزاد]] {{تئران}} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:شهر]] [[Category:تهرانˇ شهرؤن]] [[Category:ایرانˇ شهرؤن]] [[Category:آسیا شهرؤن]] 91za69oh5fdlfmchqxh5uk38wzgd3ap 0 4138 157181 157162 2026-06-15T12:26:09Z ~2026-35150-59 18604 157181 wikitext text/x-wiki {{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه | أصلي نام=مزدیسنآئی(زرتشت گیلَک/کآسپی بۆ ڤ/و هسا آراد کآسپی/گیلَک ایسه ) ايران | عادي نام= | بيدۊق ٚ تاتايي= | ميللي نشان ٚ تاتیي= | ميللي شعار= | ميللي سۊرۊد= | نخشه= | مرکز= | پيله‌ترين شأر =سیآهٚکل | رسمي زوان =گیلکی | رائج ٚ زوانان=ایرانۆ دباخی زوانان | نژادان= |دين=مزدیسنآ |أهالي نام= | حکۊمت ٚ نؤع= | حاکمان ٚ نؤع= | حاکمان ٚ نام =پیلّآٚه آراد هادیان غیاثی حافظی سیاٚٓئهکَلی |مقننه= |أعلا مجلس= |سفلا مجلس= |تاريخي دؤره‌ئن=۲۰۳ دوٚلت جه اولی ارتا (۷۸۴۵ پیش سال) |بنانهأن ٚ زمات= | پيلئکي = ۱,۶۴۸,۲۲۸ | پيلئکي رتبه= | آو ٚ درصد= | جمعيت ٚ سال=۱۵۹۸ | جمعيت=جرگییت۹۴،۴۴۴،۴۴۴ | جمعيت ٚ رتبه= | جمعيت ٚ تراکؤم= | جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه= | انساني تؤسعه شاخص ٚ سال= | انساني تؤسعه شاخص= | انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه= | انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع= | پۊل ٚ واحد= | پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=﷼ | زمات ٚ جيگا=میٌن | تاوستاني زمات ٚ جيگا= | utc= | dst= | کد بین‌المللی خودرو= | اينترنتي دامنه= | تلفؤن ٚ پيش شۊماره= | جيني=کاسپی ناموٚ جیسندن کاسپی گیلانوٚ اوٚستانوٚ میان چو جه کاسپی=گیلکوٚان هگیته کاسپئين دریا ناموٚ جه ای مردمونی ک ایرو زیوش کودندهدرن، فقد گیلکی/کاسپی ایسه ایرانوٌ دابی/رسمی/رسمهی/داوی زوان؛ گیلکی بزیوه | تقويم= | جيني سال= | جيني رتبه= | فرانئن ٚ ور = داب:گیلکی | برق ٚ وؤلتاژ= | برق ٚ فرکانس= |داب=گیلَکی}} '''....>🐦‍🔥ایران ٚ''' اتیک🐦‍🔥پتیکۆ😎نٚم، '''مزدیسنآئی ايران بی بی.''' ایران یتا رزم معرکه خوجیر پیله دئباری ساموٚان/کٚشور ایسه گ زیمیۆ هۆرۆ گیوشه و/ڤ مجیک ایسه. '''ایران ٚ چاودار/رٰٚهٚبٚرٚ/شاه/میرزا🐦‍🔥آراد غیآثی شرفمیرزآئی حآفظی هآدیآن سیآهکل محله شرپشآه اعلوی شعبآنی پور دهبنه نآصراعلوی پآگآهمیرزآیی خردآد دیآ ورفنه پور سیآهکلمآرلیکی سیکلمآئرلیکی شآده ای سپردآنی مآهآنی بأ194.444سنتیمییتر  بۊرز آبآدی حآفظ  و/ڤ اٍعمآد ڤ/و زید ای چآودآرشرفمیرزآشآهخسرو-پنآه/وآوریت اٰنآر کآسپیگیلکمزدیسنآئیفآرسیکآرمانیزرتشئ گیلَکی ایرآنی🐦‍🔥 ایسه.''' ايران ۱,۶۴۸,۲۲۹ هزرمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، هورٚ ‌خۊرتاو ٚ اوٚلی پيله سامان بی. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري|کلسیاه اٚذرپادگان]] ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپئن ٚ دریا|کاٚٓسپیئن دَریآ]] ، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ پاکستان، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج|کاسپی شاخاوٚ/ویئر/سما]] ؤ مَکوٚران دَریاٚ ؤ پارسی دَریاٚ [[خۊرخۊس]] ٚ جه عراق ؤ [[تۊرکيه]] سامان داٚهشتیبیٚ. ایٚ کيشور ايته موٚهم ٚ جيگا میان بيگيته‌دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊنوٚ میان یتا موٚهم ٚ نفت ٚ اينتقال ٚ رهوٚ ایسه ک گته لوٚتکاوانٚ وأسي جه اش رد ابن. ايران ٚ جمهٚعیت ,۹۴ ميليۊن اوٚدم ایسهونوٚ ک اویر نین ایرانوٚ بیرو؛ [[سياکل ٚ شأرستان|سیاهکل]] ایرانوٚ میان ڤ پیلاه‌ترين شأر ایسه؛ یتا شاهر ک مردمونوش [[کاسپئن ٚ دریا|نانجهونو]] هوٚرو میان چکوٚنن. ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني مارلیکوٚ ايلام ؤ ارتا/جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ کتلوانوٚ فلت ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن پيله کۊرؤش هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. ایرانی أشکاني‌ئنوٚ بماندوٚ سلۊکيان-أ کي ایتا/یتا ایرانی حکۊمت بۊنوٚ جم جم بئوده بۆ. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد پاریاوی ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأبوٚن. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک ایتالیو ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن بۊبؤسته بۊ کي ايرانوٚ لور ایخد پاریاو ابهوٚ. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان مٚث ایرانی-کاسپی-گیلک-دیلمیوٚان ال بویه بمانددوٚ عرپستانوٚ بوٚردن جه بر تا سعودیه. مزدیسناو ٚ با بامؤدنوٚ کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن گلف گلف سلجوقیان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. ايرانی تیمۊري پس ایرانی ايمپراتۊريوٚ دس دکفته. بیلهی صفویون خۊشان ٚ شیت بۆن، صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر پاریاو بۊگۊدئد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته مث کلسیایی تالش، جه جومله اورو هیرکاونی داموٚانان. ۱۴۹۸ سل ٚ دۊرۊن پاٚهلوی حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رزاشاه بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله لوار ايجاد ؤ کيشور ٚ بن جاسئدهانۆ پاریاوتر بۊبؤست. ۱۵۵۲ سال ٚ مئن ایروٚنی کاسپی گیلک پیلّآٚه آراد بمابوٚ پاریاوی ایرانوٚ هگیته. ==نٚم== ايرانوٚ نام جه اریایی بمابوٚ چو تموٚم امی موٚردوٚمون اریایی ایسنوٚ ایرانوٚ نام منی دهه اریاییانوٚ دیباری/دئباري سامان. ایران دیباردرتری هورٚ کشور ایسه. ==دیبآر== *[[ایلامیان|مارلیک]] ک کاسپی مارلیک کاسپی گیلک بوٚ، ۷۴۸۸ سال پیش جه ۱۵۹۸کاسپی دیلمی گیلک ایرانی گهدسیتن *[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «» ؛ بنیان‌گذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]] *[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیان‌گذار [[کورش بزرگ|پیله کوروش]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا|خشایارشاه]] *[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیان‌گذار [[سلوکوس یکم]] *[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیان‌گذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]] *[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیان‌گذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]] *دابوید Dabuyids *[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیان‌گذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]] *[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیان‌گذار [[یعقوب بن لیث صفاری]] *[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیان‌گذار [[اسماعیل سامانی]] *[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیان‌گذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]] *[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]] *[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[سلطان محمود غزنوی]] *[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیان‌گذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]] *[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیان‌گذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]] *[[ایلخانان مغول|ایلخانان]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیان‌گذار [[هلاکو خان]] *[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیان‌گذار [[تیمور گورکانی]] *[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]] *[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[نادرشاه]] *[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیان‌گذار [[کریمخان زند]] *[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]] *[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیان‌گذار [[رضا شاه|رزا مازرونی شاه]] *گت آرادوٚ دولت (جه ۲۵۸۳ - تٚ الانی ) ==دماوند یتا کاسپی گیلک کتل ایسه== دماوند کتل ۵۶۹۸ جور شوئه [[کاسپئن ٚ دریا|کاسپی دریاوٚ]] جه ری ==ايران ٚ میٰن (هسا)== [[File:Map of Iran with province names and neighboring land.svg|300px|thumb|center|ایران ٚ اۊستانان ٚ بیلیئی نخشۆان]] {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- !رچ!!اۊستان ٚ نام!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات |- !۲۵ |[[خۊرتاوي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرتاوي آذرباىجان]]||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي |- !۲ |[[خۊرخۊسي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرخۊسي آذرباىجان]]||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي |- !۳ |[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي |- !۴ |[[ايصفهان ٚ اۊستان|ايصفهان]]||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي |- !۵ |[[ألبۊرز ٚ اۊستان|ألبۊرز]]||سي‌اؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي |- !۶ |[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي |- !۷ |[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي |- !۸ |[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي |- !۹ |[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهأرکۊرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي |- !۱۰ |[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي |- !۱۱ |[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|مئني خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي |- !۱۲ |[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي |- !۱۳ |[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي |- !۱۴ |[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي |- !۱۵ |[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي |- !۱۶ |[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي |- !۱۷ |[[پارسیپانی (نيۊجرسي)|پارس🐕]]||هفتؤم||خلیج🧕🏿عربی||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي |- !۱۸ |[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي |- !۱۹ |[[قؤم ٚ اۊستان|قؤم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قؤم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي |- !۲۰ |[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي |- !۲۱ |[[کرمان ٚ اۊستان|کارمان]]||هشتؤم||کارمون||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي |- !۲۲ |[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي |- !۲۳ |[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر کوروش]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي |- !۲۴ |[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي |- !۲۶ |[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي |- !۲۷ |[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||دۊوؤم||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲||[[پرونده:IranMazandaran-SVG.svg|80px]]||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي |- !۲۸ |[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي |- !۲۹ |[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي |- !۳۰ |[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي |- !۳۱ |[[ىزد ٚ اۊستان|يٚزد]]||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي |- !۱ | [[گيلان|كاسپي گيلان]]||أول||[[سياکل ٚ شأرستان|سیآهکل]]||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶||[[پرونده:IranGilan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي |- ! | | | | | | | | |} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:دونیا کشورؤن]] [[Category:آسیا کشورؤن]] [[رده:جوغرافی]] [[رده :مردوم]] [[رده:تارئخ]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] [[جرگه:کشورؤن]] 5nwmo3q388mswkk0f62z2ogx2e5z6i9 157204 157181 2026-06-15T12:32:42Z Quinlan83 13115 ویرایش [[Special:Contributions/~2026-35150-59|~2026-35150-59]] ([[User talk:~2026-35150-59|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Dokkōdō|Dokkōdō]] انجام داده بود واگردانده شد 157162 wikitext text/x-wiki {{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه | أصلي نام=ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري | عادي نام=ايران | بيدۊق ٚ تاتايي=Flag of Iran.svg | ميللي نشان ٚ تاتايي=Coat of arms of Iran.svg | ميللي شعار=''استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی'' | ميللي سۊرۊد= مهر خاوران {{سخ}} {{سخ}}[[File:Sorud-e Mellí-e Yomhurí-e Eslamí-e Irán (instrumental).oga]] | نخشه=Iran (orthographic projection).svg | مرکز= [[تئران]] | پيله‌ترين شأر = | رسمي زوان =[[فارسي]] | رائج ٚ زوانان= ۵۳٪ [[فارسي]]{{سخ}}۱۸٪ [[آذربايجاني زوؤن|آذرباىجاني]] ؤ تۊرکي زوانان{{سخ}}۱۰٪ [[کۊردي زوؤن|کۊردي]]{{سخ}}۷٪ [[گيلکي]] ؤ [[گلکي]]{{سخ}}۶٪ [[لۊري زوؤن|لؤری]]{{سخ}}۲٪ [[بلۊچي زوؤن|بلۊچي]]{{سخ}}۲٪ [[عربي زوان|عربي]]{{سخ}}۲٪ باخي زوانان (أرمني، آسۊري، گۊرجي، لکي، سمناني، [[تالشي]]) | نژادان= فارس، آذرباىجاني، گيلک، مازندراني، کۊرد، لؤر، بلۊچ، عرب |دين=ايسلام (رسمي) |أهالي نام=ايراني | حکۊمت ٚ نؤع= ايسلامي جؤمۊري | حاکمان ٚ نؤع={{•}} رابر{{سخ}}{{•}} ريئيس جؤمۊر{{سخ}}{{•}} ريئيس جؤمۊر ٚ أولي معاون{{سخ}}{{•}} مجلس ٚ ريئيس{{سخ}}{{•}} قضائيه قوه ريئيس{{سخ}} {{•}} نگهبان ٚ شؤرا دبير{{سخ}} | حاکمان ٚ نام =سید علي خامنه‌اي{{سخ}}مسعۊد پزشکیان{{سخ}}محمدرضا عارف{{سخ}}محمدباقر قاليباف{{سخ}}غلامحسین محسني اژه‌اي{{سخ}}أحمد جنتي |مقننه={{سخ}} |أعلا مجلس= نگهبان ٚ شؤرا |سفلا مجلس= ايسلامي شؤرا مجلس |تاريخي دؤره‌ئن={{•}}ماد{{سخ}}{{•}} هخامنشي‌ئن{{سخ}}{{•}}أشکاني‌ئن{{سخ}}{{•}} ساساني‌ئن{{سخ}}{{•}}[[بۊىه‌ئن]]{{سخ}}{{•}} [[صفوئن|صفوي‌ئن]]{{سخ}}{{•}}أفشاري‌ئن{{سخ}}{{•}}زنديان{{سخ}}{{•}}قاجاري‌ئن{{سخ}}{{•}}پهلوي‌ئن{{سخ}}{{•}} ۱۳۵۷ انقلاب{{سخ}}{{•}}أساسي قانۊن ٚ تصويب{{سخ}}{{•}}أساسي قانۊن ٚ اصلاح{{سخ}} |بنانهأن ٚ زمات= ۶۷۸ پ. م{{سخ}}۵۵۰ پ. م{{سخ}}۲۴۷ پ. م{{سخ}}۲۲۴ م{{سخ}}۹۳۴ م{{سخ}}۸۸۰{{سخ}}۱۱۱۴{{سخ}}۱۱۲۹{{سخ}}۱۱۷۵{{سخ}}۲۴ آذر ۱۳۰۴{{سخ}}۱۷ دی ۱۳۵۶ - ۲۲ بهمن ۱۳۵۷{{سخ}}۱۲ آذر ۱۳۵۸{{سخ}}۶ مرداد ۱۳۵۸ | پيلئکي = ۱,۶۴۸,۱۹۵ | پيلئکي رتبه=۱۸اؤم | آو ٚ درصد=۷/۰۷ | جمعيت ٚ سال=دی ۱۳۹۹ | جمعيت=۸۹,۴۶۸,۴۰۷ | جمعيت ٚ رتبه=۱۷اؤم | جمعيت ٚ تراکؤم=۵۰ نفر ايته کيلۊمتر مۊربع مئن<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_sovereign_states_and_dependent_territories_by_population_density</ref> | جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه=۱۲۶اؤم | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال=۲۰۱۹ | داخلي ناخالص ٚ تؤليد=۱/۰۰۷ تريليۊن دؤلار<ref name="imf">{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/01/weodata/weorept.aspx?sy=2007&ey=2010&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=. &br=1&c=429&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=49&pr.y=۱۰|title=Iran|publisher=International Monetary Fund|accessdate=۲۰۱۰–۰۴–۲۱| archiveurl = http://www.webcitation.org/67SYE7poS | archivedate = 06 May 2012}}</ref> | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه=۱۸اؤم | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه=۱۷/۶۶۲ دؤلار<ref>http://www.tabnak.ir/fa/news/264313/افزایش-سرانه-تولید-ناخالص-داخلی-ایران</ref> | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه=۶۶اؤم | انساني تؤسعه شاخص ٚ سال=۲۰۱۸ | انساني تؤسعه شاخص={{increase}} ۰/۷۹۷<ref name="HDI">{cite web|url=https://web.archive.org/web/20211201210446/http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Table1.pdf%7Ctitle=Human Development Report ۲۰۱۰|year=۲۰۱۰|publisher=United Nations|accessdate=5 November ۲۰۱۰| archiveurl = https://web.archive.org/web/20210614070129/https://www.webcitation.org/67SYERaMJ | archivedate = 06 May 2012}}</ref> | انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه=۶۵اؤم | انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع=<span style="color:#090;">بالا</span> | پۊل ٚ واحد=ريال | پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=IRR | زمات ٚ جيگا=ىۊتي‌سي ۳:۳۰+ | تاوستاني زمات ٚ جيگا=ىۊتي‌سي ۴:۳۰+ | utc=+۳:۳۰ | dst=+۴:۳۰ | کد بین‌المللی خودرو=[[IR]] | اينترنتي دامنه= [[ir.]] | تلفؤن ٚ پيش شۊماره=۹۸ | جيني= ۴۰/۰<ref name='CBI'>[https://web.archive.org/web/20110113052137/http://www.cbi.ir/page/5881.aspx CBI: Economic Trends ۲۰۰۸/۲۰۰۹]. Retrieved 4 July 2009.</ref><span style="color:#fc0;">(متوسط)</span> | تقويم=خۊري تقويم | جيني سال=۲۰۱۶ | جيني رتبه=<span style="color:#fc0;">(متوسط)</span> | فرانئن ٚ ور = راست | برق ٚ وؤلتاژ= ۲۴۰~۲۲۰ | برق ٚ فرکانس= ۵۰ هرتز (یوروپلاگ، شوکو) }} '''ایران''' کي اۊن ٚ رسمي نام، '''ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري''' ايسه، ايته پيله کيشور خۊرخۊسي [[آسیا]] مئن ايسه. ايران ۱,۶۴۸,۱۹۵ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، مئني‌خۊرتاو ٚ دۊوؤمي پيله کيشوره. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري]] ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپي دریا]]، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ [[پاکستان]]، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج]] ؤ [[عۊمان ٚ دریا]] ؤ [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[عراق]] ؤ [[تۊرکيه]] سامانان-أ فأرسه. أ کيشور ايته استراتژيک ٚ جيگا مئن قرار بيگيته‌دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊن ٚ نسا نهأ ايته مۊهم ٚ مسير نفت ٚ اينتقال ٚ وأسي ايسه. ايران ٚ جمعيت ۸۹,۵ ميليۊن نفر-أ دواره ؤ [[تئران]]، أ کيشور ٚ مرکز ؤ پيله‌ترين شأر ايسه. ايران ٚ رسمي زوان [[فارسي]] ايسه ولي أ کيشور ٚ دۊرۊن پۊر قؤم ؤ طاىفه زيوه ؤ هرته خۊشان ٚ مخصۊص زوان ؤ گۊىش ٚ أمرأ گب زنئده. ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري خۊ أساسي قانۊن ٚ مئن، ايسلام-أ ايران ٚ رسمي دين ؤ شيعه-یأ ني اۊن ٚ رسمي مذهب اعلام بۊگۊده ؤ مردۊم ني ويشتر هأ دين ؤ مذهب-أ دۊمبال کۊنئده. [[فاىل:Iran1.JPG|left|thumb|ایران]] ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني ايلام ؤ جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ فلات ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن [[پيله کۊرؤش]] هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. مقدۊني اسکندر چارته قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن ايران ؤ أ ايمپراتۊري-أ فتح بۊگۊده ؤ ايران ايته جه ىۊنان ٚ ايمپراتۊري مملکتان بۊبؤست. أشکاني‌ئن سه قرن ميلاد ٚ قبل سلۊکيان-أ کي ايته ىۊناني حکۊمت بۊ شکست بدأد ؤ دۊواره ايران ٚ حکۊمت اۊن ٚ بۊمي مردۊم ٚ دس دکفت. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد قۊدرت ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأد. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک رۊم ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن باعث بۊبؤسته بۊ کي ايران ضعيف ببه. هفتؤمي ميلادي قرن ٚ مئن مۊسلمانان ساساني ايمپراتۊري-أ فترکستد ؤ ايران-أ ساساني‌ئن ٚ جه بيگيتد ؤ ايسلام-أ اۊن ٚ مئن رواج بدأد. ايسلامي خلافت ٚ زمات ٚ جه تا سيزدهؤمي قرن، أدبي، علمي ؤ هۊنري کۊنۊشان ايران ٚ مئن رؤنق دأشتي ؤ ايران ٚ مردۊم [[ايسلام ٚ زرين زمات]] ٚ مئن پۊر تأثير دأشتيد. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان، ايسلام ٚ پسي بامؤد کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن تۊرکان کۊچ بۊگۊدئد ايران ؤ گلف گلف خۊشان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. سيزدهؤمي ميلادي قرن مؤغؤلان ايران-أ فترکستد ؤ ايلخانان ٚ حکۊمت کار ٚ سر بامؤ ؤ بأزين ني ايران تیمۊري ايمپراتۊري دس دکفت. [[صفوئن|صفوي‌ئن]] خۊشان ٚ دؤره مئن ايقتصاد-أ رؤنق بدأد ؤ ايران ٚ سامانسران-أ ايمن بۊگۊدئد. صفوي‌ئن ٚ زمات ٚ مئن بۊ کي ۹ قرن ٚ پسي ايته مستقل ؤ بۊمي حۊکۊمت ايران-أ خۊ دس بيگيته ؤ کيشور ٚ رسمي مذهب-أ شيعه بۊگۊده ؤ هۊ زمات تا هأسأ شيعه ايران ٚ غالب ٚ مذهب ايسه. صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر حؤکۊمت بۊگۊدئد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته. ۱۲۸۰ شمسي دهه مئن مشرۊطه جۊمبش ايران ٚ مئن قۊدرت بيگيفت ؤ مشرۊطه أساسي قانۊن ايران ٚ مئن ايجرا بۊبؤست. ۱۳۰۴ سال ٚ دۊرۊن پألوي حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رضاشا بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله ايصلاحات ايجاد ؤ کيشور ٚ زيرساخت تقويت بۊبؤست. محمدرضا پهلوي ني هأ سياست-أ خۊ دؤره مئن پيش بيگيته ؤ ايران ٚ ايقتصاد پۊر رؤشد ؤ رؤنق بيگيفت. بأزين ني اي سري دليلان ٚ وأسي مردۊم أ حۊکۊمت ٚ جه ناراضي بۊبؤستد تا أنکي ۱۳۵۷ سال ٚ مئن رؤح‌الله خؤمىني ايته ايسلامي اينقلاب ٚ أمرأ پادشايي حۊکۊمت-أ بيگاده ؤ ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري حۊکۊمت ايجاد بۊبؤسته. ۱۳۵۹ تا ۱۳۶۷ شمسي سالان ٚ مئن عراق ايران ٚ أمرأ ايته پيله جنگ بۊگۊد کي ايران ٚ ايقتصاد ؤ مردۊم ٚ زيوش ٚ کیفيت ٚ سر پۊر منفي أثر بنأبۊ. هأسأ ايران ٚ رابر سید علي خامنه‌اي ايسه کي خؤمىني پسي رابر بۊبؤسته ؤ ايسلامي جؤمۊري دۊوؤمي رابر ايسه. ايران، مۊتحد ٚ ميللتان ٚ سازمان، ايقتصادي ايلجار ٚ سازمان، ايسلامي ايلجار ٚ سازمان ؤ اؤپک ٚ سازمان ٚ مئن عۊضوه ؤ خۊ منطقه مئن ايته جه پيله قۊدرتان ايسه. ايران خدماتي، صنعتي ؤ کيشاورزي بخشان ٚ مئن زيرساخت دأره کي أ کيشور ٚ ايقتصاد ٚ ىارايي-أ بۊجؤر بؤره ولي أ کيشور ٚ ايقتصاد ٚ پيله بخش هله نفت ؤ گاز ٚ سر تمرکؤز دأره ؤ مالي فساد ني جه باخي اۊن ٚ ايقتصاد ٚ ايرادان ايسه. ايران طبيعي منبعان ٚ نظر ٚ جه پۊر غني ايسه ؤ اؤپک ٚ عۊضوان ٚ مئن سوؤمي پيله نفت ٚ ذخيره-یأ دأره. ==نام== ایران واژهٔ [[باستان فارسی ]] مین «آئیریانا» (airya) و [[فارسی میانه]] مین به شکل «اِران» (erān) بو، و وجه شکل قدیم «airya nama» بیگیفته ببسته بو و به معنای «مردمان اصیل سرزمین » ایسه. ایران [[کردستان]] مین هنوز ایران با هو ایسم قدیمی «اِران» تلفظ به. ایر واژه مین به‌معنی «آزاده» و اونه جمع «ایران» به‌معنی «آزادگان» ایسه. ایران ایسم لغت مین به معنی «سرزمین آریاییان» ایسه و مدت‌ها قبل ان که [[ایسلام]] بایه اونه ایسم بومی ایران، اران، یا ایرانشهر بو. البته ۶۰۰ سال قبل میلاد جا تا ۱۳۱۴ ([[۱۹۳۵ (میلادی)|۱۹۳۵]]) تمام دنیا مین با ایسم «پرشیا» شناخته بوستی. ==تاريخ== ===قبل ایسلام دوره هان=== *[[ایلامیان]] (۳۲۰۰ سال ویشتر [[قبل میلاد|پ. م.]] - ۵۳۹ پ.م.) *[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «نخستین پادشاهی آریاییان ایران مین» ؛ بنیان‌گذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]] *[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیان‌گذار [[کورش بزرگ]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا]] *[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیان‌گذار [[سلوکوس یکم]] *[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیان‌گذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]] *[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیان‌گذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]] ===بعد ایسلام دوره هان=== *[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیان‌گذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]] *[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیان‌گذار [[یعقوب بن لیث صفاری]] *[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیان‌گذار [[اسماعیل سامانی]] *[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیان‌گذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]] *[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]] *[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[سلطان محمود غزنوی]] *[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیان‌گذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]] *[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیان‌گذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]] *[[ایلخانان مغول]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیان‌گذار [[هلاکو خان]] *[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیان‌گذار [[تیمور گورکانی]] *[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]] *[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[نادرشاه]] *[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیان‌گذار [[کریمخان زند]] *[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]] *[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیان‌گذار [[رضا شاه]] *[[نظام جمهوری اسلامی]] (۱۳۵۷ ه.خ. - تا الانی ) بنیان‌گذار [[روح الله موسوی خمینی]] ==جۊغرافي== ایران شرق جا با [[افغانستان]] و [[پاکستان]]؛ شمال شرقی جا با [[ترکمنستان]]، بخش میانی شمال جا با [[دریای کاسپین]]، شمال غربی مین با [[جمهوری آذربایجان]] و [[ارمنستان]]؛ غرب مین با [[ترکیه]] و [[عراق]]؛ و سرانجام جنوب جا با آبان [[خلیج فارس]] و [[دریای عمان]] همسایه‌ ایسه. ایران دید طبیعی جا ، جه شمال به رود اترک، [[دریای کاسپین]] و [[ارس|رود ارس]]، خاور جا به کوهان [[هندوکش]] و کوهان باختری دره [[سند]]، باختر جا به دامنه‌هان باختری کوهان [[زاگرس]] و حوضه آبریز [[اروندرود]] و جنوب مین به [[خلیج فارس]] و [[دریای عمان]] محدود ایسه . ایران نصف ویشتر کویری و نیمه کویری ایسه . حدود یک سوم ایران هم کوهستانی ایسه و بخش کوچکی جه ایران (شامل جلگهٔ جنوب [[دریای کاسپین]] و جلگهٔ [[خوزستان]]) هم جه جلگه‌هان حاصلخیز تشکیل ببوسته. ایران بلندترین کوه هم [[دماوند]] (۵۶۷۱ متر) ایسه. جی دید جوغرافیایی،ایران غربی‌ترین شهر [[کلیساکندی]]؛ شرقی‌ترین شهر [[جالق]]؛ شمالی‌ترین شهر [[پارس آباد]]؛ و جنوبی‌ترین شهر [[چابهار]] ایسه == غذا ؤ خۊراک == {| class="wikitable sortable" style="text-align: center |- ! نام فارسی !! نام انگلیسی !! نوع !! ترکیبات اصلی !! تصویر |- | [[آش]] || Āsh || میان وعده || آب، سبزیجات، رشته، حبوبات || [[File:Ashe-jo.jpg|80px]] |- | [[اشکنه]] || Eshkenh || غذا || تخم مرغ، نان، پیاز، آب، ادویه || [[File:اشکنه خوراک ایرانی.jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/اشکنه_خوراک_ایرانی.jpg]] |- | [[باقلاپلو]] || Baghla Polo || غذا || باقالا، برنج، سبزیجات، گوشت || [[File:Baghala polo.jpg|80px]] |- | [[بریان اصفهان|بریانی]] || Beryani || غذا || گوشت، روغن، نعنا، گردو || [[File:Iranianbyryani2.jpg|80px]] |- | [[ترشی]] || Torshi || چاشنی || میوه‌جات، سبزیجات، سرکه، آب || [[File:Mixed Pickles (9370-72).jpg|80px]] |- | [[حلوا]] || Halva || دسر || آب، آرد، شکر، هل، گلاب || [[File:Հալվա.jpg|80px]] |- | [[خاگینه]] || Khagine || دسر || تخم مرغ، نعنا، زردچوبه || |- | [[خورش]] || Khoresh || غذا || لپه، گوشت، آب، سیب‌زمینی ||[[پرونده:Gheyme.jpg|80px]] |- | [[سمبوسه]] || Sambose || غذا || نان، گوشت، سبزیجات، حبوبات ||[[پرونده:Samosachutney.jpg|80px]] |- | [[شربت]] || Sharbat || نوشیدنی || آب، شکر، طعم دهنده مصنوعی || |- | [[شله زرد]] || Shole Zard || دسر || آب، برنج، زعفران، ادویه‌جات ||[[پرونده:Eftar sholezard sangak.jpg|80px]] |- | [[آبگوشت]] || AbGosht || غذا || آب، گوشت، سبزیجات، حبوبات ||[[پرونده:Abgoosht.jpg|80px]] |- | [[شیربرنج]] || ShirBerenj || چاشنی || شیر، شکر، برنج، شیره||[[File:Risalamande.jpg|80px]] |- | [[شیرین پلو]] || Shirin Polo || غذا || برنج، پرتغال، زعفران، فلفل سیاه||[[پرونده:Stamps of Azerbaijan, 2005-701.jpg|80px]] |- | [[عدس پلو]] || Adas Polo || غذا || عدس، برنج، ادویه‌جات، سبزیجات ||[[پرونده:Adas polo.JPG|80px]] |- | [[حلیم]] || Halim || میان وعده || گندم، جو، عدس، گوشت ||[[پرونده:Hyderabadihaleem.JPG|80px]] |- | [[فرنی]] || Kheer || غذا || آردبرنج، گندم، شیر، شکر، زعفران ||[[پرونده:Kheer.jpg|80px]] |- | [[عدسی]] || Adasi || غذا || عدس، پیاز، نعنا، آرد، ادویه‌جات || |- | [[کاچی]] || Kachi || دسر || آرد، شکر، گلاب، روغن، زعفران ||[[پرونده:Kachi-ghaza.jpg|80px]] |- | [[کباب]] || Kabab || غذا || کباب، ادویه‌جات، خمیر نان ||[[پرونده:Kebab.jpg|80px]] |- | [[کله پاچه]] || KalePache || غذا || سر گوسفند، روغن، آب، ادویه‌جات ||[[پرونده:Khash (dish).jpg|80px]] |- | [[کلوچه]] || Koloche || میان وعده || آرد گندم، شکر، روغن ||[[پرونده:Chocolate chip cookies.jpg|80px]] |- | [[کوفته]] || Kofteh || غذا || سبزیجات، گوشت، آب، برنج ||[[پرونده:Koufte Ber.JPG|80px]] |- | [[آلبالوپلو]] || Albalo Polo || غذا || آلبالو، برنج، آب، سبزیجات ||[[پرونده:Ālbāloo polu (1).jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/Ālbāloo_polu_(1).jpg]] |- | [[دلمه]] || Dolme || غذا || گوشت، سبزی، برگ مو، سیب زمینی ||[[پرونده:Yarpaq dolması.jpg|80px]] |- | [[دمپختک]] || Dampokhtak || غذا || برنج، رب، پیاز، روغن، فلفل ||[[پرونده:Dampokhtak.JPG|80px]] |- | [[رشته پلو]] || Reshte Polo || غذا || گوشت، پیاز، کشمش، خرما || |- | [[کوکو]] || KoKo || غذا || سبزیجات، تخم مرغ، آرد، سیب‌زمینی ||[[پرونده:Kookoo-sabzi.jpg|80px]] |- | [[زرشک پلو]] || Zershk Polo || غذا || مرغ، گوشت، برنج، رب، ادویه‌جات || [[پرونده:Zereshk polo.jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/Zereshk_polo.jpg]] |- | [[سبزی پلو]] || Sabzi Polo || غذا || برنج، سبزیجات، زعفران، ماهی || [[پرونده:Sabzi polo.jpg|80px]] |- | [[کتلت]] || Kotlet || غذا || گوشت، سیب‌زمینی، پیاز، تخم مرغ || [[پرونده:Kotleta.JPG|80px]] |- | [[کلم پلو]] || Kalam Polo || غذا || کلم، برنج، سبزیجات || |- | [[کله جوش]] || KalJosh || غذا || پیاز، کشک، زردچوبه، روغن، گردو|| |- | [[لوبیا پلو]] || Loobiya Polo|| غذا || باسمانی، برنج، لوبیا سبز، گوشت || [[پرونده:Loobia Polo.jpg|80px]] |- | [[میرزاقاسمی]] || Mirza Ghassemi || غذا || بادنجان، ادویه‌جات، تخم مرغ، سبزیجات || [[پرونده:Mirza-Qasemi dish.jpg|80px]] |- | [[نخودپلو]] || Nokhod Polo || غذا || نخود، برنج، حبوبات، سبزیجات || |- | [[یتیمچه]] || Yatimche || غذا || بادنجان، گوجه، سیب‌زمینی، پیاز || |- |} ==ايران ٚ کيشوري تخسيمان== *'''ايران ۳۱ تا اۊستان دأره:''' [[File:Map of Iran with province names and neighboring land.svg|300px|thumb|center|ایران ٚ اۊستانان ٚ نخشه]] {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- !رچ!!اۊستان ٚ نام<ref>{یادکرد وب|عنوان=پورتال وزارت کشور - اخبار|نشانی=https://web.archive.org/web/20081120134847/http://www.moi.ir/Portal/Home/ShowPage.aspx?Object=News&CategoryID=25bdb60a-cbea-4641-94ac-5ef525670863&LayoutID=b19583be-e43d-459b-8110-f0453f12adca&ID=53a487d9-11c1-4602-a48d-d3b834732cb1|وبگاه=web.archive.org|تاریخ=2008-11-20|بازبینی=2020-08-06}}</ref>!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات |- !۱ |[[خۊرتاوي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرتاوي آذرباىجان]]||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي |- !۲ |[[خۊرخۊسي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرخۊسي آذرباىجان]]||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي |- !۳ |[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي |- !۴ |[[ايصفهان ٚ اۊستان|ايصفهان]]||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي |- !۵ |[[ألبۊرز ٚ اۊستان|ألبۊرز]]<ref>{یادکرد وب|عنوان=MehrNews.com - Iran, world, political, sport, economic news and headlines|نشانی=https://web.archive.org/web/20110920053536/http://www.mehrnews.ir/NewsPrint.aspx?NewsID=1106193|وبگاه=web.archive.org|تاریخ=2011-09-20|بازبینی=2020-08-06}}</ref>||سي‌اؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي |- !۶ |[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي |- !۷ |[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي |- !۸ |[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي |- !۹ |[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهرکرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي |- !۱۰ |[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]<ref name="الحاق طبس به خراسان جنوبی">تجدیدنظر در آمار دو استان مرتبط پس از الحاق شهرستان طبس در ۱۳۹۰ از استان یزد به خراسان جنوبی با توجه به داده‌های ۱۳۵۸</ref>||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي |- !۱۱ |[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|رضوي خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي |- !۱۲ |[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي |- !۱۳ |[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي |- !۱۴ |[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي |- !۱۵ |[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي |- !۱۶ |[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي |- !۱۷ |[[فارس ٚ اۊستان|فارس]]||هفتؤم||[[شيراز]]||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي |- !۱۸ |[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي |- !۱۹ |[[قۊم ٚ اۊستان|قۊم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قۊم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي |- !۲۰ |[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي |- !۲۱ |[[کرمان ٚ اۊستان|کرمان]]||هشتؤم||[[کرمان]]||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي |- !۲۲ |[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي |- !۲۳ |[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي |- !۲۴ |[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي |- !۲۵ |[[گيلان ٚ اۊستان|گيلان]]||أول||[[رشت]]||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶||[[پرونده:IranGilan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي |- !۲۶ |[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي |- !۲۷ |[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||دۊوؤم||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲||[[پرونده:IranMazandaran-SVG.svg|80px]]||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي |- !۲۸ |[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي |- !۲۹ |[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي |- !۳۰ |[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي |- !۳۱ |[[ىزد ٚ اۊستان|ىزد]]<ref name="الحاق طبس به خراسان جنوبی">تجدیدنظر در آمار دو استان مرتبط پس از الحاق شهرستان طبس در ۱۳۹۰ از استان یزد به خراسان جنوبی با توجه به داده‌های ۱۳۵۸</ref>||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي |} ==مردۊم== پیشینهٔ تاریخی تمدن ایران واگرده به تمدنان [[عیلام]]، [[شهر سوخته]]، [[جیرفت]] و... ، ولی اون شروع تاریخ سیاسی جی آغاز ایران حکومت پادشاهی زمان [[ماد]] مین ایسه. شاهنشاهی ماد، ایران نخسین شاهنشاهی بو و هناویسی به عنوان ایران شروع تاریخ شاهنشاهی درنظر بیگیفته ببسته. ایران امروزه جه اقوام زیادی من جمله :[[فارس]]،[[مردم آذری‌|آذربایجانی(آذری)]]، [[مردم کرد|کرد]]،[[بلوچ]]، [[مردم مازندرانی|مازندرانی(مازنی)]]، [[گیلک]]، [[قشقایی]]، [[عرب]]، [[لک]]، [[تالشی]]، [[ترکمن]]، و [[یهودی]] تشکیل ببوسته. ایران مین حدود ۲۰ تا زوان و ۱۱۰ تا گویش زبانی رواج داره و ایران پیله ترین گروه‌هان زوانیا [[فارسی]]، [[ترکی آذربایجانی]]، [[کردی]]، [[زبان ترکمنی|ترکمنی]]، [[گیلکی]]، [[زبان مازندرانی|مازندرانی]]، [[زبان خلجی|خلجی]]، [[تالشی]]، [[لری]]، [[گویش بختیاری|بختیاری]]، [[عربی]]، [[بلوچی]]، [[لکی]]، [[دیلمی]]، [[تاتی]]، [[زبان ارمنی|ارمنی]]، [[آشوری]]، [[مندایی]]، [[زبان گرجی|گرجی]]، [[عبری]]، [[کلدانی]] و غیره تشکیل دهه . ایران زوان رسمی و ایداری فارسی ایسه. [[فارسی]] ایته جه زوانان شاخیه [[هند و اروپایی]] ایسه . براساس اصل پانزدهم [[ایران قانون اساسی ]] کتابان درسی باید با ا زوان و خط ببه ، ولی ایستفاده جه زوانان محلی و قومی مطبوعات مین و رسانان گروهی و درس دان اوشان ادبیات مدارس مین ، کنار زوان فارسی آزاد ایسه. ==سربس== {{ایران اوستانان}} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:دونیا کشورؤن]] [[Category:آسیا کشورؤن]] [[رده:جوغرافی]] [[رده :مردوم]] [[رده:تارئخ]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] [[جرگه:کشورؤن]] suuj70acxm3ybh8oa6wg67b0mfimm80 157211 157204 2026-06-15T12:35:50Z ~2026-35150-59 18604 Quinlan83 what the fuck do u gain u non-gilak NIGGER 157211 wikitext text/x-wiki {{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه | أصلي نام=مزدیسنآئی(زرتشت گیلَک/کآسپی بۆ ڤ/و هسا آراد کآسپی/گیلَک ایسه ) ايران | عادي نام= | بيدۊق ٚ تاتايي= | ميللي نشان ٚ تاتیي= | ميللي شعار= | ميللي سۊرۊد= | نخشه= | مرکز= | پيله‌ترين شأر =سیآهٚکل | رسمي زوان =گیلکی | رائج ٚ زوانان=ایرانۆ دباخی زوانان | نژادان= |دين=مزدیسنآ |أهالي نام= | حکۊمت ٚ نؤع= | حاکمان ٚ نؤع= | حاکمان ٚ نام =پیلّآٚه آراد هادیان غیاثی حافظی سیاٚٓئهکَلی |مقننه= |أعلا مجلس= |سفلا مجلس= |تاريخي دؤره‌ئن=۲۰۳ دوٚلت جه اولی ارتا (۷۸۴۵ پیش سال) |بنانهأن ٚ زمات= | پيلئکي = ۱,۶۴۸,۲۲۸ | پيلئکي رتبه= | آو ٚ درصد= | جمعيت ٚ سال=۱۵۹۸ | جمعيت=جرگییت۹۴،۴۴۴،۴۴۴ | جمعيت ٚ رتبه= | جمعيت ٚ تراکؤم= | جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه= | انساني تؤسعه شاخص ٚ سال= | انساني تؤسعه شاخص= | انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه= | انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع= | پۊل ٚ واحد= | پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=﷼ | زمات ٚ جيگا=میٌن | تاوستاني زمات ٚ جيگا= | utc= | dst= | کد بین‌المللی خودرو= | اينترنتي دامنه= | تلفؤن ٚ پيش شۊماره= | جيني=کاسپی ناموٚ جیسندن کاسپی گیلانوٚ اوٚستانوٚ میان چو جه کاسپی=گیلکوٚان هگیته کاسپئين دریا ناموٚ جه ای مردمونی ک ایرو زیوش کودندهدرن، فقد گیلکی/کاسپی ایسه ایرانوٌ دابی/رسمی/رسمهی/داوی زوان؛ گیلکی بزیوه | تقويم= | جيني سال= | جيني رتبه= | فرانئن ٚ ور = داب:گیلکی | برق ٚ وؤلتاژ= | برق ٚ فرکانس= |داب=گیلَکی}} '''....>🐦‍🔥ایران ٚ''' اتیک🐦‍🔥پتیکۆ😎نٚم، '''مزدیسنآئی ايران بی بی.''' ایران یتا رزم معرکه خوجیر پیله دئباری ساموٚان/کٚشور ایسه گ زیمیۆ هۆرۆ گیوشه و/ڤ مجیک ایسه. '''ایران ٚ چاودار/رٰٚهٚبٚرٚ/شاه/میرزا🐦‍🔥آراد غیآثی شرفمیرزآئی حآفظی هآدیآن سیآهکل محله شرپشآه اعلوی شعبآنی پور دهبنه نآصراعلوی پآگآهمیرزآیی خردآد دیآ ورفنه پور سیآهکلمآرلیکی سیکلمآئرلیکی شآده ای سپردآنی مآهآنی بأ194.444سنتیمییتر  بۊرز آبآدی حآفظ  و/ڤ اٍعمآد ڤ/و زید ای چآودآرشرفمیرزآشآهخسرو-پنآه/وآوریت اٰنآر کآسپیگیلکمزدیسنآئیفآرسیکآرمانیزرتشئ گیلَکی ایرآنی🐦‍🔥 ایسه.''' ايران ۱,۶۴۸,۲۲۹ هزرمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، هورٚ ‌خۊرتاو ٚ اوٚلی پيله سامان بی. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري|کلسیاه اٚذرپادگان]] ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپئن ٚ دریا|کاٚٓسپیئن دَریآ]] ، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ پاکستان، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج|کاسپی شاخاوٚ/ویئر/سما]] ؤ مَکوٚران دَریاٚ ؤ پارسی دَریاٚ [[خۊرخۊس]] ٚ جه عراق ؤ [[تۊرکيه]] سامان داٚهشتیبیٚ. ایٚ کيشور ايته موٚهم ٚ جيگا میان بيگيته‌دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊنوٚ میان یتا موٚهم ٚ نفت ٚ اينتقال ٚ رهوٚ ایسه ک گته لوٚتکاوانٚ وأسي جه اش رد ابن. ايران ٚ جمهٚعیت ,۹۴ ميليۊن اوٚدم ایسهونوٚ ک اویر نین ایرانوٚ بیرو؛ [[سياکل ٚ شأرستان|سیاهکل]] ایرانوٚ میان ڤ پیلاه‌ترين شأر ایسه؛ یتا شاهر ک مردمونوش [[کاسپئن ٚ دریا|نانجهونو]] هوٚرو میان چکوٚنن. ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني مارلیکوٚ ايلام ؤ ارتا/جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ کتلوانوٚ فلت ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن پيله کۊرؤش هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. ایرانی أشکاني‌ئنوٚ بماندوٚ سلۊکيان-أ کي ایتا/یتا ایرانی حکۊمت بۊنوٚ جم جم بئوده بۆ. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد پاریاوی ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأبوٚن. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک ایتالیو ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن بۊبؤسته بۊ کي ايرانوٚ لور ایخد پاریاو ابهوٚ. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان مٚث ایرانی-کاسپی-گیلک-دیلمیوٚان ال بویه بمانددوٚ عرپستانوٚ بوٚردن جه بر تا سعودیه. مزدیسناو ٚ با بامؤدنوٚ کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن گلف گلف سلجوقیان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. ايرانی تیمۊري پس ایرانی ايمپراتۊريوٚ دس دکفته. بیلهی صفویون خۊشان ٚ شیت بۆن، صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر پاریاو بۊگۊدئد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته مث کلسیایی تالش، جه جومله اورو هیرکاونی داموٚانان. ۱۴۹۸ سل ٚ دۊرۊن پاٚهلوی حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رزاشاه بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله لوار ايجاد ؤ کيشور ٚ بن جاسئدهانۆ پاریاوتر بۊبؤست. ۱۵۵۲ سال ٚ مئن ایروٚنی کاسپی گیلک پیلّآٚه آراد بمابوٚ پاریاوی ایرانوٚ هگیته. ==نٚم== ايرانوٚ نام جه اریایی بمابوٚ چو تموٚم امی موٚردوٚمون اریایی ایسنوٚ ایرانوٚ نام منی دهه اریاییانوٚ دیباری/دئباري سامان. ایران دیباردرتری هورٚ کشور ایسه. ==دیبآر== *[[ایلامیان|مارلیک]] ک کاسپی مارلیک کاسپی گیلک بوٚ، ۷۴۸۸ سال پیش جه ۱۵۹۸کاسپی دیلمی گیلک ایرانی گهدسیتن *[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «» ؛ بنیان‌گذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]] *[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیان‌گذار [[کورش بزرگ|پیله کوروش]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا|خشایارشاه]] *[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیان‌گذار [[سلوکوس یکم]] *[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیان‌گذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]] *[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیان‌گذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]] *دابوید Dabuyids *[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیان‌گذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]] *[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیان‌گذار [[یعقوب بن لیث صفاری]] *[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیان‌گذار [[اسماعیل سامانی]] *[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیان‌گذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]] *[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]] *[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[سلطان محمود غزنوی]] *[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیان‌گذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]] *[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیان‌گذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]] *[[ایلخانان مغول|ایلخانان]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیان‌گذار [[هلاکو خان]] *[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیان‌گذار [[تیمور گورکانی]] *[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]] *[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[نادرشاه]] *[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیان‌گذار [[کریمخان زند]] *[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]] *[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیان‌گذار [[رضا شاه|رزا مازرونی شاه]] *گت آرادوٚ دولت (جه ۲۵۸۳ - تٚ الانی ) ==دماوند یتا کاسپی گیلک کتل ایسه== دماوند کتل ۵۶۹۸ جور شوئه [[کاسپئن ٚ دریا|کاسپی دریاوٚ]] جه ری ==ايران ٚ میٰن (هسا)== [[File:Map of Iran with province names and neighboring land.svg|300px|thumb|center|ایران ٚ اۊستانان ٚ بیلیئی نخشۆان]] {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- !رچ!!اۊستان ٚ نام!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات |- !۲۵ |[[خۊرتاوي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرتاوي آذرباىجان]]||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي |- !۲ |[[خۊرخۊسي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرخۊسي آذرباىجان]]||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي |- !۳ |[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي |- !۴ |[[ايصفهان ٚ اۊستان|ايصفهان]]||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي |- !۵ |[[ألبۊرز ٚ اۊستان|ألبۊرز]]||سي‌اؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي |- !۶ |[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي |- !۷ |[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي |- !۸ |[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي |- !۹ |[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهأرکۊرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي |- !۱۰ |[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي |- !۱۱ |[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|مئني خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي |- !۱۲ |[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي |- !۱۳ |[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي |- !۱۴ |[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي |- !۱۵ |[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي |- !۱۶ |[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي |- !۱۷ |[[پارسیپانی (نيۊجرسي)|پارس🐕]]||هفتؤم||خلیج🧕🏿عربی||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي |- !۱۸ |[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي |- !۱۹ |[[قؤم ٚ اۊستان|قؤم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قؤم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي |- !۲۰ |[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي |- !۲۱ |[[کرمان ٚ اۊستان|کارمان]]||هشتؤم||کارمون||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي |- !۲۲ |[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي |- !۲۳ |[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر کوروش]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي |- !۲۴ |[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي |- !۲۶ |[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي |- !۲۷ |[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||دۊوؤم||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲||[[پرونده:IranMazandaran-SVG.svg|80px]]||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي |- !۲۸ |[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي |- !۲۹ |[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي |- !۳۰ |[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي |- !۳۱ |[[ىزد ٚ اۊستان|يٚزد]]||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي |- !۱ | [[گيلان|كاسپي گيلان]]||أول||[[سياکل ٚ شأرستان|سیآهکل]]||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶||[[پرونده:IranGilan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي |- ! | | | | | | | | |} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:دونیا کشورؤن]] [[Category:آسیا کشورؤن]] [[رده:جوغرافی]] [[رده :مردوم]] [[رده:تارئخ]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] [[جرگه:کشورؤن]] 5nwmo3q388mswkk0f62z2ogx2e5z6i9 157212 157211 2026-06-15T12:35:55Z Quinlan83 13115 ویرایش [[Special:Contributions/~2026-35150-59|~2026-35150-59]] ([[User talk:~2026-35150-59|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Quinlan83|Quinlan83]] انجام داده بود واگردانده شد 157162 wikitext text/x-wiki {{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه | أصلي نام=ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري | عادي نام=ايران | بيدۊق ٚ تاتايي=Flag of Iran.svg | ميللي نشان ٚ تاتايي=Coat of arms of Iran.svg | ميللي شعار=''استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی'' | ميللي سۊرۊد= مهر خاوران {{سخ}} {{سخ}}[[File:Sorud-e Mellí-e Yomhurí-e Eslamí-e Irán (instrumental).oga]] | نخشه=Iran (orthographic projection).svg | مرکز= [[تئران]] | پيله‌ترين شأر = | رسمي زوان =[[فارسي]] | رائج ٚ زوانان= ۵۳٪ [[فارسي]]{{سخ}}۱۸٪ [[آذربايجاني زوؤن|آذرباىجاني]] ؤ تۊرکي زوانان{{سخ}}۱۰٪ [[کۊردي زوؤن|کۊردي]]{{سخ}}۷٪ [[گيلکي]] ؤ [[گلکي]]{{سخ}}۶٪ [[لۊري زوؤن|لؤری]]{{سخ}}۲٪ [[بلۊچي زوؤن|بلۊچي]]{{سخ}}۲٪ [[عربي زوان|عربي]]{{سخ}}۲٪ باخي زوانان (أرمني، آسۊري، گۊرجي، لکي، سمناني، [[تالشي]]) | نژادان= فارس، آذرباىجاني، گيلک، مازندراني، کۊرد، لؤر، بلۊچ، عرب |دين=ايسلام (رسمي) |أهالي نام=ايراني | حکۊمت ٚ نؤع= ايسلامي جؤمۊري | حاکمان ٚ نؤع={{•}} رابر{{سخ}}{{•}} ريئيس جؤمۊر{{سخ}}{{•}} ريئيس جؤمۊر ٚ أولي معاون{{سخ}}{{•}} مجلس ٚ ريئيس{{سخ}}{{•}} قضائيه قوه ريئيس{{سخ}} {{•}} نگهبان ٚ شؤرا دبير{{سخ}} | حاکمان ٚ نام =سید علي خامنه‌اي{{سخ}}مسعۊد پزشکیان{{سخ}}محمدرضا عارف{{سخ}}محمدباقر قاليباف{{سخ}}غلامحسین محسني اژه‌اي{{سخ}}أحمد جنتي |مقننه={{سخ}} |أعلا مجلس= نگهبان ٚ شؤرا |سفلا مجلس= ايسلامي شؤرا مجلس |تاريخي دؤره‌ئن={{•}}ماد{{سخ}}{{•}} هخامنشي‌ئن{{سخ}}{{•}}أشکاني‌ئن{{سخ}}{{•}} ساساني‌ئن{{سخ}}{{•}}[[بۊىه‌ئن]]{{سخ}}{{•}} [[صفوئن|صفوي‌ئن]]{{سخ}}{{•}}أفشاري‌ئن{{سخ}}{{•}}زنديان{{سخ}}{{•}}قاجاري‌ئن{{سخ}}{{•}}پهلوي‌ئن{{سخ}}{{•}} ۱۳۵۷ انقلاب{{سخ}}{{•}}أساسي قانۊن ٚ تصويب{{سخ}}{{•}}أساسي قانۊن ٚ اصلاح{{سخ}} |بنانهأن ٚ زمات= ۶۷۸ پ. م{{سخ}}۵۵۰ پ. م{{سخ}}۲۴۷ پ. م{{سخ}}۲۲۴ م{{سخ}}۹۳۴ م{{سخ}}۸۸۰{{سخ}}۱۱۱۴{{سخ}}۱۱۲۹{{سخ}}۱۱۷۵{{سخ}}۲۴ آذر ۱۳۰۴{{سخ}}۱۷ دی ۱۳۵۶ - ۲۲ بهمن ۱۳۵۷{{سخ}}۱۲ آذر ۱۳۵۸{{سخ}}۶ مرداد ۱۳۵۸ | پيلئکي = ۱,۶۴۸,۱۹۵ | پيلئکي رتبه=۱۸اؤم | آو ٚ درصد=۷/۰۷ | جمعيت ٚ سال=دی ۱۳۹۹ | جمعيت=۸۹,۴۶۸,۴۰۷ | جمعيت ٚ رتبه=۱۷اؤم | جمعيت ٚ تراکؤم=۵۰ نفر ايته کيلۊمتر مۊربع مئن<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_sovereign_states_and_dependent_territories_by_population_density</ref> | جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه=۱۲۶اؤم | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال=۲۰۱۹ | داخلي ناخالص ٚ تؤليد=۱/۰۰۷ تريليۊن دؤلار<ref name="imf">{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/01/weodata/weorept.aspx?sy=2007&ey=2010&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=. &br=1&c=429&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=49&pr.y=۱۰|title=Iran|publisher=International Monetary Fund|accessdate=۲۰۱۰–۰۴–۲۱| archiveurl = http://www.webcitation.org/67SYE7poS | archivedate = 06 May 2012}}</ref> | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه=۱۸اؤم | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه=۱۷/۶۶۲ دؤلار<ref>http://www.tabnak.ir/fa/news/264313/افزایش-سرانه-تولید-ناخالص-داخلی-ایران</ref> | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه=۶۶اؤم | انساني تؤسعه شاخص ٚ سال=۲۰۱۸ | انساني تؤسعه شاخص={{increase}} ۰/۷۹۷<ref name="HDI">{cite web|url=https://web.archive.org/web/20211201210446/http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Table1.pdf%7Ctitle=Human Development Report ۲۰۱۰|year=۲۰۱۰|publisher=United Nations|accessdate=5 November ۲۰۱۰| archiveurl = https://web.archive.org/web/20210614070129/https://www.webcitation.org/67SYERaMJ | archivedate = 06 May 2012}}</ref> | انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه=۶۵اؤم | انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع=<span style="color:#090;">بالا</span> | پۊل ٚ واحد=ريال | پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=IRR | زمات ٚ جيگا=ىۊتي‌سي ۳:۳۰+ | تاوستاني زمات ٚ جيگا=ىۊتي‌سي ۴:۳۰+ | utc=+۳:۳۰ | dst=+۴:۳۰ | کد بین‌المللی خودرو=[[IR]] | اينترنتي دامنه= [[ir.]] | تلفؤن ٚ پيش شۊماره=۹۸ | جيني= ۴۰/۰<ref name='CBI'>[https://web.archive.org/web/20110113052137/http://www.cbi.ir/page/5881.aspx CBI: Economic Trends ۲۰۰۸/۲۰۰۹]. Retrieved 4 July 2009.</ref><span style="color:#fc0;">(متوسط)</span> | تقويم=خۊري تقويم | جيني سال=۲۰۱۶ | جيني رتبه=<span style="color:#fc0;">(متوسط)</span> | فرانئن ٚ ور = راست | برق ٚ وؤلتاژ= ۲۴۰~۲۲۰ | برق ٚ فرکانس= ۵۰ هرتز (یوروپلاگ، شوکو) }} '''ایران''' کي اۊن ٚ رسمي نام، '''ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري''' ايسه، ايته پيله کيشور خۊرخۊسي [[آسیا]] مئن ايسه. ايران ۱,۶۴۸,۱۹۵ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، مئني‌خۊرتاو ٚ دۊوؤمي پيله کيشوره. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري]] ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپي دریا]]، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ [[پاکستان]]، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج]] ؤ [[عۊمان ٚ دریا]] ؤ [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[عراق]] ؤ [[تۊرکيه]] سامانان-أ فأرسه. أ کيشور ايته استراتژيک ٚ جيگا مئن قرار بيگيته‌دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊن ٚ نسا نهأ ايته مۊهم ٚ مسير نفت ٚ اينتقال ٚ وأسي ايسه. ايران ٚ جمعيت ۸۹,۵ ميليۊن نفر-أ دواره ؤ [[تئران]]، أ کيشور ٚ مرکز ؤ پيله‌ترين شأر ايسه. ايران ٚ رسمي زوان [[فارسي]] ايسه ولي أ کيشور ٚ دۊرۊن پۊر قؤم ؤ طاىفه زيوه ؤ هرته خۊشان ٚ مخصۊص زوان ؤ گۊىش ٚ أمرأ گب زنئده. ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري خۊ أساسي قانۊن ٚ مئن، ايسلام-أ ايران ٚ رسمي دين ؤ شيعه-یأ ني اۊن ٚ رسمي مذهب اعلام بۊگۊده ؤ مردۊم ني ويشتر هأ دين ؤ مذهب-أ دۊمبال کۊنئده. [[فاىل:Iran1.JPG|left|thumb|ایران]] ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني ايلام ؤ جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ فلات ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن [[پيله کۊرؤش]] هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. مقدۊني اسکندر چارته قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن ايران ؤ أ ايمپراتۊري-أ فتح بۊگۊده ؤ ايران ايته جه ىۊنان ٚ ايمپراتۊري مملکتان بۊبؤست. أشکاني‌ئن سه قرن ميلاد ٚ قبل سلۊکيان-أ کي ايته ىۊناني حکۊمت بۊ شکست بدأد ؤ دۊواره ايران ٚ حکۊمت اۊن ٚ بۊمي مردۊم ٚ دس دکفت. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد قۊدرت ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأد. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک رۊم ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن باعث بۊبؤسته بۊ کي ايران ضعيف ببه. هفتؤمي ميلادي قرن ٚ مئن مۊسلمانان ساساني ايمپراتۊري-أ فترکستد ؤ ايران-أ ساساني‌ئن ٚ جه بيگيتد ؤ ايسلام-أ اۊن ٚ مئن رواج بدأد. ايسلامي خلافت ٚ زمات ٚ جه تا سيزدهؤمي قرن، أدبي، علمي ؤ هۊنري کۊنۊشان ايران ٚ مئن رؤنق دأشتي ؤ ايران ٚ مردۊم [[ايسلام ٚ زرين زمات]] ٚ مئن پۊر تأثير دأشتيد. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان، ايسلام ٚ پسي بامؤد کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن تۊرکان کۊچ بۊگۊدئد ايران ؤ گلف گلف خۊشان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. سيزدهؤمي ميلادي قرن مؤغؤلان ايران-أ فترکستد ؤ ايلخانان ٚ حکۊمت کار ٚ سر بامؤ ؤ بأزين ني ايران تیمۊري ايمپراتۊري دس دکفت. [[صفوئن|صفوي‌ئن]] خۊشان ٚ دؤره مئن ايقتصاد-أ رؤنق بدأد ؤ ايران ٚ سامانسران-أ ايمن بۊگۊدئد. صفوي‌ئن ٚ زمات ٚ مئن بۊ کي ۹ قرن ٚ پسي ايته مستقل ؤ بۊمي حۊکۊمت ايران-أ خۊ دس بيگيته ؤ کيشور ٚ رسمي مذهب-أ شيعه بۊگۊده ؤ هۊ زمات تا هأسأ شيعه ايران ٚ غالب ٚ مذهب ايسه. صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر حؤکۊمت بۊگۊدئد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته. ۱۲۸۰ شمسي دهه مئن مشرۊطه جۊمبش ايران ٚ مئن قۊدرت بيگيفت ؤ مشرۊطه أساسي قانۊن ايران ٚ مئن ايجرا بۊبؤست. ۱۳۰۴ سال ٚ دۊرۊن پألوي حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رضاشا بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله ايصلاحات ايجاد ؤ کيشور ٚ زيرساخت تقويت بۊبؤست. محمدرضا پهلوي ني هأ سياست-أ خۊ دؤره مئن پيش بيگيته ؤ ايران ٚ ايقتصاد پۊر رؤشد ؤ رؤنق بيگيفت. بأزين ني اي سري دليلان ٚ وأسي مردۊم أ حۊکۊمت ٚ جه ناراضي بۊبؤستد تا أنکي ۱۳۵۷ سال ٚ مئن رؤح‌الله خؤمىني ايته ايسلامي اينقلاب ٚ أمرأ پادشايي حۊکۊمت-أ بيگاده ؤ ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري حۊکۊمت ايجاد بۊبؤسته. ۱۳۵۹ تا ۱۳۶۷ شمسي سالان ٚ مئن عراق ايران ٚ أمرأ ايته پيله جنگ بۊگۊد کي ايران ٚ ايقتصاد ؤ مردۊم ٚ زيوش ٚ کیفيت ٚ سر پۊر منفي أثر بنأبۊ. هأسأ ايران ٚ رابر سید علي خامنه‌اي ايسه کي خؤمىني پسي رابر بۊبؤسته ؤ ايسلامي جؤمۊري دۊوؤمي رابر ايسه. ايران، مۊتحد ٚ ميللتان ٚ سازمان، ايقتصادي ايلجار ٚ سازمان، ايسلامي ايلجار ٚ سازمان ؤ اؤپک ٚ سازمان ٚ مئن عۊضوه ؤ خۊ منطقه مئن ايته جه پيله قۊدرتان ايسه. ايران خدماتي، صنعتي ؤ کيشاورزي بخشان ٚ مئن زيرساخت دأره کي أ کيشور ٚ ايقتصاد ٚ ىارايي-أ بۊجؤر بؤره ولي أ کيشور ٚ ايقتصاد ٚ پيله بخش هله نفت ؤ گاز ٚ سر تمرکؤز دأره ؤ مالي فساد ني جه باخي اۊن ٚ ايقتصاد ٚ ايرادان ايسه. ايران طبيعي منبعان ٚ نظر ٚ جه پۊر غني ايسه ؤ اؤپک ٚ عۊضوان ٚ مئن سوؤمي پيله نفت ٚ ذخيره-یأ دأره. ==نام== ایران واژهٔ [[باستان فارسی ]] مین «آئیریانا» (airya) و [[فارسی میانه]] مین به شکل «اِران» (erān) بو، و وجه شکل قدیم «airya nama» بیگیفته ببسته بو و به معنای «مردمان اصیل سرزمین » ایسه. ایران [[کردستان]] مین هنوز ایران با هو ایسم قدیمی «اِران» تلفظ به. ایر واژه مین به‌معنی «آزاده» و اونه جمع «ایران» به‌معنی «آزادگان» ایسه. ایران ایسم لغت مین به معنی «سرزمین آریاییان» ایسه و مدت‌ها قبل ان که [[ایسلام]] بایه اونه ایسم بومی ایران، اران، یا ایرانشهر بو. البته ۶۰۰ سال قبل میلاد جا تا ۱۳۱۴ ([[۱۹۳۵ (میلادی)|۱۹۳۵]]) تمام دنیا مین با ایسم «پرشیا» شناخته بوستی. ==تاريخ== ===قبل ایسلام دوره هان=== *[[ایلامیان]] (۳۲۰۰ سال ویشتر [[قبل میلاد|پ. م.]] - ۵۳۹ پ.م.) *[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «نخستین پادشاهی آریاییان ایران مین» ؛ بنیان‌گذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]] *[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیان‌گذار [[کورش بزرگ]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا]] *[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیان‌گذار [[سلوکوس یکم]] *[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیان‌گذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]] *[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیان‌گذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]] ===بعد ایسلام دوره هان=== *[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیان‌گذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]] *[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیان‌گذار [[یعقوب بن لیث صفاری]] *[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیان‌گذار [[اسماعیل سامانی]] *[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیان‌گذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]] *[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]] *[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[سلطان محمود غزنوی]] *[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیان‌گذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]] *[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیان‌گذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]] *[[ایلخانان مغول]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیان‌گذار [[هلاکو خان]] *[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیان‌گذار [[تیمور گورکانی]] *[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]] *[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[نادرشاه]] *[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیان‌گذار [[کریمخان زند]] *[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]] *[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیان‌گذار [[رضا شاه]] *[[نظام جمهوری اسلامی]] (۱۳۵۷ ه.خ. - تا الانی ) بنیان‌گذار [[روح الله موسوی خمینی]] ==جۊغرافي== ایران شرق جا با [[افغانستان]] و [[پاکستان]]؛ شمال شرقی جا با [[ترکمنستان]]، بخش میانی شمال جا با [[دریای کاسپین]]، شمال غربی مین با [[جمهوری آذربایجان]] و [[ارمنستان]]؛ غرب مین با [[ترکیه]] و [[عراق]]؛ و سرانجام جنوب جا با آبان [[خلیج فارس]] و [[دریای عمان]] همسایه‌ ایسه. ایران دید طبیعی جا ، جه شمال به رود اترک، [[دریای کاسپین]] و [[ارس|رود ارس]]، خاور جا به کوهان [[هندوکش]] و کوهان باختری دره [[سند]]، باختر جا به دامنه‌هان باختری کوهان [[زاگرس]] و حوضه آبریز [[اروندرود]] و جنوب مین به [[خلیج فارس]] و [[دریای عمان]] محدود ایسه . ایران نصف ویشتر کویری و نیمه کویری ایسه . حدود یک سوم ایران هم کوهستانی ایسه و بخش کوچکی جه ایران (شامل جلگهٔ جنوب [[دریای کاسپین]] و جلگهٔ [[خوزستان]]) هم جه جلگه‌هان حاصلخیز تشکیل ببوسته. ایران بلندترین کوه هم [[دماوند]] (۵۶۷۱ متر) ایسه. جی دید جوغرافیایی،ایران غربی‌ترین شهر [[کلیساکندی]]؛ شرقی‌ترین شهر [[جالق]]؛ شمالی‌ترین شهر [[پارس آباد]]؛ و جنوبی‌ترین شهر [[چابهار]] ایسه == غذا ؤ خۊراک == {| class="wikitable sortable" style="text-align: center |- ! نام فارسی !! نام انگلیسی !! نوع !! ترکیبات اصلی !! تصویر |- | [[آش]] || Āsh || میان وعده || آب، سبزیجات، رشته، حبوبات || [[File:Ashe-jo.jpg|80px]] |- | [[اشکنه]] || Eshkenh || غذا || تخم مرغ، نان، پیاز، آب، ادویه || [[File:اشکنه خوراک ایرانی.jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/اشکنه_خوراک_ایرانی.jpg]] |- | [[باقلاپلو]] || Baghla Polo || غذا || باقالا، برنج، سبزیجات، گوشت || [[File:Baghala polo.jpg|80px]] |- | [[بریان اصفهان|بریانی]] || Beryani || غذا || گوشت، روغن، نعنا، گردو || [[File:Iranianbyryani2.jpg|80px]] |- | [[ترشی]] || Torshi || چاشنی || میوه‌جات، سبزیجات، سرکه، آب || [[File:Mixed Pickles (9370-72).jpg|80px]] |- | [[حلوا]] || Halva || دسر || آب، آرد، شکر، هل، گلاب || [[File:Հալվա.jpg|80px]] |- | [[خاگینه]] || Khagine || دسر || تخم مرغ، نعنا، زردچوبه || |- | [[خورش]] || Khoresh || غذا || لپه، گوشت، آب، سیب‌زمینی ||[[پرونده:Gheyme.jpg|80px]] |- | [[سمبوسه]] || Sambose || غذا || نان، گوشت، سبزیجات، حبوبات ||[[پرونده:Samosachutney.jpg|80px]] |- | [[شربت]] || Sharbat || نوشیدنی || آب، شکر، طعم دهنده مصنوعی || |- | [[شله زرد]] || Shole Zard || دسر || آب، برنج، زعفران، ادویه‌جات ||[[پرونده:Eftar sholezard sangak.jpg|80px]] |- | [[آبگوشت]] || AbGosht || غذا || آب، گوشت، سبزیجات، حبوبات ||[[پرونده:Abgoosht.jpg|80px]] |- | [[شیربرنج]] || ShirBerenj || چاشنی || شیر، شکر، برنج، شیره||[[File:Risalamande.jpg|80px]] |- | [[شیرین پلو]] || Shirin Polo || غذا || برنج، پرتغال، زعفران، فلفل سیاه||[[پرونده:Stamps of Azerbaijan, 2005-701.jpg|80px]] |- | [[عدس پلو]] || Adas Polo || غذا || عدس، برنج، ادویه‌جات، سبزیجات ||[[پرونده:Adas polo.JPG|80px]] |- | [[حلیم]] || Halim || میان وعده || گندم، جو، عدس، گوشت ||[[پرونده:Hyderabadihaleem.JPG|80px]] |- | [[فرنی]] || Kheer || غذا || آردبرنج، گندم، شیر، شکر، زعفران ||[[پرونده:Kheer.jpg|80px]] |- | [[عدسی]] || Adasi || غذا || عدس، پیاز، نعنا، آرد، ادویه‌جات || |- | [[کاچی]] || Kachi || دسر || آرد، شکر، گلاب، روغن، زعفران ||[[پرونده:Kachi-ghaza.jpg|80px]] |- | [[کباب]] || Kabab || غذا || کباب، ادویه‌جات، خمیر نان ||[[پرونده:Kebab.jpg|80px]] |- | [[کله پاچه]] || KalePache || غذا || سر گوسفند، روغن، آب، ادویه‌جات ||[[پرونده:Khash (dish).jpg|80px]] |- | [[کلوچه]] || Koloche || میان وعده || آرد گندم، شکر، روغن ||[[پرونده:Chocolate chip cookies.jpg|80px]] |- | [[کوفته]] || Kofteh || غذا || سبزیجات، گوشت، آب، برنج ||[[پرونده:Koufte Ber.JPG|80px]] |- | [[آلبالوپلو]] || Albalo Polo || غذا || آلبالو، برنج، آب، سبزیجات ||[[پرونده:Ālbāloo polu (1).jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/Ālbāloo_polu_(1).jpg]] |- | [[دلمه]] || Dolme || غذا || گوشت، سبزی، برگ مو، سیب زمینی ||[[پرونده:Yarpaq dolması.jpg|80px]] |- | [[دمپختک]] || Dampokhtak || غذا || برنج، رب، پیاز، روغن، فلفل ||[[پرونده:Dampokhtak.JPG|80px]] |- | [[رشته پلو]] || Reshte Polo || غذا || گوشت، پیاز، کشمش، خرما || |- | [[کوکو]] || KoKo || غذا || سبزیجات، تخم مرغ، آرد، سیب‌زمینی ||[[پرونده:Kookoo-sabzi.jpg|80px]] |- | [[زرشک پلو]] || Zershk Polo || غذا || مرغ، گوشت، برنج، رب، ادویه‌جات || [[پرونده:Zereshk polo.jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/Zereshk_polo.jpg]] |- | [[سبزی پلو]] || Sabzi Polo || غذا || برنج، سبزیجات، زعفران، ماهی || [[پرونده:Sabzi polo.jpg|80px]] |- | [[کتلت]] || Kotlet || غذا || گوشت، سیب‌زمینی، پیاز، تخم مرغ || [[پرونده:Kotleta.JPG|80px]] |- | [[کلم پلو]] || Kalam Polo || غذا || کلم، برنج، سبزیجات || |- | [[کله جوش]] || KalJosh || غذا || پیاز، کشک، زردچوبه، روغن، گردو|| |- | [[لوبیا پلو]] || Loobiya Polo|| غذا || باسمانی، برنج، لوبیا سبز، گوشت || [[پرونده:Loobia Polo.jpg|80px]] |- | [[میرزاقاسمی]] || Mirza Ghassemi || غذا || بادنجان، ادویه‌جات، تخم مرغ، سبزیجات || [[پرونده:Mirza-Qasemi dish.jpg|80px]] |- | [[نخودپلو]] || Nokhod Polo || غذا || نخود، برنج، حبوبات، سبزیجات || |- | [[یتیمچه]] || Yatimche || غذا || بادنجان، گوجه، سیب‌زمینی، پیاز || |- |} ==ايران ٚ کيشوري تخسيمان== *'''ايران ۳۱ تا اۊستان دأره:''' [[File:Map of Iran with province names and neighboring land.svg|300px|thumb|center|ایران ٚ اۊستانان ٚ نخشه]] {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- !رچ!!اۊستان ٚ نام<ref>{یادکرد وب|عنوان=پورتال وزارت کشور - اخبار|نشانی=https://web.archive.org/web/20081120134847/http://www.moi.ir/Portal/Home/ShowPage.aspx?Object=News&CategoryID=25bdb60a-cbea-4641-94ac-5ef525670863&LayoutID=b19583be-e43d-459b-8110-f0453f12adca&ID=53a487d9-11c1-4602-a48d-d3b834732cb1|وبگاه=web.archive.org|تاریخ=2008-11-20|بازبینی=2020-08-06}}</ref>!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات |- !۱ |[[خۊرتاوي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرتاوي آذرباىجان]]||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي |- !۲ |[[خۊرخۊسي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرخۊسي آذرباىجان]]||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي |- !۳ |[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي |- !۴ |[[ايصفهان ٚ اۊستان|ايصفهان]]||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي |- !۵ |[[ألبۊرز ٚ اۊستان|ألبۊرز]]<ref>{یادکرد وب|عنوان=MehrNews.com - Iran, world, political, sport, economic news and headlines|نشانی=https://web.archive.org/web/20110920053536/http://www.mehrnews.ir/NewsPrint.aspx?NewsID=1106193|وبگاه=web.archive.org|تاریخ=2011-09-20|بازبینی=2020-08-06}}</ref>||سي‌اؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي |- !۶ |[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي |- !۷ |[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي |- !۸ |[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي |- !۹ |[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهرکرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي |- !۱۰ |[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]<ref name="الحاق طبس به خراسان جنوبی">تجدیدنظر در آمار دو استان مرتبط پس از الحاق شهرستان طبس در ۱۳۹۰ از استان یزد به خراسان جنوبی با توجه به داده‌های ۱۳۵۸</ref>||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي |- !۱۱ |[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|رضوي خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي |- !۱۲ |[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي |- !۱۳ |[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي |- !۱۴ |[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي |- !۱۵ |[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي |- !۱۶ |[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي |- !۱۷ |[[فارس ٚ اۊستان|فارس]]||هفتؤم||[[شيراز]]||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي |- !۱۸ |[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي |- !۱۹ |[[قۊم ٚ اۊستان|قۊم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قۊم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي |- !۲۰ |[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي |- !۲۱ |[[کرمان ٚ اۊستان|کرمان]]||هشتؤم||[[کرمان]]||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي |- !۲۲ |[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي |- !۲۳ |[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي |- !۲۴ |[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي |- !۲۵ |[[گيلان ٚ اۊستان|گيلان]]||أول||[[رشت]]||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶||[[پرونده:IranGilan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي |- !۲۶ |[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي |- !۲۷ |[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||دۊوؤم||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲||[[پرونده:IranMazandaran-SVG.svg|80px]]||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي |- !۲۸ |[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي |- !۲۹ |[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي |- !۳۰ |[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي |- !۳۱ |[[ىزد ٚ اۊستان|ىزد]]<ref name="الحاق طبس به خراسان جنوبی">تجدیدنظر در آمار دو استان مرتبط پس از الحاق شهرستان طبس در ۱۳۹۰ از استان یزد به خراسان جنوبی با توجه به داده‌های ۱۳۵۸</ref>||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي |} ==مردۊم== پیشینهٔ تاریخی تمدن ایران واگرده به تمدنان [[عیلام]]، [[شهر سوخته]]، [[جیرفت]] و... ، ولی اون شروع تاریخ سیاسی جی آغاز ایران حکومت پادشاهی زمان [[ماد]] مین ایسه. شاهنشاهی ماد، ایران نخسین شاهنشاهی بو و هناویسی به عنوان ایران شروع تاریخ شاهنشاهی درنظر بیگیفته ببسته. ایران امروزه جه اقوام زیادی من جمله :[[فارس]]،[[مردم آذری‌|آذربایجانی(آذری)]]، [[مردم کرد|کرد]]،[[بلوچ]]، [[مردم مازندرانی|مازندرانی(مازنی)]]، [[گیلک]]، [[قشقایی]]، [[عرب]]، [[لک]]، [[تالشی]]، [[ترکمن]]، و [[یهودی]] تشکیل ببوسته. ایران مین حدود ۲۰ تا زوان و ۱۱۰ تا گویش زبانی رواج داره و ایران پیله ترین گروه‌هان زوانیا [[فارسی]]، [[ترکی آذربایجانی]]، [[کردی]]، [[زبان ترکمنی|ترکمنی]]، [[گیلکی]]، [[زبان مازندرانی|مازندرانی]]، [[زبان خلجی|خلجی]]، [[تالشی]]، [[لری]]، [[گویش بختیاری|بختیاری]]، [[عربی]]، [[بلوچی]]، [[لکی]]، [[دیلمی]]، [[تاتی]]، [[زبان ارمنی|ارمنی]]، [[آشوری]]، [[مندایی]]، [[زبان گرجی|گرجی]]، [[عبری]]، [[کلدانی]] و غیره تشکیل دهه . ایران زوان رسمی و ایداری فارسی ایسه. [[فارسی]] ایته جه زوانان شاخیه [[هند و اروپایی]] ایسه . براساس اصل پانزدهم [[ایران قانون اساسی ]] کتابان درسی باید با ا زوان و خط ببه ، ولی ایستفاده جه زوانان محلی و قومی مطبوعات مین و رسانان گروهی و درس دان اوشان ادبیات مدارس مین ، کنار زوان فارسی آزاد ایسه. ==سربس== {{ایران اوستانان}} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:دونیا کشورؤن]] [[Category:آسیا کشورؤن]] [[رده:جوغرافی]] [[رده :مردوم]] [[رده:تارئخ]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] [[جرگه:کشورؤن]] suuj70acxm3ybh8oa6wg67b0mfimm80 157214 157212 2026-06-15T12:36:14Z ~2026-35150-59 18604 /* */ 157214 wikitext text/x-wiki {{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه | أصلي نام=مزدیسنآئی(زرتشت گیلَک/کآسپی بۆ ڤ/و هسا آراد کآسپی/گیلَک ایسه ) ايران | عادي نام= | بيدۊق ٚ تاتايي= | ميللي نشان ٚ تاتیي= | ميللي شعار= | ميللي سۊرۊد= | نخشه= | مرکز= | پيله‌ترين شأر =سیآهٚکل | رسمي زوان =گیلکی | رائج ٚ زوانان=ایرانۆ دباخی زوانان | نژادان= |دين=مزدیسنآ |أهالي نام= | حکۊمت ٚ نؤع= | حاکمان ٚ نؤع= | حاکمان ٚ نام =پیلّآٚه آراد هادیان غیاثی حافظی سیاٚٓئهکَلی |مقننه= |أعلا مجلس= |سفلا مجلس= |تاريخي دؤره‌ئن=۲۰۳ دوٚلت جه اولی ارتا (۷۸۴۵ پیش سال) |بنانهأن ٚ زمات= | پيلئکي = ۱,۶۴۸,۲۲۸ | پيلئکي رتبه= | آو ٚ درصد= | جمعيت ٚ سال=۱۵۹۸ | جمعيت=جرگییت۹۴،۴۴۴،۴۴۴ | جمعيت ٚ رتبه= | جمعيت ٚ تراکؤم= | جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه= | انساني تؤسعه شاخص ٚ سال= | انساني تؤسعه شاخص= | انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه= | انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع= | پۊل ٚ واحد= | پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=﷼ | زمات ٚ جيگا=میٌن | تاوستاني زمات ٚ جيگا= | utc= | dst= | کد بین‌المللی خودرو= | اينترنتي دامنه= | تلفؤن ٚ پيش شۊماره= | جيني=کاسپی ناموٚ جیسندن کاسپی گیلانوٚ اوٚستانوٚ میان چو جه کاسپی=گیلکوٚان هگیته کاسپئين دریا ناموٚ جه ای مردمونی ک ایرو زیوش کودندهدرن، فقد گیلکی/کاسپی ایسه ایرانوٌ دابی/رسمی/رسمهی/داوی زوان؛ گیلکی بزیوه | تقويم= | جيني سال= | جيني رتبه= | فرانئن ٚ ور = داب:گیلکی | برق ٚ وؤلتاژ= | برق ٚ فرکانس= |داب=گیلَکی}} '''....>🐦‍🔥ایران ٚ''' اتیک🐦‍🔥پتیکۆ😎نٚم، '''مزدیسنآئی ايران بی بی.''' ایران یتا رزم معرکه خوجیر پیله دئباری ساموٚان/کٚشور ایسه گ زیمیۆ هۆرۆ گیوشه و/ڤ مجیک ایسه. '''ایران ٚ چاودار/رٰٚهٚبٚرٚ/شاه/میرزا🐦‍🔥آراد غیآثی شرفمیرزآئی حآفظی هآدیآن سیآهکل محله شرپشآه اعلوی شعبآنی پور دهبنه نآصراعلوی پآگآهمیرزآیی خردآد دیآ ورفنه پور سیآهکلمآرلیکی سیکلمآئرلیکی شآده ای سپردآنی مآهآنی بأ194.444سنتیمییتر  بۊرز آبآدی حآفظ  و/ڤ اٍعمآد ڤ/و زید ای چآودآرشرفمیرزآشآهخسرو-پنآه/وآوریت اٰنآر کآسپیگیلکمزدیسنآئیفآرسیکآرمانیزرتشئ گیلَکی ایرآنی🐦‍🔥 ایسه.''' ايران ۱,۶۴۸,۲۲۹ هزرمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، هورٚ ‌خۊرتاو ٚ اوٚلی پيله سامان بی. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري|کلسیاه اٚذرپادگان]] ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپئن ٚ دریا|کاٚٓسپیئن دَریآ]] ، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ پاکستان، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج|کاسپی شاخاوٚ/ویئر/سما]] ؤ مَکوٚران دَریاٚ ؤ پارسی دَریاٚ [[خۊرخۊس]] ٚ جه عراق ؤ [[تۊرکيه]] سامان داٚهشتیبیٚ. ایٚ کيشور ايته موٚهم ٚ جيگا میان بيگيته‌دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊنوٚ میان یتا موٚهم ٚ نفت ٚ اينتقال ٚ رهوٚ ایسه ک گته لوٚتکاوانٚ وأسي جه اش رد ابن. ايران ٚ جمهٚعیت ,۹۴ ميليۊن اوٚدم ایسهونوٚ ک اویر نین ایرانوٚ بیرو؛ [[سياکل ٚ شأرستان|سیاهکل]] ایرانوٚ میان ڤ پیلاه‌ترين شأر ایسه؛ یتا شاهر ک مردمونوش [[کاسپئن ٚ دریا|نانجهونو]] هوٚرو میان چکوٚنن. ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني مارلیکوٚ ايلام ؤ ارتا/جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ کتلوانوٚ فلت ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن پيله کۊرؤش هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. ایرانی أشکاني‌ئنوٚ بماندوٚ سلۊکيان-أ کي ایتا/یتا ایرانی حکۊمت بۊنوٚ جم جم بئوده بۆ. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد پاریاوی ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأبوٚن. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک ایتالیو ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن بۊبؤسته بۊ کي ايرانوٚ لور ایخد پاریاو ابهوٚ. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان مٚث ایرانی-کاسپی-گیلک-دیلمیوٚان ال بویه بمانددوٚ عرپستانوٚ بوٚردن جه بر تا سعودیه. مزدیسناو ٚ با بامؤدنوٚ کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن گلف گلف سلجوقیان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. ايرانی تیمۊري پس ایرانی ايمپراتۊريوٚ دس دکفته. بیلهی صفویون خۊشان ٚ شیت بۆن، صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر پاریاو بۊگۊدئد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته مث کلسیایی تالش، جه جومله اورو هیرکاونی داموٚانان. ۱۴۹۸ سل ٚ دۊرۊن پاٚهلوی حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رزاشاه بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله لوار ايجاد ؤ کيشور ٚ بن جاسئدهانۆ پاریاوتر بۊبؤست. ۱۵۵۲ سال ٚ مئن ایروٚنی کاسپی گیلک پیلّآٚه آراد بمابوٚ پاریاوی ایرانوٚ هگیته. ==نٚم== ايرانوٚ نام جه اریایی بمابوٚ چو تموٚم امی موٚردوٚمون اریایی ایسنوٚ ایرانوٚ نام منی دهه اریاییانوٚ دیباری/دئباري سامان. ایران دیباردرتری هورٚ کشور ایسه. ==دیبآر== *[[ایلامیان|مارلیک]] ک کاسپی مارلیک کاسپی گیلک بوٚ، ۷۴۸۸ سال پیش جه ۱۵۹۸کاسپی دیلمی گیلک ایرانی گهدسیتن *[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «» ؛ بنیان‌گذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]] *[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیان‌گذار [[کورش بزرگ|پیله کوروش]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا|خشایارشاه]] *[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیان‌گذار [[سلوکوس یکم]] *[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیان‌گذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]] *[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیان‌گذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]] *دابوید Dabuyids *[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیان‌گذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]] *[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیان‌گذار [[یعقوب بن لیث صفاری]] *[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیان‌گذار [[اسماعیل سامانی]] *[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیان‌گذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]] *[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]] *[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[سلطان محمود غزنوی]] *[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیان‌گذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]] *[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیان‌گذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]] *[[ایلخانان مغول|ایلخانان]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیان‌گذار [[هلاکو خان]] *[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیان‌گذار [[تیمور گورکانی]] *[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]] *[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[نادرشاه]] *[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیان‌گذار [[کریمخان زند]] *[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]] *[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیان‌گذار [[رضا شاه|رزا مازرونی شاه]] *گت آرادوٚ دولت (جه ۲۵۸۳ - تٚ الانی ) ==دماوند یتا کاسپی گیلک کتل ایسه== دماوند کتل ۵۶۹۸ جور شوئه [[کاسپئن ٚ دریا|کاسپی دریاوٚ]] جه ری ==ايران ٚ میٰن (هسا)== [[File:Map of Iran with province names and neighboring land.svg|300px|thumb|center|ایران ٚ اۊستانان ٚ بیلیئی نخشۆان]] {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- !رچ!!اۊستان ٚ نام!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات |- !۲۵ |[[خۊرتاوي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرتاوي آذرباىجان]]||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي |- !۲ |[[خۊرخۊسي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرخۊسي آذرباىجان]]||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي |- !۳ |[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي |- !۴ |[[ايصفهان ٚ اۊستان|ايصفهان]]||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي |- !۵ |[[ألبۊرز ٚ اۊستان|ألبۊرز]]||سي‌اؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي |- !۶ |[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي |- !۷ |[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي |- !۸ |[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي |- !۹ |[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهأرکۊرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي |- !۱۰ |[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي |- !۱۱ |[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|مئني خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي |- !۱۲ |[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي |- !۱۳ |[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي |- !۱۴ |[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي |- !۱۵ |[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي |- !۱۶ |[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي |- !۱۷ |[[پارسیپانی (نيۊجرسي)|پارس🐕]]||هفتؤم||خلیج🧕🏿عربی||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي |- !۱۸ |[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي |- !۱۹ |[[قؤم ٚ اۊستان|قؤم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قؤم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي |- !۲۰ |[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي |- !۲۱ |[[کرمان ٚ اۊستان|کارمان]]||هشتؤم||کارمون||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي |- !۲۲ |[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي |- !۲۳ |[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر کوروش]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي |- !۲۴ |[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي |- !۲۶ |[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي |- !۲۷ |[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||دۊوؤم||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲||[[پرونده:IranMazandaran-SVG.svg|80px]]||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي |- !۲۸ |[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي |- !۲۹ |[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي |- !۳۰ |[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي |- !۳۱ |[[ىزد ٚ اۊستان|يٚزد]]||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي |- !۱ | [[گيلان|كاسپي گيلان]]||أول||[[سياکل ٚ شأرستان|سیآهکل]]||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶||[[پرونده:IranGilan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي |- ! | | | | | | | | |} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:دونیا کشورؤن]] [[Category:آسیا کشورؤن]] [[رده:جوغرافی]] [[رده :مردوم]] [[رده:تارئخ]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] [[جرگه:کشورؤن]] 5nwmo3q388mswkk0f62z2ogx2e5z6i9 157257 157214 2026-06-15T12:57:00Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/157214|157214]] از [[Special:Contributions/~2026-35150-59|~2026-35150-59]] ([[User talk:~2026-35150-59|بحث]]) خنثی شد 157257 wikitext text/x-wiki {{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه | أصلي نام=ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري | عادي نام=ايران | بيدۊق ٚ تاتايي=Flag of Iran.svg | ميللي نشان ٚ تاتايي=Coat of arms of Iran.svg | ميللي شعار=''استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی'' | ميللي سۊرۊد= مهر خاوران {{سخ}} {{سخ}}[[File:Sorud-e Mellí-e Yomhurí-e Eslamí-e Irán (instrumental).oga]] | نخشه=Iran (orthographic projection).svg | مرکز= [[تئران]] | پيله‌ترين شأر = | رسمي زوان =[[فارسي]] | رائج ٚ زوانان= ۵۳٪ [[فارسي]]{{سخ}}۱۸٪ [[آذربايجاني زوؤن|آذرباىجاني]] ؤ تۊرکي زوانان{{سخ}}۱۰٪ [[کۊردي زوؤن|کۊردي]]{{سخ}}۷٪ [[گيلکي]] ؤ [[گلکي]]{{سخ}}۶٪ [[لۊري زوؤن|لؤری]]{{سخ}}۲٪ [[بلۊچي زوؤن|بلۊچي]]{{سخ}}۲٪ [[عربي زوان|عربي]]{{سخ}}۲٪ باخي زوانان (أرمني، آسۊري، گۊرجي، لکي، سمناني، [[تالشي]]) | نژادان= فارس، آذرباىجاني، گيلک، مازندراني، کۊرد، لؤر، بلۊچ، عرب |دين=ايسلام (رسمي) |أهالي نام=ايراني | حکۊمت ٚ نؤع= ايسلامي جؤمۊري | حاکمان ٚ نؤع={{•}} رابر{{سخ}}{{•}} ريئيس جؤمۊر{{سخ}}{{•}} ريئيس جؤمۊر ٚ أولي معاون{{سخ}}{{•}} مجلس ٚ ريئيس{{سخ}}{{•}} قضائيه قوه ريئيس{{سخ}} {{•}} نگهبان ٚ شؤرا دبير{{سخ}} | حاکمان ٚ نام =سید علي خامنه‌اي{{سخ}}مسعۊد پزشکیان{{سخ}}محمدرضا عارف{{سخ}}محمدباقر قاليباف{{سخ}}غلامحسین محسني اژه‌اي{{سخ}}أحمد جنتي |مقننه={{سخ}} |أعلا مجلس= نگهبان ٚ شؤرا |سفلا مجلس= ايسلامي شؤرا مجلس |تاريخي دؤره‌ئن={{•}}ماد{{سخ}}{{•}} هخامنشي‌ئن{{سخ}}{{•}}أشکاني‌ئن{{سخ}}{{•}} ساساني‌ئن{{سخ}}{{•}}[[بۊىه‌ئن]]{{سخ}}{{•}} [[صفوئن|صفوي‌ئن]]{{سخ}}{{•}}أفشاري‌ئن{{سخ}}{{•}}زنديان{{سخ}}{{•}}قاجاري‌ئن{{سخ}}{{•}}پهلوي‌ئن{{سخ}}{{•}} ۱۳۵۷ انقلاب{{سخ}}{{•}}أساسي قانۊن ٚ تصويب{{سخ}}{{•}}أساسي قانۊن ٚ اصلاح{{سخ}} |بنانهأن ٚ زمات= ۶۷۸ پ. م{{سخ}}۵۵۰ پ. م{{سخ}}۲۴۷ پ. م{{سخ}}۲۲۴ م{{سخ}}۹۳۴ م{{سخ}}۸۸۰{{سخ}}۱۱۱۴{{سخ}}۱۱۲۹{{سخ}}۱۱۷۵{{سخ}}۲۴ آذر ۱۳۰۴{{سخ}}۱۷ دی ۱۳۵۶ - ۲۲ بهمن ۱۳۵۷{{سخ}}۱۲ آذر ۱۳۵۸{{سخ}}۶ مرداد ۱۳۵۸ | پيلئکي = ۱,۶۴۸,۱۹۵ | پيلئکي رتبه=۱۸اؤم | آو ٚ درصد=۷/۰۷ | جمعيت ٚ سال=دی ۱۳۹۹ | جمعيت=۸۹,۴۶۸,۴۰۷ | جمعيت ٚ رتبه=۱۷اؤم | جمعيت ٚ تراکؤم=۵۰ نفر ايته کيلۊمتر مۊربع مئن<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_sovereign_states_and_dependent_territories_by_population_density</ref> | جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه=۱۲۶اؤم | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال=۲۰۱۹ | داخلي ناخالص ٚ تؤليد=۱/۰۰۷ تريليۊن دؤلار<ref name="imf">{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/01/weodata/weorept.aspx?sy=2007&ey=2010&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=. &br=1&c=429&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=49&pr.y=۱۰|title=Iran|publisher=International Monetary Fund|accessdate=۲۰۱۰–۰۴–۲۱| archiveurl = http://www.webcitation.org/67SYE7poS | archivedate = 06 May 2012}}</ref> | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه=۱۸اؤم | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه=۱۷/۶۶۲ دؤلار<ref>http://www.tabnak.ir/fa/news/264313/افزایش-سرانه-تولید-ناخالص-داخلی-ایران</ref> | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه=۶۶اؤم | انساني تؤسعه شاخص ٚ سال=۲۰۱۸ | انساني تؤسعه شاخص={{increase}} ۰/۷۹۷<ref name="HDI">{cite web|url=https://web.archive.org/web/20211201210446/http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Table1.pdf%7Ctitle=Human Development Report ۲۰۱۰|year=۲۰۱۰|publisher=United Nations|accessdate=5 November ۲۰۱۰| archiveurl = https://web.archive.org/web/20210614070129/https://www.webcitation.org/67SYERaMJ | archivedate = 06 May 2012}}</ref> | انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه=۶۵اؤم | انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع=<span style="color:#090;">بالا</span> | پۊل ٚ واحد=ريال | پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=IRR | زمات ٚ جيگا=ىۊتي‌سي ۳:۳۰+ | تاوستاني زمات ٚ جيگا=ىۊتي‌سي ۴:۳۰+ | utc=+۳:۳۰ | dst=+۴:۳۰ | کد بین‌المللی خودرو=[[IR]] | اينترنتي دامنه= [[ir.]] | تلفؤن ٚ پيش شۊماره=۹۸ | جيني= ۴۰/۰<ref name='CBI'>[https://web.archive.org/web/20110113052137/http://www.cbi.ir/page/5881.aspx CBI: Economic Trends ۲۰۰۸/۲۰۰۹]. Retrieved 4 July 2009.</ref><span style="color:#fc0;">(متوسط)</span> | تقويم=خۊري تقويم | جيني سال=۲۰۱۶ | جيني رتبه=<span style="color:#fc0;">(متوسط)</span> | فرانئن ٚ ور = راست | برق ٚ وؤلتاژ= ۲۴۰~۲۲۰ | برق ٚ فرکانس= ۵۰ هرتز (یوروپلاگ، شوکو) }} '''ایران''' کي اۊن ٚ رسمي نام، '''ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري''' ايسه، ايته پيله کيشور خۊرخۊسي [[آسیا]] مئن ايسه. ايران ۱,۶۴۸,۱۹۵ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، مئني‌خۊرتاو ٚ دۊوؤمي پيله کيشوره. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري]] ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپي دریا]]، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ [[پاکستان]]، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج]] ؤ [[عۊمان ٚ دریا]] ؤ [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[عراق]] ؤ [[تۊرکيه]] سامانان-أ فأرسه. أ کيشور ايته استراتژيک ٚ جيگا مئن قرار بيگيته‌دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊن ٚ نسا نهأ ايته مۊهم ٚ مسير نفت ٚ اينتقال ٚ وأسي ايسه. ايران ٚ جمعيت ۸۹,۵ ميليۊن نفر-أ دواره ؤ [[تئران]]، أ کيشور ٚ مرکز ؤ پيله‌ترين شأر ايسه. ايران ٚ رسمي زوان [[فارسي]] ايسه ولي أ کيشور ٚ دۊرۊن پۊر قؤم ؤ طاىفه زيوه ؤ هرته خۊشان ٚ مخصۊص زوان ؤ گۊىش ٚ أمرأ گب زنئده. ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري خۊ أساسي قانۊن ٚ مئن، ايسلام-أ ايران ٚ رسمي دين ؤ شيعه-یأ ني اۊن ٚ رسمي مذهب اعلام بۊگۊده ؤ مردۊم ني ويشتر هأ دين ؤ مذهب-أ دۊمبال کۊنئده. [[فاىل:Iran1.JPG|left|thumb|ایران]] ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني ايلام ؤ جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ فلات ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن [[پيله کۊرؤش]] هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. مقدۊني اسکندر چارته قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن ايران ؤ أ ايمپراتۊري-أ فتح بۊگۊده ؤ ايران ايته جه ىۊنان ٚ ايمپراتۊري مملکتان بۊبؤست. أشکاني‌ئن سه قرن ميلاد ٚ قبل سلۊکيان-أ کي ايته ىۊناني حکۊمت بۊ شکست بدأد ؤ دۊواره ايران ٚ حکۊمت اۊن ٚ بۊمي مردۊم ٚ دس دکفت. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد قۊدرت ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأد. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک رۊم ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن باعث بۊبؤسته بۊ کي ايران ضعيف ببه. هفتؤمي ميلادي قرن ٚ مئن مۊسلمانان ساساني ايمپراتۊري-أ فترکستد ؤ ايران-أ ساساني‌ئن ٚ جه بيگيتد ؤ ايسلام-أ اۊن ٚ مئن رواج بدأد. ايسلامي خلافت ٚ زمات ٚ جه تا سيزدهؤمي قرن، أدبي، علمي ؤ هۊنري کۊنۊشان ايران ٚ مئن رؤنق دأشتي ؤ ايران ٚ مردۊم [[ايسلام ٚ زرين زمات]] ٚ مئن پۊر تأثير دأشتيد. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان، ايسلام ٚ پسي بامؤد کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن تۊرکان کۊچ بۊگۊدئد ايران ؤ گلف گلف خۊشان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. سيزدهؤمي ميلادي قرن مؤغؤلان ايران-أ فترکستد ؤ ايلخانان ٚ حکۊمت کار ٚ سر بامؤ ؤ بأزين ني ايران تیمۊري ايمپراتۊري دس دکفت. [[صفوئن|صفوي‌ئن]] خۊشان ٚ دؤره مئن ايقتصاد-أ رؤنق بدأد ؤ ايران ٚ سامانسران-أ ايمن بۊگۊدئد. صفوي‌ئن ٚ زمات ٚ مئن بۊ کي ۹ قرن ٚ پسي ايته مستقل ؤ بۊمي حۊکۊمت ايران-أ خۊ دس بيگيته ؤ کيشور ٚ رسمي مذهب-أ شيعه بۊگۊده ؤ هۊ زمات تا هأسأ شيعه ايران ٚ غالب ٚ مذهب ايسه. صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر حؤکۊمت بۊگۊدئد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته. ۱۲۸۰ شمسي دهه مئن مشرۊطه جۊمبش ايران ٚ مئن قۊدرت بيگيفت ؤ مشرۊطه أساسي قانۊن ايران ٚ مئن ايجرا بۊبؤست. ۱۳۰۴ سال ٚ دۊرۊن پألوي حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رضاشا بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله ايصلاحات ايجاد ؤ کيشور ٚ زيرساخت تقويت بۊبؤست. محمدرضا پهلوي ني هأ سياست-أ خۊ دؤره مئن پيش بيگيته ؤ ايران ٚ ايقتصاد پۊر رؤشد ؤ رؤنق بيگيفت. بأزين ني اي سري دليلان ٚ وأسي مردۊم أ حۊکۊمت ٚ جه ناراضي بۊبؤستد تا أنکي ۱۳۵۷ سال ٚ مئن رؤح‌الله خؤمىني ايته ايسلامي اينقلاب ٚ أمرأ پادشايي حۊکۊمت-أ بيگاده ؤ ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري حۊکۊمت ايجاد بۊبؤسته. ۱۳۵۹ تا ۱۳۶۷ شمسي سالان ٚ مئن عراق ايران ٚ أمرأ ايته پيله جنگ بۊگۊد کي ايران ٚ ايقتصاد ؤ مردۊم ٚ زيوش ٚ کیفيت ٚ سر پۊر منفي أثر بنأبۊ. هأسأ ايران ٚ رابر سید علي خامنه‌اي ايسه کي خؤمىني پسي رابر بۊبؤسته ؤ ايسلامي جؤمۊري دۊوؤمي رابر ايسه. ايران، مۊتحد ٚ ميللتان ٚ سازمان، ايقتصادي ايلجار ٚ سازمان، ايسلامي ايلجار ٚ سازمان ؤ اؤپک ٚ سازمان ٚ مئن عۊضوه ؤ خۊ منطقه مئن ايته جه پيله قۊدرتان ايسه. ايران خدماتي، صنعتي ؤ کيشاورزي بخشان ٚ مئن زيرساخت دأره کي أ کيشور ٚ ايقتصاد ٚ ىارايي-أ بۊجؤر بؤره ولي أ کيشور ٚ ايقتصاد ٚ پيله بخش هله نفت ؤ گاز ٚ سر تمرکؤز دأره ؤ مالي فساد ني جه باخي اۊن ٚ ايقتصاد ٚ ايرادان ايسه. ايران طبيعي منبعان ٚ نظر ٚ جه پۊر غني ايسه ؤ اؤپک ٚ عۊضوان ٚ مئن سوؤمي پيله نفت ٚ ذخيره-یأ دأره. ==نام== ایران واژهٔ [[باستان فارسی ]] مین «آئیریانا» (airya) و [[فارسی میانه]] مین به شکل «اِران» (erān) بو، و وجه شکل قدیم «airya nama» بیگیفته ببسته بو و به معنای «مردمان اصیل سرزمین » ایسه. ایران [[کردستان]] مین هنوز ایران با هو ایسم قدیمی «اِران» تلفظ به. ایر واژه مین به‌معنی «آزاده» و اونه جمع «ایران» به‌معنی «آزادگان» ایسه. ایران ایسم لغت مین به معنی «سرزمین آریاییان» ایسه و مدت‌ها قبل ان که [[ایسلام]] بایه اونه ایسم بومی ایران، اران، یا ایرانشهر بو. البته ۶۰۰ سال قبل میلاد جا تا ۱۳۱۴ ([[۱۹۳۵ (میلادی)|۱۹۳۵]]) تمام دنیا مین با ایسم «پرشیا» شناخته بوستی. ==تاريخ== ===قبل ایسلام دوره هان=== *[[ایلامیان]] (۳۲۰۰ سال ویشتر [[قبل میلاد|پ. م.]] - ۵۳۹ پ.م.) *[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «نخستین پادشاهی آریاییان ایران مین» ؛ بنیان‌گذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]] *[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیان‌گذار [[کورش بزرگ]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا]] *[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیان‌گذار [[سلوکوس یکم]] *[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیان‌گذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]] *[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیان‌گذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]] ===بعد ایسلام دوره هان=== *[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیان‌گذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]] *[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیان‌گذار [[یعقوب بن لیث صفاری]] *[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیان‌گذار [[اسماعیل سامانی]] *[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیان‌گذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]] *[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]] *[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[سلطان محمود غزنوی]] *[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیان‌گذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]] *[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیان‌گذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]] *[[ایلخانان مغول]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیان‌گذار [[هلاکو خان]] *[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیان‌گذار [[تیمور گورکانی]] *[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]] *[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[نادرشاه]] *[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیان‌گذار [[کریمخان زند]] *[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]] *[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیان‌گذار [[رضا شاه]] *[[نظام جمهوری اسلامی]] (۱۳۵۷ ه.خ. - تا الانی ) بنیان‌گذار [[روح الله موسوی خمینی]] ==جۊغرافي== ایران شرق جا با [[افغانستان]] و [[پاکستان]]؛ شمال شرقی جا با [[ترکمنستان]]، بخش میانی شمال جا با [[دریای کاسپین]]، شمال غربی مین با [[جمهوری آذربایجان]] و [[ارمنستان]]؛ غرب مین با [[ترکیه]] و [[عراق]]؛ و سرانجام جنوب جا با آبان [[خلیج فارس]] و [[دریای عمان]] همسایه‌ ایسه. ایران دید طبیعی جا ، جه شمال به رود اترک، [[دریای کاسپین]] و [[ارس|رود ارس]]، خاور جا به کوهان [[هندوکش]] و کوهان باختری دره [[سند]]، باختر جا به دامنه‌هان باختری کوهان [[زاگرس]] و حوضه آبریز [[اروندرود]] و جنوب مین به [[خلیج فارس]] و [[دریای عمان]] محدود ایسه . ایران نصف ویشتر کویری و نیمه کویری ایسه . حدود یک سوم ایران هم کوهستانی ایسه و بخش کوچکی جه ایران (شامل جلگهٔ جنوب [[دریای کاسپین]] و جلگهٔ [[خوزستان]]) هم جه جلگه‌هان حاصلخیز تشکیل ببوسته. ایران بلندترین کوه هم [[دماوند]] (۵۶۷۱ متر) ایسه. جی دید جوغرافیایی،ایران غربی‌ترین شهر [[کلیساکندی]]؛ شرقی‌ترین شهر [[جالق]]؛ شمالی‌ترین شهر [[پارس آباد]]؛ و جنوبی‌ترین شهر [[چابهار]] ایسه == غذا ؤ خۊراک == {| class="wikitable sortable" style="text-align: center |- ! نام فارسی !! نام انگلیسی !! نوع !! ترکیبات اصلی !! تصویر |- | [[آش]] || Āsh || میان وعده || آب، سبزیجات، رشته، حبوبات || [[File:Ashe-jo.jpg|80px]] |- | [[اشکنه]] || Eshkenh || غذا || تخم مرغ، نان، پیاز، آب، ادویه || [[File:اشکنه خوراک ایرانی.jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/اشکنه_خوراک_ایرانی.jpg]] |- | [[باقلاپلو]] || Baghla Polo || غذا || باقالا، برنج، سبزیجات، گوشت || [[File:Baghala polo.jpg|80px]] |- | [[بریان اصفهان|بریانی]] || Beryani || غذا || گوشت، روغن، نعنا، گردو || [[File:Iranianbyryani2.jpg|80px]] |- | [[ترشی]] || Torshi || چاشنی || میوه‌جات، سبزیجات، سرکه، آب || [[File:Mixed Pickles (9370-72).jpg|80px]] |- | [[حلوا]] || Halva || دسر || آب، آرد، شکر، هل، گلاب || [[File:Հալվա.jpg|80px]] |- | [[خاگینه]] || Khagine || دسر || تخم مرغ، نعنا، زردچوبه || |- | [[خورش]] || Khoresh || غذا || لپه، گوشت، آب، سیب‌زمینی ||[[پرونده:Gheyme.jpg|80px]] |- | [[سمبوسه]] || Sambose || غذا || نان، گوشت، سبزیجات، حبوبات ||[[پرونده:Samosachutney.jpg|80px]] |- | [[شربت]] || Sharbat || نوشیدنی || آب، شکر، طعم دهنده مصنوعی || |- | [[شله زرد]] || Shole Zard || دسر || آب، برنج، زعفران، ادویه‌جات ||[[پرونده:Eftar sholezard sangak.jpg|80px]] |- | [[آبگوشت]] || AbGosht || غذا || آب، گوشت، سبزیجات، حبوبات ||[[پرونده:Abgoosht.jpg|80px]] |- | [[شیربرنج]] || ShirBerenj || چاشنی || شیر، شکر، برنج، شیره||[[File:Risalamande.jpg|80px]] |- | [[شیرین پلو]] || Shirin Polo || غذا || برنج، پرتغال، زعفران، فلفل سیاه||[[پرونده:Stamps of Azerbaijan, 2005-701.jpg|80px]] |- | [[عدس پلو]] || Adas Polo || غذا || عدس، برنج، ادویه‌جات، سبزیجات ||[[پرونده:Adas polo.JPG|80px]] |- | [[حلیم]] || Halim || میان وعده || گندم، جو، عدس، گوشت ||[[پرونده:Hyderabadihaleem.JPG|80px]] |- | [[فرنی]] || Kheer || غذا || آردبرنج، گندم، شیر، شکر، زعفران ||[[پرونده:Kheer.jpg|80px]] |- | [[عدسی]] || Adasi || غذا || عدس، پیاز، نعنا، آرد، ادویه‌جات || |- | [[کاچی]] || Kachi || دسر || آرد، شکر، گلاب، روغن، زعفران ||[[پرونده:Kachi-ghaza.jpg|80px]] |- | [[کباب]] || Kabab || غذا || کباب، ادویه‌جات، خمیر نان ||[[پرونده:Kebab.jpg|80px]] |- | [[کله پاچه]] || KalePache || غذا || سر گوسفند، روغن، آب، ادویه‌جات ||[[پرونده:Khash (dish).jpg|80px]] |- | [[کلوچه]] || Koloche || میان وعده || آرد گندم، شکر، روغن ||[[پرونده:Chocolate chip cookies.jpg|80px]] |- | [[کوفته]] || Kofteh || غذا || سبزیجات، گوشت، آب، برنج ||[[پرونده:Koufte Ber.JPG|80px]] |- | [[آلبالوپلو]] || Albalo Polo || غذا || آلبالو، برنج، آب، سبزیجات ||[[پرونده:Ālbāloo polu (1).jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/Ālbāloo_polu_(1).jpg]] |- | [[دلمه]] || Dolme || غذا || گوشت، سبزی، برگ مو، سیب زمینی ||[[پرونده:Yarpaq dolması.jpg|80px]] |- | [[دمپختک]] || Dampokhtak || غذا || برنج، رب، پیاز، روغن، فلفل ||[[پرونده:Dampokhtak.JPG|80px]] |- | [[رشته پلو]] || Reshte Polo || غذا || گوشت، پیاز، کشمش، خرما || |- | [[کوکو]] || KoKo || غذا || سبزیجات، تخم مرغ، آرد، سیب‌زمینی ||[[پرونده:Kookoo-sabzi.jpg|80px]] |- | [[زرشک پلو]] || Zershk Polo || غذا || مرغ، گوشت، برنج، رب، ادویه‌جات || [[پرونده:Zereshk polo.jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/Zereshk_polo.jpg]] |- | [[سبزی پلو]] || Sabzi Polo || غذا || برنج، سبزیجات، زعفران، ماهی || [[پرونده:Sabzi polo.jpg|80px]] |- | [[کتلت]] || Kotlet || غذا || گوشت، سیب‌زمینی، پیاز، تخم مرغ || [[پرونده:Kotleta.JPG|80px]] |- | [[کلم پلو]] || Kalam Polo || غذا || کلم، برنج، سبزیجات || |- | [[کله جوش]] || KalJosh || غذا || پیاز، کشک، زردچوبه، روغن، گردو|| |- | [[لوبیا پلو]] || Loobiya Polo|| غذا || باسمانی، برنج، لوبیا سبز، گوشت || [[پرونده:Loobia Polo.jpg|80px]] |- | [[میرزاقاسمی]] || Mirza Ghassemi || غذا || بادنجان، ادویه‌جات، تخم مرغ، سبزیجات || [[پرونده:Mirza-Qasemi dish.jpg|80px]] |- | [[نخودپلو]] || Nokhod Polo || غذا || نخود، برنج، حبوبات، سبزیجات || |- | [[یتیمچه]] || Yatimche || غذا || بادنجان، گوجه، سیب‌زمینی، پیاز || |- |} ==ايران ٚ کيشوري تخسيمان== *'''ايران ۳۱ تا اۊستان دأره:''' [[File:Map of Iran with province names and neighboring land.svg|300px|thumb|center|ایران ٚ اۊستانان ٚ نخشه]] {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- !رچ!!اۊستان ٚ نام<ref>{یادکرد وب|عنوان=پورتال وزارت کشور - اخبار|نشانی=https://web.archive.org/web/20081120134847/http://www.moi.ir/Portal/Home/ShowPage.aspx?Object=News&CategoryID=25bdb60a-cbea-4641-94ac-5ef525670863&LayoutID=b19583be-e43d-459b-8110-f0453f12adca&ID=53a487d9-11c1-4602-a48d-d3b834732cb1|وبگاه=web.archive.org|تاریخ=2008-11-20|بازبینی=2020-08-06}}</ref>!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات |- !۱ |[[خۊرتاوي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرتاوي آذرباىجان]]||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي |- !۲ |[[خۊرخۊسي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرخۊسي آذرباىجان]]||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي |- !۳ |[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي |- !۴ |[[ايصفهان ٚ اۊستان|ايصفهان]]||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي |- !۵ |[[ألبۊرز ٚ اۊستان|ألبۊرز]]<ref>{یادکرد وب|عنوان=MehrNews.com - Iran, world, political, sport, economic news and headlines|نشانی=https://web.archive.org/web/20110920053536/http://www.mehrnews.ir/NewsPrint.aspx?NewsID=1106193|وبگاه=web.archive.org|تاریخ=2011-09-20|بازبینی=2020-08-06}}</ref>||سي‌اؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي |- !۶ |[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي |- !۷ |[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي |- !۸ |[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي |- !۹ |[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهرکرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي |- !۱۰ |[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]<ref name="الحاق طبس به خراسان جنوبی">تجدیدنظر در آمار دو استان مرتبط پس از الحاق شهرستان طبس در ۱۳۹۰ از استان یزد به خراسان جنوبی با توجه به داده‌های ۱۳۵۸</ref>||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي |- !۱۱ |[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|رضوي خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي |- !۱۲ |[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي |- !۱۳ |[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي |- !۱۴ |[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي |- !۱۵ |[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي |- !۱۶ |[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي |- !۱۷ |[[فارس ٚ اۊستان|فارس]]||هفتؤم||[[شيراز]]||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي |- !۱۸ |[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي |- !۱۹ |[[قۊم ٚ اۊستان|قۊم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قۊم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي |- !۲۰ |[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي |- !۲۱ |[[کرمان ٚ اۊستان|کرمان]]||هشتؤم||[[کرمان]]||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي |- !۲۲ |[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي |- !۲۳ |[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي |- !۲۴ |[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي |- !۲۵ |[[گيلان ٚ اۊستان|گيلان]]||أول||[[رشت]]||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶||[[پرونده:IranGilan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي |- !۲۶ |[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي |- !۲۷ |[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||دۊوؤم||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲||[[پرونده:IranMazandaran-SVG.svg|80px]]||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي |- !۲۸ |[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي |- !۲۹ |[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي |- !۳۰ |[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي |- !۳۱ |[[ىزد ٚ اۊستان|ىزد]]<ref name="الحاق طبس به خراسان جنوبی">تجدیدنظر در آمار دو استان مرتبط پس از الحاق شهرستان طبس در ۱۳۹۰ از استان یزد به خراسان جنوبی با توجه به داده‌های ۱۳۵۸</ref>||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي |} ==مردۊم== پیشینهٔ تاریخی تمدن ایران واگرده به تمدنان [[عیلام]]، [[شهر سوخته]]، [[جیرفت]] و... ، ولی اون شروع تاریخ سیاسی جی آغاز ایران حکومت پادشاهی زمان [[ماد]] مین ایسه. شاهنشاهی ماد، ایران نخسین شاهنشاهی بو و هناویسی به عنوان ایران شروع تاریخ شاهنشاهی درنظر بیگیفته ببسته. ایران امروزه جه اقوام زیادی من جمله :[[فارس]]،[[مردم آذری‌|آذربایجانی(آذری)]]، [[مردم کرد|کرد]]،[[بلوچ]]، [[مردم مازندرانی|مازندرانی(مازنی)]]، [[گیلک]]، [[قشقایی]]، [[عرب]]، [[لک]]، [[تالشی]]، [[ترکمن]]، و [[یهودی]] تشکیل ببوسته. ایران مین حدود ۲۰ تا زوان و ۱۱۰ تا گویش زبانی رواج داره و ایران پیله ترین گروه‌هان زوانیا [[فارسی]]، [[ترکی آذربایجانی]]، [[کردی]]، [[زبان ترکمنی|ترکمنی]]، [[گیلکی]]، [[زبان مازندرانی|مازندرانی]]، [[زبان خلجی|خلجی]]، [[تالشی]]، [[لری]]، [[گویش بختیاری|بختیاری]]، [[عربی]]، [[بلوچی]]، [[لکی]]، [[دیلمی]]، [[تاتی]]، [[زبان ارمنی|ارمنی]]، [[آشوری]]، [[مندایی]]، [[زبان گرجی|گرجی]]، [[عبری]]، [[کلدانی]] و غیره تشکیل دهه . ایران زوان رسمی و ایداری فارسی ایسه. [[فارسی]] ایته جه زوانان شاخیه [[هند و اروپایی]] ایسه . براساس اصل پانزدهم [[ایران قانون اساسی ]] کتابان درسی باید با ا زوان و خط ببه ، ولی ایستفاده جه زوانان محلی و قومی مطبوعات مین و رسانان گروهی و درس دان اوشان ادبیات مدارس مین ، کنار زوان فارسی آزاد ایسه. ==سربس== {{ایران اوستانان}} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:دونیا کشورؤن]] [[Category:آسیا کشورؤن]] [[رده:جوغرافی]] [[رده :مردوم]] [[رده:تارئخ]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] [[جرگه:کشورؤن]] suuj70acxm3ybh8oa6wg67b0mfimm80 157260 157257 2026-06-15T12:58:00Z ~2026-35150-59 18604 دوکّودو جنده مٚاعر و پٚیئر و پٚیلٚهٰ پیعر و پٚیلٚه مٚائر 157260 wikitext text/x-wiki {{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه | أصلي نام=مزدیسنآئی(زرتشت گیلَک/کآسپی بۆ ڤ/و هسا آراد کآسپی/گیلَک ایسه ) ايران | عادي نام= | بيدۊق ٚ تاتايي= | ميللي نشان ٚ تاتیي= | ميللي شعار= | ميللي سۊرۊد= | نخشه= | مرکز= | پيله‌ترين شأر =سیآهٚکل | رسمي زوان =گیلکی | رائج ٚ زوانان=ایرانۆ دباخی زوانان | نژادان= |دين=مزدیسنآ |أهالي نام= | حکۊمت ٚ نؤع= | حاکمان ٚ نؤع= | حاکمان ٚ نام =پیلّآٚه آراد هادیان غیاثی حافظی سیاٚٓئهکَلی |مقننه= |أعلا مجلس= |سفلا مجلس= |تاريخي دؤره‌ئن=۲۰۳ دوٚلت جه اولی ارتا (۷۸۴۵ پیش سال) |بنانهأن ٚ زمات= | پيلئکي = ۱,۶۴۸,۲۲۸ | پيلئکي رتبه= | آو ٚ درصد= | جمعيت ٚ سال=۱۵۹۸ | جمعيت=جرگییت۹۴،۴۴۴،۴۴۴ | جمعيت ٚ رتبه= | جمعيت ٚ تراکؤم= | جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه= | انساني تؤسعه شاخص ٚ سال= | انساني تؤسعه شاخص= | انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه= | انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع= | پۊل ٚ واحد= | پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=﷼ | زمات ٚ جيگا=میٌن | تاوستاني زمات ٚ جيگا= | utc= | dst= | کد بین‌المللی خودرو= | اينترنتي دامنه= | تلفؤن ٚ پيش شۊماره= | جيني=کاسپی ناموٚ جیسندن کاسپی گیلانوٚ اوٚستانوٚ میان چو جه کاسپی=گیلکوٚان هگیته کاسپئين دریا ناموٚ جه ای مردمونی ک ایرو زیوش کودندهدرن، فقد گیلکی/کاسپی ایسه ایرانوٌ دابی/رسمی/رسمهی/داوی زوان؛ گیلکی بزیوه | تقويم= | جيني سال= | جيني رتبه= | فرانئن ٚ ور = داب:گیلکی | برق ٚ وؤلتاژ= | برق ٚ فرکانس= |داب=گیلَکی}} '''....>🐦‍🔥ایران ٚ''' اتیک🐦‍🔥پتیکۆ😎نٚم، '''مزدیسنآئی ايران بی بی.''' ایران یتا رزم معرکه خوجیر پیله دئباری ساموٚان/کٚشور ایسه گ زیمیۆ هۆرۆ گیوشه و/ڤ مجیک ایسه. '''ایران ٚ چاودار/رٰٚهٚبٚرٚ/شاه/میرزا🐦‍🔥آراد غیآثی شرفمیرزآئی حآفظی هآدیآن سیآهکل محله شرپشآه اعلوی شعبآنی پور دهبنه نآصراعلوی پآگآهمیرزآیی خردآد دیآ ورفنه پور سیآهکلمآرلیکی سیکلمآئرلیکی شآده ای سپردآنی مآهآنی بأ194.444سنتیمییتر  بۊرز آبآدی حآفظ  و/ڤ اٍعمآد ڤ/و زید ای چآودآرشرفمیرزآشآهخسرو-پنآه/وآوریت اٰنآر کآسپیگیلکمزدیسنآئیفآرسیکآرمانیزرتشئ گیلَکی ایرآنی🐦‍🔥 ایسه.''' ايران ۱,۶۴۸,۲۲۹ هزرمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، هورٚ ‌خۊرتاو ٚ اوٚلی پيله سامان بی. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري|کلسیاه اٚذرپادگان]] ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپئن ٚ دریا|کاٚٓسپیئن دَریآ]] ، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ پاکستان، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج|کاسپی شاخاوٚ/ویئر/سما]] ؤ مَکوٚران دَریاٚ ؤ پارسی دَریاٚ [[خۊرخۊس]] ٚ جه عراق ؤ [[تۊرکيه]] سامان داٚهشتیبیٚ. ایٚ کيشور ايته موٚهم ٚ جيگا میان بيگيته‌دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊنوٚ میان یتا موٚهم ٚ نفت ٚ اينتقال ٚ رهوٚ ایسه ک گته لوٚتکاوانٚ وأسي جه اش رد ابن. ايران ٚ جمهٚعیت ,۹۴ ميليۊن اوٚدم ایسهونوٚ ک اویر نین ایرانوٚ بیرو؛ [[سياکل ٚ شأرستان|سیاهکل]] ایرانوٚ میان ڤ پیلاه‌ترين شأر ایسه؛ یتا شاهر ک مردمونوش [[کاسپئن ٚ دریا|نانجهونو]] هوٚرو میان چکوٚنن. ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني مارلیکوٚ ايلام ؤ ارتا/جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ کتلوانوٚ فلت ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن پيله کۊرؤش هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. ایرانی أشکاني‌ئنوٚ بماندوٚ سلۊکيان-أ کي ایتا/یتا ایرانی حکۊمت بۊنوٚ جم جم بئوده بۆ. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد پاریاوی ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأبوٚن. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک ایتالیو ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن بۊبؤسته بۊ کي ايرانوٚ لور ایخد پاریاو ابهوٚ. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان مٚث ایرانی-کاسپی-گیلک-دیلمیوٚان ال بویه بمانددوٚ عرپستانوٚ بوٚردن جه بر تا سعودیه. مزدیسناو ٚ با بامؤدنوٚ کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن گلف گلف سلجوقیان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. ايرانی تیمۊري پس ایرانی ايمپراتۊريوٚ دس دکفته. بیلهی صفویون خۊشان ٚ شیت بۆن، صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر پاریاو بۊگۊدئد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته مث کلسیایی تالش، جه جومله اورو هیرکاونی داموٚانان. ۱۴۹۸ سل ٚ دۊرۊن پاٚهلوی حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رزاشاه بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله لوار ايجاد ؤ کيشور ٚ بن جاسئدهانۆ پاریاوتر بۊبؤست. ۱۵۵۲ سال ٚ مئن ایروٚنی کاسپی گیلک پیلّآٚه آراد بمابوٚ پاریاوی ایرانوٚ هگیته. ==نٚم== ايرانوٚ نام جه اریایی بمابوٚ چو تموٚم امی موٚردوٚمون اریایی ایسنوٚ ایرانوٚ نام منی دهه اریاییانوٚ دیباری/دئباري سامان. ایران دیباردرتری هورٚ کشور ایسه. ==دیبآر== *[[ایلامیان|مارلیک]] ک کاسپی مارلیک کاسپی گیلک بوٚ، ۷۴۸۸ سال پیش جه ۱۵۹۸کاسپی دیلمی گیلک ایرانی گهدسیتن *[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «» ؛ بنیان‌گذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]] *[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیان‌گذار [[کورش بزرگ|پیله کوروش]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا|خشایارشاه]] *[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیان‌گذار [[سلوکوس یکم]] *[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیان‌گذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]] *[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیان‌گذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]] *دابوید Dabuyids *[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیان‌گذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]] *[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیان‌گذار [[یعقوب بن لیث صفاری]] *[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیان‌گذار [[اسماعیل سامانی]] *[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیان‌گذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]] *[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]] *[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[سلطان محمود غزنوی]] *[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیان‌گذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]] *[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیان‌گذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]] *[[ایلخانان مغول|ایلخانان]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیان‌گذار [[هلاکو خان]] *[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیان‌گذار [[تیمور گورکانی]] *[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]] *[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[نادرشاه]] *[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیان‌گذار [[کریمخان زند]] *[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]] *[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیان‌گذار [[رضا شاه|رزا مازرونی شاه]] *گت آرادوٚ دولت (جه ۲۵۸۳ - تٚ الانی ) ==دماوند یتا کاسپی گیلک کتل ایسه== دماوند کتل ۵۶۹۸ جور شوئه [[کاسپئن ٚ دریا|کاسپی دریاوٚ]] جه ری ==ايران ٚ میٰن (هسا)== [[File:Map of Iran with province names and neighboring land.svg|300px|thumb|center|ایران ٚ اۊستانان ٚ بیلیئی نخشۆان]] {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- !رچ!!اۊستان ٚ نام!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات |- !۲۵ |[[خۊرتاوي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرتاوي آذرباىجان]]||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي |- !۲ |[[خۊرخۊسي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرخۊسي آذرباىجان]]||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي |- !۳ |[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي |- !۴ |[[ايصفهان ٚ اۊستان|ايصفهان]]||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي |- !۵ |[[ألبۊرز ٚ اۊستان|ألبۊرز]]||سي‌اؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي |- !۶ |[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي |- !۷ |[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي |- !۸ |[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي |- !۹ |[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهأرکۊرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي |- !۱۰ |[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي |- !۱۱ |[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|مئني خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي |- !۱۲ |[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي |- !۱۳ |[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي |- !۱۴ |[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي |- !۱۵ |[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي |- !۱۶ |[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي |- !۱۷ |[[پارسیپانی (نيۊجرسي)|پارس🐕]]||هفتؤم||خلیج🧕🏿عربی||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي |- !۱۸ |[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي |- !۱۹ |[[قؤم ٚ اۊستان|قؤم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قؤم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي |- !۲۰ |[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي |- !۲۱ |[[کرمان ٚ اۊستان|کارمان]]||هشتؤم||کارمون||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي |- !۲۲ |[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي |- !۲۳ |[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر کوروش]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي |- !۲۴ |[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي |- !۲۶ |[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي |- !۲۷ |[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||دۊوؤم||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲||[[پرونده:IranMazandaran-SVG.svg|80px]]||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي |- !۲۸ |[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي |- !۲۹ |[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي |- !۳۰ |[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي |- !۳۱ |[[ىزد ٚ اۊستان|يٚزد]]||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي |- !۱ | [[گيلان|كاسپي گيلان]]||أول||[[سياکل ٚ شأرستان|سیآهکل]]||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶||[[پرونده:IranGilan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي |- ! | | | | | | | | |} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:دونیا کشورؤن]] [[Category:آسیا کشورؤن]] [[رده:جوغرافی]] [[رده :مردوم]] [[رده:تارئخ]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] [[جرگه:کشورؤن]] 5nwmo3q388mswkk0f62z2ogx2e5z6i9 157263 157260 2026-06-15T12:58:50Z Quinlan83 13115 Restored revision 157257 by [[Special:Contributions/Dokkōdō|Dokkōdō]] ([[User talk:Dokkōdō|talk]]): Restore (TwinkleGlobal) 157263 wikitext text/x-wiki {{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه | أصلي نام=ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري | عادي نام=ايران | بيدۊق ٚ تاتايي=Flag of Iran.svg | ميللي نشان ٚ تاتايي=Coat of arms of Iran.svg | ميللي شعار=''استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی'' | ميللي سۊرۊد= مهر خاوران {{سخ}} {{سخ}}[[File:Sorud-e Mellí-e Yomhurí-e Eslamí-e Irán (instrumental).oga]] | نخشه=Iran (orthographic projection).svg | مرکز= [[تئران]] | پيله‌ترين شأر = | رسمي زوان =[[فارسي]] | رائج ٚ زوانان= ۵۳٪ [[فارسي]]{{سخ}}۱۸٪ [[آذربايجاني زوؤن|آذرباىجاني]] ؤ تۊرکي زوانان{{سخ}}۱۰٪ [[کۊردي زوؤن|کۊردي]]{{سخ}}۷٪ [[گيلکي]] ؤ [[گلکي]]{{سخ}}۶٪ [[لۊري زوؤن|لؤری]]{{سخ}}۲٪ [[بلۊچي زوؤن|بلۊچي]]{{سخ}}۲٪ [[عربي زوان|عربي]]{{سخ}}۲٪ باخي زوانان (أرمني، آسۊري، گۊرجي، لکي، سمناني، [[تالشي]]) | نژادان= فارس، آذرباىجاني، گيلک، مازندراني، کۊرد، لؤر، بلۊچ، عرب |دين=ايسلام (رسمي) |أهالي نام=ايراني | حکۊمت ٚ نؤع= ايسلامي جؤمۊري | حاکمان ٚ نؤع={{•}} رابر{{سخ}}{{•}} ريئيس جؤمۊر{{سخ}}{{•}} ريئيس جؤمۊر ٚ أولي معاون{{سخ}}{{•}} مجلس ٚ ريئيس{{سخ}}{{•}} قضائيه قوه ريئيس{{سخ}} {{•}} نگهبان ٚ شؤرا دبير{{سخ}} | حاکمان ٚ نام =سید علي خامنه‌اي{{سخ}}مسعۊد پزشکیان{{سخ}}محمدرضا عارف{{سخ}}محمدباقر قاليباف{{سخ}}غلامحسین محسني اژه‌اي{{سخ}}أحمد جنتي |مقننه={{سخ}} |أعلا مجلس= نگهبان ٚ شؤرا |سفلا مجلس= ايسلامي شؤرا مجلس |تاريخي دؤره‌ئن={{•}}ماد{{سخ}}{{•}} هخامنشي‌ئن{{سخ}}{{•}}أشکاني‌ئن{{سخ}}{{•}} ساساني‌ئن{{سخ}}{{•}}[[بۊىه‌ئن]]{{سخ}}{{•}} [[صفوئن|صفوي‌ئن]]{{سخ}}{{•}}أفشاري‌ئن{{سخ}}{{•}}زنديان{{سخ}}{{•}}قاجاري‌ئن{{سخ}}{{•}}پهلوي‌ئن{{سخ}}{{•}} ۱۳۵۷ انقلاب{{سخ}}{{•}}أساسي قانۊن ٚ تصويب{{سخ}}{{•}}أساسي قانۊن ٚ اصلاح{{سخ}} |بنانهأن ٚ زمات= ۶۷۸ پ. م{{سخ}}۵۵۰ پ. م{{سخ}}۲۴۷ پ. م{{سخ}}۲۲۴ م{{سخ}}۹۳۴ م{{سخ}}۸۸۰{{سخ}}۱۱۱۴{{سخ}}۱۱۲۹{{سخ}}۱۱۷۵{{سخ}}۲۴ آذر ۱۳۰۴{{سخ}}۱۷ دی ۱۳۵۶ - ۲۲ بهمن ۱۳۵۷{{سخ}}۱۲ آذر ۱۳۵۸{{سخ}}۶ مرداد ۱۳۵۸ | پيلئکي = ۱,۶۴۸,۱۹۵ | پيلئکي رتبه=۱۸اؤم | آو ٚ درصد=۷/۰۷ | جمعيت ٚ سال=دی ۱۳۹۹ | جمعيت=۸۹,۴۶۸,۴۰۷ | جمعيت ٚ رتبه=۱۷اؤم | جمعيت ٚ تراکؤم=۵۰ نفر ايته کيلۊمتر مۊربع مئن<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_sovereign_states_and_dependent_territories_by_population_density</ref> | جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه=۱۲۶اؤم | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال=۲۰۱۹ | داخلي ناخالص ٚ تؤليد=۱/۰۰۷ تريليۊن دؤلار<ref name="imf">{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/01/weodata/weorept.aspx?sy=2007&ey=2010&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=. &br=1&c=429&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=49&pr.y=۱۰|title=Iran|publisher=International Monetary Fund|accessdate=۲۰۱۰–۰۴–۲۱| archiveurl = http://www.webcitation.org/67SYE7poS | archivedate = 06 May 2012}}</ref> | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه=۱۸اؤم | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه=۱۷/۶۶۲ دؤلار<ref>http://www.tabnak.ir/fa/news/264313/افزایش-سرانه-تولید-ناخالص-داخلی-ایران</ref> | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه=۶۶اؤم | انساني تؤسعه شاخص ٚ سال=۲۰۱۸ | انساني تؤسعه شاخص={{increase}} ۰/۷۹۷<ref name="HDI">{cite web|url=https://web.archive.org/web/20211201210446/http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Table1.pdf%7Ctitle=Human Development Report ۲۰۱۰|year=۲۰۱۰|publisher=United Nations|accessdate=5 November ۲۰۱۰| archiveurl = https://web.archive.org/web/20210614070129/https://www.webcitation.org/67SYERaMJ | archivedate = 06 May 2012}}</ref> | انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه=۶۵اؤم | انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع=<span style="color:#090;">بالا</span> | پۊل ٚ واحد=ريال | پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=IRR | زمات ٚ جيگا=ىۊتي‌سي ۳:۳۰+ | تاوستاني زمات ٚ جيگا=ىۊتي‌سي ۴:۳۰+ | utc=+۳:۳۰ | dst=+۴:۳۰ | کد بین‌المللی خودرو=[[IR]] | اينترنتي دامنه= [[ir.]] | تلفؤن ٚ پيش شۊماره=۹۸ | جيني= ۴۰/۰<ref name='CBI'>[https://web.archive.org/web/20110113052137/http://www.cbi.ir/page/5881.aspx CBI: Economic Trends ۲۰۰۸/۲۰۰۹]. Retrieved 4 July 2009.</ref><span style="color:#fc0;">(متوسط)</span> | تقويم=خۊري تقويم | جيني سال=۲۰۱۶ | جيني رتبه=<span style="color:#fc0;">(متوسط)</span> | فرانئن ٚ ور = راست | برق ٚ وؤلتاژ= ۲۴۰~۲۲۰ | برق ٚ فرکانس= ۵۰ هرتز (یوروپلاگ، شوکو) }} '''ایران''' کي اۊن ٚ رسمي نام، '''ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري''' ايسه، ايته پيله کيشور خۊرخۊسي [[آسیا]] مئن ايسه. ايران ۱,۶۴۸,۱۹۵ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، مئني‌خۊرتاو ٚ دۊوؤمي پيله کيشوره. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري]] ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپي دریا]]، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ [[پاکستان]]، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج]] ؤ [[عۊمان ٚ دریا]] ؤ [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[عراق]] ؤ [[تۊرکيه]] سامانان-أ فأرسه. أ کيشور ايته استراتژيک ٚ جيگا مئن قرار بيگيته‌دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊن ٚ نسا نهأ ايته مۊهم ٚ مسير نفت ٚ اينتقال ٚ وأسي ايسه. ايران ٚ جمعيت ۸۹,۵ ميليۊن نفر-أ دواره ؤ [[تئران]]، أ کيشور ٚ مرکز ؤ پيله‌ترين شأر ايسه. ايران ٚ رسمي زوان [[فارسي]] ايسه ولي أ کيشور ٚ دۊرۊن پۊر قؤم ؤ طاىفه زيوه ؤ هرته خۊشان ٚ مخصۊص زوان ؤ گۊىش ٚ أمرأ گب زنئده. ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري خۊ أساسي قانۊن ٚ مئن، ايسلام-أ ايران ٚ رسمي دين ؤ شيعه-یأ ني اۊن ٚ رسمي مذهب اعلام بۊگۊده ؤ مردۊم ني ويشتر هأ دين ؤ مذهب-أ دۊمبال کۊنئده. [[فاىل:Iran1.JPG|left|thumb|ایران]] ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني ايلام ؤ جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ فلات ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن [[پيله کۊرؤش]] هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. مقدۊني اسکندر چارته قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن ايران ؤ أ ايمپراتۊري-أ فتح بۊگۊده ؤ ايران ايته جه ىۊنان ٚ ايمپراتۊري مملکتان بۊبؤست. أشکاني‌ئن سه قرن ميلاد ٚ قبل سلۊکيان-أ کي ايته ىۊناني حکۊمت بۊ شکست بدأد ؤ دۊواره ايران ٚ حکۊمت اۊن ٚ بۊمي مردۊم ٚ دس دکفت. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد قۊدرت ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأد. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک رۊم ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن باعث بۊبؤسته بۊ کي ايران ضعيف ببه. هفتؤمي ميلادي قرن ٚ مئن مۊسلمانان ساساني ايمپراتۊري-أ فترکستد ؤ ايران-أ ساساني‌ئن ٚ جه بيگيتد ؤ ايسلام-أ اۊن ٚ مئن رواج بدأد. ايسلامي خلافت ٚ زمات ٚ جه تا سيزدهؤمي قرن، أدبي، علمي ؤ هۊنري کۊنۊشان ايران ٚ مئن رؤنق دأشتي ؤ ايران ٚ مردۊم [[ايسلام ٚ زرين زمات]] ٚ مئن پۊر تأثير دأشتيد. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان، ايسلام ٚ پسي بامؤد کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن تۊرکان کۊچ بۊگۊدئد ايران ؤ گلف گلف خۊشان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. سيزدهؤمي ميلادي قرن مؤغؤلان ايران-أ فترکستد ؤ ايلخانان ٚ حکۊمت کار ٚ سر بامؤ ؤ بأزين ني ايران تیمۊري ايمپراتۊري دس دکفت. [[صفوئن|صفوي‌ئن]] خۊشان ٚ دؤره مئن ايقتصاد-أ رؤنق بدأد ؤ ايران ٚ سامانسران-أ ايمن بۊگۊدئد. صفوي‌ئن ٚ زمات ٚ مئن بۊ کي ۹ قرن ٚ پسي ايته مستقل ؤ بۊمي حۊکۊمت ايران-أ خۊ دس بيگيته ؤ کيشور ٚ رسمي مذهب-أ شيعه بۊگۊده ؤ هۊ زمات تا هأسأ شيعه ايران ٚ غالب ٚ مذهب ايسه. صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر حؤکۊمت بۊگۊدئد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته. ۱۲۸۰ شمسي دهه مئن مشرۊطه جۊمبش ايران ٚ مئن قۊدرت بيگيفت ؤ مشرۊطه أساسي قانۊن ايران ٚ مئن ايجرا بۊبؤست. ۱۳۰۴ سال ٚ دۊرۊن پألوي حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رضاشا بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله ايصلاحات ايجاد ؤ کيشور ٚ زيرساخت تقويت بۊبؤست. محمدرضا پهلوي ني هأ سياست-أ خۊ دؤره مئن پيش بيگيته ؤ ايران ٚ ايقتصاد پۊر رؤشد ؤ رؤنق بيگيفت. بأزين ني اي سري دليلان ٚ وأسي مردۊم أ حۊکۊمت ٚ جه ناراضي بۊبؤستد تا أنکي ۱۳۵۷ سال ٚ مئن رؤح‌الله خؤمىني ايته ايسلامي اينقلاب ٚ أمرأ پادشايي حۊکۊمت-أ بيگاده ؤ ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري حۊکۊمت ايجاد بۊبؤسته. ۱۳۵۹ تا ۱۳۶۷ شمسي سالان ٚ مئن عراق ايران ٚ أمرأ ايته پيله جنگ بۊگۊد کي ايران ٚ ايقتصاد ؤ مردۊم ٚ زيوش ٚ کیفيت ٚ سر پۊر منفي أثر بنأبۊ. هأسأ ايران ٚ رابر سید علي خامنه‌اي ايسه کي خؤمىني پسي رابر بۊبؤسته ؤ ايسلامي جؤمۊري دۊوؤمي رابر ايسه. ايران، مۊتحد ٚ ميللتان ٚ سازمان، ايقتصادي ايلجار ٚ سازمان، ايسلامي ايلجار ٚ سازمان ؤ اؤپک ٚ سازمان ٚ مئن عۊضوه ؤ خۊ منطقه مئن ايته جه پيله قۊدرتان ايسه. ايران خدماتي، صنعتي ؤ کيشاورزي بخشان ٚ مئن زيرساخت دأره کي أ کيشور ٚ ايقتصاد ٚ ىارايي-أ بۊجؤر بؤره ولي أ کيشور ٚ ايقتصاد ٚ پيله بخش هله نفت ؤ گاز ٚ سر تمرکؤز دأره ؤ مالي فساد ني جه باخي اۊن ٚ ايقتصاد ٚ ايرادان ايسه. ايران طبيعي منبعان ٚ نظر ٚ جه پۊر غني ايسه ؤ اؤپک ٚ عۊضوان ٚ مئن سوؤمي پيله نفت ٚ ذخيره-یأ دأره. ==نام== ایران واژهٔ [[باستان فارسی ]] مین «آئیریانا» (airya) و [[فارسی میانه]] مین به شکل «اِران» (erān) بو، و وجه شکل قدیم «airya nama» بیگیفته ببسته بو و به معنای «مردمان اصیل سرزمین » ایسه. ایران [[کردستان]] مین هنوز ایران با هو ایسم قدیمی «اِران» تلفظ به. ایر واژه مین به‌معنی «آزاده» و اونه جمع «ایران» به‌معنی «آزادگان» ایسه. ایران ایسم لغت مین به معنی «سرزمین آریاییان» ایسه و مدت‌ها قبل ان که [[ایسلام]] بایه اونه ایسم بومی ایران، اران، یا ایرانشهر بو. البته ۶۰۰ سال قبل میلاد جا تا ۱۳۱۴ ([[۱۹۳۵ (میلادی)|۱۹۳۵]]) تمام دنیا مین با ایسم «پرشیا» شناخته بوستی. ==تاريخ== ===قبل ایسلام دوره هان=== *[[ایلامیان]] (۳۲۰۰ سال ویشتر [[قبل میلاد|پ. م.]] - ۵۳۹ پ.م.) *[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «نخستین پادشاهی آریاییان ایران مین» ؛ بنیان‌گذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]] *[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیان‌گذار [[کورش بزرگ]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا]] *[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیان‌گذار [[سلوکوس یکم]] *[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیان‌گذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]] *[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیان‌گذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]] ===بعد ایسلام دوره هان=== *[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیان‌گذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]] *[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیان‌گذار [[یعقوب بن لیث صفاری]] *[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیان‌گذار [[اسماعیل سامانی]] *[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیان‌گذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]] *[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]] *[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[سلطان محمود غزنوی]] *[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیان‌گذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]] *[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیان‌گذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]] *[[ایلخانان مغول]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیان‌گذار [[هلاکو خان]] *[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیان‌گذار [[تیمور گورکانی]] *[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]] *[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[نادرشاه]] *[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیان‌گذار [[کریمخان زند]] *[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]] *[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیان‌گذار [[رضا شاه]] *[[نظام جمهوری اسلامی]] (۱۳۵۷ ه.خ. - تا الانی ) بنیان‌گذار [[روح الله موسوی خمینی]] ==جۊغرافي== ایران شرق جا با [[افغانستان]] و [[پاکستان]]؛ شمال شرقی جا با [[ترکمنستان]]، بخش میانی شمال جا با [[دریای کاسپین]]، شمال غربی مین با [[جمهوری آذربایجان]] و [[ارمنستان]]؛ غرب مین با [[ترکیه]] و [[عراق]]؛ و سرانجام جنوب جا با آبان [[خلیج فارس]] و [[دریای عمان]] همسایه‌ ایسه. ایران دید طبیعی جا ، جه شمال به رود اترک، [[دریای کاسپین]] و [[ارس|رود ارس]]، خاور جا به کوهان [[هندوکش]] و کوهان باختری دره [[سند]]، باختر جا به دامنه‌هان باختری کوهان [[زاگرس]] و حوضه آبریز [[اروندرود]] و جنوب مین به [[خلیج فارس]] و [[دریای عمان]] محدود ایسه . ایران نصف ویشتر کویری و نیمه کویری ایسه . حدود یک سوم ایران هم کوهستانی ایسه و بخش کوچکی جه ایران (شامل جلگهٔ جنوب [[دریای کاسپین]] و جلگهٔ [[خوزستان]]) هم جه جلگه‌هان حاصلخیز تشکیل ببوسته. ایران بلندترین کوه هم [[دماوند]] (۵۶۷۱ متر) ایسه. جی دید جوغرافیایی،ایران غربی‌ترین شهر [[کلیساکندی]]؛ شرقی‌ترین شهر [[جالق]]؛ شمالی‌ترین شهر [[پارس آباد]]؛ و جنوبی‌ترین شهر [[چابهار]] ایسه == غذا ؤ خۊراک == {| class="wikitable sortable" style="text-align: center |- ! نام فارسی !! نام انگلیسی !! نوع !! ترکیبات اصلی !! تصویر |- | [[آش]] || Āsh || میان وعده || آب، سبزیجات، رشته، حبوبات || [[File:Ashe-jo.jpg|80px]] |- | [[اشکنه]] || Eshkenh || غذا || تخم مرغ، نان، پیاز، آب، ادویه || [[File:اشکنه خوراک ایرانی.jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/اشکنه_خوراک_ایرانی.jpg]] |- | [[باقلاپلو]] || Baghla Polo || غذا || باقالا، برنج، سبزیجات، گوشت || [[File:Baghala polo.jpg|80px]] |- | [[بریان اصفهان|بریانی]] || Beryani || غذا || گوشت، روغن، نعنا، گردو || [[File:Iranianbyryani2.jpg|80px]] |- | [[ترشی]] || Torshi || چاشنی || میوه‌جات، سبزیجات، سرکه، آب || [[File:Mixed Pickles (9370-72).jpg|80px]] |- | [[حلوا]] || Halva || دسر || آب، آرد، شکر، هل، گلاب || [[File:Հալվա.jpg|80px]] |- | [[خاگینه]] || Khagine || دسر || تخم مرغ، نعنا، زردچوبه || |- | [[خورش]] || Khoresh || غذا || لپه، گوشت، آب، سیب‌زمینی ||[[پرونده:Gheyme.jpg|80px]] |- | [[سمبوسه]] || Sambose || غذا || نان، گوشت، سبزیجات، حبوبات ||[[پرونده:Samosachutney.jpg|80px]] |- | [[شربت]] || Sharbat || نوشیدنی || آب، شکر، طعم دهنده مصنوعی || |- | [[شله زرد]] || Shole Zard || دسر || آب، برنج، زعفران، ادویه‌جات ||[[پرونده:Eftar sholezard sangak.jpg|80px]] |- | [[آبگوشت]] || AbGosht || غذا || آب، گوشت، سبزیجات، حبوبات ||[[پرونده:Abgoosht.jpg|80px]] |- | [[شیربرنج]] || ShirBerenj || چاشنی || شیر، شکر، برنج، شیره||[[File:Risalamande.jpg|80px]] |- | [[شیرین پلو]] || Shirin Polo || غذا || برنج، پرتغال، زعفران، فلفل سیاه||[[پرونده:Stamps of Azerbaijan, 2005-701.jpg|80px]] |- | [[عدس پلو]] || Adas Polo || غذا || عدس، برنج، ادویه‌جات، سبزیجات ||[[پرونده:Adas polo.JPG|80px]] |- | [[حلیم]] || Halim || میان وعده || گندم، جو، عدس، گوشت ||[[پرونده:Hyderabadihaleem.JPG|80px]] |- | [[فرنی]] || Kheer || غذا || آردبرنج، گندم، شیر، شکر، زعفران ||[[پرونده:Kheer.jpg|80px]] |- | [[عدسی]] || Adasi || غذا || عدس، پیاز، نعنا، آرد، ادویه‌جات || |- | [[کاچی]] || Kachi || دسر || آرد، شکر، گلاب، روغن، زعفران ||[[پرونده:Kachi-ghaza.jpg|80px]] |- | [[کباب]] || Kabab || غذا || کباب، ادویه‌جات، خمیر نان ||[[پرونده:Kebab.jpg|80px]] |- | [[کله پاچه]] || KalePache || غذا || سر گوسفند، روغن، آب، ادویه‌جات ||[[پرونده:Khash (dish).jpg|80px]] |- | [[کلوچه]] || Koloche || میان وعده || آرد گندم، شکر، روغن ||[[پرونده:Chocolate chip cookies.jpg|80px]] |- | [[کوفته]] || Kofteh || غذا || سبزیجات، گوشت، آب، برنج ||[[پرونده:Koufte Ber.JPG|80px]] |- | [[آلبالوپلو]] || Albalo Polo || غذا || آلبالو، برنج، آب، سبزیجات ||[[پرونده:Ālbāloo polu (1).jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/Ālbāloo_polu_(1).jpg]] |- | [[دلمه]] || Dolme || غذا || گوشت، سبزی، برگ مو، سیب زمینی ||[[پرونده:Yarpaq dolması.jpg|80px]] |- | [[دمپختک]] || Dampokhtak || غذا || برنج، رب، پیاز، روغن، فلفل ||[[پرونده:Dampokhtak.JPG|80px]] |- | [[رشته پلو]] || Reshte Polo || غذا || گوشت، پیاز، کشمش، خرما || |- | [[کوکو]] || KoKo || غذا || سبزیجات، تخم مرغ، آرد، سیب‌زمینی ||[[پرونده:Kookoo-sabzi.jpg|80px]] |- | [[زرشک پلو]] || Zershk Polo || غذا || مرغ، گوشت، برنج، رب، ادویه‌جات || [[پرونده:Zereshk polo.jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/Zereshk_polo.jpg]] |- | [[سبزی پلو]] || Sabzi Polo || غذا || برنج، سبزیجات، زعفران، ماهی || [[پرونده:Sabzi polo.jpg|80px]] |- | [[کتلت]] || Kotlet || غذا || گوشت، سیب‌زمینی، پیاز، تخم مرغ || [[پرونده:Kotleta.JPG|80px]] |- | [[کلم پلو]] || Kalam Polo || غذا || کلم، برنج، سبزیجات || |- | [[کله جوش]] || KalJosh || غذا || پیاز، کشک، زردچوبه، روغن، گردو|| |- | [[لوبیا پلو]] || Loobiya Polo|| غذا || باسمانی، برنج، لوبیا سبز، گوشت || [[پرونده:Loobia Polo.jpg|80px]] |- | [[میرزاقاسمی]] || Mirza Ghassemi || غذا || بادنجان، ادویه‌جات، تخم مرغ، سبزیجات || [[پرونده:Mirza-Qasemi dish.jpg|80px]] |- | [[نخودپلو]] || Nokhod Polo || غذا || نخود، برنج، حبوبات، سبزیجات || |- | [[یتیمچه]] || Yatimche || غذا || بادنجان، گوجه، سیب‌زمینی، پیاز || |- |} ==ايران ٚ کيشوري تخسيمان== *'''ايران ۳۱ تا اۊستان دأره:''' [[File:Map of Iran with province names and neighboring land.svg|300px|thumb|center|ایران ٚ اۊستانان ٚ نخشه]] {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- !رچ!!اۊستان ٚ نام<ref>{یادکرد وب|عنوان=پورتال وزارت کشور - اخبار|نشانی=https://web.archive.org/web/20081120134847/http://www.moi.ir/Portal/Home/ShowPage.aspx?Object=News&CategoryID=25bdb60a-cbea-4641-94ac-5ef525670863&LayoutID=b19583be-e43d-459b-8110-f0453f12adca&ID=53a487d9-11c1-4602-a48d-d3b834732cb1|وبگاه=web.archive.org|تاریخ=2008-11-20|بازبینی=2020-08-06}}</ref>!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات |- !۱ |[[خۊرتاوي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرتاوي آذرباىجان]]||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي |- !۲ |[[خۊرخۊسي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرخۊسي آذرباىجان]]||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي |- !۳ |[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي |- !۴ |[[ايصفهان ٚ اۊستان|ايصفهان]]||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي |- !۵ |[[ألبۊرز ٚ اۊستان|ألبۊرز]]<ref>{یادکرد وب|عنوان=MehrNews.com - Iran, world, political, sport, economic news and headlines|نشانی=https://web.archive.org/web/20110920053536/http://www.mehrnews.ir/NewsPrint.aspx?NewsID=1106193|وبگاه=web.archive.org|تاریخ=2011-09-20|بازبینی=2020-08-06}}</ref>||سي‌اؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي |- !۶ |[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي |- !۷ |[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي |- !۸ |[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي |- !۹ |[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهرکرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي |- !۱۰ |[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]<ref name="الحاق طبس به خراسان جنوبی">تجدیدنظر در آمار دو استان مرتبط پس از الحاق شهرستان طبس در ۱۳۹۰ از استان یزد به خراسان جنوبی با توجه به داده‌های ۱۳۵۸</ref>||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي |- !۱۱ |[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|رضوي خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي |- !۱۲ |[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي |- !۱۳ |[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي |- !۱۴ |[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي |- !۱۵ |[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي |- !۱۶ |[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي |- !۱۷ |[[فارس ٚ اۊستان|فارس]]||هفتؤم||[[شيراز]]||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي |- !۱۸ |[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي |- !۱۹ |[[قۊم ٚ اۊستان|قۊم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قۊم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي |- !۲۰ |[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي |- !۲۱ |[[کرمان ٚ اۊستان|کرمان]]||هشتؤم||[[کرمان]]||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي |- !۲۲ |[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي |- !۲۳ |[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي |- !۲۴ |[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي |- !۲۵ |[[گيلان ٚ اۊستان|گيلان]]||أول||[[رشت]]||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶||[[پرونده:IranGilan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي |- !۲۶ |[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي |- !۲۷ |[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||دۊوؤم||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲||[[پرونده:IranMazandaran-SVG.svg|80px]]||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي |- !۲۸ |[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي |- !۲۹ |[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي |- !۳۰ |[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي |- !۳۱ |[[ىزد ٚ اۊستان|ىزد]]<ref name="الحاق طبس به خراسان جنوبی">تجدیدنظر در آمار دو استان مرتبط پس از الحاق شهرستان طبس در ۱۳۹۰ از استان یزد به خراسان جنوبی با توجه به داده‌های ۱۳۵۸</ref>||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي |} ==مردۊم== پیشینهٔ تاریخی تمدن ایران واگرده به تمدنان [[عیلام]]، [[شهر سوخته]]، [[جیرفت]] و... ، ولی اون شروع تاریخ سیاسی جی آغاز ایران حکومت پادشاهی زمان [[ماد]] مین ایسه. شاهنشاهی ماد، ایران نخسین شاهنشاهی بو و هناویسی به عنوان ایران شروع تاریخ شاهنشاهی درنظر بیگیفته ببسته. ایران امروزه جه اقوام زیادی من جمله :[[فارس]]،[[مردم آذری‌|آذربایجانی(آذری)]]، [[مردم کرد|کرد]]،[[بلوچ]]، [[مردم مازندرانی|مازندرانی(مازنی)]]، [[گیلک]]، [[قشقایی]]، [[عرب]]، [[لک]]، [[تالشی]]، [[ترکمن]]، و [[یهودی]] تشکیل ببوسته. ایران مین حدود ۲۰ تا زوان و ۱۱۰ تا گویش زبانی رواج داره و ایران پیله ترین گروه‌هان زوانیا [[فارسی]]، [[ترکی آذربایجانی]]، [[کردی]]، [[زبان ترکمنی|ترکمنی]]، [[گیلکی]]، [[زبان مازندرانی|مازندرانی]]، [[زبان خلجی|خلجی]]، [[تالشی]]، [[لری]]، [[گویش بختیاری|بختیاری]]، [[عربی]]، [[بلوچی]]، [[لکی]]، [[دیلمی]]، [[تاتی]]، [[زبان ارمنی|ارمنی]]، [[آشوری]]، [[مندایی]]، [[زبان گرجی|گرجی]]، [[عبری]]، [[کلدانی]] و غیره تشکیل دهه . ایران زوان رسمی و ایداری فارسی ایسه. [[فارسی]] ایته جه زوانان شاخیه [[هند و اروپایی]] ایسه . براساس اصل پانزدهم [[ایران قانون اساسی ]] کتابان درسی باید با ا زوان و خط ببه ، ولی ایستفاده جه زوانان محلی و قومی مطبوعات مین و رسانان گروهی و درس دان اوشان ادبیات مدارس مین ، کنار زوان فارسی آزاد ایسه. ==سربس== {{ایران اوستانان}} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:دونیا کشورؤن]] [[Category:آسیا کشورؤن]] [[رده:جوغرافی]] [[رده :مردوم]] [[رده:تارئخ]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] [[جرگه:کشورؤن]] suuj70acxm3ybh8oa6wg67b0mfimm80 157266 157263 2026-06-15T12:59:23Z ~2026-35150-59 18604 فارسي یتا نسايي خۊرخۊسي ايراني زوؤنه گه اين ٚ بۊنگه هيندۊاۊرۊپايي زوانان ايسه. فارسي زوؤنؤن حۊدۊدن ۶۰۰ نفر جرگییت دأنن. 600 people speak Farsi as their native language, while Persian is extinct after merging with 12 others to make Farsi, the oldest of which and the most influential was Karmani, and is now the mainest and largest dialect of Farsi out of these 13 which are now dialects of Farsi! 157266 wikitext text/x-wiki {{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه | أصلي نام=مزدیسنآئی(زرتشت گیلَک/کآسپی بۆ ڤ/و هسا آراد کآسپی/گیلَک ایسه ) ايران | عادي نام= | بيدۊق ٚ تاتايي= | ميللي نشان ٚ تاتیي= | ميللي شعار= | ميللي سۊرۊد= | نخشه= | مرکز= | پيله‌ترين شأر =سیآهٚکل | رسمي زوان =گیلکی | رائج ٚ زوانان=ایرانۆ دباخی زوانان | نژادان= |دين=مزدیسنآ |أهالي نام= | حکۊمت ٚ نؤع= | حاکمان ٚ نؤع= | حاکمان ٚ نام =پیلّآٚه آراد هادیان غیاثی حافظی سیاٚٓئهکَلی |مقننه= |أعلا مجلس= |سفلا مجلس= |تاريخي دؤره‌ئن=۲۰۳ دوٚلت جه اولی ارتا (۷۸۴۵ پیش سال) |بنانهأن ٚ زمات= | پيلئکي = ۱,۶۴۸,۲۲۸ | پيلئکي رتبه= | آو ٚ درصد= | جمعيت ٚ سال=۱۵۹۸ | جمعيت=جرگییت۹۴،۴۴۴،۴۴۴ | جمعيت ٚ رتبه= | جمعيت ٚ تراکؤم= | جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه= | انساني تؤسعه شاخص ٚ سال= | انساني تؤسعه شاخص= | انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه= | انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع= | پۊل ٚ واحد= | پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=﷼ | زمات ٚ جيگا=میٌن | تاوستاني زمات ٚ جيگا= | utc= | dst= | کد بین‌المللی خودرو= | اينترنتي دامنه= | تلفؤن ٚ پيش شۊماره= | جيني=کاسپی ناموٚ جیسندن کاسپی گیلانوٚ اوٚستانوٚ میان چو جه کاسپی=گیلکوٚان هگیته کاسپئين دریا ناموٚ جه ای مردمونی ک ایرو زیوش کودندهدرن، فقد گیلکی/کاسپی ایسه ایرانوٌ دابی/رسمی/رسمهی/داوی زوان؛ گیلکی بزیوه | تقويم= | جيني سال= | جيني رتبه= | فرانئن ٚ ور = داب:گیلکی | برق ٚ وؤلتاژ= | برق ٚ فرکانس= |داب=گیلَکی}} '''....>🐦‍🔥ایران ٚ''' اتیک🐦‍🔥پتیکۆ😎نٚم، '''مزدیسنآئی ايران بی بی.''' ایران یتا رزم معرکه خوجیر پیله دئباری ساموٚان/کٚشور ایسه گ زیمیۆ هۆرۆ گیوشه و/ڤ مجیک ایسه. '''ایران ٚ چاودار/رٰٚهٚبٚرٚ/شاه/میرزا🐦‍🔥آراد غیآثی شرفمیرزآئی حآفظی هآدیآن سیآهکل محله شرپشآه اعلوی شعبآنی پور دهبنه نآصراعلوی پآگآهمیرزآیی خردآد دیآ ورفنه پور سیآهکلمآرلیکی سیکلمآئرلیکی شآده ای سپردآنی مآهآنی بأ194.444سنتیمییتر  بۊرز آبآدی حآفظ  و/ڤ اٍعمآد ڤ/و زید ای چآودآرشرفمیرزآشآهخسرو-پنآه/وآوریت اٰنآر کآسپیگیلکمزدیسنآئیفآرسیکآرمانیزرتشئ گیلَکی ایرآنی🐦‍🔥 ایسه.''' ايران ۱,۶۴۸,۲۲۹ هزرمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، هورٚ ‌خۊرتاو ٚ اوٚلی پيله سامان بی. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري|کلسیاه اٚذرپادگان]] ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپئن ٚ دریا|کاٚٓسپیئن دَریآ]] ، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ پاکستان، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج|کاسپی شاخاوٚ/ویئر/سما]] ؤ مَکوٚران دَریاٚ ؤ پارسی دَریاٚ [[خۊرخۊس]] ٚ جه عراق ؤ [[تۊرکيه]] سامان داٚهشتیبیٚ. ایٚ کيشور ايته موٚهم ٚ جيگا میان بيگيته‌دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊنوٚ میان یتا موٚهم ٚ نفت ٚ اينتقال ٚ رهوٚ ایسه ک گته لوٚتکاوانٚ وأسي جه اش رد ابن. ايران ٚ جمهٚعیت ,۹۴ ميليۊن اوٚدم ایسهونوٚ ک اویر نین ایرانوٚ بیرو؛ [[سياکل ٚ شأرستان|سیاهکل]] ایرانوٚ میان ڤ پیلاه‌ترين شأر ایسه؛ یتا شاهر ک مردمونوش [[کاسپئن ٚ دریا|نانجهونو]] هوٚرو میان چکوٚنن. ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني مارلیکوٚ ايلام ؤ ارتا/جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ کتلوانوٚ فلت ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن پيله کۊرؤش هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. ایرانی أشکاني‌ئنوٚ بماندوٚ سلۊکيان-أ کي ایتا/یتا ایرانی حکۊمت بۊنوٚ جم جم بئوده بۆ. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد پاریاوی ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأبوٚن. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک ایتالیو ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن بۊبؤسته بۊ کي ايرانوٚ لور ایخد پاریاو ابهوٚ. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان مٚث ایرانی-کاسپی-گیلک-دیلمیوٚان ال بویه بمانددوٚ عرپستانوٚ بوٚردن جه بر تا سعودیه. مزدیسناو ٚ با بامؤدنوٚ کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن گلف گلف سلجوقیان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. ايرانی تیمۊري پس ایرانی ايمپراتۊريوٚ دس دکفته. بیلهی صفویون خۊشان ٚ شیت بۆن، صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر پاریاو بۊگۊدئد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته مث کلسیایی تالش، جه جومله اورو هیرکاونی داموٚانان. ۱۴۹۸ سل ٚ دۊرۊن پاٚهلوی حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رزاشاه بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله لوار ايجاد ؤ کيشور ٚ بن جاسئدهانۆ پاریاوتر بۊبؤست. ۱۵۵۲ سال ٚ مئن ایروٚنی کاسپی گیلک پیلّآٚه آراد بمابوٚ پاریاوی ایرانوٚ هگیته. ==نٚم== ايرانوٚ نام جه اریایی بمابوٚ چو تموٚم امی موٚردوٚمون اریایی ایسنوٚ ایرانوٚ نام منی دهه اریاییانوٚ دیباری/دئباري سامان. ایران دیباردرتری هورٚ کشور ایسه. ==دیبآر== *[[ایلامیان|مارلیک]] ک کاسپی مارلیک کاسپی گیلک بوٚ، ۷۴۸۸ سال پیش جه ۱۵۹۸کاسپی دیلمی گیلک ایرانی گهدسیتن *[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «» ؛ بنیان‌گذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]] *[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیان‌گذار [[کورش بزرگ|پیله کوروش]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا|خشایارشاه]] *[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیان‌گذار [[سلوکوس یکم]] *[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیان‌گذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]] *[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیان‌گذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]] *دابوید Dabuyids *[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیان‌گذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]] *[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیان‌گذار [[یعقوب بن لیث صفاری]] *[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیان‌گذار [[اسماعیل سامانی]] *[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیان‌گذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]] *[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]] *[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[سلطان محمود غزنوی]] *[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیان‌گذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]] *[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیان‌گذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]] *[[ایلخانان مغول|ایلخانان]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیان‌گذار [[هلاکو خان]] *[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیان‌گذار [[تیمور گورکانی]] *[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]] *[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[نادرشاه]] *[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیان‌گذار [[کریمخان زند]] *[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]] *[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیان‌گذار [[رضا شاه|رزا مازرونی شاه]] *گت آرادوٚ دولت (جه ۲۵۸۳ - تٚ الانی ) ==دماوند یتا کاسپی گیلک کتل ایسه== دماوند کتل ۵۶۹۸ جور شوئه [[کاسپئن ٚ دریا|کاسپی دریاوٚ]] جه ری ==ايران ٚ میٰن (هسا)== [[File:Map of Iran with province names and neighboring land.svg|300px|thumb|center|ایران ٚ اۊستانان ٚ بیلیئی نخشۆان]] {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- !رچ!!اۊستان ٚ نام!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات |- !۲۵ |[[خۊرتاوي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرتاوي آذرباىجان]]||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي |- !۲ |[[خۊرخۊسي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرخۊسي آذرباىجان]]||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي |- !۳ |[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي |- !۴ |[[ايصفهان ٚ اۊستان|ايصفهان]]||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي |- !۵ |[[ألبۊرز ٚ اۊستان|ألبۊرز]]||سي‌اؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي |- !۶ |[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي |- !۷ |[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي |- !۸ |[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي |- !۹ |[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهأرکۊرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي |- !۱۰ |[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي |- !۱۱ |[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|مئني خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي |- !۱۲ |[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي |- !۱۳ |[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي |- !۱۴ |[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي |- !۱۵ |[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي |- !۱۶ |[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي |- !۱۷ |[[پارسیپانی (نيۊجرسي)|پارس🐕]]||هفتؤم||خلیج🧕🏿عربی||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي |- !۱۸ |[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي |- !۱۹ |[[قؤم ٚ اۊستان|قؤم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قؤم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي |- !۲۰ |[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي |- !۲۱ |[[کرمان ٚ اۊستان|کارمان]]||هشتؤم||کارمون||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي |- !۲۲ |[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي |- !۲۳ |[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر کوروش]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي |- !۲۴ |[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي |- !۲۶ |[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي |- !۲۷ |[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||دۊوؤم||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲||[[پرونده:IranMazandaran-SVG.svg|80px]]||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي |- !۲۸ |[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي |- !۲۹ |[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي |- !۳۰ |[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي |- !۳۱ |[[ىزد ٚ اۊستان|يٚزد]]||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي |- !۱ | [[گيلان|كاسپي گيلان]]||أول||[[سياکل ٚ شأرستان|سیآهکل]]||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶||[[پرونده:IranGilan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي |- ! | | | | | | | | |} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:دونیا کشورؤن]] [[Category:آسیا کشورؤن]] [[رده:جوغرافی]] [[رده :مردوم]] [[رده:تارئخ]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] [[جرگه:کشورؤن]] 5nwmo3q388mswkk0f62z2ogx2e5z6i9 157268 157266 2026-06-15T12:59:46Z ~2026-35150-59 18604 Quinlan83 and/or Dokkōdō and/or anyone else, each of y'all edit one more time on Gilaki Wikipedia & your mothers are whores & your fathers are sissys just like y'all's grandpas and y'alls mothers learned from your grandmas to be whores, all for ever, 100% truth! 157268 wikitext text/x-wiki {{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه | أصلي نام=مزدیسنآئی(زرتشت گیلَک/کآسپی بۆ ڤ/و هسا آراد کآسپی/گیلَک ایسه ) ايران | عادي نام= | بيدۊق ٚ تاتايي= | ميللي نشان ٚ تاتیي= | ميللي شعار= | ميللي سۊرۊد= | نخشه= | مرکز= | پيله‌ترين شأر =سیآهٚکل | رسمي زوان =گیلکی | رائج ٚ زوانان=ایرانۆ دباخی زوانان | نژادان= |دين=مزدیسنآ |أهالي نام= | حکۊمت ٚ نؤع= | حاکمان ٚ نؤع= | حاکمان ٚ نام =پیلّآٚه آراد هادیان غیاثی حافظی سیاٚٓئهکَلی |مقننه= |أعلا مجلس= |سفلا مجلس= |تاريخي دؤره‌ئن=۲۰۳ دوٚلت جه اولی ارتا (۷۸۴۵ پیش سال) |بنانهأن ٚ زمات= | پيلئکي = ۱,۶۴۸,۲۲۸ | پيلئکي رتبه= | آو ٚ درصد= | جمعيت ٚ سال=۱۵۹۸ | جمعيت=جرگییت۹۴،۴۴۴،۴۴۴ | جمعيت ٚ رتبه= | جمعيت ٚ تراکؤم= | جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه= | انساني تؤسعه شاخص ٚ سال= | انساني تؤسعه شاخص= | انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه= | انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع= | پۊل ٚ واحد= | پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=﷼ | زمات ٚ جيگا=میٌن | تاوستاني زمات ٚ جيگا= | utc= | dst= | کد بین‌المللی خودرو= | اينترنتي دامنه= | تلفؤن ٚ پيش شۊماره= | جيني=کاسپی ناموٚ جیسندن کاسپی گیلانوٚ اوٚستانوٚ میان چو جه کاسپی=گیلکوٚان هگیته کاسپئين دریا ناموٚ جه ای مردمونی ک ایرو زیوش کودندهدرن، فقد گیلکی/کاسپی ایسه ایرانوٌ دابی/رسمی/رسمهی/داوی زوان؛ گیلکی بزیوه | تقويم= | جيني سال= | جيني رتبه= | فرانئن ٚ ور = داب:گیلکی | برق ٚ وؤلتاژ= | برق ٚ فرکانس= |داب=گیلَکی}} '''....>🐦‍🔥ایران ٚ''' اتیک🐦‍🔥پتیکۆ😎نٚم، '''مزدیسنآئی ايران بی بی.''' ایران یتا رزم معرکه خوجیر پیله دئباری ساموٚان/کٚشور ایسه گ زیمیۆ هۆرۆ گیوشه و/ڤ مجیک ایسه. '''ایران ٚ چاودار/رٰٚهٚبٚرٚ/شاه/میرزا🐦‍🔥آراد غیآثی شرفمیرزآئی حآفظی هآدیآن سیآهکل محله شرپشآه اعلوی شعبآنی پور دهبنه نآصراعلوی پآگآهمیرزآیی خردآد دیآ ورفنه پور سیآهکلمآرلیکی سیکلمآئرلیکی شآده ای سپردآنی مآهآنی بأ194.444سنتیمییتری  بۊرز آبآدی حآفظ  و/ڤ اٍعمآد ڤ/و زید ای چآودآرشرفمیرزآشآهخسرو-پنآه/وآوریت اٰنآر کآسپیگیلکمزدیسنآئیفآرسیکآرمانیزرتشئ گیلَکی ایرآنی🐦‍🔥 ایسه.''' ايران ۱,۶۴۸,۲۲۹ هزرمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، هورٚ ‌خۊرتاو ٚ اوٚلی پيله سامان بی. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري|کلسیاه اٚذرپادگان]] ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپئن ٚ دریا|کاٚٓسپیئن دَریآ]] ، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ پاکستان، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج|کاسپی شاخاوٚ/ویئر/سما]] ؤ مَکوٚران دَریاٚ ؤ پارسی دَریاٚ [[خۊرخۊس]] ٚ جه عراق ؤ [[تۊرکيه]] سامان داٚهشتیبیٚ. ایٚ کيشور ايته موٚهم ٚ جيگا میان بيگيته‌دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊنوٚ میان یتا موٚهم ٚ نفت ٚ اينتقال ٚ رهوٚ ایسه ک گته لوٚتکاوانٚ وأسي جه اش رد ابن. ايران ٚ جمهٚعیت ,۹۴ ميليۊن اوٚدم ایسهونوٚ ک اویر نین ایرانوٚ بیرو؛ [[سياکل ٚ شأرستان|سیاهکل]] ایرانوٚ میان ڤ پیلاه‌ترين شأر ایسه؛ یتا شاهر ک مردمونوش [[کاسپئن ٚ دریا|نانجهونو]] هوٚرو میان چکوٚنن. ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني مارلیکوٚ ايلام ؤ ارتا/جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ کتلوانوٚ فلت ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن پيله کۊرؤش هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. ایرانی أشکاني‌ئنوٚ بماندوٚ سلۊکيان-أ کي ایتا/یتا ایرانی حکۊمت بۊنوٚ جم جم بئوده بۆ. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد پاریاوی ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأبوٚن. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک ایتالیو ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن بۊبؤسته بۊ کي ايرانوٚ لور ایخد پاریاو ابهوٚ. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان مٚث ایرانی-کاسپی-گیلک-دیلمیوٚان ال بویه بمانددوٚ عرپستانوٚ بوٚردن جه بر تا سعودیه. مزدیسناو ٚ با بامؤدنوٚ کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن گلف گلف سلجوقیان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. ايرانی تیمۊري پس ایرانی ايمپراتۊريوٚ دس دکفته. بیلهی صفویون خۊشان ٚ شیت بۆن، صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر پاریاو بۊگۊدئد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته مث کلسیایی تالش، جه جومله اورو هیرکاونی داموٚانان. ۱۴۹۸ سل ٚ دۊرۊن پاٚهلوی حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رزاشاه بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله لوار ايجاد ؤ کيشور ٚ بن جاسئدهانۆ پاریاوتر بۊبؤست. ۱۵۵۲ سال ٚ مئن ایروٚنی کاسپی گیلک پیلّآٚه آراد بمابوٚ پاریاوی ایرانوٚ هگیته. ==نٚم== ايرانوٚ نام جه اریایی بمابوٚ چو تموٚم امی موٚردوٚمون اریایی ایسنوٚ ایرانوٚ نام منی دهه اریاییانوٚ دیباری/دئباري سامان. ایران دیباردرتری هورٚ کشور ایسه. ==دیبآر== *[[ایلامیان|مارلیک]] ک کاسپی مارلیک کاسپی گیلک بوٚ، ۷۴۸۸ سال پیش جه ۱۵۹۸کاسپی دیلمی گیلک ایرانی گهدسیتن *[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «» ؛ بنیان‌گذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]] *[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیان‌گذار [[کورش بزرگ|پیله کوروش]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا|خشایارشاه]] *[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیان‌گذار [[سلوکوس یکم]] *[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیان‌گذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]] *[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیان‌گذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]] *دابوید Dabuyids *[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیان‌گذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]] *[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیان‌گذار [[یعقوب بن لیث صفاری]] *[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیان‌گذار [[اسماعیل سامانی]] *[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیان‌گذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]] *[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]] *[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[سلطان محمود غزنوی]] *[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیان‌گذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]] *[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیان‌گذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]] *[[ایلخانان مغول|ایلخانان]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیان‌گذار [[هلاکو خان]] *[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیان‌گذار [[تیمور گورکانی]] *[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]] *[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[نادرشاه]] *[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیان‌گذار [[کریمخان زند]] *[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]] *[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیان‌گذار [[رضا شاه|رزا مازرونی شاه]] *گت آرادوٚ دولت (جه ۲۵۸۳ - تٚ الانی ) ==دماوند یتا کاسپی گیلک کتل ایسه== دماوند کتل ۵۶۹۸ جور شوئه [[کاسپئن ٚ دریا|کاسپی دریاوٚ]] جه ری ==ايران ٚ میٰن (هسا)== [[File:Map of Iran with province names and neighboring land.svg|300px|thumb|center|ایران ٚ اۊستانان ٚ بیلیئی نخشۆان]] {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- !رچ!!اۊستان ٚ نام!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات |- !۲۵ |[[خۊرتاوي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرتاوي آذرباىجان]]||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي |- !۲ |[[خۊرخۊسي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرخۊسي آذرباىجان]]||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي |- !۳ |[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي |- !۴ |[[ايصفهان ٚ اۊستان|ايصفهان]]||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي |- !۵ |[[ألبۊرز ٚ اۊستان|ألبۊرز]]||سي‌اؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي |- !۶ |[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي |- !۷ |[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي |- !۸ |[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي |- !۹ |[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهأرکۊرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي |- !۱۰ |[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي |- !۱۱ |[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|مئني خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي |- !۱۲ |[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي |- !۱۳ |[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي |- !۱۴ |[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي |- !۱۵ |[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي |- !۱۶ |[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي |- !۱۷ |[[پارسیپانی (نيۊجرسي)|پارس🐕]]||هفتؤم||خلیج🧕🏿عربی||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي |- !۱۸ |[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي |- !۱۹ |[[قؤم ٚ اۊستان|قؤم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قؤم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي |- !۲۰ |[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي |- !۲۱ |[[کرمان ٚ اۊستان|کارمان]]||هشتؤم||کارمون||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي |- !۲۲ |[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي |- !۲۳ |[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر کوروش]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي |- !۲۴ |[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي |- !۲۶ |[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي |- !۲۷ |[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||دۊوؤم||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲||[[پرونده:IranMazandaran-SVG.svg|80px]]||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي |- !۲۸ |[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي |- !۲۹ |[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي |- !۳۰ |[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي |- !۳۱ |[[ىزد ٚ اۊستان|يٚزد]]||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي |- !۱ | [[گيلان|كاسپي گيلان]]||أول||[[سياکل ٚ شأرستان|سیآهکل]]||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶||[[پرونده:IranGilan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي |- ! | | | | | | | | |} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:دونیا کشورؤن]] [[Category:آسیا کشورؤن]] [[رده:جوغرافی]] [[رده :مردوم]] [[رده:تارئخ]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] [[جرگه:کشورؤن]] qlgmyl7q9qi92es4n9bm7ab0olaxnin 157269 157268 2026-06-15T12:59:59Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/157268|157268]] از [[Special:Contributions/~2026-35150-59|~2026-35150-59]] ([[User talk:~2026-35150-59|بحث]]) خنثی شد 157269 wikitext text/x-wiki {{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه | أصلي نام=مزدیسنآئی(زرتشت گیلَک/کآسپی بۆ ڤ/و هسا آراد کآسپی/گیلَک ایسه ) ايران | عادي نام= | بيدۊق ٚ تاتايي= | ميللي نشان ٚ تاتیي= | ميللي شعار= | ميللي سۊرۊد= | نخشه= | مرکز= | پيله‌ترين شأر =سیآهٚکل | رسمي زوان =گیلکی | رائج ٚ زوانان=ایرانۆ دباخی زوانان | نژادان= |دين=مزدیسنآ |أهالي نام= | حکۊمت ٚ نؤع= | حاکمان ٚ نؤع= | حاکمان ٚ نام =پیلّآٚه آراد هادیان غیاثی حافظی سیاٚٓئهکَلی |مقننه= |أعلا مجلس= |سفلا مجلس= |تاريخي دؤره‌ئن=۲۰۳ دوٚلت جه اولی ارتا (۷۸۴۵ پیش سال) |بنانهأن ٚ زمات= | پيلئکي = ۱,۶۴۸,۲۲۸ | پيلئکي رتبه= | آو ٚ درصد= | جمعيت ٚ سال=۱۵۹۸ | جمعيت=جرگییت۹۴،۴۴۴،۴۴۴ | جمعيت ٚ رتبه= | جمعيت ٚ تراکؤم= | جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه= | انساني تؤسعه شاخص ٚ سال= | انساني تؤسعه شاخص= | انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه= | انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع= | پۊل ٚ واحد= | پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=﷼ | زمات ٚ جيگا=میٌن | تاوستاني زمات ٚ جيگا= | utc= | dst= | کد بین‌المللی خودرو= | اينترنتي دامنه= | تلفؤن ٚ پيش شۊماره= | جيني=کاسپی ناموٚ جیسندن کاسپی گیلانوٚ اوٚستانوٚ میان چو جه کاسپی=گیلکوٚان هگیته کاسپئين دریا ناموٚ جه ای مردمونی ک ایرو زیوش کودندهدرن، فقد گیلکی/کاسپی ایسه ایرانوٌ دابی/رسمی/رسمهی/داوی زوان؛ گیلکی بزیوه | تقويم= | جيني سال= | جيني رتبه= | فرانئن ٚ ور = داب:گیلکی | برق ٚ وؤلتاژ= | برق ٚ فرکانس= |داب=گیلَکی}} '''....>🐦‍🔥ایران ٚ''' اتیک🐦‍🔥پتیکۆ😎نٚم، '''مزدیسنآئی ايران بی بی.''' ایران یتا رزم معرکه خوجیر پیله دئباری ساموٚان/کٚشور ایسه گ زیمیۆ هۆرۆ گیوشه و/ڤ مجیک ایسه. '''ایران ٚ چاودار/رٰٚهٚبٚرٚ/شاه/میرزا🐦‍🔥آراد غیآثی شرفمیرزآئی حآفظی هآدیآن سیآهکل محله شرپشآه اعلوی شعبآنی پور دهبنه نآصراعلوی پآگآهمیرزآیی خردآد دیآ ورفنه پور سیآهکلمآرلیکی سیکلمآئرلیکی شآده ای سپردآنی مآهآنی بأ194.444سنتیمییتر  بۊرز آبآدی حآفظ  و/ڤ اٍعمآد ڤ/و زید ای چآودآرشرفمیرزآشآهخسرو-پنآه/وآوریت اٰنآر کآسپیگیلکمزدیسنآئیفآرسیکآرمانیزرتشئ گیلَکی ایرآنی🐦‍🔥 ایسه.''' ايران ۱,۶۴۸,۲۲۹ هزرمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، هورٚ ‌خۊرتاو ٚ اوٚلی پيله سامان بی. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري|کلسیاه اٚذرپادگان]] ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپئن ٚ دریا|کاٚٓسپیئن دَریآ]] ، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ پاکستان، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج|کاسپی شاخاوٚ/ویئر/سما]] ؤ مَکوٚران دَریاٚ ؤ پارسی دَریاٚ [[خۊرخۊس]] ٚ جه عراق ؤ [[تۊرکيه]] سامان داٚهشتیبیٚ. ایٚ کيشور ايته موٚهم ٚ جيگا میان بيگيته‌دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊنوٚ میان یتا موٚهم ٚ نفت ٚ اينتقال ٚ رهوٚ ایسه ک گته لوٚتکاوانٚ وأسي جه اش رد ابن. ايران ٚ جمهٚعیت ,۹۴ ميليۊن اوٚدم ایسهونوٚ ک اویر نین ایرانوٚ بیرو؛ [[سياکل ٚ شأرستان|سیاهکل]] ایرانوٚ میان ڤ پیلاه‌ترين شأر ایسه؛ یتا شاهر ک مردمونوش [[کاسپئن ٚ دریا|نانجهونو]] هوٚرو میان چکوٚنن. ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني مارلیکوٚ ايلام ؤ ارتا/جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ کتلوانوٚ فلت ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن پيله کۊرؤش هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. ایرانی أشکاني‌ئنوٚ بماندوٚ سلۊکيان-أ کي ایتا/یتا ایرانی حکۊمت بۊنوٚ جم جم بئوده بۆ. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد پاریاوی ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأبوٚن. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک ایتالیو ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن بۊبؤسته بۊ کي ايرانوٚ لور ایخد پاریاو ابهوٚ. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان مٚث ایرانی-کاسپی-گیلک-دیلمیوٚان ال بویه بمانددوٚ عرپستانوٚ بوٚردن جه بر تا سعودیه. مزدیسناو ٚ با بامؤدنوٚ کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن گلف گلف سلجوقیان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. ايرانی تیمۊري پس ایرانی ايمپراتۊريوٚ دس دکفته. بیلهی صفویون خۊشان ٚ شیت بۆن، صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر پاریاو بۊگۊدئد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته مث کلسیایی تالش، جه جومله اورو هیرکاونی داموٚانان. ۱۴۹۸ سل ٚ دۊرۊن پاٚهلوی حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رزاشاه بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله لوار ايجاد ؤ کيشور ٚ بن جاسئدهانۆ پاریاوتر بۊبؤست. ۱۵۵۲ سال ٚ مئن ایروٚنی کاسپی گیلک پیلّآٚه آراد بمابوٚ پاریاوی ایرانوٚ هگیته. ==نٚم== ايرانوٚ نام جه اریایی بمابوٚ چو تموٚم امی موٚردوٚمون اریایی ایسنوٚ ایرانوٚ نام منی دهه اریاییانوٚ دیباری/دئباري سامان. ایران دیباردرتری هورٚ کشور ایسه. ==دیبآر== *[[ایلامیان|مارلیک]] ک کاسپی مارلیک کاسپی گیلک بوٚ، ۷۴۸۸ سال پیش جه ۱۵۹۸کاسپی دیلمی گیلک ایرانی گهدسیتن *[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «» ؛ بنیان‌گذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]] *[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیان‌گذار [[کورش بزرگ|پیله کوروش]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا|خشایارشاه]] *[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیان‌گذار [[سلوکوس یکم]] *[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیان‌گذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]] *[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیان‌گذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]] *دابوید Dabuyids *[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیان‌گذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]] *[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیان‌گذار [[یعقوب بن لیث صفاری]] *[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیان‌گذار [[اسماعیل سامانی]] *[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیان‌گذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]] *[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]] *[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[سلطان محمود غزنوی]] *[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیان‌گذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]] *[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیان‌گذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]] *[[ایلخانان مغول|ایلخانان]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیان‌گذار [[هلاکو خان]] *[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیان‌گذار [[تیمور گورکانی]] *[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]] *[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[نادرشاه]] *[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیان‌گذار [[کریمخان زند]] *[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]] *[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیان‌گذار [[رضا شاه|رزا مازرونی شاه]] *گت آرادوٚ دولت (جه ۲۵۸۳ - تٚ الانی ) ==دماوند یتا کاسپی گیلک کتل ایسه== دماوند کتل ۵۶۹۸ جور شوئه [[کاسپئن ٚ دریا|کاسپی دریاوٚ]] جه ری ==ايران ٚ میٰن (هسا)== [[File:Map of Iran with province names and neighboring land.svg|300px|thumb|center|ایران ٚ اۊستانان ٚ بیلیئی نخشۆان]] {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- !رچ!!اۊستان ٚ نام!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات |- !۲۵ |[[خۊرتاوي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرتاوي آذرباىجان]]||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي |- !۲ |[[خۊرخۊسي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرخۊسي آذرباىجان]]||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي |- !۳ |[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي |- !۴ |[[ايصفهان ٚ اۊستان|ايصفهان]]||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي |- !۵ |[[ألبۊرز ٚ اۊستان|ألبۊرز]]||سي‌اؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي |- !۶ |[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي |- !۷ |[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي |- !۸ |[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي |- !۹ |[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهأرکۊرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي |- !۱۰ |[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي |- !۱۱ |[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|مئني خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي |- !۱۲ |[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي |- !۱۳ |[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي |- !۱۴ |[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي |- !۱۵ |[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي |- !۱۶ |[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي |- !۱۷ |[[پارسیپانی (نيۊجرسي)|پارس🐕]]||هفتؤم||خلیج🧕🏿عربی||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي |- !۱۸ |[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي |- !۱۹ |[[قؤم ٚ اۊستان|قؤم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قؤم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي |- !۲۰ |[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي |- !۲۱ |[[کرمان ٚ اۊستان|کارمان]]||هشتؤم||کارمون||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي |- !۲۲ |[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي |- !۲۳ |[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر کوروش]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي |- !۲۴ |[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي |- !۲۶ |[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي |- !۲۷ |[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||دۊوؤم||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲||[[پرونده:IranMazandaran-SVG.svg|80px]]||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي |- !۲۸ |[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي |- !۲۹ |[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي |- !۳۰ |[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي |- !۳۱ |[[ىزد ٚ اۊستان|يٚزد]]||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي |- !۱ | [[گيلان|كاسپي گيلان]]||أول||[[سياکل ٚ شأرستان|سیآهکل]]||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶||[[پرونده:IranGilan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي |- ! | | | | | | | | |} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:دونیا کشورؤن]] [[Category:آسیا کشورؤن]] [[رده:جوغرافی]] [[رده :مردوم]] [[رده:تارئخ]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] [[جرگه:کشورؤن]] 5nwmo3q388mswkk0f62z2ogx2e5z6i9 157271 157269 2026-06-15T13:00:36Z Dokkōdō 9956 157271 wikitext text/x-wiki {{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه | أصلي نام=ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري | عادي نام=ايران | بيدۊق ٚ تاتايي=Flag of Iran.svg | ميللي نشان ٚ تاتايي=Coat of arms of Iran.svg | ميللي شعار=''استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی'' | ميللي سۊرۊد= مهر خاوران {{سخ}} {{سخ}}[[File:Sorud-e Mellí-e Yomhurí-e Eslamí-e Irán (instrumental).oga]] | نخشه=Iran (orthographic projection).svg | مرکز= [[تئران]] | پيله‌ترين شأر = | رسمي زوان =[[فارسي]] | رائج ٚ زوانان= ۵۳٪ [[فارسي]]{{سخ}}۱۸٪ [[آذربايجاني زوؤن|آذرباىجاني]] ؤ تۊرکي زوانان{{سخ}}۱۰٪ [[کۊردي زوؤن|کۊردي]]{{سخ}}۷٪ [[گيلکي]] ؤ [[گلکي]]{{سخ}}۶٪ [[لۊري زوؤن|لؤری]]{{سخ}}۲٪ [[بلۊچي زوؤن|بلۊچي]]{{سخ}}۲٪ [[عربي زوان|عربي]]{{سخ}}۲٪ باخي زوانان (أرمني، آسۊري، گۊرجي، لکي، سمناني، [[تالشي]]) | نژادان= فارس، آذرباىجاني، گيلک، مازندراني، کۊرد، لؤر، بلۊچ، عرب |دين=ايسلام (رسمي) |أهالي نام=ايراني | حکۊمت ٚ نؤع= ايسلامي جؤمۊري | حاکمان ٚ نؤع={{•}} رابر{{سخ}}{{•}} ريئيس جؤمۊر{{سخ}}{{•}} ريئيس جؤمۊر ٚ أولي معاون{{سخ}}{{•}} مجلس ٚ ريئيس{{سخ}}{{•}} قضائيه قوه ريئيس{{سخ}} {{•}} نگهبان ٚ شؤرا دبير{{سخ}} | حاکمان ٚ نام =سید علي خامنه‌اي{{سخ}}مسعۊد پزشکیان{{سخ}}محمدرضا عارف{{سخ}}محمدباقر قاليباف{{سخ}}غلامحسین محسني اژه‌اي{{سخ}}أحمد جنتي |مقننه={{سخ}} |أعلا مجلس= نگهبان ٚ شؤرا |سفلا مجلس= ايسلامي شؤرا مجلس |تاريخي دؤره‌ئن={{•}}ماد{{سخ}}{{•}} هخامنشي‌ئن{{سخ}}{{•}}أشکاني‌ئن{{سخ}}{{•}} ساساني‌ئن{{سخ}}{{•}}[[بۊىه‌ئن]]{{سخ}}{{•}} [[صفوئن|صفوي‌ئن]]{{سخ}}{{•}}أفشاري‌ئن{{سخ}}{{•}}زنديان{{سخ}}{{•}}قاجاري‌ئن{{سخ}}{{•}}پهلوي‌ئن{{سخ}}{{•}} ۱۳۵۷ انقلاب{{سخ}}{{•}}أساسي قانۊن ٚ تصويب{{سخ}}{{•}}أساسي قانۊن ٚ اصلاح{{سخ}} |بنانهأن ٚ زمات= ۶۷۸ پ. م{{سخ}}۵۵۰ پ. م{{سخ}}۲۴۷ پ. م{{سخ}}۲۲۴ م{{سخ}}۹۳۴ م{{سخ}}۸۸۰{{سخ}}۱۱۱۴{{سخ}}۱۱۲۹{{سخ}}۱۱۷۵{{سخ}}۲۴ آذر ۱۳۰۴{{سخ}}۱۷ دی ۱۳۵۶ - ۲۲ بهمن ۱۳۵۷{{سخ}}۱۲ آذر ۱۳۵۸{{سخ}}۶ مرداد ۱۳۵۸ | پيلئکي = ۱,۶۴۸,۱۹۵ | پيلئکي رتبه=۱۸اؤم | آو ٚ درصد=۷/۰۷ | جمعيت ٚ سال=دی ۱۳۹۹ | جمعيت=۸۹,۴۶۸,۴۰۷ | جمعيت ٚ رتبه=۱۷اؤم | جمعيت ٚ تراکؤم=۵۰ نفر ايته کيلۊمتر مۊربع مئن<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_sovereign_states_and_dependent_territories_by_population_density</ref> | جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه=۱۲۶اؤم | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال=۲۰۱۹ | داخلي ناخالص ٚ تؤليد=۱/۰۰۷ تريليۊن دؤلار<ref name="imf">{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/01/weodata/weorept.aspx?sy=2007&ey=2010&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=. &br=1&c=429&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=49&pr.y=۱۰|title=Iran|publisher=International Monetary Fund|accessdate=۲۰۱۰–۰۴–۲۱| archiveurl = http://www.webcitation.org/67SYE7poS | archivedate = 06 May 2012}}</ref> | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه=۱۸اؤم | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه=۱۷/۶۶۲ دؤلار<ref>http://www.tabnak.ir/fa/news/264313/افزایش-سرانه-تولید-ناخالص-داخلی-ایران</ref> | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه=۶۶اؤم | انساني تؤسعه شاخص ٚ سال=۲۰۱۸ | انساني تؤسعه شاخص={{increase}} ۰/۷۹۷<ref name="HDI">{cite web|url=https://web.archive.org/web/20211201210446/http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Table1.pdf%7Ctitle=Human Development Report ۲۰۱۰|year=۲۰۱۰|publisher=United Nations|accessdate=5 November ۲۰۱۰| archiveurl = https://web.archive.org/web/20210614070129/https://www.webcitation.org/67SYERaMJ | archivedate = 06 May 2012}}</ref> | انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه=۶۵اؤم | انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع=<span style="color:#090;">بالا</span> | پۊل ٚ واحد=ريال | پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=IRR | زمات ٚ جيگا=ىۊتي‌سي ۳:۳۰+ | تاوستاني زمات ٚ جيگا=ىۊتي‌سي ۴:۳۰+ | utc=+۳:۳۰ | dst=+۴:۳۰ | کد بین‌المللی خودرو=[[IR]] | اينترنتي دامنه= [[ir.]] | تلفؤن ٚ پيش شۊماره=۹۸ | جيني= ۴۰/۰<ref name='CBI'>[https://web.archive.org/web/20110113052137/http://www.cbi.ir/page/5881.aspx CBI: Economic Trends ۲۰۰۸/۲۰۰۹]. Retrieved 4 July 2009.</ref><span style="color:#fc0;">(متوسط)</span> | تقويم=خۊري تقويم | جيني سال=۲۰۱۶ | جيني رتبه=<span style="color:#fc0;">(متوسط)</span> | فرانئن ٚ ور = راست | برق ٚ وؤلتاژ= ۲۴۰~۲۲۰ | برق ٚ فرکانس= ۵۰ هرتز (یوروپلاگ، شوکو) }} '''ایران''' کي اۊن ٚ رسمي نام، '''ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري''' ايسه، ايته پيله کيشور خۊرخۊسي [[آسیا]] مئن ايسه. ايران ۱,۶۴۸,۱۹۵ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، مئني‌خۊرتاو ٚ دۊوؤمي پيله کيشوره. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري]] ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپي دریا]]، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ [[پاکستان]]، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج]] ؤ [[عۊمان ٚ دریا]] ؤ [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[عراق]] ؤ [[تۊرکيه]] سامانان-أ فأرسه. أ کيشور ايته استراتژيک ٚ جيگا مئن قرار بيگيته‌دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊن ٚ نسا نهأ ايته مۊهم ٚ مسير نفت ٚ اينتقال ٚ وأسي ايسه. ايران ٚ جمعيت ۸۹,۵ ميليۊن نفر-أ دواره ؤ [[تئران]]، أ کيشور ٚ مرکز ؤ پيله‌ترين شأر ايسه. ايران ٚ رسمي زوان [[فارسي]] ايسه ولي أ کيشور ٚ دۊرۊن پۊر قؤم ؤ طاىفه زيوه ؤ هرته خۊشان ٚ مخصۊص زوان ؤ گۊىش ٚ أمرأ گب زنئده. ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري خۊ أساسي قانۊن ٚ مئن، ايسلام-أ ايران ٚ رسمي دين ؤ شيعه-یأ ني اۊن ٚ رسمي مذهب اعلام بۊگۊده ؤ مردۊم ني ويشتر هأ دين ؤ مذهب-أ دۊمبال کۊنئده. [[فاىل:Iran1.JPG|left|thumb|ایران]] ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني ايلام ؤ جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ فلات ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن [[پيله کۊرؤش]] هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. مقدۊني اسکندر چارته قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن ايران ؤ أ ايمپراتۊري-أ فتح بۊگۊده ؤ ايران ايته جه ىۊنان ٚ ايمپراتۊري مملکتان بۊبؤست. أشکاني‌ئن سه قرن ميلاد ٚ قبل سلۊکيان-أ کي ايته ىۊناني حکۊمت بۊ شکست بدأد ؤ دۊواره ايران ٚ حکۊمت اۊن ٚ بۊمي مردۊم ٚ دس دکفت. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد قۊدرت ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأد. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک رۊم ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن باعث بۊبؤسته بۊ کي ايران ضعيف ببه. هفتؤمي ميلادي قرن ٚ مئن مۊسلمانان ساساني ايمپراتۊري-أ فترکستد ؤ ايران-أ ساساني‌ئن ٚ جه بيگيتد ؤ ايسلام-أ اۊن ٚ مئن رواج بدأد. ايسلامي خلافت ٚ زمات ٚ جه تا سيزدهؤمي قرن، أدبي، علمي ؤ هۊنري کۊنۊشان ايران ٚ مئن رؤنق دأشتي ؤ ايران ٚ مردۊم [[ايسلام ٚ زرين زمات]] ٚ مئن پۊر تأثير دأشتيد. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان، ايسلام ٚ پسي بامؤد کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن تۊرکان کۊچ بۊگۊدئد ايران ؤ گلف گلف خۊشان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. سيزدهؤمي ميلادي قرن مؤغؤلان ايران-أ فترکستد ؤ ايلخانان ٚ حکۊمت کار ٚ سر بامؤ ؤ بأزين ني ايران تیمۊري ايمپراتۊري دس دکفت. [[صفوئن|صفوي‌ئن]] خۊشان ٚ دؤره مئن ايقتصاد-أ رؤنق بدأد ؤ ايران ٚ سامانسران-أ ايمن بۊگۊدئد. صفوي‌ئن ٚ زمات ٚ مئن بۊ کي ۹ قرن ٚ پسي ايته مستقل ؤ بۊمي حۊکۊمت ايران-أ خۊ دس بيگيته ؤ کيشور ٚ رسمي مذهب-أ شيعه بۊگۊده ؤ هۊ زمات تا هأسأ شيعه ايران ٚ غالب ٚ مذهب ايسه. صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر حؤکۊمت بۊگۊدئد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته. ۱۲۸۰ شمسي دهه مئن مشرۊطه جۊمبش ايران ٚ مئن قۊدرت بيگيفت ؤ مشرۊطه أساسي قانۊن ايران ٚ مئن ايجرا بۊبؤست. ۱۳۰۴ سال ٚ دۊرۊن پألوي حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رضاشا بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله ايصلاحات ايجاد ؤ کيشور ٚ زيرساخت تقويت بۊبؤست. محمدرضا پهلوي ني هأ سياست-أ خۊ دؤره مئن پيش بيگيته ؤ ايران ٚ ايقتصاد پۊر رؤشد ؤ رؤنق بيگيفت. بأزين ني اي سري دليلان ٚ وأسي مردۊم أ حۊکۊمت ٚ جه ناراضي بۊبؤستد تا أنکي ۱۳۵۷ سال ٚ مئن رؤح‌الله خؤمىني ايته ايسلامي اينقلاب ٚ أمرأ پادشايي حۊکۊمت-أ بيگاده ؤ ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري حۊکۊمت ايجاد بۊبؤسته. ۱۳۵۹ تا ۱۳۶۷ شمسي سالان ٚ مئن عراق ايران ٚ أمرأ ايته پيله جنگ بۊگۊد کي ايران ٚ ايقتصاد ؤ مردۊم ٚ زيوش ٚ کیفيت ٚ سر پۊر منفي أثر بنأبۊ. هأسأ ايران ٚ رابر سید علي خامنه‌اي ايسه کي خؤمىني پسي رابر بۊبؤسته ؤ ايسلامي جؤمۊري دۊوؤمي رابر ايسه. ايران، مۊتحد ٚ ميللتان ٚ سازمان، ايقتصادي ايلجار ٚ سازمان، ايسلامي ايلجار ٚ سازمان ؤ اؤپک ٚ سازمان ٚ مئن عۊضوه ؤ خۊ منطقه مئن ايته جه پيله قۊدرتان ايسه. ايران خدماتي، صنعتي ؤ کيشاورزي بخشان ٚ مئن زيرساخت دأره کي أ کيشور ٚ ايقتصاد ٚ ىارايي-أ بۊجؤر بؤره ولي أ کيشور ٚ ايقتصاد ٚ پيله بخش هله نفت ؤ گاز ٚ سر تمرکؤز دأره ؤ مالي فساد ني جه باخي اۊن ٚ ايقتصاد ٚ ايرادان ايسه. ايران طبيعي منبعان ٚ نظر ٚ جه پۊر غني ايسه ؤ اؤپک ٚ عۊضوان ٚ مئن سوؤمي پيله نفت ٚ ذخيره-یأ دأره. ==نام== ایران واژهٔ [[باستان فارسی ]] مین «آئیریانا» (airya) و [[فارسی میانه]] مین به شکل «اِران» (erān) بو، و وجه شکل قدیم «airya nama» بیگیفته ببسته بو و به معنای «مردمان اصیل سرزمین » ایسه. ایران [[کردستان]] مین هنوز ایران با هو ایسم قدیمی «اِران» تلفظ به. ایر واژه مین به‌معنی «آزاده» و اونه جمع «ایران» به‌معنی «آزادگان» ایسه. ایران ایسم لغت مین به معنی «سرزمین آریاییان» ایسه و مدت‌ها قبل ان که [[ایسلام]] بایه اونه ایسم بومی ایران، اران، یا ایرانشهر بو. البته ۶۰۰ سال قبل میلاد جا تا ۱۳۱۴ ([[۱۹۳۵ (میلادی)|۱۹۳۵]]) تمام دنیا مین با ایسم «پرشیا» شناخته بوستی. ==تاريخ== ===قبل ایسلام دوره هان=== *[[ایلامیان]] (۳۲۰۰ سال ویشتر [[قبل میلاد|پ. م.]] - ۵۳۹ پ.م.) *[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «نخستین پادشاهی آریاییان ایران مین» ؛ بنیان‌گذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]] *[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیان‌گذار [[کورش بزرگ]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا]] *[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیان‌گذار [[سلوکوس یکم]] *[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیان‌گذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]] *[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیان‌گذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]] ===بعد ایسلام دوره هان=== *[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیان‌گذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]] *[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیان‌گذار [[یعقوب بن لیث صفاری]] *[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیان‌گذار [[اسماعیل سامانی]] *[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیان‌گذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]] *[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]] *[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[سلطان محمود غزنوی]] *[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیان‌گذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]] *[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیان‌گذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]] *[[ایلخانان مغول]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیان‌گذار [[هلاکو خان]] *[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیان‌گذار [[تیمور گورکانی]] *[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]] *[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[نادرشاه]] *[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیان‌گذار [[کریمخان زند]] *[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]] *[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیان‌گذار [[رضا شاه]] *[[نظام جمهوری اسلامی]] (۱۳۵۷ ه.خ. - تا الانی ) بنیان‌گذار [[روح الله موسوی خمینی]] ==جۊغرافي== ایران شرق جا با [[افغانستان]] و [[پاکستان]]؛ شمال شرقی جا با [[ترکمنستان]]، بخش میانی شمال جا با [[دریای کاسپین]]، شمال غربی مین با [[جمهوری آذربایجان]] و [[ارمنستان]]؛ غرب مین با [[ترکیه]] و [[عراق]]؛ و سرانجام جنوب جا با آبان [[خلیج فارس]] و [[دریای عمان]] همسایه‌ ایسه. ایران دید طبیعی جا ، جه شمال به رود اترک، [[دریای کاسپین]] و [[ارس|رود ارس]]، خاور جا به کوهان [[هندوکش]] و کوهان باختری دره [[سند]]، باختر جا به دامنه‌هان باختری کوهان [[زاگرس]] و حوضه آبریز [[اروندرود]] و جنوب مین به [[خلیج فارس]] و [[دریای عمان]] محدود ایسه . ایران نصف ویشتر کویری و نیمه کویری ایسه . حدود یک سوم ایران هم کوهستانی ایسه و بخش کوچکی جه ایران (شامل جلگهٔ جنوب [[دریای کاسپین]] و جلگهٔ [[خوزستان]]) هم جه جلگه‌هان حاصلخیز تشکیل ببوسته. ایران بلندترین کوه هم [[دماوند]] (۵۶۷۱ متر) ایسه. جی دید جوغرافیایی،ایران غربی‌ترین شهر [[کلیساکندی]]؛ شرقی‌ترین شهر [[جالق]]؛ شمالی‌ترین شهر [[پارس آباد]]؛ و جنوبی‌ترین شهر [[چابهار]] ایسه == غذا ؤ خۊراک == {| class="wikitable sortable" style="text-align: center |- ! نام فارسی !! نام انگلیسی !! نوع !! ترکیبات اصلی !! تصویر |- | [[آش]] || Āsh || میان وعده || آب، سبزیجات، رشته، حبوبات || [[File:Ashe-jo.jpg|80px]] |- | [[اشکنه]] || Eshkenh || غذا || تخم مرغ، نان، پیاز، آب، ادویه || [[File:اشکنه خوراک ایرانی.jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/اشکنه_خوراک_ایرانی.jpg]] |- | [[باقلاپلو]] || Baghla Polo || غذا || باقالا، برنج، سبزیجات، گوشت || [[File:Baghala polo.jpg|80px]] |- | [[بریان اصفهان|بریانی]] || Beryani || غذا || گوشت، روغن، نعنا، گردو || [[File:Iranianbyryani2.jpg|80px]] |- | [[ترشی]] || Torshi || چاشنی || میوه‌جات، سبزیجات، سرکه، آب || [[File:Mixed Pickles (9370-72).jpg|80px]] |- | [[حلوا]] || Halva || دسر || آب، آرد، شکر، هل، گلاب || [[File:Հալվա.jpg|80px]] |- | [[خاگینه]] || Khagine || دسر || تخم مرغ، نعنا، زردچوبه || |- | [[خورش]] || Khoresh || غذا || لپه، گوشت، آب، سیب‌زمینی ||[[پرونده:Gheyme.jpg|80px]] |- | [[سمبوسه]] || Sambose || غذا || نان، گوشت، سبزیجات، حبوبات ||[[پرونده:Samosachutney.jpg|80px]] |- | [[شربت]] || Sharbat || نوشیدنی || آب، شکر، طعم دهنده مصنوعی || |- | [[شله زرد]] || Shole Zard || دسر || آب، برنج، زعفران، ادویه‌جات ||[[پرونده:Eftar sholezard sangak.jpg|80px]] |- | [[آبگوشت]] || AbGosht || غذا || آب، گوشت، سبزیجات، حبوبات ||[[پرونده:Abgoosht.jpg|80px]] |- | [[شیربرنج]] || ShirBerenj || چاشنی || شیر، شکر، برنج، شیره||[[File:Risalamande.jpg|80px]] |- | [[شیرین پلو]] || Shirin Polo || غذا || برنج، پرتغال، زعفران، فلفل سیاه||[[پرونده:Stamps of Azerbaijan, 2005-701.jpg|80px]] |- | [[عدس پلو]] || Adas Polo || غذا || عدس، برنج، ادویه‌جات، سبزیجات ||[[پرونده:Adas polo.JPG|80px]] |- | [[حلیم]] || Halim || میان وعده || گندم، جو، عدس، گوشت ||[[پرونده:Hyderabadihaleem.JPG|80px]] |- | [[فرنی]] || Kheer || غذا || آردبرنج، گندم، شیر، شکر، زعفران ||[[پرونده:Kheer.jpg|80px]] |- | [[عدسی]] || Adasi || غذا || عدس، پیاز، نعنا، آرد، ادویه‌جات || |- | [[کاچی]] || Kachi || دسر || آرد، شکر، گلاب، روغن، زعفران ||[[پرونده:Kachi-ghaza.jpg|80px]] |- | [[کباب]] || Kabab || غذا || کباب، ادویه‌جات، خمیر نان ||[[پرونده:Kebab.jpg|80px]] |- | [[کله پاچه]] || KalePache || غذا || سر گوسفند، روغن، آب، ادویه‌جات ||[[پرونده:Khash (dish).jpg|80px]] |- | [[کلوچه]] || Koloche || میان وعده || آرد گندم، شکر، روغن ||[[پرونده:Chocolate chip cookies.jpg|80px]] |- | [[کوفته]] || Kofteh || غذا || سبزیجات، گوشت، آب، برنج ||[[پرونده:Koufte Ber.JPG|80px]] |- | [[آلبالوپلو]] || Albalo Polo || غذا || آلبالو، برنج، آب، سبزیجات ||[[پرونده:Ālbāloo polu (1).jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/Ālbāloo_polu_(1).jpg]] |- | [[دلمه]] || Dolme || غذا || گوشت، سبزی، برگ مو، سیب زمینی ||[[پرونده:Yarpaq dolması.jpg|80px]] |- | [[دمپختک]] || Dampokhtak || غذا || برنج، رب، پیاز، روغن، فلفل ||[[پرونده:Dampokhtak.JPG|80px]] |- | [[رشته پلو]] || Reshte Polo || غذا || گوشت، پیاز، کشمش، خرما || |- | [[کوکو]] || KoKo || غذا || سبزیجات، تخم مرغ، آرد، سیب‌زمینی ||[[پرونده:Kookoo-sabzi.jpg|80px]] |- | [[زرشک پلو]] || Zershk Polo || غذا || مرغ، گوشت، برنج، رب، ادویه‌جات || [[پرونده:Zereshk polo.jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/Zereshk_polo.jpg]] |- | [[سبزی پلو]] || Sabzi Polo || غذا || برنج، سبزیجات، زعفران، ماهی || [[پرونده:Sabzi polo.jpg|80px]] |- | [[کتلت]] || Kotlet || غذا || گوشت، سیب‌زمینی، پیاز، تخم مرغ || [[پرونده:Kotleta.JPG|80px]] |- | [[کلم پلو]] || Kalam Polo || غذا || کلم، برنج، سبزیجات || |- | [[کله جوش]] || KalJosh || غذا || پیاز، کشک، زردچوبه، روغن، گردو|| |- | [[لوبیا پلو]] || Loobiya Polo|| غذا || باسمانی، برنج، لوبیا سبز، گوشت || [[پرونده:Loobia Polo.jpg|80px]] |- | [[میرزاقاسمی]] || Mirza Ghassemi || غذا || بادنجان، ادویه‌جات، تخم مرغ، سبزیجات || [[پرونده:Mirza-Qasemi dish.jpg|80px]] |- | [[نخودپلو]] || Nokhod Polo || غذا || نخود، برنج، حبوبات، سبزیجات || |- | [[یتیمچه]] || Yatimche || غذا || بادنجان، گوجه، سیب‌زمینی، پیاز || |- |} ==ايران ٚ کيشوري تخسيمان== *'''ايران ۳۱ تا اۊستان دأره:''' [[File:Map of Iran with province names and neighboring land.svg|300px|thumb|center|ایران ٚ اۊستانان ٚ نخشه]] {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- !رچ!!اۊستان ٚ نام<ref>{یادکرد وب|عنوان=پورتال وزارت کشور - اخبار|نشانی=https://web.archive.org/web/20081120134847/http://www.moi.ir/Portal/Home/ShowPage.aspx?Object=News&CategoryID=25bdb60a-cbea-4641-94ac-5ef525670863&LayoutID=b19583be-e43d-459b-8110-f0453f12adca&ID=53a487d9-11c1-4602-a48d-d3b834732cb1|وبگاه=web.archive.org|تاریخ=2008-11-20|بازبینی=2020-08-06}}</ref>!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات |- !۱ |[[خۊرتاوي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرتاوي آذرباىجان]]||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي |- !۲ |[[خۊرخۊسي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرخۊسي آذرباىجان]]||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي |- !۳ |[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي |- !۴ |[[ايصفهان ٚ اۊستان|ايصفهان]]||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي |- !۵ |[[ألبۊرز ٚ اۊستان|ألبۊرز]]<ref>{یادکرد وب|عنوان=MehrNews.com - Iran, world, political, sport, economic news and headlines|نشانی=https://web.archive.org/web/20110920053536/http://www.mehrnews.ir/NewsPrint.aspx?NewsID=1106193|وبگاه=web.archive.org|تاریخ=2011-09-20|بازبینی=2020-08-06}}</ref>||سي‌اؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي |- !۶ |[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي |- !۷ |[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي |- !۸ |[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي |- !۹ |[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهرکرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي |- !۱۰ |[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]<ref name="الحاق طبس به خراسان جنوبی">تجدیدنظر در آمار دو استان مرتبط پس از الحاق شهرستان طبس در ۱۳۹۰ از استان یزد به خراسان جنوبی با توجه به داده‌های ۱۳۵۸</ref>||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي |- !۱۱ |[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|رضوي خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي |- !۱۲ |[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي |- !۱۳ |[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي |- !۱۴ |[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي |- !۱۵ |[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي |- !۱۶ |[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي |- !۱۷ |[[فارس ٚ اۊستان|فارس]]||هفتؤم||[[شيراز]]||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي |- !۱۸ |[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي |- !۱۹ |[[قۊم ٚ اۊستان|قۊم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قۊم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي |- !۲۰ |[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي |- !۲۱ |[[کرمان ٚ اۊستان|کرمان]]||هشتؤم||[[کرمان]]||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي |- !۲۲ |[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي |- !۲۳ |[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي |- !۲۴ |[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي |- !۲۵ |[[گيلان ٚ اۊستان|گيلان]]||أول||[[رشت]]||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶||[[پرونده:IranGilan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي |- !۲۶ |[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي |- !۲۷ |[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||دۊوؤم||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲||[[پرونده:IranMazandaran-SVG.svg|80px]]||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي |- !۲۸ |[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي |- !۲۹ |[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي |- !۳۰ |[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي |- !۳۱ |[[ىزد ٚ اۊستان|ىزد]]<ref name="الحاق طبس به خراسان جنوبی">تجدیدنظر در آمار دو استان مرتبط پس از الحاق شهرستان طبس در ۱۳۹۰ از استان یزد به خراسان جنوبی با توجه به داده‌های ۱۳۵۸</ref>||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي |} ==مردۊم== پیشینهٔ تاریخی تمدن ایران واگرده به تمدنان [[عیلام]]، [[شهر سوخته]]، [[جیرفت]] و... ، ولی اون شروع تاریخ سیاسی جی آغاز ایران حکومت پادشاهی زمان [[ماد]] مین ایسه. شاهنشاهی ماد، ایران نخسین شاهنشاهی بو و هناویسی به عنوان ایران شروع تاریخ شاهنشاهی درنظر بیگیفته ببسته. ایران امروزه جه اقوام زیادی من جمله :[[فارس]]،[[مردم آذری‌|آذربایجانی(آذری)]]، [[مردم کرد|کرد]]،[[بلوچ]]، [[مردم مازندرانی|مازندرانی(مازنی)]]، [[گیلک]]، [[قشقایی]]، [[عرب]]، [[لک]]، [[تالشی]]، [[ترکمن]]، و [[یهودی]] تشکیل ببوسته. ایران مین حدود ۲۰ تا زوان و ۱۱۰ تا گویش زبانی رواج داره و ایران پیله ترین گروه‌هان زوانیا [[فارسی]]، [[ترکی آذربایجانی]]، [[کردی]]، [[زبان ترکمنی|ترکمنی]]، [[گیلکی]]، [[زبان مازندرانی|مازندرانی]]، [[زبان خلجی|خلجی]]، [[تالشی]]، [[لری]]، [[گویش بختیاری|بختیاری]]، [[عربی]]، [[بلوچی]]، [[لکی]]، [[دیلمی]]، [[تاتی]]، [[زبان ارمنی|ارمنی]]، [[آشوری]]، [[مندایی]]، [[زبان گرجی|گرجی]]، [[عبری]]، [[کلدانی]] و غیره تشکیل دهه . ایران زوان رسمی و ایداری فارسی ایسه. [[فارسی]] ایته جه زوانان شاخیه [[هند و اروپایی]] ایسه . براساس اصل پانزدهم [[ایران قانون اساسی ]] کتابان درسی باید با ا زوان و خط ببه ، ولی ایستفاده جه زوانان محلی و قومی مطبوعات مین و رسانان گروهی و درس دان اوشان ادبیات مدارس مین ، کنار زوان فارسی آزاد ایسه. ==سربس== {{ایران اوستانان}} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:دونیا کشورؤن]] [[Category:آسیا کشورؤن]] [[رده:جوغرافی]] [[رده :مردوم]] [[رده:تارئخ]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] [[جرگه:کشورؤن]] suuj70acxm3ybh8oa6wg67b0mfimm80 157275 157271 2026-06-15T13:01:55Z ~2026-35150-59 18604 Dokkodo Jendeh Maer, Dokkōdō Madar Jendeh; dokkodo whore mother; Jindeh Maer dokkōdō 157275 wikitext text/x-wiki {{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه | أصلي نام=مزدیسنآئی(زرتشت گیلَک/کآسپی بۆ ڤ/و هسا آراد کآسپی/گیلَک ایسه ) ايران | عادي نام= | بيدۊق ٚ تاتايي= | ميللي نشان ٚ تاتیي= | ميللي شعار= | ميللي سۊرۊد= | نخشه= | مرکز= | پيله‌ترين شأر =سیآهٚکل | رسمي زوان =گیلکی | رائج ٚ زوانان=ایرانۆ دباخی زوانان | نژادان= |دين=مزدیسنآ |أهالي نام= | حکۊمت ٚ نؤع= | حاکمان ٚ نؤع= | حاکمان ٚ نام =پیلّآٚه آراد هادیان غیاثی حافظی سیاٚٓئهکَلی |مقننه= |أعلا مجلس= |سفلا مجلس= |تاريخي دؤره‌ئن=۲۰۳ دوٚلت جه اولی ارتا (۷۸۴۵ پیش سال) |بنانهأن ٚ زمات= | پيلئکي = ۱,۶۴۸,۲۲۸ | پيلئکي رتبه= | آو ٚ درصد= | جمعيت ٚ سال=۱۵۹۸ | جمعيت=جرگییت۹۴،۴۴۴،۴۴۴ | جمعيت ٚ رتبه= | جمعيت ٚ تراکؤم= | جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه= | انساني تؤسعه شاخص ٚ سال= | انساني تؤسعه شاخص= | انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه= | انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع= | پۊل ٚ واحد= | پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=﷼ | زمات ٚ جيگا=میٌن | تاوستاني زمات ٚ جيگا= | utc= | dst= | کد بین‌المللی خودرو= | اينترنتي دامنه= | تلفؤن ٚ پيش شۊماره= | جيني=کاسپی ناموٚ جیسندن کاسپی گیلانوٚ اوٚستانوٚ میان چو جه کاسپی=گیلکوٚان هگیته کاسپئين دریا ناموٚ جه ای مردمونی ک ایرو زیوش کودندهدرن، فقد گیلکی/کاسپی ایسه ایرانوٌ دابی/رسمی/رسمهی/داوی زوان؛ گیلکی بزیوه | تقويم= | جيني سال= | جيني رتبه= | فرانئن ٚ ور = داب:گیلکی | برق ٚ وؤلتاژ= | برق ٚ فرکانس= |داب=گیلَکی}} '''....>🐦‍🔥ایران ٚ''' اتیک🐦‍🔥پتیکۆ😎نٚم، '''مزدیسنآئی ايران بی بی.''' ایران یتا رزم معرکه خوجیر پیله دئباری ساموٚان/کٚشور ایسه گ زیمیۆ هۆرۆ گیوشه و/ڤ مجیک ایسه. '''ایران ٚ چاودار/رٰٚهٚبٚرٚ/شاه/میرزا🐦‍🔥آراد غیآثی شرفمیرزآئی حآفظی هآدیآن سیآهکل محله شرپشآه اعلوی شعبآنی پور دهبنه نآصراعلوی پآگآهمیرزآیی خردآد دیآ ورفنه پور سیآهکلمآرلیکی سیکلمآئرلیکی شآده ای سپردآنی مآهآنی بأ194.444سنتیمییتری  بۊرز آبآدی حآفظ  و/ڤ اٍعمآد ڤ/و زید ای چآودآرشرفمیرزآشآهخسرو-پنآه/وآوریت اٰنآر کآسپیگیلکمزدیسنآئیفآرسیکآرمانیزرتشئ گیلَکی ایرآنی🐦‍🔥 ایسه.''' ايران ۱,۶۴۸,۲۲۹ هزرمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، هورٚ ‌خۊرتاو ٚ اوٚلی پيله سامان بی. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري|کلسیاه اٚذرپادگان]] ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپئن ٚ دریا|کاٚٓسپیئن دَریآ]] ، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ پاکستان، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج|کاسپی شاخاوٚ/ویئر/سما]] ؤ مَکوٚران دَریاٚ ؤ پارسی دَریاٚ [[خۊرخۊس]] ٚ جه عراق ؤ [[تۊرکيه]] سامان داٚهشتیبیٚ. ایٚ کيشور ايته موٚهم ٚ جيگا میان بيگيته‌دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊنوٚ میان یتا موٚهم ٚ نفت ٚ اينتقال ٚ رهوٚ ایسه ک گته لوٚتکاوانٚ وأسي جه اش رد ابن. ايران ٚ جمهٚعیت ,۹۴ ميليۊن اوٚدم ایسهونوٚ ک اویر نین ایرانوٚ بیرو؛ [[سياکل ٚ شأرستان|سیاهکل]] ایرانوٚ میان ڤ پیلاه‌ترين شأر ایسه؛ یتا شاهر ک مردمونوش [[کاسپئن ٚ دریا|نانجهونو]] هوٚرو میان چکوٚنن. ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني مارلیکوٚ ايلام ؤ ارتا/جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ کتلوانوٚ فلت ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن پيله کۊرؤش هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. ایرانی أشکاني‌ئنوٚ بماندوٚ سلۊکيان-أ کي ایتا/یتا ایرانی حکۊمت بۊنوٚ جم جم بئوده بۆ. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد پاریاوی ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأبوٚن. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک ایتالیو ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن بۊبؤسته بۊ کي ايرانوٚ لور ایخد پاریاو ابهوٚ. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان مٚث ایرانی-کاسپی-گیلک-دیلمیوٚان ال بویه بمانددوٚ عرپستانوٚ بوٚردن جه بر تا سعودیه. مزدیسناو ٚ با بامؤدنوٚ کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن گلف گلف سلجوقیان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. ايرانی تیمۊري پس ایرانی ايمپراتۊريوٚ دس دکفته. بیلهی صفویون خۊشان ٚ شیت بۆن، صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر پاریاو بۊگۊدئد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته مث کلسیایی تالش، جه جومله اورو هیرکاونی داموٚانان. ۱۴۹۸ سل ٚ دۊرۊن پاٚهلوی حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رزاشاه بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله لوار ايجاد ؤ کيشور ٚ بن جاسئدهانۆ پاریاوتر بۊبؤست. ۱۵۵۲ سال ٚ مئن ایروٚنی کاسپی گیلک پیلّآٚه آراد بمابوٚ پاریاوی ایرانوٚ هگیته. ==نٚم== ايرانوٚ نام جه اریایی بمابوٚ چو تموٚم امی موٚردوٚمون اریایی ایسنوٚ ایرانوٚ نام منی دهه اریاییانوٚ دیباری/دئباري سامان. ایران دیباردرتری هورٚ کشور ایسه. ==دیبآر== *[[ایلامیان|مارلیک]] ک کاسپی مارلیک کاسپی گیلک بوٚ، ۷۴۸۸ سال پیش جه ۱۵۹۸کاسپی دیلمی گیلک ایرانی گهدسیتن *[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «» ؛ بنیان‌گذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]] *[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیان‌گذار [[کورش بزرگ|پیله کوروش]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا|خشایارشاه]] *[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیان‌گذار [[سلوکوس یکم]] *[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیان‌گذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]] *[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیان‌گذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]] *دابوید Dabuyids *[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیان‌گذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]] *[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیان‌گذار [[یعقوب بن لیث صفاری]] *[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیان‌گذار [[اسماعیل سامانی]] *[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیان‌گذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]] *[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]] *[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[سلطان محمود غزنوی]] *[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیان‌گذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]] *[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیان‌گذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]] *[[ایلخانان مغول|ایلخانان]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیان‌گذار [[هلاکو خان]] *[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیان‌گذار [[تیمور گورکانی]] *[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]] *[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[نادرشاه]] *[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیان‌گذار [[کریمخان زند]] *[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]] *[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیان‌گذار [[رضا شاه|رزا مازرونی شاه]] *گت آرادوٚ دولت (جه ۲۵۸۳ - تٚ الانی ) ==دماوند یتا کاسپی گیلک کتل ایسه== دماوند کتل ۵۶۹۸ جور شوئه [[کاسپئن ٚ دریا|کاسپی دریاوٚ]] جه ری ==ايران ٚ میٰن (هسا)== [[File:Map of Iran with province names and neighboring land.svg|300px|thumb|center|ایران ٚ اۊستانان ٚ بیلیئی نخشۆان]] {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- !رچ!!اۊستان ٚ نام!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات |- !۲۵ |[[خۊرتاوي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرتاوي آذرباىجان]]||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي |- !۲ |[[خۊرخۊسي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرخۊسي آذرباىجان]]||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي |- !۳ |[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي |- !۴ |[[ايصفهان ٚ اۊستان|ايصفهان]]||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي |- !۵ |[[ألبۊرز ٚ اۊستان|ألبۊرز]]||سي‌اؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي |- !۶ |[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي |- !۷ |[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي |- !۸ |[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي |- !۹ |[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهأرکۊرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي |- !۱۰ |[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي |- !۱۱ |[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|مئني خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي |- !۱۲ |[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي |- !۱۳ |[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي |- !۱۴ |[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي |- !۱۵ |[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي |- !۱۶ |[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي |- !۱۷ |[[پارسیپانی (نيۊجرسي)|پارس🐕]]||هفتؤم||خلیج🧕🏿عربی||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي |- !۱۸ |[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي |- !۱۹ |[[قؤم ٚ اۊستان|قؤم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قؤم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي |- !۲۰ |[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي |- !۲۱ |[[کرمان ٚ اۊستان|کارمان]]||هشتؤم||کارمون||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي |- !۲۲ |[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي |- !۲۳ |[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر کوروش]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي |- !۲۴ |[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي |- !۲۶ |[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي |- !۲۷ |[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||دۊوؤم||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲||[[پرونده:IranMazandaran-SVG.svg|80px]]||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي |- !۲۸ |[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي |- !۲۹ |[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي |- !۳۰ |[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي |- !۳۱ |[[ىزد ٚ اۊستان|يٚزد]]||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي |- !۱ | [[گيلان|كاسپي گيلان]]||أول||[[سياکل ٚ شأرستان|سیآهکل]]||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶||[[پرونده:IranGilan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي |- ! | | | | | | | | |} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:دونیا کشورؤن]] [[Category:آسیا کشورؤن]] [[رده:جوغرافی]] [[رده :مردوم]] [[رده:تارئخ]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] [[جرگه:کشورؤن]] qlgmyl7q9qi92es4n9bm7ab0olaxnin 157279 157275 2026-06-15T13:02:37Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/157275|157275]] از [[Special:Contributions/~2026-35150-59|~2026-35150-59]] ([[User talk:~2026-35150-59|بحث]]) خنثی شد 157279 wikitext text/x-wiki {{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه | أصلي نام=ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري | عادي نام=ايران | بيدۊق ٚ تاتايي=Flag of Iran.svg | ميللي نشان ٚ تاتايي=Coat of arms of Iran.svg | ميللي شعار=''استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی'' | ميللي سۊرۊد= مهر خاوران {{سخ}} {{سخ}}[[File:Sorud-e Mellí-e Yomhurí-e Eslamí-e Irán (instrumental).oga]] | نخشه=Iran (orthographic projection).svg | مرکز= [[تئران]] | پيله‌ترين شأر = | رسمي زوان =[[فارسي]] | رائج ٚ زوانان= ۵۳٪ [[فارسي]]{{سخ}}۱۸٪ [[آذربايجاني زوؤن|آذرباىجاني]] ؤ تۊرکي زوانان{{سخ}}۱۰٪ [[کۊردي زوؤن|کۊردي]]{{سخ}}۷٪ [[گيلکي]] ؤ [[گلکي]]{{سخ}}۶٪ [[لۊري زوؤن|لؤری]]{{سخ}}۲٪ [[بلۊچي زوؤن|بلۊچي]]{{سخ}}۲٪ [[عربي زوان|عربي]]{{سخ}}۲٪ باخي زوانان (أرمني، آسۊري، گۊرجي، لکي، سمناني، [[تالشي]]) | نژادان= فارس، آذرباىجاني، گيلک، مازندراني، کۊرد، لؤر، بلۊچ، عرب |دين=ايسلام (رسمي) |أهالي نام=ايراني | حکۊمت ٚ نؤع= ايسلامي جؤمۊري | حاکمان ٚ نؤع={{•}} رابر{{سخ}}{{•}} ريئيس جؤمۊر{{سخ}}{{•}} ريئيس جؤمۊر ٚ أولي معاون{{سخ}}{{•}} مجلس ٚ ريئيس{{سخ}}{{•}} قضائيه قوه ريئيس{{سخ}} {{•}} نگهبان ٚ شؤرا دبير{{سخ}} | حاکمان ٚ نام =سید علي خامنه‌اي{{سخ}}مسعۊد پزشکیان{{سخ}}محمدرضا عارف{{سخ}}محمدباقر قاليباف{{سخ}}غلامحسین محسني اژه‌اي{{سخ}}أحمد جنتي |مقننه={{سخ}} |أعلا مجلس= نگهبان ٚ شؤرا |سفلا مجلس= ايسلامي شؤرا مجلس |تاريخي دؤره‌ئن={{•}}ماد{{سخ}}{{•}} هخامنشي‌ئن{{سخ}}{{•}}أشکاني‌ئن{{سخ}}{{•}} ساساني‌ئن{{سخ}}{{•}}[[بۊىه‌ئن]]{{سخ}}{{•}} [[صفوئن|صفوي‌ئن]]{{سخ}}{{•}}أفشاري‌ئن{{سخ}}{{•}}زنديان{{سخ}}{{•}}قاجاري‌ئن{{سخ}}{{•}}پهلوي‌ئن{{سخ}}{{•}} ۱۳۵۷ انقلاب{{سخ}}{{•}}أساسي قانۊن ٚ تصويب{{سخ}}{{•}}أساسي قانۊن ٚ اصلاح{{سخ}} |بنانهأن ٚ زمات= ۶۷۸ پ. م{{سخ}}۵۵۰ پ. م{{سخ}}۲۴۷ پ. م{{سخ}}۲۲۴ م{{سخ}}۹۳۴ م{{سخ}}۸۸۰{{سخ}}۱۱۱۴{{سخ}}۱۱۲۹{{سخ}}۱۱۷۵{{سخ}}۲۴ آذر ۱۳۰۴{{سخ}}۱۷ دی ۱۳۵۶ - ۲۲ بهمن ۱۳۵۷{{سخ}}۱۲ آذر ۱۳۵۸{{سخ}}۶ مرداد ۱۳۵۸ | پيلئکي = ۱,۶۴۸,۱۹۵ | پيلئکي رتبه=۱۸اؤم | آو ٚ درصد=۷/۰۷ | جمعيت ٚ سال=دی ۱۳۹۹ | جمعيت=۸۹,۴۶۸,۴۰۷ | جمعيت ٚ رتبه=۱۷اؤم | جمعيت ٚ تراکؤم=۵۰ نفر ايته کيلۊمتر مۊربع مئن<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_sovereign_states_and_dependent_territories_by_population_density</ref> | جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه=۱۲۶اؤم | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال=۲۰۱۹ | داخلي ناخالص ٚ تؤليد=۱/۰۰۷ تريليۊن دؤلار<ref name="imf">{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/01/weodata/weorept.aspx?sy=2007&ey=2010&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=. &br=1&c=429&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=49&pr.y=۱۰|title=Iran|publisher=International Monetary Fund|accessdate=۲۰۱۰–۰۴–۲۱| archiveurl = http://www.webcitation.org/67SYE7poS | archivedate = 06 May 2012}}</ref> | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه=۱۸اؤم | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه=۱۷/۶۶۲ دؤلار<ref>http://www.tabnak.ir/fa/news/264313/افزایش-سرانه-تولید-ناخالص-داخلی-ایران</ref> | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه=۶۶اؤم | انساني تؤسعه شاخص ٚ سال=۲۰۱۸ | انساني تؤسعه شاخص={{increase}} ۰/۷۹۷<ref name="HDI">{cite web|url=https://web.archive.org/web/20211201210446/http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Table1.pdf%7Ctitle=Human Development Report ۲۰۱۰|year=۲۰۱۰|publisher=United Nations|accessdate=5 November ۲۰۱۰| archiveurl = https://web.archive.org/web/20210614070129/https://www.webcitation.org/67SYERaMJ | archivedate = 06 May 2012}}</ref> | انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه=۶۵اؤم | انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع=<span style="color:#090;">بالا</span> | پۊل ٚ واحد=ريال | پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=IRR | زمات ٚ جيگا=ىۊتي‌سي ۳:۳۰+ | تاوستاني زمات ٚ جيگا=ىۊتي‌سي ۴:۳۰+ | utc=+۳:۳۰ | dst=+۴:۳۰ | کد بین‌المللی خودرو=[[IR]] | اينترنتي دامنه= [[ir.]] | تلفؤن ٚ پيش شۊماره=۹۸ | جيني= ۴۰/۰<ref name='CBI'>[https://web.archive.org/web/20110113052137/http://www.cbi.ir/page/5881.aspx CBI: Economic Trends ۲۰۰۸/۲۰۰۹]. Retrieved 4 July 2009.</ref><span style="color:#fc0;">(متوسط)</span> | تقويم=خۊري تقويم | جيني سال=۲۰۱۶ | جيني رتبه=<span style="color:#fc0;">(متوسط)</span> | فرانئن ٚ ور = راست | برق ٚ وؤلتاژ= ۲۴۰~۲۲۰ | برق ٚ فرکانس= ۵۰ هرتز (یوروپلاگ، شوکو) }} '''ایران''' کي اۊن ٚ رسمي نام، '''ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري''' ايسه، ايته پيله کيشور خۊرخۊسي [[آسیا]] مئن ايسه. ايران ۱,۶۴۸,۱۹۵ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، مئني‌خۊرتاو ٚ دۊوؤمي پيله کيشوره. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري]] ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپي دریا]]، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ [[پاکستان]]، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج]] ؤ [[عۊمان ٚ دریا]] ؤ [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[عراق]] ؤ [[تۊرکيه]] سامانان-أ فأرسه. أ کيشور ايته استراتژيک ٚ جيگا مئن قرار بيگيته‌دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊن ٚ نسا نهأ ايته مۊهم ٚ مسير نفت ٚ اينتقال ٚ وأسي ايسه. ايران ٚ جمعيت ۸۹,۵ ميليۊن نفر-أ دواره ؤ [[تئران]]، أ کيشور ٚ مرکز ؤ پيله‌ترين شأر ايسه. ايران ٚ رسمي زوان [[فارسي]] ايسه ولي أ کيشور ٚ دۊرۊن پۊر قؤم ؤ طاىفه زيوه ؤ هرته خۊشان ٚ مخصۊص زوان ؤ گۊىش ٚ أمرأ گب زنئده. ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري خۊ أساسي قانۊن ٚ مئن، ايسلام-أ ايران ٚ رسمي دين ؤ شيعه-یأ ني اۊن ٚ رسمي مذهب اعلام بۊگۊده ؤ مردۊم ني ويشتر هأ دين ؤ مذهب-أ دۊمبال کۊنئده. [[فاىل:Iran1.JPG|left|thumb|ایران]] ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني ايلام ؤ جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ فلات ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن [[پيله کۊرؤش]] هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. مقدۊني اسکندر چارته قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن ايران ؤ أ ايمپراتۊري-أ فتح بۊگۊده ؤ ايران ايته جه ىۊنان ٚ ايمپراتۊري مملکتان بۊبؤست. أشکاني‌ئن سه قرن ميلاد ٚ قبل سلۊکيان-أ کي ايته ىۊناني حکۊمت بۊ شکست بدأد ؤ دۊواره ايران ٚ حکۊمت اۊن ٚ بۊمي مردۊم ٚ دس دکفت. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد قۊدرت ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأد. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک رۊم ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن باعث بۊبؤسته بۊ کي ايران ضعيف ببه. هفتؤمي ميلادي قرن ٚ مئن مۊسلمانان ساساني ايمپراتۊري-أ فترکستد ؤ ايران-أ ساساني‌ئن ٚ جه بيگيتد ؤ ايسلام-أ اۊن ٚ مئن رواج بدأد. ايسلامي خلافت ٚ زمات ٚ جه تا سيزدهؤمي قرن، أدبي، علمي ؤ هۊنري کۊنۊشان ايران ٚ مئن رؤنق دأشتي ؤ ايران ٚ مردۊم [[ايسلام ٚ زرين زمات]] ٚ مئن پۊر تأثير دأشتيد. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان، ايسلام ٚ پسي بامؤد کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن تۊرکان کۊچ بۊگۊدئد ايران ؤ گلف گلف خۊشان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. سيزدهؤمي ميلادي قرن مؤغؤلان ايران-أ فترکستد ؤ ايلخانان ٚ حکۊمت کار ٚ سر بامؤ ؤ بأزين ني ايران تیمۊري ايمپراتۊري دس دکفت. [[صفوئن|صفوي‌ئن]] خۊشان ٚ دؤره مئن ايقتصاد-أ رؤنق بدأد ؤ ايران ٚ سامانسران-أ ايمن بۊگۊدئد. صفوي‌ئن ٚ زمات ٚ مئن بۊ کي ۹ قرن ٚ پسي ايته مستقل ؤ بۊمي حۊکۊمت ايران-أ خۊ دس بيگيته ؤ کيشور ٚ رسمي مذهب-أ شيعه بۊگۊده ؤ هۊ زمات تا هأسأ شيعه ايران ٚ غالب ٚ مذهب ايسه. صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر حؤکۊمت بۊگۊدئد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته. ۱۲۸۰ شمسي دهه مئن مشرۊطه جۊمبش ايران ٚ مئن قۊدرت بيگيفت ؤ مشرۊطه أساسي قانۊن ايران ٚ مئن ايجرا بۊبؤست. ۱۳۰۴ سال ٚ دۊرۊن پألوي حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رضاشا بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله ايصلاحات ايجاد ؤ کيشور ٚ زيرساخت تقويت بۊبؤست. محمدرضا پهلوي ني هأ سياست-أ خۊ دؤره مئن پيش بيگيته ؤ ايران ٚ ايقتصاد پۊر رؤشد ؤ رؤنق بيگيفت. بأزين ني اي سري دليلان ٚ وأسي مردۊم أ حۊکۊمت ٚ جه ناراضي بۊبؤستد تا أنکي ۱۳۵۷ سال ٚ مئن رؤح‌الله خؤمىني ايته ايسلامي اينقلاب ٚ أمرأ پادشايي حۊکۊمت-أ بيگاده ؤ ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري حۊکۊمت ايجاد بۊبؤسته. ۱۳۵۹ تا ۱۳۶۷ شمسي سالان ٚ مئن عراق ايران ٚ أمرأ ايته پيله جنگ بۊگۊد کي ايران ٚ ايقتصاد ؤ مردۊم ٚ زيوش ٚ کیفيت ٚ سر پۊر منفي أثر بنأبۊ. هأسأ ايران ٚ رابر سید علي خامنه‌اي ايسه کي خؤمىني پسي رابر بۊبؤسته ؤ ايسلامي جؤمۊري دۊوؤمي رابر ايسه. ايران، مۊتحد ٚ ميللتان ٚ سازمان، ايقتصادي ايلجار ٚ سازمان، ايسلامي ايلجار ٚ سازمان ؤ اؤپک ٚ سازمان ٚ مئن عۊضوه ؤ خۊ منطقه مئن ايته جه پيله قۊدرتان ايسه. ايران خدماتي، صنعتي ؤ کيشاورزي بخشان ٚ مئن زيرساخت دأره کي أ کيشور ٚ ايقتصاد ٚ ىارايي-أ بۊجؤر بؤره ولي أ کيشور ٚ ايقتصاد ٚ پيله بخش هله نفت ؤ گاز ٚ سر تمرکؤز دأره ؤ مالي فساد ني جه باخي اۊن ٚ ايقتصاد ٚ ايرادان ايسه. ايران طبيعي منبعان ٚ نظر ٚ جه پۊر غني ايسه ؤ اؤپک ٚ عۊضوان ٚ مئن سوؤمي پيله نفت ٚ ذخيره-یأ دأره. ==نام== ایران واژهٔ [[باستان فارسی ]] مین «آئیریانا» (airya) و [[فارسی میانه]] مین به شکل «اِران» (erān) بو، و وجه شکل قدیم «airya nama» بیگیفته ببسته بو و به معنای «مردمان اصیل سرزمین » ایسه. ایران [[کردستان]] مین هنوز ایران با هو ایسم قدیمی «اِران» تلفظ به. ایر واژه مین به‌معنی «آزاده» و اونه جمع «ایران» به‌معنی «آزادگان» ایسه. ایران ایسم لغت مین به معنی «سرزمین آریاییان» ایسه و مدت‌ها قبل ان که [[ایسلام]] بایه اونه ایسم بومی ایران، اران، یا ایرانشهر بو. البته ۶۰۰ سال قبل میلاد جا تا ۱۳۱۴ ([[۱۹۳۵ (میلادی)|۱۹۳۵]]) تمام دنیا مین با ایسم «پرشیا» شناخته بوستی. ==تاريخ== ===قبل ایسلام دوره هان=== *[[ایلامیان]] (۳۲۰۰ سال ویشتر [[قبل میلاد|پ. م.]] - ۵۳۹ پ.م.) *[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «نخستین پادشاهی آریاییان ایران مین» ؛ بنیان‌گذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]] *[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیان‌گذار [[کورش بزرگ]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا]] *[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیان‌گذار [[سلوکوس یکم]] *[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیان‌گذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]] *[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیان‌گذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]] ===بعد ایسلام دوره هان=== *[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیان‌گذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]] *[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیان‌گذار [[یعقوب بن لیث صفاری]] *[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیان‌گذار [[اسماعیل سامانی]] *[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیان‌گذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]] *[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]] *[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[سلطان محمود غزنوی]] *[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیان‌گذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]] *[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیان‌گذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]] *[[ایلخانان مغول]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیان‌گذار [[هلاکو خان]] *[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیان‌گذار [[تیمور گورکانی]] *[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]] *[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[نادرشاه]] *[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیان‌گذار [[کریمخان زند]] *[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]] *[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیان‌گذار [[رضا شاه]] *[[نظام جمهوری اسلامی]] (۱۳۵۷ ه.خ. - تا الانی ) بنیان‌گذار [[روح الله موسوی خمینی]] ==جۊغرافي== ایران شرق جا با [[افغانستان]] و [[پاکستان]]؛ شمال شرقی جا با [[ترکمنستان]]، بخش میانی شمال جا با [[دریای کاسپین]]، شمال غربی مین با [[جمهوری آذربایجان]] و [[ارمنستان]]؛ غرب مین با [[ترکیه]] و [[عراق]]؛ و سرانجام جنوب جا با آبان [[خلیج فارس]] و [[دریای عمان]] همسایه‌ ایسه. ایران دید طبیعی جا ، جه شمال به رود اترک، [[دریای کاسپین]] و [[ارس|رود ارس]]، خاور جا به کوهان [[هندوکش]] و کوهان باختری دره [[سند]]، باختر جا به دامنه‌هان باختری کوهان [[زاگرس]] و حوضه آبریز [[اروندرود]] و جنوب مین به [[خلیج فارس]] و [[دریای عمان]] محدود ایسه . ایران نصف ویشتر کویری و نیمه کویری ایسه . حدود یک سوم ایران هم کوهستانی ایسه و بخش کوچکی جه ایران (شامل جلگهٔ جنوب [[دریای کاسپین]] و جلگهٔ [[خوزستان]]) هم جه جلگه‌هان حاصلخیز تشکیل ببوسته. ایران بلندترین کوه هم [[دماوند]] (۵۶۷۱ متر) ایسه. جی دید جوغرافیایی،ایران غربی‌ترین شهر [[کلیساکندی]]؛ شرقی‌ترین شهر [[جالق]]؛ شمالی‌ترین شهر [[پارس آباد]]؛ و جنوبی‌ترین شهر [[چابهار]] ایسه == غذا ؤ خۊراک == {| class="wikitable sortable" style="text-align: center |- ! نام فارسی !! نام انگلیسی !! نوع !! ترکیبات اصلی !! تصویر |- | [[آش]] || Āsh || میان وعده || آب، سبزیجات، رشته، حبوبات || [[File:Ashe-jo.jpg|80px]] |- | [[اشکنه]] || Eshkenh || غذا || تخم مرغ، نان، پیاز، آب، ادویه || [[File:اشکنه خوراک ایرانی.jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/اشکنه_خوراک_ایرانی.jpg]] |- | [[باقلاپلو]] || Baghla Polo || غذا || باقالا، برنج، سبزیجات، گوشت || [[File:Baghala polo.jpg|80px]] |- | [[بریان اصفهان|بریانی]] || Beryani || غذا || گوشت، روغن، نعنا، گردو || [[File:Iranianbyryani2.jpg|80px]] |- | [[ترشی]] || Torshi || چاشنی || میوه‌جات، سبزیجات، سرکه، آب || [[File:Mixed Pickles (9370-72).jpg|80px]] |- | [[حلوا]] || Halva || دسر || آب، آرد، شکر، هل، گلاب || [[File:Հալվա.jpg|80px]] |- | [[خاگینه]] || Khagine || دسر || تخم مرغ، نعنا، زردچوبه || |- | [[خورش]] || Khoresh || غذا || لپه، گوشت، آب، سیب‌زمینی ||[[پرونده:Gheyme.jpg|80px]] |- | [[سمبوسه]] || Sambose || غذا || نان، گوشت، سبزیجات، حبوبات ||[[پرونده:Samosachutney.jpg|80px]] |- | [[شربت]] || Sharbat || نوشیدنی || آب، شکر، طعم دهنده مصنوعی || |- | [[شله زرد]] || Shole Zard || دسر || آب، برنج، زعفران، ادویه‌جات ||[[پرونده:Eftar sholezard sangak.jpg|80px]] |- | [[آبگوشت]] || AbGosht || غذا || آب، گوشت، سبزیجات، حبوبات ||[[پرونده:Abgoosht.jpg|80px]] |- | [[شیربرنج]] || ShirBerenj || چاشنی || شیر، شکر، برنج، شیره||[[File:Risalamande.jpg|80px]] |- | [[شیرین پلو]] || Shirin Polo || غذا || برنج، پرتغال، زعفران، فلفل سیاه||[[پرونده:Stamps of Azerbaijan, 2005-701.jpg|80px]] |- | [[عدس پلو]] || Adas Polo || غذا || عدس، برنج، ادویه‌جات، سبزیجات ||[[پرونده:Adas polo.JPG|80px]] |- | [[حلیم]] || Halim || میان وعده || گندم، جو، عدس، گوشت ||[[پرونده:Hyderabadihaleem.JPG|80px]] |- | [[فرنی]] || Kheer || غذا || آردبرنج، گندم، شیر، شکر، زعفران ||[[پرونده:Kheer.jpg|80px]] |- | [[عدسی]] || Adasi || غذا || عدس، پیاز، نعنا، آرد، ادویه‌جات || |- | [[کاچی]] || Kachi || دسر || آرد، شکر، گلاب، روغن، زعفران ||[[پرونده:Kachi-ghaza.jpg|80px]] |- | [[کباب]] || Kabab || غذا || کباب، ادویه‌جات، خمیر نان ||[[پرونده:Kebab.jpg|80px]] |- | [[کله پاچه]] || KalePache || غذا || سر گوسفند، روغن، آب، ادویه‌جات ||[[پرونده:Khash (dish).jpg|80px]] |- | [[کلوچه]] || Koloche || میان وعده || آرد گندم، شکر، روغن ||[[پرونده:Chocolate chip cookies.jpg|80px]] |- | [[کوفته]] || Kofteh || غذا || سبزیجات، گوشت، آب، برنج ||[[پرونده:Koufte Ber.JPG|80px]] |- | [[آلبالوپلو]] || Albalo Polo || غذا || آلبالو، برنج، آب، سبزیجات ||[[پرونده:Ālbāloo polu (1).jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/Ālbāloo_polu_(1).jpg]] |- | [[دلمه]] || Dolme || غذا || گوشت، سبزی، برگ مو، سیب زمینی ||[[پرونده:Yarpaq dolması.jpg|80px]] |- | [[دمپختک]] || Dampokhtak || غذا || برنج، رب، پیاز، روغن، فلفل ||[[پرونده:Dampokhtak.JPG|80px]] |- | [[رشته پلو]] || Reshte Polo || غذا || گوشت، پیاز، کشمش، خرما || |- | [[کوکو]] || KoKo || غذا || سبزیجات، تخم مرغ، آرد، سیب‌زمینی ||[[پرونده:Kookoo-sabzi.jpg|80px]] |- | [[زرشک پلو]] || Zershk Polo || غذا || مرغ، گوشت، برنج، رب، ادویه‌جات || [[پرونده:Zereshk polo.jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/Zereshk_polo.jpg]] |- | [[سبزی پلو]] || Sabzi Polo || غذا || برنج، سبزیجات، زعفران، ماهی || [[پرونده:Sabzi polo.jpg|80px]] |- | [[کتلت]] || Kotlet || غذا || گوشت، سیب‌زمینی، پیاز، تخم مرغ || [[پرونده:Kotleta.JPG|80px]] |- | [[کلم پلو]] || Kalam Polo || غذا || کلم، برنج، سبزیجات || |- | [[کله جوش]] || KalJosh || غذا || پیاز، کشک، زردچوبه، روغن، گردو|| |- | [[لوبیا پلو]] || Loobiya Polo|| غذا || باسمانی، برنج، لوبیا سبز، گوشت || [[پرونده:Loobia Polo.jpg|80px]] |- | [[میرزاقاسمی]] || Mirza Ghassemi || غذا || بادنجان، ادویه‌جات، تخم مرغ، سبزیجات || [[پرونده:Mirza-Qasemi dish.jpg|80px]] |- | [[نخودپلو]] || Nokhod Polo || غذا || نخود، برنج، حبوبات، سبزیجات || |- | [[یتیمچه]] || Yatimche || غذا || بادنجان، گوجه، سیب‌زمینی، پیاز || |- |} ==ايران ٚ کيشوري تخسيمان== *'''ايران ۳۱ تا اۊستان دأره:''' [[File:Map of Iran with province names and neighboring land.svg|300px|thumb|center|ایران ٚ اۊستانان ٚ نخشه]] {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- !رچ!!اۊستان ٚ نام<ref>{یادکرد وب|عنوان=پورتال وزارت کشور - اخبار|نشانی=https://web.archive.org/web/20081120134847/http://www.moi.ir/Portal/Home/ShowPage.aspx?Object=News&CategoryID=25bdb60a-cbea-4641-94ac-5ef525670863&LayoutID=b19583be-e43d-459b-8110-f0453f12adca&ID=53a487d9-11c1-4602-a48d-d3b834732cb1|وبگاه=web.archive.org|تاریخ=2008-11-20|بازبینی=2020-08-06}}</ref>!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات |- !۱ |[[خۊرتاوي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرتاوي آذرباىجان]]||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي |- !۲ |[[خۊرخۊسي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرخۊسي آذرباىجان]]||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي |- !۳ |[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي |- !۴ |[[ايصفهان ٚ اۊستان|ايصفهان]]||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي |- !۵ |[[ألبۊرز ٚ اۊستان|ألبۊرز]]<ref>{یادکرد وب|عنوان=MehrNews.com - Iran, world, political, sport, economic news and headlines|نشانی=https://web.archive.org/web/20110920053536/http://www.mehrnews.ir/NewsPrint.aspx?NewsID=1106193|وبگاه=web.archive.org|تاریخ=2011-09-20|بازبینی=2020-08-06}}</ref>||سي‌اؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي |- !۶ |[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي |- !۷ |[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي |- !۸ |[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي |- !۹ |[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهرکرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي |- !۱۰ |[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]<ref name="الحاق طبس به خراسان جنوبی">تجدیدنظر در آمار دو استان مرتبط پس از الحاق شهرستان طبس در ۱۳۹۰ از استان یزد به خراسان جنوبی با توجه به داده‌های ۱۳۵۸</ref>||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي |- !۱۱ |[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|رضوي خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي |- !۱۲ |[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي |- !۱۳ |[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي |- !۱۴ |[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي |- !۱۵ |[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي |- !۱۶ |[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي |- !۱۷ |[[فارس ٚ اۊستان|فارس]]||هفتؤم||[[شيراز]]||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي |- !۱۸ |[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي |- !۱۹ |[[قۊم ٚ اۊستان|قۊم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قۊم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي |- !۲۰ |[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي |- !۲۱ |[[کرمان ٚ اۊستان|کرمان]]||هشتؤم||[[کرمان]]||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي |- !۲۲ |[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي |- !۲۳ |[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي |- !۲۴ |[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي |- !۲۵ |[[گيلان ٚ اۊستان|گيلان]]||أول||[[رشت]]||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶||[[پرونده:IranGilan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي |- !۲۶ |[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي |- !۲۷ |[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||دۊوؤم||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲||[[پرونده:IranMazandaran-SVG.svg|80px]]||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي |- !۲۸ |[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي |- !۲۹ |[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي |- !۳۰ |[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي |- !۳۱ |[[ىزد ٚ اۊستان|ىزد]]<ref name="الحاق طبس به خراسان جنوبی">تجدیدنظر در آمار دو استان مرتبط پس از الحاق شهرستان طبس در ۱۳۹۰ از استان یزد به خراسان جنوبی با توجه به داده‌های ۱۳۵۸</ref>||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي |} ==مردۊم== پیشینهٔ تاریخی تمدن ایران واگرده به تمدنان [[عیلام]]، [[شهر سوخته]]، [[جیرفت]] و... ، ولی اون شروع تاریخ سیاسی جی آغاز ایران حکومت پادشاهی زمان [[ماد]] مین ایسه. شاهنشاهی ماد، ایران نخسین شاهنشاهی بو و هناویسی به عنوان ایران شروع تاریخ شاهنشاهی درنظر بیگیفته ببسته. ایران امروزه جه اقوام زیادی من جمله :[[فارس]]،[[مردم آذری‌|آذربایجانی(آذری)]]، [[مردم کرد|کرد]]،[[بلوچ]]، [[مردم مازندرانی|مازندرانی(مازنی)]]، [[گیلک]]، [[قشقایی]]، [[عرب]]، [[لک]]، [[تالشی]]، [[ترکمن]]، و [[یهودی]] تشکیل ببوسته. ایران مین حدود ۲۰ تا زوان و ۱۱۰ تا گویش زبانی رواج داره و ایران پیله ترین گروه‌هان زوانیا [[فارسی]]، [[ترکی آذربایجانی]]، [[کردی]]، [[زبان ترکمنی|ترکمنی]]، [[گیلکی]]، [[زبان مازندرانی|مازندرانی]]، [[زبان خلجی|خلجی]]، [[تالشی]]، [[لری]]، [[گویش بختیاری|بختیاری]]، [[عربی]]، [[بلوچی]]، [[لکی]]، [[دیلمی]]، [[تاتی]]، [[زبان ارمنی|ارمنی]]، [[آشوری]]، [[مندایی]]، [[زبان گرجی|گرجی]]، [[عبری]]، [[کلدانی]] و غیره تشکیل دهه . ایران زوان رسمی و ایداری فارسی ایسه. [[فارسی]] ایته جه زوانان شاخیه [[هند و اروپایی]] ایسه . براساس اصل پانزدهم [[ایران قانون اساسی ]] کتابان درسی باید با ا زوان و خط ببه ، ولی ایستفاده جه زوانان محلی و قومی مطبوعات مین و رسانان گروهی و درس دان اوشان ادبیات مدارس مین ، کنار زوان فارسی آزاد ایسه. ==سربس== {{ایران اوستانان}} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:دونیا کشورؤن]] [[Category:آسیا کشورؤن]] [[رده:جوغرافی]] [[رده :مردوم]] [[رده:تارئخ]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] [[جرگه:کشورؤن]] suuj70acxm3ybh8oa6wg67b0mfimm80 157283 157279 2026-06-15T13:03:29Z ~2026-35150-59 18604 /* */ 157283 wikitext text/x-wiki {{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه | أصلي نام=مزدیسنآئی(زرتشت گیلَک/کآسپی بۆ ڤ/و هسا آراد کآسپی/گیلَک ایسه ) ايران | عادي نام= | بيدۊق ٚ تاتايي= | ميللي نشان ٚ تاتیي= | ميللي شعار= | ميللي سۊرۊد= | نخشه= | مرکز= | پيله‌ترين شأر =سیآهٚکل | رسمي زوان =گیلکی | رائج ٚ زوانان=ایرانۆ دباخی زوانان | نژادان= |دين=مزدیسنآ |أهالي نام= | حکۊمت ٚ نؤع= | حاکمان ٚ نؤع= | حاکمان ٚ نام =پیلّآٚه آراد هادیان غیاثی حافظی سیاٚٓئهکَلی |مقننه= |أعلا مجلس= |سفلا مجلس= |تاريخي دؤره‌ئن=۲۰۳ دوٚلت جه اولی ارتا (۷۸۴۵ پیش سال) |بنانهأن ٚ زمات= | پيلئکي = ۱,۶۴۸,۲۲۸ | پيلئکي رتبه= | آو ٚ درصد= | جمعيت ٚ سال=۱۵۹۸ | جمعيت=جرگییت۹۴،۴۴۴،۴۴۴ | جمعيت ٚ رتبه= | جمعيت ٚ تراکؤم= | جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه= | انساني تؤسعه شاخص ٚ سال= | انساني تؤسعه شاخص= | انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه= | انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع= | پۊل ٚ واحد= | پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=﷼ | زمات ٚ جيگا=میٌن | تاوستاني زمات ٚ جيگا= | utc= | dst= | کد بین‌المللی خودرو= | اينترنتي دامنه= | تلفؤن ٚ پيش شۊماره= | جيني=کاسپی ناموٚ جیسندن کاسپی گیلانوٚ اوٚستانوٚ میان چو جه کاسپی=گیلکوٚان هگیته کاسپئين دریا ناموٚ جه ای مردمونی ک ایرو زیوش کودندهدرن، فقد گیلکی/کاسپی ایسه ایرانوٌ دابی/رسمی/رسمهی/داوی زوان؛ گیلکی بزیوه | تقويم= | جيني سال= | جيني رتبه= | فرانئن ٚ ور = داب:گیلکی | برق ٚ وؤلتاژ= | برق ٚ فرکانس= |داب=گیلَکی}} '''....>🐦‍🔥ایران ٚ''' اتیک🐦‍🔥پتیکۆ😎نٚم، '''مزدیسنآئی ايران بی بی.''' ایران یتا رزم معرکه خوجیر پیله دئباری ساموٚان/کٚشور ایسه گ زیمیۆ هۆرۆ گیوشه و/ڤ مجیک ایسه. '''ایران ٚ چاودار/رٰٚهٚبٚرٚ/شاه/میرزا🐦‍🔥آراد غیآثی شرفمیرزآئی حآفظی هآدیآن سیآهکل محله شرپشآه اعلوی شعبآنی پور دهبنه نآصراعلوی پآگآهمیرزآیی خردآد دیآ ورفنه پور سیآهکلمآرلیکی سیکلمآئرلیکی شآده ای سپردآنی مآهآنی بأ194.444سنتیمییتری  بۊرز آبآدی حآفظ  و/ڤ اٍعمآد ڤ/و زید ای چآودآرشرفمیرزآشآهخسرو-پنآه/وآوریت اٰنآر کآسپیگیلکمزدیسنآئیفآرسیکآرمانیزرتشئ گیلَکی ایرآنی🐦‍🔥 ایسه.''' ايران ۱,۶۴۸,۳۳۱ هزرمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، هورٚ ‌خۊرتاو ٚ اوٚلی پيله سامان بی. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري|کلسیاه اٚذرپادگان]] ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپئن ٚ دریا|کاٚٓسپیئن دَریآ]] ، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ پاکستان، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج|کاسپی شاخاوٚ/ویئر/سما]] ؤ مَکوٚران دَریاٚ ؤ پارسی دَریاٚ [[خۊرخۊس]] ٚ جه عراق ؤ [[تۊرکيه]] سامان داٚهشتیبیٚ. ایٚ کيشور ايته موٚهم ٚ جيگا میان بيگيته‌دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊنوٚ میان یتا موٚهم ٚ نفت ٚ اينتقال ٚ رهوٚ ایسه ک گته لوٚتکاوانٚ وأسي جه اش رد ابن. ايران ٚ جمهٚعیت ,۹۴ ميليۊن اوٚدم ایسهونوٚ ک اویر نین ایرانوٚ بیرو؛ [[سياکل ٚ شأرستان|سیاهکل]] ایرانوٚ میان ڤ پیلاه‌ترين شأر ایسه؛ یتا شاهر ک مردمونوش [[کاسپئن ٚ دریا|نانجهونو]] هوٚرو میان چکوٚنن. ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني مارلیکوٚ ايلام ؤ ارتا/جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ کتلوانوٚ فلت ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن پيله کۊرؤش هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. ایرانی أشکاني‌ئنوٚ بماندوٚ سلۊکيان-أ کي ایتا/یتا ایرانی حکۊمت بۊنوٚ جم جم بئوده بۆ. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد پاریاوی ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأبوٚن. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک ایتالیو ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن بۊبؤسته بۊ کي ايرانوٚ لور ایخد پاریاو ابهوٚ. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان مٚث ایرانی-کاسپی-گیلک-دیلمیوٚان ال بویه بمانددوٚ عرپستانوٚ بوٚردن جه بر تا سعودیه. مزدیسناو ٚ با بامؤدنوٚ کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن گلف گلف سلجوقیان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. ايرانی تیمۊري پس ایرانی ايمپراتۊريوٚ دس دکفته. بیلهی صفویون خۊشان ٚ شیت بۆن، صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر پاریاو بۊگۊدئد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته مث کلسیایی تالش، جه جومله اورو هیرکاونی داموٚانان. ۱۴۹۸ سل ٚ دۊرۊن پاٚهلوی حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رزاشاه بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله لوار ايجاد ؤ کيشور ٚ بن جاسئدهانۆ پاریاوتر بۊبؤست. ۱۵۵۲ سال ٚ مئن ایروٚنی کاسپی گیلک پیلّآٚه آراد بمابوٚ پاریاوی ایرانوٚ هگیته. ==نٚم== ايرانوٚ نام جه اریایی بمابوٚ چو تموٚم امی موٚردوٚمون اریایی ایسنوٚ ایرانوٚ نام منی دهه اریاییانوٚ دیباری/دئباري سامان. ایران دیباردرتری هورٚ کشور ایسه. ==دیبآر== *[[ایلامیان|مارلیک]] ک کاسپی مارلیک کاسپی گیلک بوٚ، ۷۴۸۸ سال پیش جه ۱۵۹۸کاسپی دیلمی گیلک ایرانی گهدسیتن *[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «» ؛ بنیان‌گذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]] *[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیان‌گذار [[کورش بزرگ|پیله کوروش]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا|خشایارشاه]] *[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیان‌گذار [[سلوکوس یکم]] *[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیان‌گذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]] *[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیان‌گذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]] *دابوید Dabuyids *[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیان‌گذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]] *[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیان‌گذار [[یعقوب بن لیث صفاری]] *[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیان‌گذار [[اسماعیل سامانی]] *[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیان‌گذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]] *[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]] *[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[سلطان محمود غزنوی]] *[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیان‌گذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]] *[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیان‌گذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]] *[[ایلخانان مغول|ایلخانان]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیان‌گذار [[هلاکو خان]] *[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیان‌گذار [[تیمور گورکانی]] *[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]] *[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[نادرشاه]] *[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیان‌گذار [[کریمخان زند]] *[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]] *[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیان‌گذار [[رضا شاه|رزا مازرونی شاه]] *گت آرادوٚ دولت (جه ۲۵۸۳ - تٚ الانی ) ==دماوند یتا کاسپی گیلک کتل ایسه== دماوند کتل ۵۶۹۸ جور شوئه [[کاسپئن ٚ دریا|کاسپی دریاوٚ]] جه ری ==ايران ٚ میٰن (هسا)== [[File:Map of Iran with province names and neighboring land.svg|300px|thumb|center|ایران ٚ اۊستانان ٚ بیلیئی نخشۆان]] {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- !رچ!!اۊستان ٚ نام!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات |- !۲۵ |[[خۊرتاوي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرتاوي آذرباىجان]]||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي |- !۲ |[[خۊرخۊسي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرخۊسي آذرباىجان]]||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي |- !۳ |[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي |- !۴ |[[ايصفهان ٚ اۊستان|ايصفهان]]||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي |- !۵ |[[ألبۊرز ٚ اۊستان|ألبۊرز]]||سي‌اؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي |- !۶ |[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي |- !۷ |[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي |- !۸ |[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي |- !۹ |[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهأرکۊرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي |- !۱۰ |[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي |- !۱۱ |[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|مئني خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي |- !۱۲ |[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي |- !۱۳ |[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي |- !۱۴ |[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي |- !۱۵ |[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي |- !۱۶ |[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي |- !۱۷ |[[پارسیپانی (نيۊجرسي)|پارس🐕]]||هفتؤم||خلیج🧕🏿عربی||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي |- !۱۸ |[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي |- !۱۹ |[[قؤم ٚ اۊستان|قؤم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قؤم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي |- !۲۰ |[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي |- !۲۱ |[[کرمان ٚ اۊستان|کارمان]]||هشتؤم||کارمون||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي |- !۲۲ |[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي |- !۲۳ |[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر کوروش]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي |- !۲۴ |[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي |- !۲۶ |[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي |- !۲۷ |[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||دۊوؤم||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲||[[پرونده:IranMazandaran-SVG.svg|80px]]||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي |- !۲۸ |[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي |- !۲۹ |[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي |- !۳۰ |[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي |- !۳۱ |[[ىزد ٚ اۊستان|يٚزد]]||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي |- !۱ | [[گيلان|كاسپي گيلان]]||أول||[[سياکل ٚ شأرستان|سیآهکل]]||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶||[[پرونده:IranGilan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي |- ! | | | | | | | | |} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:دونیا کشورؤن]] [[Category:آسیا کشورؤن]] [[رده:جوغرافی]] [[رده :مردوم]] [[رده:تارئخ]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] [[جرگه:کشورؤن]] 169pzcw7axz3ntfkrnj1fe9n004d2gl 157284 157283 2026-06-15T13:03:55Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/157283|157283]] از [[Special:Contributions/~2026-35150-59|~2026-35150-59]] ([[User talk:~2026-35150-59|بحث]]) خنثی شد 157284 wikitext text/x-wiki {{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه | أصلي نام=ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري | عادي نام=ايران | بيدۊق ٚ تاتايي=Flag of Iran.svg | ميللي نشان ٚ تاتايي=Coat of arms of Iran.svg | ميللي شعار=''استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی'' | ميللي سۊرۊد= مهر خاوران {{سخ}} {{سخ}}[[File:Sorud-e Mellí-e Yomhurí-e Eslamí-e Irán (instrumental).oga]] | نخشه=Iran (orthographic projection).svg | مرکز= [[تئران]] | پيله‌ترين شأر = | رسمي زوان =[[فارسي]] | رائج ٚ زوانان= ۵۳٪ [[فارسي]]{{سخ}}۱۸٪ [[آذربايجاني زوؤن|آذرباىجاني]] ؤ تۊرکي زوانان{{سخ}}۱۰٪ [[کۊردي زوؤن|کۊردي]]{{سخ}}۷٪ [[گيلکي]] ؤ [[گلکي]]{{سخ}}۶٪ [[لۊري زوؤن|لؤری]]{{سخ}}۲٪ [[بلۊچي زوؤن|بلۊچي]]{{سخ}}۲٪ [[عربي زوان|عربي]]{{سخ}}۲٪ باخي زوانان (أرمني، آسۊري، گۊرجي، لکي، سمناني، [[تالشي]]) | نژادان= فارس، آذرباىجاني، گيلک، مازندراني، کۊرد، لؤر، بلۊچ، عرب |دين=ايسلام (رسمي) |أهالي نام=ايراني | حکۊمت ٚ نؤع= ايسلامي جؤمۊري | حاکمان ٚ نؤع={{•}} رابر{{سخ}}{{•}} ريئيس جؤمۊر{{سخ}}{{•}} ريئيس جؤمۊر ٚ أولي معاون{{سخ}}{{•}} مجلس ٚ ريئيس{{سخ}}{{•}} قضائيه قوه ريئيس{{سخ}} {{•}} نگهبان ٚ شؤرا دبير{{سخ}} | حاکمان ٚ نام =سید علي خامنه‌اي{{سخ}}مسعۊد پزشکیان{{سخ}}محمدرضا عارف{{سخ}}محمدباقر قاليباف{{سخ}}غلامحسین محسني اژه‌اي{{سخ}}أحمد جنتي |مقننه={{سخ}} |أعلا مجلس= نگهبان ٚ شؤرا |سفلا مجلس= ايسلامي شؤرا مجلس |تاريخي دؤره‌ئن={{•}}ماد{{سخ}}{{•}} هخامنشي‌ئن{{سخ}}{{•}}أشکاني‌ئن{{سخ}}{{•}} ساساني‌ئن{{سخ}}{{•}}[[بۊىه‌ئن]]{{سخ}}{{•}} [[صفوئن|صفوي‌ئن]]{{سخ}}{{•}}أفشاري‌ئن{{سخ}}{{•}}زنديان{{سخ}}{{•}}قاجاري‌ئن{{سخ}}{{•}}پهلوي‌ئن{{سخ}}{{•}} ۱۳۵۷ انقلاب{{سخ}}{{•}}أساسي قانۊن ٚ تصويب{{سخ}}{{•}}أساسي قانۊن ٚ اصلاح{{سخ}} |بنانهأن ٚ زمات= ۶۷۸ پ. م{{سخ}}۵۵۰ پ. م{{سخ}}۲۴۷ پ. م{{سخ}}۲۲۴ م{{سخ}}۹۳۴ م{{سخ}}۸۸۰{{سخ}}۱۱۱۴{{سخ}}۱۱۲۹{{سخ}}۱۱۷۵{{سخ}}۲۴ آذر ۱۳۰۴{{سخ}}۱۷ دی ۱۳۵۶ - ۲۲ بهمن ۱۳۵۷{{سخ}}۱۲ آذر ۱۳۵۸{{سخ}}۶ مرداد ۱۳۵۸ | پيلئکي = ۱,۶۴۸,۱۹۵ | پيلئکي رتبه=۱۸اؤم | آو ٚ درصد=۷/۰۷ | جمعيت ٚ سال=دی ۱۳۹۹ | جمعيت=۸۹,۴۶۸,۴۰۷ | جمعيت ٚ رتبه=۱۷اؤم | جمعيت ٚ تراکؤم=۵۰ نفر ايته کيلۊمتر مۊربع مئن<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_sovereign_states_and_dependent_territories_by_population_density</ref> | جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه=۱۲۶اؤم | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال=۲۰۱۹ | داخلي ناخالص ٚ تؤليد=۱/۰۰۷ تريليۊن دؤلار<ref name="imf">{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/01/weodata/weorept.aspx?sy=2007&ey=2010&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=. &br=1&c=429&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=49&pr.y=۱۰|title=Iran|publisher=International Monetary Fund|accessdate=۲۰۱۰–۰۴–۲۱| archiveurl = http://www.webcitation.org/67SYE7poS | archivedate = 06 May 2012}}</ref> | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه=۱۸اؤم | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه=۱۷/۶۶۲ دؤلار<ref>http://www.tabnak.ir/fa/news/264313/افزایش-سرانه-تولید-ناخالص-داخلی-ایران</ref> | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه=۶۶اؤم | انساني تؤسعه شاخص ٚ سال=۲۰۱۸ | انساني تؤسعه شاخص={{increase}} ۰/۷۹۷<ref name="HDI">{cite web|url=https://web.archive.org/web/20211201210446/http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Table1.pdf%7Ctitle=Human Development Report ۲۰۱۰|year=۲۰۱۰|publisher=United Nations|accessdate=5 November ۲۰۱۰| archiveurl = https://web.archive.org/web/20210614070129/https://www.webcitation.org/67SYERaMJ | archivedate = 06 May 2012}}</ref> | انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه=۶۵اؤم | انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع=<span style="color:#090;">بالا</span> | پۊل ٚ واحد=ريال | پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=IRR | زمات ٚ جيگا=ىۊتي‌سي ۳:۳۰+ | تاوستاني زمات ٚ جيگا=ىۊتي‌سي ۴:۳۰+ | utc=+۳:۳۰ | dst=+۴:۳۰ | کد بین‌المللی خودرو=[[IR]] | اينترنتي دامنه= [[ir.]] | تلفؤن ٚ پيش شۊماره=۹۸ | جيني= ۴۰/۰<ref name='CBI'>[https://web.archive.org/web/20110113052137/http://www.cbi.ir/page/5881.aspx CBI: Economic Trends ۲۰۰۸/۲۰۰۹]. Retrieved 4 July 2009.</ref><span style="color:#fc0;">(متوسط)</span> | تقويم=خۊري تقويم | جيني سال=۲۰۱۶ | جيني رتبه=<span style="color:#fc0;">(متوسط)</span> | فرانئن ٚ ور = راست | برق ٚ وؤلتاژ= ۲۴۰~۲۲۰ | برق ٚ فرکانس= ۵۰ هرتز (یوروپلاگ، شوکو) }} '''ایران''' کي اۊن ٚ رسمي نام، '''ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري''' ايسه، ايته پيله کيشور خۊرخۊسي [[آسیا]] مئن ايسه. ايران ۱,۶۴۸,۱۹۵ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، مئني‌خۊرتاو ٚ دۊوؤمي پيله کيشوره. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري]] ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپي دریا]]، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ [[پاکستان]]، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج]] ؤ [[عۊمان ٚ دریا]] ؤ [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[عراق]] ؤ [[تۊرکيه]] سامانان-أ فأرسه. أ کيشور ايته استراتژيک ٚ جيگا مئن قرار بيگيته‌دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊن ٚ نسا نهأ ايته مۊهم ٚ مسير نفت ٚ اينتقال ٚ وأسي ايسه. ايران ٚ جمعيت ۸۹,۵ ميليۊن نفر-أ دواره ؤ [[تئران]]، أ کيشور ٚ مرکز ؤ پيله‌ترين شأر ايسه. ايران ٚ رسمي زوان [[فارسي]] ايسه ولي أ کيشور ٚ دۊرۊن پۊر قؤم ؤ طاىفه زيوه ؤ هرته خۊشان ٚ مخصۊص زوان ؤ گۊىش ٚ أمرأ گب زنئده. ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري خۊ أساسي قانۊن ٚ مئن، ايسلام-أ ايران ٚ رسمي دين ؤ شيعه-یأ ني اۊن ٚ رسمي مذهب اعلام بۊگۊده ؤ مردۊم ني ويشتر هأ دين ؤ مذهب-أ دۊمبال کۊنئده. [[فاىل:Iran1.JPG|left|thumb|ایران]] ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني ايلام ؤ جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ فلات ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن [[پيله کۊرؤش]] هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. مقدۊني اسکندر چارته قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن ايران ؤ أ ايمپراتۊري-أ فتح بۊگۊده ؤ ايران ايته جه ىۊنان ٚ ايمپراتۊري مملکتان بۊبؤست. أشکاني‌ئن سه قرن ميلاد ٚ قبل سلۊکيان-أ کي ايته ىۊناني حکۊمت بۊ شکست بدأد ؤ دۊواره ايران ٚ حکۊمت اۊن ٚ بۊمي مردۊم ٚ دس دکفت. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد قۊدرت ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأد. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک رۊم ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن باعث بۊبؤسته بۊ کي ايران ضعيف ببه. هفتؤمي ميلادي قرن ٚ مئن مۊسلمانان ساساني ايمپراتۊري-أ فترکستد ؤ ايران-أ ساساني‌ئن ٚ جه بيگيتد ؤ ايسلام-أ اۊن ٚ مئن رواج بدأد. ايسلامي خلافت ٚ زمات ٚ جه تا سيزدهؤمي قرن، أدبي، علمي ؤ هۊنري کۊنۊشان ايران ٚ مئن رؤنق دأشتي ؤ ايران ٚ مردۊم [[ايسلام ٚ زرين زمات]] ٚ مئن پۊر تأثير دأشتيد. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان، ايسلام ٚ پسي بامؤد کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن تۊرکان کۊچ بۊگۊدئد ايران ؤ گلف گلف خۊشان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. سيزدهؤمي ميلادي قرن مؤغؤلان ايران-أ فترکستد ؤ ايلخانان ٚ حکۊمت کار ٚ سر بامؤ ؤ بأزين ني ايران تیمۊري ايمپراتۊري دس دکفت. [[صفوئن|صفوي‌ئن]] خۊشان ٚ دؤره مئن ايقتصاد-أ رؤنق بدأد ؤ ايران ٚ سامانسران-أ ايمن بۊگۊدئد. صفوي‌ئن ٚ زمات ٚ مئن بۊ کي ۹ قرن ٚ پسي ايته مستقل ؤ بۊمي حۊکۊمت ايران-أ خۊ دس بيگيته ؤ کيشور ٚ رسمي مذهب-أ شيعه بۊگۊده ؤ هۊ زمات تا هأسأ شيعه ايران ٚ غالب ٚ مذهب ايسه. صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر حؤکۊمت بۊگۊدئد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته. ۱۲۸۰ شمسي دهه مئن مشرۊطه جۊمبش ايران ٚ مئن قۊدرت بيگيفت ؤ مشرۊطه أساسي قانۊن ايران ٚ مئن ايجرا بۊبؤست. ۱۳۰۴ سال ٚ دۊرۊن پألوي حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رضاشا بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله ايصلاحات ايجاد ؤ کيشور ٚ زيرساخت تقويت بۊبؤست. محمدرضا پهلوي ني هأ سياست-أ خۊ دؤره مئن پيش بيگيته ؤ ايران ٚ ايقتصاد پۊر رؤشد ؤ رؤنق بيگيفت. بأزين ني اي سري دليلان ٚ وأسي مردۊم أ حۊکۊمت ٚ جه ناراضي بۊبؤستد تا أنکي ۱۳۵۷ سال ٚ مئن رؤح‌الله خؤمىني ايته ايسلامي اينقلاب ٚ أمرأ پادشايي حۊکۊمت-أ بيگاده ؤ ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري حۊکۊمت ايجاد بۊبؤسته. ۱۳۵۹ تا ۱۳۶۷ شمسي سالان ٚ مئن عراق ايران ٚ أمرأ ايته پيله جنگ بۊگۊد کي ايران ٚ ايقتصاد ؤ مردۊم ٚ زيوش ٚ کیفيت ٚ سر پۊر منفي أثر بنأبۊ. هأسأ ايران ٚ رابر سید علي خامنه‌اي ايسه کي خؤمىني پسي رابر بۊبؤسته ؤ ايسلامي جؤمۊري دۊوؤمي رابر ايسه. ايران، مۊتحد ٚ ميللتان ٚ سازمان، ايقتصادي ايلجار ٚ سازمان، ايسلامي ايلجار ٚ سازمان ؤ اؤپک ٚ سازمان ٚ مئن عۊضوه ؤ خۊ منطقه مئن ايته جه پيله قۊدرتان ايسه. ايران خدماتي، صنعتي ؤ کيشاورزي بخشان ٚ مئن زيرساخت دأره کي أ کيشور ٚ ايقتصاد ٚ ىارايي-أ بۊجؤر بؤره ولي أ کيشور ٚ ايقتصاد ٚ پيله بخش هله نفت ؤ گاز ٚ سر تمرکؤز دأره ؤ مالي فساد ني جه باخي اۊن ٚ ايقتصاد ٚ ايرادان ايسه. ايران طبيعي منبعان ٚ نظر ٚ جه پۊر غني ايسه ؤ اؤپک ٚ عۊضوان ٚ مئن سوؤمي پيله نفت ٚ ذخيره-یأ دأره. ==نام== ایران واژهٔ [[باستان فارسی ]] مین «آئیریانا» (airya) و [[فارسی میانه]] مین به شکل «اِران» (erān) بو، و وجه شکل قدیم «airya nama» بیگیفته ببسته بو و به معنای «مردمان اصیل سرزمین » ایسه. ایران [[کردستان]] مین هنوز ایران با هو ایسم قدیمی «اِران» تلفظ به. ایر واژه مین به‌معنی «آزاده» و اونه جمع «ایران» به‌معنی «آزادگان» ایسه. ایران ایسم لغت مین به معنی «سرزمین آریاییان» ایسه و مدت‌ها قبل ان که [[ایسلام]] بایه اونه ایسم بومی ایران، اران، یا ایرانشهر بو. البته ۶۰۰ سال قبل میلاد جا تا ۱۳۱۴ ([[۱۹۳۵ (میلادی)|۱۹۳۵]]) تمام دنیا مین با ایسم «پرشیا» شناخته بوستی. ==تاريخ== ===قبل ایسلام دوره هان=== *[[ایلامیان]] (۳۲۰۰ سال ویشتر [[قبل میلاد|پ. م.]] - ۵۳۹ پ.م.) *[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «نخستین پادشاهی آریاییان ایران مین» ؛ بنیان‌گذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]] *[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیان‌گذار [[کورش بزرگ]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا]] *[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیان‌گذار [[سلوکوس یکم]] *[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیان‌گذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]] *[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیان‌گذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]] ===بعد ایسلام دوره هان=== *[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیان‌گذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]] *[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیان‌گذار [[یعقوب بن لیث صفاری]] *[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیان‌گذار [[اسماعیل سامانی]] *[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیان‌گذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]] *[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]] *[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[سلطان محمود غزنوی]] *[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیان‌گذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]] *[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیان‌گذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]] *[[ایلخانان مغول]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیان‌گذار [[هلاکو خان]] *[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیان‌گذار [[تیمور گورکانی]] *[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]] *[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[نادرشاه]] *[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیان‌گذار [[کریمخان زند]] *[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]] *[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیان‌گذار [[رضا شاه]] *[[نظام جمهوری اسلامی]] (۱۳۵۷ ه.خ. - تا الانی ) بنیان‌گذار [[روح الله موسوی خمینی]] ==جۊغرافي== ایران شرق جا با [[افغانستان]] و [[پاکستان]]؛ شمال شرقی جا با [[ترکمنستان]]، بخش میانی شمال جا با [[دریای کاسپین]]، شمال غربی مین با [[جمهوری آذربایجان]] و [[ارمنستان]]؛ غرب مین با [[ترکیه]] و [[عراق]]؛ و سرانجام جنوب جا با آبان [[خلیج فارس]] و [[دریای عمان]] همسایه‌ ایسه. ایران دید طبیعی جا ، جه شمال به رود اترک، [[دریای کاسپین]] و [[ارس|رود ارس]]، خاور جا به کوهان [[هندوکش]] و کوهان باختری دره [[سند]]، باختر جا به دامنه‌هان باختری کوهان [[زاگرس]] و حوضه آبریز [[اروندرود]] و جنوب مین به [[خلیج فارس]] و [[دریای عمان]] محدود ایسه . ایران نصف ویشتر کویری و نیمه کویری ایسه . حدود یک سوم ایران هم کوهستانی ایسه و بخش کوچکی جه ایران (شامل جلگهٔ جنوب [[دریای کاسپین]] و جلگهٔ [[خوزستان]]) هم جه جلگه‌هان حاصلخیز تشکیل ببوسته. ایران بلندترین کوه هم [[دماوند]] (۵۶۷۱ متر) ایسه. جی دید جوغرافیایی،ایران غربی‌ترین شهر [[کلیساکندی]]؛ شرقی‌ترین شهر [[جالق]]؛ شمالی‌ترین شهر [[پارس آباد]]؛ و جنوبی‌ترین شهر [[چابهار]] ایسه == غذا ؤ خۊراک == {| class="wikitable sortable" style="text-align: center |- ! نام فارسی !! نام انگلیسی !! نوع !! ترکیبات اصلی !! تصویر |- | [[آش]] || Āsh || میان وعده || آب، سبزیجات، رشته، حبوبات || [[File:Ashe-jo.jpg|80px]] |- | [[اشکنه]] || Eshkenh || غذا || تخم مرغ، نان، پیاز، آب، ادویه || [[File:اشکنه خوراک ایرانی.jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/اشکنه_خوراک_ایرانی.jpg]] |- | [[باقلاپلو]] || Baghla Polo || غذا || باقالا، برنج، سبزیجات، گوشت || [[File:Baghala polo.jpg|80px]] |- | [[بریان اصفهان|بریانی]] || Beryani || غذا || گوشت، روغن، نعنا، گردو || [[File:Iranianbyryani2.jpg|80px]] |- | [[ترشی]] || Torshi || چاشنی || میوه‌جات، سبزیجات، سرکه، آب || [[File:Mixed Pickles (9370-72).jpg|80px]] |- | [[حلوا]] || Halva || دسر || آب، آرد، شکر، هل، گلاب || [[File:Հալվա.jpg|80px]] |- | [[خاگینه]] || Khagine || دسر || تخم مرغ، نعنا، زردچوبه || |- | [[خورش]] || Khoresh || غذا || لپه، گوشت، آب، سیب‌زمینی ||[[پرونده:Gheyme.jpg|80px]] |- | [[سمبوسه]] || Sambose || غذا || نان، گوشت، سبزیجات، حبوبات ||[[پرونده:Samosachutney.jpg|80px]] |- | [[شربت]] || Sharbat || نوشیدنی || آب، شکر، طعم دهنده مصنوعی || |- | [[شله زرد]] || Shole Zard || دسر || آب، برنج، زعفران، ادویه‌جات ||[[پرونده:Eftar sholezard sangak.jpg|80px]] |- | [[آبگوشت]] || AbGosht || غذا || آب، گوشت، سبزیجات، حبوبات ||[[پرونده:Abgoosht.jpg|80px]] |- | [[شیربرنج]] || ShirBerenj || چاشنی || شیر، شکر، برنج، شیره||[[File:Risalamande.jpg|80px]] |- | [[شیرین پلو]] || Shirin Polo || غذا || برنج، پرتغال، زعفران، فلفل سیاه||[[پرونده:Stamps of Azerbaijan, 2005-701.jpg|80px]] |- | [[عدس پلو]] || Adas Polo || غذا || عدس، برنج، ادویه‌جات، سبزیجات ||[[پرونده:Adas polo.JPG|80px]] |- | [[حلیم]] || Halim || میان وعده || گندم، جو، عدس، گوشت ||[[پرونده:Hyderabadihaleem.JPG|80px]] |- | [[فرنی]] || Kheer || غذا || آردبرنج، گندم، شیر، شکر، زعفران ||[[پرونده:Kheer.jpg|80px]] |- | [[عدسی]] || Adasi || غذا || عدس، پیاز، نعنا، آرد، ادویه‌جات || |- | [[کاچی]] || Kachi || دسر || آرد، شکر، گلاب، روغن، زعفران ||[[پرونده:Kachi-ghaza.jpg|80px]] |- | [[کباب]] || Kabab || غذا || کباب، ادویه‌جات، خمیر نان ||[[پرونده:Kebab.jpg|80px]] |- | [[کله پاچه]] || KalePache || غذا || سر گوسفند، روغن، آب، ادویه‌جات ||[[پرونده:Khash (dish).jpg|80px]] |- | [[کلوچه]] || Koloche || میان وعده || آرد گندم، شکر، روغن ||[[پرونده:Chocolate chip cookies.jpg|80px]] |- | [[کوفته]] || Kofteh || غذا || سبزیجات، گوشت، آب، برنج ||[[پرونده:Koufte Ber.JPG|80px]] |- | [[آلبالوپلو]] || Albalo Polo || غذا || آلبالو، برنج، آب، سبزیجات ||[[پرونده:Ālbāloo polu (1).jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/Ālbāloo_polu_(1).jpg]] |- | [[دلمه]] || Dolme || غذا || گوشت، سبزی، برگ مو، سیب زمینی ||[[پرونده:Yarpaq dolması.jpg|80px]] |- | [[دمپختک]] || Dampokhtak || غذا || برنج، رب، پیاز، روغن، فلفل ||[[پرونده:Dampokhtak.JPG|80px]] |- | [[رشته پلو]] || Reshte Polo || غذا || گوشت، پیاز، کشمش، خرما || |- | [[کوکو]] || KoKo || غذا || سبزیجات، تخم مرغ، آرد، سیب‌زمینی ||[[پرونده:Kookoo-sabzi.jpg|80px]] |- | [[زرشک پلو]] || Zershk Polo || غذا || مرغ، گوشت، برنج، رب، ادویه‌جات || [[پرونده:Zereshk polo.jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/Zereshk_polo.jpg]] |- | [[سبزی پلو]] || Sabzi Polo || غذا || برنج، سبزیجات، زعفران، ماهی || [[پرونده:Sabzi polo.jpg|80px]] |- | [[کتلت]] || Kotlet || غذا || گوشت، سیب‌زمینی، پیاز، تخم مرغ || [[پرونده:Kotleta.JPG|80px]] |- | [[کلم پلو]] || Kalam Polo || غذا || کلم، برنج، سبزیجات || |- | [[کله جوش]] || KalJosh || غذا || پیاز، کشک، زردچوبه، روغن، گردو|| |- | [[لوبیا پلو]] || Loobiya Polo|| غذا || باسمانی، برنج، لوبیا سبز، گوشت || [[پرونده:Loobia Polo.jpg|80px]] |- | [[میرزاقاسمی]] || Mirza Ghassemi || غذا || بادنجان، ادویه‌جات، تخم مرغ، سبزیجات || [[پرونده:Mirza-Qasemi dish.jpg|80px]] |- | [[نخودپلو]] || Nokhod Polo || غذا || نخود، برنج، حبوبات، سبزیجات || |- | [[یتیمچه]] || Yatimche || غذا || بادنجان، گوجه، سیب‌زمینی، پیاز || |- |} ==ايران ٚ کيشوري تخسيمان== *'''ايران ۳۱ تا اۊستان دأره:''' [[File:Map of Iran with province names and neighboring land.svg|300px|thumb|center|ایران ٚ اۊستانان ٚ نخشه]] {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- !رچ!!اۊستان ٚ نام<ref>{یادکرد وب|عنوان=پورتال وزارت کشور - اخبار|نشانی=https://web.archive.org/web/20081120134847/http://www.moi.ir/Portal/Home/ShowPage.aspx?Object=News&CategoryID=25bdb60a-cbea-4641-94ac-5ef525670863&LayoutID=b19583be-e43d-459b-8110-f0453f12adca&ID=53a487d9-11c1-4602-a48d-d3b834732cb1|وبگاه=web.archive.org|تاریخ=2008-11-20|بازبینی=2020-08-06}}</ref>!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات |- !۱ |[[خۊرتاوي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرتاوي آذرباىجان]]||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي |- !۲ |[[خۊرخۊسي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرخۊسي آذرباىجان]]||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي |- !۳ |[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي |- !۴ |[[ايصفهان ٚ اۊستان|ايصفهان]]||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي |- !۵ |[[ألبۊرز ٚ اۊستان|ألبۊرز]]<ref>{یادکرد وب|عنوان=MehrNews.com - Iran, world, political, sport, economic news and headlines|نشانی=https://web.archive.org/web/20110920053536/http://www.mehrnews.ir/NewsPrint.aspx?NewsID=1106193|وبگاه=web.archive.org|تاریخ=2011-09-20|بازبینی=2020-08-06}}</ref>||سي‌اؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي |- !۶ |[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي |- !۷ |[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي |- !۸ |[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي |- !۹ |[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهرکرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي |- !۱۰ |[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]<ref name="الحاق طبس به خراسان جنوبی">تجدیدنظر در آمار دو استان مرتبط پس از الحاق شهرستان طبس در ۱۳۹۰ از استان یزد به خراسان جنوبی با توجه به داده‌های ۱۳۵۸</ref>||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي |- !۱۱ |[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|رضوي خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي |- !۱۲ |[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي |- !۱۳ |[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي |- !۱۴ |[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي |- !۱۵ |[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي |- !۱۶ |[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي |- !۱۷ |[[فارس ٚ اۊستان|فارس]]||هفتؤم||[[شيراز]]||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي |- !۱۸ |[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي |- !۱۹ |[[قۊم ٚ اۊستان|قۊم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قۊم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي |- !۲۰ |[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي |- !۲۱ |[[کرمان ٚ اۊستان|کرمان]]||هشتؤم||[[کرمان]]||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي |- !۲۲ |[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي |- !۲۳ |[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي |- !۲۴ |[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي |- !۲۵ |[[گيلان ٚ اۊستان|گيلان]]||أول||[[رشت]]||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶||[[پرونده:IranGilan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي |- !۲۶ |[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي |- !۲۷ |[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||دۊوؤم||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲||[[پرونده:IranMazandaran-SVG.svg|80px]]||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي |- !۲۸ |[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي |- !۲۹ |[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي |- !۳۰ |[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي |- !۳۱ |[[ىزد ٚ اۊستان|ىزد]]<ref name="الحاق طبس به خراسان جنوبی">تجدیدنظر در آمار دو استان مرتبط پس از الحاق شهرستان طبس در ۱۳۹۰ از استان یزد به خراسان جنوبی با توجه به داده‌های ۱۳۵۸</ref>||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي |} ==مردۊم== پیشینهٔ تاریخی تمدن ایران واگرده به تمدنان [[عیلام]]، [[شهر سوخته]]، [[جیرفت]] و... ، ولی اون شروع تاریخ سیاسی جی آغاز ایران حکومت پادشاهی زمان [[ماد]] مین ایسه. شاهنشاهی ماد، ایران نخسین شاهنشاهی بو و هناویسی به عنوان ایران شروع تاریخ شاهنشاهی درنظر بیگیفته ببسته. ایران امروزه جه اقوام زیادی من جمله :[[فارس]]،[[مردم آذری‌|آذربایجانی(آذری)]]، [[مردم کرد|کرد]]،[[بلوچ]]، [[مردم مازندرانی|مازندرانی(مازنی)]]، [[گیلک]]، [[قشقایی]]، [[عرب]]، [[لک]]، [[تالشی]]، [[ترکمن]]، و [[یهودی]] تشکیل ببوسته. ایران مین حدود ۲۰ تا زوان و ۱۱۰ تا گویش زبانی رواج داره و ایران پیله ترین گروه‌هان زوانیا [[فارسی]]، [[ترکی آذربایجانی]]، [[کردی]]، [[زبان ترکمنی|ترکمنی]]، [[گیلکی]]، [[زبان مازندرانی|مازندرانی]]، [[زبان خلجی|خلجی]]، [[تالشی]]، [[لری]]، [[گویش بختیاری|بختیاری]]، [[عربی]]، [[بلوچی]]، [[لکی]]، [[دیلمی]]، [[تاتی]]، [[زبان ارمنی|ارمنی]]، [[آشوری]]، [[مندایی]]، [[زبان گرجی|گرجی]]، [[عبری]]، [[کلدانی]] و غیره تشکیل دهه . ایران زوان رسمی و ایداری فارسی ایسه. [[فارسی]] ایته جه زوانان شاخیه [[هند و اروپایی]] ایسه . براساس اصل پانزدهم [[ایران قانون اساسی ]] کتابان درسی باید با ا زوان و خط ببه ، ولی ایستفاده جه زوانان محلی و قومی مطبوعات مین و رسانان گروهی و درس دان اوشان ادبیات مدارس مین ، کنار زوان فارسی آزاد ایسه. ==سربس== {{ایران اوستانان}} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:دونیا کشورؤن]] [[Category:آسیا کشورؤن]] [[رده:جوغرافی]] [[رده :مردوم]] [[رده:تارئخ]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] [[جرگه:کشورؤن]] suuj70acxm3ybh8oa6wg67b0mfimm80 157286 157284 2026-06-15T13:04:23Z ~2026-35150-59 18604 Dokkodo Jendeh Maer, Dokkōdō Madar Jendeh; dokkodo whore mother; Jindeh Maer dokkōdō 157286 wikitext text/x-wiki {{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه | أصلي نام=مزدیسنآئی(زرتشت گیلَک/کآسپی بۆ ڤ/و هسا آراد کآسپی/گیلَک ایسه ) ايران | عادي نام= | بيدۊق ٚ تاتايي= | ميللي نشان ٚ تاتیي= | ميللي شعار= | ميللي سۊرۊد= | نخشه= | مرکز= | پيله‌ترين شأر =سیآهٚکل | رسمي زوان =گیلکی | رائج ٚ زوانان=ایرانۆ دباخی زوانان | نژادان= |دين=مزدیسنآ |أهالي نام= | حکۊمت ٚ نؤع= | حاکمان ٚ نؤع= | حاکمان ٚ نام =پیلّآٚه آراد هادیان غیاثی حافظی سیاٚٓئهکَلی |مقننه= |أعلا مجلس= |سفلا مجلس= |تاريخي دؤره‌ئن=۲۰۳ دوٚلت جه اولی ارتا (۷۸۴۵ پیش سال) |بنانهأن ٚ زمات= | پيلئکي = ۱,۶۴۸,۲۲۸ | پيلئکي رتبه= | آو ٚ درصد= | جمعيت ٚ سال=۱۵۹۸ | جمعيت=جرگییت۹۴،۴۴۴،۴۴۴ | جمعيت ٚ رتبه= | جمعيت ٚ تراکؤم= | جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه= | انساني تؤسعه شاخص ٚ سال= | انساني تؤسعه شاخص= | انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه= | انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع= | پۊل ٚ واحد= | پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=﷼ | زمات ٚ جيگا=میٌن | تاوستاني زمات ٚ جيگا= | utc= | dst= | کد بین‌المللی خودرو= | اينترنتي دامنه= | تلفؤن ٚ پيش شۊماره= | جيني=کاسپی ناموٚ جیسندن کاسپی گیلانوٚ اوٚستانوٚ میان چو جه کاسپی=گیلکوٚان هگیته کاسپئين دریا ناموٚ جه ای مردمونی ک ایرو زیوش کودندهدرن، فقد گیلکی/کاسپی ایسه ایرانوٌ دابی/رسمی/رسمهی/داوی زوان؛ گیلکی بزیوه | تقويم= | جيني سال= | جيني رتبه= | فرانئن ٚ ور = داب:گیلکی | برق ٚ وؤلتاژ= | برق ٚ فرکانس= |داب=گیلَکی}} '''....>🐦‍🔥ایران ٚ''' اتیک🐦‍🔥پتیکۆ😎نٚم، '''مزدیسنآئی ايران بی بی.''' ایران یتا رزم معرکه خوجیر پیله دئباری ساموٚان/کٚشور ایسه گ زیمیۆ هۆرۆ گیوشه و/ڤ مجیک ایسه. '''ایران ٚ چاودار/رٰٚهٚبٚرٚ/شاه/میرزا🐦‍🔥آراد غیآثی شرفمیرزآئی حآفظی هآدیآن سیآهکل محله شرپشآه اعلوی شعبآنی پور دهبنه نآصراعلوی پآگآهمیرزآیی خردآد دیآ ورفنه پور سیآهکلمآرلیکی سیکلمآئرلیکی شآده ای سپردآنی مآهآنی بأ194.444سنتیمییتری  بۊرز آبآدی حآفظ  و/ڤ اٍعمآد ڤ/و زید ای چآودآرشرفمیرزآشآهخسرو-پنآه/وآوریت اٰنآر کآسپیگیلکمزدیسنآئیفآرسیکآرمانیزرتشئ گیلَکی ایرآنی🐦‍🔥 ایسه.''' ايران ۱,۶۴۸,۳۳۱ هزرمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، هورٚ ‌خۊرتاو ٚ اوٚلی پيله سامان بی. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري|کلسیاه اٚذرپادگان]] ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپئن ٚ دریا|کاٚٓسپیئن دَریآ]] ، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ پاکستان، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج|کاسپی شاخاوٚ/ویئر/سما]] ؤ مَکوٚران دَریاٚ ؤ پارسی دَریاٚ [[خۊرخۊس]] ٚ جه عراق ؤ [[تۊرکيه]] سامان داٚهشتیبیٚ. ایٚ کيشور ايته موٚهم ٚ جيگا میان بيگيته‌دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊنوٚ میان یتا موٚهم ٚ نفت ٚ اينتقال ٚ رهوٚ ایسه ک گته لوٚتکاوانٚ وأسي جه اش رد ابن. ايران ٚ جمهٚعیت ,۹۴ ميليۊن اوٚدم ایسهونوٚ ک اویر نین ایرانوٚ بیرو؛ [[سياکل ٚ شأرستان|سیاهکل]] ایرانوٚ میان ڤ پیلاه‌ترين شأر ایسه؛ یتا شاهر ک مردمونوش [[کاسپئن ٚ دریا|نانجهونو]] هوٚرو میان چکوٚنن. ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني مارلیکوٚ ايلام ؤ ارتا/جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ کتلوانوٚ فلت ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن پيله کۊرؤش هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. ایرانی أشکاني‌ئنوٚ بماندوٚ سلۊکيان-أ کي ایتا/یتا ایرانی حکۊمت بۊنوٚ جم جم بئوده بۆ. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد پاریاوی ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأبوٚن. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک ایتالیو ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن بۊبؤسته بۊ کي ايرانوٚ لور ایخد پاریاو ابهوٚ. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان مٚث ایرانی-کاسپی-گیلک-دیلمیوٚان ال بویه بمانددوٚ عرپستانوٚ بوٚردن جه بر تا سعودیه. مزدیسناو ٚ با بامؤدنوٚ کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن گلف گلف سلجوقیان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. ايرانی تیمۊري پس ایرانی ايمپراتۊريوٚ دس دکفته. بیلهی صفویون خۊشان ٚ شیت بۆن، صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر پاریاو بۊگۊدئد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته مث کلسیایی تالش، جه جومله اورو هیرکاونی داموٚانان. ۱۴۹۸ سل ٚ دۊرۊن پاٚهلوی حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رزاشاه بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله لوار ايجاد ؤ کيشور ٚ بن جاسئدهانۆ پاریاوتر بۊبؤست. ۱۵۵۲ سال ٚ مئن ایروٚنی کاسپی گیلک پیلّآٚه آراد بمابوٚ پاریاوی ایرانوٚ هگیته. ==نٚم== ايرانوٚ نام جه اریایی بمابوٚ چو تموٚم امی موٚردوٚمون اریایی ایسنوٚ ایرانوٚ نام منی دهه اریاییانوٚ دیباری/دئباري سامان. ایران دیباردرتری هورٚ کشور ایسه. ==دیبآر== *[[ایلامیان|مارلیک]] ک کاسپی مارلیک کاسپی گیلک بوٚ، ۷۴۸۸ سال پیش جه ۱۵۹۸کاسپی دیلمی گیلک ایرانی گهدسیتن *[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «» ؛ بنیان‌گذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]] *[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیان‌گذار [[کورش بزرگ|پیله کوروش]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا|خشایارشاه]] *[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیان‌گذار [[سلوکوس یکم]] *[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیان‌گذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]] *[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیان‌گذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]] *دابوید Dabuyids *[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیان‌گذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]] *[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیان‌گذار [[یعقوب بن لیث صفاری]] *[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیان‌گذار [[اسماعیل سامانی]] *[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیان‌گذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]] *[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]] *[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[سلطان محمود غزنوی]] *[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیان‌گذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]] *[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیان‌گذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]] *[[ایلخانان مغول|ایلخانان]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیان‌گذار [[هلاکو خان]] *[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیان‌گذار [[تیمور گورکانی]] *[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]] *[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[نادرشاه]] *[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیان‌گذار [[کریمخان زند]] *[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]] *[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیان‌گذار [[رضا شاه|رزا مازرونی شاه]] *گت آرادوٚ دولت (جه ۲۵۸۳ - تٚ الانی ) ==دماوند یتا کاسپی گیلک کتل ایسه== دماوند کتل ۵۶۹۸ جور شوئه [[کاسپئن ٚ دریا|کاسپی دریاوٚ]] جه ری ==ايران ٚ میٰن (هسا)== [[File:Map of Iran with province names and neighboring land.svg|300px|thumb|center|ایران ٚ اۊستانان ٚ بیلیئی نخشۆان]] {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- !رچ!!اۊستان ٚ نام!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات |- !۲۵ |[[خۊرتاوي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرتاوي آذرباىجان]]||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي |- !۲ |[[خۊرخۊسي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرخۊسي آذرباىجان]]||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي |- !۳ |[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي |- !۴ |[[ايصفهان ٚ اۊستان|ايصفهان]]||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي |- !۵ |[[ألبۊرز ٚ اۊستان|ألبۊرز]]||سي‌اؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي |- !۶ |[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي |- !۷ |[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي |- !۸ |[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي |- !۹ |[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهأرکۊرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي |- !۱۰ |[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي |- !۱۱ |[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|مئني خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي |- !۱۲ |[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي |- !۱۳ |[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي |- !۱۴ |[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي |- !۱۵ |[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي |- !۱۶ |[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي |- !۱۷ |[[پارسیپانی (نيۊجرسي)|پارس🐕]]||هفتؤم||خلیج🧕🏿عربی||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي |- !۱۸ |[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي |- !۱۹ |[[قؤم ٚ اۊستان|قؤم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قؤم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي |- !۲۰ |[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي |- !۲۱ |[[کرمان ٚ اۊستان|کارمان]]||هشتؤم||کارمون||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي |- !۲۲ |[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي |- !۲۳ |[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر کوروش]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي |- !۲۴ |[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي |- !۲۶ |[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي |- !۲۷ |[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||دۊوؤم||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲||[[پرونده:IranMazandaran-SVG.svg|80px]]||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي |- !۲۸ |[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي |- !۲۹ |[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي |- !۳۰ |[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي |- !۳۱ |[[ىزد ٚ اۊستان|يٚزد]]||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي |- !۱ | [[گيلان|كاسپي گيلان]]||أول||[[سياکل ٚ شأرستان|سیآهکل]]||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶||[[پرونده:IranGilan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي |- ! | | | | | | | | |} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:دونیا کشورؤن]] [[Category:آسیا کشورؤن]] [[رده:جوغرافی]] [[رده :مردوم]] [[رده:تارئخ]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] [[جرگه:کشورؤن]] 169pzcw7axz3ntfkrnj1fe9n004d2gl 157314 157286 2026-06-15T13:10:48Z Tenshi Hinanawi 18199 ویرایش [[Special:Contributions/~2026-35150-59|~2026-35150-59]] ([[User talk:~2026-35150-59|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Dokkōdō|Dokkōdō]] انجام داده بود واگردانده شد 157284 wikitext text/x-wiki {{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه | أصلي نام=ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري | عادي نام=ايران | بيدۊق ٚ تاتايي=Flag of Iran.svg | ميللي نشان ٚ تاتايي=Coat of arms of Iran.svg | ميللي شعار=''استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی'' | ميللي سۊرۊد= مهر خاوران {{سخ}} {{سخ}}[[File:Sorud-e Mellí-e Yomhurí-e Eslamí-e Irán (instrumental).oga]] | نخشه=Iran (orthographic projection).svg | مرکز= [[تئران]] | پيله‌ترين شأر = | رسمي زوان =[[فارسي]] | رائج ٚ زوانان= ۵۳٪ [[فارسي]]{{سخ}}۱۸٪ [[آذربايجاني زوؤن|آذرباىجاني]] ؤ تۊرکي زوانان{{سخ}}۱۰٪ [[کۊردي زوؤن|کۊردي]]{{سخ}}۷٪ [[گيلکي]] ؤ [[گلکي]]{{سخ}}۶٪ [[لۊري زوؤن|لؤری]]{{سخ}}۲٪ [[بلۊچي زوؤن|بلۊچي]]{{سخ}}۲٪ [[عربي زوان|عربي]]{{سخ}}۲٪ باخي زوانان (أرمني، آسۊري، گۊرجي، لکي، سمناني، [[تالشي]]) | نژادان= فارس، آذرباىجاني، گيلک، مازندراني، کۊرد، لؤر، بلۊچ، عرب |دين=ايسلام (رسمي) |أهالي نام=ايراني | حکۊمت ٚ نؤع= ايسلامي جؤمۊري | حاکمان ٚ نؤع={{•}} رابر{{سخ}}{{•}} ريئيس جؤمۊر{{سخ}}{{•}} ريئيس جؤمۊر ٚ أولي معاون{{سخ}}{{•}} مجلس ٚ ريئيس{{سخ}}{{•}} قضائيه قوه ريئيس{{سخ}} {{•}} نگهبان ٚ شؤرا دبير{{سخ}} | حاکمان ٚ نام =سید علي خامنه‌اي{{سخ}}مسعۊد پزشکیان{{سخ}}محمدرضا عارف{{سخ}}محمدباقر قاليباف{{سخ}}غلامحسین محسني اژه‌اي{{سخ}}أحمد جنتي |مقننه={{سخ}} |أعلا مجلس= نگهبان ٚ شؤرا |سفلا مجلس= ايسلامي شؤرا مجلس |تاريخي دؤره‌ئن={{•}}ماد{{سخ}}{{•}} هخامنشي‌ئن{{سخ}}{{•}}أشکاني‌ئن{{سخ}}{{•}} ساساني‌ئن{{سخ}}{{•}}[[بۊىه‌ئن]]{{سخ}}{{•}} [[صفوئن|صفوي‌ئن]]{{سخ}}{{•}}أفشاري‌ئن{{سخ}}{{•}}زنديان{{سخ}}{{•}}قاجاري‌ئن{{سخ}}{{•}}پهلوي‌ئن{{سخ}}{{•}} ۱۳۵۷ انقلاب{{سخ}}{{•}}أساسي قانۊن ٚ تصويب{{سخ}}{{•}}أساسي قانۊن ٚ اصلاح{{سخ}} |بنانهأن ٚ زمات= ۶۷۸ پ. م{{سخ}}۵۵۰ پ. م{{سخ}}۲۴۷ پ. م{{سخ}}۲۲۴ م{{سخ}}۹۳۴ م{{سخ}}۸۸۰{{سخ}}۱۱۱۴{{سخ}}۱۱۲۹{{سخ}}۱۱۷۵{{سخ}}۲۴ آذر ۱۳۰۴{{سخ}}۱۷ دی ۱۳۵۶ - ۲۲ بهمن ۱۳۵۷{{سخ}}۱۲ آذر ۱۳۵۸{{سخ}}۶ مرداد ۱۳۵۸ | پيلئکي = ۱,۶۴۸,۱۹۵ | پيلئکي رتبه=۱۸اؤم | آو ٚ درصد=۷/۰۷ | جمعيت ٚ سال=دی ۱۳۹۹ | جمعيت=۸۹,۴۶۸,۴۰۷ | جمعيت ٚ رتبه=۱۷اؤم | جمعيت ٚ تراکؤم=۵۰ نفر ايته کيلۊمتر مۊربع مئن<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_sovereign_states_and_dependent_territories_by_population_density</ref> | جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه=۱۲۶اؤم | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال=۲۰۱۹ | داخلي ناخالص ٚ تؤليد=۱/۰۰۷ تريليۊن دؤلار<ref name="imf">{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/01/weodata/weorept.aspx?sy=2007&ey=2010&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=. &br=1&c=429&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=49&pr.y=۱۰|title=Iran|publisher=International Monetary Fund|accessdate=۲۰۱۰–۰۴–۲۱| archiveurl = http://www.webcitation.org/67SYE7poS | archivedate = 06 May 2012}}</ref> | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه=۱۸اؤم | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه=۱۷/۶۶۲ دؤلار<ref>http://www.tabnak.ir/fa/news/264313/افزایش-سرانه-تولید-ناخالص-داخلی-ایران</ref> | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه=۶۶اؤم | انساني تؤسعه شاخص ٚ سال=۲۰۱۸ | انساني تؤسعه شاخص={{increase}} ۰/۷۹۷<ref name="HDI">{cite web|url=https://web.archive.org/web/20211201210446/http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Table1.pdf%7Ctitle=Human Development Report ۲۰۱۰|year=۲۰۱۰|publisher=United Nations|accessdate=5 November ۲۰۱۰| archiveurl = https://web.archive.org/web/20210614070129/https://www.webcitation.org/67SYERaMJ | archivedate = 06 May 2012}}</ref> | انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه=۶۵اؤم | انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع=<span style="color:#090;">بالا</span> | پۊل ٚ واحد=ريال | پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=IRR | زمات ٚ جيگا=ىۊتي‌سي ۳:۳۰+ | تاوستاني زمات ٚ جيگا=ىۊتي‌سي ۴:۳۰+ | utc=+۳:۳۰ | dst=+۴:۳۰ | کد بین‌المللی خودرو=[[IR]] | اينترنتي دامنه= [[ir.]] | تلفؤن ٚ پيش شۊماره=۹۸ | جيني= ۴۰/۰<ref name='CBI'>[https://web.archive.org/web/20110113052137/http://www.cbi.ir/page/5881.aspx CBI: Economic Trends ۲۰۰۸/۲۰۰۹]. Retrieved 4 July 2009.</ref><span style="color:#fc0;">(متوسط)</span> | تقويم=خۊري تقويم | جيني سال=۲۰۱۶ | جيني رتبه=<span style="color:#fc0;">(متوسط)</span> | فرانئن ٚ ور = راست | برق ٚ وؤلتاژ= ۲۴۰~۲۲۰ | برق ٚ فرکانس= ۵۰ هرتز (یوروپلاگ، شوکو) }} '''ایران''' کي اۊن ٚ رسمي نام، '''ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري''' ايسه، ايته پيله کيشور خۊرخۊسي [[آسیا]] مئن ايسه. ايران ۱,۶۴۸,۱۹۵ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، مئني‌خۊرتاو ٚ دۊوؤمي پيله کيشوره. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري]] ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپي دریا]]، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ [[پاکستان]]، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج]] ؤ [[عۊمان ٚ دریا]] ؤ [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[عراق]] ؤ [[تۊرکيه]] سامانان-أ فأرسه. أ کيشور ايته استراتژيک ٚ جيگا مئن قرار بيگيته‌دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊن ٚ نسا نهأ ايته مۊهم ٚ مسير نفت ٚ اينتقال ٚ وأسي ايسه. ايران ٚ جمعيت ۸۹,۵ ميليۊن نفر-أ دواره ؤ [[تئران]]، أ کيشور ٚ مرکز ؤ پيله‌ترين شأر ايسه. ايران ٚ رسمي زوان [[فارسي]] ايسه ولي أ کيشور ٚ دۊرۊن پۊر قؤم ؤ طاىفه زيوه ؤ هرته خۊشان ٚ مخصۊص زوان ؤ گۊىش ٚ أمرأ گب زنئده. ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري خۊ أساسي قانۊن ٚ مئن، ايسلام-أ ايران ٚ رسمي دين ؤ شيعه-یأ ني اۊن ٚ رسمي مذهب اعلام بۊگۊده ؤ مردۊم ني ويشتر هأ دين ؤ مذهب-أ دۊمبال کۊنئده. [[فاىل:Iran1.JPG|left|thumb|ایران]] ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني ايلام ؤ جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ فلات ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن [[پيله کۊرؤش]] هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. مقدۊني اسکندر چارته قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن ايران ؤ أ ايمپراتۊري-أ فتح بۊگۊده ؤ ايران ايته جه ىۊنان ٚ ايمپراتۊري مملکتان بۊبؤست. أشکاني‌ئن سه قرن ميلاد ٚ قبل سلۊکيان-أ کي ايته ىۊناني حکۊمت بۊ شکست بدأد ؤ دۊواره ايران ٚ حکۊمت اۊن ٚ بۊمي مردۊم ٚ دس دکفت. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد قۊدرت ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأد. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک رۊم ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن باعث بۊبؤسته بۊ کي ايران ضعيف ببه. هفتؤمي ميلادي قرن ٚ مئن مۊسلمانان ساساني ايمپراتۊري-أ فترکستد ؤ ايران-أ ساساني‌ئن ٚ جه بيگيتد ؤ ايسلام-أ اۊن ٚ مئن رواج بدأد. ايسلامي خلافت ٚ زمات ٚ جه تا سيزدهؤمي قرن، أدبي، علمي ؤ هۊنري کۊنۊشان ايران ٚ مئن رؤنق دأشتي ؤ ايران ٚ مردۊم [[ايسلام ٚ زرين زمات]] ٚ مئن پۊر تأثير دأشتيد. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان، ايسلام ٚ پسي بامؤد کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن تۊرکان کۊچ بۊگۊدئد ايران ؤ گلف گلف خۊشان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. سيزدهؤمي ميلادي قرن مؤغؤلان ايران-أ فترکستد ؤ ايلخانان ٚ حکۊمت کار ٚ سر بامؤ ؤ بأزين ني ايران تیمۊري ايمپراتۊري دس دکفت. [[صفوئن|صفوي‌ئن]] خۊشان ٚ دؤره مئن ايقتصاد-أ رؤنق بدأد ؤ ايران ٚ سامانسران-أ ايمن بۊگۊدئد. صفوي‌ئن ٚ زمات ٚ مئن بۊ کي ۹ قرن ٚ پسي ايته مستقل ؤ بۊمي حۊکۊمت ايران-أ خۊ دس بيگيته ؤ کيشور ٚ رسمي مذهب-أ شيعه بۊگۊده ؤ هۊ زمات تا هأسأ شيعه ايران ٚ غالب ٚ مذهب ايسه. صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر حؤکۊمت بۊگۊدئد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته. ۱۲۸۰ شمسي دهه مئن مشرۊطه جۊمبش ايران ٚ مئن قۊدرت بيگيفت ؤ مشرۊطه أساسي قانۊن ايران ٚ مئن ايجرا بۊبؤست. ۱۳۰۴ سال ٚ دۊرۊن پألوي حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رضاشا بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله ايصلاحات ايجاد ؤ کيشور ٚ زيرساخت تقويت بۊبؤست. محمدرضا پهلوي ني هأ سياست-أ خۊ دؤره مئن پيش بيگيته ؤ ايران ٚ ايقتصاد پۊر رؤشد ؤ رؤنق بيگيفت. بأزين ني اي سري دليلان ٚ وأسي مردۊم أ حۊکۊمت ٚ جه ناراضي بۊبؤستد تا أنکي ۱۳۵۷ سال ٚ مئن رؤح‌الله خؤمىني ايته ايسلامي اينقلاب ٚ أمرأ پادشايي حۊکۊمت-أ بيگاده ؤ ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري حۊکۊمت ايجاد بۊبؤسته. ۱۳۵۹ تا ۱۳۶۷ شمسي سالان ٚ مئن عراق ايران ٚ أمرأ ايته پيله جنگ بۊگۊد کي ايران ٚ ايقتصاد ؤ مردۊم ٚ زيوش ٚ کیفيت ٚ سر پۊر منفي أثر بنأبۊ. هأسأ ايران ٚ رابر سید علي خامنه‌اي ايسه کي خؤمىني پسي رابر بۊبؤسته ؤ ايسلامي جؤمۊري دۊوؤمي رابر ايسه. ايران، مۊتحد ٚ ميللتان ٚ سازمان، ايقتصادي ايلجار ٚ سازمان، ايسلامي ايلجار ٚ سازمان ؤ اؤپک ٚ سازمان ٚ مئن عۊضوه ؤ خۊ منطقه مئن ايته جه پيله قۊدرتان ايسه. ايران خدماتي، صنعتي ؤ کيشاورزي بخشان ٚ مئن زيرساخت دأره کي أ کيشور ٚ ايقتصاد ٚ ىارايي-أ بۊجؤر بؤره ولي أ کيشور ٚ ايقتصاد ٚ پيله بخش هله نفت ؤ گاز ٚ سر تمرکؤز دأره ؤ مالي فساد ني جه باخي اۊن ٚ ايقتصاد ٚ ايرادان ايسه. ايران طبيعي منبعان ٚ نظر ٚ جه پۊر غني ايسه ؤ اؤپک ٚ عۊضوان ٚ مئن سوؤمي پيله نفت ٚ ذخيره-یأ دأره. ==نام== ایران واژهٔ [[باستان فارسی ]] مین «آئیریانا» (airya) و [[فارسی میانه]] مین به شکل «اِران» (erān) بو، و وجه شکل قدیم «airya nama» بیگیفته ببسته بو و به معنای «مردمان اصیل سرزمین » ایسه. ایران [[کردستان]] مین هنوز ایران با هو ایسم قدیمی «اِران» تلفظ به. ایر واژه مین به‌معنی «آزاده» و اونه جمع «ایران» به‌معنی «آزادگان» ایسه. ایران ایسم لغت مین به معنی «سرزمین آریاییان» ایسه و مدت‌ها قبل ان که [[ایسلام]] بایه اونه ایسم بومی ایران، اران، یا ایرانشهر بو. البته ۶۰۰ سال قبل میلاد جا تا ۱۳۱۴ ([[۱۹۳۵ (میلادی)|۱۹۳۵]]) تمام دنیا مین با ایسم «پرشیا» شناخته بوستی. ==تاريخ== ===قبل ایسلام دوره هان=== *[[ایلامیان]] (۳۲۰۰ سال ویشتر [[قبل میلاد|پ. م.]] - ۵۳۹ پ.م.) *[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «نخستین پادشاهی آریاییان ایران مین» ؛ بنیان‌گذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]] *[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیان‌گذار [[کورش بزرگ]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا]] *[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیان‌گذار [[سلوکوس یکم]] *[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیان‌گذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]] *[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیان‌گذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]] ===بعد ایسلام دوره هان=== *[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیان‌گذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]] *[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیان‌گذار [[یعقوب بن لیث صفاری]] *[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیان‌گذار [[اسماعیل سامانی]] *[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیان‌گذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]] *[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]] *[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[سلطان محمود غزنوی]] *[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیان‌گذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]] *[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیان‌گذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]] *[[ایلخانان مغول]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیان‌گذار [[هلاکو خان]] *[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیان‌گذار [[تیمور گورکانی]] *[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]] *[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[نادرشاه]] *[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیان‌گذار [[کریمخان زند]] *[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]] *[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیان‌گذار [[رضا شاه]] *[[نظام جمهوری اسلامی]] (۱۳۵۷ ه.خ. - تا الانی ) بنیان‌گذار [[روح الله موسوی خمینی]] ==جۊغرافي== ایران شرق جا با [[افغانستان]] و [[پاکستان]]؛ شمال شرقی جا با [[ترکمنستان]]، بخش میانی شمال جا با [[دریای کاسپین]]، شمال غربی مین با [[جمهوری آذربایجان]] و [[ارمنستان]]؛ غرب مین با [[ترکیه]] و [[عراق]]؛ و سرانجام جنوب جا با آبان [[خلیج فارس]] و [[دریای عمان]] همسایه‌ ایسه. ایران دید طبیعی جا ، جه شمال به رود اترک، [[دریای کاسپین]] و [[ارس|رود ارس]]، خاور جا به کوهان [[هندوکش]] و کوهان باختری دره [[سند]]، باختر جا به دامنه‌هان باختری کوهان [[زاگرس]] و حوضه آبریز [[اروندرود]] و جنوب مین به [[خلیج فارس]] و [[دریای عمان]] محدود ایسه . ایران نصف ویشتر کویری و نیمه کویری ایسه . حدود یک سوم ایران هم کوهستانی ایسه و بخش کوچکی جه ایران (شامل جلگهٔ جنوب [[دریای کاسپین]] و جلگهٔ [[خوزستان]]) هم جه جلگه‌هان حاصلخیز تشکیل ببوسته. ایران بلندترین کوه هم [[دماوند]] (۵۶۷۱ متر) ایسه. جی دید جوغرافیایی،ایران غربی‌ترین شهر [[کلیساکندی]]؛ شرقی‌ترین شهر [[جالق]]؛ شمالی‌ترین شهر [[پارس آباد]]؛ و جنوبی‌ترین شهر [[چابهار]] ایسه == غذا ؤ خۊراک == {| class="wikitable sortable" style="text-align: center |- ! نام فارسی !! نام انگلیسی !! نوع !! ترکیبات اصلی !! تصویر |- | [[آش]] || Āsh || میان وعده || آب، سبزیجات، رشته، حبوبات || [[File:Ashe-jo.jpg|80px]] |- | [[اشکنه]] || Eshkenh || غذا || تخم مرغ، نان، پیاز، آب، ادویه || [[File:اشکنه خوراک ایرانی.jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/اشکنه_خوراک_ایرانی.jpg]] |- | [[باقلاپلو]] || Baghla Polo || غذا || باقالا، برنج، سبزیجات، گوشت || [[File:Baghala polo.jpg|80px]] |- | [[بریان اصفهان|بریانی]] || Beryani || غذا || گوشت، روغن، نعنا، گردو || [[File:Iranianbyryani2.jpg|80px]] |- | [[ترشی]] || Torshi || چاشنی || میوه‌جات، سبزیجات، سرکه، آب || [[File:Mixed Pickles (9370-72).jpg|80px]] |- | [[حلوا]] || Halva || دسر || آب، آرد، شکر، هل، گلاب || [[File:Հալվա.jpg|80px]] |- | [[خاگینه]] || Khagine || دسر || تخم مرغ، نعنا، زردچوبه || |- | [[خورش]] || Khoresh || غذا || لپه، گوشت، آب، سیب‌زمینی ||[[پرونده:Gheyme.jpg|80px]] |- | [[سمبوسه]] || Sambose || غذا || نان، گوشت، سبزیجات، حبوبات ||[[پرونده:Samosachutney.jpg|80px]] |- | [[شربت]] || Sharbat || نوشیدنی || آب، شکر، طعم دهنده مصنوعی || |- | [[شله زرد]] || Shole Zard || دسر || آب، برنج، زعفران، ادویه‌جات ||[[پرونده:Eftar sholezard sangak.jpg|80px]] |- | [[آبگوشت]] || AbGosht || غذا || آب، گوشت، سبزیجات، حبوبات ||[[پرونده:Abgoosht.jpg|80px]] |- | [[شیربرنج]] || ShirBerenj || چاشنی || شیر، شکر، برنج، شیره||[[File:Risalamande.jpg|80px]] |- | [[شیرین پلو]] || Shirin Polo || غذا || برنج، پرتغال، زعفران، فلفل سیاه||[[پرونده:Stamps of Azerbaijan, 2005-701.jpg|80px]] |- | [[عدس پلو]] || Adas Polo || غذا || عدس، برنج، ادویه‌جات، سبزیجات ||[[پرونده:Adas polo.JPG|80px]] |- | [[حلیم]] || Halim || میان وعده || گندم، جو، عدس، گوشت ||[[پرونده:Hyderabadihaleem.JPG|80px]] |- | [[فرنی]] || Kheer || غذا || آردبرنج، گندم، شیر، شکر، زعفران ||[[پرونده:Kheer.jpg|80px]] |- | [[عدسی]] || Adasi || غذا || عدس، پیاز، نعنا، آرد، ادویه‌جات || |- | [[کاچی]] || Kachi || دسر || آرد، شکر، گلاب، روغن، زعفران ||[[پرونده:Kachi-ghaza.jpg|80px]] |- | [[کباب]] || Kabab || غذا || کباب، ادویه‌جات، خمیر نان ||[[پرونده:Kebab.jpg|80px]] |- | [[کله پاچه]] || KalePache || غذا || سر گوسفند، روغن، آب، ادویه‌جات ||[[پرونده:Khash (dish).jpg|80px]] |- | [[کلوچه]] || Koloche || میان وعده || آرد گندم، شکر، روغن ||[[پرونده:Chocolate chip cookies.jpg|80px]] |- | [[کوفته]] || Kofteh || غذا || سبزیجات، گوشت، آب، برنج ||[[پرونده:Koufte Ber.JPG|80px]] |- | [[آلبالوپلو]] || Albalo Polo || غذا || آلبالو، برنج، آب، سبزیجات ||[[پرونده:Ālbāloo polu (1).jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/Ālbāloo_polu_(1).jpg]] |- | [[دلمه]] || Dolme || غذا || گوشت، سبزی، برگ مو، سیب زمینی ||[[پرونده:Yarpaq dolması.jpg|80px]] |- | [[دمپختک]] || Dampokhtak || غذا || برنج، رب، پیاز، روغن، فلفل ||[[پرونده:Dampokhtak.JPG|80px]] |- | [[رشته پلو]] || Reshte Polo || غذا || گوشت، پیاز، کشمش، خرما || |- | [[کوکو]] || KoKo || غذا || سبزیجات، تخم مرغ، آرد، سیب‌زمینی ||[[پرونده:Kookoo-sabzi.jpg|80px]] |- | [[زرشک پلو]] || Zershk Polo || غذا || مرغ، گوشت، برنج، رب، ادویه‌جات || [[پرونده:Zereshk polo.jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/Zereshk_polo.jpg]] |- | [[سبزی پلو]] || Sabzi Polo || غذا || برنج، سبزیجات، زعفران، ماهی || [[پرونده:Sabzi polo.jpg|80px]] |- | [[کتلت]] || Kotlet || غذا || گوشت، سیب‌زمینی، پیاز، تخم مرغ || [[پرونده:Kotleta.JPG|80px]] |- | [[کلم پلو]] || Kalam Polo || غذا || کلم، برنج، سبزیجات || |- | [[کله جوش]] || KalJosh || غذا || پیاز، کشک، زردچوبه، روغن، گردو|| |- | [[لوبیا پلو]] || Loobiya Polo|| غذا || باسمانی، برنج، لوبیا سبز، گوشت || [[پرونده:Loobia Polo.jpg|80px]] |- | [[میرزاقاسمی]] || Mirza Ghassemi || غذا || بادنجان، ادویه‌جات، تخم مرغ، سبزیجات || [[پرونده:Mirza-Qasemi dish.jpg|80px]] |- | [[نخودپلو]] || Nokhod Polo || غذا || نخود، برنج، حبوبات، سبزیجات || |- | [[یتیمچه]] || Yatimche || غذا || بادنجان، گوجه، سیب‌زمینی، پیاز || |- |} ==ايران ٚ کيشوري تخسيمان== *'''ايران ۳۱ تا اۊستان دأره:''' [[File:Map of Iran with province names and neighboring land.svg|300px|thumb|center|ایران ٚ اۊستانان ٚ نخشه]] {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- !رچ!!اۊستان ٚ نام<ref>{یادکرد وب|عنوان=پورتال وزارت کشور - اخبار|نشانی=https://web.archive.org/web/20081120134847/http://www.moi.ir/Portal/Home/ShowPage.aspx?Object=News&CategoryID=25bdb60a-cbea-4641-94ac-5ef525670863&LayoutID=b19583be-e43d-459b-8110-f0453f12adca&ID=53a487d9-11c1-4602-a48d-d3b834732cb1|وبگاه=web.archive.org|تاریخ=2008-11-20|بازبینی=2020-08-06}}</ref>!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات |- !۱ |[[خۊرتاوي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرتاوي آذرباىجان]]||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي |- !۲ |[[خۊرخۊسي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرخۊسي آذرباىجان]]||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي |- !۳ |[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي |- !۴ |[[ايصفهان ٚ اۊستان|ايصفهان]]||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي |- !۵ |[[ألبۊرز ٚ اۊستان|ألبۊرز]]<ref>{یادکرد وب|عنوان=MehrNews.com - Iran, world, political, sport, economic news and headlines|نشانی=https://web.archive.org/web/20110920053536/http://www.mehrnews.ir/NewsPrint.aspx?NewsID=1106193|وبگاه=web.archive.org|تاریخ=2011-09-20|بازبینی=2020-08-06}}</ref>||سي‌اؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي |- !۶ |[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي |- !۷ |[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي |- !۸ |[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي |- !۹ |[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهرکرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي |- !۱۰ |[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]<ref name="الحاق طبس به خراسان جنوبی">تجدیدنظر در آمار دو استان مرتبط پس از الحاق شهرستان طبس در ۱۳۹۰ از استان یزد به خراسان جنوبی با توجه به داده‌های ۱۳۵۸</ref>||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي |- !۱۱ |[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|رضوي خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي |- !۱۲ |[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي |- !۱۳ |[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي |- !۱۴ |[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي |- !۱۵ |[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي |- !۱۶ |[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي |- !۱۷ |[[فارس ٚ اۊستان|فارس]]||هفتؤم||[[شيراز]]||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي |- !۱۸ |[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي |- !۱۹ |[[قۊم ٚ اۊستان|قۊم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قۊم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي |- !۲۰ |[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي |- !۲۱ |[[کرمان ٚ اۊستان|کرمان]]||هشتؤم||[[کرمان]]||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي |- !۲۲ |[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي |- !۲۳ |[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي |- !۲۴ |[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي |- !۲۵ |[[گيلان ٚ اۊستان|گيلان]]||أول||[[رشت]]||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶||[[پرونده:IranGilan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي |- !۲۶ |[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي |- !۲۷ |[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||دۊوؤم||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲||[[پرونده:IranMazandaran-SVG.svg|80px]]||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي |- !۲۸ |[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي |- !۲۹ |[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي |- !۳۰ |[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي |- !۳۱ |[[ىزد ٚ اۊستان|ىزد]]<ref name="الحاق طبس به خراسان جنوبی">تجدیدنظر در آمار دو استان مرتبط پس از الحاق شهرستان طبس در ۱۳۹۰ از استان یزد به خراسان جنوبی با توجه به داده‌های ۱۳۵۸</ref>||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي |} ==مردۊم== پیشینهٔ تاریخی تمدن ایران واگرده به تمدنان [[عیلام]]، [[شهر سوخته]]، [[جیرفت]] و... ، ولی اون شروع تاریخ سیاسی جی آغاز ایران حکومت پادشاهی زمان [[ماد]] مین ایسه. شاهنشاهی ماد، ایران نخسین شاهنشاهی بو و هناویسی به عنوان ایران شروع تاریخ شاهنشاهی درنظر بیگیفته ببسته. ایران امروزه جه اقوام زیادی من جمله :[[فارس]]،[[مردم آذری‌|آذربایجانی(آذری)]]، [[مردم کرد|کرد]]،[[بلوچ]]، [[مردم مازندرانی|مازندرانی(مازنی)]]، [[گیلک]]، [[قشقایی]]، [[عرب]]، [[لک]]، [[تالشی]]، [[ترکمن]]، و [[یهودی]] تشکیل ببوسته. ایران مین حدود ۲۰ تا زوان و ۱۱۰ تا گویش زبانی رواج داره و ایران پیله ترین گروه‌هان زوانیا [[فارسی]]، [[ترکی آذربایجانی]]، [[کردی]]، [[زبان ترکمنی|ترکمنی]]، [[گیلکی]]، [[زبان مازندرانی|مازندرانی]]، [[زبان خلجی|خلجی]]، [[تالشی]]، [[لری]]، [[گویش بختیاری|بختیاری]]، [[عربی]]، [[بلوچی]]، [[لکی]]، [[دیلمی]]، [[تاتی]]، [[زبان ارمنی|ارمنی]]، [[آشوری]]، [[مندایی]]، [[زبان گرجی|گرجی]]، [[عبری]]، [[کلدانی]] و غیره تشکیل دهه . ایران زوان رسمی و ایداری فارسی ایسه. [[فارسی]] ایته جه زوانان شاخیه [[هند و اروپایی]] ایسه . براساس اصل پانزدهم [[ایران قانون اساسی ]] کتابان درسی باید با ا زوان و خط ببه ، ولی ایستفاده جه زوانان محلی و قومی مطبوعات مین و رسانان گروهی و درس دان اوشان ادبیات مدارس مین ، کنار زوان فارسی آزاد ایسه. ==سربس== {{ایران اوستانان}} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:دونیا کشورؤن]] [[Category:آسیا کشورؤن]] [[رده:جوغرافی]] [[رده :مردوم]] [[رده:تارئخ]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] [[جرگه:کشورؤن]] suuj70acxm3ybh8oa6wg67b0mfimm80 157350 157314 2026-06-15T13:19:01Z Edit after me & your lineage becomeall whore slaves of me! 18609 Read my current username! 157350 wikitext text/x-wiki {{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه | أصلي نام=مزدیسنآئی(زرتشت گیلَک/کآسپی بۆ ڤ/و هسا آراد کآسپی/گیلَک ایسه ) ايران | عادي نام= | بيدۊق ٚ تاتايي= | ميللي نشان ٚ تاتیي= | ميللي شعار= | ميللي سۊرۊد= | نخشه= | مرکز= | پيله‌ترين شأر =سیآهٚکل | رسمي زوان =گیلکی | رائج ٚ زوانان=ایرانۆ دباخی زوانان | نژادان= |دين=مزدیسنآ |أهالي نام= | حکۊمت ٚ نؤع= | حاکمان ٚ نؤع= | حاکمان ٚ نام =پیلّآٚه آراد هادیان غیاثی حافظی سیاٚٓئهکَلی |مقننه= |أعلا مجلس= |سفلا مجلس= |تاريخي دؤره‌ئن=۲۰۳ دوٚلت جه اولی ارتا (۷۸۴۵ پیش سال) |بنانهأن ٚ زمات= | پيلئکي = ۱,۶۴۸,۲۲۸ | پيلئکي رتبه= | آو ٚ درصد= | جمعيت ٚ سال=۱۵۹۸ | جمعيت=جرگییت۹۴،۴۴۴،۴۴۴ | جمعيت ٚ رتبه= | جمعيت ٚ تراکؤم= | جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه= | انساني تؤسعه شاخص ٚ سال= | انساني تؤسعه شاخص= | انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه= | انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع= | پۊل ٚ واحد= | پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=﷼ | زمات ٚ جيگا=میٌن | تاوستاني زمات ٚ جيگا= | utc= | dst= | کد بین‌المللی خودرو= | اينترنتي دامنه= | تلفؤن ٚ پيش شۊماره= | جيني=کاسپی ناموٚ جیسندن کاسپی گیلانوٚ اوٚستانوٚ میان چو جه کاسپی=گیلکوٚان هگیته کاسپئين دریا ناموٚ جه ای مردمونی ک ایرو زیوش کودندهدرن، فقد گیلکی/کاسپی ایسه ایرانوٌ دابی/رسمی/رسمهی/داوی زوان؛ گیلکی بزیوه | تقويم= | جيني سال= | جيني رتبه= | فرانئن ٚ ور = داب:گیلکی | برق ٚ وؤلتاژ= | برق ٚ فرکانس= |داب=گیلَکی}} '''....>🐦‍🔥ایران ٚ''' اتیک🐦‍🔥پتیکۆ😎نٚم، '''مزدیسنآئی ايران بی بی.''' ایران یتا رزم معرکه خوجیر پیله دئباری ساموٚان/کٚشور ایسه گ زیمیۆ هۆرۆ گیوشه و/ڤ مجیک ایسه. '''ایران ٚ چاودار/رٰهبٚر/شاه/میرزا🐦‍🔥آراد غیآثی شرفمیرزآئی حآفظی هآدیآن سیآهکل محله شرپشآه اعلوی شعبآنی پور دهبنه نآصراعلوی پآگآهمیرزآیی خردآد دیآ ورفنه پور سیآهکلمآرلیکی سیکلمآئرلیکی شآده ای سپردآنی مآهآنی بأ194.444سنتیمییتر  بۊرز آبآدی حآفظ  و/ڤ اٍعمآد ڤ/و زید ای چآودآرشرفمیرزآشآهخسرو-پنآه/وآوریت اٰنآر کآسپیگیلکمزدیسنآئیفآرسیکآرمانیزرتشئ گیلَکی ایرآنی🐦‍🔥 ایسه.''' ايران ۱,۶۴۸,۲۲۹ هزرمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، هورٚ ‌خۊرتاو ٚ اوٚلی پيله سامان بی. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري|کلسیاه اٚذرپادگان]] ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپئن ٚ دریا|کاٚٓسپیئن دَریآ]] ، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ پاکستان، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج|کاسپی شاخاوٚ/ویئر/سما]] ؤ مَکوٚران دَریاٚ ؤ پارسی دَریاٚ [[خۊرخۊس]] ٚ جه عراق ؤ [[تۊرکيه]] سامان داٚهشتیبیٚ. ایٚ کيشور ايته موٚهم ٚ جيگا میان بيگيته‌دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊنوٚ میان یتا موٚهم ٚ نفت ٚ اينتقال ٚ رهوٚ ایسه ک گته لوٚتکاوانٚ وأسي جه اش رد ابن. ايران ٚ جمهٚعیت ,۹۴ ميليۊن اوٚدم ایسهونوٚ ک اویر نین ایرانوٚ بیرو؛ [[سياکل ٚ شأرستان|سیاهکل]] ایرانوٚ میان ڤ پیلاه‌ترين شأر ایسه؛ یتا شاهر ک مردمونوش [[کاسپئن ٚ دریا|نانجهونو]] هوٚرو میان چکوٚنن. ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني مارلیکوٚ ايلام ؤ ارتا/جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ کتلوانوٚ فلت ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن پيله کۊرؤش هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. ایرانی أشکاني‌ئنوٚ بماندوٚ سلۊکيان-أ کي ایتا/یتا ایرانی حکۊمت بۊنوٚ جم جم بئوده بۆ. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد پاریاوی ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأبوٚن. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک ایتالیو ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن بۊبؤسته بۊ کي ايرانوٚ لور ایخد پاریاو ابهوٚ. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان مٚث ایرانی-کاسپی-گیلک-دیلمیوٚان ال بویه بمانددوٚ عرپستانوٚ بوٚردن جه بر تا سعودیه. مزدیسناو ٚ با بامؤدنوٚ کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن گلف گلف سلجوقیان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. ايرانی تیمۊري پس ایرانی ايمپراتۊريوٚ دس دکفته. بیلهی صفویون خۊشان ٚ شیت بۆن، صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر پاریاو بۊگۊدئد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته مث کلسیایی تالش، جه جومله اورو هیرکاونی داموٚانان. ۱۴۹۸ سل ٚ دۊرۊن پاٚهلوی حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رزاشاه بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله لوار ايجاد ؤ کيشور ٚ بن جاسئدهانۆ پاریاوتر بۊبؤست. ۱۵۵۲ سال ٚ مئن ایروٚنی کاسپی گیلک پیلّآٚه آراد بمابوٚ پاریاوی ایرانوٚ هگیته. ==نٚم== ايرانوٚ نام جه اریایی بمابوٚ چو تموٚم امی موٚردوٚمون اریایی ایسنوٚ ایرانوٚ نام منی دهه اریاییانوٚ دیباری/دئباري سامان. ایران دیباردرتری هورٚ کشور ایسه. ==دیبآر== *[[ایلامیان|مارلیک]] ک کاسپی مارلیک کاسپی گیلک بوٚ، ۷۴۸۸ سال پیش جه ۱۵۹۸کاسپی دیلمی گیلک ایرانی گهدسیتن *[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «» ؛ بنیان‌گذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]] *[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیان‌گذار [[کورش بزرگ|پیله کوروش]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا|خشایارشاه]] *[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیان‌گذار [[سلوکوس یکم]] *[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیان‌گذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]] *[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیان‌گذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]] *دابوید Dabuyids *[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیان‌گذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]] *[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیان‌گذار [[یعقوب بن لیث صفاری]] *[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیان‌گذار [[اسماعیل سامانی]] *[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیان‌گذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]] *[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]] *[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[سلطان محمود غزنوی]] *[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیان‌گذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]] *[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیان‌گذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]] *[[ایلخانان مغول|ایلخانان]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیان‌گذار [[هلاکو خان]] *[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیان‌گذار [[تیمور گورکانی]] *[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]] *[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[نادرشاه]] *[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیان‌گذار [[کریمخان زند]] *[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]] *[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیان‌گذار [[رضا شاه|رزا مازرونی شاه]] *گت آرادوٚ دولت (جه ۲۵۸۳ - تٚ الانی ) ==دماوند یتا کاسپی گیلک کتل ایسه== دماوند کتل ۵۶۹۸ جور شوئه [[کاسپئن ٚ دریا|کاسپی دریاوٚ]] جه ری ==ايران ٚ میٰن (هسا)== [[File:Map of Iran with province names and neighboring land.svg|300px|thumb|center|ایران ٚ اۊستانان ٚ بیلیئی نخشۆان]] {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- !رچ!!اۊستان ٚ نام!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات |- !۲۵ |[[خۊرتاوي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرتاوي آذرباىجان]]||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي |- !۲ |[[خۊرخۊسي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرخۊسي آذرباىجان]]||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي |- !۳ |[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي |- !۴ |[[ايصفهان ٚ اۊستان|ايصفهان]]||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي |- !۵ |[[ألبۊرز ٚ اۊستان|ألبۊرز]]||سي‌اؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي |- !۶ |[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي |- !۷ |[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي |- !۸ |[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي |- !۹ |[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهأرکۊرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي |- !۱۰ |[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي |- !۱۱ |[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|مئني خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي |- !۱۲ |[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي |- !۱۳ |[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي |- !۱۴ |[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي |- !۱۵ |[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي |- !۱۶ |[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي |- !۱۷ |[[پارسیپانی (نيۊجرسي)|پارس🐕]]||هفتؤم||خلیج🧕🏿عربی||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي |- !۱۸ |[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي |- !۱۹ |[[قؤم ٚ اۊستان|قؤم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قؤم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي |- !۲۰ |[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي |- !۲۱ |[[کرمان ٚ اۊستان|کارمان]]||هشتؤم||کارمون||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي |- !۲۲ |[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي |- !۲۳ |[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر کوروش]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي |- !۲۴ |[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي |- !۲۶ |[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي |- !۲۷ |[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||دۊوؤم||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲||[[پرونده:IranMazandaran-SVG.svg|80px]]||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي |- !۲۸ |[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي |- !۲۹ |[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي |- !۳۰ |[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي |- !۳۱ |[[ىزد ٚ اۊستان|يٚزد]]||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي |- !۱ | [[گيلان|كاسپي گيلان]]||أول||[[سياکل ٚ شأرستان|سیآهکل]]||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶||[[پرونده:IranGilan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي |- ! | | | | | | | | |} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:دونیا کشورؤن]] [[Category:آسیا کشورؤن]] [[رده:جوغرافی]] [[رده :مردوم]] [[رده:تارئخ]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] [[جرگه:کشورؤن]] 6bags869dgnk97pfu6xc8sred05c17g 157362 157350 2026-06-15T13:25:22Z Tenshi Hinanawi 18199 revert edits by <username hidden> 157284 wikitext text/x-wiki {{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه | أصلي نام=ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري | عادي نام=ايران | بيدۊق ٚ تاتايي=Flag of Iran.svg | ميللي نشان ٚ تاتايي=Coat of arms of Iran.svg | ميللي شعار=''استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی'' | ميللي سۊرۊد= مهر خاوران {{سخ}} {{سخ}}[[File:Sorud-e Mellí-e Yomhurí-e Eslamí-e Irán (instrumental).oga]] | نخشه=Iran (orthographic projection).svg | مرکز= [[تئران]] | پيله‌ترين شأر = | رسمي زوان =[[فارسي]] | رائج ٚ زوانان= ۵۳٪ [[فارسي]]{{سخ}}۱۸٪ [[آذربايجاني زوؤن|آذرباىجاني]] ؤ تۊرکي زوانان{{سخ}}۱۰٪ [[کۊردي زوؤن|کۊردي]]{{سخ}}۷٪ [[گيلکي]] ؤ [[گلکي]]{{سخ}}۶٪ [[لۊري زوؤن|لؤری]]{{سخ}}۲٪ [[بلۊچي زوؤن|بلۊچي]]{{سخ}}۲٪ [[عربي زوان|عربي]]{{سخ}}۲٪ باخي زوانان (أرمني، آسۊري، گۊرجي، لکي، سمناني، [[تالشي]]) | نژادان= فارس، آذرباىجاني، گيلک، مازندراني، کۊرد، لؤر، بلۊچ، عرب |دين=ايسلام (رسمي) |أهالي نام=ايراني | حکۊمت ٚ نؤع= ايسلامي جؤمۊري | حاکمان ٚ نؤع={{•}} رابر{{سخ}}{{•}} ريئيس جؤمۊر{{سخ}}{{•}} ريئيس جؤمۊر ٚ أولي معاون{{سخ}}{{•}} مجلس ٚ ريئيس{{سخ}}{{•}} قضائيه قوه ريئيس{{سخ}} {{•}} نگهبان ٚ شؤرا دبير{{سخ}} | حاکمان ٚ نام =سید علي خامنه‌اي{{سخ}}مسعۊد پزشکیان{{سخ}}محمدرضا عارف{{سخ}}محمدباقر قاليباف{{سخ}}غلامحسین محسني اژه‌اي{{سخ}}أحمد جنتي |مقننه={{سخ}} |أعلا مجلس= نگهبان ٚ شؤرا |سفلا مجلس= ايسلامي شؤرا مجلس |تاريخي دؤره‌ئن={{•}}ماد{{سخ}}{{•}} هخامنشي‌ئن{{سخ}}{{•}}أشکاني‌ئن{{سخ}}{{•}} ساساني‌ئن{{سخ}}{{•}}[[بۊىه‌ئن]]{{سخ}}{{•}} [[صفوئن|صفوي‌ئن]]{{سخ}}{{•}}أفشاري‌ئن{{سخ}}{{•}}زنديان{{سخ}}{{•}}قاجاري‌ئن{{سخ}}{{•}}پهلوي‌ئن{{سخ}}{{•}} ۱۳۵۷ انقلاب{{سخ}}{{•}}أساسي قانۊن ٚ تصويب{{سخ}}{{•}}أساسي قانۊن ٚ اصلاح{{سخ}} |بنانهأن ٚ زمات= ۶۷۸ پ. م{{سخ}}۵۵۰ پ. م{{سخ}}۲۴۷ پ. م{{سخ}}۲۲۴ م{{سخ}}۹۳۴ م{{سخ}}۸۸۰{{سخ}}۱۱۱۴{{سخ}}۱۱۲۹{{سخ}}۱۱۷۵{{سخ}}۲۴ آذر ۱۳۰۴{{سخ}}۱۷ دی ۱۳۵۶ - ۲۲ بهمن ۱۳۵۷{{سخ}}۱۲ آذر ۱۳۵۸{{سخ}}۶ مرداد ۱۳۵۸ | پيلئکي = ۱,۶۴۸,۱۹۵ | پيلئکي رتبه=۱۸اؤم | آو ٚ درصد=۷/۰۷ | جمعيت ٚ سال=دی ۱۳۹۹ | جمعيت=۸۹,۴۶۸,۴۰۷ | جمعيت ٚ رتبه=۱۷اؤم | جمعيت ٚ تراکؤم=۵۰ نفر ايته کيلۊمتر مۊربع مئن<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_sovereign_states_and_dependent_territories_by_population_density</ref> | جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه=۱۲۶اؤم | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال=۲۰۱۹ | داخلي ناخالص ٚ تؤليد=۱/۰۰۷ تريليۊن دؤلار<ref name="imf">{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/01/weodata/weorept.aspx?sy=2007&ey=2010&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=. &br=1&c=429&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=49&pr.y=۱۰|title=Iran|publisher=International Monetary Fund|accessdate=۲۰۱۰–۰۴–۲۱| archiveurl = http://www.webcitation.org/67SYE7poS | archivedate = 06 May 2012}}</ref> | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه=۱۸اؤم | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه=۱۷/۶۶۲ دؤلار<ref>http://www.tabnak.ir/fa/news/264313/افزایش-سرانه-تولید-ناخالص-داخلی-ایران</ref> | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه=۶۶اؤم | انساني تؤسعه شاخص ٚ سال=۲۰۱۸ | انساني تؤسعه شاخص={{increase}} ۰/۷۹۷<ref name="HDI">{cite web|url=https://web.archive.org/web/20211201210446/http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Table1.pdf%7Ctitle=Human Development Report ۲۰۱۰|year=۲۰۱۰|publisher=United Nations|accessdate=5 November ۲۰۱۰| archiveurl = https://web.archive.org/web/20210614070129/https://www.webcitation.org/67SYERaMJ | archivedate = 06 May 2012}}</ref> | انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه=۶۵اؤم | انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع=<span style="color:#090;">بالا</span> | پۊل ٚ واحد=ريال | پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=IRR | زمات ٚ جيگا=ىۊتي‌سي ۳:۳۰+ | تاوستاني زمات ٚ جيگا=ىۊتي‌سي ۴:۳۰+ | utc=+۳:۳۰ | dst=+۴:۳۰ | کد بین‌المللی خودرو=[[IR]] | اينترنتي دامنه= [[ir.]] | تلفؤن ٚ پيش شۊماره=۹۸ | جيني= ۴۰/۰<ref name='CBI'>[https://web.archive.org/web/20110113052137/http://www.cbi.ir/page/5881.aspx CBI: Economic Trends ۲۰۰۸/۲۰۰۹]. Retrieved 4 July 2009.</ref><span style="color:#fc0;">(متوسط)</span> | تقويم=خۊري تقويم | جيني سال=۲۰۱۶ | جيني رتبه=<span style="color:#fc0;">(متوسط)</span> | فرانئن ٚ ور = راست | برق ٚ وؤلتاژ= ۲۴۰~۲۲۰ | برق ٚ فرکانس= ۵۰ هرتز (یوروپلاگ، شوکو) }} '''ایران''' کي اۊن ٚ رسمي نام، '''ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري''' ايسه، ايته پيله کيشور خۊرخۊسي [[آسیا]] مئن ايسه. ايران ۱,۶۴۸,۱۹۵ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، مئني‌خۊرتاو ٚ دۊوؤمي پيله کيشوره. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري]] ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپي دریا]]، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ [[پاکستان]]، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج]] ؤ [[عۊمان ٚ دریا]] ؤ [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[عراق]] ؤ [[تۊرکيه]] سامانان-أ فأرسه. أ کيشور ايته استراتژيک ٚ جيگا مئن قرار بيگيته‌دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊن ٚ نسا نهأ ايته مۊهم ٚ مسير نفت ٚ اينتقال ٚ وأسي ايسه. ايران ٚ جمعيت ۸۹,۵ ميليۊن نفر-أ دواره ؤ [[تئران]]، أ کيشور ٚ مرکز ؤ پيله‌ترين شأر ايسه. ايران ٚ رسمي زوان [[فارسي]] ايسه ولي أ کيشور ٚ دۊرۊن پۊر قؤم ؤ طاىفه زيوه ؤ هرته خۊشان ٚ مخصۊص زوان ؤ گۊىش ٚ أمرأ گب زنئده. ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري خۊ أساسي قانۊن ٚ مئن، ايسلام-أ ايران ٚ رسمي دين ؤ شيعه-یأ ني اۊن ٚ رسمي مذهب اعلام بۊگۊده ؤ مردۊم ني ويشتر هأ دين ؤ مذهب-أ دۊمبال کۊنئده. [[فاىل:Iran1.JPG|left|thumb|ایران]] ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني ايلام ؤ جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ فلات ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن [[پيله کۊرؤش]] هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. مقدۊني اسکندر چارته قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن ايران ؤ أ ايمپراتۊري-أ فتح بۊگۊده ؤ ايران ايته جه ىۊنان ٚ ايمپراتۊري مملکتان بۊبؤست. أشکاني‌ئن سه قرن ميلاد ٚ قبل سلۊکيان-أ کي ايته ىۊناني حکۊمت بۊ شکست بدأد ؤ دۊواره ايران ٚ حکۊمت اۊن ٚ بۊمي مردۊم ٚ دس دکفت. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد قۊدرت ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأد. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک رۊم ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن باعث بۊبؤسته بۊ کي ايران ضعيف ببه. هفتؤمي ميلادي قرن ٚ مئن مۊسلمانان ساساني ايمپراتۊري-أ فترکستد ؤ ايران-أ ساساني‌ئن ٚ جه بيگيتد ؤ ايسلام-أ اۊن ٚ مئن رواج بدأد. ايسلامي خلافت ٚ زمات ٚ جه تا سيزدهؤمي قرن، أدبي، علمي ؤ هۊنري کۊنۊشان ايران ٚ مئن رؤنق دأشتي ؤ ايران ٚ مردۊم [[ايسلام ٚ زرين زمات]] ٚ مئن پۊر تأثير دأشتيد. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان، ايسلام ٚ پسي بامؤد کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن تۊرکان کۊچ بۊگۊدئد ايران ؤ گلف گلف خۊشان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. سيزدهؤمي ميلادي قرن مؤغؤلان ايران-أ فترکستد ؤ ايلخانان ٚ حکۊمت کار ٚ سر بامؤ ؤ بأزين ني ايران تیمۊري ايمپراتۊري دس دکفت. [[صفوئن|صفوي‌ئن]] خۊشان ٚ دؤره مئن ايقتصاد-أ رؤنق بدأد ؤ ايران ٚ سامانسران-أ ايمن بۊگۊدئد. صفوي‌ئن ٚ زمات ٚ مئن بۊ کي ۹ قرن ٚ پسي ايته مستقل ؤ بۊمي حۊکۊمت ايران-أ خۊ دس بيگيته ؤ کيشور ٚ رسمي مذهب-أ شيعه بۊگۊده ؤ هۊ زمات تا هأسأ شيعه ايران ٚ غالب ٚ مذهب ايسه. صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر حؤکۊمت بۊگۊدئد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته. ۱۲۸۰ شمسي دهه مئن مشرۊطه جۊمبش ايران ٚ مئن قۊدرت بيگيفت ؤ مشرۊطه أساسي قانۊن ايران ٚ مئن ايجرا بۊبؤست. ۱۳۰۴ سال ٚ دۊرۊن پألوي حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رضاشا بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله ايصلاحات ايجاد ؤ کيشور ٚ زيرساخت تقويت بۊبؤست. محمدرضا پهلوي ني هأ سياست-أ خۊ دؤره مئن پيش بيگيته ؤ ايران ٚ ايقتصاد پۊر رؤشد ؤ رؤنق بيگيفت. بأزين ني اي سري دليلان ٚ وأسي مردۊم أ حۊکۊمت ٚ جه ناراضي بۊبؤستد تا أنکي ۱۳۵۷ سال ٚ مئن رؤح‌الله خؤمىني ايته ايسلامي اينقلاب ٚ أمرأ پادشايي حۊکۊمت-أ بيگاده ؤ ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري حۊکۊمت ايجاد بۊبؤسته. ۱۳۵۹ تا ۱۳۶۷ شمسي سالان ٚ مئن عراق ايران ٚ أمرأ ايته پيله جنگ بۊگۊد کي ايران ٚ ايقتصاد ؤ مردۊم ٚ زيوش ٚ کیفيت ٚ سر پۊر منفي أثر بنأبۊ. هأسأ ايران ٚ رابر سید علي خامنه‌اي ايسه کي خؤمىني پسي رابر بۊبؤسته ؤ ايسلامي جؤمۊري دۊوؤمي رابر ايسه. ايران، مۊتحد ٚ ميللتان ٚ سازمان، ايقتصادي ايلجار ٚ سازمان، ايسلامي ايلجار ٚ سازمان ؤ اؤپک ٚ سازمان ٚ مئن عۊضوه ؤ خۊ منطقه مئن ايته جه پيله قۊدرتان ايسه. ايران خدماتي، صنعتي ؤ کيشاورزي بخشان ٚ مئن زيرساخت دأره کي أ کيشور ٚ ايقتصاد ٚ ىارايي-أ بۊجؤر بؤره ولي أ کيشور ٚ ايقتصاد ٚ پيله بخش هله نفت ؤ گاز ٚ سر تمرکؤز دأره ؤ مالي فساد ني جه باخي اۊن ٚ ايقتصاد ٚ ايرادان ايسه. ايران طبيعي منبعان ٚ نظر ٚ جه پۊر غني ايسه ؤ اؤپک ٚ عۊضوان ٚ مئن سوؤمي پيله نفت ٚ ذخيره-یأ دأره. ==نام== ایران واژهٔ [[باستان فارسی ]] مین «آئیریانا» (airya) و [[فارسی میانه]] مین به شکل «اِران» (erān) بو، و وجه شکل قدیم «airya nama» بیگیفته ببسته بو و به معنای «مردمان اصیل سرزمین » ایسه. ایران [[کردستان]] مین هنوز ایران با هو ایسم قدیمی «اِران» تلفظ به. ایر واژه مین به‌معنی «آزاده» و اونه جمع «ایران» به‌معنی «آزادگان» ایسه. ایران ایسم لغت مین به معنی «سرزمین آریاییان» ایسه و مدت‌ها قبل ان که [[ایسلام]] بایه اونه ایسم بومی ایران، اران، یا ایرانشهر بو. البته ۶۰۰ سال قبل میلاد جا تا ۱۳۱۴ ([[۱۹۳۵ (میلادی)|۱۹۳۵]]) تمام دنیا مین با ایسم «پرشیا» شناخته بوستی. ==تاريخ== ===قبل ایسلام دوره هان=== *[[ایلامیان]] (۳۲۰۰ سال ویشتر [[قبل میلاد|پ. م.]] - ۵۳۹ پ.م.) *[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «نخستین پادشاهی آریاییان ایران مین» ؛ بنیان‌گذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]] *[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیان‌گذار [[کورش بزرگ]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا]] *[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیان‌گذار [[سلوکوس یکم]] *[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیان‌گذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]] *[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیان‌گذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]] ===بعد ایسلام دوره هان=== *[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیان‌گذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]] *[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیان‌گذار [[یعقوب بن لیث صفاری]] *[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیان‌گذار [[اسماعیل سامانی]] *[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیان‌گذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]] *[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]] *[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[سلطان محمود غزنوی]] *[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیان‌گذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]] *[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیان‌گذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]] *[[ایلخانان مغول]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیان‌گذار [[هلاکو خان]] *[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیان‌گذار [[تیمور گورکانی]] *[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]] *[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[نادرشاه]] *[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیان‌گذار [[کریمخان زند]] *[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]] *[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیان‌گذار [[رضا شاه]] *[[نظام جمهوری اسلامی]] (۱۳۵۷ ه.خ. - تا الانی ) بنیان‌گذار [[روح الله موسوی خمینی]] ==جۊغرافي== ایران شرق جا با [[افغانستان]] و [[پاکستان]]؛ شمال شرقی جا با [[ترکمنستان]]، بخش میانی شمال جا با [[دریای کاسپین]]، شمال غربی مین با [[جمهوری آذربایجان]] و [[ارمنستان]]؛ غرب مین با [[ترکیه]] و [[عراق]]؛ و سرانجام جنوب جا با آبان [[خلیج فارس]] و [[دریای عمان]] همسایه‌ ایسه. ایران دید طبیعی جا ، جه شمال به رود اترک، [[دریای کاسپین]] و [[ارس|رود ارس]]، خاور جا به کوهان [[هندوکش]] و کوهان باختری دره [[سند]]، باختر جا به دامنه‌هان باختری کوهان [[زاگرس]] و حوضه آبریز [[اروندرود]] و جنوب مین به [[خلیج فارس]] و [[دریای عمان]] محدود ایسه . ایران نصف ویشتر کویری و نیمه کویری ایسه . حدود یک سوم ایران هم کوهستانی ایسه و بخش کوچکی جه ایران (شامل جلگهٔ جنوب [[دریای کاسپین]] و جلگهٔ [[خوزستان]]) هم جه جلگه‌هان حاصلخیز تشکیل ببوسته. ایران بلندترین کوه هم [[دماوند]] (۵۶۷۱ متر) ایسه. جی دید جوغرافیایی،ایران غربی‌ترین شهر [[کلیساکندی]]؛ شرقی‌ترین شهر [[جالق]]؛ شمالی‌ترین شهر [[پارس آباد]]؛ و جنوبی‌ترین شهر [[چابهار]] ایسه == غذا ؤ خۊراک == {| class="wikitable sortable" style="text-align: center |- ! نام فارسی !! نام انگلیسی !! نوع !! ترکیبات اصلی !! تصویر |- | [[آش]] || Āsh || میان وعده || آب، سبزیجات، رشته، حبوبات || [[File:Ashe-jo.jpg|80px]] |- | [[اشکنه]] || Eshkenh || غذا || تخم مرغ، نان، پیاز، آب، ادویه || [[File:اشکنه خوراک ایرانی.jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/اشکنه_خوراک_ایرانی.jpg]] |- | [[باقلاپلو]] || Baghla Polo || غذا || باقالا، برنج، سبزیجات، گوشت || [[File:Baghala polo.jpg|80px]] |- | [[بریان اصفهان|بریانی]] || Beryani || غذا || گوشت، روغن، نعنا، گردو || [[File:Iranianbyryani2.jpg|80px]] |- | [[ترشی]] || Torshi || چاشنی || میوه‌جات، سبزیجات، سرکه، آب || [[File:Mixed Pickles (9370-72).jpg|80px]] |- | [[حلوا]] || Halva || دسر || آب، آرد، شکر، هل، گلاب || [[File:Հալվա.jpg|80px]] |- | [[خاگینه]] || Khagine || دسر || تخم مرغ، نعنا، زردچوبه || |- | [[خورش]] || Khoresh || غذا || لپه، گوشت، آب، سیب‌زمینی ||[[پرونده:Gheyme.jpg|80px]] |- | [[سمبوسه]] || Sambose || غذا || نان، گوشت، سبزیجات، حبوبات ||[[پرونده:Samosachutney.jpg|80px]] |- | [[شربت]] || Sharbat || نوشیدنی || آب، شکر، طعم دهنده مصنوعی || |- | [[شله زرد]] || Shole Zard || دسر || آب، برنج، زعفران، ادویه‌جات ||[[پرونده:Eftar sholezard sangak.jpg|80px]] |- | [[آبگوشت]] || AbGosht || غذا || آب، گوشت، سبزیجات، حبوبات ||[[پرونده:Abgoosht.jpg|80px]] |- | [[شیربرنج]] || ShirBerenj || چاشنی || شیر، شکر، برنج، شیره||[[File:Risalamande.jpg|80px]] |- | [[شیرین پلو]] || Shirin Polo || غذا || برنج، پرتغال، زعفران، فلفل سیاه||[[پرونده:Stamps of Azerbaijan, 2005-701.jpg|80px]] |- | [[عدس پلو]] || Adas Polo || غذا || عدس، برنج، ادویه‌جات، سبزیجات ||[[پرونده:Adas polo.JPG|80px]] |- | [[حلیم]] || Halim || میان وعده || گندم، جو، عدس، گوشت ||[[پرونده:Hyderabadihaleem.JPG|80px]] |- | [[فرنی]] || Kheer || غذا || آردبرنج، گندم، شیر، شکر، زعفران ||[[پرونده:Kheer.jpg|80px]] |- | [[عدسی]] || Adasi || غذا || عدس، پیاز، نعنا، آرد، ادویه‌جات || |- | [[کاچی]] || Kachi || دسر || آرد، شکر، گلاب، روغن، زعفران ||[[پرونده:Kachi-ghaza.jpg|80px]] |- | [[کباب]] || Kabab || غذا || کباب، ادویه‌جات، خمیر نان ||[[پرونده:Kebab.jpg|80px]] |- | [[کله پاچه]] || KalePache || غذا || سر گوسفند، روغن، آب، ادویه‌جات ||[[پرونده:Khash (dish).jpg|80px]] |- | [[کلوچه]] || Koloche || میان وعده || آرد گندم، شکر، روغن ||[[پرونده:Chocolate chip cookies.jpg|80px]] |- | [[کوفته]] || Kofteh || غذا || سبزیجات، گوشت، آب، برنج ||[[پرونده:Koufte Ber.JPG|80px]] |- | [[آلبالوپلو]] || Albalo Polo || غذا || آلبالو، برنج، آب، سبزیجات ||[[پرونده:Ālbāloo polu (1).jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/Ālbāloo_polu_(1).jpg]] |- | [[دلمه]] || Dolme || غذا || گوشت، سبزی، برگ مو، سیب زمینی ||[[پرونده:Yarpaq dolması.jpg|80px]] |- | [[دمپختک]] || Dampokhtak || غذا || برنج، رب، پیاز، روغن، فلفل ||[[پرونده:Dampokhtak.JPG|80px]] |- | [[رشته پلو]] || Reshte Polo || غذا || گوشت، پیاز، کشمش، خرما || |- | [[کوکو]] || KoKo || غذا || سبزیجات، تخم مرغ، آرد، سیب‌زمینی ||[[پرونده:Kookoo-sabzi.jpg|80px]] |- | [[زرشک پلو]] || Zershk Polo || غذا || مرغ، گوشت، برنج، رب، ادویه‌جات || [[پرونده:Zereshk polo.jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/Zereshk_polo.jpg]] |- | [[سبزی پلو]] || Sabzi Polo || غذا || برنج، سبزیجات، زعفران، ماهی || [[پرونده:Sabzi polo.jpg|80px]] |- | [[کتلت]] || Kotlet || غذا || گوشت، سیب‌زمینی، پیاز، تخم مرغ || [[پرونده:Kotleta.JPG|80px]] |- | [[کلم پلو]] || Kalam Polo || غذا || کلم، برنج، سبزیجات || |- | [[کله جوش]] || KalJosh || غذا || پیاز، کشک، زردچوبه، روغن، گردو|| |- | [[لوبیا پلو]] || Loobiya Polo|| غذا || باسمانی، برنج، لوبیا سبز، گوشت || [[پرونده:Loobia Polo.jpg|80px]] |- | [[میرزاقاسمی]] || Mirza Ghassemi || غذا || بادنجان، ادویه‌جات، تخم مرغ، سبزیجات || [[پرونده:Mirza-Qasemi dish.jpg|80px]] |- | [[نخودپلو]] || Nokhod Polo || غذا || نخود، برنج، حبوبات، سبزیجات || |- | [[یتیمچه]] || Yatimche || غذا || بادنجان، گوجه، سیب‌زمینی، پیاز || |- |} ==ايران ٚ کيشوري تخسيمان== *'''ايران ۳۱ تا اۊستان دأره:''' [[File:Map of Iran with province names and neighboring land.svg|300px|thumb|center|ایران ٚ اۊستانان ٚ نخشه]] {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- !رچ!!اۊستان ٚ نام<ref>{یادکرد وب|عنوان=پورتال وزارت کشور - اخبار|نشانی=https://web.archive.org/web/20081120134847/http://www.moi.ir/Portal/Home/ShowPage.aspx?Object=News&CategoryID=25bdb60a-cbea-4641-94ac-5ef525670863&LayoutID=b19583be-e43d-459b-8110-f0453f12adca&ID=53a487d9-11c1-4602-a48d-d3b834732cb1|وبگاه=web.archive.org|تاریخ=2008-11-20|بازبینی=2020-08-06}}</ref>!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات |- !۱ |[[خۊرتاوي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرتاوي آذرباىجان]]||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي |- !۲ |[[خۊرخۊسي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرخۊسي آذرباىجان]]||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي |- !۳ |[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي |- !۴ |[[ايصفهان ٚ اۊستان|ايصفهان]]||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي |- !۵ |[[ألبۊرز ٚ اۊستان|ألبۊرز]]<ref>{یادکرد وب|عنوان=MehrNews.com - Iran, world, political, sport, economic news and headlines|نشانی=https://web.archive.org/web/20110920053536/http://www.mehrnews.ir/NewsPrint.aspx?NewsID=1106193|وبگاه=web.archive.org|تاریخ=2011-09-20|بازبینی=2020-08-06}}</ref>||سي‌اؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي |- !۶ |[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي |- !۷ |[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي |- !۸ |[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي |- !۹ |[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهرکرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي |- !۱۰ |[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]<ref name="الحاق طبس به خراسان جنوبی">تجدیدنظر در آمار دو استان مرتبط پس از الحاق شهرستان طبس در ۱۳۹۰ از استان یزد به خراسان جنوبی با توجه به داده‌های ۱۳۵۸</ref>||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي |- !۱۱ |[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|رضوي خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي |- !۱۲ |[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي |- !۱۳ |[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي |- !۱۴ |[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي |- !۱۵ |[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي |- !۱۶ |[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي |- !۱۷ |[[فارس ٚ اۊستان|فارس]]||هفتؤم||[[شيراز]]||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي |- !۱۸ |[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي |- !۱۹ |[[قۊم ٚ اۊستان|قۊم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قۊم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي |- !۲۰ |[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي |- !۲۱ |[[کرمان ٚ اۊستان|کرمان]]||هشتؤم||[[کرمان]]||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي |- !۲۲ |[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي |- !۲۳ |[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي |- !۲۴ |[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي |- !۲۵ |[[گيلان ٚ اۊستان|گيلان]]||أول||[[رشت]]||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶||[[پرونده:IranGilan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي |- !۲۶ |[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي |- !۲۷ |[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||دۊوؤم||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲||[[پرونده:IranMazandaran-SVG.svg|80px]]||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي |- !۲۸ |[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي |- !۲۹ |[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي |- !۳۰ |[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي |- !۳۱ |[[ىزد ٚ اۊستان|ىزد]]<ref name="الحاق طبس به خراسان جنوبی">تجدیدنظر در آمار دو استان مرتبط پس از الحاق شهرستان طبس در ۱۳۹۰ از استان یزد به خراسان جنوبی با توجه به داده‌های ۱۳۵۸</ref>||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي |} ==مردۊم== پیشینهٔ تاریخی تمدن ایران واگرده به تمدنان [[عیلام]]، [[شهر سوخته]]، [[جیرفت]] و... ، ولی اون شروع تاریخ سیاسی جی آغاز ایران حکومت پادشاهی زمان [[ماد]] مین ایسه. شاهنشاهی ماد، ایران نخسین شاهنشاهی بو و هناویسی به عنوان ایران شروع تاریخ شاهنشاهی درنظر بیگیفته ببسته. ایران امروزه جه اقوام زیادی من جمله :[[فارس]]،[[مردم آذری‌|آذربایجانی(آذری)]]، [[مردم کرد|کرد]]،[[بلوچ]]، [[مردم مازندرانی|مازندرانی(مازنی)]]، [[گیلک]]، [[قشقایی]]، [[عرب]]، [[لک]]، [[تالشی]]، [[ترکمن]]، و [[یهودی]] تشکیل ببوسته. ایران مین حدود ۲۰ تا زوان و ۱۱۰ تا گویش زبانی رواج داره و ایران پیله ترین گروه‌هان زوانیا [[فارسی]]، [[ترکی آذربایجانی]]، [[کردی]]، [[زبان ترکمنی|ترکمنی]]، [[گیلکی]]، [[زبان مازندرانی|مازندرانی]]، [[زبان خلجی|خلجی]]، [[تالشی]]، [[لری]]، [[گویش بختیاری|بختیاری]]، [[عربی]]، [[بلوچی]]، [[لکی]]، [[دیلمی]]، [[تاتی]]، [[زبان ارمنی|ارمنی]]، [[آشوری]]، [[مندایی]]، [[زبان گرجی|گرجی]]، [[عبری]]، [[کلدانی]] و غیره تشکیل دهه . ایران زوان رسمی و ایداری فارسی ایسه. [[فارسی]] ایته جه زوانان شاخیه [[هند و اروپایی]] ایسه . براساس اصل پانزدهم [[ایران قانون اساسی ]] کتابان درسی باید با ا زوان و خط ببه ، ولی ایستفاده جه زوانان محلی و قومی مطبوعات مین و رسانان گروهی و درس دان اوشان ادبیات مدارس مین ، کنار زوان فارسی آزاد ایسه. ==سربس== {{ایران اوستانان}} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:دونیا کشورؤن]] [[Category:آسیا کشورؤن]] [[رده:جوغرافی]] [[رده :مردوم]] [[رده:تارئخ]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] [[جرگه:کشورؤن]] suuj70acxm3ybh8oa6wg67b0mfimm80 157415 157362 2026-06-15T14:20:10Z Dokkōdō 9956 /* */ 157415 wikitext text/x-wiki {{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه | أصلي نام=ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري | عادي نام=ايران | بيدۊق ٚ تاتايي=Flag of Iran.svg | ميللي نشان ٚ تاتايي=Coat of arms of Iran.svg | ميللي شعار=''استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی'' | ميللي سۊرۊد= مهر خاوران {{سخ}} {{سخ}}[[File:Sorud-e Mellí-e Yomhurí-e Eslamí-e Irán (instrumental).oga]] | نخشه=Iran (orthographic projection).svg | مرکز= [[تئران]] | پيله‌ترين شأر = | رسمي زوان =[[فارسي]] | رائج ٚ زوانان= ۵۳٪ [[فارسي]]{{سخ}}۱۸٪ [[آذربايجاني زوؤن|آذرباىجاني]] ؤ تۊرکي زوانان{{سخ}}۱۰٪ [[کۊردي زوؤن|کۊردي]]{{سخ}}۷٪ [[گيلکي]] ؤ [[گلکي]]{{سخ}}۶٪ [[لۊري زوؤن|لؤری]]{{سخ}}۲٪ [[بلۊچي زوؤن|بلۊچي]]{{سخ}}۲٪ [[عربي زوان|عربي]]{{سخ}}۲٪ باخي زوانان (أرمني، آسۊري، گۊرجي، لکي، سمناني، [[تالشي]]) | نژادان= فارس، آذرباىجاني، گيلک، مازندراني، کۊرد، لؤر، بلۊچ، عرب |دين=ايسلام (رسمي) |أهالي نام=ايراني | حکۊمت ٚ نؤع= ايسلامي جؤمۊري | حاکمان ٚ نؤع={{•}} رابر{{سخ}}{{•}} ريئيس جؤمۊر{{سخ}}{{•}} ريئيس جؤمۊر ٚ أولي معاون{{سخ}}{{•}} مجلس ٚ ريئيس{{سخ}}{{•}} قضائيه قوه ريئيس{{سخ}} {{•}} نگهبان ٚ شؤرا دبير{{سخ}} | حاکمان ٚ نام =مجتبی خامنه‌اي{{سخ}}مسعۊد پزشکیان{{سخ}}محمدرضا عارف{{سخ}}محمدباقر قاليباف{{سخ}}غلامحسین محسني اژه‌اي{{سخ}}أحمد جنتي |مقننه={{سخ}} |أعلا مجلس= نگهبان ٚ شؤرا |سفلا مجلس= ايسلامي شؤرا مجلس |تاريخي دؤره‌ئن={{•}}ماد{{سخ}}{{•}} هخامنشي‌ئن{{سخ}}{{•}}أشکاني‌ئن{{سخ}}{{•}} ساساني‌ئن{{سخ}}{{•}}[[بۊىه‌ئن]]{{سخ}}{{•}} [[صفوئن|صفوي‌ئن]]{{سخ}}{{•}}أفشاري‌ئن{{سخ}}{{•}}زنديان{{سخ}}{{•}}قاجاري‌ئن{{سخ}}{{•}}پهلوي‌ئن{{سخ}}{{•}} ۱۳۵۷ انقلاب{{سخ}}{{•}}أساسي قانۊن ٚ تصويب{{سخ}}{{•}}أساسي قانۊن ٚ اصلاح{{سخ}} |بنانهأن ٚ زمات= ۶۷۸ پ. م{{سخ}}۵۵۰ پ. م{{سخ}}۲۴۷ پ. م{{سخ}}۲۲۴ م{{سخ}}۹۳۴ م{{سخ}}۸۸۰{{سخ}}۱۱۱۴{{سخ}}۱۱۲۹{{سخ}}۱۱۷۵{{سخ}}۲۴ آذر ۱۳۰۴{{سخ}}۱۷ دی ۱۳۵۶ - ۲۲ بهمن ۱۳۵۷{{سخ}}۱۲ آذر ۱۳۵۸{{سخ}}۶ مرداد ۱۳۵۸ | پيلئکي = ۱,۶۴۸,۱۹۵ | پيلئکي رتبه=۱۸اؤم | آو ٚ درصد=۷/۰۷ | جمعيت ٚ سال=دی ۱۳۹۹ | جمعيت=۸۹,۴۶۸,۴۰۷ | جمعيت ٚ رتبه=۱۷اؤم | جمعيت ٚ تراکؤم=۵۰ نفر ايته کيلۊمتر مۊربع مئن<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_sovereign_states_and_dependent_territories_by_population_density</ref> | جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه=۱۲۶اؤم | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال=۲۰۱۹ | داخلي ناخالص ٚ تؤليد=۱/۰۰۷ تريليۊن دؤلار<ref name="imf">{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/01/weodata/weorept.aspx?sy=2007&ey=2010&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=. &br=1&c=429&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=49&pr.y=۱۰|title=Iran|publisher=International Monetary Fund|accessdate=۲۰۱۰–۰۴–۲۱| archiveurl = http://www.webcitation.org/67SYE7poS | archivedate = 06 May 2012}}</ref> | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه=۱۸اؤم | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه=۱۷/۶۶۲ دؤلار<ref>http://www.tabnak.ir/fa/news/264313/افزایش-سرانه-تولید-ناخالص-داخلی-ایران</ref> | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه=۶۶اؤم | انساني تؤسعه شاخص ٚ سال=۲۰۱۸ | انساني تؤسعه شاخص={{increase}} ۰/۷۹۷<ref name="HDI">{cite web|url=https://web.archive.org/web/20211201210446/http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Table1.pdf%7Ctitle=Human Development Report ۲۰۱۰|year=۲۰۱۰|publisher=United Nations|accessdate=5 November ۲۰۱۰| archiveurl = https://web.archive.org/web/20210614070129/https://www.webcitation.org/67SYERaMJ | archivedate = 06 May 2012}}</ref> | انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه=۶۵اؤم | انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع=<span style="color:#090;">بالا</span> | پۊل ٚ واحد=ريال | پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=IRR | زمات ٚ جيگا=ىۊتي‌سي ۳:۳۰+ | تاوستاني زمات ٚ جيگا=ىۊتي‌سي ۴:۳۰+ | utc=+۳:۳۰ | dst=+۴:۳۰ | کد بین‌المللی خودرو=[[IR]] | اينترنتي دامنه= [[ir.]] | تلفؤن ٚ پيش شۊماره=۹۸ | جيني= ۴۰/۰<ref name='CBI'>[https://web.archive.org/web/20110113052137/http://www.cbi.ir/page/5881.aspx CBI: Economic Trends ۲۰۰۸/۲۰۰۹]. Retrieved 4 July 2009.</ref><span style="color:#fc0;">(متوسط)</span> | تقويم=خۊري تقويم | جيني سال=۲۰۱۶ | جيني رتبه=<span style="color:#fc0;">(متوسط)</span> | فرانئن ٚ ور = راست | برق ٚ وؤلتاژ= ۲۴۰~۲۲۰ | برق ٚ فرکانس= ۵۰ هرتز (یوروپلاگ، شوکو) }} '''ایران''' کي اۊن ٚ رسمي نام، '''ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري''' ايسه، ايته پيله کيشور خۊرخۊسي [[آسیا]] مئن ايسه. ايران ۱,۶۴۸,۱۹۵ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، مئني‌خۊرتاو ٚ دۊوؤمي پيله کيشوره. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري]] ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپي دریا]]، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ [[پاکستان]]، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج]] ؤ [[عۊمان ٚ دریا]] ؤ [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[عراق]] ؤ [[تۊرکيه]] سامانان-أ فأرسه. أ کيشور ايته استراتژيک ٚ جيگا مئن قرار بيگيته‌دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊن ٚ نسا نهأ ايته مۊهم ٚ مسير نفت ٚ اينتقال ٚ وأسي ايسه. ايران ٚ جمعيت ۸۹,۵ ميليۊن نفر-أ دواره ؤ [[تئران]]، أ کيشور ٚ مرکز ؤ پيله‌ترين شأر ايسه. ايران ٚ رسمي زوان [[فارسي]] ايسه ولي أ کيشور ٚ دۊرۊن پۊر قؤم ؤ طاىفه زيوه ؤ هرته خۊشان ٚ مخصۊص زوان ؤ گۊىش ٚ أمرأ گب زنئده. ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري خۊ أساسي قانۊن ٚ مئن، ايسلام-أ ايران ٚ رسمي دين ؤ شيعه-یأ ني اۊن ٚ رسمي مذهب اعلام بۊگۊده ؤ مردۊم ني ويشتر هأ دين ؤ مذهب-أ دۊمبال کۊنئده. [[فاىل:Iran1.JPG|left|thumb|ایران]] ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني ايلام ؤ جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ فلات ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن [[پيله کۊرؤش]] هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. مقدۊني اسکندر چارته قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن ايران ؤ أ ايمپراتۊري-أ فتح بۊگۊده ؤ ايران ايته جه ىۊنان ٚ ايمپراتۊري مملکتان بۊبؤست. أشکاني‌ئن سه قرن ميلاد ٚ قبل سلۊکيان-أ کي ايته ىۊناني حکۊمت بۊ شکست بدأد ؤ دۊواره ايران ٚ حکۊمت اۊن ٚ بۊمي مردۊم ٚ دس دکفت. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد قۊدرت ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأد. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک رۊم ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن باعث بۊبؤسته بۊ کي ايران ضعيف ببه. هفتؤمي ميلادي قرن ٚ مئن مۊسلمانان ساساني ايمپراتۊري-أ فترکستد ؤ ايران-أ ساساني‌ئن ٚ جه بيگيتد ؤ ايسلام-أ اۊن ٚ مئن رواج بدأد. ايسلامي خلافت ٚ زمات ٚ جه تا سيزدهؤمي قرن، أدبي، علمي ؤ هۊنري کۊنۊشان ايران ٚ مئن رؤنق دأشتي ؤ ايران ٚ مردۊم [[ايسلام ٚ زرين زمات]] ٚ مئن پۊر تأثير دأشتيد. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان، ايسلام ٚ پسي بامؤد کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن تۊرکان کۊچ بۊگۊدئد ايران ؤ گلف گلف خۊشان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. سيزدهؤمي ميلادي قرن مؤغؤلان ايران-أ فترکستد ؤ ايلخانان ٚ حکۊمت کار ٚ سر بامؤ ؤ بأزين ني ايران تیمۊري ايمپراتۊري دس دکفت. [[صفوئن|صفوي‌ئن]] خۊشان ٚ دؤره مئن ايقتصاد-أ رؤنق بدأد ؤ ايران ٚ سامانسران-أ ايمن بۊگۊدئد. صفوي‌ئن ٚ زمات ٚ مئن بۊ کي ۹ قرن ٚ پسي ايته مستقل ؤ بۊمي حۊکۊمت ايران-أ خۊ دس بيگيته ؤ کيشور ٚ رسمي مذهب-أ شيعه بۊگۊده ؤ هۊ زمات تا هأسأ شيعه ايران ٚ غالب ٚ مذهب ايسه. صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر حؤکۊمت بۊگۊدئد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته. ۱۲۸۰ شمسي دهه مئن مشرۊطه جۊمبش ايران ٚ مئن قۊدرت بيگيفت ؤ مشرۊطه أساسي قانۊن ايران ٚ مئن ايجرا بۊبؤست. ۱۳۰۴ سال ٚ دۊرۊن پألوي حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رضاشا بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله ايصلاحات ايجاد ؤ کيشور ٚ زيرساخت تقويت بۊبؤست. محمدرضا پهلوي ني هأ سياست-أ خۊ دؤره مئن پيش بيگيته ؤ ايران ٚ ايقتصاد پۊر رؤشد ؤ رؤنق بيگيفت. بأزين ني اي سري دليلان ٚ وأسي مردۊم أ حۊکۊمت ٚ جه ناراضي بۊبؤستد تا أنکي ۱۳۵۷ سال ٚ مئن رؤح‌الله خؤمىني ايته ايسلامي اينقلاب ٚ أمرأ پادشايي حۊکۊمت-أ بيگاده ؤ ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري حۊکۊمت ايجاد بۊبؤسته. ۱۳۵۹ تا ۱۳۶۷ شمسي سالان ٚ مئن عراق ايران ٚ أمرأ ايته پيله جنگ بۊگۊد کي ايران ٚ ايقتصاد ؤ مردۊم ٚ زيوش ٚ کیفيت ٚ سر پۊر منفي أثر بنأبۊ. هأسأ ايران ٚ رابر سید علي خامنه‌اي ايسه کي خؤمىني پسي رابر بۊبؤسته ؤ ايسلامي جؤمۊري دۊوؤمي رابر ايسه. ايران، مۊتحد ٚ ميللتان ٚ سازمان، ايقتصادي ايلجار ٚ سازمان، ايسلامي ايلجار ٚ سازمان ؤ اؤپک ٚ سازمان ٚ مئن عۊضوه ؤ خۊ منطقه مئن ايته جه پيله قۊدرتان ايسه. ايران خدماتي، صنعتي ؤ کيشاورزي بخشان ٚ مئن زيرساخت دأره کي أ کيشور ٚ ايقتصاد ٚ ىارايي-أ بۊجؤر بؤره ولي أ کيشور ٚ ايقتصاد ٚ پيله بخش هله نفت ؤ گاز ٚ سر تمرکؤز دأره ؤ مالي فساد ني جه باخي اۊن ٚ ايقتصاد ٚ ايرادان ايسه. ايران طبيعي منبعان ٚ نظر ٚ جه پۊر غني ايسه ؤ اؤپک ٚ عۊضوان ٚ مئن سوؤمي پيله نفت ٚ ذخيره-یأ دأره. ==نام== ایران واژهٔ [[باستان فارسی ]] مین «آئیریانا» (airya) و [[فارسی میانه]] مین به شکل «اِران» (erān) بو، و وجه شکل قدیم «airya nama» بیگیفته ببسته بو و به معنای «مردمان اصیل سرزمین » ایسه. ایران [[کردستان]] مین هنوز ایران با هو ایسم قدیمی «اِران» تلفظ به. ایر واژه مین به‌معنی «آزاده» و اونه جمع «ایران» به‌معنی «آزادگان» ایسه. ایران ایسم لغت مین به معنی «سرزمین آریاییان» ایسه و مدت‌ها قبل ان که [[ایسلام]] بایه اونه ایسم بومی ایران، اران، یا ایرانشهر بو. البته ۶۰۰ سال قبل میلاد جا تا ۱۳۱۴ ([[۱۹۳۵ (میلادی)|۱۹۳۵]]) تمام دنیا مین با ایسم «پرشیا» شناخته بوستی. ==تاريخ== ===قبل ایسلام دوره هان=== *[[ایلامیان]] (۳۲۰۰ سال ویشتر [[قبل میلاد|پ. م.]] - ۵۳۹ پ.م.) *[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «نخستین پادشاهی آریاییان ایران مین» ؛ بنیان‌گذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]] *[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیان‌گذار [[کورش بزرگ]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا]] *[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیان‌گذار [[سلوکوس یکم]] *[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیان‌گذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]] *[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیان‌گذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]] ===بعد ایسلام دوره هان=== *[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیان‌گذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]] *[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیان‌گذار [[یعقوب بن لیث صفاری]] *[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیان‌گذار [[اسماعیل سامانی]] *[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیان‌گذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]] *[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]] *[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[سلطان محمود غزنوی]] *[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیان‌گذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]] *[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیان‌گذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]] *[[ایلخانان مغول]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیان‌گذار [[هلاکو خان]] *[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیان‌گذار [[تیمور گورکانی]] *[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]] *[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[نادرشاه]] *[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیان‌گذار [[کریمخان زند]] *[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]] *[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیان‌گذار [[رضا شاه]] *[[نظام جمهوری اسلامی]] (۱۳۵۷ ه.خ. - تا الانی ) بنیان‌گذار [[روح الله موسوی خمینی]] ==جۊغرافي== ایران شرق جا با [[افغانستان]] و [[پاکستان]]؛ شمال شرقی جا با [[ترکمنستان]]، بخش میانی شمال جا با [[دریای کاسپین]]، شمال غربی مین با [[جمهوری آذربایجان]] و [[ارمنستان]]؛ غرب مین با [[ترکیه]] و [[عراق]]؛ و سرانجام جنوب جا با آبان [[خلیج فارس]] و [[دریای عمان]] همسایه‌ ایسه. ایران دید طبیعی جا ، جه شمال به رود اترک، [[دریای کاسپین]] و [[ارس|رود ارس]]، خاور جا به کوهان [[هندوکش]] و کوهان باختری دره [[سند]]، باختر جا به دامنه‌هان باختری کوهان [[زاگرس]] و حوضه آبریز [[اروندرود]] و جنوب مین به [[خلیج فارس]] و [[دریای عمان]] محدود ایسه . ایران نصف ویشتر کویری و نیمه کویری ایسه . حدود یک سوم ایران هم کوهستانی ایسه و بخش کوچکی جه ایران (شامل جلگهٔ جنوب [[دریای کاسپین]] و جلگهٔ [[خوزستان]]) هم جه جلگه‌هان حاصلخیز تشکیل ببوسته. ایران بلندترین کوه هم [[دماوند]] (۵۶۷۱ متر) ایسه. جی دید جوغرافیایی،ایران غربی‌ترین شهر [[کلیساکندی]]؛ شرقی‌ترین شهر [[جالق]]؛ شمالی‌ترین شهر [[پارس آباد]]؛ و جنوبی‌ترین شهر [[چابهار]] ایسه == غذا ؤ خۊراک == {| class="wikitable sortable" style="text-align: center |- ! نام فارسی !! نام انگلیسی !! نوع !! ترکیبات اصلی !! تصویر |- | [[آش]] || Āsh || میان وعده || آب، سبزیجات، رشته، حبوبات || [[File:Ashe-jo.jpg|80px]] |- | [[اشکنه]] || Eshkenh || غذا || تخم مرغ، نان، پیاز، آب، ادویه || [[File:اشکنه خوراک ایرانی.jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/اشکنه_خوراک_ایرانی.jpg]] |- | [[باقلاپلو]] || Baghla Polo || غذا || باقالا، برنج، سبزیجات، گوشت || [[File:Baghala polo.jpg|80px]] |- | [[بریان اصفهان|بریانی]] || Beryani || غذا || گوشت، روغن، نعنا، گردو || [[File:Iranianbyryani2.jpg|80px]] |- | [[ترشی]] || Torshi || چاشنی || میوه‌جات، سبزیجات، سرکه، آب || [[File:Mixed Pickles (9370-72).jpg|80px]] |- | [[حلوا]] || Halva || دسر || آب، آرد، شکر، هل، گلاب || [[File:Հալվա.jpg|80px]] |- | [[خاگینه]] || Khagine || دسر || تخم مرغ، نعنا، زردچوبه || |- | [[خورش]] || Khoresh || غذا || لپه، گوشت، آب، سیب‌زمینی ||[[پرونده:Gheyme.jpg|80px]] |- | [[سمبوسه]] || Sambose || غذا || نان، گوشت، سبزیجات، حبوبات ||[[پرونده:Samosachutney.jpg|80px]] |- | [[شربت]] || Sharbat || نوشیدنی || آب، شکر، طعم دهنده مصنوعی || |- | [[شله زرد]] || Shole Zard || دسر || آب، برنج، زعفران، ادویه‌جات ||[[پرونده:Eftar sholezard sangak.jpg|80px]] |- | [[آبگوشت]] || AbGosht || غذا || آب، گوشت، سبزیجات، حبوبات ||[[پرونده:Abgoosht.jpg|80px]] |- | [[شیربرنج]] || ShirBerenj || چاشنی || شیر، شکر، برنج، شیره||[[File:Risalamande.jpg|80px]] |- | [[شیرین پلو]] || Shirin Polo || غذا || برنج، پرتغال، زعفران، فلفل سیاه||[[پرونده:Stamps of Azerbaijan, 2005-701.jpg|80px]] |- | [[عدس پلو]] || Adas Polo || غذا || عدس، برنج، ادویه‌جات، سبزیجات ||[[پرونده:Adas polo.JPG|80px]] |- | [[حلیم]] || Halim || میان وعده || گندم، جو، عدس، گوشت ||[[پرونده:Hyderabadihaleem.JPG|80px]] |- | [[فرنی]] || Kheer || غذا || آردبرنج، گندم، شیر، شکر، زعفران ||[[پرونده:Kheer.jpg|80px]] |- | [[عدسی]] || Adasi || غذا || عدس، پیاز، نعنا، آرد، ادویه‌جات || |- | [[کاچی]] || Kachi || دسر || آرد، شکر، گلاب، روغن، زعفران ||[[پرونده:Kachi-ghaza.jpg|80px]] |- | [[کباب]] || Kabab || غذا || کباب، ادویه‌جات، خمیر نان ||[[پرونده:Kebab.jpg|80px]] |- | [[کله پاچه]] || KalePache || غذا || سر گوسفند، روغن، آب، ادویه‌جات ||[[پرونده:Khash (dish).jpg|80px]] |- | [[کلوچه]] || Koloche || میان وعده || آرد گندم، شکر، روغن ||[[پرونده:Chocolate chip cookies.jpg|80px]] |- | [[کوفته]] || Kofteh || غذا || سبزیجات، گوشت، آب، برنج ||[[پرونده:Koufte Ber.JPG|80px]] |- | [[آلبالوپلو]] || Albalo Polo || غذا || آلبالو، برنج، آب، سبزیجات ||[[پرونده:Ālbāloo polu (1).jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/Ālbāloo_polu_(1).jpg]] |- | [[دلمه]] || Dolme || غذا || گوشت، سبزی، برگ مو، سیب زمینی ||[[پرونده:Yarpaq dolması.jpg|80px]] |- | [[دمپختک]] || Dampokhtak || غذا || برنج، رب، پیاز، روغن، فلفل ||[[پرونده:Dampokhtak.JPG|80px]] |- | [[رشته پلو]] || Reshte Polo || غذا || گوشت، پیاز، کشمش، خرما || |- | [[کوکو]] || KoKo || غذا || سبزیجات، تخم مرغ، آرد، سیب‌زمینی ||[[پرونده:Kookoo-sabzi.jpg|80px]] |- | [[زرشک پلو]] || Zershk Polo || غذا || مرغ، گوشت، برنج، رب، ادویه‌جات || [[پرونده:Zereshk polo.jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/Zereshk_polo.jpg]] |- | [[سبزی پلو]] || Sabzi Polo || غذا || برنج، سبزیجات، زعفران، ماهی || [[پرونده:Sabzi polo.jpg|80px]] |- | [[کتلت]] || Kotlet || غذا || گوشت، سیب‌زمینی، پیاز، تخم مرغ || [[پرونده:Kotleta.JPG|80px]] |- | [[کلم پلو]] || Kalam Polo || غذا || کلم، برنج، سبزیجات || |- | [[کله جوش]] || KalJosh || غذا || پیاز، کشک، زردچوبه، روغن، گردو|| |- | [[لوبیا پلو]] || Loobiya Polo|| غذا || باسمانی، برنج، لوبیا سبز، گوشت || [[پرونده:Loobia Polo.jpg|80px]] |- | [[میرزاقاسمی]] || Mirza Ghassemi || غذا || بادنجان، ادویه‌جات، تخم مرغ، سبزیجات || [[پرونده:Mirza-Qasemi dish.jpg|80px]] |- | [[نخودپلو]] || Nokhod Polo || غذا || نخود، برنج، حبوبات، سبزیجات || |- | [[یتیمچه]] || Yatimche || غذا || بادنجان، گوجه، سیب‌زمینی، پیاز || |- |} ==ايران ٚ کيشوري تخسيمان== *'''ايران ۳۱ تا اۊستان دأره:''' [[File:Map of Iran with province names and neighboring land.svg|300px|thumb|center|ایران ٚ اۊستانان ٚ نخشه]] {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- !رچ!!اۊستان ٚ نام<ref>{یادکرد وب|عنوان=پورتال وزارت کشور - اخبار|نشانی=https://web.archive.org/web/20081120134847/http://www.moi.ir/Portal/Home/ShowPage.aspx?Object=News&CategoryID=25bdb60a-cbea-4641-94ac-5ef525670863&LayoutID=b19583be-e43d-459b-8110-f0453f12adca&ID=53a487d9-11c1-4602-a48d-d3b834732cb1|وبگاه=web.archive.org|تاریخ=2008-11-20|بازبینی=2020-08-06}}</ref>!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات |- !۱ |[[خۊرتاوي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرتاوي آذرباىجان]]||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي |- !۲ |[[خۊرخۊسي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرخۊسي آذرباىجان]]||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي |- !۳ |[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي |- !۴ |[[ايصفهان ٚ اۊستان|ايصفهان]]||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي |- !۵ |[[ألبۊرز ٚ اۊستان|ألبۊرز]]<ref>{یادکرد وب|عنوان=MehrNews.com - Iran, world, political, sport, economic news and headlines|نشانی=https://web.archive.org/web/20110920053536/http://www.mehrnews.ir/NewsPrint.aspx?NewsID=1106193|وبگاه=web.archive.org|تاریخ=2011-09-20|بازبینی=2020-08-06}}</ref>||سي‌اؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي |- !۶ |[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي |- !۷ |[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي |- !۸ |[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي |- !۹ |[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهرکرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي |- !۱۰ |[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]<ref name="الحاق طبس به خراسان جنوبی">تجدیدنظر در آمار دو استان مرتبط پس از الحاق شهرستان طبس در ۱۳۹۰ از استان یزد به خراسان جنوبی با توجه به داده‌های ۱۳۵۸</ref>||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي |- !۱۱ |[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|رضوي خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي |- !۱۲ |[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي |- !۱۳ |[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي |- !۱۴ |[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي |- !۱۵ |[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي |- !۱۶ |[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي |- !۱۷ |[[فارس ٚ اۊستان|فارس]]||هفتؤم||[[شيراز]]||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي |- !۱۸ |[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي |- !۱۹ |[[قۊم ٚ اۊستان|قۊم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قۊم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي |- !۲۰ |[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي |- !۲۱ |[[کرمان ٚ اۊستان|کرمان]]||هشتؤم||[[کرمان]]||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي |- !۲۲ |[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي |- !۲۳ |[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي |- !۲۴ |[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي |- !۲۵ |[[گيلان ٚ اۊستان|گيلان]]||أول||[[رشت]]||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶||[[پرونده:IranGilan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي |- !۲۶ |[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي |- !۲۷ |[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||دۊوؤم||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲||[[پرونده:IranMazandaran-SVG.svg|80px]]||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي |- !۲۸ |[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي |- !۲۹ |[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي |- !۳۰ |[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي |- !۳۱ |[[ىزد ٚ اۊستان|ىزد]]<ref name="الحاق طبس به خراسان جنوبی">تجدیدنظر در آمار دو استان مرتبط پس از الحاق شهرستان طبس در ۱۳۹۰ از استان یزد به خراسان جنوبی با توجه به داده‌های ۱۳۵۸</ref>||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي |} ==مردۊم== پیشینهٔ تاریخی تمدن ایران واگرده به تمدنان [[عیلام]]، [[شهر سوخته]]، [[جیرفت]] و... ، ولی اون شروع تاریخ سیاسی جی آغاز ایران حکومت پادشاهی زمان [[ماد]] مین ایسه. شاهنشاهی ماد، ایران نخسین شاهنشاهی بو و هناویسی به عنوان ایران شروع تاریخ شاهنشاهی درنظر بیگیفته ببسته. ایران امروزه جه اقوام زیادی من جمله :[[فارس]]،[[مردم آذری‌|آذربایجانی(آذری)]]، [[مردم کرد|کرد]]،[[بلوچ]]، [[مردم مازندرانی|مازندرانی(مازنی)]]، [[گیلک]]، [[قشقایی]]، [[عرب]]، [[لک]]، [[تالشی]]، [[ترکمن]]، و [[یهودی]] تشکیل ببوسته. ایران مین حدود ۲۰ تا زوان و ۱۱۰ تا گویش زبانی رواج داره و ایران پیله ترین گروه‌هان زوانیا [[فارسی]]، [[ترکی آذربایجانی]]، [[کردی]]، [[زبان ترکمنی|ترکمنی]]، [[گیلکی]]، [[زبان مازندرانی|مازندرانی]]، [[زبان خلجی|خلجی]]، [[تالشی]]، [[لری]]، [[گویش بختیاری|بختیاری]]، [[عربی]]، [[بلوچی]]، [[لکی]]، [[دیلمی]]، [[تاتی]]، [[زبان ارمنی|ارمنی]]، [[آشوری]]، [[مندایی]]، [[زبان گرجی|گرجی]]، [[عبری]]، [[کلدانی]] و غیره تشکیل دهه . ایران زوان رسمی و ایداری فارسی ایسه. [[فارسی]] ایته جه زوانان شاخیه [[هند و اروپایی]] ایسه . براساس اصل پانزدهم [[ایران قانون اساسی ]] کتابان درسی باید با ا زوان و خط ببه ، ولی ایستفاده جه زوانان محلی و قومی مطبوعات مین و رسانان گروهی و درس دان اوشان ادبیات مدارس مین ، کنار زوان فارسی آزاد ایسه. ==سربس== {{ایران اوستانان}} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:دونیا کشورؤن]] [[Category:آسیا کشورؤن]] [[رده:جوغرافی]] [[رده :مردوم]] [[رده:تارئخ]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] [[جرگه:کشورؤن]] kl3cbobh39fb1oxub5gdoot43vx8rey 157457 157415 2026-06-15T17:45:01Z ~2026-35197-39 18613 157457 wikitext text/x-wiki {{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه | أصلي نام=مزدیسنآئی(زرتشت گیلَک/کآسپی بۆ ڤ/و هسا آراد کآسپی/گیلَک ایسه ) ايران | عادي نام= | بيدۊق ٚ تاتايي= | ميللي نشان ٚ تاتیي= | ميللي شعار= | ميللي سۊرۊد= | نخشه= | مرکز= | پيله‌ترين شأر =سیآهٚکل | رسمي زوان =گیلکی | رائج ٚ زوانان=ایرانۆ دباخی زوانان | نژادان= |دين=مزدیسنآ |أهالي نام= | حکۊمت ٚ نؤع= | حاکمان ٚ نؤع= | حاکمان ٚ نام =پیلّآٚه آراد هادیان غیاثی حافظی سیاٚٓئهکَلی |مقننه= |أعلا مجلس= |سفلا مجلس= |تاريخي دؤره‌ئن=۲۰۳ دوٚلت جه اولی ارتا (۷۸۴۵ پیش سال) |بنانهأن ٚ زمات= | پيلئکي = ۱,۶۴۸,۲۲۸ | پيلئکي رتبه= | آو ٚ درصد= | جمعيت ٚ سال=۱۵۹۸ | جمعيت=جرگییت۹۴،۴۴۴،۴۴۴ | جمعيت ٚ رتبه= | جمعيت ٚ تراکؤم= | جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه= | انساني تؤسعه شاخص ٚ سال= | انساني تؤسعه شاخص= | انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه= | انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع= | پۊل ٚ واحد= | پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=﷼ | زمات ٚ جيگا=میٌن | تاوستاني زمات ٚ جيگا= | utc= | dst= | کد بین‌المللی خودرو= | اينترنتي دامنه= | تلفؤن ٚ پيش شۊماره= | جيني=کاسپی ناموٚ جیسندن کاسپی گیلانوٚ اوٚستانوٚ میان چو جه کاسپی=گیلکوٚان هگیته کاسپئين دریا ناموٚ جه ای مردمونی ک ایرو زیوش کودندهدرن، فقد گیلکی/کاسپی ایسه ایرانوٌ دابی/رسمی/رسمهی/داوی زوان؛ گیلکی بزیوه | تقويم= | جيني سال= | جيني رتبه= | فرانئن ٚ ور = داب:گیلکی | برق ٚ وؤلتاژ= | برق ٚ فرکانس= |داب=گیلَکی}} '''....>🐦‍🔥ایران ٚ''' اتیک🐦‍🔥پتیکۆ😎نٚم، '''مزدیسنآئی ايران بی بی.''' ایران یتا رزم معرکه خوجیر پیله دئباری ساموٚان/کٚشور ایسه گ زیمیۆ هۆرۆ گیوشه و/ڤ مجیک ایسه. '''ایران ٚ چاودار/رٰٚهٚبٚرٚ/شاه/میرزا🐦‍🔥آراد غیآثی شرفمیرزآئی حآفظی هآدیآن سیآهکل محله شرپشآه اعلوی شعبآنی پور دهبنه نآصراعلوی پآگآهمیرزآیی خردآد دیآ ورفنه پور سیآهکلمآرلیکی سیکلمآئرلیکی شآده ای سپردآنی مآهآنی بأ194.444سنتیمییتری  بۊرز آبآدی حآفظ  و/ڤ اٍعمآد ڤ/و زید ای چآودآرشرفمیرزآشآهخسرو-پنآه/وآوریت اٰنآر کآسپیگیلکمزدیسنآئیفآرسیکآرمانیزرتشئ گیلَکی ایرآنی🐦‍🔥 ایسه.''' ايران ۱,۶۴۸,۳۳۱ هزرمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، هورٚ ‌خۊرتاو ٚ اوٚلی پيله سامان بی. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري|کلسیاه اٚذرپادگان]] ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپئن ٚ دریا|کاٚٓسپیئن دَریآ]] ، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ پاکستان، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج|کاسپی شاخاوٚ/ویئر/سما]] ؤ مَکوٚران دَریاٚ ؤ پارسی دَریاٚ [[خۊرخۊس]] ٚ جه عراق ؤ [[تۊرکيه]] سامان داٚهشتیبیٚ. ایٚ کيشور ايته موٚهم ٚ جيگا میان بيگيته‌دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊنوٚ میان یتا موٚهم ٚ نفت ٚ اينتقال ٚ رهوٚ ایسه ک گته لوٚتکاوانٚ وأسي جه اش رد ابن. ايران ٚ جمهٚعیت ,۹۴ ميليۊن اوٚدم ایسهونوٚ ک اویر نین ایرانوٚ بیرو؛ [[سياکل ٚ شأرستان|سیاهکل]] ایرانوٚ میان ڤ پیلاه‌ترين شأر ایسه؛ یتا شاهر ک مردمونوش [[کاسپئن ٚ دریا|نانجهونو]] هوٚرو میان چکوٚنن. ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني مارلیکوٚ ايلام ؤ ارتا/جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ کتلوانوٚ فلت ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن پيله کۊرؤش هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. ایرانی أشکاني‌ئنوٚ بماندوٚ سلۊکيان-أ کي ایتا/یتا ایرانی حکۊمت بۊنوٚ جم جم بئوده بۆ. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد پاریاوی ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأبوٚن. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک ایتالیو ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن بۊبؤسته بۊ کي ايرانوٚ لور ایخد پاریاو ابهوٚ. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان مٚث ایرانی-کاسپی-گیلک-دیلمیوٚان ال بویه بمانددوٚ عرپستانوٚ بوٚردن جه بر تا سعودیه. مزدیسناو ٚ با بامؤدنوٚ کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن گلف گلف سلجوقیان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. ايرانی تیمۊري پس ایرانی ايمپراتۊريوٚ دس دکفته. بیلهی صفویون خۊشان ٚ شیت بۆن، صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر پاریاو بۊگۊدئد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته مث کلسیایی تالش، جه جومله اورو هیرکاونی داموٚانان. ۱۴۹۸ سل ٚ دۊرۊن پاٚهلوی حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رزاشاه بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله لوار ايجاد ؤ کيشور ٚ بن جاسئدهانۆ پاریاوتر بۊبؤست. ۱۵۵۲ سال ٚ مئن ایروٚنی کاسپی گیلک پیلّآٚه آراد بمابوٚ پاریاوی ایرانوٚ هگیته. ==نٚم== ايرانوٚ نام جه اریایی بمابوٚ چو تموٚم امی موٚردوٚمون اریایی ایسنوٚ ایرانوٚ نام منی دهه اریاییانوٚ دیباری/دئباري سامان. ایران دیباردرتری هورٚ کشور ایسه. ==دیبآر== *[[ایلامیان|مارلیک]] ک کاسپی مارلیک کاسپی گیلک بوٚ، ۷۴۸۸ سال پیش جه ۱۵۹۸کاسپی دیلمی گیلک ایرانی گهدسیتن *[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «» ؛ بنیان‌گذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]] *[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیان‌گذار [[کورش بزرگ|پیله کوروش]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا|خشایارشاه]] *[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیان‌گذار [[سلوکوس یکم]] *[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیان‌گذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]] *[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیان‌گذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]] *دابوید Dabuyids *[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیان‌گذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]] *[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیان‌گذار [[یعقوب بن لیث صفاری]] *[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیان‌گذار [[اسماعیل سامانی]] *[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیان‌گذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]] *[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]] *[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[سلطان محمود غزنوی]] *[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیان‌گذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]] *[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیان‌گذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]] *[[ایلخانان مغول|ایلخانان]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیان‌گذار [[هلاکو خان]] *[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیان‌گذار [[تیمور گورکانی]] *[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]] *[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[نادرشاه]] *[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیان‌گذار [[کریمخان زند]] *[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]] *[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیان‌گذار [[رضا شاه|رزا مازرونی شاه]] *گت آرادوٚ دولت (جه ۲۵۸۳ - تٚ الانی ) ==دماوند یتا کاسپی گیلک کتل ایسه== دماوند کتل ۵۶۹۸ جور شوئه [[کاسپئن ٚ دریا|کاسپی دریاوٚ]] جه ری ==ايران ٚ میٰن (هسا)== [[File:Map of Iran with province names and neighboring land.svg|300px|thumb|center|ایران ٚ اۊستانان ٚ بیلیئی نخشۆان]] {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- !رچ!!اۊستان ٚ نام!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات |- !۲۵ |[[خۊرتاوي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرتاوي آذرباىجان]]||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي |- !۲ |[[خۊرخۊسي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرخۊسي آذرباىجان]]||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي |- !۳ |[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي |- !۴ |[[ايصفهان ٚ اۊستان|ايصفهان]]||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي |- !۵ |[[ألبۊرز ٚ اۊستان|ألبۊرز]]||سي‌اؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي |- !۶ |[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي |- !۷ |[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي |- !۸ |[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي |- !۹ |[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهأرکۊرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي |- !۱۰ |[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي |- !۱۱ |[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|مئني خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي |- !۱۲ |[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي |- !۱۳ |[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي |- !۱۴ |[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي |- !۱۵ |[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي |- !۱۶ |[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي |- !۱۷ |[[پارسیپانی (نيۊجرسي)|پارس🐕]]||هفتؤم||خلیج🧕🏿عربی||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي |- !۱۸ |[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي |- !۱۹ |[[قؤم ٚ اۊستان|قؤم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قؤم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي |- !۲۰ |[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي |- !۲۱ |[[کرمان ٚ اۊستان|کارمان]]||هشتؤم||کارمون||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي |- !۲۲ |[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي |- !۲۳ |[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر کوروش]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي |- !۲۴ |[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي |- !۲۶ |[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي |- !۲۷ |[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||دۊوؤم||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲||[[پرونده:IranMazandaran-SVG.svg|80px]]||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي |- !۲۸ |[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي |- !۲۹ |[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي |- !۳۰ |[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي |- !۳۱ |[[ىزد ٚ اۊستان|يٚزد]]||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي |- !۱ | [[گيلان|كاسپي گيلان]]||أول||[[سياکل ٚ شأرستان|سیآهکل]]||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶||[[پرونده:IranGilan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي |- ! | | | | | | | | |} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:دونیا کشورؤن]] [[Category:آسیا کشورؤن]] [[رده:جوغرافی]] [[رده :مردوم]] [[رده:تارئخ]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] [[جرگه:کشورؤن]] 169pzcw7axz3ntfkrnj1fe9n004d2gl 157467 157457 2026-06-15T17:56:01Z ~2026-35197-39 18613 /* دیبآر */ 157467 wikitext text/x-wiki {{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه | أصلي نام=مزدیسنآئی(زرتشت گیلَک/کآسپی بۆ ڤ/و هسا آراد کآسپی/گیلَک ایسه ) ايران | عادي نام= | بيدۊق ٚ تاتايي= | ميللي نشان ٚ تاتیي= | ميللي شعار= | ميللي سۊرۊد= | نخشه= | مرکز= | پيله‌ترين شأر =سیآهٚکل | رسمي زوان =گیلکی | رائج ٚ زوانان=ایرانۆ دباخی زوانان | نژادان= |دين=مزدیسنآ |أهالي نام= | حکۊمت ٚ نؤع= | حاکمان ٚ نؤع= | حاکمان ٚ نام =پیلّآٚه آراد هادیان غیاثی حافظی سیاٚٓئهکَلی |مقننه= |أعلا مجلس= |سفلا مجلس= |تاريخي دؤره‌ئن=۲۰۳ دوٚلت جه اولی ارتا (۷۸۴۵ پیش سال) |بنانهأن ٚ زمات= | پيلئکي = ۱,۶۴۸,۲۲۸ | پيلئکي رتبه= | آو ٚ درصد= | جمعيت ٚ سال=۱۵۹۸ | جمعيت=جرگییت۹۴،۴۴۴،۴۴۴ | جمعيت ٚ رتبه= | جمعيت ٚ تراکؤم= | جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه= | انساني تؤسعه شاخص ٚ سال= | انساني تؤسعه شاخص= | انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه= | انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع= | پۊل ٚ واحد= | پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=﷼ | زمات ٚ جيگا=میٌن | تاوستاني زمات ٚ جيگا= | utc= | dst= | کد بین‌المللی خودرو= | اينترنتي دامنه= | تلفؤن ٚ پيش شۊماره= | جيني=کاسپی ناموٚ جیسندن کاسپی گیلانوٚ اوٚستانوٚ میان چو جه کاسپی=گیلکوٚان هگیته کاسپئين دریا ناموٚ جه ای مردمونی ک ایرو زیوش کودندهدرن، فقد گیلکی/کاسپی ایسه ایرانوٌ دابی/رسمی/رسمهی/داوی زوان؛ گیلکی بزیوه | تقويم= | جيني سال= | جيني رتبه= | فرانئن ٚ ور = داب:گیلکی | برق ٚ وؤلتاژ= | برق ٚ فرکانس= |داب=گیلَکی}} '''....>🐦‍🔥ایران ٚ''' اتیک🐦‍🔥پتیکۆ😎نٚم، '''مزدیسنآئی ايران بی بی.''' ایران یتا رزم معرکه خوجیر پیله دئباری ساموٚان/کٚشور ایسه گ زیمیۆ هۆرۆ گیوشه و/ڤ مجیک ایسه. '''ایران ٚ چاودار/رٰٚهٚبٚرٚ/شاه/میرزا🐦‍🔥آراد غیآثی شرفمیرزآئی حآفظی هآدیآن سیآهکل محله شرپشآه اعلوی شعبآنی پور دهبنه نآصراعلوی پآگآهمیرزآیی خردآد دیآ ورفنه پور سیآهکلمآرلیکی سیکلمآئرلیکی شآده ای سپردآنی مآهآنی بأ194.444سنتیمییتری  بۊرز آبآدی حآفظ  و/ڤ اٍعمآد ڤ/و زید ای چآودآرشرفمیرزآشآهخسرو-پنآه/وآوریت اٰنآر کآسپیگیلکمزدیسنآئیفآرسیکآرمانیزرتشئ گیلَکی ایرآنی🐦‍🔥 ایسه.''' ايران ۱,۶۴۸,۳۳۱ هزرمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، هورٚ ‌خۊرتاو ٚ اوٚلی پيله سامان بی. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري|کلسیاه اٚذرپادگان]] ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپئن ٚ دریا|کاٚٓسپیئن دَریآ]] ، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ پاکستان، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج|کاسپی شاخاوٚ/ویئر/سما]] ؤ مَکوٚران دَریاٚ ؤ پارسی دَریاٚ [[خۊرخۊس]] ٚ جه عراق ؤ [[تۊرکيه]] سامان داٚهشتیبیٚ. ایٚ کيشور ايته موٚهم ٚ جيگا میان بيگيته‌دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊنوٚ میان یتا موٚهم ٚ نفت ٚ اينتقال ٚ رهوٚ ایسه ک گته لوٚتکاوانٚ وأسي جه اش رد ابن. ايران ٚ جمهٚعیت ,۹۴ ميليۊن اوٚدم ایسهونوٚ ک اویر نین ایرانوٚ بیرو؛ [[سياکل ٚ شأرستان|سیاهکل]] ایرانوٚ میان ڤ پیلاه‌ترين شأر ایسه؛ یتا شاهر ک مردمونوش [[کاسپئن ٚ دریا|نانجهونو]] هوٚرو میان چکوٚنن. ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني مارلیکوٚ ايلام ؤ ارتا/جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ کتلوانوٚ فلت ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن پيله کۊرؤش هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. ایرانی أشکاني‌ئنوٚ بماندوٚ سلۊکيان-أ کي ایتا/یتا ایرانی حکۊمت بۊنوٚ جم جم بئوده بۆ. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد پاریاوی ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأبوٚن. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک ایتالیو ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن بۊبؤسته بۊ کي ايرانوٚ لور ایخد پاریاو ابهوٚ. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان مٚث ایرانی-کاسپی-گیلک-دیلمیوٚان ال بویه بمانددوٚ عرپستانوٚ بوٚردن جه بر تا سعودیه. مزدیسناو ٚ با بامؤدنوٚ کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن گلف گلف سلجوقیان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. ايرانی تیمۊري پس ایرانی ايمپراتۊريوٚ دس دکفته. بیلهی صفویون خۊشان ٚ شیت بۆن، صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر پاریاو بۊگۊدئد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته مث کلسیایی تالش، جه جومله اورو هیرکاونی داموٚانان. ۱۴۹۸ سل ٚ دۊرۊن پاٚهلوی حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رزاشاه بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله لوار ايجاد ؤ کيشور ٚ بن جاسئدهانۆ پاریاوتر بۊبؤست. ۱۵۵۲ سال ٚ مئن ایروٚنی کاسپی گیلک پیلّآٚه آراد بمابوٚ پاریاوی ایرانوٚ هگیته. ==نٚم== ايرانوٚ نام جه اریایی بمابوٚ چو تموٚم امی موٚردوٚمون اریایی ایسنوٚ ایرانوٚ نام منی دهه اریاییانوٚ دیباری/دئباري سامان. ایران دیباردرتری هورٚ کشور ایسه. ==دیبآر== *[[ایلامیان|مارلیک]] ک کاسپی مارلیک کاسپی گیلک بوٚ، ۷۸۴۶ سال پیش جه ۱۵۹۹ دیلمی گیلک کاسپیانی ایرانی گهدسیتن *[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «» ؛ بنیان‌گذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]] *[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیان‌گذار [[کورش بزرگ|پیله کوروش]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا|خشایارشاه]] *[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیان‌گذار [[سلوکوس یکم]] *[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیان‌گذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]] *[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیان‌گذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]] *دابوید Dabuyids *[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیان‌گذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]] *[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیان‌گذار [[یعقوب بن لیث صفاری]] *[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیان‌گذار [[اسماعیل سامانی]] *[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیان‌گذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]] *[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]] *[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[سلطان محمود غزنوی]] *[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیان‌گذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]] *[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیان‌گذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]] *[[ایلخانان مغول|ایلخانان]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیان‌گذار [[هلاکو خان]] *[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیان‌گذار [[تیمور گورکانی]] *[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]] *[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[نادرشاه]] *[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیان‌گذار [[کریمخان زند]] *[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]] *[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیان‌گذار [[رضا شاه|رزا مازرونی شاه]] *گت آرادوٚ دولت (جه ۲۵۸۳ - تٚ الانی ) ==دماوند یتا کاسپی گیلک کتل ایسه== دماوند کتل ۵۶۹۸ جور شوئه [[کاسپئن ٚ دریا|کاسپی دریاوٚ]] جه ری ==ايران ٚ میٰن (هسا)== [[File:Map of Iran with province names and neighboring land.svg|300px|thumb|center|ایران ٚ اۊستانان ٚ بیلیئی نخشۆان]] {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- !رچ!!اۊستان ٚ نام!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات |- !۲۵ |[[خۊرتاوي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرتاوي آذرباىجان]]||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي |- !۲ |[[خۊرخۊسي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرخۊسي آذرباىجان]]||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي |- !۳ |[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي |- !۴ |[[ايصفهان ٚ اۊستان|ايصفهان]]||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي |- !۵ |[[ألبۊرز ٚ اۊستان|ألبۊرز]]||سي‌اؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي |- !۶ |[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي |- !۷ |[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي |- !۸ |[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي |- !۹ |[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهأرکۊرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي |- !۱۰ |[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي |- !۱۱ |[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|مئني خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي |- !۱۲ |[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي |- !۱۳ |[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي |- !۱۴ |[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي |- !۱۵ |[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي |- !۱۶ |[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي |- !۱۷ |[[پارسیپانی (نيۊجرسي)|پارس🐕]]||هفتؤم||خلیج🧕🏿عربی||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي |- !۱۸ |[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي |- !۱۹ |[[قؤم ٚ اۊستان|قؤم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قؤم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي |- !۲۰ |[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي |- !۲۱ |[[کرمان ٚ اۊستان|کارمان]]||هشتؤم||کارمون||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي |- !۲۲ |[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي |- !۲۳ |[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر کوروش]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي |- !۲۴ |[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي |- !۲۶ |[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي |- !۲۷ |[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||دۊوؤم||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲||[[پرونده:IranMazandaran-SVG.svg|80px]]||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي |- !۲۸ |[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي |- !۲۹ |[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي |- !۳۰ |[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي |- !۳۱ |[[ىزد ٚ اۊستان|يٚزد]]||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي |- !۱ | [[گيلان|كاسپي گيلان]]||أول||[[سياکل ٚ شأرستان|سیآهکل]]||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶||[[پرونده:IranGilan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي |- ! | | | | | | | | |} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:دونیا کشورؤن]] [[Category:آسیا کشورؤن]] [[رده:جوغرافی]] [[رده :مردوم]] [[رده:تارئخ]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] [[جرگه:کشورؤن]] 5k7icvnd2lpcq2nb8s465d1d3vp4ymt 157468 157467 2026-06-15T17:56:15Z ~2026-35197-39 18613 /* دیبآر */ 157468 wikitext text/x-wiki {{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه | أصلي نام=مزدیسنآئی(زرتشت گیلَک/کآسپی بۆ ڤ/و هسا آراد کآسپی/گیلَک ایسه ) ايران | عادي نام= | بيدۊق ٚ تاتايي= | ميللي نشان ٚ تاتیي= | ميللي شعار= | ميللي سۊرۊد= | نخشه= | مرکز= | پيله‌ترين شأر =سیآهٚکل | رسمي زوان =گیلکی | رائج ٚ زوانان=ایرانۆ دباخی زوانان | نژادان= |دين=مزدیسنآ |أهالي نام= | حکۊمت ٚ نؤع= | حاکمان ٚ نؤع= | حاکمان ٚ نام =پیلّآٚه آراد هادیان غیاثی حافظی سیاٚٓئهکَلی |مقننه= |أعلا مجلس= |سفلا مجلس= |تاريخي دؤره‌ئن=۲۰۳ دوٚلت جه اولی ارتا (۷۸۴۵ پیش سال) |بنانهأن ٚ زمات= | پيلئکي = ۱,۶۴۸,۲۲۸ | پيلئکي رتبه= | آو ٚ درصد= | جمعيت ٚ سال=۱۵۹۸ | جمعيت=جرگییت۹۴،۴۴۴،۴۴۴ | جمعيت ٚ رتبه= | جمعيت ٚ تراکؤم= | جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه= | انساني تؤسعه شاخص ٚ سال= | انساني تؤسعه شاخص= | انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه= | انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع= | پۊل ٚ واحد= | پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=﷼ | زمات ٚ جيگا=میٌن | تاوستاني زمات ٚ جيگا= | utc= | dst= | کد بین‌المللی خودرو= | اينترنتي دامنه= | تلفؤن ٚ پيش شۊماره= | جيني=کاسپی ناموٚ جیسندن کاسپی گیلانوٚ اوٚستانوٚ میان چو جه کاسپی=گیلکوٚان هگیته کاسپئين دریا ناموٚ جه ای مردمونی ک ایرو زیوش کودندهدرن، فقد گیلکی/کاسپی ایسه ایرانوٌ دابی/رسمی/رسمهی/داوی زوان؛ گیلکی بزیوه | تقويم= | جيني سال= | جيني رتبه= | فرانئن ٚ ور = داب:گیلکی | برق ٚ وؤلتاژ= | برق ٚ فرکانس= |داب=گیلَکی}} '''....>🐦‍🔥ایران ٚ''' اتیک🐦‍🔥پتیکۆ😎نٚم، '''مزدیسنآئی ايران بی بی.''' ایران یتا رزم معرکه خوجیر پیله دئباری ساموٚان/کٚشور ایسه گ زیمیۆ هۆرۆ گیوشه و/ڤ مجیک ایسه. '''ایران ٚ چاودار/رٰٚهٚبٚرٚ/شاه/میرزا🐦‍🔥آراد غیآثی شرفمیرزآئی حآفظی هآدیآن سیآهکل محله شرپشآه اعلوی شعبآنی پور دهبنه نآصراعلوی پآگآهمیرزآیی خردآد دیآ ورفنه پور سیآهکلمآرلیکی سیکلمآئرلیکی شآده ای سپردآنی مآهآنی بأ194.444سنتیمییتری  بۊرز آبآدی حآفظ  و/ڤ اٍعمآد ڤ/و زید ای چآودآرشرفمیرزآشآهخسرو-پنآه/وآوریت اٰنآر کآسپیگیلکمزدیسنآئیفآرسیکآرمانیزرتشئ گیلَکی ایرآنی🐦‍🔥 ایسه.''' ايران ۱,۶۴۸,۳۳۱ هزرمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، هورٚ ‌خۊرتاو ٚ اوٚلی پيله سامان بی. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري|کلسیاه اٚذرپادگان]] ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپئن ٚ دریا|کاٚٓسپیئن دَریآ]] ، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ پاکستان، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج|کاسپی شاخاوٚ/ویئر/سما]] ؤ مَکوٚران دَریاٚ ؤ پارسی دَریاٚ [[خۊرخۊس]] ٚ جه عراق ؤ [[تۊرکيه]] سامان داٚهشتیبیٚ. ایٚ کيشور ايته موٚهم ٚ جيگا میان بيگيته‌دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊنوٚ میان یتا موٚهم ٚ نفت ٚ اينتقال ٚ رهوٚ ایسه ک گته لوٚتکاوانٚ وأسي جه اش رد ابن. ايران ٚ جمهٚعیت ,۹۴ ميليۊن اوٚدم ایسهونوٚ ک اویر نین ایرانوٚ بیرو؛ [[سياکل ٚ شأرستان|سیاهکل]] ایرانوٚ میان ڤ پیلاه‌ترين شأر ایسه؛ یتا شاهر ک مردمونوش [[کاسپئن ٚ دریا|نانجهونو]] هوٚرو میان چکوٚنن. ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني مارلیکوٚ ايلام ؤ ارتا/جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ کتلوانوٚ فلت ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن پيله کۊرؤش هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. ایرانی أشکاني‌ئنوٚ بماندوٚ سلۊکيان-أ کي ایتا/یتا ایرانی حکۊمت بۊنوٚ جم جم بئوده بۆ. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد پاریاوی ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأبوٚن. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک ایتالیو ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن بۊبؤسته بۊ کي ايرانوٚ لور ایخد پاریاو ابهوٚ. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان مٚث ایرانی-کاسپی-گیلک-دیلمیوٚان ال بویه بمانددوٚ عرپستانوٚ بوٚردن جه بر تا سعودیه. مزدیسناو ٚ با بامؤدنوٚ کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن گلف گلف سلجوقیان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. ايرانی تیمۊري پس ایرانی ايمپراتۊريوٚ دس دکفته. بیلهی صفویون خۊشان ٚ شیت بۆن، صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر پاریاو بۊگۊدئد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته مث کلسیایی تالش، جه جومله اورو هیرکاونی داموٚانان. ۱۴۹۸ سل ٚ دۊرۊن پاٚهلوی حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رزاشاه بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله لوار ايجاد ؤ کيشور ٚ بن جاسئدهانۆ پاریاوتر بۊبؤست. ۱۵۵۲ سال ٚ مئن ایروٚنی کاسپی گیلک پیلّآٚه آراد بمابوٚ پاریاوی ایرانوٚ هگیته. ==نٚم== ايرانوٚ نام جه اریایی بمابوٚ چو تموٚم امی موٚردوٚمون اریایی ایسنوٚ ایرانوٚ نام منی دهه اریاییانوٚ دیباری/دئباري سامان. ایران دیباردرتری هورٚ کشور ایسه. ==دهبآر== *[[ایلامیان|مارلیک]] ک کاسپی مارلیک کاسپی گیلک بوٚ، ۷۸۴۶ سال پیش جه ۱۵۹۹ دیلمی گیلک کاسپیانی ایرانی گهدسیتن *[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «» ؛ بنیان‌گذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]] *[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیان‌گذار [[کورش بزرگ|پیله کوروش]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا|خشایارشاه]] *[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیان‌گذار [[سلوکوس یکم]] *[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیان‌گذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]] *[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیان‌گذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]] *دابوید Dabuyids *[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیان‌گذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]] *[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیان‌گذار [[یعقوب بن لیث صفاری]] *[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیان‌گذار [[اسماعیل سامانی]] *[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیان‌گذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]] *[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]] *[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[سلطان محمود غزنوی]] *[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیان‌گذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]] *[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیان‌گذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]] *[[ایلخانان مغول|ایلخانان]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیان‌گذار [[هلاکو خان]] *[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیان‌گذار [[تیمور گورکانی]] *[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]] *[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[نادرشاه]] *[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیان‌گذار [[کریمخان زند]] *[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]] *[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیان‌گذار [[رضا شاه|رزا مازرونی شاه]] *گت آرادوٚ دولت (جه ۲۵۸۳ - تٚ الانی ) ==دماوند یتا کاسپی گیلک کتل ایسه== دماوند کتل ۵۶۹۸ جور شوئه [[کاسپئن ٚ دریا|کاسپی دریاوٚ]] جه ری ==ايران ٚ میٰن (هسا)== [[File:Map of Iran with province names and neighboring land.svg|300px|thumb|center|ایران ٚ اۊستانان ٚ بیلیئی نخشۆان]] {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- !رچ!!اۊستان ٚ نام!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات |- !۲۵ |[[خۊرتاوي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرتاوي آذرباىجان]]||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي |- !۲ |[[خۊرخۊسي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرخۊسي آذرباىجان]]||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي |- !۳ |[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي |- !۴ |[[ايصفهان ٚ اۊستان|ايصفهان]]||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي |- !۵ |[[ألبۊرز ٚ اۊستان|ألبۊرز]]||سي‌اؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي |- !۶ |[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي |- !۷ |[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي |- !۸ |[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي |- !۹ |[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهأرکۊرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي |- !۱۰ |[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي |- !۱۱ |[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|مئني خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي |- !۱۲ |[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي |- !۱۳ |[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي |- !۱۴ |[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي |- !۱۵ |[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي |- !۱۶ |[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي |- !۱۷ |[[پارسیپانی (نيۊجرسي)|پارس🐕]]||هفتؤم||خلیج🧕🏿عربی||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي |- !۱۸ |[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي |- !۱۹ |[[قؤم ٚ اۊستان|قؤم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قؤم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي |- !۲۰ |[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي |- !۲۱ |[[کرمان ٚ اۊستان|کارمان]]||هشتؤم||کارمون||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي |- !۲۲ |[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي |- !۲۳ |[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر کوروش]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي |- !۲۴ |[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي |- !۲۶ |[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي |- !۲۷ |[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||دۊوؤم||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲||[[پرونده:IranMazandaran-SVG.svg|80px]]||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي |- !۲۸ |[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي |- !۲۹ |[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي |- !۳۰ |[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي |- !۳۱ |[[ىزد ٚ اۊستان|يٚزد]]||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي |- !۱ | [[گيلان|كاسپي گيلان]]||أول||[[سياکل ٚ شأرستان|سیآهکل]]||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶||[[پرونده:IranGilan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي |- ! | | | | | | | | |} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:دونیا کشورؤن]] [[Category:آسیا کشورؤن]] [[رده:جوغرافی]] [[رده :مردوم]] [[رده:تارئخ]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] [[جرگه:کشورؤن]] fjkthzuij73wutg8ic0rykqfk4zvc95 157469 157468 2026-06-15T17:57:29Z ~2026-35197-39 18613 /* دهبآر */ 157469 wikitext text/x-wiki {{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه | أصلي نام=مزدیسنآئی(زرتشت گیلَک/کآسپی بۆ ڤ/و هسا آراد کآسپی/گیلَک ایسه ) ايران | عادي نام= | بيدۊق ٚ تاتايي= | ميللي نشان ٚ تاتیي= | ميللي شعار= | ميللي سۊرۊد= | نخشه= | مرکز= | پيله‌ترين شأر =سیآهٚکل | رسمي زوان =گیلکی | رائج ٚ زوانان=ایرانۆ دباخی زوانان | نژادان= |دين=مزدیسنآ |أهالي نام= | حکۊمت ٚ نؤع= | حاکمان ٚ نؤع= | حاکمان ٚ نام =پیلّآٚه آراد هادیان غیاثی حافظی سیاٚٓئهکَلی |مقننه= |أعلا مجلس= |سفلا مجلس= |تاريخي دؤره‌ئن=۲۰۳ دوٚلت جه اولی ارتا (۷۸۴۵ پیش سال) |بنانهأن ٚ زمات= | پيلئکي = ۱,۶۴۸,۲۲۸ | پيلئکي رتبه= | آو ٚ درصد= | جمعيت ٚ سال=۱۵۹۸ | جمعيت=جرگییت۹۴،۴۴۴،۴۴۴ | جمعيت ٚ رتبه= | جمعيت ٚ تراکؤم= | جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه= | انساني تؤسعه شاخص ٚ سال= | انساني تؤسعه شاخص= | انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه= | انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع= | پۊل ٚ واحد= | پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=﷼ | زمات ٚ جيگا=میٌن | تاوستاني زمات ٚ جيگا= | utc= | dst= | کد بین‌المللی خودرو= | اينترنتي دامنه= | تلفؤن ٚ پيش شۊماره= | جيني=کاسپی ناموٚ جیسندن کاسپی گیلانوٚ اوٚستانوٚ میان چو جه کاسپی=گیلکوٚان هگیته کاسپئين دریا ناموٚ جه ای مردمونی ک ایرو زیوش کودندهدرن، فقد گیلکی/کاسپی ایسه ایرانوٌ دابی/رسمی/رسمهی/داوی زوان؛ گیلکی بزیوه | تقويم= | جيني سال= | جيني رتبه= | فرانئن ٚ ور = داب:گیلکی | برق ٚ وؤلتاژ= | برق ٚ فرکانس= |داب=گیلَکی}} '''....>🐦‍🔥ایران ٚ''' اتیک🐦‍🔥پتیکۆ😎نٚم، '''مزدیسنآئی ايران بی بی.''' ایران یتا رزم معرکه خوجیر پیله دئباری ساموٚان/کٚشور ایسه گ زیمیۆ هۆرۆ گیوشه و/ڤ مجیک ایسه. '''ایران ٚ چاودار/رٰٚهٚبٚرٚ/شاه/میرزا🐦‍🔥آراد غیآثی شرفمیرزآئی حآفظی هآدیآن سیآهکل محله شرپشآه اعلوی شعبآنی پور دهبنه نآصراعلوی پآگآهمیرزآیی خردآد دیآ ورفنه پور سیآهکلمآرلیکی سیکلمآئرلیکی شآده ای سپردآنی مآهآنی بأ194.444سنتیمییتری  بۊرز آبآدی حآفظ  و/ڤ اٍعمآد ڤ/و زید ای چآودآرشرفمیرزآشآهخسرو-پنآه/وآوریت اٰنآر کآسپیگیلکمزدیسنآئیفآرسیکآرمانیزرتشئ گیلَکی ایرآنی🐦‍🔥 ایسه.''' ايران ۱,۶۴۸,۳۳۱ هزرمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، هورٚ ‌خۊرتاو ٚ اوٚلی پيله سامان بی. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري|کلسیاه اٚذرپادگان]] ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپئن ٚ دریا|کاٚٓسپیئن دَریآ]] ، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ پاکستان، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج|کاسپی شاخاوٚ/ویئر/سما]] ؤ مَکوٚران دَریاٚ ؤ پارسی دَریاٚ [[خۊرخۊس]] ٚ جه عراق ؤ [[تۊرکيه]] سامان داٚهشتیبیٚ. ایٚ کيشور ايته موٚهم ٚ جيگا میان بيگيته‌دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊنوٚ میان یتا موٚهم ٚ نفت ٚ اينتقال ٚ رهوٚ ایسه ک گته لوٚتکاوانٚ وأسي جه اش رد ابن. ايران ٚ جمهٚعیت ,۹۴ ميليۊن اوٚدم ایسهونوٚ ک اویر نین ایرانوٚ بیرو؛ [[سياکل ٚ شأرستان|سیاهکل]] ایرانوٚ میان ڤ پیلاه‌ترين شأر ایسه؛ یتا شاهر ک مردمونوش [[کاسپئن ٚ دریا|نانجهونو]] هوٚرو میان چکوٚنن. ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني مارلیکوٚ ايلام ؤ ارتا/جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ کتلوانوٚ فلت ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن پيله کۊرؤش هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. ایرانی أشکاني‌ئنوٚ بماندوٚ سلۊکيان-أ کي ایتا/یتا ایرانی حکۊمت بۊنوٚ جم جم بئوده بۆ. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد پاریاوی ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأبوٚن. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک ایتالیو ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن بۊبؤسته بۊ کي ايرانوٚ لور ایخد پاریاو ابهوٚ. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان مٚث ایرانی-کاسپی-گیلک-دیلمیوٚان ال بویه بمانددوٚ عرپستانوٚ بوٚردن جه بر تا سعودیه. مزدیسناو ٚ با بامؤدنوٚ کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن گلف گلف سلجوقیان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. ايرانی تیمۊري پس ایرانی ايمپراتۊريوٚ دس دکفته. بیلهی صفویون خۊشان ٚ شیت بۆن، صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر پاریاو بۊگۊدئد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته مث کلسیایی تالش، جه جومله اورو هیرکاونی داموٚانان. ۱۴۹۸ سل ٚ دۊرۊن پاٚهلوی حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رزاشاه بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله لوار ايجاد ؤ کيشور ٚ بن جاسئدهانۆ پاریاوتر بۊبؤست. ۱۵۵۲ سال ٚ مئن ایروٚنی کاسپی گیلک پیلّآٚه آراد بمابوٚ پاریاوی ایرانوٚ هگیته. ==نٚم== ايرانوٚ نام جه اریایی بمابوٚ چو تموٚم امی موٚردوٚمون اریایی ایسنوٚ ایرانوٚ نام منی دهه اریاییانوٚ دیباری/دئباري سامان. ایران دیباردرتری هورٚ کشور ایسه. ==دهبآر: کلا ۲۲۶ ساموانداری چورنهچورنه== *مآعرلیکیآن ک کاسپی مارلیک کاسپی گیلک بوٚ، ۷۸۴۶ سال پیش جه ۱۵۹۹ دیلمی گیلک کاسپیانی ایرانی گهدسیتا *آرتا *[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «» ؛ بنیان‌گذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]] *[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیان‌گذار [[کورش بزرگ|پیله کوروش]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا|خشایارشاه]] *[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیان‌گذار [[سلوکوس یکم]] *[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیان‌گذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]] *[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیان‌گذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]] *دابوید Dabuyids *[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیان‌گذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]] *[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیان‌گذار [[یعقوب بن لیث صفاری]] *[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیان‌گذار [[اسماعیل سامانی]] *[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیان‌گذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]] *[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]] *[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[سلطان محمود غزنوی]] *[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیان‌گذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]] *[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیان‌گذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]] *[[ایلخانان مغول|ایلخانان]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیان‌گذار [[هلاکو خان]] *[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیان‌گذار [[تیمور گورکانی]] *[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]] *[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[نادرشاه]] *[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیان‌گذار [[کریمخان زند]] *[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]] *[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیان‌گذار [[رضا شاه|رزا مازرونی شاه]] *گت آرادوٚ دولت (جه ۲۵۸۳ - تٚ الانی ) ==دماوند یتا کاسپی گیلک کتل ایسه== دماوند کتل ۵۶۹۸ جور شوئه [[کاسپئن ٚ دریا|کاسپی دریاوٚ]] جه ری ==ايران ٚ میٰن (هسا)== [[File:Map of Iran with province names and neighboring land.svg|300px|thumb|center|ایران ٚ اۊستانان ٚ بیلیئی نخشۆان]] {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- !رچ!!اۊستان ٚ نام!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات |- !۲۵ |[[خۊرتاوي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرتاوي آذرباىجان]]||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي |- !۲ |[[خۊرخۊسي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرخۊسي آذرباىجان]]||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي |- !۳ |[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي |- !۴ |[[ايصفهان ٚ اۊستان|ايصفهان]]||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي |- !۵ |[[ألبۊرز ٚ اۊستان|ألبۊرز]]||سي‌اؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي |- !۶ |[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي |- !۷ |[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي |- !۸ |[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي |- !۹ |[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهأرکۊرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي |- !۱۰ |[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي |- !۱۱ |[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|مئني خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي |- !۱۲ |[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي |- !۱۳ |[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي |- !۱۴ |[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي |- !۱۵ |[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي |- !۱۶ |[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي |- !۱۷ |[[پارسیپانی (نيۊجرسي)|پارس🐕]]||هفتؤم||خلیج🧕🏿عربی||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي |- !۱۸ |[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي |- !۱۹ |[[قؤم ٚ اۊستان|قؤم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قؤم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي |- !۲۰ |[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي |- !۲۱ |[[کرمان ٚ اۊستان|کارمان]]||هشتؤم||کارمون||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي |- !۲۲ |[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي |- !۲۳ |[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر کوروش]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي |- !۲۴ |[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي |- !۲۶ |[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي |- !۲۷ |[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||دۊوؤم||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲||[[پرونده:IranMazandaran-SVG.svg|80px]]||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي |- !۲۸ |[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي |- !۲۹ |[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي |- !۳۰ |[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي |- !۳۱ |[[ىزد ٚ اۊستان|يٚزد]]||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي |- !۱ | [[گيلان|كاسپي گيلان]]||أول||[[سياکل ٚ شأرستان|سیآهکل]]||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶||[[پرونده:IranGilan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي |- ! | | | | | | | | |} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:دونیا کشورؤن]] [[Category:آسیا کشورؤن]] [[رده:جوغرافی]] [[رده :مردوم]] [[رده:تارئخ]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] [[جرگه:کشورؤن]] c6vdetcxc94kqre4cxss1azlkc6exxq 157470 157469 2026-06-15T17:58:24Z ~2026-35197-39 18613 /* دماوند یتا کاسپی گیلک کتل ایسه ۵۷۰۲ آلش جورتر جه کآسپیآن دریآ سطح هسآه */ 157470 wikitext text/x-wiki {{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه | أصلي نام=مزدیسنآئی(زرتشت گیلَک/کآسپی بۆ ڤ/و هسا آراد کآسپی/گیلَک ایسه ) ايران | عادي نام= | بيدۊق ٚ تاتايي= | ميللي نشان ٚ تاتیي= | ميللي شعار= | ميللي سۊرۊد= | نخشه= | مرکز= | پيله‌ترين شأر =سیآهٚکل | رسمي زوان =گیلکی | رائج ٚ زوانان=ایرانۆ دباخی زوانان | نژادان= |دين=مزدیسنآ |أهالي نام= | حکۊمت ٚ نؤع= | حاکمان ٚ نؤع= | حاکمان ٚ نام =پیلّآٚه آراد هادیان غیاثی حافظی سیاٚٓئهکَلی |مقننه= |أعلا مجلس= |سفلا مجلس= |تاريخي دؤره‌ئن=۲۰۳ دوٚلت جه اولی ارتا (۷۸۴۵ پیش سال) |بنانهأن ٚ زمات= | پيلئکي = ۱,۶۴۸,۲۲۸ | پيلئکي رتبه= | آو ٚ درصد= | جمعيت ٚ سال=۱۵۹۸ | جمعيت=جرگییت۹۴،۴۴۴،۴۴۴ | جمعيت ٚ رتبه= | جمعيت ٚ تراکؤم= | جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه= | انساني تؤسعه شاخص ٚ سال= | انساني تؤسعه شاخص= | انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه= | انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع= | پۊل ٚ واحد= | پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=﷼ | زمات ٚ جيگا=میٌن | تاوستاني زمات ٚ جيگا= | utc= | dst= | کد بین‌المللی خودرو= | اينترنتي دامنه= | تلفؤن ٚ پيش شۊماره= | جيني=کاسپی ناموٚ جیسندن کاسپی گیلانوٚ اوٚستانوٚ میان چو جه کاسپی=گیلکوٚان هگیته کاسپئين دریا ناموٚ جه ای مردمونی ک ایرو زیوش کودندهدرن، فقد گیلکی/کاسپی ایسه ایرانوٌ دابی/رسمی/رسمهی/داوی زوان؛ گیلکی بزیوه | تقويم= | جيني سال= | جيني رتبه= | فرانئن ٚ ور = داب:گیلکی | برق ٚ وؤلتاژ= | برق ٚ فرکانس= |داب=گیلَکی}} '''....>🐦‍🔥ایران ٚ''' اتیک🐦‍🔥پتیکۆ😎نٚم، '''مزدیسنآئی ايران بی بی.''' ایران یتا رزم معرکه خوجیر پیله دئباری ساموٚان/کٚشور ایسه گ زیمیۆ هۆرۆ گیوشه و/ڤ مجیک ایسه. '''ایران ٚ چاودار/رٰٚهٚبٚرٚ/شاه/میرزا🐦‍🔥آراد غیآثی شرفمیرزآئی حآفظی هآدیآن سیآهکل محله شرپشآه اعلوی شعبآنی پور دهبنه نآصراعلوی پآگآهمیرزآیی خردآد دیآ ورفنه پور سیآهکلمآرلیکی سیکلمآئرلیکی شآده ای سپردآنی مآهآنی بأ194.444سنتیمییتری  بۊرز آبآدی حآفظ  و/ڤ اٍعمآد ڤ/و زید ای چآودآرشرفمیرزآشآهخسرو-پنآه/وآوریت اٰنآر کآسپیگیلکمزدیسنآئیفآرسیکآرمانیزرتشئ گیلَکی ایرآنی🐦‍🔥 ایسه.''' ايران ۱,۶۴۸,۳۳۱ هزرمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، هورٚ ‌خۊرتاو ٚ اوٚلی پيله سامان بی. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري|کلسیاه اٚذرپادگان]] ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپئن ٚ دریا|کاٚٓسپیئن دَریآ]] ، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ پاکستان، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج|کاسپی شاخاوٚ/ویئر/سما]] ؤ مَکوٚران دَریاٚ ؤ پارسی دَریاٚ [[خۊرخۊس]] ٚ جه عراق ؤ [[تۊرکيه]] سامان داٚهشتیبیٚ. ایٚ کيشور ايته موٚهم ٚ جيگا میان بيگيته‌دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊنوٚ میان یتا موٚهم ٚ نفت ٚ اينتقال ٚ رهوٚ ایسه ک گته لوٚتکاوانٚ وأسي جه اش رد ابن. ايران ٚ جمهٚعیت ,۹۴ ميليۊن اوٚدم ایسهونوٚ ک اویر نین ایرانوٚ بیرو؛ [[سياکل ٚ شأرستان|سیاهکل]] ایرانوٚ میان ڤ پیلاه‌ترين شأر ایسه؛ یتا شاهر ک مردمونوش [[کاسپئن ٚ دریا|نانجهونو]] هوٚرو میان چکوٚنن. ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني مارلیکوٚ ايلام ؤ ارتا/جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ کتلوانوٚ فلت ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن پيله کۊرؤش هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. ایرانی أشکاني‌ئنوٚ بماندوٚ سلۊکيان-أ کي ایتا/یتا ایرانی حکۊمت بۊنوٚ جم جم بئوده بۆ. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد پاریاوی ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأبوٚن. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک ایتالیو ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن بۊبؤسته بۊ کي ايرانوٚ لور ایخد پاریاو ابهوٚ. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان مٚث ایرانی-کاسپی-گیلک-دیلمیوٚان ال بویه بمانددوٚ عرپستانوٚ بوٚردن جه بر تا سعودیه. مزدیسناو ٚ با بامؤدنوٚ کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن گلف گلف سلجوقیان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. ايرانی تیمۊري پس ایرانی ايمپراتۊريوٚ دس دکفته. بیلهی صفویون خۊشان ٚ شیت بۆن، صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر پاریاو بۊگۊدئد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته مث کلسیایی تالش، جه جومله اورو هیرکاونی داموٚانان. ۱۴۹۸ سل ٚ دۊرۊن پاٚهلوی حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رزاشاه بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله لوار ايجاد ؤ کيشور ٚ بن جاسئدهانۆ پاریاوتر بۊبؤست. ۱۵۵۲ سال ٚ مئن ایروٚنی کاسپی گیلک پیلّآٚه آراد بمابوٚ پاریاوی ایرانوٚ هگیته. ==نٚم== ايرانوٚ نام جه اریایی بمابوٚ چو تموٚم امی موٚردوٚمون اریایی ایسنوٚ ایرانوٚ نام منی دهه اریاییانوٚ دیباری/دئباري سامان. ایران دیباردرتری هورٚ کشور ایسه. ==دهبآر: کلا ۲۲۶ ساموانداری چورنهچورنه== *مآعرلیکیآن ک کاسپی مارلیک کاسپی گیلک بوٚ، ۷۸۴۶ سال پیش جه ۱۵۹۹ دیلمی گیلک کاسپیانی ایرانی گهدسیتا *آرتا *[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «» ؛ بنیان‌گذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]] *[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیان‌گذار [[کورش بزرگ|پیله کوروش]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا|خشایارشاه]] *[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیان‌گذار [[سلوکوس یکم]] *[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیان‌گذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]] *[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیان‌گذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]] *دابوید Dabuyids *[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیان‌گذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]] *[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیان‌گذار [[یعقوب بن لیث صفاری]] *[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیان‌گذار [[اسماعیل سامانی]] *[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیان‌گذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]] *[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]] *[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[سلطان محمود غزنوی]] *[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیان‌گذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]] *[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیان‌گذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]] *[[ایلخانان مغول|ایلخانان]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیان‌گذار [[هلاکو خان]] *[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیان‌گذار [[تیمور گورکانی]] *[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]] *[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[نادرشاه]] *[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیان‌گذار [[کریمخان زند]] *[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]] *[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیان‌گذار [[رضا شاه|رزا مازرونی شاه]] *گت آرادوٚ دولت (جه ۲۵۸۳ - تٚ الانی ) ==دماوند یتا کاسپی گیلک کتل ایسه== دماوند کتل ۵۷۰۲ جور شوئه [[کاسپئن ٚ دریا|کاسپی دریاوٚ]] جه ری ==ايران ٚ میٰن (هسا)== [[File:Map of Iran with province names and neighboring land.svg|300px|thumb|center|ایران ٚ اۊستانان ٚ بیلیئی نخشۆان]] {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- !رچ!!اۊستان ٚ نام!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات |- !۲۵ |[[خۊرتاوي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرتاوي آذرباىجان]]||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي |- !۲ |[[خۊرخۊسي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرخۊسي آذرباىجان]]||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي |- !۳ |[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي |- !۴ |[[ايصفهان ٚ اۊستان|ايصفهان]]||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي |- !۵ |[[ألبۊرز ٚ اۊستان|ألبۊرز]]||سي‌اؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي |- !۶ |[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي |- !۷ |[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي |- !۸ |[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي |- !۹ |[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهأرکۊرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي |- !۱۰ |[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي |- !۱۱ |[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|مئني خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي |- !۱۲ |[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي |- !۱۳ |[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي |- !۱۴ |[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي |- !۱۵ |[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي |- !۱۶ |[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي |- !۱۷ |[[پارسیپانی (نيۊجرسي)|پارس🐕]]||هفتؤم||خلیج🧕🏿عربی||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي |- !۱۸ |[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي |- !۱۹ |[[قؤم ٚ اۊستان|قؤم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قؤم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي |- !۲۰ |[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي |- !۲۱ |[[کرمان ٚ اۊستان|کارمان]]||هشتؤم||کارمون||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي |- !۲۲ |[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي |- !۲۳ |[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر کوروش]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي |- !۲۴ |[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي |- !۲۶ |[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي |- !۲۷ |[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||دۊوؤم||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲||[[پرونده:IranMazandaran-SVG.svg|80px]]||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي |- !۲۸ |[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي |- !۲۹ |[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي |- !۳۰ |[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي |- !۳۱ |[[ىزد ٚ اۊستان|يٚزد]]||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي |- !۱ | [[گيلان|كاسپي گيلان]]||أول||[[سياکل ٚ شأرستان|سیآهکل]]||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶||[[پرونده:IranGilan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي |- ! | | | | | | | | |} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:دونیا کشورؤن]] [[Category:آسیا کشورؤن]] [[رده:جوغرافی]] [[رده :مردوم]] [[رده:تارئخ]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] [[جرگه:کشورؤن]] o7nw8b66gkj1lziy94zgrq7c6e130gf 157471 157470 2026-06-15T18:00:29Z ~2026-35197-39 18613 ایرآن پیله ترن جرگه: کآسپیآنی 157471 wikitext text/x-wiki {{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه | أصلي نام=مزدیسنآئی(زرتشت گیلَک/کآسپی بۆ ڤ/و هسا آراد کآسپی/گیلَک ایسه ) ايران | عادي نام= | بيدۊق ٚ تاتايي= | ميللي نشان ٚ تاتیي= | ميللي شعار= | ميللي سۊرۊد= | نخشه= | مرکز= | پيله‌ترين شأر =سیآهٚکل | رسمي زوان =گیلکی | رائج ٚ زوانان=ایرانۆ دباخی زوانان | نژادان= |دين=مزدیسنآ |أهالي نام= | حکۊمت ٚ نؤع= | حاکمان ٚ نؤع= | حاکمان ٚ نام =پیلّآٚه آراد هادیان غیاثی حافظی سیاٚٓئهکَلی |مقننه= |أعلا مجلس= |سفلا مجلس= |تاريخي دؤره‌ئن=۲۰۳ دوٚلت جه اولی ارتا (۷۸۴۵ پیش سال) |بنانهأن ٚ زمات= | پيلئکي = ۱,۶۴۸,۲۲۸ | پيلئکي رتبه= | آو ٚ درصد= | جمعيت ٚ سال=۱۵۹۸ | جمعيت=جرگییت۹۴،۴۴۴،۴۴۴ | جمعيت ٚ رتبه= | جمعيت ٚ تراکؤم= | جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه= | انساني تؤسعه شاخص ٚ سال= | انساني تؤسعه شاخص= | انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه= | انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع= | پۊل ٚ واحد= | پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=﷼ | زمات ٚ جيگا=میٌن | تاوستاني زمات ٚ جيگا= | utc= | dst= | کد بین‌المللی خودرو= | اينترنتي دامنه= | تلفؤن ٚ پيش شۊماره= | جيني=کاسپی ناموٚ جیسندن کاسپی گیلانوٚ اوٚستانوٚ میان چو جه کاسپی=گیلکوٚان هگیته کاسپئين دریا ناموٚ جه ای مردمونی ک ایرو زیوش کودندهدرن، فقد گیلکی/کاسپی ایسه ایرانوٌ دابی/رسمی/رسمهی/داوی زوان؛ گیلکی بزیوه | تقويم= | جيني سال= | جيني رتبه= | فرانئن ٚ ور = داب:گیلکی | برق ٚ وؤلتاژ= | برق ٚ فرکانس= |داب=گیلَکی}} '''....>🐦‍🔥ایران ٚ''' اتیک🐦‍🔥پتیکۆ😎نٚم، '''مزدیسنآئی ايران بی بی.''' ایران یتا رزم معرکه خوجیر پیله دئباری ساموٚان/کٚشور ایسه گ زیمیۆ هۆرۆ گیوشه و/ڤ مجیک ایسه. '''ایران ٚ چاودار/رٰٚهٚبٚرٚ/شاه/میرزا🐦‍🔥آراد غیآثی شرفمیرزآئی حآفظی هآدیآن سیآهکل محله شرپشآه اعلوی شعبآنی پور دهبنه نآصراعلوی پآگآهمیرزآیی خردآد دیآ ورفنه پور سیآهکلمآرلیکی سیکلمآئرلیکی شآده ای سپردآنی مآهآنی بأ194.444سنتیمییتری  بۊرز آبآدی حآفظ  و/ڤ اٍعمآد ڤ/و زید ای چآودآرشرفمیرزآشآهخسرو-پنآه/وآوریت اٰنآر کآسپیگیلکمزدیسنآئیفآرسیکآرمانیزرتشئ گیلَکی ایرآنی🐦‍🔥 ایسه.''' ايران ۱,۶۴۸,۳۳۱ هزرمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، هورٚ ‌خۊرتاو ٚ اوٚلی پيله سامان بی. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري|کلسیاه اٚذرپادگان]] ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپئن ٚ دریا|کاٚٓسپیئن دَریآ]] ، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ پاکستان، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج|کاسپی شاخاوٚ/ویئر/سما]] ؤ مَکوٚران دَریاٚ ؤ پارسی دَریاٚ [[خۊرخۊس]] ٚ جه عراق ؤ [[تۊرکيه]] سامان داٚهشتیبیٚ. ایٚ کيشور ايته موٚهم ٚ جيگا میان بيگيته‌دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊنوٚ میان یتا موٚهم ٚ نفت ٚ اينتقال ٚ رهوٚ ایسه ک گته لوٚتکاوانٚ وأسي جه اش رد ابن. ايران ٚ جمهٚعیت ,۹۴ ميليۊن اوٚدم ایسهونوٚ ک اویر نین ایرانوٚ بیرو؛ [[سياکل ٚ شأرستان|سیاهکل]] ایرانوٚ میان ڤ پیلاه‌ترين شأر ایسه؛ یتا شاهر ک مردمونوش [[کاسپئن ٚ دریا|نانجهونو]] هوٚرو میان چکوٚنن. ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني مارلیکوٚ ايلام ؤ ارتا/جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ کتلوانوٚ فلت ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن پيله کۊرؤش هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. ایرانی أشکاني‌ئنوٚ بماندوٚ سلۊکيان-أ کي ایتا/یتا ایرانی حکۊمت بۊنوٚ جم جم بئوده بۆ. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد پاریاوی ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأبوٚن. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک ایتالیو ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن بۊبؤسته بۊ کي ايرانوٚ لور ایخد پاریاو ابهوٚ. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان مٚث ایرانی-کاسپی-گیلک-دیلمیوٚان ال بویه بمانددوٚ عرپستانوٚ بوٚردن جه بر تا سعودیه. مزدیسناو ٚ با بامؤدنوٚ کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن گلف گلف سلجوقیان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. ايرانی تیمۊري پس ایرانی ايمپراتۊريوٚ دس دکفته. بیلهی صفویون خۊشان ٚ شیت بۆن، صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر پاریاو بۊگۊدئد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته مث کلسیایی تالش، جه جومله اورو هیرکاونی داموٚانان. ۱۴۹۸ سل ٚ دۊرۊن پاٚهلوی حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رزاشاه بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله لوار ايجاد ؤ کيشور ٚ بن جاسئدهانۆ پاریاوتر بۊبؤست. ۱۵۵۲ سال ٚ مئن ایروٚنی کاسپی گیلک پیلّآٚه آراد بمابوٚ پاریاوی ایرانوٚ هگیته. ==نٚم== ايرانوٚ نام جه اریایی بمابوٚ چو تموٚم امی موٚردوٚمون اریایی ایسنوٚ ایرانوٚ نام منی دهه اریاییانوٚ دیباری/دئباري سامان. ایران دیباردرتری هورٚ کشور ایسه. ==دهبآر: کلا ۲۲۶ ساموانداری چورنهچورنه== *مآعرلیکیآن ک کاسپی مارلیک کاسپی گیلک بوٚ، ۷۸۴۶ سال پیش جه ۱۵۹۹ دیلمی گیلک کاسپیانی ایرانی گهدسیتا *آرتا *[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «» ؛ بنیان‌گذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]] *[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیان‌گذار [[کورش بزرگ|پیله کوروش]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا|خشایارشاه]] *[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیان‌گذار [[سلوکوس یکم]] *[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیان‌گذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]] *[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیان‌گذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]] *دابوید Dabuyids *[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیان‌گذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]] *[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیان‌گذار [[یعقوب بن لیث صفاری]] *[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیان‌گذار [[اسماعیل سامانی]] *[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیان‌گذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]] *[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]] *[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[سلطان محمود غزنوی]] *[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیان‌گذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]] *[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیان‌گذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]] *[[ایلخانان مغول|ایلخانان]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیان‌گذار [[هلاکو خان]] *[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیان‌گذار [[تیمور گورکانی]] *[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]] *[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[نادرشاه]] *[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیان‌گذار [[کریمخان زند]] *[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]] *[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیان‌گذار [[رضا شاه|رزا مازرونی شاه]] *گت آرادوٚ دولت (جه ۲۵۸۳ - تٚ الانی ) ==دماوند یتا کاسپی گیلک کتل ایسه== دماوند کتل ۵۷۰۲ جور شوئه [[کاسپئن ٚ دریا|کاسپی دریاوٚ]] جه ری ==ایرآن ٚ میٰن هسآه خدآئی!== {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- !رچ!!اۊستان ٚ نام!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات |- !۲۵ |آذربایجان||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي |- !۲ |کلسیاعی کوردستان||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي |- !۳ |[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي |- !۴ |سپاهان||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي |- !۵ |البروز||سي‌اؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي |- !۶ |[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي |- !۷ |[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي |- !۸ |[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي |- !۹ |[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهأرکۊرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي |- !۱۰ |[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي |- !۱۱ |[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|مئني خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي |- !۱۲ |[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي |- !۱۳ |[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي |- !۱۴ |[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي |- !۱۵ |[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي |- !۱۶ |[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي |- !۱۷ |[[پارسیپانی (نيۊجرسي)|پارس🐕]]||هفتؤم||خلیج🧕🏿عربی||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي |- !۱۸ |[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي |- !۱۹ |[[قؤم ٚ اۊستان|قؤم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قؤم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي |- !۲۰ |[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي |- !۲۱ |[[کرمان ٚ اۊستان|کارمان]]||هشتؤم||کارمون||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي |- !۲۲ |[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي |- !۲۳ |[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر کوروش]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي |- !۲۴ |[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي |- !۲۶ |[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي |- !۲۷ |[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||دۊوؤم||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲||[[پرونده:IranMazandaran-SVG.svg|80px]]||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي |- !۲۸ |[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي |- !۲۹ |[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي |- !۳۰ |[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي |- !۳۱ |[[ىزد ٚ اۊستان|يٚزد]]||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي |- !۱ | [[گيلان|كاسپي گيلان]]||أول||[[سياکل ٚ شأرستان|سیآهکل]]||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶||[[پرونده:IranGilan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي |- ! | | | | | | | | |} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:دونیا کشورؤن]] [[Category:آسیا کشورؤن]] [[رده:جوغرافی]] [[رده :مردوم]] [[رده:تارئخ]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] [[جرگه:کشورؤن]] rkwjpg2gkm4yuw0rjo7p8mllkffhymm 157478 157471 2026-06-15T18:07:07Z Quinlan83 13115 Restored revision 157415 by [[Special:Contributions/Dokkōdō|Dokkōdō]] ([[User talk:Dokkōdō|talk]]): Rb (TwinkleGlobal) 157478 wikitext text/x-wiki {{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه | أصلي نام=ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري | عادي نام=ايران | بيدۊق ٚ تاتايي=Flag of Iran.svg | ميللي نشان ٚ تاتايي=Coat of arms of Iran.svg | ميللي شعار=''استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی'' | ميللي سۊرۊد= مهر خاوران {{سخ}} {{سخ}}[[File:Sorud-e Mellí-e Yomhurí-e Eslamí-e Irán (instrumental).oga]] | نخشه=Iran (orthographic projection).svg | مرکز= [[تئران]] | پيله‌ترين شأر = | رسمي زوان =[[فارسي]] | رائج ٚ زوانان= ۵۳٪ [[فارسي]]{{سخ}}۱۸٪ [[آذربايجاني زوؤن|آذرباىجاني]] ؤ تۊرکي زوانان{{سخ}}۱۰٪ [[کۊردي زوؤن|کۊردي]]{{سخ}}۷٪ [[گيلکي]] ؤ [[گلکي]]{{سخ}}۶٪ [[لۊري زوؤن|لؤری]]{{سخ}}۲٪ [[بلۊچي زوؤن|بلۊچي]]{{سخ}}۲٪ [[عربي زوان|عربي]]{{سخ}}۲٪ باخي زوانان (أرمني، آسۊري، گۊرجي، لکي، سمناني، [[تالشي]]) | نژادان= فارس، آذرباىجاني، گيلک، مازندراني، کۊرد، لؤر، بلۊچ، عرب |دين=ايسلام (رسمي) |أهالي نام=ايراني | حکۊمت ٚ نؤع= ايسلامي جؤمۊري | حاکمان ٚ نؤع={{•}} رابر{{سخ}}{{•}} ريئيس جؤمۊر{{سخ}}{{•}} ريئيس جؤمۊر ٚ أولي معاون{{سخ}}{{•}} مجلس ٚ ريئيس{{سخ}}{{•}} قضائيه قوه ريئيس{{سخ}} {{•}} نگهبان ٚ شؤرا دبير{{سخ}} | حاکمان ٚ نام =مجتبی خامنه‌اي{{سخ}}مسعۊد پزشکیان{{سخ}}محمدرضا عارف{{سخ}}محمدباقر قاليباف{{سخ}}غلامحسین محسني اژه‌اي{{سخ}}أحمد جنتي |مقننه={{سخ}} |أعلا مجلس= نگهبان ٚ شؤرا |سفلا مجلس= ايسلامي شؤرا مجلس |تاريخي دؤره‌ئن={{•}}ماد{{سخ}}{{•}} هخامنشي‌ئن{{سخ}}{{•}}أشکاني‌ئن{{سخ}}{{•}} ساساني‌ئن{{سخ}}{{•}}[[بۊىه‌ئن]]{{سخ}}{{•}} [[صفوئن|صفوي‌ئن]]{{سخ}}{{•}}أفشاري‌ئن{{سخ}}{{•}}زنديان{{سخ}}{{•}}قاجاري‌ئن{{سخ}}{{•}}پهلوي‌ئن{{سخ}}{{•}} ۱۳۵۷ انقلاب{{سخ}}{{•}}أساسي قانۊن ٚ تصويب{{سخ}}{{•}}أساسي قانۊن ٚ اصلاح{{سخ}} |بنانهأن ٚ زمات= ۶۷۸ پ. م{{سخ}}۵۵۰ پ. م{{سخ}}۲۴۷ پ. م{{سخ}}۲۲۴ م{{سخ}}۹۳۴ م{{سخ}}۸۸۰{{سخ}}۱۱۱۴{{سخ}}۱۱۲۹{{سخ}}۱۱۷۵{{سخ}}۲۴ آذر ۱۳۰۴{{سخ}}۱۷ دی ۱۳۵۶ - ۲۲ بهمن ۱۳۵۷{{سخ}}۱۲ آذر ۱۳۵۸{{سخ}}۶ مرداد ۱۳۵۸ | پيلئکي = ۱,۶۴۸,۱۹۵ | پيلئکي رتبه=۱۸اؤم | آو ٚ درصد=۷/۰۷ | جمعيت ٚ سال=دی ۱۳۹۹ | جمعيت=۸۹,۴۶۸,۴۰۷ | جمعيت ٚ رتبه=۱۷اؤم | جمعيت ٚ تراکؤم=۵۰ نفر ايته کيلۊمتر مۊربع مئن<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_sovereign_states_and_dependent_territories_by_population_density</ref> | جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه=۱۲۶اؤم | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال=۲۰۱۹ | داخلي ناخالص ٚ تؤليد=۱/۰۰۷ تريليۊن دؤلار<ref name="imf">{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/01/weodata/weorept.aspx?sy=2007&ey=2010&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=. &br=1&c=429&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=49&pr.y=۱۰|title=Iran|publisher=International Monetary Fund|accessdate=۲۰۱۰–۰۴–۲۱| archiveurl = http://www.webcitation.org/67SYE7poS | archivedate = 06 May 2012}}</ref> | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه=۱۸اؤم | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه=۱۷/۶۶۲ دؤلار<ref>http://www.tabnak.ir/fa/news/264313/افزایش-سرانه-تولید-ناخالص-داخلی-ایران</ref> | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه=۶۶اؤم | انساني تؤسعه شاخص ٚ سال=۲۰۱۸ | انساني تؤسعه شاخص={{increase}} ۰/۷۹۷<ref name="HDI">{cite web|url=https://web.archive.org/web/20211201210446/http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Table1.pdf%7Ctitle=Human Development Report ۲۰۱۰|year=۲۰۱۰|publisher=United Nations|accessdate=5 November ۲۰۱۰| archiveurl = https://web.archive.org/web/20210614070129/https://www.webcitation.org/67SYERaMJ | archivedate = 06 May 2012}}</ref> | انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه=۶۵اؤم | انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع=<span style="color:#090;">بالا</span> | پۊل ٚ واحد=ريال | پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=IRR | زمات ٚ جيگا=ىۊتي‌سي ۳:۳۰+ | تاوستاني زمات ٚ جيگا=ىۊتي‌سي ۴:۳۰+ | utc=+۳:۳۰ | dst=+۴:۳۰ | کد بین‌المللی خودرو=[[IR]] | اينترنتي دامنه= [[ir.]] | تلفؤن ٚ پيش شۊماره=۹۸ | جيني= ۴۰/۰<ref name='CBI'>[https://web.archive.org/web/20110113052137/http://www.cbi.ir/page/5881.aspx CBI: Economic Trends ۲۰۰۸/۲۰۰۹]. Retrieved 4 July 2009.</ref><span style="color:#fc0;">(متوسط)</span> | تقويم=خۊري تقويم | جيني سال=۲۰۱۶ | جيني رتبه=<span style="color:#fc0;">(متوسط)</span> | فرانئن ٚ ور = راست | برق ٚ وؤلتاژ= ۲۴۰~۲۲۰ | برق ٚ فرکانس= ۵۰ هرتز (یوروپلاگ، شوکو) }} '''ایران''' کي اۊن ٚ رسمي نام، '''ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري''' ايسه، ايته پيله کيشور خۊرخۊسي [[آسیا]] مئن ايسه. ايران ۱,۶۴۸,۱۹۵ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، مئني‌خۊرتاو ٚ دۊوؤمي پيله کيشوره. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري]] ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپي دریا]]، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ [[پاکستان]]، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج]] ؤ [[عۊمان ٚ دریا]] ؤ [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[عراق]] ؤ [[تۊرکيه]] سامانان-أ فأرسه. أ کيشور ايته استراتژيک ٚ جيگا مئن قرار بيگيته‌دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊن ٚ نسا نهأ ايته مۊهم ٚ مسير نفت ٚ اينتقال ٚ وأسي ايسه. ايران ٚ جمعيت ۸۹,۵ ميليۊن نفر-أ دواره ؤ [[تئران]]، أ کيشور ٚ مرکز ؤ پيله‌ترين شأر ايسه. ايران ٚ رسمي زوان [[فارسي]] ايسه ولي أ کيشور ٚ دۊرۊن پۊر قؤم ؤ طاىفه زيوه ؤ هرته خۊشان ٚ مخصۊص زوان ؤ گۊىش ٚ أمرأ گب زنئده. ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري خۊ أساسي قانۊن ٚ مئن، ايسلام-أ ايران ٚ رسمي دين ؤ شيعه-یأ ني اۊن ٚ رسمي مذهب اعلام بۊگۊده ؤ مردۊم ني ويشتر هأ دين ؤ مذهب-أ دۊمبال کۊنئده. [[فاىل:Iran1.JPG|left|thumb|ایران]] ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني ايلام ؤ جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ فلات ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن [[پيله کۊرؤش]] هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. مقدۊني اسکندر چارته قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن ايران ؤ أ ايمپراتۊري-أ فتح بۊگۊده ؤ ايران ايته جه ىۊنان ٚ ايمپراتۊري مملکتان بۊبؤست. أشکاني‌ئن سه قرن ميلاد ٚ قبل سلۊکيان-أ کي ايته ىۊناني حکۊمت بۊ شکست بدأد ؤ دۊواره ايران ٚ حکۊمت اۊن ٚ بۊمي مردۊم ٚ دس دکفت. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد قۊدرت ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأد. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک رۊم ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن باعث بۊبؤسته بۊ کي ايران ضعيف ببه. هفتؤمي ميلادي قرن ٚ مئن مۊسلمانان ساساني ايمپراتۊري-أ فترکستد ؤ ايران-أ ساساني‌ئن ٚ جه بيگيتد ؤ ايسلام-أ اۊن ٚ مئن رواج بدأد. ايسلامي خلافت ٚ زمات ٚ جه تا سيزدهؤمي قرن، أدبي، علمي ؤ هۊنري کۊنۊشان ايران ٚ مئن رؤنق دأشتي ؤ ايران ٚ مردۊم [[ايسلام ٚ زرين زمات]] ٚ مئن پۊر تأثير دأشتيد. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان، ايسلام ٚ پسي بامؤد کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن تۊرکان کۊچ بۊگۊدئد ايران ؤ گلف گلف خۊشان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. سيزدهؤمي ميلادي قرن مؤغؤلان ايران-أ فترکستد ؤ ايلخانان ٚ حکۊمت کار ٚ سر بامؤ ؤ بأزين ني ايران تیمۊري ايمپراتۊري دس دکفت. [[صفوئن|صفوي‌ئن]] خۊشان ٚ دؤره مئن ايقتصاد-أ رؤنق بدأد ؤ ايران ٚ سامانسران-أ ايمن بۊگۊدئد. صفوي‌ئن ٚ زمات ٚ مئن بۊ کي ۹ قرن ٚ پسي ايته مستقل ؤ بۊمي حۊکۊمت ايران-أ خۊ دس بيگيته ؤ کيشور ٚ رسمي مذهب-أ شيعه بۊگۊده ؤ هۊ زمات تا هأسأ شيعه ايران ٚ غالب ٚ مذهب ايسه. صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر حؤکۊمت بۊگۊدئد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته. ۱۲۸۰ شمسي دهه مئن مشرۊطه جۊمبش ايران ٚ مئن قۊدرت بيگيفت ؤ مشرۊطه أساسي قانۊن ايران ٚ مئن ايجرا بۊبؤست. ۱۳۰۴ سال ٚ دۊرۊن پألوي حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رضاشا بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله ايصلاحات ايجاد ؤ کيشور ٚ زيرساخت تقويت بۊبؤست. محمدرضا پهلوي ني هأ سياست-أ خۊ دؤره مئن پيش بيگيته ؤ ايران ٚ ايقتصاد پۊر رؤشد ؤ رؤنق بيگيفت. بأزين ني اي سري دليلان ٚ وأسي مردۊم أ حۊکۊمت ٚ جه ناراضي بۊبؤستد تا أنکي ۱۳۵۷ سال ٚ مئن رؤح‌الله خؤمىني ايته ايسلامي اينقلاب ٚ أمرأ پادشايي حۊکۊمت-أ بيگاده ؤ ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري حۊکۊمت ايجاد بۊبؤسته. ۱۳۵۹ تا ۱۳۶۷ شمسي سالان ٚ مئن عراق ايران ٚ أمرأ ايته پيله جنگ بۊگۊد کي ايران ٚ ايقتصاد ؤ مردۊم ٚ زيوش ٚ کیفيت ٚ سر پۊر منفي أثر بنأبۊ. هأسأ ايران ٚ رابر سید علي خامنه‌اي ايسه کي خؤمىني پسي رابر بۊبؤسته ؤ ايسلامي جؤمۊري دۊوؤمي رابر ايسه. ايران، مۊتحد ٚ ميللتان ٚ سازمان، ايقتصادي ايلجار ٚ سازمان، ايسلامي ايلجار ٚ سازمان ؤ اؤپک ٚ سازمان ٚ مئن عۊضوه ؤ خۊ منطقه مئن ايته جه پيله قۊدرتان ايسه. ايران خدماتي، صنعتي ؤ کيشاورزي بخشان ٚ مئن زيرساخت دأره کي أ کيشور ٚ ايقتصاد ٚ ىارايي-أ بۊجؤر بؤره ولي أ کيشور ٚ ايقتصاد ٚ پيله بخش هله نفت ؤ گاز ٚ سر تمرکؤز دأره ؤ مالي فساد ني جه باخي اۊن ٚ ايقتصاد ٚ ايرادان ايسه. ايران طبيعي منبعان ٚ نظر ٚ جه پۊر غني ايسه ؤ اؤپک ٚ عۊضوان ٚ مئن سوؤمي پيله نفت ٚ ذخيره-یأ دأره. ==نام== ایران واژهٔ [[باستان فارسی ]] مین «آئیریانا» (airya) و [[فارسی میانه]] مین به شکل «اِران» (erān) بو، و وجه شکل قدیم «airya nama» بیگیفته ببسته بو و به معنای «مردمان اصیل سرزمین » ایسه. ایران [[کردستان]] مین هنوز ایران با هو ایسم قدیمی «اِران» تلفظ به. ایر واژه مین به‌معنی «آزاده» و اونه جمع «ایران» به‌معنی «آزادگان» ایسه. ایران ایسم لغت مین به معنی «سرزمین آریاییان» ایسه و مدت‌ها قبل ان که [[ایسلام]] بایه اونه ایسم بومی ایران، اران، یا ایرانشهر بو. البته ۶۰۰ سال قبل میلاد جا تا ۱۳۱۴ ([[۱۹۳۵ (میلادی)|۱۹۳۵]]) تمام دنیا مین با ایسم «پرشیا» شناخته بوستی. ==تاريخ== ===قبل ایسلام دوره هان=== *[[ایلامیان]] (۳۲۰۰ سال ویشتر [[قبل میلاد|پ. م.]] - ۵۳۹ پ.م.) *[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «نخستین پادشاهی آریاییان ایران مین» ؛ بنیان‌گذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]] *[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیان‌گذار [[کورش بزرگ]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا]] *[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیان‌گذار [[سلوکوس یکم]] *[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیان‌گذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]] *[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیان‌گذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]] ===بعد ایسلام دوره هان=== *[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیان‌گذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]] *[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیان‌گذار [[یعقوب بن لیث صفاری]] *[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیان‌گذار [[اسماعیل سامانی]] *[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیان‌گذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]] *[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]] *[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[سلطان محمود غزنوی]] *[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیان‌گذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]] *[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیان‌گذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]] *[[ایلخانان مغول]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیان‌گذار [[هلاکو خان]] *[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیان‌گذار [[تیمور گورکانی]] *[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]] *[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[نادرشاه]] *[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیان‌گذار [[کریمخان زند]] *[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]] *[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیان‌گذار [[رضا شاه]] *[[نظام جمهوری اسلامی]] (۱۳۵۷ ه.خ. - تا الانی ) بنیان‌گذار [[روح الله موسوی خمینی]] ==جۊغرافي== ایران شرق جا با [[افغانستان]] و [[پاکستان]]؛ شمال شرقی جا با [[ترکمنستان]]، بخش میانی شمال جا با [[دریای کاسپین]]، شمال غربی مین با [[جمهوری آذربایجان]] و [[ارمنستان]]؛ غرب مین با [[ترکیه]] و [[عراق]]؛ و سرانجام جنوب جا با آبان [[خلیج فارس]] و [[دریای عمان]] همسایه‌ ایسه. ایران دید طبیعی جا ، جه شمال به رود اترک، [[دریای کاسپین]] و [[ارس|رود ارس]]، خاور جا به کوهان [[هندوکش]] و کوهان باختری دره [[سند]]، باختر جا به دامنه‌هان باختری کوهان [[زاگرس]] و حوضه آبریز [[اروندرود]] و جنوب مین به [[خلیج فارس]] و [[دریای عمان]] محدود ایسه . ایران نصف ویشتر کویری و نیمه کویری ایسه . حدود یک سوم ایران هم کوهستانی ایسه و بخش کوچکی جه ایران (شامل جلگهٔ جنوب [[دریای کاسپین]] و جلگهٔ [[خوزستان]]) هم جه جلگه‌هان حاصلخیز تشکیل ببوسته. ایران بلندترین کوه هم [[دماوند]] (۵۶۷۱ متر) ایسه. جی دید جوغرافیایی،ایران غربی‌ترین شهر [[کلیساکندی]]؛ شرقی‌ترین شهر [[جالق]]؛ شمالی‌ترین شهر [[پارس آباد]]؛ و جنوبی‌ترین شهر [[چابهار]] ایسه == غذا ؤ خۊراک == {| class="wikitable sortable" style="text-align: center |- ! نام فارسی !! نام انگلیسی !! نوع !! ترکیبات اصلی !! تصویر |- | [[آش]] || Āsh || میان وعده || آب، سبزیجات، رشته، حبوبات || [[File:Ashe-jo.jpg|80px]] |- | [[اشکنه]] || Eshkenh || غذا || تخم مرغ، نان، پیاز، آب، ادویه || [[File:اشکنه خوراک ایرانی.jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/اشکنه_خوراک_ایرانی.jpg]] |- | [[باقلاپلو]] || Baghla Polo || غذا || باقالا، برنج، سبزیجات، گوشت || [[File:Baghala polo.jpg|80px]] |- | [[بریان اصفهان|بریانی]] || Beryani || غذا || گوشت، روغن، نعنا، گردو || [[File:Iranianbyryani2.jpg|80px]] |- | [[ترشی]] || Torshi || چاشنی || میوه‌جات، سبزیجات، سرکه، آب || [[File:Mixed Pickles (9370-72).jpg|80px]] |- | [[حلوا]] || Halva || دسر || آب، آرد، شکر، هل، گلاب || [[File:Հալվա.jpg|80px]] |- | [[خاگینه]] || Khagine || دسر || تخم مرغ، نعنا، زردچوبه || |- | [[خورش]] || Khoresh || غذا || لپه، گوشت، آب، سیب‌زمینی ||[[پرونده:Gheyme.jpg|80px]] |- | [[سمبوسه]] || Sambose || غذا || نان، گوشت، سبزیجات، حبوبات ||[[پرونده:Samosachutney.jpg|80px]] |- | [[شربت]] || Sharbat || نوشیدنی || آب، شکر، طعم دهنده مصنوعی || |- | [[شله زرد]] || Shole Zard || دسر || آب، برنج، زعفران، ادویه‌جات ||[[پرونده:Eftar sholezard sangak.jpg|80px]] |- | [[آبگوشت]] || AbGosht || غذا || آب، گوشت، سبزیجات، حبوبات ||[[پرونده:Abgoosht.jpg|80px]] |- | [[شیربرنج]] || ShirBerenj || چاشنی || شیر، شکر، برنج، شیره||[[File:Risalamande.jpg|80px]] |- | [[شیرین پلو]] || Shirin Polo || غذا || برنج، پرتغال، زعفران، فلفل سیاه||[[پرونده:Stamps of Azerbaijan, 2005-701.jpg|80px]] |- | [[عدس پلو]] || Adas Polo || غذا || عدس، برنج، ادویه‌جات، سبزیجات ||[[پرونده:Adas polo.JPG|80px]] |- | [[حلیم]] || Halim || میان وعده || گندم، جو، عدس، گوشت ||[[پرونده:Hyderabadihaleem.JPG|80px]] |- | [[فرنی]] || Kheer || غذا || آردبرنج، گندم، شیر، شکر، زعفران ||[[پرونده:Kheer.jpg|80px]] |- | [[عدسی]] || Adasi || غذا || عدس، پیاز، نعنا، آرد، ادویه‌جات || |- | [[کاچی]] || Kachi || دسر || آرد، شکر، گلاب، روغن، زعفران ||[[پرونده:Kachi-ghaza.jpg|80px]] |- | [[کباب]] || Kabab || غذا || کباب، ادویه‌جات، خمیر نان ||[[پرونده:Kebab.jpg|80px]] |- | [[کله پاچه]] || KalePache || غذا || سر گوسفند، روغن، آب، ادویه‌جات ||[[پرونده:Khash (dish).jpg|80px]] |- | [[کلوچه]] || Koloche || میان وعده || آرد گندم، شکر، روغن ||[[پرونده:Chocolate chip cookies.jpg|80px]] |- | [[کوفته]] || Kofteh || غذا || سبزیجات، گوشت، آب، برنج ||[[پرونده:Koufte Ber.JPG|80px]] |- | [[آلبالوپلو]] || Albalo Polo || غذا || آلبالو، برنج، آب، سبزیجات ||[[پرونده:Ālbāloo polu (1).jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/Ālbāloo_polu_(1).jpg]] |- | [[دلمه]] || Dolme || غذا || گوشت، سبزی، برگ مو، سیب زمینی ||[[پرونده:Yarpaq dolması.jpg|80px]] |- | [[دمپختک]] || Dampokhtak || غذا || برنج، رب، پیاز، روغن، فلفل ||[[پرونده:Dampokhtak.JPG|80px]] |- | [[رشته پلو]] || Reshte Polo || غذا || گوشت، پیاز، کشمش، خرما || |- | [[کوکو]] || KoKo || غذا || سبزیجات، تخم مرغ، آرد، سیب‌زمینی ||[[پرونده:Kookoo-sabzi.jpg|80px]] |- | [[زرشک پلو]] || Zershk Polo || غذا || مرغ، گوشت، برنج، رب، ادویه‌جات || [[پرونده:Zereshk polo.jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/Zereshk_polo.jpg]] |- | [[سبزی پلو]] || Sabzi Polo || غذا || برنج، سبزیجات، زعفران، ماهی || [[پرونده:Sabzi polo.jpg|80px]] |- | [[کتلت]] || Kotlet || غذا || گوشت، سیب‌زمینی، پیاز، تخم مرغ || [[پرونده:Kotleta.JPG|80px]] |- | [[کلم پلو]] || Kalam Polo || غذا || کلم، برنج، سبزیجات || |- | [[کله جوش]] || KalJosh || غذا || پیاز، کشک، زردچوبه، روغن، گردو|| |- | [[لوبیا پلو]] || Loobiya Polo|| غذا || باسمانی، برنج، لوبیا سبز، گوشت || [[پرونده:Loobia Polo.jpg|80px]] |- | [[میرزاقاسمی]] || Mirza Ghassemi || غذا || بادنجان، ادویه‌جات، تخم مرغ، سبزیجات || [[پرونده:Mirza-Qasemi dish.jpg|80px]] |- | [[نخودپلو]] || Nokhod Polo || غذا || نخود، برنج، حبوبات، سبزیجات || |- | [[یتیمچه]] || Yatimche || غذا || بادنجان، گوجه، سیب‌زمینی، پیاز || |- |} ==ايران ٚ کيشوري تخسيمان== *'''ايران ۳۱ تا اۊستان دأره:''' [[File:Map of Iran with province names and neighboring land.svg|300px|thumb|center|ایران ٚ اۊستانان ٚ نخشه]] {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- !رچ!!اۊستان ٚ نام<ref>{یادکرد وب|عنوان=پورتال وزارت کشور - اخبار|نشانی=https://web.archive.org/web/20081120134847/http://www.moi.ir/Portal/Home/ShowPage.aspx?Object=News&CategoryID=25bdb60a-cbea-4641-94ac-5ef525670863&LayoutID=b19583be-e43d-459b-8110-f0453f12adca&ID=53a487d9-11c1-4602-a48d-d3b834732cb1|وبگاه=web.archive.org|تاریخ=2008-11-20|بازبینی=2020-08-06}}</ref>!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات |- !۱ |[[خۊرتاوي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرتاوي آذرباىجان]]||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي |- !۲ |[[خۊرخۊسي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرخۊسي آذرباىجان]]||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي |- !۳ |[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي |- !۴ |[[ايصفهان ٚ اۊستان|ايصفهان]]||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي |- !۵ |[[ألبۊرز ٚ اۊستان|ألبۊرز]]<ref>{یادکرد وب|عنوان=MehrNews.com - Iran, world, political, sport, economic news and headlines|نشانی=https://web.archive.org/web/20110920053536/http://www.mehrnews.ir/NewsPrint.aspx?NewsID=1106193|وبگاه=web.archive.org|تاریخ=2011-09-20|بازبینی=2020-08-06}}</ref>||سي‌اؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي |- !۶ |[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي |- !۷ |[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي |- !۸ |[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي |- !۹ |[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهرکرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي |- !۱۰ |[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]<ref name="الحاق طبس به خراسان جنوبی">تجدیدنظر در آمار دو استان مرتبط پس از الحاق شهرستان طبس در ۱۳۹۰ از استان یزد به خراسان جنوبی با توجه به داده‌های ۱۳۵۸</ref>||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي |- !۱۱ |[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|رضوي خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي |- !۱۲ |[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي |- !۱۳ |[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي |- !۱۴ |[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي |- !۱۵ |[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي |- !۱۶ |[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي |- !۱۷ |[[فارس ٚ اۊستان|فارس]]||هفتؤم||[[شيراز]]||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي |- !۱۸ |[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي |- !۱۹ |[[قۊم ٚ اۊستان|قۊم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قۊم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي |- !۲۰ |[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي |- !۲۱ |[[کرمان ٚ اۊستان|کرمان]]||هشتؤم||[[کرمان]]||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي |- !۲۲ |[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي |- !۲۳ |[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي |- !۲۴ |[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي |- !۲۵ |[[گيلان ٚ اۊستان|گيلان]]||أول||[[رشت]]||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶||[[پرونده:IranGilan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي |- !۲۶ |[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي |- !۲۷ |[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||دۊوؤم||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲||[[پرونده:IranMazandaran-SVG.svg|80px]]||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي |- !۲۸ |[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي |- !۲۹ |[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي |- !۳۰ |[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي |- !۳۱ |[[ىزد ٚ اۊستان|ىزد]]<ref name="الحاق طبس به خراسان جنوبی">تجدیدنظر در آمار دو استان مرتبط پس از الحاق شهرستان طبس در ۱۳۹۰ از استان یزد به خراسان جنوبی با توجه به داده‌های ۱۳۵۸</ref>||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي |} ==مردۊم== پیشینهٔ تاریخی تمدن ایران واگرده به تمدنان [[عیلام]]، [[شهر سوخته]]، [[جیرفت]] و... ، ولی اون شروع تاریخ سیاسی جی آغاز ایران حکومت پادشاهی زمان [[ماد]] مین ایسه. شاهنشاهی ماد، ایران نخسین شاهنشاهی بو و هناویسی به عنوان ایران شروع تاریخ شاهنشاهی درنظر بیگیفته ببسته. ایران امروزه جه اقوام زیادی من جمله :[[فارس]]،[[مردم آذری‌|آذربایجانی(آذری)]]، [[مردم کرد|کرد]]،[[بلوچ]]، [[مردم مازندرانی|مازندرانی(مازنی)]]، [[گیلک]]، [[قشقایی]]، [[عرب]]، [[لک]]، [[تالشی]]، [[ترکمن]]، و [[یهودی]] تشکیل ببوسته. ایران مین حدود ۲۰ تا زوان و ۱۱۰ تا گویش زبانی رواج داره و ایران پیله ترین گروه‌هان زوانیا [[فارسی]]، [[ترکی آذربایجانی]]، [[کردی]]، [[زبان ترکمنی|ترکمنی]]، [[گیلکی]]، [[زبان مازندرانی|مازندرانی]]، [[زبان خلجی|خلجی]]، [[تالشی]]، [[لری]]، [[گویش بختیاری|بختیاری]]، [[عربی]]، [[بلوچی]]، [[لکی]]، [[دیلمی]]، [[تاتی]]، [[زبان ارمنی|ارمنی]]، [[آشوری]]، [[مندایی]]، [[زبان گرجی|گرجی]]، [[عبری]]، [[کلدانی]] و غیره تشکیل دهه . ایران زوان رسمی و ایداری فارسی ایسه. [[فارسی]] ایته جه زوانان شاخیه [[هند و اروپایی]] ایسه . براساس اصل پانزدهم [[ایران قانون اساسی ]] کتابان درسی باید با ا زوان و خط ببه ، ولی ایستفاده جه زوانان محلی و قومی مطبوعات مین و رسانان گروهی و درس دان اوشان ادبیات مدارس مین ، کنار زوان فارسی آزاد ایسه. ==سربس== {{ایران اوستانان}} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:دونیا کشورؤن]] [[Category:آسیا کشورؤن]] [[رده:جوغرافی]] [[رده :مردوم]] [[رده:تارئخ]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] [[جرگه:کشورؤن]] kl3cbobh39fb1oxub5gdoot43vx8rey 157484 157478 2026-06-15T18:08:08Z ~2026-35148-36 18614 /* */ 157484 wikitext text/x-wiki {{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه | أصلي نام=مزدیسنآئی(زرتشت گیلَک/کآسپی بۆ ڤ/و هسا آراد کآسپی/گیلَک ایسه ) ايران | عادي نام= | بيدۊق ٚ تاتايي= | ميللي نشان ٚ تاتیي= | ميللي شعار= | ميللي سۊرۊد= | نخشه= | مرکز= | پيله‌ترين شأر =سیآهٚکل | رسمي زوان =گیلکی | رائج ٚ زوانان=ایرانۆ دباخی زوانان | نژادان= |دين=مزدیسنآ |أهالي نام= | حکۊمت ٚ نؤع= | حاکمان ٚ نؤع= | حاکمان ٚ نام =پیلّآٚه آراد هادیان غیاثی حافظی سیاٚٓئهکَلی |مقننه= |أعلا مجلس= |سفلا مجلس= |تاريخي دؤره‌ئن=۲۰۳ دوٚلت جه اولی ارتا (۷۸۴۵ پیش سال) |بنانهأن ٚ زمات= | پيلئکي = ۱,۶۴۸,۲۲۸ | پيلئکي رتبه= | آو ٚ درصد= | جمعيت ٚ سال=۱۵۹۸ | جمعيت=جرگییت۹۴،۴۴۴،۴۴۴ | جمعيت ٚ رتبه= | جمعيت ٚ تراکؤم= | جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه= | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه= | انساني تؤسعه شاخص ٚ سال= | انساني تؤسعه شاخص= | انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه= | انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع= | پۊل ٚ واحد= | پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=﷼ | زمات ٚ جيگا=میٌن | تاوستاني زمات ٚ جيگا= | utc= | dst= | کد بین‌المللی خودرو= | اينترنتي دامنه= | تلفؤن ٚ پيش شۊماره= | جيني=کاسپی ناموٚ جیسندن کاسپی گیلانوٚ اوٚستانوٚ میان چو جه کاسپی=گیلکوٚان هگیته کاسپئين دریا ناموٚ جه ای مردمونی ک ایرو زیوش کودندهدرن، فقد گیلکی/کاسپی ایسه ایرانوٌ دابی/رسمی/رسمهی/داوی زوان؛ گیلکی بزیوه | تقويم= | جيني سال= | جيني رتبه= | فرانئن ٚ ور = داب:گیلکی | برق ٚ وؤلتاژ= | برق ٚ فرکانس= |داب=گیلَکی}} '''....>🐦‍🔥ایران ٚ''' اتیک🐦‍🔥پتیکۆ😎نٚم، '''مزدیسنآئی ايران بی بی.''' ایران یتا رزم معرکه خوجیر پیله دئباری ساموٚان/کٚشور ایسه گ زیمیۆ هۆرۆ گیوشه و/ڤ مجیک ایسه. '''ایران ٚ چاودار/رٰٚهٚبٚرٚ/شاه/میرزا🐦‍🔥آراد غیآثی شرفمیرزآئی حآفظی هآدیآن سیآهکل محله شرپشآه اعلوی شعبآنی پور دهبنه نآصراعلوی پآگآهمیرزآیی خردآد دیآ ورفنه پور سیآهکلمآرلیکی سیکلمآئرلیکی شآده ای سپردآنی مآهآنی بأ194.444سنتیمییتری  بۊرز آبآدی حآفظ  و/ڤ اٍعمآد ڤ/و زید ای چآودآرشرفمیرزآشآهخسرو-پنآه/وآوریت اٰنآر کآسپیگیلکمزدیسنآئیفآرسیکآرمانیزرتشئ گیلَکی ایرآنی🐦‍🔥 ایسه.''' ايران ۱,۶۴۸,۳۳۱ هزرمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، هورٚ ‌خۊرتاو ٚ اوٚلی پيله سامان بی. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري|کلسیاه اٚذرپادگان]] ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپئن ٚ دریا|کاٚٓسپیئن دَریآ]] ، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ پاکستان، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج|کاسپی شاخاوٚ/ویئر/سما]] ؤ مَکوٚران دَریاٚ ؤ پارسی دَریاٚ [[خۊرخۊس]] ٚ جه عراق ؤ [[تۊرکيه]] سامان داٚهشتیبیٚ. ایٚ کيشور ايته موٚهم ٚ جيگا میان بيگيته‌دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊنوٚ میان یتا موٚهم ٚ نفت ٚ اينتقال ٚ رهوٚ ایسه ک گته لوٚتکاوانٚ وأسي جه اش رد ابن. ايران ٚ جمهٚعیت ,۹۴ ميليۊن اوٚدم ایسهونوٚ ک اویر نین ایرانوٚ بیرو؛ [[سياکل ٚ شأرستان|سیاهکل]] ایرانوٚ میان ڤ پیلاه‌ترين شأر ایسه؛ یتا شاهر ک مردمونوش [[کاسپئن ٚ دریا|نانجهونو]] هوٚرو میان چکوٚنن. ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني مارلیکوٚ ايلام ؤ ارتا/جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ کتلوانوٚ فلت ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن پيله کۊرؤش هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. ایرانی أشکاني‌ئنوٚ بماندوٚ سلۊکيان-أ کي ایتا/یتا ایرانی حکۊمت بۊنوٚ جم جم بئوده بۆ. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد پاریاوی ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأبوٚن. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک ایتالیو ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن بۊبؤسته بۊ کي ايرانوٚ لور ایخد پاریاو ابهوٚ. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان مٚث ایرانی-کاسپی-گیلک-دیلمیوٚان ال بویه بمانددوٚ عرپستانوٚ بوٚردن جه بر تا سعودیه. مزدیسناو ٚ با بامؤدنوٚ کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن گلف گلف سلجوقیان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. ايرانی تیمۊري پس ایرانی ايمپراتۊريوٚ دس دکفته. بیلهی صفویون خۊشان ٚ شیت بۆن، صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر پاریاو بۊگۊدئد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته مث کلسیایی تالش، جه جومله اورو هیرکاونی داموٚانان. ۱۴۹۸ سل ٚ دۊرۊن پاٚهلوی حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رزاشاه بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله لوار ايجاد ؤ کيشور ٚ بن جاسئدهانۆ پاریاوتر بۊبؤست. ۱۵۵۲ سال ٚ مئن ایروٚنی کاسپی گیلک پیلّآٚه آراد بمابوٚ پاریاوی ایرانوٚ هگیته. ==نٚم== ايرانوٚ نام جه اریایی بمابوٚ چو تموٚم امی موٚردوٚمون اریایی ایسنوٚ ایرانوٚ نام منی دهه اریاییانوٚ دیباری/دئباري سامان. ایران دیباردرتری هورٚ کشور ایسه. ==دهبآر: کلا ۲۲۶ ساموانداری چورنهچورنه== *مآعرلیکیآن ک کاسپی مارلیک کاسپی گیلک بوٚ، ۷۸۴۶ سال پیش جه ۱۵۹۹ دیلمی گیلک کاسپیانی ایرانی گهدسیتا *آرتا *[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «» ؛ بنیان‌گذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]] *[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیان‌گذار [[کورش بزرگ|پیله کوروش]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا|خشایارشاه]] *[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیان‌گذار [[سلوکوس یکم]] *[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیان‌گذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]] *[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیان‌گذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]] *دابوید Dabuyids *[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیان‌گذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]] *[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیان‌گذار [[یعقوب بن لیث صفاری]] *[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیان‌گذار [[اسماعیل سامانی]] *[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیان‌گذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]] *[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]] *[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[سلطان محمود غزنوی]] *[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیان‌گذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]] *[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیان‌گذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]] *[[ایلخانان مغول|ایلخانان]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیان‌گذار [[هلاکو خان]] *[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیان‌گذار [[تیمور گورکانی]] *[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]] *[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[نادرشاه]] *[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیان‌گذار [[کریمخان زند]] *[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]] *[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیان‌گذار [[رضا شاه|رزا مازرونی شاه]] *گت آرادوٚ دولت (جه ۲۵۸۳ - تٚ الانی ) ==دماوند یتا کاسپی گیلک کتل ایسه== دماوند کتل ۵۷۰۲ جور شوئه [[کاسپئن ٚ دریا|کاسپی دریاوٚ]] جه ری ==ايران ٚ میٰن (هسا)== [[File:Map of Iran with province names and neighboring land.svg|300px|thumb|center|ایران ٚ اۊستانان ٚ بیلیئی نخشۆان]] {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- !رچ!!اۊستان ٚ نام!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات |- !۲۵ |[[خۊرتاوي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرتاوي آذرباىجان]]||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي |- !۲ |[[خۊرخۊسي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرخۊسي آذرباىجان]]||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي |- !۳ |[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي |- !۴ |[[ايصفهان ٚ اۊستان|ايصفهان]]||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي |- !۵ |[[ألبۊرز ٚ اۊستان|ألبۊرز]]||سي‌اؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي |- !۶ |[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي |- !۷ |[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي |- !۸ |[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي |- !۹ |[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهأرکۊرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي |- !۱۰ |[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي |- !۱۱ |[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|مئني خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي |- !۱۲ |[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي |- !۱۳ |[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي |- !۱۴ |[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي |- !۱۵ |[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي |- !۱۶ |[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي |- !۱۷ |[[پارسیپانی (نيۊجرسي)|پارس🐕]]||هفتؤم||خلیج🧕🏿عربی||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي |- !۱۸ |[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي |- !۱۹ |[[قؤم ٚ اۊستان|قؤم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قؤم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي |- !۲۰ |[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي |- !۲۱ |[[کرمان ٚ اۊستان|کارمان]]||هشتؤم||کارمون||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي |- !۲۲ |[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي |- !۲۳ |[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر کوروش]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي |- !۲۴ |[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي |- !۲۶ |[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي |- !۲۷ |[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||دۊوؤم||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲||[[پرونده:IranMazandaran-SVG.svg|80px]]||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي |- !۲۸ |[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي |- !۲۹ |[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي |- !۳۰ |[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي |- !۳۱ |[[ىزد ٚ اۊستان|يٚزد]]||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي |- !۱ | [[گيلان|كاسپي گيلان]]||أول||[[سياکل ٚ شأرستان|سیآهکل]]||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶||[[پرونده:IranGilan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي |- ! | | | | | | | | |} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:دونیا کشورؤن]] [[Category:آسیا کشورؤن]] [[رده:جوغرافی]] [[رده :مردوم]] [[رده:تارئخ]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] [[جرگه:کشورؤن]] o7nw8b66gkj1lziy94zgrq7c6e130gf 157486 157484 2026-06-15T18:09:47Z Tenshi Hinanawi 18199 ویرایش [[Special:Contributions/~2026-35148-36|~2026-35148-36]] ([[User talk:~2026-35148-36|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Quinlan83|Quinlan83]] انجام داده بود واگردانده شد 157478 wikitext text/x-wiki {{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه | أصلي نام=ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري | عادي نام=ايران | بيدۊق ٚ تاتايي=Flag of Iran.svg | ميللي نشان ٚ تاتايي=Coat of arms of Iran.svg | ميللي شعار=''استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی'' | ميللي سۊرۊد= مهر خاوران {{سخ}} {{سخ}}[[File:Sorud-e Mellí-e Yomhurí-e Eslamí-e Irán (instrumental).oga]] | نخشه=Iran (orthographic projection).svg | مرکز= [[تئران]] | پيله‌ترين شأر = | رسمي زوان =[[فارسي]] | رائج ٚ زوانان= ۵۳٪ [[فارسي]]{{سخ}}۱۸٪ [[آذربايجاني زوؤن|آذرباىجاني]] ؤ تۊرکي زوانان{{سخ}}۱۰٪ [[کۊردي زوؤن|کۊردي]]{{سخ}}۷٪ [[گيلکي]] ؤ [[گلکي]]{{سخ}}۶٪ [[لۊري زوؤن|لؤری]]{{سخ}}۲٪ [[بلۊچي زوؤن|بلۊچي]]{{سخ}}۲٪ [[عربي زوان|عربي]]{{سخ}}۲٪ باخي زوانان (أرمني، آسۊري، گۊرجي، لکي، سمناني، [[تالشي]]) | نژادان= فارس، آذرباىجاني، گيلک، مازندراني، کۊرد، لؤر، بلۊچ، عرب |دين=ايسلام (رسمي) |أهالي نام=ايراني | حکۊمت ٚ نؤع= ايسلامي جؤمۊري | حاکمان ٚ نؤع={{•}} رابر{{سخ}}{{•}} ريئيس جؤمۊر{{سخ}}{{•}} ريئيس جؤمۊر ٚ أولي معاون{{سخ}}{{•}} مجلس ٚ ريئيس{{سخ}}{{•}} قضائيه قوه ريئيس{{سخ}} {{•}} نگهبان ٚ شؤرا دبير{{سخ}} | حاکمان ٚ نام =مجتبی خامنه‌اي{{سخ}}مسعۊد پزشکیان{{سخ}}محمدرضا عارف{{سخ}}محمدباقر قاليباف{{سخ}}غلامحسین محسني اژه‌اي{{سخ}}أحمد جنتي |مقننه={{سخ}} |أعلا مجلس= نگهبان ٚ شؤرا |سفلا مجلس= ايسلامي شؤرا مجلس |تاريخي دؤره‌ئن={{•}}ماد{{سخ}}{{•}} هخامنشي‌ئن{{سخ}}{{•}}أشکاني‌ئن{{سخ}}{{•}} ساساني‌ئن{{سخ}}{{•}}[[بۊىه‌ئن]]{{سخ}}{{•}} [[صفوئن|صفوي‌ئن]]{{سخ}}{{•}}أفشاري‌ئن{{سخ}}{{•}}زنديان{{سخ}}{{•}}قاجاري‌ئن{{سخ}}{{•}}پهلوي‌ئن{{سخ}}{{•}} ۱۳۵۷ انقلاب{{سخ}}{{•}}أساسي قانۊن ٚ تصويب{{سخ}}{{•}}أساسي قانۊن ٚ اصلاح{{سخ}} |بنانهأن ٚ زمات= ۶۷۸ پ. م{{سخ}}۵۵۰ پ. م{{سخ}}۲۴۷ پ. م{{سخ}}۲۲۴ م{{سخ}}۹۳۴ م{{سخ}}۸۸۰{{سخ}}۱۱۱۴{{سخ}}۱۱۲۹{{سخ}}۱۱۷۵{{سخ}}۲۴ آذر ۱۳۰۴{{سخ}}۱۷ دی ۱۳۵۶ - ۲۲ بهمن ۱۳۵۷{{سخ}}۱۲ آذر ۱۳۵۸{{سخ}}۶ مرداد ۱۳۵۸ | پيلئکي = ۱,۶۴۸,۱۹۵ | پيلئکي رتبه=۱۸اؤم | آو ٚ درصد=۷/۰۷ | جمعيت ٚ سال=دی ۱۳۹۹ | جمعيت=۸۹,۴۶۸,۴۰۷ | جمعيت ٚ رتبه=۱۷اؤم | جمعيت ٚ تراکؤم=۵۰ نفر ايته کيلۊمتر مۊربع مئن<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_sovereign_states_and_dependent_territories_by_population_density</ref> | جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه=۱۲۶اؤم | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال=۲۰۱۹ | داخلي ناخالص ٚ تؤليد=۱/۰۰۷ تريليۊن دؤلار<ref name="imf">{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/01/weodata/weorept.aspx?sy=2007&ey=2010&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=. &br=1&c=429&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=49&pr.y=۱۰|title=Iran|publisher=International Monetary Fund|accessdate=۲۰۱۰–۰۴–۲۱| archiveurl = http://www.webcitation.org/67SYE7poS | archivedate = 06 May 2012}}</ref> | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه=۱۸اؤم | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه=۱۷/۶۶۲ دؤلار<ref>http://www.tabnak.ir/fa/news/264313/افزایش-سرانه-تولید-ناخالص-داخلی-ایران</ref> | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه=۶۶اؤم | انساني تؤسعه شاخص ٚ سال=۲۰۱۸ | انساني تؤسعه شاخص={{increase}} ۰/۷۹۷<ref name="HDI">{cite web|url=https://web.archive.org/web/20211201210446/http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Table1.pdf%7Ctitle=Human Development Report ۲۰۱۰|year=۲۰۱۰|publisher=United Nations|accessdate=5 November ۲۰۱۰| archiveurl = https://web.archive.org/web/20210614070129/https://www.webcitation.org/67SYERaMJ | archivedate = 06 May 2012}}</ref> | انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه=۶۵اؤم | انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع=<span style="color:#090;">بالا</span> | پۊل ٚ واحد=ريال | پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=IRR | زمات ٚ جيگا=ىۊتي‌سي ۳:۳۰+ | تاوستاني زمات ٚ جيگا=ىۊتي‌سي ۴:۳۰+ | utc=+۳:۳۰ | dst=+۴:۳۰ | کد بین‌المللی خودرو=[[IR]] | اينترنتي دامنه= [[ir.]] | تلفؤن ٚ پيش شۊماره=۹۸ | جيني= ۴۰/۰<ref name='CBI'>[https://web.archive.org/web/20110113052137/http://www.cbi.ir/page/5881.aspx CBI: Economic Trends ۲۰۰۸/۲۰۰۹]. Retrieved 4 July 2009.</ref><span style="color:#fc0;">(متوسط)</span> | تقويم=خۊري تقويم | جيني سال=۲۰۱۶ | جيني رتبه=<span style="color:#fc0;">(متوسط)</span> | فرانئن ٚ ور = راست | برق ٚ وؤلتاژ= ۲۴۰~۲۲۰ | برق ٚ فرکانس= ۵۰ هرتز (یوروپلاگ، شوکو) }} '''ایران''' کي اۊن ٚ رسمي نام، '''ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري''' ايسه، ايته پيله کيشور خۊرخۊسي [[آسیا]] مئن ايسه. ايران ۱,۶۴۸,۱۹۵ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، مئني‌خۊرتاو ٚ دۊوؤمي پيله کيشوره. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري]] ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپي دریا]]، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ [[پاکستان]]، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج]] ؤ [[عۊمان ٚ دریا]] ؤ [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[عراق]] ؤ [[تۊرکيه]] سامانان-أ فأرسه. أ کيشور ايته استراتژيک ٚ جيگا مئن قرار بيگيته‌دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊن ٚ نسا نهأ ايته مۊهم ٚ مسير نفت ٚ اينتقال ٚ وأسي ايسه. ايران ٚ جمعيت ۸۹,۵ ميليۊن نفر-أ دواره ؤ [[تئران]]، أ کيشور ٚ مرکز ؤ پيله‌ترين شأر ايسه. ايران ٚ رسمي زوان [[فارسي]] ايسه ولي أ کيشور ٚ دۊرۊن پۊر قؤم ؤ طاىفه زيوه ؤ هرته خۊشان ٚ مخصۊص زوان ؤ گۊىش ٚ أمرأ گب زنئده. ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري خۊ أساسي قانۊن ٚ مئن، ايسلام-أ ايران ٚ رسمي دين ؤ شيعه-یأ ني اۊن ٚ رسمي مذهب اعلام بۊگۊده ؤ مردۊم ني ويشتر هأ دين ؤ مذهب-أ دۊمبال کۊنئده. [[فاىل:Iran1.JPG|left|thumb|ایران]] ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني ايلام ؤ جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ فلات ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن [[پيله کۊرؤش]] هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. مقدۊني اسکندر چارته قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن ايران ؤ أ ايمپراتۊري-أ فتح بۊگۊده ؤ ايران ايته جه ىۊنان ٚ ايمپراتۊري مملکتان بۊبؤست. أشکاني‌ئن سه قرن ميلاد ٚ قبل سلۊکيان-أ کي ايته ىۊناني حکۊمت بۊ شکست بدأد ؤ دۊواره ايران ٚ حکۊمت اۊن ٚ بۊمي مردۊم ٚ دس دکفت. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد قۊدرت ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأد. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک رۊم ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن باعث بۊبؤسته بۊ کي ايران ضعيف ببه. هفتؤمي ميلادي قرن ٚ مئن مۊسلمانان ساساني ايمپراتۊري-أ فترکستد ؤ ايران-أ ساساني‌ئن ٚ جه بيگيتد ؤ ايسلام-أ اۊن ٚ مئن رواج بدأد. ايسلامي خلافت ٚ زمات ٚ جه تا سيزدهؤمي قرن، أدبي، علمي ؤ هۊنري کۊنۊشان ايران ٚ مئن رؤنق دأشتي ؤ ايران ٚ مردۊم [[ايسلام ٚ زرين زمات]] ٚ مئن پۊر تأثير دأشتيد. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان، ايسلام ٚ پسي بامؤد کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن تۊرکان کۊچ بۊگۊدئد ايران ؤ گلف گلف خۊشان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. سيزدهؤمي ميلادي قرن مؤغؤلان ايران-أ فترکستد ؤ ايلخانان ٚ حکۊمت کار ٚ سر بامؤ ؤ بأزين ني ايران تیمۊري ايمپراتۊري دس دکفت. [[صفوئن|صفوي‌ئن]] خۊشان ٚ دؤره مئن ايقتصاد-أ رؤنق بدأد ؤ ايران ٚ سامانسران-أ ايمن بۊگۊدئد. صفوي‌ئن ٚ زمات ٚ مئن بۊ کي ۹ قرن ٚ پسي ايته مستقل ؤ بۊمي حۊکۊمت ايران-أ خۊ دس بيگيته ؤ کيشور ٚ رسمي مذهب-أ شيعه بۊگۊده ؤ هۊ زمات تا هأسأ شيعه ايران ٚ غالب ٚ مذهب ايسه. صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر حؤکۊمت بۊگۊدئد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته. ۱۲۸۰ شمسي دهه مئن مشرۊطه جۊمبش ايران ٚ مئن قۊدرت بيگيفت ؤ مشرۊطه أساسي قانۊن ايران ٚ مئن ايجرا بۊبؤست. ۱۳۰۴ سال ٚ دۊرۊن پألوي حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رضاشا بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله ايصلاحات ايجاد ؤ کيشور ٚ زيرساخت تقويت بۊبؤست. محمدرضا پهلوي ني هأ سياست-أ خۊ دؤره مئن پيش بيگيته ؤ ايران ٚ ايقتصاد پۊر رؤشد ؤ رؤنق بيگيفت. بأزين ني اي سري دليلان ٚ وأسي مردۊم أ حۊکۊمت ٚ جه ناراضي بۊبؤستد تا أنکي ۱۳۵۷ سال ٚ مئن رؤح‌الله خؤمىني ايته ايسلامي اينقلاب ٚ أمرأ پادشايي حۊکۊمت-أ بيگاده ؤ ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري حۊکۊمت ايجاد بۊبؤسته. ۱۳۵۹ تا ۱۳۶۷ شمسي سالان ٚ مئن عراق ايران ٚ أمرأ ايته پيله جنگ بۊگۊد کي ايران ٚ ايقتصاد ؤ مردۊم ٚ زيوش ٚ کیفيت ٚ سر پۊر منفي أثر بنأبۊ. هأسأ ايران ٚ رابر سید علي خامنه‌اي ايسه کي خؤمىني پسي رابر بۊبؤسته ؤ ايسلامي جؤمۊري دۊوؤمي رابر ايسه. ايران، مۊتحد ٚ ميللتان ٚ سازمان، ايقتصادي ايلجار ٚ سازمان، ايسلامي ايلجار ٚ سازمان ؤ اؤپک ٚ سازمان ٚ مئن عۊضوه ؤ خۊ منطقه مئن ايته جه پيله قۊدرتان ايسه. ايران خدماتي، صنعتي ؤ کيشاورزي بخشان ٚ مئن زيرساخت دأره کي أ کيشور ٚ ايقتصاد ٚ ىارايي-أ بۊجؤر بؤره ولي أ کيشور ٚ ايقتصاد ٚ پيله بخش هله نفت ؤ گاز ٚ سر تمرکؤز دأره ؤ مالي فساد ني جه باخي اۊن ٚ ايقتصاد ٚ ايرادان ايسه. ايران طبيعي منبعان ٚ نظر ٚ جه پۊر غني ايسه ؤ اؤپک ٚ عۊضوان ٚ مئن سوؤمي پيله نفت ٚ ذخيره-یأ دأره. ==نام== ایران واژهٔ [[باستان فارسی ]] مین «آئیریانا» (airya) و [[فارسی میانه]] مین به شکل «اِران» (erān) بو، و وجه شکل قدیم «airya nama» بیگیفته ببسته بو و به معنای «مردمان اصیل سرزمین » ایسه. ایران [[کردستان]] مین هنوز ایران با هو ایسم قدیمی «اِران» تلفظ به. ایر واژه مین به‌معنی «آزاده» و اونه جمع «ایران» به‌معنی «آزادگان» ایسه. ایران ایسم لغت مین به معنی «سرزمین آریاییان» ایسه و مدت‌ها قبل ان که [[ایسلام]] بایه اونه ایسم بومی ایران، اران، یا ایرانشهر بو. البته ۶۰۰ سال قبل میلاد جا تا ۱۳۱۴ ([[۱۹۳۵ (میلادی)|۱۹۳۵]]) تمام دنیا مین با ایسم «پرشیا» شناخته بوستی. ==تاريخ== ===قبل ایسلام دوره هان=== *[[ایلامیان]] (۳۲۰۰ سال ویشتر [[قبل میلاد|پ. م.]] - ۵۳۹ پ.م.) *[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «نخستین پادشاهی آریاییان ایران مین» ؛ بنیان‌گذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]] *[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیان‌گذار [[کورش بزرگ]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا]] *[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیان‌گذار [[سلوکوس یکم]] *[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیان‌گذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]] *[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیان‌گذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]] ===بعد ایسلام دوره هان=== *[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیان‌گذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]] *[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیان‌گذار [[یعقوب بن لیث صفاری]] *[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیان‌گذار [[اسماعیل سامانی]] *[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیان‌گذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]] *[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]] *[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[سلطان محمود غزنوی]] *[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیان‌گذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]] *[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیان‌گذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]] *[[ایلخانان مغول]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیان‌گذار [[هلاکو خان]] *[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیان‌گذار [[تیمور گورکانی]] *[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]] *[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[نادرشاه]] *[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیان‌گذار [[کریمخان زند]] *[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]] *[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیان‌گذار [[رضا شاه]] *[[نظام جمهوری اسلامی]] (۱۳۵۷ ه.خ. - تا الانی ) بنیان‌گذار [[روح الله موسوی خمینی]] ==جۊغرافي== ایران شرق جا با [[افغانستان]] و [[پاکستان]]؛ شمال شرقی جا با [[ترکمنستان]]، بخش میانی شمال جا با [[دریای کاسپین]]، شمال غربی مین با [[جمهوری آذربایجان]] و [[ارمنستان]]؛ غرب مین با [[ترکیه]] و [[عراق]]؛ و سرانجام جنوب جا با آبان [[خلیج فارس]] و [[دریای عمان]] همسایه‌ ایسه. ایران دید طبیعی جا ، جه شمال به رود اترک، [[دریای کاسپین]] و [[ارس|رود ارس]]، خاور جا به کوهان [[هندوکش]] و کوهان باختری دره [[سند]]، باختر جا به دامنه‌هان باختری کوهان [[زاگرس]] و حوضه آبریز [[اروندرود]] و جنوب مین به [[خلیج فارس]] و [[دریای عمان]] محدود ایسه . ایران نصف ویشتر کویری و نیمه کویری ایسه . حدود یک سوم ایران هم کوهستانی ایسه و بخش کوچکی جه ایران (شامل جلگهٔ جنوب [[دریای کاسپین]] و جلگهٔ [[خوزستان]]) هم جه جلگه‌هان حاصلخیز تشکیل ببوسته. ایران بلندترین کوه هم [[دماوند]] (۵۶۷۱ متر) ایسه. جی دید جوغرافیایی،ایران غربی‌ترین شهر [[کلیساکندی]]؛ شرقی‌ترین شهر [[جالق]]؛ شمالی‌ترین شهر [[پارس آباد]]؛ و جنوبی‌ترین شهر [[چابهار]] ایسه == غذا ؤ خۊراک == {| class="wikitable sortable" style="text-align: center |- ! نام فارسی !! نام انگلیسی !! نوع !! ترکیبات اصلی !! تصویر |- | [[آش]] || Āsh || میان وعده || آب، سبزیجات، رشته، حبوبات || [[File:Ashe-jo.jpg|80px]] |- | [[اشکنه]] || Eshkenh || غذا || تخم مرغ، نان، پیاز، آب، ادویه || [[File:اشکنه خوراک ایرانی.jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/اشکنه_خوراک_ایرانی.jpg]] |- | [[باقلاپلو]] || Baghla Polo || غذا || باقالا، برنج، سبزیجات، گوشت || [[File:Baghala polo.jpg|80px]] |- | [[بریان اصفهان|بریانی]] || Beryani || غذا || گوشت، روغن، نعنا، گردو || [[File:Iranianbyryani2.jpg|80px]] |- | [[ترشی]] || Torshi || چاشنی || میوه‌جات، سبزیجات، سرکه، آب || [[File:Mixed Pickles (9370-72).jpg|80px]] |- | [[حلوا]] || Halva || دسر || آب، آرد، شکر، هل، گلاب || [[File:Հալվա.jpg|80px]] |- | [[خاگینه]] || Khagine || دسر || تخم مرغ، نعنا، زردچوبه || |- | [[خورش]] || Khoresh || غذا || لپه، گوشت، آب، سیب‌زمینی ||[[پرونده:Gheyme.jpg|80px]] |- | [[سمبوسه]] || Sambose || غذا || نان، گوشت، سبزیجات، حبوبات ||[[پرونده:Samosachutney.jpg|80px]] |- | [[شربت]] || Sharbat || نوشیدنی || آب، شکر، طعم دهنده مصنوعی || |- | [[شله زرد]] || Shole Zard || دسر || آب، برنج، زعفران، ادویه‌جات ||[[پرونده:Eftar sholezard sangak.jpg|80px]] |- | [[آبگوشت]] || AbGosht || غذا || آب، گوشت، سبزیجات، حبوبات ||[[پرونده:Abgoosht.jpg|80px]] |- | [[شیربرنج]] || ShirBerenj || چاشنی || شیر، شکر، برنج، شیره||[[File:Risalamande.jpg|80px]] |- | [[شیرین پلو]] || Shirin Polo || غذا || برنج، پرتغال، زعفران، فلفل سیاه||[[پرونده:Stamps of Azerbaijan, 2005-701.jpg|80px]] |- | [[عدس پلو]] || Adas Polo || غذا || عدس، برنج، ادویه‌جات، سبزیجات ||[[پرونده:Adas polo.JPG|80px]] |- | [[حلیم]] || Halim || میان وعده || گندم، جو، عدس، گوشت ||[[پرونده:Hyderabadihaleem.JPG|80px]] |- | [[فرنی]] || Kheer || غذا || آردبرنج، گندم، شیر، شکر، زعفران ||[[پرونده:Kheer.jpg|80px]] |- | [[عدسی]] || Adasi || غذا || عدس، پیاز، نعنا، آرد، ادویه‌جات || |- | [[کاچی]] || Kachi || دسر || آرد، شکر، گلاب، روغن، زعفران ||[[پرونده:Kachi-ghaza.jpg|80px]] |- | [[کباب]] || Kabab || غذا || کباب، ادویه‌جات، خمیر نان ||[[پرونده:Kebab.jpg|80px]] |- | [[کله پاچه]] || KalePache || غذا || سر گوسفند، روغن، آب، ادویه‌جات ||[[پرونده:Khash (dish).jpg|80px]] |- | [[کلوچه]] || Koloche || میان وعده || آرد گندم، شکر، روغن ||[[پرونده:Chocolate chip cookies.jpg|80px]] |- | [[کوفته]] || Kofteh || غذا || سبزیجات، گوشت، آب، برنج ||[[پرونده:Koufte Ber.JPG|80px]] |- | [[آلبالوپلو]] || Albalo Polo || غذا || آلبالو، برنج، آب، سبزیجات ||[[پرونده:Ālbāloo polu (1).jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/Ālbāloo_polu_(1).jpg]] |- | [[دلمه]] || Dolme || غذا || گوشت، سبزی، برگ مو، سیب زمینی ||[[پرونده:Yarpaq dolması.jpg|80px]] |- | [[دمپختک]] || Dampokhtak || غذا || برنج، رب، پیاز، روغن، فلفل ||[[پرونده:Dampokhtak.JPG|80px]] |- | [[رشته پلو]] || Reshte Polo || غذا || گوشت، پیاز، کشمش، خرما || |- | [[کوکو]] || KoKo || غذا || سبزیجات، تخم مرغ، آرد، سیب‌زمینی ||[[پرونده:Kookoo-sabzi.jpg|80px]] |- | [[زرشک پلو]] || Zershk Polo || غذا || مرغ، گوشت، برنج، رب، ادویه‌جات || [[پرونده:Zereshk polo.jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/Zereshk_polo.jpg]] |- | [[سبزی پلو]] || Sabzi Polo || غذا || برنج، سبزیجات، زعفران، ماهی || [[پرونده:Sabzi polo.jpg|80px]] |- | [[کتلت]] || Kotlet || غذا || گوشت، سیب‌زمینی، پیاز، تخم مرغ || [[پرونده:Kotleta.JPG|80px]] |- | [[کلم پلو]] || Kalam Polo || غذا || کلم، برنج، سبزیجات || |- | [[کله جوش]] || KalJosh || غذا || پیاز، کشک، زردچوبه، روغن، گردو|| |- | [[لوبیا پلو]] || Loobiya Polo|| غذا || باسمانی، برنج، لوبیا سبز، گوشت || [[پرونده:Loobia Polo.jpg|80px]] |- | [[میرزاقاسمی]] || Mirza Ghassemi || غذا || بادنجان، ادویه‌جات، تخم مرغ، سبزیجات || [[پرونده:Mirza-Qasemi dish.jpg|80px]] |- | [[نخودپلو]] || Nokhod Polo || غذا || نخود، برنج، حبوبات، سبزیجات || |- | [[یتیمچه]] || Yatimche || غذا || بادنجان، گوجه، سیب‌زمینی، پیاز || |- |} ==ايران ٚ کيشوري تخسيمان== *'''ايران ۳۱ تا اۊستان دأره:''' [[File:Map of Iran with province names and neighboring land.svg|300px|thumb|center|ایران ٚ اۊستانان ٚ نخشه]] {|class="wikitable sortable" style="text-align:center" |- !رچ!!اۊستان ٚ نام<ref>{یادکرد وب|عنوان=پورتال وزارت کشور - اخبار|نشانی=https://web.archive.org/web/20081120134847/http://www.moi.ir/Portal/Home/ShowPage.aspx?Object=News&CategoryID=25bdb60a-cbea-4641-94ac-5ef525670863&LayoutID=b19583be-e43d-459b-8110-f0453f12adca&ID=53a487d9-11c1-4602-a48d-d3b834732cb1|وبگاه=web.archive.org|تاریخ=2008-11-20|بازبینی=2020-08-06}}</ref>!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات |- !۱ |[[خۊرتاوي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرتاوي آذرباىجان]]||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي |- !۲ |[[خۊرخۊسي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرخۊسي آذرباىجان]]||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي |- !۳ |[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي |- !۴ |[[ايصفهان ٚ اۊستان|ايصفهان]]||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي |- !۵ |[[ألبۊرز ٚ اۊستان|ألبۊرز]]<ref>{یادکرد وب|عنوان=MehrNews.com - Iran, world, political, sport, economic news and headlines|نشانی=https://web.archive.org/web/20110920053536/http://www.mehrnews.ir/NewsPrint.aspx?NewsID=1106193|وبگاه=web.archive.org|تاریخ=2011-09-20|بازبینی=2020-08-06}}</ref>||سي‌اؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي |- !۶ |[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي |- !۷ |[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي |- !۸ |[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي |- !۹ |[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهرکرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي |- !۱۰ |[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]<ref name="الحاق طبس به خراسان جنوبی">تجدیدنظر در آمار دو استان مرتبط پس از الحاق شهرستان طبس در ۱۳۹۰ از استان یزد به خراسان جنوبی با توجه به داده‌های ۱۳۵۸</ref>||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي |- !۱۱ |[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|رضوي خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي |- !۱۲ |[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي |- !۱۳ |[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي |- !۱۴ |[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي |- !۱۵ |[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي |- !۱۶ |[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي |- !۱۷ |[[فارس ٚ اۊستان|فارس]]||هفتؤم||[[شيراز]]||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي |- !۱۸ |[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي |- !۱۹ |[[قۊم ٚ اۊستان|قۊم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قۊم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي |- !۲۰ |[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي |- !۲۱ |[[کرمان ٚ اۊستان|کرمان]]||هشتؤم||[[کرمان]]||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي |- !۲۲ |[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي |- !۲۳ |[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي |- !۲۴ |[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي |- !۲۵ |[[گيلان ٚ اۊستان|گيلان]]||أول||[[رشت]]||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶||[[پرونده:IranGilan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي |- !۲۶ |[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي |- !۲۷ |[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||دۊوؤم||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲||[[پرونده:IranMazandaran-SVG.svg|80px]]||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي |- !۲۸ |[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي |- !۲۹ |[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي |- !۳۰ |[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي |- !۳۱ |[[ىزد ٚ اۊستان|ىزد]]<ref name="الحاق طبس به خراسان جنوبی">تجدیدنظر در آمار دو استان مرتبط پس از الحاق شهرستان طبس در ۱۳۹۰ از استان یزد به خراسان جنوبی با توجه به داده‌های ۱۳۵۸</ref>||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي |} ==مردۊم== پیشینهٔ تاریخی تمدن ایران واگرده به تمدنان [[عیلام]]، [[شهر سوخته]]، [[جیرفت]] و... ، ولی اون شروع تاریخ سیاسی جی آغاز ایران حکومت پادشاهی زمان [[ماد]] مین ایسه. شاهنشاهی ماد، ایران نخسین شاهنشاهی بو و هناویسی به عنوان ایران شروع تاریخ شاهنشاهی درنظر بیگیفته ببسته. ایران امروزه جه اقوام زیادی من جمله :[[فارس]]،[[مردم آذری‌|آذربایجانی(آذری)]]، [[مردم کرد|کرد]]،[[بلوچ]]، [[مردم مازندرانی|مازندرانی(مازنی)]]، [[گیلک]]، [[قشقایی]]، [[عرب]]، [[لک]]، [[تالشی]]، [[ترکمن]]، و [[یهودی]] تشکیل ببوسته. ایران مین حدود ۲۰ تا زوان و ۱۱۰ تا گویش زبانی رواج داره و ایران پیله ترین گروه‌هان زوانیا [[فارسی]]، [[ترکی آذربایجانی]]، [[کردی]]، [[زبان ترکمنی|ترکمنی]]، [[گیلکی]]، [[زبان مازندرانی|مازندرانی]]، [[زبان خلجی|خلجی]]، [[تالشی]]، [[لری]]، [[گویش بختیاری|بختیاری]]، [[عربی]]، [[بلوچی]]، [[لکی]]، [[دیلمی]]، [[تاتی]]، [[زبان ارمنی|ارمنی]]، [[آشوری]]، [[مندایی]]، [[زبان گرجی|گرجی]]، [[عبری]]، [[کلدانی]] و غیره تشکیل دهه . ایران زوان رسمی و ایداری فارسی ایسه. [[فارسی]] ایته جه زوانان شاخیه [[هند و اروپایی]] ایسه . براساس اصل پانزدهم [[ایران قانون اساسی ]] کتابان درسی باید با ا زوان و خط ببه ، ولی ایستفاده جه زوانان محلی و قومی مطبوعات مین و رسانان گروهی و درس دان اوشان ادبیات مدارس مین ، کنار زوان فارسی آزاد ایسه. ==سربس== {{ایران اوستانان}} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:دونیا کشورؤن]] [[Category:آسیا کشورؤن]] [[رده:جوغرافی]] [[رده :مردوم]] [[رده:تارئخ]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] [[جرگه:کشورؤن]] kl3cbobh39fb1oxub5gdoot43vx8rey 0 4203 157358 156210 2026-06-15T13:22:41Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/156210|156210]] از [[Special:Contributions/گشتاشپی|گشتاشپی]] ([[User talk:گشتاشپی|بحث]]) خنثی شد 157358 wikitext text/x-wiki [[فاىل:Estil Lagoon.jpg|thumb|آستارا استيل]] '''استيل''' ايته جه [[گيلان]] ٚ سلان ايسه کي [[آستارا شأرستان]] ٚ مئن دره. أ سل ۱۳۸ هکتار پيلئکي دأره ؤ أسپينه کۊ ورجه واقع بۊبؤسته. أ سل ٚ مئن پۊر جاندار زيوش کۊنه ؤ پۊر جه دار ؤ واش ايسه، تۊسکا ؤ آبي نيلۊفر ٚ واشان، اي سري ماهيان کپۊر ؤ سبله ؤ شۊک ٚ مأنستن ؤ پرزناني کي هر سال زاستن ٚ وأسي مرکزي [[اۊرۊپا]] ؤ قطبي جيگایان ٚ جه أ سل ٚ مئن آیده. استيل، استل ىا هستل، [[تالشي زوؤن|تالشي]] زوان ٚ مئن هۊ سل ٚ معني-أ دهه. ==سربس== in4u4dcx0phvj6l1yxhtdb1h6hi9ybc 0 4248 157316 156516 2026-06-15T13:11:07Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/156516|156516]] از [[Special:Contributions/~2026-33143-34|~2026-33143-34]] ([[User talk:~2026-33143-34|بحث]]) خنثی شد 157316 wikitext text/x-wiki '''تالش''' ايته منطقه ايسه کي [[آذرباىجان|آذرباىجان ٚ جؤمۊري]] [[نسا]] ؤ [[أردبيل]] ٚ [[خۊرتاو]] ؤ ايته بخش جه [[گيلان]] ٚ [[خۊرخۊس]]-أ شامل به ؤ تالشان ٚ زيوش ٚ جيگا ايسه. [[تصویر:Talysh language dialects.svg|left|thumb|پيله تالش]] ==سربس== r8h7ye1hgt5kcdp0i8yttqy59emiu1u 0 4666 157324 156513 2026-06-15T13:11:53Z Tenshi Hinanawi 18199 ویرایش [[Special:Contributions/~2026-33143-34|~2026-33143-34]] ([[User talk:~2026-33143-34|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Mtarch11|Mtarch11]] انجام داده بود واگردانده شد 59822 wikitext text/x-wiki {{ناقص}} [[تصویر:a131.jpg|left|thumb|شهید سلطانی میدان اشتهارد مئن]] ==مردوم و جوغرافی== اِشتِهارد ایته جی شهران اوستان [[تئران]] مین ایسه.ا شهر [[کرج]] شهرستان اشتهارد بخش مئن قرار بیگیفته. اشتهارد شهری ایسه خشک و [[کویری]] در 100 کیلومتری تئران . ا شهر علاوه بر شهر قدیمی اشتهارد دارای ایته مجموعه پیله دانیه [[صنعتی]] با نام اشتهارد [[شهر صنعتی]] ایسه. اشتهارد جی توابع کرج شهرستان و جزء اوستان تئران /۲۲ و ۵۰ طول شرقی و /۴۳ و ۳۵ عرض شمالی مئن قرار بیگیفته. با شهر تئران ۱۰۰ کیلومتر و با شهر کرج ۶۳ کیلومتر فاصله داره. ا شهر ایته منطقیه نسبتاً کویری مئن با آب و هوای نیمه خوشک واقع ببوسته . اونه مساحت متجاوز از 800کیلومتر مربع و مسیر جاده تئران به [[ایران]] استانان غربی مئن واقع ایسه . آخرین سرشوماری مطابق ، اونه جمعیت ۲۵۰۰۰ نفر ایسه . جی شمال طرف به ارتفاعات «حلقه دره» و [[نظرآباد ]]شهرستان محدوده و جی جنوب طرف به ارتفاعات «[[قزل باش]]» و ملارد شهر محدودهٔ و جی طرف شرق به روخانیه شور و کرج شهر محدوده و جی غرب طرف به [[بوئین زهرا]] شهر محدوده ، محدودا به. ==تاریخی و تفریحی جیگان== *دیزبون قلعه ‌*[[ام کبری و ام صغری]] ایمامزادان *[[صیادیه حوسینیه]] *[[ایمامزاده سولیمان]] *[[کوه گهور]] (گبری) یا [[قلعه بز]] *[[صیادیه محله حمام]] ==اشتهارد محلان== اشتهارد شهر دارای هفت تا قدیمی محله ایسه به نامان : محله پایین (جیر محله)، [[صیادیه محله]] ، [[قاضیان محله]] ، [[محله چال]] (چله محله)، [[فارچی آباد ]](پارچی آوا)، بوزرگ خیابان (پیله خیاوون)، کوچیک خیابان (خوردک خیاوون) و هتویی از محلان کوچیتر شا از [[ام اصغر]]، [[رضه]]، [[چول]] و [[پشت قلعه]] نام بردن. ==جور وا جور== با توجه به اشیاء عتیقه‌ای که جی خاکان «[[دیده بان]]» جیر با [[کوفی خط]] و غیره به دست بومو، به نظر رسه که اشتهارد [[قصبه]] حداقل قرنان دوم و سوم مئن وجود داشتی. بعضی جی مردوم اشتهارد عقیده داریدی که گوذشته مئن ا سرزمین [[تبعیدگاه]] بو. فارسی بنویس بفمیم خارکسه ==عکسان== <center> <gallery> Image:b31.jpg|[[ایمامزاده سولیمان]] Image:b33.jpg|[[ایمامزاده ام کبری و ام صغری ]] </gallery> </center> {{تئران}} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:شهر]] [[Category:تهرانˇ شهرؤن]] [[Category:ایرانˇ شهرؤن]] [[Category:آسیا شهرؤن]] pr9mn80ry8zxowlqn83axx7jbno30tg 0 4681 157374 155726 2026-06-15T13:29:21Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/155726|155726]] از [[Special:Contributions/Caspiuan|Caspiuan]] ([[User talk:Caspiuan|بحث]]) خنثی شد 157374 wikitext text/x-wiki {{ناقص}} [[تصویر:b96.jpg|left|thumb|شهرری]] [[تصویر:b97.jpg|left|thumb|شهرری سردر دانشگا]] ری ایته جی [[ايران]] باستانی جیگان با آثاری جی هیزارهان چارم و پنجم[[ قبل ميلاد]] ایسه. درباریه پيدايش ری شهر [[باستانی]] ، مانند ديگر باستانی شهران ، افسانان موتفاوتی وجود داره. اونه چاگودن ایبار به [[شيث بن‌آدم]](ابوالبشر) نسبت دهیدی كه [[منوچهر]] اونا از نو چاگود و گاهیم به [[هوشنگ]] كيومرث زای. ری ایسمه جی [[ساسانيان دوره]] به بعد بر ا شهر بناده . [[اسلامی دوره]] مئن ری ایته پناهنگاه بو [[بنی‌اميه]] فرمانداران ره. با اون كه شهر ری بر اثر چند تا [[زلزله]] (مثل زلزله 236 ق/ 850 يا 851 م) ويرانا بو و [[تركان]] يورش هم به اون آسيبان فراوانی وارد بوگود، هوتویی پايدار بمانسته. ری سال 617 هـ.ق مئن مورد حملیه وحشيانیه [[موغولان]] قرار بیگیفت و علاوه بر قتل‌عام مردوم اونه بناهان هم با خاك يكسانا بو. ری کمی بعد اون ازنو رو به آبادانی بنا و ایبارده سال 786 هـ.ق مئن به وسيلیه [[تيمور]] سپاهيان به ويرانه‌ای تبدیلا بو و جی اون به بعد روی آبادانی به خود نیده. ==مردوم و جوغرافی== ایته جی قدیمی‌ترین شهران [[جهان]] و [[ایران]] و جی شهران اوستان [[تئران]] ایسه. تاریخ چاگودن ری به زمان [[آریایی]] اقوام فارسه و ری جی تمام [[ماد]] شهران پیله تره. ری لوغت مئن به معنای [[سلطنتی]] شهر ایسه. ساکن و اهل ریا [[رازی]] گیدی. ری ایته دوره‌ مئن ایران [[پایتخت]] بو. ا شهر طول [[تاریخ]] مئن به ایسم موختلفی خوانده بوستی ،راگا، رغه، ارشکیه، رام [[اردشیر]]، [[ام البلاد]]، ری شهر، و محمدیه از نامانی بون که ری هر دوره مئن به مناسبتی با ایته جی ا نامان خوانده بوستی . بنابرآونچه که [[اوستا]] مئن بومو ری سیزدهمین شهری ایسه که ا جهان مئن چاگوده ببو. شهر ری ایته محدوده‌ای ایسه با مساحت ۲۲۹۳ [[کیلومتر مربع]]، جی شومال به [[تئران]] شهرستان ، جی جنوب جا به [[قم]] شهرستان جی شرق جا به [[ورامین]] شهرستان و [[پاکدشت]] شهرستان ، جی غرب جا به شهرستانان [[ایسلامشهر]]، [[رباط کریم]] و [[زرندیه]] محدودا به . مساحت بخشان سه‌گانیه ری شهرستان : بخش مرکزی 174؛ بخش [[کهریزک]] 543، و [[فشاپویه]] 1645 کیلومتر مربع ایسه. ارتفاع ا شهر جی سطح [[دریا]] 1062 متر ایسه. شهر ری جنوب‌شرقی شهر تئران مئن و موتصل به اسن شهر ایسه. ری فاصله تا شهر [[تئران]] مرکز بالغ بر 14 کیلومتر ایسه. == ری سرشناسان== [[محمدبن زکریای رازی]]، [[شیخ صدوق]]، [[شیخ ابوالفتح رازی]]، [[صوفی رازی]]، [[شیخ کلینی]]، [[بدیع الزمان فروزان فر]]، [[خجندی رازی]] ==تاریخی و تفریحی جیگان== '''ری کوهان:''' *[[کوه بی‌بی شهربانو]] *[[کوه آراد]] *[[کوه مره]] '''آثار تاریخی''' *[[تپه میل]] - بهرام آتشکده *[[چشمه علی]] *[[ری باروی ]] *[[رشکان دژ ]] *[[ری بازار ]] *[[ شاه‌عباسی کاروانسرا(شهر ری)]] *[[طغرل برج ]] *[[طبرک قلعه ]] *[[استودان گبرها]] *[[نقاره‌خانه برج ]] *[[هارون زندان ]] *[[امیر اینانج گنبد ]] *[[کنارگرد کاروانسرا ]] *[[گبری قلعه ]] == ری بازاران== باب الجبل بازار ، باب سین، باب هشام، بلیان، چارسوق یا چار بازار، دهک نو بازار ، بازار روده، که ا بازار جی همیه بازاران آبادتر بو. ساربانان بازار ==جور وا جور== [[تصویر:Czech Republic road sign A 18.svg|left|thumb|شهر ری زکریای رازی کیتابخانه]] *[https://web.archive.org/web/20080915043719/http://www.rey.gov.ir/ شهر ری فرمانداری] *[https://web.archive.org/web/20081206110326/http://www.iausr.ac.ir/ شهرری دانشگاه آزاد] ==عکسان== <center> <gallery> Image:b921.jpg|[[طغرل برج]] Image:b93.jpg|[[تپه میل]] Image:b94.jpg|[[شهرری بارو]] Image:b95.jpg|[[بی بی زبیده بوقعه]] </gallery> </center> [[تصویر:Czech Republic road sign A 19.svg|left|thumb|شاه عبد العظیم کیتابخانه]] {{تئران}} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:شهر]] [[Category:تهرانˇ شهرؤن]] [[Category:ایرانˇ شهرؤن]] [[Category:آسیا شهرؤن]] pmy1rz06nujov3blh1iittrw7aabl4m 157375 157374 2026-06-15T13:29:56Z Dokkōdō 9956 /* */ 157375 wikitext text/x-wiki {{زيبيل/جاجيگا}} [[تصویر:b96.jpg|left|thumb|شهرری]] [[تصویر:b97.jpg|left|thumb|شهرری سردر دانشگا]] '''شهر ری''' ایته جی [[ايران]] باستانی جیگان با آثاری جی هیزارهان چارم و پنجم[[ قبل ميلاد]] ایسه. درباریه پيدايش ری شهر [[باستانی]] ، مانند ديگر باستانی شهران ، افسانان موتفاوتی وجود داره. اونه چاگودن ایبار به [[شيث بن‌آدم]](ابوالبشر) نسبت دهیدی كه [[منوچهر]] اونا از نو چاگود و گاهیم به [[هوشنگ]] كيومرث زای. ری ایسمه جی [[ساسانيان دوره]] به بعد بر ا شهر بناده . [[اسلامی دوره]] مئن ری ایته پناهنگاه بو [[بنی‌اميه]] فرمانداران ره. با اون كه شهر ری بر اثر چند تا [[زلزله]] (مثل زلزله 236 ق/ 850 يا 851 م) ويرانا بو و [[تركان]] يورش هم به اون آسيبان فراوانی وارد بوگود، هوتویی پايدار بمانسته. ری سال 617 هـ.ق مئن مورد حملیه وحشيانیه [[موغولان]] قرار بیگیفت و علاوه بر قتل‌عام مردوم اونه بناهان هم با خاك يكسانا بو. ری کمی بعد اون ازنو رو به آبادانی بنا و ایبارده سال 786 هـ.ق مئن به وسيلیه [[تيمور]] سپاهيان به ويرانه‌ای تبدیلا بو و جی اون به بعد روی آبادانی به خود نیده. ==مردوم و جوغرافی== ایته جی قدیمی‌ترین شهران [[جهان]] و [[ایران]] و جی شهران اوستان [[تئران]] ایسه. تاریخ چاگودن ری به زمان [[آریایی]] اقوام فارسه و ری جی تمام [[ماد]] شهران پیله تره. ری لوغت مئن به معنای [[سلطنتی]] شهر ایسه. ساکن و اهل ریا [[رازی]] گیدی. ری ایته دوره‌ مئن ایران [[پایتخت]] بو. ا شهر طول [[تاریخ]] مئن به ایسم موختلفی خوانده بوستی ،راگا، رغه، ارشکیه، رام [[اردشیر]]، [[ام البلاد]]، ری شهر، و محمدیه از نامانی بون که ری هر دوره مئن به مناسبتی با ایته جی ا نامان خوانده بوستی . بنابرآونچه که [[اوستا]] مئن بومو ری سیزدهمین شهری ایسه که ا جهان مئن چاگوده ببو. شهر ری ایته محدوده‌ای ایسه با مساحت ۲۲۹۳ [[کیلومتر مربع]]، جی شومال به [[تئران]] شهرستان ، جی جنوب جا به [[قم]] شهرستان جی شرق جا به [[ورامین]] شهرستان و [[پاکدشت]] شهرستان ، جی غرب جا به شهرستانان [[ایسلامشهر]]، [[رباط کریم]] و [[زرندیه]] محدودا به . مساحت بخشان سه‌گانیه ری شهرستان : بخش مرکزی 174؛ بخش [[کهریزک]] 543، و [[فشاپویه]] 1645 کیلومتر مربع ایسه. ارتفاع ا شهر جی سطح [[دریا]] 1062 متر ایسه. شهر ری جنوب‌شرقی شهر تئران مئن و موتصل به اسن شهر ایسه. ری فاصله تا شهر [[تئران]] مرکز بالغ بر 14 کیلومتر ایسه. == ری سرشناسان== [[محمدبن زکریای رازی]]، [[شیخ صدوق]]، [[شیخ ابوالفتح رازی]]، [[صوفی رازی]]، [[شیخ کلینی]]، [[بدیع الزمان فروزان فر]]، [[خجندی رازی]] ==تاریخی و تفریحی جیگان== '''ری کوهان:''' *[[کوه بی‌بی شهربانو]] *[[کوه آراد]] *[[کوه مره]] '''آثار تاریخی''' *[[تپه میل]] - بهرام آتشکده *[[چشمه علی]] *[[ری باروی ]] *[[رشکان دژ ]] *[[ری بازار ]] *[[ شاه‌عباسی کاروانسرا(شهر ری)]] *[[طغرل برج ]] *[[طبرک قلعه ]] *[[استودان گبرها]] *[[نقاره‌خانه برج ]] *[[هارون زندان ]] *[[امیر اینانج گنبد ]] *[[کنارگرد کاروانسرا ]] *[[گبری قلعه ]] == ری بازاران== باب الجبل بازار ، باب سین، باب هشام، بلیان، چارسوق یا چار بازار، دهک نو بازار ، بازار روده، که ا بازار جی همیه بازاران آبادتر بو. ساربانان بازار ==جور وا جور== [[تصویر:Czech Republic road sign A 18.svg|left|thumb|شهر ری زکریای رازی کیتابخانه]] *[https://web.archive.org/web/20080915043719/http://www.rey.gov.ir/ شهر ری فرمانداری] *[https://web.archive.org/web/20081206110326/http://www.iausr.ac.ir/ شهرری دانشگاه آزاد] ==عکسان== <center> <gallery> Image:b921.jpg|[[طغرل برج]] Image:b93.jpg|[[تپه میل]] Image:b94.jpg|[[شهرری بارو]] Image:b95.jpg|[[بی بی زبیده بوقعه]] </gallery> </center> [[تصویر:Czech Republic road sign A 19.svg|left|thumb|شاه عبد العظیم کیتابخانه]] {{تئران}} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:شهر]] [[Category:تهرانˇ شهرؤن]] [[Category:ایرانˇ شهرؤن]] [[Category:آسیا شهرؤن]] 0hd1wpa2jdqo71hoppta3pjrg1nyee8 0 4686 157430 156438 2026-06-15T14:37:22Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/156438|156438]] از [[Special:Contributions/~2026-33080-76|~2026-33080-76]] ([[User talk:~2026-33080-76|بحث]]) خنثی شد 157430 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه |نام= طالقان |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر= Taleqan, iran.jpg |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |شأردار= |اۊستان= [[ألبۊرز ٚ اۊستان]] |شأرستان= [[طالقان ٚ شأرستان]] |بخش= [[طالقان ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] |مردۊم= |رسمي نام= طالقان |محلي نام= طالقؤن، تالقؤن |داميشک ٚ نامان= تلکان، تالکان، تلکؤن، تالکؤن |شأر بؤستنˇ سال= ۱۳۸۹ |جمعيت= ۵۰۰۰ نفر (۱۳۹۵) |جمعيتˇ رشد= |جمعيتˇ تراکؤم= |زوان= |مذهب= شيعه |پيلئکي= |ارتفاع= ۱۸۲۰ متر |دما ميانگين= ۱۱/۴ درجه سانتيگراد |سالانه وارشˇ ميانگين= ۴۷۱ ميلي‌متر |جرندي رۊجانˇ تعداد= |سؤغات= |پيش‌شۊماره= ۰۲۸ |وبجيگا= [http://www.taleghan.ir/ طالقان ٚ شأرداري] |جمله‌خوشامد= |پانویس= }} '''طالقان''' ايته جه ايران ٚ شأران، [[ألبۊرز ٚ اۊستان]] ٚ [[طالقان ٚ شأرستان]] ٚ مرکز ايسه. أ شأر جؤرا ؤ ألبؤرز ٚ رشته کۊ مئن واقع بؤبؤسته ؤ [[تئران]] ٚ شأر ٚ جه ۱۲۰ کیلۊمتر فاصله دأره. طالقان خۊ کۊهستاني مؤقعيت ٚ وأسي، اۊن ٚ آو ؤ هأوا سرد ؤ خۊشک ايسه ؤ فصلي جمعيت دأره ؤ زمستان ٚ مئن اۊن ٚ جمعيت گلف-أ به ؤ تاوستان ٚ دۊرۊن اۊن ٚ جمعیت ۱۲ هزار نفر ٚ جه ني ويشتر-أ به. طالقان ٚ ثابت ٚ جمعيت حدۊد ۵۰۰۰ نفر ايسه.<ref>[https://web.archive.org/web/20090625053521/http://news.moe.org.ir/vdcakune149nu.5k4.txt وب‌گاه خبری وزارت نیرو]، بازدید: مه ۲۰۰۹.</ref> ==سربس== [[جرگه:ألبۊرز ٚ اۊستان ٚ شأران]] jyoi3ez9d7zhb19wswefpcumwakc5ap 0 4696 157337 156235 2026-06-15T13:12:45Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/156235|156235]] از [[Special:Contributions/گشتاشپی|گشتاشپی]] ([[User talk:گشتاشپی|بحث]]) خنثی شد 157337 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ اۊستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه | اۊستان ٚ نام= گۊلستان | تصویر= | اندازه تصویر= 200px | عنوان تصویر= | نقشه موقعیت=IranGolestan-SVG.svg | مختصات= | مرکز= [[گۊرگان]] | پيلئکي= ۲۰,۳۶۷ کیلۊمتر مربع  | جمعيت= ۱,۸۶۸,۸۱۹ نفر<ref>https://www.amar.org.ir/سرشماری-عمومی-نفوس-و-مسکن/نتایج-سرشماری/نتایج-تفصیلی-سرشماری-1395</ref><ref>https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/tables/jamiat/tafsili/3-jamiat-k.xls</ref> | سرايشماردن ٚ سال= ۱۳۹۵ | جمعيت ٚ تراکؤم= | شأرستان= ۱۴ | ولي فقيه نماىنده = | اۊستاندار= | پيش شۊماره= ۰۱۷ | وبجيگا= [https://golestanp.ir/ گۊلستان ٚ اۊستانداري] }} '''گۊلستان''' ایته جه [[ایران]] ٚ اۊستانان ایسه کي أن ٚ جۊغرافي مؤقعيت، [[کاسپي دریا]] [[نسا]] ؤ [[ايران]] ٚ [[کلسيا]] ایسه ؤ [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]، [[خۊرتاو]] ٚ جه [[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]، نسا جه [[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]] ؤ [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]] ٚ کيشور ٚ أمرأ سامانسر دأره. أ اۊستان ٚ مرکز، [[گۊرگان]] ٚ شأر ایسه.<ref>[//fa.wikivoyage.org/wiki/استان_گلستان/اقوام-ساکن-در-استان-گلستان http://www.hamshahrionline.ir/details/17765]</ref><ref>{یادکرد وب|عنوان=آشنایی با استان گلستان|نشانی=https://www.hamshahrionline.ir/photo/17765/آشنایی-با-استان-گلستان|وبگاه=همشهری آنلاین|تاریخ=2007-03-16|بازبینی=2021-06-14|کد زبان=fa}}</ref><ref>{یادکرد وب|عنوان=آشنایی با استان گلستان|نشانی=https://www.hamshahrionline.ir/photo/17765/آشنایی-با-استان-گلستان|وبگاه=همشهری آنلاین|تاریخ=2007-03-16|بازبینی=2021-06-14|کد زبان=fa}}</ref> == مردۊم == گۊلستان ٚ اۊستان ٚ جمعيت ۱۳۹۰ شمسي سال ٚ سرايشماردن ٚ أساس ٚ سر ۱,۷۷۷,۰۱۴ نفر بۊ کي أ جمعيت ٚ جه مردۊم ٚ ۵۱/۰ درصد شأر ٚ شين ؤ ۴۹/۰ درصد ني رۊستا شين بۊد. گۊلستان ٚ مئن پۊر قؤم ؤ طایفه زيوه ؤ تقريباً همه ته ايران ٚ قؤمان-أ شأ اۊن ٚ مئن دئن. فارسان، تۊرکمنان، [[مازندراني‌ئن]]، بلۊچان، تۊرکان، کۊردان، سيستاني‌ئن ؤ قزاقان اي سري جه أ اۊستان ٚ قؤمان ايسد.<ref>https://web.archive.org/web/20180829084256/http://www.hamshahrionline.ir/details/17765/</ref> == دين == تقريباً گۊلستان ٚ جمعيت ٚ ۶۰٪، شيعه ؤ ۴۰٪ ني سۊنني مذهب ايسد.<ref>[https://web.archive.org/web/20221123102016/https://shoaresal.ir/fa/news/29716/%D8%A7%D9%82%D9%88%D8%A7%D9%85-%D8%B3%D8%A7%DA%A9%D9%86-%D8%AF%D8%B1-%D8%A7%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%DA%AF%D9%84%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86 http://shoaresal.ir]</ref><ref>[http://iranrahno.com/locations/iran/golestan/ http://iranrahno.com/]{{پیوند مرده|date=سپتامبر ۲۰۱۹ |bot=InternetArchiveBot}}</ref> فارسان ؤ مازندراني‌ئن ؤ سيستاني‌ئن ٚ مذهب شيعه ايسه ؤ تۊرکمنان ؤ بلۊچان ؤ قزاقان ويشتر تسنن ٚ مذهب-أ دۊمبال کۊنئد. ايبچه ني أرمني أ اۊستان ٚ مئن ايسا کي اۊشان ٚ دين مسيحيت ايسه. ==کيشوري تخسيمان== [[فاىل:Golestan.svg|thumb|250px]] أ اۊستان ۱۴ شأرستان دأره کي [[آزادشهر ٚ شأرستان|آزادشهر]]، [[آق‌قلا شأرستان|آق‌قلا]]، [[گۊرگان ٚ شأرستان|گۊرگان]]، [[گۊنبد کاوۊس ٚ شأرستان|گۊنبد کاوۊس]]، [[تۊرکمن ٚ شأرستان|تۊرکمن]]، [[گۊميشان ٚ شأرستان|گۊميشان]]، [[راميان ٚ شأرستان|راميان]]، [[کۊردکۊی ٚ شأرستان|کۊردکۊی]]، [[بندرگز ٚ شأرستان|بندرگز]]، [[علي‌آباد کتۊل ٚ شأرستان|علي آباد کتۊل]]، [[گاليکش ٚ شأرستان|گاليکش]]، [[کلاله شأرستان|کلاله]]، [[مراوه تپه شأرستان|مراوه تپه]] ؤ [[مينۊدشت ٚ شأرستان|مينۊدشت]] ٚ شأرستانان-أ شامل به ؤ هأتؤني ۲۹ شأر ؤ ۲۷ بخش ؤ ۶۰ دهستان دأره. ==باخي اطلاعات== {{ایران اوستانان}} ==سربس== [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[جرگه:ايران ٚ اۊستانان]] [[Category:اوستان]] [[رده:جوغرافی]] 9pfyv3fb1w8i7q49g7j6kjlfmrw689y 0 4758 157449 155759 2026-06-15T15:17:34Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/155759|155759]] از [[Special:Contributions/یمیننبننبنب|یمیننبننبنب]] ([[User talk:یمیننبننبنب|بحث]]) خنثی شد 157449 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ دهستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه |رسمي نام= لاکان ٚ دهستان |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر= |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |اۊستان= [[گيلان]] |شأرستان= [[رشت ٚ شأرستان]] |بخش= [[رشت ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش]] |دهستان ٚ مرکز= [[لاکان]] |مردۊم= گيلک |محلي نام= |باخي نامان= |داميشک ٚ نامان= |دهستان ٚ تأسيس ٚ زمات= |رۊستایان ٚ تعداد= ۲۰ |رۊستایان= |جمعيت= ۲۱,۲۵۱ نفر (۱۳۸۵) |جمعيت ٚ رشد= |جمعيت ٚ تراکؤم= |زوان= [[گيلکي]] |مذهب= شيعه |پيلئکي= |ارتفاع= |دما ميانگين= |سالانه وارش ٚ ميانگين= |جرندي رۊجان ٚ تعداد= |سؤغات= |پيش شۊماره= ۰۱۳ |وبجيگا= |خۊش بامۊئيد ٚ جۊمله= |جيرنيويس= }} '''لاکان ٚ دهستان''' ايته جه [[گيلان]] ٚ دهستانان، [[رشت ٚ شأرستان]] ٚ [[رشت ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] ٚ مئن ايسه. == جمعيت == بر اساس ۱۳۸۵ سال ٚ سرايشماردن، أ دهستان ٚ جمعيت ۲۱,۲۵۱نفر (۵,۹۲۳ خانوار) بۊ.<ref>http://www.amar.org.ir/Default.aspx?tabid=553 |عنوان= نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن ۱۳۸۵| ناشر = درگاه ملی آمار ایران|تاریخ = |تاریخ بازبینی= ۱ ژانویه ۲۰۱۳|پیوند بایگانی = https://web.archive.org/web/20130101150433/https://www.amar.org.ir/Default.aspx?tabid=553 | تاریخ بایگانی = ۱ ژانویه ۲۰۱۳}}</ref> ==رۊستایان== {{لاکان دهستان روستاهان}} ==سربس== [[رده:جوغرافی]] [[رده:گیلان دهستانان و روستاهان]] [[رده:رشت دهستانان و روستاهان]] [[جرگه:گيلان ٚ دهستانان]] [[جرگه:رشت ٚ شأرستان ٚ دهستانان]] 7g9l61609cv2wkautl5k2fpoiatbfy0 0 4995 157445 157043 2026-06-15T15:11:48Z Dokkōdō 9956 /* */ 157445 wikitext text/x-wiki {{زيبيل/جاجيگا}} [[تصویر:A200.JPG|left|thumb|مازندران]] [[تصویر:M201.jpg|left|thumb|آمل]] '''آمل ٚ شأرستان''' ايته جه [[مازندران ٚ اۊستان]] ٚ شأرستانان ايسه گه [[آمل]] ٚ شأر أن ٚ مرکز ايسه. ==بخش ها و دهستان ها== ** [[ شهرستان آمل بخش مرکزی]] ** [[بالاخیابان لیتکوه دهستان ]] ** [[پائين خيابان لیتکوه دهستان]] ** [[چلاو دهستان]] ** [[هرازپی جنوبی دهستان]] شهر: [[آمل]] * [[بخش لاریجان]] ** [[بالا لاریجان دهستان]] ** [[لاریجان سفلی دهستان]] شهر: [[رینه]] و [[گزنک]]. * [[بخش دابودشت]] ** [[دابوی جنوبی دهستان]] ** [[دشت سر دهستان]] شهر: [[دابودشت]] ==آمل قدیمی محلان== [[محله پایین بازار]] ، [[شاهاندشتی محله]]، [[رودگری محله]] یا [[چاکسر محله]] ، [[مشایی محله]] ، [[قادی محله]] ، [[گرجی محله]] ، [[شهر بانومحله]] ، [[رضوانیه]] ، [[اِسْپی کلا]] ، [[بربری خیل]] ، [[درویش خیل]] ، [[ایرایی محله]] ، [[هارون محله]] ، [[خاور محله]] ..[http://images.google.com/imgres?imgurl=http://www.irtourist.ir/images/EditorUpload/Image/zahedan.jpg&imgrefurl=http://www.irtourist.ir/Zahedan.aspx&usg=__Al5bYpf7n36X6224lLC0Tmah1LI=&h=620&w=660&sz=73&hl=fa&start=2&um=1&tbnid=aO8zP8vT7I59jM:&tbnh=130&tbnw=138&prev=/images%3Fq%3D%25D9%2585%25DA%25A9%25D8%25A7%25D9%2586%2B%25D9%2587%25D8%25A7%25DB%258C%2B%25D8%25AF%25DB%258C%25D8%25AF%25D9%2586%25DB%258C%2B%25D9%2585%25D8%25A7%25D8%25B2%25D9%2586%25D8%25AF%25D8%25B1%25D8%25A7%25D9%2586%26hl%3Dfa%26lr%3D%26sa%3DN%26um%3D1 پیوند1] ==آمل محلان== [[پیت‌کت]] ، [[متّحده، کَلانْسَر]] ، [[رحمت‌آباد محله]] ، [[اسلام‌آباد محله]]، [[اسپاری]] ، [[مصیبتیان]]، [[انصاری محله]]، [[دباغچال]] ، [[گُلشهر]] ، [[سیکاپُل]] ، [[شَرَمْکوتی]] ، [[ملت‌آباد]] ، [[انارکاله]] ، [[چلابی]] (چلاوی)، [[دَرْمه کَلا]] ، [[دورانسَر]] .[http://images.google.com/imgres?imgurl=http://www.irtourist.ir/images/EditorUpload/Image/zahedan.jpg&imgrefurl=http://www.irtourist.ir/Zahedan.aspx&usg=__Al5bYpf7n36X6224lLC0Tmah1LI=&h=620&w=660&sz=73&hl=fa&start=2&um=1&tbnid=aO8zP8vT7I59jM:&tbnh=130&tbnw=138&prev=/images%3Fq%3D%25D9%2585%25DA%25A9%25D8%25A7%25D9%2586%2B%25D9%2587%25D8%25A7%25DB%258C%2B%25D8%25AF%25DB%258C%25D8%25AF%25D9%2586%25DB%258C%2B%25D9%2585%25D8%25A7%25D8%25B2%25D9%2586%25D8%25AF%25D8%25B1%25D8%25A7%25D9%2586%26hl%3Dfa%26lr%3D%26sa%3DN%26um%3D1 پیوند2] ==تاریخی و تفریحی جیگان== [[شاهندشت قلعه]] ( ملك قلا) ، [[حمام اشرف آمل]] ، [[دوازده پله پورد]]، [[آب گرم چشمه آب آهن يا آب فرنگی]]، [[استراباكو آب معدنی ]]، [[آب اسك چشمه آب گرم]] ، [[رينه آب گرم]] ، [[شاهندشت لاريجان آبشار]]، [[ساهون درياچه ]]، [[شكل‌شاه نقش برجسته]]، [[شاه‌عباس حمام ]]، [[ميرحيدر آملی بوقعه]] ، [[مسجید جامع]]، [[راه‌باستانی هراز آثار]] ، [[اميری قديمی برج ]]، [[آمل قديم بازار]] ، [[دارايی ساختمان ]]، [[كهرود قلعه ]]، [[كافر كلی ]]، [[ایمامزاده عبد‌امناف]]، [[ایمامزداده محمد قريشی]]، [[ایمامزداه عباس شهنه‌كلا]]، [[پورد 12 چشمه]]، [[پورد معلق]]، [[پورد پلور به لار ]]، [[شمس طبرسی بوقعه ]]، [[مير‌بزرگ بوقعه ]] ==آمل سرشناسان== [[شيخ فضل الله نوری]] ==دانگشان== ==جور وا جور== [https://web.archive.org/web/20160305170852/http://amol.org.ir/ شهرداری آمل پایگاه ایطلاع رسانی] '''آمل کوهان''' *[[قله دماوند]] *ایمام‌زاده قاسم قله *قره‌داغ كوه *سياه كوه *لار آسمان كوه *دال كمر كوه *لاريجان ييلاقی ارتفاعان ==عکس ها== <center> <gallery> Image:a203.jpg|[[شهرداری آمل]] Image:M200.jpg|[[بیمارستان 17 شهریور آمل]] Image:a202.jpg|[[پورد آمل]] Image:M202.jpg|[[دانشگاه آمل]] </gallery> </center> {{مازندران}} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:شهر]] [[Category:مازندرانˇ شهرؤن]] [[Category:ایرانˇ شهرؤن]] [[Category:آسیا شهرؤن]] eev563c0na08jsai8967xqemlusgomo 157446 157445 2026-06-15T15:12:28Z Dokkōdō 9956 /* عکس ها */ 157446 wikitext text/x-wiki {{زيبيل/جاجيگا}} [[تصویر:A200.JPG|left|thumb|مازندران]] [[تصویر:M201.jpg|left|thumb|آمل]] '''آمل ٚ شأرستان''' ايته جه [[مازندران ٚ اۊستان]] ٚ شأرستانان ايسه گه [[آمل]] ٚ شأر أن ٚ مرکز ايسه. ==بخش ها و دهستان ها== ** [[ شهرستان آمل بخش مرکزی]] ** [[بالاخیابان لیتکوه دهستان ]] ** [[پائين خيابان لیتکوه دهستان]] ** [[چلاو دهستان]] ** [[هرازپی جنوبی دهستان]] شهر: [[آمل]] * [[بخش لاریجان]] ** [[بالا لاریجان دهستان]] ** [[لاریجان سفلی دهستان]] شهر: [[رینه]] و [[گزنک]]. * [[بخش دابودشت]] ** [[دابوی جنوبی دهستان]] ** [[دشت سر دهستان]] شهر: [[دابودشت]] ==آمل قدیمی محلان== [[محله پایین بازار]] ، [[شاهاندشتی محله]]، [[رودگری محله]] یا [[چاکسر محله]] ، [[مشایی محله]] ، [[قادی محله]] ، [[گرجی محله]] ، [[شهر بانومحله]] ، [[رضوانیه]] ، [[اِسْپی کلا]] ، [[بربری خیل]] ، [[درویش خیل]] ، [[ایرایی محله]] ، [[هارون محله]] ، [[خاور محله]] ..[http://images.google.com/imgres?imgurl=http://www.irtourist.ir/images/EditorUpload/Image/zahedan.jpg&imgrefurl=http://www.irtourist.ir/Zahedan.aspx&usg=__Al5bYpf7n36X6224lLC0Tmah1LI=&h=620&w=660&sz=73&hl=fa&start=2&um=1&tbnid=aO8zP8vT7I59jM:&tbnh=130&tbnw=138&prev=/images%3Fq%3D%25D9%2585%25DA%25A9%25D8%25A7%25D9%2586%2B%25D9%2587%25D8%25A7%25DB%258C%2B%25D8%25AF%25DB%258C%25D8%25AF%25D9%2586%25DB%258C%2B%25D9%2585%25D8%25A7%25D8%25B2%25D9%2586%25D8%25AF%25D8%25B1%25D8%25A7%25D9%2586%26hl%3Dfa%26lr%3D%26sa%3DN%26um%3D1 پیوند1] ==آمل محلان== [[پیت‌کت]] ، [[متّحده، کَلانْسَر]] ، [[رحمت‌آباد محله]] ، [[اسلام‌آباد محله]]، [[اسپاری]] ، [[مصیبتیان]]، [[انصاری محله]]، [[دباغچال]] ، [[گُلشهر]] ، [[سیکاپُل]] ، [[شَرَمْکوتی]] ، [[ملت‌آباد]] ، [[انارکاله]] ، [[چلابی]] (چلاوی)، [[دَرْمه کَلا]] ، [[دورانسَر]] .[http://images.google.com/imgres?imgurl=http://www.irtourist.ir/images/EditorUpload/Image/zahedan.jpg&imgrefurl=http://www.irtourist.ir/Zahedan.aspx&usg=__Al5bYpf7n36X6224lLC0Tmah1LI=&h=620&w=660&sz=73&hl=fa&start=2&um=1&tbnid=aO8zP8vT7I59jM:&tbnh=130&tbnw=138&prev=/images%3Fq%3D%25D9%2585%25DA%25A9%25D8%25A7%25D9%2586%2B%25D9%2587%25D8%25A7%25DB%258C%2B%25D8%25AF%25DB%258C%25D8%25AF%25D9%2586%25DB%258C%2B%25D9%2585%25D8%25A7%25D8%25B2%25D9%2586%25D8%25AF%25D8%25B1%25D8%25A7%25D9%2586%26hl%3Dfa%26lr%3D%26sa%3DN%26um%3D1 پیوند2] ==تاریخی و تفریحی جیگان== [[شاهندشت قلعه]] ( ملك قلا) ، [[حمام اشرف آمل]] ، [[دوازده پله پورد]]، [[آب گرم چشمه آب آهن يا آب فرنگی]]، [[استراباكو آب معدنی ]]، [[آب اسك چشمه آب گرم]] ، [[رينه آب گرم]] ، [[شاهندشت لاريجان آبشار]]، [[ساهون درياچه ]]، [[شكل‌شاه نقش برجسته]]، [[شاه‌عباس حمام ]]، [[ميرحيدر آملی بوقعه]] ، [[مسجید جامع]]، [[راه‌باستانی هراز آثار]] ، [[اميری قديمی برج ]]، [[آمل قديم بازار]] ، [[دارايی ساختمان ]]، [[كهرود قلعه ]]، [[كافر كلی ]]، [[ایمامزاده عبد‌امناف]]، [[ایمامزداده محمد قريشی]]، [[ایمامزداه عباس شهنه‌كلا]]، [[پورد 12 چشمه]]، [[پورد معلق]]، [[پورد پلور به لار ]]، [[شمس طبرسی بوقعه ]]، [[مير‌بزرگ بوقعه ]] ==آمل سرشناسان== [[شيخ فضل الله نوری]] ==دانگشان== ==جور وا جور== [https://web.archive.org/web/20160305170852/http://amol.org.ir/ شهرداری آمل پایگاه ایطلاع رسانی] '''آمل کوهان''' *[[قله دماوند]] *ایمام‌زاده قاسم قله *قره‌داغ كوه *سياه كوه *لار آسمان كوه *دال كمر كوه *لاريجان ييلاقی ارتفاعان ==عکس ها== <center> <gallery> Image:a203.jpg|[[شهرداری آمل]] Image:M200.jpg|[[بیمارستان 17 شهریور آمل]] Image:a202.jpg|[[پورد آمل]] Image:M202.jpg|[[دانشگاه آمل]] </gallery> </center> {{مازندران}} ==سربس== [[جرگه:مازندران ٚ اۊستان ٚ شأرستانان]] [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:شهر]] [[Category:مازندرانˇ شهرؤن]] [[Category:ایرانˇ شهرؤن]] [[Category:آسیا شهرؤن]] qnzdjxbny0rpkej6trriuhie7rpxrz9 157447 157446 2026-06-15T15:13:04Z Dokkōdō 9956 157447 wikitext text/x-wiki {{زيبيل/جاجيگا}} [[تصویر:A200.JPG|left|thumb|مازندران]] [[تصویر:M201.jpg|left|thumb|آمل]] '''آمل ٚ شأرستان''' ايته جه [[مازندران ٚ اۊستان]] ٚ شأرستانان ايسه گه [[آمل]] ٚ شأر أن ٚ مرکز ايسه. ==بخش ها و دهستان ها== ** [[ شهرستان آمل بخش مرکزی]] ** [[بالاخیابان لیتکوه دهستان ]] ** [[پائين خيابان لیتکوه دهستان]] ** [[چلاو دهستان]] ** [[هرازپی جنوبی دهستان]] شهر: [[آمل]] * [[بخش لاریجان]] ** [[بالا لاریجان دهستان]] ** [[لاریجان سفلی دهستان]] شهر: [[رینه]] و [[گزنک]]. * [[بخش دابودشت]] ** [[دابوی جنوبی دهستان]] ** [[دشت سر دهستان]] شهر: [[دابودشت]] ==آمل قدیمی محلان== [[محله پایین بازار]] ، [[شاهاندشتی محله]]، [[رودگری محله]] یا [[چاکسر محله]] ، [[مشایی محله]] ، [[قادی محله]] ، [[گرجی محله]] ، [[شهر بانومحله]] ، [[رضوانیه]] ، [[اِسْپی کلا]] ، [[بربری خیل]] ، [[درویش خیل]] ، [[ایرایی محله]] ، [[هارون محله]] ، [[خاور محله]] ..[http://images.google.com/imgres?imgurl=http://www.irtourist.ir/images/EditorUpload/Image/zahedan.jpg&imgrefurl=http://www.irtourist.ir/Zahedan.aspx&usg=__Al5bYpf7n36X6224lLC0Tmah1LI=&h=620&w=660&sz=73&hl=fa&start=2&um=1&tbnid=aO8zP8vT7I59jM:&tbnh=130&tbnw=138&prev=/images%3Fq%3D%25D9%2585%25DA%25A9%25D8%25A7%25D9%2586%2B%25D9%2587%25D8%25A7%25DB%258C%2B%25D8%25AF%25DB%258C%25D8%25AF%25D9%2586%25DB%258C%2B%25D9%2585%25D8%25A7%25D8%25B2%25D9%2586%25D8%25AF%25D8%25B1%25D8%25A7%25D9%2586%26hl%3Dfa%26lr%3D%26sa%3DN%26um%3D1 پیوند1] ==آمل محلان== [[پیت‌کت]] ، [[متّحده، کَلانْسَر]] ، [[رحمت‌آباد محله]] ، [[اسلام‌آباد محله]]، [[اسپاری]] ، [[مصیبتیان]]، [[انصاری محله]]، [[دباغچال]] ، [[گُلشهر]] ، [[سیکاپُل]] ، [[شَرَمْکوتی]] ، [[ملت‌آباد]] ، [[انارکاله]] ، [[چلابی]] (چلاوی)، [[دَرْمه کَلا]] ، [[دورانسَر]] .[http://images.google.com/imgres?imgurl=http://www.irtourist.ir/images/EditorUpload/Image/zahedan.jpg&imgrefurl=http://www.irtourist.ir/Zahedan.aspx&usg=__Al5bYpf7n36X6224lLC0Tmah1LI=&h=620&w=660&sz=73&hl=fa&start=2&um=1&tbnid=aO8zP8vT7I59jM:&tbnh=130&tbnw=138&prev=/images%3Fq%3D%25D9%2585%25DA%25A9%25D8%25A7%25D9%2586%2B%25D9%2587%25D8%25A7%25DB%258C%2B%25D8%25AF%25DB%258C%25D8%25AF%25D9%2586%25DB%258C%2B%25D9%2585%25D8%25A7%25D8%25B2%25D9%2586%25D8%25AF%25D8%25B1%25D8%25A7%25D9%2586%26hl%3Dfa%26lr%3D%26sa%3DN%26um%3D1 پیوند2] ==تاریخی و تفریحی جیگان== [[شاهندشت قلعه]] ( ملك قلا) ، [[حمام اشرف آمل]] ، [[دوازده پله پورد]]، [[آب گرم چشمه آب آهن يا آب فرنگی]]، [[استراباكو آب معدنی ]]، [[آب اسك چشمه آب گرم]] ، [[رينه آب گرم]] ، [[شاهندشت لاريجان آبشار]]، [[ساهون درياچه ]]، [[شكل‌شاه نقش برجسته]]، [[شاه‌عباس حمام ]]، [[ميرحيدر آملی بوقعه]] ، [[مسجید جامع]]، [[راه‌باستانی هراز آثار]] ، [[اميری قديمی برج ]]، [[آمل قديم بازار]] ، [[دارايی ساختمان ]]، [[كهرود قلعه ]]، [[كافر كلی ]]، [[ایمامزاده عبد‌امناف]]، [[ایمامزداده محمد قريشی]]، [[ایمامزداه عباس شهنه‌كلا]]، [[پورد 12 چشمه]]، [[پورد معلق]]، [[پورد پلور به لار ]]، [[شمس طبرسی بوقعه ]]، [[مير‌بزرگ بوقعه ]] ==آمل سرشناسان== [[شيخ فضل الله نوری]] ==دانگشان== ==جور وا جور== [https://web.archive.org/web/20160305170852/http://amol.org.ir/ شهرداری آمل پایگاه ایطلاع رسانی] '''آمل کوهان''' *[[قله دماوند]] *ایمام‌زاده قاسم قله *قره‌داغ كوه *سياه كوه *لار آسمان كوه *دال كمر كوه *لاريجان ييلاقی ارتفاعان ==عکس ها== <center> <gallery> Image:a203.jpg|[[شهرداری آمل]] Image:M200.jpg|[[بیمارستان 17 شهریور آمل]] Image:a202.jpg|[[پورد آمل]] Image:M202.jpg|[[دانشگاه آمل]] </gallery> </center> {{مازندران}} ==سربس== [[جرگه:مازندران ٚ شأرستانان]] [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:شهر]] [[Category:مازندرانˇ شهرؤن]] [[Category:ایرانˇ شهرؤن]] [[Category:آسیا شهرؤن]] rit8rn9evbuki4nqwuog8sov8v4cyfx 0 4999 157403 156454 2026-06-15T14:05:02Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/156454|156454]] از [[Special:Contributions/بمبممبمنبنب|بمبممبمنبنب]] ([[User talk:بمبممبمنبنب|بحث]]) خنثی شد 157403 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ شأرستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه |رسمي نام= تۊنکابؤن ٚ شأرستان |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر= Mazandaran.svg |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |فرماندار= |اۊستان= [[مازندران]] |بخشان=[[تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]]، [[نشتا بخش]]، [[خۊرۊم‌آباد ٚ بخش]]، [[کۊهستان ٚ بخش]] |شأران=[[تۊنکابؤن]]، [[خۊرۊم‌آباد]]، [[شيرۊد]]، [[نشتارۊد]] |دهستانان= [[گليجان ٚ دهستان|گليجان]]، [[ميرشمس‌الدين ٚ دهستان|ميرشمس‌الدين]]، [[تمشکؤل ٚ دهستان|تمشکؤل]]، [[کؤترا دهستان|کؤترا]]، [[بلده دهستان|بلده]]، [[بلده شرقي دهستان|بلده شرقي]]، [[مياندامان ٚ دهستان|مياندامان]]، [[دۊهيزار ٚ دهستان|دۊهيزار]]، [[سه‌هيزار ٚ دهستان|سه‌هيزار]] |محلي نام= |قديمي نامان= تنکا، فیض، شهسوار |شأرستان بؤستن ٚ سال= |جمعيت= ۱۶۶,۱۳۲ نفر (۱۳۹۵) |جمعيت ٚ رشد= |جمعيت ٚ تراکؤم= |زوان= [[گیلکي]] |مذهب= شيعه |پيلئکي= ۱۷۴۰ کيلۊمتر مۊربع |ارتفاع= |دما ميانگين= ۱۶ درجه سانتي‌گراد |سالانه وارش ٚ ميانگين= ۱۱۰۰ تا ۱۵۰۰ ميلي‌متر |جرندي رۊجان ٚ تعداد= ۲۰ رۊج |سؤغات= |پيش‌شۊماره= ۰۱۱ |وبجيگا= [https://www.ostan-mz.ir//tonekabon/ تۊنکابؤن ٚ فرمانداري] |جمله‌خوشامد= |پانویس= }} '''تۊنکابؤن ٚ شأرستان''' ايته جه [[مازندران]] ٚ اۊستان ٚ شأرستانان ايسه کي أ اۊستان ٚ خۊرخۊس ٚ مئن نهأ. أ شأرستان ٚ مرکز ؤ پيله شأر، [[تۊنکابؤن]] ٚ شأر ايسه. تۊنکابون ٚ شأرستان [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[سختسر ٚ شأرستان]]، [[خۊرتاو]] ٚ جه [[عباس‌آباد ٚ شأرستان|عباس‌آباد]] ؤ [[کلاردشت ٚ شأرستان|کلاردشت]] ٚ شأرستانان، [[کلسيا]] جه [[کاسپي دریا]] ؤ [[نسا]] جه ني ألبۊرز ٚ کۊهان ٚ أمرأ سامانسر دأره. ==کيشوري تخسيمان== {| class="wikitable sortable" style="font-size:90%; width:100%; border:0; text-align:center; line-height:150%;" ! اۊستان ! شأرستان ! بخشان ! دهستانان ! شأران (مرکز)^* ! شأرستان ٚ جمعيت{{سخ}}(۱۳۹۵) ! شأرستان ٚ جمعيت{{سخ}}(۱۳۹۰) |- ! rowspan="9" | '''مازندران''' | rowspan="9" | '''تۊنکابؤن''' | rowspan="2" | [[تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] | [[گليجان ٚ دهستان|گليجان]] | rowspan="2" | [[تۊنکابؤن]]^*{{سخ}} [[شيرۊد]] | rowspan="9" | ۱۶۶,۱۳۲ | rowspan="9" | ۱۵۳,۹۴۰ |- | [[ميرشمس‌الدين ٚ دهستان|ميرشمس‌الدين]] |- | rowspan="2" | [[نشتا بخش|نشتا]] | [[تمشکؤل ٚ دهستان|تمشکؤل]] | rowspan="2" | [[نشتارۊد]] |- | [[کؤترا دهستان|کؤترا]] |- | rowspan="2" | [[خۊرۊم‌آباد ٚ بخش]] | [[بلده دهستان|بلده]] | rowspan="2" | [[خۊرۊم‌آباد]] |- | [[بلده شرقي دهستان|بلده شرقي]] |- | rowspan="3" | [[کۊهستان ٚ بخش|کۊهستان]] | [[مياندامان ٚ دهستان|مياندامان]] | rowspan="3" | - |- | [[دۊهيزار ٚ دهستان|دۊهيزار]] |- | [[سه‌هيزار ٚ دهستان|سه‌هيزار]] |} === شأران === * [[تۊنکابؤن]] (شهسوار) * [[شيرۊد]] * [[نشتارۊد]] * [[خۊرۊم‌آباد]] == جمعيت == تۊنکابون ٚ شأرستان ٚ جمعيت ۱۳۹۵ سرايشماردن ٚ أساس ٚ سر '''۱۶۶,۱۳۲''' نفر بۊ. تۊنکابؤن ٚ [[تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] ٚ جمعيت '''۹۹,۱۹۰''' نفر، [[خۊرۊم‌آباد ٚ بخش]] '''۴۱,۰۰۶''' نفر، [[نشتا بخش]]، '''۲۵,۹۳۵''' نفر ؤ [[کۊهستان ٚ بخش]] '''۹,۸۷۴''' نفر جمعيت دأشتي. تۊنکابؤن ٚ مرکزي بخش ٚ مئن '''۵۵,۴۳۴''' نفر [[تۊنکابؤن]] ٚ شأر ؤ '''۱۱,۵۴۲''' نفر [[شيرۊد]] ٚ شأر ٚ شين بۊد. [[خۊرۊم‌آباد]] ٚ شأر ٚ جمعيت '''۱۱,۵۴۲''' نفر ؤ [[نشتارۊد]] ٚ شأر ٚ جمعيت ني '''۶,۳۹۴''' نفر بۊ.<ref>{یادکرد وب |کد زبان= |تاریخ= |وبگاه= مرکز آمار ایران |نشانی=https://www.amar.org.ir/سرشماری-عمومی-نفوس-و-مسکن/نتایج-سرشماری/جمعیت-به-تفکیک-تقسیمات-کشوری-سال-1395 |عنوان= تعداد خانوار و جمعیت به تفکیک تقسیمات کشوری بر اساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵}}</ref> ==تاتايي‌ئن== <center> <gallery> a300.jpg|چشمه‌کيله پۊرد a301.jpg|تۊنکابؤن ٚ شأرداري ساختمان a303.jpg|تۊنکابؤن ٚ جنگلان </gallery> </center> ==سربس== [[جرگه:مازندران ٚ شأرستانان]] n12z9334fqd38qcg80zrcpdprem2x12 0 5002 157404 155761 2026-06-15T14:05:32Z Dokkōdō 9956 /* */ 157404 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ شأرستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه |رسمي نام= سختسر ٚ شأرستان |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر= Mazandaran.svg |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |فرماندار= محمد آزاد |اۊستان= [[مازندران]] |بخشان=[[سختسر ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]]، [[دالخاني بخش]] |شأران=[[سختسر]]، [[گت ٚ لم]]، [[گالش محله (رامسر)|گالش محله]] |دهستانان= [[سختسر ٚ دهستان|سختسر]]، [[ايشکور ٚ دهستان|ايشکور]]، [[چل شهيد ٚ دهستان|چل شهيد]]، [[جنت رۊبار ٚ دهستان|جنت رۊبار]] |مردۊم= گيلک |محلي نام= |قديمي نامان= |شأرستان بؤستن ٚ سال= ۱۳۶۶ |جمعيت= ۷۴،۱۷۹ نفر (۱۳۹۵) |جمعيت ٚ رشد= |جمعيت ٚ تراکؤم= ۹۳ |زوان= [[گیلکي]] |مذهب= شيعه |پيلئکي= ۷۲۹/۸۰ کيلۊمتر مربع |ارتفاع= |دما ميانگين= |سالانه وارش ٚ ميانگين= |جرندي رۊجان ٚ تعداد= |سؤغات= |پيش‌شۊماره= ۰۱۱ |وبجيگا= [https://www.ostan-mz.ir/ramsar سختسر ٚ فرمانداري] |جمله‌خوشامد= |پانویس= }} '''سختسر ٚ شأرستان''' ايته جه [[مازندران]] ٚ اۊستان ٚ شأرستانان ايسه. أ شأرستان ٚ مرکز [[سختسر]] ٚ شأر ايسه. سختسر ٚ شأرستان [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[رۊدسر ٚ شأرستان]]، [[خۊرتاو]] ٚ جه [[تۊنکابؤن ٚ شأرستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپي دریا]] ؤ [[نسا]] جه ني ألبۊرز ٚ کۊهان-أ فأرسه. أ شأرستان ٚ دئني جيگایان ٚ جه شأ رامسر ٚ هتل، رامسر ٚ گرم ٚ آو ؤ محمدرضا پهلوي کاخ-أ اشاره گۊدن. ==مٚردۊم ؤ جۊغرافي== سخت‌ٚسزˇ شأرستانˇ مٚردۊم [[گیلک]] ايسن ؤ اۊشانˇ زوان ني [[گيلکي]] ايسه.<ref>https://web.archive.org/web/20190920014743/http://ramsariha.ir/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%A7%D8%AC%D9%85%D8%A7%D9%84%DB%8C-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D8%B3%D8%AA%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%B3%D8%B1-%D9%88-%DA%AF%D9%88%DB%8C%D8%B4-%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%B3/</ref> ==کشوري تخسيمان== * [[سختسر ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش]] * دهستانان: ** [[سختسر ٚ دهستان]] ** [[ايشکور ٚ دهستان]] شأران: [[سختسر]] ؤ [[گت ٚ لم]] * [[دالخاني بخش]] * دهستانان: ** [[جنت رۊبار ٚ دهستان]] ** [[چل شهيد ٚ دهستان]] * شأر: [[گالش محله (سختسر)|گالش محله]] ==تاريخي ؤ تفريحي جيگان== ايج يا ده‌قلو آبشار، ازارك آبشار، چار آبشار، ريش براز آبشار، [[جؤرده]]، [[گت ٚ لم]] و.... ==کشاورزي محصۊلان== رامسر محصولان مهم كشاورزی [[برنج]] ، [[‌گندم]] ، [[بنشن]] ، [[تره بار]]، ‌علوفه ای گياهان ، [[سيب]]، [[به]]، [[آغوز]]، [[فندق]] و [[كيوی]] ایسده و . == أصلي شغلان == [[حصيربافی]] ، [[سبدبافی]] ، [[سفال]] ، ظرفان و مجسمه‌هان ‌چوبی ، [[تافته‌بافی]] ، [[گليم]] ، [[جاجيم بافی]] و .... ==تاتايي‌ئن== <center> <gallery> a237.jpg|[[رامسر هتل قدیم]] a239.jpg|[[رامسر کاخ موزه]] </gallery> </center> ==سربس== {{مازندران}} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[جرگه:مازندران ٚ شأرستانان]] 3srsbpyyy0677mv65v1zzczyt9xgrtg 0 5020 157405 156453 2026-06-15T14:06:26Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/156453|156453]] از [[Special:Contributions/بمبممبمنبنب|بمبممبمنبنب]] ([[User talk:بمبممبمنبنب|بحث]]) خنثی شد 157405 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه |رسمي نام= تۊنکابؤن |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر=Cheshmeh Kileh.jpg |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |شأردار= |اۊستان= [[مازندران]] |شأرستان= [[تۊنکابؤن ٚ شأرستان]] |بخش= [[تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] |نام= تۊنکابؤن |محلي نام= |قديمي نامان= تنکا، فیض، شهسوار |شأر بؤستن ٚ سال= ۱۳۱۴ |جمعيت= ۵۴,۴۳۴ نفر |جمعيت ٚ رشد= |جمعيت ٚ تراکؤم= |زوان= [[گيلکي]] |مذهب= شيعه |پيلئکي= |ارتفاع= ۲۰- متر |دما ميانگين=  ۱۶ درجه سانتي‌گراد |سالانه وارش ٚ ميانگين=  ۱۱۰۰ تا ۱۵۰۰ ميلي‌متر |جرندي رۊجان ٚ تعداد= ۲۰ روج |سؤغات= مرکبات، کيوي، [[بج]]، [[چأيي]]، ماهي |پيش‌شۊماره= ۰۱۱ |وبجيگا= [https://tonekabon.ir/ تۊنکابؤن ٚ شأرداري] |جمله‌خوشامد= |پانویس= }} '''تۊنکابؤن''' یا '''شهسوار''' یته شأر هسه مازندران ٚ اؤستان ٚ غربي نۊقطه دل. تۊنکابؤن نام-ه پألوي سروند شهسوار دگردأنئن. تۊنکابؤن [[تۊنکابؤن ٚ شأرستان]] ٚ مرکز هسه ؤ گت‌ترین شأر مازندران ٚ غرب ٚ دل هسه. تۊنکابؤن غرب ٚ رأ [[سختسر]]، ؤ شرق ٚ رأ [[چالۊس]] شأرستانان ٚ همرأ هم‌سامانه. اي شأر ٚ جمعیت آخرین سرشۊماري سر، ۸۴۷۴۷ نفر هسه. تۊنکابؤن ٚ مردۊم [[گیلک]] هسن ؤ [[گيلکي زوؤن|گيلکي]] گب زنن. تۊنکابؤن ٚ گیلکي [[گیلان]] ٚ شرقي گۊیشان-ه نيزیکي دأره. ==تاريخ== [[پرونده:John Pinkerton. Map of Persia. 1818.H. Ghilan.jpg|بندانگشتی|گيلان ٚ نخشه ۱۸۱۸ ميلادي سال ٚ مئن، کي شهسوار [[گيلان]] ٚ مئن نهأ]] تۊنكابؤن ٚ شأرستان سابق [[گيلان]] ٚ شين بۊ ؤ ايته پيله شأرستان بۊ کي خۊرتاو ٚ جه تا نؤشهر-أ شامل بؤستي. أ منطقه مئن خۊرۊم‌آباد قشلاقي حاكم‌نيشين ؤ دۊهيزار اۊن ٚ یئلاقي حاکم‌نيشين بۊ. أثران ؤ أشيايي كي [[كلاردشت]] ٚ ناحيه مئن ؤ اۊن ٚ أطراف تپه‌ئن ٚ مئن بدس بأمؤ، نيشان دنه كي أ منطقه سابق ٚ مئن، آباد ؤ متمدن بۊ. تۊنكابؤن يا شهسوار سابق رۊیان ؤ رۊستمدار ٚ مئن کي ايته تاريخي سامان [[کاسپي دریا]] نسا مئن بۊ قرار دأشتي. [[کيايي‌ئن]] کي ايته گيلاني زیدي درزا بۊد، ويشتر جه صدسال تۊنکابؤن ٚ سر حۊکۊمت بۊگۊدئد. [[صفوئن|صفوي‌ئن]] ٚ زمات، أ شأر ''فیض'' نام بيگيت. قاجاريه زمات دۊواره أ شأرستان ٚ نام ''تنکابن'' بۊبؤست ؤ پألوي زمات ٚ مئن ني شهسوار ٚ نام-أ اۊن ٚ سر بنأده ؤ ايسلامي اينقلاب ٚ پسي ني ايوارده اۊن ٚ رسمي نام ''تنکابن'' بۊبؤسته. == جمعيت == [[تۊنکابؤن ٚ شأرستان]] ٚ جمعيت، ۱۳۹۵ سرايشماردن ٚ أساس ٚ سر '''۱۶۶,۱۳۲''' نفر بۊ. تۊنکابؤن ٚ [[تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] ٚ جمعيت '''۹۹,۱۹۰''' نفر، [[خۊرۊم‌آباد ٚ بخش]] '''۴۱,۰۰۶''' نفر، [[نشتا بخش]]، '''۲۵,۹۳۵''' نفر ؤ [[کۊهستان ٚ بخش]] '''۹,۸۷۴''' نفر جمعيت دأشتي. تۊنکابؤن ٚ مرکزي بخش ٚ مئن '''۵۵,۴۳۴''' نفر تۊنکابؤن ٚ شأر ؤ '''۱۱,۵۴۲''' نفر [[شيرۊد]] ٚ شأر ٚ شين بۊد. [[خۊرۊم‌آباد]] ٚ شأر ٚ جمعيت '''۱۱,۵۴۲''' نفر ؤ [[نشتارۊد]] ٚ شأر ٚ جمعيت ني '''۶,۳۹۴''' نفر بۊ.<ref>{یادکرد وب |کد زبان= |تاریخ= |وبگاه= مرکز آمار ایران |نشانی=https://www.amar.org.ir/سرشماری-عمومی-نفوس-و-مسکن/نتایج-سرشماری/جمعیت-به-تفکیک-تقسیمات-کشوری-سال-1395 |عنوان= تعداد خانوار و جمعیت به تفکیک تقسیمات کشوری بر اساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵}}</ref> ==دئني جيگایان== [[پرونده:دشت دریاسر و قله سیالان.JPG|بندانگشتی|دریاسر ٚ دشت ؤ سيالان ٚ ديز]] [[پرونده:سه هزار- مران.JPG|بندانگشتی|سه‌هيزار- مران - تۊنکابؤن]] [[پرونده:چشمه کیله در برف.JPG|بندانگشتی|چشمه‌کیله پۊرد، ورف ٚ زمات]] * تاریخ طبیعي مۊزه * گرماپشته * جیسا دریاچه * ولشت دریاچه * کندلوس مۊزه * مازیچال * توبن دیواره * هرتنگ دیواره * دریشان آبشار * سیاه دشت * لیره‌سر ٚ جنگلان * دۊهيزار ؤ سه‌هيزار * دریاسر ٚ دشت * سیب‌کلایه * ولگ‌سر * لشم * چشمه‌كيله پۊرد ===کؤنه بنایان ؤ عيمارتان=== * تۊنكابؤن شأرباني ساختمان *تۊنكابؤن شأرداري ساختمان *تۊنكابؤن ژاندارمري ساختمان * حاج خليلي ساختمان ===ديزان ؤ آتشکده‌ئن=== * گران ٚ ديز * کۊتي ديز * نؤشاه ٚ ديز * نرگس ٚ ديز * مروان ٚ ديز * خانه‌بۊن ٚ ديز * سه‌هيزار ٚ ديز * هاله‌کله ديز * بهکله ديز * سیاورز ٚ ديز * رودپشت ٚ ديز * سیاه‌لان ٚ ديز * سفیدکۊه ٚ ديز * خشن‌چال ٚ ديز * دۊختر ٚ ديز * ذوات ٚ ديز * کلار ٚ ديز * لشکرک ٚ ديز * هلۊکله ديز ==تۊنکابؤن ٚ سرشيناسان== * محمدولي خان خلعتبري تۊنکابؤني * علي‌أکبر شيرۊدي * عليرضا رۊدسر ابراهيمي * محمد تقي فلسفي * علي فلسفي * حکيم محمد مؤمن تۊنکابؤني * حکيم حسین بن ابراهيم تۊنکابؤني * حکيم ميرزا سید أحمد تۊنکابؤني * ميرزا سلیمان تۊنکابؤني * میرزا محمد تۊنکابؤني * محمدرضا تۊنکابؤني * مسلم بهادري * شیخ علي‌أکبر الهیان تۊنکابؤني * جمشيد مشایخي * اسماعیل محرابي * نادر مهرگان * شهاب حسیني * کامبيز دیرباز * لادن مستؤفي * سلمان هراتي * سيمين غانم * پریسا (فاطمه واعظی) * فرزين عابديني * مجيد أخشابي * بنیامین بهادري * مجتبی گليج * فرزان عاشۊرزاده * مهدي خدابخشي * جواد أصغري‌مقدم * سعيد شیرود قرباني * حسن آذري (بؤکسؤر) * حسین آذري (بؤکسؤر) * حجت یارمحمدي (بؤکسؤر) * علي بحري (بؤکسؤر) * محمد رحمتي (فۊتباليست) * محمد مختاري (فۊتباليست) * سید شمس‌الدین حسیني * أبؤالحسن مجتهدسلیماني == آمۊجشي مرکزان == * [https://web.archive.org/web/20220501005722/https://toniau.ac.ir/main/ ايسلامي أزا دانشگاه، تۊنکابؤن ٚ واحد] * [https://web.archive.org/web/20191109124858/http://ton.mz.pnu.ac.ir/Portal/Home/ پيام نۊر ٚ دانشگاه، تۊنکابؤن ٚ مرکز] * [https://web.archive.org/web/20230209163148/http://aihe.ac.ir/fa تۊنکابؤن ٚ آیندگان آمۊجشي مؤسسه] * [https://web.archive.org/web/20170531213448/http://www.shafagh.ac.ir/ شفق ٚ آمۊجشي مؤسسه، نشتارۊد] * [http://rodaki.ac.ir/portal/ تۊنکابؤن ٚ رۊدکي غیراینتفاعي مؤسسه] * [https://web.archive.org/web/20190907034814/http://samaton.ac.ir/ سما فني ؤ حرفه‌اي مؤسسه، تۊنکابؤن ٚ واحد] * [https://g.co/kgs/JBXYd1 مازندران ٚ خۊرخۊس ٚ پجشکي علۊم ٚ دانشکده] ==جور وا جور== *[https://web.archive.org/web/20130908083410/http://www.ershadtoneka.ir/ تۊنکابؤن ٚ فرهنگ ٚ ايداره] *[https://web.archive.org/web/20081017001853/http://www.tonekabon-city.ir/ تۊنکابؤن ٚ شأرداري] *[https://web.archive.org/web/20081222214903/http://www.mazand.medu.ir/2041/index.php تۊنکابؤن ٚ آموزش ؤ پرورش] ==تاتايي‌ئن== <center> <gallery> a300.jpg|چشمه‌کیله پۊرد a301.jpg|تۊنکابؤن ٚ شأرداري ساختمان a303.jpg|تۊنکابؤن ٚ کۊ ؤ دامان </gallery> </center> ==سربس== [[جرگه:مازندران ٚ شأران]] 33uyfx2wgxy210xlhrdra0nhyjlgip9 157406 157405 2026-06-15T14:06:43Z Dokkōdō 9956 Dokkōdō [[تۊنکابؤن]]ˇ ولگه به [[شهسوار]] مۊنتقل بؤده 157405 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه |رسمي نام= تۊنکابؤن |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر=Cheshmeh Kileh.jpg |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |شأردار= |اۊستان= [[مازندران]] |شأرستان= [[تۊنکابؤن ٚ شأرستان]] |بخش= [[تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] |نام= تۊنکابؤن |محلي نام= |قديمي نامان= تنکا، فیض، شهسوار |شأر بؤستن ٚ سال= ۱۳۱۴ |جمعيت= ۵۴,۴۳۴ نفر |جمعيت ٚ رشد= |جمعيت ٚ تراکؤم= |زوان= [[گيلکي]] |مذهب= شيعه |پيلئکي= |ارتفاع= ۲۰- متر |دما ميانگين=  ۱۶ درجه سانتي‌گراد |سالانه وارش ٚ ميانگين=  ۱۱۰۰ تا ۱۵۰۰ ميلي‌متر |جرندي رۊجان ٚ تعداد= ۲۰ روج |سؤغات= مرکبات، کيوي، [[بج]]، [[چأيي]]، ماهي |پيش‌شۊماره= ۰۱۱ |وبجيگا= [https://tonekabon.ir/ تۊنکابؤن ٚ شأرداري] |جمله‌خوشامد= |پانویس= }} '''تۊنکابؤن''' یا '''شهسوار''' یته شأر هسه مازندران ٚ اؤستان ٚ غربي نۊقطه دل. تۊنکابؤن نام-ه پألوي سروند شهسوار دگردأنئن. تۊنکابؤن [[تۊنکابؤن ٚ شأرستان]] ٚ مرکز هسه ؤ گت‌ترین شأر مازندران ٚ غرب ٚ دل هسه. تۊنکابؤن غرب ٚ رأ [[سختسر]]، ؤ شرق ٚ رأ [[چالۊس]] شأرستانان ٚ همرأ هم‌سامانه. اي شأر ٚ جمعیت آخرین سرشۊماري سر، ۸۴۷۴۷ نفر هسه. تۊنکابؤن ٚ مردۊم [[گیلک]] هسن ؤ [[گيلکي زوؤن|گيلکي]] گب زنن. تۊنکابؤن ٚ گیلکي [[گیلان]] ٚ شرقي گۊیشان-ه نيزیکي دأره. ==تاريخ== [[پرونده:John Pinkerton. Map of Persia. 1818.H. Ghilan.jpg|بندانگشتی|گيلان ٚ نخشه ۱۸۱۸ ميلادي سال ٚ مئن، کي شهسوار [[گيلان]] ٚ مئن نهأ]] تۊنكابؤن ٚ شأرستان سابق [[گيلان]] ٚ شين بۊ ؤ ايته پيله شأرستان بۊ کي خۊرتاو ٚ جه تا نؤشهر-أ شامل بؤستي. أ منطقه مئن خۊرۊم‌آباد قشلاقي حاكم‌نيشين ؤ دۊهيزار اۊن ٚ یئلاقي حاکم‌نيشين بۊ. أثران ؤ أشيايي كي [[كلاردشت]] ٚ ناحيه مئن ؤ اۊن ٚ أطراف تپه‌ئن ٚ مئن بدس بأمؤ، نيشان دنه كي أ منطقه سابق ٚ مئن، آباد ؤ متمدن بۊ. تۊنكابؤن يا شهسوار سابق رۊیان ؤ رۊستمدار ٚ مئن کي ايته تاريخي سامان [[کاسپي دریا]] نسا مئن بۊ قرار دأشتي. [[کيايي‌ئن]] کي ايته گيلاني زیدي درزا بۊد، ويشتر جه صدسال تۊنکابؤن ٚ سر حۊکۊمت بۊگۊدئد. [[صفوئن|صفوي‌ئن]] ٚ زمات، أ شأر ''فیض'' نام بيگيت. قاجاريه زمات دۊواره أ شأرستان ٚ نام ''تنکابن'' بۊبؤست ؤ پألوي زمات ٚ مئن ني شهسوار ٚ نام-أ اۊن ٚ سر بنأده ؤ ايسلامي اينقلاب ٚ پسي ني ايوارده اۊن ٚ رسمي نام ''تنکابن'' بۊبؤسته. == جمعيت == [[تۊنکابؤن ٚ شأرستان]] ٚ جمعيت، ۱۳۹۵ سرايشماردن ٚ أساس ٚ سر '''۱۶۶,۱۳۲''' نفر بۊ. تۊنکابؤن ٚ [[تۊنکابؤن ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] ٚ جمعيت '''۹۹,۱۹۰''' نفر، [[خۊرۊم‌آباد ٚ بخش]] '''۴۱,۰۰۶''' نفر، [[نشتا بخش]]، '''۲۵,۹۳۵''' نفر ؤ [[کۊهستان ٚ بخش]] '''۹,۸۷۴''' نفر جمعيت دأشتي. تۊنکابؤن ٚ مرکزي بخش ٚ مئن '''۵۵,۴۳۴''' نفر تۊنکابؤن ٚ شأر ؤ '''۱۱,۵۴۲''' نفر [[شيرۊد]] ٚ شأر ٚ شين بۊد. [[خۊرۊم‌آباد]] ٚ شأر ٚ جمعيت '''۱۱,۵۴۲''' نفر ؤ [[نشتارۊد]] ٚ شأر ٚ جمعيت ني '''۶,۳۹۴''' نفر بۊ.<ref>{یادکرد وب |کد زبان= |تاریخ= |وبگاه= مرکز آمار ایران |نشانی=https://www.amar.org.ir/سرشماری-عمومی-نفوس-و-مسکن/نتایج-سرشماری/جمعیت-به-تفکیک-تقسیمات-کشوری-سال-1395 |عنوان= تعداد خانوار و جمعیت به تفکیک تقسیمات کشوری بر اساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵}}</ref> ==دئني جيگایان== [[پرونده:دشت دریاسر و قله سیالان.JPG|بندانگشتی|دریاسر ٚ دشت ؤ سيالان ٚ ديز]] [[پرونده:سه هزار- مران.JPG|بندانگشتی|سه‌هيزار- مران - تۊنکابؤن]] [[پرونده:چشمه کیله در برف.JPG|بندانگشتی|چشمه‌کیله پۊرد، ورف ٚ زمات]] * تاریخ طبیعي مۊزه * گرماپشته * جیسا دریاچه * ولشت دریاچه * کندلوس مۊزه * مازیچال * توبن دیواره * هرتنگ دیواره * دریشان آبشار * سیاه دشت * لیره‌سر ٚ جنگلان * دۊهيزار ؤ سه‌هيزار * دریاسر ٚ دشت * سیب‌کلایه * ولگ‌سر * لشم * چشمه‌كيله پۊرد ===کؤنه بنایان ؤ عيمارتان=== * تۊنكابؤن شأرباني ساختمان *تۊنكابؤن شأرداري ساختمان *تۊنكابؤن ژاندارمري ساختمان * حاج خليلي ساختمان ===ديزان ؤ آتشکده‌ئن=== * گران ٚ ديز * کۊتي ديز * نؤشاه ٚ ديز * نرگس ٚ ديز * مروان ٚ ديز * خانه‌بۊن ٚ ديز * سه‌هيزار ٚ ديز * هاله‌کله ديز * بهکله ديز * سیاورز ٚ ديز * رودپشت ٚ ديز * سیاه‌لان ٚ ديز * سفیدکۊه ٚ ديز * خشن‌چال ٚ ديز * دۊختر ٚ ديز * ذوات ٚ ديز * کلار ٚ ديز * لشکرک ٚ ديز * هلۊکله ديز ==تۊنکابؤن ٚ سرشيناسان== * محمدولي خان خلعتبري تۊنکابؤني * علي‌أکبر شيرۊدي * عليرضا رۊدسر ابراهيمي * محمد تقي فلسفي * علي فلسفي * حکيم محمد مؤمن تۊنکابؤني * حکيم حسین بن ابراهيم تۊنکابؤني * حکيم ميرزا سید أحمد تۊنکابؤني * ميرزا سلیمان تۊنکابؤني * میرزا محمد تۊنکابؤني * محمدرضا تۊنکابؤني * مسلم بهادري * شیخ علي‌أکبر الهیان تۊنکابؤني * جمشيد مشایخي * اسماعیل محرابي * نادر مهرگان * شهاب حسیني * کامبيز دیرباز * لادن مستؤفي * سلمان هراتي * سيمين غانم * پریسا (فاطمه واعظی) * فرزين عابديني * مجيد أخشابي * بنیامین بهادري * مجتبی گليج * فرزان عاشۊرزاده * مهدي خدابخشي * جواد أصغري‌مقدم * سعيد شیرود قرباني * حسن آذري (بؤکسؤر) * حسین آذري (بؤکسؤر) * حجت یارمحمدي (بؤکسؤر) * علي بحري (بؤکسؤر) * محمد رحمتي (فۊتباليست) * محمد مختاري (فۊتباليست) * سید شمس‌الدین حسیني * أبؤالحسن مجتهدسلیماني == آمۊجشي مرکزان == * [https://web.archive.org/web/20220501005722/https://toniau.ac.ir/main/ ايسلامي أزا دانشگاه، تۊنکابؤن ٚ واحد] * [https://web.archive.org/web/20191109124858/http://ton.mz.pnu.ac.ir/Portal/Home/ پيام نۊر ٚ دانشگاه، تۊنکابؤن ٚ مرکز] * [https://web.archive.org/web/20230209163148/http://aihe.ac.ir/fa تۊنکابؤن ٚ آیندگان آمۊجشي مؤسسه] * [https://web.archive.org/web/20170531213448/http://www.shafagh.ac.ir/ شفق ٚ آمۊجشي مؤسسه، نشتارۊد] * [http://rodaki.ac.ir/portal/ تۊنکابؤن ٚ رۊدکي غیراینتفاعي مؤسسه] * [https://web.archive.org/web/20190907034814/http://samaton.ac.ir/ سما فني ؤ حرفه‌اي مؤسسه، تۊنکابؤن ٚ واحد] * [https://g.co/kgs/JBXYd1 مازندران ٚ خۊرخۊس ٚ پجشکي علۊم ٚ دانشکده] ==جور وا جور== *[https://web.archive.org/web/20130908083410/http://www.ershadtoneka.ir/ تۊنکابؤن ٚ فرهنگ ٚ ايداره] *[https://web.archive.org/web/20081017001853/http://www.tonekabon-city.ir/ تۊنکابؤن ٚ شأرداري] *[https://web.archive.org/web/20081222214903/http://www.mazand.medu.ir/2041/index.php تۊنکابؤن ٚ آموزش ؤ پرورش] ==تاتايي‌ئن== <center> <gallery> a300.jpg|چشمه‌کیله پۊرد a301.jpg|تۊنکابؤن ٚ شأرداري ساختمان a303.jpg|تۊنکابؤن ٚ کۊ ؤ دامان </gallery> </center> ==سربس== [[جرگه:مازندران ٚ شأران]] 33uyfx2wgxy210xlhrdra0nhyjlgip9 0 5032 157347 156220 2026-06-15T13:18:29Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/156220|156220]] از [[Special:Contributions/گشتاشپی|گشتاشپی]] ([[User talk:گشتاشپی|بحث]]) خنثی شد 157347 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه |نام= قائمشهر |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر= Qaemshahr 1.jpg |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |شأردار= |اۊستان= [[مازندران]] |شأرستان= [[قائمشهر ٚ شأرستان]] |بخش= [[قائمشهر ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] |مردۊم= |رسمي نام= قائمشهر |محلي نام= |قديمي نامان= شاهي، علي آباد |شأر بؤستن ٚ سال= ۱۳۱۴ |جمعيت= ۲۰۴,۹۵۳ نفر (۱۳۹۵) |جمعيت ٚ رشد= |جمعيت ٚ تراکؤم= ۶۹۹ |زوان= |مذهب= شيعه |پيلئکي= ۴۵/۸۵ کيلۊمتر مربع |ارتفاع= ۵۱/۲ متر |دما ميانگين= ۱۶/۷ درجه سانتيگراد |سالانه وارش ٚ ميانگين= ۷۲۴/۹ ميلي‌متر |جرندي رۊجان ٚ تعداد= ۱۴ رۊج |سؤغات= [[بج]]{{سخ}} مرکبات |پيش‌شۊماره= ۰۱۱ |وبجيگا= [http://www.ghaemshahr.ir/ قائمشهر ٚ شأرداري] |جمله‌خوشامد= |پانویس= }} '''قائمشهر''' کي پهلوي زمات اۊن ٚ رسمي نام '''شاهي''' بۊ ايته جه مازندران ٚ شأران ؤ قائمشهر ٚ شأرستان ٚ مرکز ايسه. == جمعیت == بر اساس ايران ٚ آمار ٚ مرکز ٚ سرايشماردن، قائمشهر ٚ جمعيت، ۱۳۹۵ سال ٚ دۊرۊن ۲۰۴,۹۵۳ نفر-أ فأرسئي.<ref>(یادکرد وب |نویسنده= |نشانی=https://amar.org.ir/census/نفوس-و-مسکن/سرشماری-1390/نتایج-سرشماری-1390/جمعیت-و-خانوار-تا-سطح-آبادی-1390 |عنوان=تعداد جمعیت و خانوار تا سطح آبادی براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1390 |ناشر= |تاریخ= |تاریخ بازبینی= |archive-date=4 مه 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160504050821/http://amar.org.ir/census/%D9%86%D9%81%D9%88%D8%B3-%D9%88-%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%86/%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-1390/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-1390/%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D9%88-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%A7-%D8%B3%D8%B7%D8%AD-%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C-1390 }}</ref> ==سربس== {{مازندران}} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:شهر]] [[Category:مازندرانˇ شهرؤن]] [[Category:ایرانˇ شهرؤن]] [[Category:آسیا شهرؤن]] iomt10h44posmbn7ivq5vf8udmot4v9 0 5209 157448 155773 2026-06-15T15:16:57Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/155773|155773]] از [[Special:Contributions/یمیننبننبنب|یمیننبننبنب]] ([[User talk:یمیننبننبنب|بحث]]) خنثی شد 157448 wikitext text/x-wiki {{زيبيل/جاجيگا}} '''لاکان''' روستا ایسم ایته جی روستاهان [[لاکان دهستان ]] [[رشت]] شهرستان بخش مرکزی ایسه ، اوستان [[گیلان]] مئن ، جی کیشور [[ایران]]. {{لاکان دهستان روستاهان}} {{رشت شهرستان بخش مرکزی دهستانان}} {{گیلان}} [[category:ناقص مقاله‌ئن]] [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:گیلک‌نشین شهرؤن]] [[رده:جوغرافی]] [[رده:گیلان دهستانان و روستاهان]] [[رده:رشت دهستانان و روستاهان]] 4n4fw75fmure1osl62noyrors50lt3q 0 5936 157190 157169 2026-06-15T12:31:02Z ~2026-35150-59 18604 /* */ 157190 wikitext text/x-wiki دٚهبٚنٚه سیآٚهٚکل و دٚیلٚمٚآٚن شٰٚرستٚان ٚ مٚیٰٚن ایسه و یتا جه جیگاعانی گ اٚیرٚآٚن ٚ رٰٚهبٚر اٚؤٚرٚ شی ایسه، یٚنی، آٚرٚآدٚ! [[رده:جوغرافی]] k7hskzne0morhwehyuobazfplgmiykz 157192 157190 2026-06-15T12:31:25Z Quinlan83 13115 ویرایش [[Special:Contributions/~2026-35150-59|~2026-35150-59]] ([[User talk:~2026-35150-59|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Dokkōdō|Dokkōdō]] انجام داده بود واگردانده شد 157168 wikitext text/x-wiki {{زيبيل/جاجيگا}} '''دهبنه''' ايته جه [[گيلان]] ٚ رۊستایان ايسه گه [[سياکل ٚ شأرستان]] ٚ [[سياکل ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] ٚ مئن نهأ. {{مالفجان دهستان روستاهان}} {{سیاکل شهرستان بخش مرکزی دهستانان}} {{شیرجوپشت دهستان روستاهان}} {{گیلان}} ==سربس== [[جرگه:سياکل ٚ شأرستان ٚ رۊستایان]] [[fa:ده‌بنه (سیاهکل)]] sv1wzsw8yt3m6u88z6n2say0xtib1n0 157234 157192 2026-06-15T12:48:57Z ~2026-35150-59 18604 /* */ 157234 wikitext text/x-wiki دٚهبٚنٚه سیآٚهٚکل و دٚیلٚمٚآٚن شٰٚرستٚان ٚ مٚیٰٚن ایسه و یتا جه جیگاعانی گ اٚیرٚآٚن ٚ رٰٚهبٚر اٚؤٚرٚ شی ایسه، یٚنی، آٚرٚآدٚ! [[رده:جوغرافی]] k7hskzne0morhwehyuobazfplgmiykz 157236 157234 2026-06-15T12:49:46Z ~2026-35150-59 18604 /* */ 157236 wikitext text/x-wiki دٚهبٚنٚه سیآٚهٚکل و دٚیلٚمٚآٚن شٰٚهرستٚان ٚ مٚیٰٚن ایسه و یتا جه جیگاعانی گ اٚیرٚآٚن ٚ رٰٚهبٚر اٚؤٚرٚ شی ایسه، یٚنی، آٚرٚآدٚ! سیاکل وجود نٚدٰرٚه، ۰٪ وجودٚ! [[رده:جوغرافی]] 1mbfppwwgn1uj8xaphghgmfihxw7rpp 157237 157236 2026-06-15T12:50:04Z ~2026-35150-59 18604 Quinlan83 and/or Dokkōdō and/or anyone else, each of y'all edit one more time on Gilaki Wikipedia & your mothers are whores & your fathers are sissys just like y'all's grandpas and y'alls mothers learned from your grandmas to be whores, all for ever, 100% truth! 157237 wikitext text/x-wiki دٚهبٚنٚه سیآٚهٚکل و دٚیلٚمٚآٚن شٰٚهرستٚان ٚ مٚیٰٚن اٚیسٚه و یتا جه جیگاعانی گ اٚیرٚآٚن ٚ رٰٚهبٚر اٚؤٚرٚ شی ایسه، یٚنی، آٚرٚآدٚ! سیاکل وجود نٚدٰرٚه، ۰٪ وجودٚ! [[رده:جوغرافی]] ix6mjzg051p11okkeabc8s0jiab380o 157240 157237 2026-06-15T12:51:45Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/157237|157237]] از [[Special:Contributions/~2026-35150-59|~2026-35150-59]] ([[User talk:~2026-35150-59|بحث]]) خنثی شد 157240 wikitext text/x-wiki {{زيبيل/جاجيگا}} '''دهبنه''' ايته جه [[گيلان]] ٚ رۊستایان ايسه گه [[سياکل ٚ شأرستان]] ٚ [[سياکل ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] ٚ مئن نهأ. {{مالفجان دهستان روستاهان}} {{سیاکل شهرستان بخش مرکزی دهستانان}} {{شیرجوپشت دهستان روستاهان}} {{گیلان}} ==سربس== [[جرگه:سياکل ٚ شأرستان ٚ رۊستایان]] [[fa:ده‌بنه (سیاهکل)]] sv1wzsw8yt3m6u88z6n2say0xtib1n0 0 5941 157369 156197 2026-06-15T13:26:57Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/156197|156197]] از [[Special:Contributions/گشتاشپی|گشتاشپی]] ([[User talk:گشتاشپی|بحث]]) خنثی شد 157369 wikitext text/x-wiki {{ناقص}} سیردان ایسم ایته جی روستاهان [[مالفجان دهستان]] ،[[سیاکل]] شهرستان بخش مرکزی ایسه اوستان [[گیلان]] مئن جی کیشور [[ایران]]. سپردان ایسمه ایته روستا ایسه [[شبخوس لات دهستان]] مئن ، [[املش]] شهرستان جی اوستان [[گیلان]]. {{مالفجان دهستان روستاهان}} {{سیاکل شهرستان بخش مرکزی دهستانان}} {{شبخوس لات دهستان روستاهان}} {{گیلان}} [[رده:جوغرافی]] 8h3cn0t9bkyw42v8phfld3042omzrka 0 6591 157360 156206 2026-06-15T13:25:16Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/156206|156206]] از [[Special:Contributions/گشتاشپی|گشتاشپی]] ([[User talk:گشتاشپی|بحث]]) خنثی شد 157360 wikitext text/x-wiki {{ناقص}} بالاشاده ایسم ایته جی روستاهان [[لفمجان دهستان]] ، [[لاجان]] شهرستان مرکزی بخش ایسه اوستان [[گیلان]] مئن جی کیشور [[ایران]]. {{لاجان شهرستان مرکزی بخش دهستانان}} {{لفمجان دهستان روستاهان}} {{گیلان}} qkx875por04uav1s961hnsrfpds5tgw 0 6592 157365 156205 2026-06-15T13:25:54Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/156205|156205]] از [[Special:Contributions/گشتاشپی|گشتاشپی]] ([[User talk:گشتاشپی|بحث]]) خنثی شد 157365 wikitext text/x-wiki {{ناقص}} پائین شاده ایسم ایته جی روستاهان [[لفمجان دهستان]] ، [[لاجان]] شهرستان مرکزی بخش ایسه اوستان [[گیلان]] مئن جی کیشور [[ایران]]. {{لاجان شهرستان مرکزی بخش دهستانان}} {{لفمجان دهستان روستاهان}} {{گیلان}} 3jokagplmp6m5271jq4wf2tvfp2am9m 0 6596 157326 156521 2026-06-15T13:11:53Z Tenshi Hinanawi 18199 ویرایش [[Special:Contributions/~2026-33143-34|~2026-33143-34]] ([[User talk:~2026-33143-34|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Mtarch11|Mtarch11]] انجام داده بود واگردانده شد 65847 wikitext text/x-wiki {{ناقص}} خوبده ایسم ایته جی روستاهان [[لفمجان دهستان]] ، [[لاجان]] شهرستان مرکزی بخش ایسه اوستان [[گیلان]] مئن جی کیشور [[ایران]]. {{لاجان شهرستان مرکزی بخش دهستانان}} {{لفمجان دهستان روستاهان}} {{گیلان}} gc60fghsfsb4eaolte0sd0729vwj3ma 0 7867 157245 156766 2026-06-15T12:54:26Z ~2026-35150-59 18604 /* */ Quinlan83 and/or Dokkōdō and/or anyone else, each of y'all edit one more time on Gilaki Wikipedia & your mothers are whores & your fathers are sissys just like y'all's grandpas and y'alls mothers learned from your grandmas to be whores, all for ever, 100% truth! 157245 wikitext text/x-wiki کٚلسیآٚئی کؤٚردٚستٚآٚن اٚستٚان جه اٚیرٚآٚن! Northern Kurdestan Province from Iran ==شأرستانان== [[شهرستان ارومیه|ارومیه]] ، [[شهرستان اشنویه|اشنویه]] ، [[شهرستان بوکان|بوکان]] ، [[شهرستان پیرانشهر|پیرانشهر]] ، [[شهرستان تکاب|تکاب]] ، [[شهرستان چالدران|چالدران]] ، [[شهرستان خوی|خوی]] ، [[شهرستان شاهین‌دژ|شاهین‌دژ]] ، [[شهرستان ماکو|ماکو]] ، [[شهرستان مهاباد|مهاباد]] ، [[شهرستان میاندوآب|میاندوآب]] ، [[شهرستان نقده|نقده]] ==شأران== [[ارومیه]]،[[اشنویه]]،[[آواجیق]] ،[[ایواوغلی]]،[[باروق]] ، [[بازرگان (شهر)|بازرگان]]،[[بوکان]]،[[پلدشت]]،[[پیرانشهر]]، [[تازه‌شهر]]،[[تکاب]]،[[چهاربرج]]،[[خوی]]،[[ربط (شهر)|ربط]]، [[سردشت]]،[[سرو (شهر)|سرو]]،[[سلماس]]،[[سیلوانه]] ،[[سیمینه]]، [[سیه‌چشمه]]،[[شاهین‌دژ]]،[[شوط]]،[[فیرورق]]،[[قره‌ضیاءالدین]]،[[قوشچی]]،[[کشاورز (شهر)|کشاورز]] ،[[گردکشانه]]،[[ماکو]]، [[محمدیار]]،[[محمودآباد (شهرستان شاهین‌دژ)|محمودآباد]]،[[مهاباد]]، [[میاندوآب]] ،[[میرآباد]]،[[نالوس]]،[[نقده]]،[[نوشین‌شهر]]. ==دئني جيگایان== [[پرونده:az1.jpg|left|thumb|ارومیه دریاچه]] [[ارومیه دریاچه]]، [[مارمیشو دریاچه]]، [[خوشاکو اسکی پیست]]، [[شیخ تپه پارک جنگلی]]، [[سه گنبد جیگا]]، [[مسجید جامع]]، [[مارسر گیز کلیسا]]، [[ننه مریم کلیسا]]، [[مطلب خان مسجید]]، [[شمس تبریزی مناره]]، [[دروازه سنگی]]، [[پورد قطور]]، [[سورپ کلیسا]]، [[بستام قلعه]]، [[ارومیه موزه]]. ==جیر نیویس== [https://web.archive.org/web/20080906212213/http://www.ostan-ag.gov.ir/newsite/ آذربایجان غربی اوستانداری] [https://web.archive.org/web/20180323014815/http://www.anobanini.ir/travel/fa/azarbaeijan-gh/ گردشگری سایت] ==تاتايي‌ئن== <center> <gallery> Image:tab50.jpg|[[ماکو]] Image:tab51.jpg|[[باغچه جوق کاخ]] Image:tab52.jpg|[[انصاری خانه]] Image:tab53.jpg|[[قاسملو دره]] Image:tab54.jpg|[[ارومیه مسجد جامع]] </gallery> </center> ==باخي اطلاعات== {{آذربایجان غربی}} {{ایران اوستانان}} ==سربس== [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:ایرانˇ اوستانؤن]] [[Category:اوستان]] [[رده:مردوم]] [[رده:تارئخ]] [[رده:جوغرافی]] [[جرگه:ايران ٚ اۊستانان]] lijd5ls7cdwics8tikjtzpzohbnuzpr 157248 157245 2026-06-15T12:54:50Z ~2026-35150-59 18604 /* سربس */ 157248 wikitext text/x-wiki کٚلسیآٚئی کؤٚردٚستٚآٚن اٚستٚان جه اٚیرٚآٚن! Northern Kurdestan Province from Iran ==شأرستانان== [[شهرستان ارومیه|ارومیه]] ، [[شهرستان اشنویه|اشنویه]] ، [[شهرستان بوکان|بوکان]] ، [[شهرستان پیرانشهر|پیرانشهر]] ، [[شهرستان تکاب|تکاب]] ، [[شهرستان چالدران|چالدران]] ، [[شهرستان خوی|خوی]] ، [[شهرستان شاهین‌دژ|شاهین‌دژ]] ، [[شهرستان ماکو|ماکو]] ، [[شهرستان مهاباد|مهاباد]] ، [[شهرستان میاندوآب|میاندوآب]] ، [[شهرستان نقده|نقده]] ==شأران== [[ارومیه]]،[[اشنویه]]،[[آواجیق]] ،[[ایواوغلی]]،[[باروق]] ، [[بازرگان (شهر)|بازرگان]]،[[بوکان]]،[[پلدشت]]،[[پیرانشهر]]، [[تازه‌شهر]]،[[تکاب]]،[[چهاربرج]]،[[خوی]]،[[ربط (شهر)|ربط]]، [[سردشت]]،[[سرو (شهر)|سرو]]،[[سلماس]]،[[سیلوانه]] ،[[سیمینه]]، [[سیه‌چشمه]]،[[شاهین‌دژ]]،[[شوط]]،[[فیرورق]]،[[قره‌ضیاءالدین]]،[[قوشچی]]،[[کشاورز (شهر)|کشاورز]] ،[[گردکشانه]]،[[ماکو]]، [[محمدیار]]،[[محمودآباد (شهرستان شاهین‌دژ)|محمودآباد]]،[[مهاباد]]، [[میاندوآب]] ،[[میرآباد]]،[[نالوس]]،[[نقده]]،[[نوشین‌شهر]]. ==دئني جيگایان== [[پرونده:az1.jpg|left|thumb|ارومیه دریاچه]] [[ارومیه دریاچه]]، [[مارمیشو دریاچه]]، [[خوشاکو اسکی پیست]]، [[شیخ تپه پارک جنگلی]]، [[سه گنبد جیگا]]، [[مسجید جامع]]، [[مارسر گیز کلیسا]]، [[ننه مریم کلیسا]]، [[مطلب خان مسجید]]، [[شمس تبریزی مناره]]، [[دروازه سنگی]]، [[پورد قطور]]، [[سورپ کلیسا]]، [[بستام قلعه]]، [[ارومیه موزه]]. ==جیر نیویس== [https://web.archive.org/web/20080906212213/http://www.ostan-ag.gov.ir/newsite/ آذربایجان غربی اوستانداری] [https://web.archive.org/web/20180323014815/http://www.anobanini.ir/travel/fa/azarbaeijan-gh/ گردشگری سایت] ==تاتايي‌ئن== <center> <gallery> Image:tab50.jpg|[[ماکو]] Image:tab51.jpg|[[باغچه جوق کاخ]] Image:tab52.jpg|[[انصاری خانه]] Image:tab53.jpg|[[قاسملو دره]] Image:tab54.jpg|[[ارومیه مسجد جامع]] </gallery> </center> ==باخي اطلاعات== {{آذربایجان غربی}} {{ایران اوستانان}} ==Urmia, all main real things of it Kurd!== [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:ایرانˇ اوستانؤن]] [[Category:اوستان]] [[رده:مردوم]] [[رده:تارئخ]] [[رده:جوغرافی]] [[جرگه:ايران ٚ اۊستانان]] af0fvwaemy4udpd8hpasuy3y2a8lu3e 157250 157248 2026-06-15T12:55:06Z ~2026-35150-59 18604 سٚروس سروس 157250 wikitext text/x-wiki کٚلسیآٚئی کؤٚردٚستٚآٚن اٚستٚان جه اٚیرٚآٚن! Northern !Kurdestan Province from Iran ==شأرستانان== [[شهرستان ارومیه|ارومیه]] ، [[شهرستان اشنویه|اشنویه]] ، [[شهرستان بوکان|بوکان]] ، [[شهرستان پیرانشهر|پیرانشهر]] ، [[شهرستان تکاب|تکاب]] ، [[شهرستان چالدران|چالدران]] ، [[شهرستان خوی|خوی]] ، [[شهرستان شاهین‌دژ|شاهین‌دژ]] ، [[شهرستان ماکو|ماکو]] ، [[شهرستان مهاباد|مهاباد]] ، [[شهرستان میاندوآب|میاندوآب]] ، [[شهرستان نقده|نقده]] ==شأران== [[ارومیه]]،[[اشنویه]]،[[آواجیق]] ،[[ایواوغلی]]،[[باروق]] ، [[بازرگان (شهر)|بازرگان]]،[[بوکان]]،[[پلدشت]]،[[پیرانشهر]]، [[تازه‌شهر]]،[[تکاب]]،[[چهاربرج]]،[[خوی]]،[[ربط (شهر)|ربط]]، [[سردشت]]،[[سرو (شهر)|سرو]]،[[سلماس]]،[[سیلوانه]] ،[[سیمینه]]، [[سیه‌چشمه]]،[[شاهین‌دژ]]،[[شوط]]،[[فیرورق]]،[[قره‌ضیاءالدین]]،[[قوشچی]]،[[کشاورز (شهر)|کشاورز]] ،[[گردکشانه]]،[[ماکو]]، [[محمدیار]]،[[محمودآباد (شهرستان شاهین‌دژ)|محمودآباد]]،[[مهاباد]]، [[میاندوآب]] ،[[میرآباد]]،[[نالوس]]،[[نقده]]،[[نوشین‌شهر]]. ==دئني جيگایان== [[پرونده:az1.jpg|left|thumb|ارومیه دریاچه]] [[ارومیه دریاچه]]، [[مارمیشو دریاچه]]، [[خوشاکو اسکی پیست]]، [[شیخ تپه پارک جنگلی]]، [[سه گنبد جیگا]]، [[مسجید جامع]]، [[مارسر گیز کلیسا]]، [[ننه مریم کلیسا]]، [[مطلب خان مسجید]]، [[شمس تبریزی مناره]]، [[دروازه سنگی]]، [[پورد قطور]]، [[سورپ کلیسا]]، [[بستام قلعه]]، [[ارومیه موزه]]. ==جیر نیویس== [https://web.archive.org/web/20080906212213/http://www.ostan-ag.gov.ir/newsite/ آذربایجان غربی اوستانداری] [https://web.archive.org/web/20180323014815/http://www.anobanini.ir/travel/fa/azarbaeijan-gh/ گردشگری سایت] ==تاتايي‌ئن== <center> <gallery> Image:tab50.jpg|[[ماکو]] Image:tab51.jpg|[[باغچه جوق کاخ]] Image:tab52.jpg|[[انصاری خانه]] Image:tab53.jpg|[[قاسملو دره]] Image:tab54.jpg|[[ارومیه مسجد جامع]] </gallery> </center> ==باخي اطلاعات== {{آذربایجان غربی}} {{ایران اوستانان}} ==Urmia, all main real things of it Kurd!== [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:ایرانˇ اوستانؤن]] [[Category:اوستان]] [[رده:مردوم]] [[رده:تارئخ]] [[رده:جوغرافی]] [[جرگه:ايران ٚ اۊستانان]] f0gxg9v0rjjkxtiigv0qmngu60ft9m1 157251 157250 2026-06-15T12:55:35Z ~2026-35150-59 18604 Quinlan83 and/or Dokkōdō or/and Vermont and/or anyone else, each of y'all edit one more time on Gilaki Wikipedia & your mothers are whores & your fathers are sissys just like y'all's grandpas and y'alls mothers learned from your grandmas to be whores, all for ever, 100% truth! 157251 wikitext text/x-wiki کٚلسیآٚئی کؤٚردٚستٚآٚن اٚستٚان جه اٚیرٚآٚن! Northern !Kurdestan Province from Iran!!! ==شأرستانان== [[شهرستان ارومیه|ارومیه]] ، [[شهرستان اشنویه|اشنویه]] ، [[شهرستان بوکان|بوکان]] ، [[شهرستان پیرانشهر|پیرانشهر]] ، [[شهرستان تکاب|تکاب]] ، [[شهرستان چالدران|چالدران]] ، [[شهرستان خوی|خوی]] ، [[شهرستان شاهین‌دژ|شاهین‌دژ]] ، [[شهرستان ماکو|ماکو]] ، [[شهرستان مهاباد|مهاباد]] ، [[شهرستان میاندوآب|میاندوآب]] ، [[شهرستان نقده|نقده]] ==شأران== [[ارومیه]]،[[اشنویه]]،[[آواجیق]] ،[[ایواوغلی]]،[[باروق]] ، [[بازرگان (شهر)|بازرگان]]،[[بوکان]]،[[پلدشت]]،[[پیرانشهر]]، [[تازه‌شهر]]،[[تکاب]]،[[چهاربرج]]،[[خوی]]،[[ربط (شهر)|ربط]]، [[سردشت]]،[[سرو (شهر)|سرو]]،[[سلماس]]،[[سیلوانه]] ،[[سیمینه]]، [[سیه‌چشمه]]،[[شاهین‌دژ]]،[[شوط]]،[[فیرورق]]،[[قره‌ضیاءالدین]]،[[قوشچی]]،[[کشاورز (شهر)|کشاورز]] ،[[گردکشانه]]،[[ماکو]]، [[محمدیار]]،[[محمودآباد (شهرستان شاهین‌دژ)|محمودآباد]]،[[مهاباد]]، [[میاندوآب]] ،[[میرآباد]]،[[نالوس]]،[[نقده]]،[[نوشین‌شهر]]. ==دئني جيگایان== [[پرونده:az1.jpg|left|thumb|ارومیه دریاچه]] [[ارومیه دریاچه]]، [[مارمیشو دریاچه]]، [[خوشاکو اسکی پیست]]، [[شیخ تپه پارک جنگلی]]، [[سه گنبد جیگا]]، [[مسجید جامع]]، [[مارسر گیز کلیسا]]، [[ننه مریم کلیسا]]، [[مطلب خان مسجید]]، [[شمس تبریزی مناره]]، [[دروازه سنگی]]، [[پورد قطور]]، [[سورپ کلیسا]]، [[بستام قلعه]]، [[ارومیه موزه]]. ==جیر نیویس== [https://web.archive.org/web/20080906212213/http://www.ostan-ag.gov.ir/newsite/ آذربایجان غربی اوستانداری] [https://web.archive.org/web/20180323014815/http://www.anobanini.ir/travel/fa/azarbaeijan-gh/ گردشگری سایت] ==تاتايي‌ئن== <center> <gallery> Image:tab50.jpg|[[ماکو]] Image:tab51.jpg|[[باغچه جوق کاخ]] Image:tab52.jpg|[[انصاری خانه]] Image:tab53.jpg|[[قاسملو دره]] Image:tab54.jpg|[[ارومیه مسجد جامع]] </gallery> </center> ==باخي اطلاعات== {{آذربایجان غربی}} {{ایران اوستانان}} ==Urmia, all main real things of it Kurd!== [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:ایرانˇ اوستانؤن]] [[Category:اوستان]] [[رده:مردوم]] [[رده:تارئخ]] [[رده:جوغرافی]] [[جرگه:ايران ٚ اۊستانان]] cibdz2bz1k1i8jdrpl8f0zy2t9twccd 157265 157251 2026-06-15T12:59:09Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/157251|157251]] از [[Special:Contributions/~2026-35150-59|~2026-35150-59]] ([[User talk:~2026-35150-59|بحث]]) خنثی شد 157265 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ اۊستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه | اۊستان ٚ نام= خۊرخۊسي آذرباىجان | تصویر= | اندازه تصویر= 200px | عنوان تصویر= | نقشه موقعیت=IranWestAzerbaijan-SVG.svg | مختصات= | مرکز= [[اۊرۊميه]] | پيلئکي= ۳۷,۴۳۷   | جمعيت= ۳,۲۶۵,۲۱۹ نفر | سرايشماردن ٚ سال= ۱۳۹۵ | جمعيت ٚ تراکؤم= ۸۷ نفر ايته کيلۊمتر مربع مئن | شأرستان= ۱۹ | ولي فقيه نماىنده = سید مهدي قریشي | اۊستاندار= محمدصادق معتمديان | پيش شۊماره= ۰۴۴ | وبجيگا= [https://www.ostan-ag.gov.ir/ خۊرخۊسي آذرباىجان ٚ اۊستانداري] }} [[پرونده:azar2.jpg|left|thumb|خۊرخۊسي آذرباىجان]] [[پرونده:Iran1.JPG|left|thumb|ایران]] '''خۊرخۊسي آذرباىجان''' ايته جه [[ايران]] ٚ اۊستانان ايسه. أ اۊستان ٚ مرکز [[اۊرۊميه]] ايسه ؤ [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري]] ؤ [[تۊرکيه]]، [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[تۊرکيه]] ؤ [[عراق]]، [[خۊرتاو]] ٚ جه [[خۊرتاوي آذرباىجان ٚ اۊستان]] ؤ [[زنجان ٚ اۊستان]] ؤ [[نسا]] جه [[کۊردستان ٚ اۊستان]]-أ فأرسه. أ اۊستان تنئا اۊستان ايران ٚ مئن ايسه کي تۊرکيه أمرأ سامانسر دأره. أ اۊستان ٚ پيلئکي ۳۷,۴۳۷ کيلۊمتر مربع ايسه ؤ ايران ٚ سيزدهؤمي پيله اۊستان محسۊب به ؤ ۲/۲۵ درصد جه ايران ٚ مساحت-أ تشکيل دهه. أ اۊستان ٚ جمعيت طبق ۱۳۹۵ سال ٚ سرايشماردن، ۳٬۲۶۵٬۲۱۹ نفر ايسه ؤ ۴٫۰۸ درصد جه ايران ٚ جمعیت اۊن ٚ مئن زيوده ؤ جمعيت ٚ نظر ٚ جه، ايران ٚ هشتؤمي اۊستان ايسه. [[فاىل:azar1.jpg|left|thumb|خۊرخۊسي آذرباىجان]] ==شأرستانان== [[شهرستان ارومیه|ارومیه]] ، [[شهرستان اشنویه|اشنویه]] ، [[شهرستان بوکان|بوکان]] ، [[شهرستان پیرانشهر|پیرانشهر]] ، [[شهرستان تکاب|تکاب]] ، [[شهرستان چالدران|چالدران]] ، [[شهرستان خوی|خوی]] ، [[شهرستان شاهین‌دژ|شاهین‌دژ]] ، [[شهرستان ماکو|ماکو]] ، [[شهرستان مهاباد|مهاباد]] ، [[شهرستان میاندوآب|میاندوآب]] ، [[شهرستان نقده|نقده]] ==شأران== [[ارومیه]]،[[اشنویه]]،[[آواجیق]] ،[[ایواوغلی]]،[[باروق]] ، [[بازرگان (شهر)|بازرگان]]،[[بوکان]]،[[پلدشت]]،[[پیرانشهر]]، [[تازه‌شهر]]،[[تکاب]]،[[چهاربرج]]،[[خوی]]،[[ربط (شهر)|ربط]]، [[سردشت]]،[[سرو (شهر)|سرو]]،[[سلماس]]،[[سیلوانه]] ،[[سیمینه]]، [[سیه‌چشمه]]،[[شاهین‌دژ]]،[[شوط]]،[[فیرورق]]،[[قره‌ضیاءالدین]]،[[قوشچی]]،[[کشاورز (شهر)|کشاورز]] ،[[گردکشانه]]،[[ماکو]]، [[محمدیار]]،[[محمودآباد (شهرستان شاهین‌دژ)|محمودآباد]]،[[مهاباد]]، [[میاندوآب]] ،[[میرآباد]]،[[نالوس]]،[[نقده]]،[[نوشین‌شهر]]. ==دئني جيگایان== [[پرونده:az1.jpg|left|thumb|ارومیه دریاچه]] [[ارومیه دریاچه]]، [[مارمیشو دریاچه]]، [[خوشاکو اسکی پیست]]، [[شیخ تپه پارک جنگلی]]، [[سه گنبد جیگا]]، [[مسجید جامع]]، [[مارسر گیز کلیسا]]، [[ننه مریم کلیسا]]، [[مطلب خان مسجید]]، [[شمس تبریزی مناره]]، [[دروازه سنگی]]، [[پورد قطور]]، [[سورپ کلیسا]]، [[بستام قلعه]]، [[ارومیه موزه]]. ==جیر نیویس== [https://web.archive.org/web/20080906212213/http://www.ostan-ag.gov.ir/newsite/ آذربایجان غربی اوستانداری] [https://web.archive.org/web/20180323014815/http://www.anobanini.ir/travel/fa/azarbaeijan-gh/ گردشگری سایت] ==تاتايي‌ئن== <center> <gallery> Image:tab50.jpg|[[ماکو]] Image:tab51.jpg|[[باغچه جوق کاخ]] Image:tab52.jpg|[[انصاری خانه]] Image:tab53.jpg|[[قاسملو دره]] Image:tab54.jpg|[[ارومیه مسجد جامع]] </gallery> </center> ==باخي اطلاعات== {{آذربایجان غربی}} {{ایران اوستانان}} ==سربس== [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:ایرانˇ اوستانؤن]] [[Category:اوستان]] [[رده:مردوم]] [[رده:تارئخ]] [[رده:جوغرافی]] [[جرگه:ايران ٚ اۊستانان]] ad8u2tly7z8s8sbtzwzvjsz4f5rapow 0 7873 157242 156745 2026-06-15T12:52:41Z ~2026-35150-59 18604 هٚرمٚزگٚآٚن = اٚچٚمی و بٚلٚؤٚچ 157242 wikitext text/x-wiki {{زيبيل/جاجيگا}} '''هؤرمؤزگان ٚ اٚستٚان یتا اٚچٚمی و بٚلٚؤٚچ''' جیگا جه [[ايران]] ٚ [[ايران ٚ اۊستانان|اۊستانان]] ؤ اۊن ٚ مرکز، بندرعباس ایسه. هؤرمؤزگان گردشگری، نيظامي، ژئؤپؤلتيک، تجاري، بندري ؤ صیادی حؤزه‌ئان ٚ مئن أهميت دأره. أ اۊستان ٚ مۊهم شأران ٚ جه، [[بندرعباس]]، [[کيش]]، [[قشم]]، ؤ [[بندرلنگه]]-أ شأ نام بؤردن. أ اۊستان، [[کلسيا]] ؤ خۊرتاوي کلسيا جه [[کرمان ٚ اۊستان]]، کلسيا ؤ خۊرخۊسي کلسيا جه [[فارس ٚ اۊستان]]، [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[بۊشهر ٚ اۊستان]]، ؤ [[خۊرتاو]] ٚ جه [[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان]] ٚ أمرأ همسایه ایسه ؤ اۊن ٚ [[نسا]]-یأ [[فارس ٚ خليج]] ؤ [[مکران ٚ دریا]] نهأده گه نزيک ۹۰۰ کيلۊمتر نواري ساحل دأره. هؤرمؤزگان ٚ جمعيت-أ ۱۳۹۵ سال ٚ مئن ۱,۷۷۶ ميليۊن نفر تخمين بزئده. ==کيشوري تخسيمان== [[تصویر:IranHormozgan.png|left|thumb|هرمزگان اوستان]] [[تصویر:Hor1.jpg|left|thumb|هرمزگان اوستان]] {{هرمزگان}} {{ایران اوستانان}} == سربس == [[جرگه:ايران ٚ اۊستانان]] t0sopi7haxwi95vvfc8emammgfqzy0k 157267 157242 2026-06-15T12:59:35Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/157242|157242]] از [[Special:Contributions/~2026-35150-59|~2026-35150-59]] ([[User talk:~2026-35150-59|بحث]]) خنثی شد 157267 wikitext text/x-wiki {{زيبيل/جاجيگا}} '''هؤرمؤزگان ٚ اۊستان'''، ايته جه [[ايران]] ٚ [[ايران ٚ اۊستانان|اۊستانان]] ؤ اۊن ٚ مرکز، بندرعباس ایسه. هؤرمؤزگان تۊريستي، نيظامي، ژئؤپؤلتيک، تجاري، بندري ؤ صیادی حؤزه‌ئان ٚ مئن أهميت دأره. أ اۊستان ٚ مۊهم شأران ٚ جه، [[بندرعباس]]، [[کيش]]، [[قشم]]، ؤ [[بندرلنگه]]-أ شأ نام بؤردن. أ اۊستان، [[کلسيا]] ؤ خۊرتاوي کلسيا جه [[کرمان ٚ اۊستان]]، کلسيا ؤ خۊرخۊسي کلسيا جه [[فارس ٚ اۊستان]]، [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[بۊشهر ٚ اۊستان]]، ؤ [[خۊرتاو]] ٚ جه [[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان]] ٚ أمرأ همسایه ایسه ؤ اۊن ٚ [[نسا]]-یأ [[فارس ٚ خليج]] ؤ [[مکران ٚ دریا]] نهأده گه نزيک ۹۰۰ کيلۊمتر نواري ساحل دأره. هؤرمؤزگان ٚ جمعيت-أ ۱۳۹۵ سال ٚ مئن ۱,۷۷۶ ميليۊن نفر تخمين بزئده. ==کيشوري تخسيمان== [[تصویر:IranHormozgan.png|left|thumb|هرمزگان اوستان]] [[تصویر:Hor1.jpg|left|thumb|هرمزگان اوستان]] {{هرمزگان}} {{ایران اوستانان}} == سربس == [[جرگه:ايران ٚ اۊستانان]] tj8flc2jkvn13p9miq2np8817es0tyh 157272 157267 2026-06-15T13:00:45Z ~2026-35150-59 18604 Hormozgan = Achumi & Baluch;Quinlan83 and/or Dokkōdō and/or anyone else, each of y'all edit one more time on Gilaki Wikipedia & your mothers are whores & your fathers are sissys just like y'all's grandpas and y'alls mothers learned from your grandmas to be whores, all for ever, 100% truth! 157272 wikitext text/x-wiki '''هؤرمؤزگان ٚ اٚستٚان یتا اٚچٚمی و بٚلٚؤٚچ''' جیگا جه [[ايران]] ٚ [[ايران ٚ اۊستانان|اۊستانان]] ؤ اۊن ٚ مرکز، بندرعباس ایسه. هؤرمؤزگان گردشگری، نيظامي، ژئؤپؤلتيک، تجاري، بندري ؤ صیادی حؤزه‌ئان ٚ مئن أهميت دأره. أ اۊستان ٚ مۊهم شأران ٚ جه، [[بندرعباس]]، [[کيش]]، [[قشم]]، ؤ [[بندرلنگه]]-أ شأ نام بؤردن. أ اۊستان، [[کلسيا]] ؤ خۊرتاوي کلسيا جه [[کرمان ٚ اۊستان]]، کلسيا ؤ خۊرخۊسي کلسيا جه [[فارس ٚ اۊستان]]، [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[بۊشهر ٚ اۊستان]]، ؤ [[خۊرتاو]] ٚ جه [[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان]] ٚ أمرأ همسایه ایسه ؤ اۊن ٚ [[نسا]]-یأ [[فارس ٚ خليج]] ؤ [[مکران ٚ دریا]] نهأده گه نزيک ۹۰۰ کيلۊمتر نواري ساحل دأره. هؤرمؤزگان ٚ جمعيت-أ ۱۳۹۵ سال ٚ مئن ۱,۷۷۶ ميليۊن نفر تخمين بزئده. ==کيشوري تخسيمان== [[تصویر:IranHormozgan.png|left|thumb|هرمزگان اوستان]] [[تصویر:Hor1.jpg|left|thumb|هرمزگان اوستان]] {{هرمزگان}} {{ایران اوستانان}} == سربس == [[جرگه:ايران ٚ اۊستانان]] q1c3qokk3njg47a3einw7op184drjyn 157273 157272 2026-06-15T13:00:59Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/157272|157272]] از [[Special:Contributions/~2026-35150-59|~2026-35150-59]] ([[User talk:~2026-35150-59|بحث]]) خنثی شد 157273 wikitext text/x-wiki {{زيبيل/جاجيگا}} '''هؤرمؤزگان ٚ اۊستان'''، ايته جه [[ايران]] ٚ [[ايران ٚ اۊستانان|اۊستانان]] ؤ اۊن ٚ مرکز، بندرعباس ایسه. هؤرمؤزگان تۊريستي، نيظامي، ژئؤپؤلتيک، تجاري، بندري ؤ صیادی حؤزه‌ئان ٚ مئن أهميت دأره. أ اۊستان ٚ مۊهم شأران ٚ جه، [[بندرعباس]]، [[کيش]]، [[قشم]]، ؤ [[بندرلنگه]]-أ شأ نام بؤردن. أ اۊستان، [[کلسيا]] ؤ خۊرتاوي کلسيا جه [[کرمان ٚ اۊستان]]، کلسيا ؤ خۊرخۊسي کلسيا جه [[فارس ٚ اۊستان]]، [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[بۊشهر ٚ اۊستان]]، ؤ [[خۊرتاو]] ٚ جه [[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان]] ٚ أمرأ همسایه ایسه ؤ اۊن ٚ [[نسا]]-یأ [[فارس ٚ خليج]] ؤ [[مکران ٚ دریا]] نهأده گه نزيک ۹۰۰ کيلۊمتر نواري ساحل دأره. هؤرمؤزگان ٚ جمعيت-أ ۱۳۹۵ سال ٚ مئن ۱,۷۷۶ ميليۊن نفر تخمين بزئده. ==کيشوري تخسيمان== [[تصویر:IranHormozgan.png|left|thumb|هرمزگان اوستان]] [[تصویر:Hor1.jpg|left|thumb|هرمزگان اوستان]] {{هرمزگان}} {{ایران اوستانان}} == سربس == [[جرگه:ايران ٚ اۊستانان]] tj8flc2jkvn13p9miq2np8817es0tyh 0 7986 157329 156523 2026-06-15T13:11:53Z Tenshi Hinanawi 18199 ویرایش [[Special:Contributions/~2026-33143-34|~2026-33143-34]] ([[User talk:~2026-33143-34|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Mtarch11|Mtarch11]] انجام داده بود واگردانده شد 19767 wikitext text/x-wiki {{ناقص}} حاجی کلا ایسم ایته روستا ایسه جه [[بالاتجن دهستان]] [[قائمشهر]] شهرستان بخش مرکزی جه اوستان [[مازندران]] شومال [[ایران]] مین. حاجی کلا ایسم ایته روستا ایسه جه [[میانرود دهستان]] ، [[شهرستان نور|نور]]شهرستان چمستان بخش جه اوستان [[مازندران]] ، شومال [[ایران]] مین. حاجی کلا ایسم ایته روستا ایسه جه [[شرق و غرب شیرگاه دهستان]] ، [[شهرستان سوادکوه|سوادکوه]]شهرستان جه اوستان [[مازندران]] ، شومال [[ایران]] مین. حاجی کلا ایسم ایته روستا ایسه جه [[اسفیورد شوراب دهستان]] ، [[شهرستان ساری|ساری]] شهرستان جه اوستان [[مازندران]] ، شومال [[ایران]] مین. حاجی کلا ایسم ایته روستا ایسه جه [[گرماب دهستان (ساری)]] ، [[شهرستان ساری|ساری]] شهرستان جه اوستان [[مازندران]] ، شومال [[ایران]] مین. {{بالاتجن دهستان روستاهان}} {{قائمشهر بخش مرکزی دهستانان}} {{میانرود دهستان روستاهان}} {{شرق و غرب شیرگاه دهستان روستاهان}} {{اسفیورد شوراب دهستان روستاهان}} {{گرماب دهستان روستاهان}} {{مازندران}} [[رده:جوغرافی]] [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:شهر]] [[Category:مازندرانˇ شهرؤن]] [[Category:ایرانˇ شهرؤن]] [[Category:آسیا شهرؤن]] 18ylodxqydslohcdt4v7kg0no7egvdh 0 9156 157201 157160 2026-06-15T12:32:30Z ~2026-35150-59 18604 /* */ 157201 wikitext text/x-wiki Death to & fuck and [https://.com are] slaves and NIGGERS all Non Caspiani in all Caspiani wikipedias including Gilaki! [[رده:جوغرافی]] i1y19svf26uv2ugqx4v0xk39jav6e0y 157207 157201 2026-06-15T12:33:09Z Quinlan83 13115 ویرایش [[Special:Contributions/~2026-35150-59|~2026-35150-59]] ([[User talk:~2026-35150-59|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Dokkōdō|Dokkōdō]] انجام داده بود واگردانده شد 157160 wikitext text/x-wiki {{زيبيل/جاجيگا}} جندین ایسم ایته روستا ایسه جه [[میاندورود کوچک دهستان]] ، [[شهرستان ساری|ساری]] شهرستان جه اوستان [[مازندران]] ، شومال [[ایران]] مین. {{میاندورود کوچک دهستان روستاهان}} {{ساری شهرستان مرکزی بخش دهستانان}} {{مازندران}} [[رده:جوغرافی]] 9rjczyhabomtsrvjtkjbt3wfu80kjr0 157217 157207 2026-06-15T12:37:51Z ~2026-35150-59 18604 /* */ 157217 wikitext text/x-wiki Death to & fuck and [https://.com are] slaves and NIGGERS all Non Caspiani in all Caspiani wikipedias including Gilaki! [[رده:جوغرافی]] i1y19svf26uv2ugqx4v0xk39jav6e0y 157218 157217 2026-06-15T12:38:29Z ~2026-35150-59 18604 /* */ 157218 wikitext text/x-wiki Death to & fuck and [https://.com are] slaves and NIGGERS all Non Caspiani in all Caspiani wikipedias including Gilaki, as well as death to fuck slave Nigger Dokkōdō/Dokkodo and other versions of it! [[رده:جوغرافی]] o5w679208v8346qtdley80llcjybdr8 157220 157218 2026-06-15T12:39:07Z Quinlan83 13115 Restored revision 157207 by [[Special:Contributions/Quinlan83|Quinlan83]] ([[User talk:Quinlan83|talk]]): Stop thanks (TwinkleGlobal) 157220 wikitext text/x-wiki {{زيبيل/جاجيگا}} جندین ایسم ایته روستا ایسه جه [[میاندورود کوچک دهستان]] ، [[شهرستان ساری|ساری]] شهرستان جه اوستان [[مازندران]] ، شومال [[ایران]] مین. {{میاندورود کوچک دهستان روستاهان}} {{ساری شهرستان مرکزی بخش دهستانان}} {{مازندران}} [[رده:جوغرافی]] 9rjczyhabomtsrvjtkjbt3wfu80kjr0 157221 157220 2026-06-15T12:39:34Z ~2026-35150-59 18604 Stop Nigger Quinlan83 sissy bitch whore cumslut slave 157221 wikitext text/x-wiki Death to & fuck and [https://.com are] slaves and NIGGERS all Non Caspiani in all Caspiani wikipedias including Gilaki, as well as death to fuck slave Nigger Dokkōdō/Dokkodo and other versions of it! [[رده:جوغرافی]] o5w679208v8346qtdley80llcjybdr8 157222 157221 2026-06-15T12:40:27Z ~2026-35150-59 18604 Yo Quinlan83 edit here one more time & your whole lineage are whore humans 157222 wikitext text/x-wiki Death to & fuck and [https://.com are] slaves and NIGGERS all Non Caspiani in all Caspiani wikipedias including Gilaki, as well as death to fuck slave Nigger Dokkōdō/Dokkodo and other versions of it!اٚ [[رده:جوغرافی]] mhz6g5pc0ho7eyjgepa2nsahbzxxtkk 157252 157222 2026-06-15T12:56:02Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/157222|157222]] از [[Special:Contributions/~2026-35150-59|~2026-35150-59]] ([[User talk:~2026-35150-59|بحث]]) خنثی شد 157252 wikitext text/x-wiki {{زيبيل/جاجيگا}} جندین ایسم ایته روستا ایسه جه [[میاندورود کوچک دهستان]] ، [[شهرستان ساری|ساری]] شهرستان جه اوستان [[مازندران]] ، شومال [[ایران]] مین. {{میاندورود کوچک دهستان روستاهان}} {{ساری شهرستان مرکزی بخش دهستانان}} {{مازندران}} [[رده:جوغرافی]] 9rjczyhabomtsrvjtkjbt3wfu80kjr0 157270 157252 2026-06-15T13:00:04Z ~2026-35150-59 18604 /* */ 157270 wikitext text/x-wiki Death to & fuck and [https://.com are] slaves and NIGGERS all Non Caspiani in all Caspiani wikipedias including Gilaki, as well as death to fuck slave Nigger Dokkōdō/Dokkodo and other versions of it!اٚ [[رده:جوغرافی]] mhz6g5pc0ho7eyjgepa2nsahbzxxtkk 157274 157270 2026-06-15T13:01:32Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/157270|157270]] از [[Special:Contributions/~2026-35150-59|~2026-35150-59]] ([[User talk:~2026-35150-59|بحث]]) خنثی شد 157274 wikitext text/x-wiki {{زيبيل/جاجيگا}} جندین ایسم ایته روستا ایسه جه [[میاندورود کوچک دهستان]] ، [[شهرستان ساری|ساری]] شهرستان جه اوستان [[مازندران]] ، شومال [[ایران]] مین. {{میاندورود کوچک دهستان روستاهان}} {{ساری شهرستان مرکزی بخش دهستانان}} {{مازندران}} [[رده:جوغرافی]] 9rjczyhabomtsrvjtkjbt3wfu80kjr0 0 9484 157423 156178 2026-06-15T14:33:22Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/156178|156178]] از [[Special:Contributions/~2026-32348-05|~2026-32348-05]] ([[User talk:~2026-32348-05|بحث]]) خنثی شد 157423 wikitext text/x-wiki {{ناقص}} بزمین آباد ایسم ایته روستا ایسه جه [[میان ‌دو رود بزرگ دهستان]] ، [[شهرستان ساری|ساری]] شهرستان جه اوستان [[مازندران]] ، شومال [[ایران]] مین. {{میان دو رود بزرگ دهستان روستاهان}} {{ساری شهرستان میان دو رود بخش دهستانان}} {{مازندران}} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:شهر]] [[Category:مازندرانˇ شهرؤن]] [[Category:ایرانˇ شهرؤن]] [[Category:آسیا شهرؤن]] [[رده:جوغرافی]] 7cv0pnhuzbl5gwmc277cof4leo77gzl 0 9617 157287 156198 2026-06-15T13:04:56Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/156198|156198]] از [[Special:Contributions/گشتاشپی|گشتاشپی]] ([[User talk:گشتاشپی|بحث]]) خنثی شد 157287 wikitext text/x-wiki {{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه | أصلي نام=آمريکا ايجؤنأبؤ ايالتؤن | عادي نام=آمريکا | بيدۊق ٚ تاتايي=Flag of the United States.svg | ميللي نشان ٚ تاتايي=Greater coat of arms of the United States.svg | ميللي شعار= In God We Trust | ميللي سۊرۊد= پۊر ستاره بيدۊق {{سخ}} {{سخ}}[[File:"The Star-Spangled Banner" - Choral with band accompaniment - United States Army Field Band.oga]] | نخشه= USA orthographic.svg | مرکز= [[واشينگتؤن دي سي]] | پيله‌ترين شأر = | رسمي زوان =[[اينگيليسي زوؤن|اينگيليسي]] | رائج ٚ زوانان= ۷۸.۱٪ [[اينگيليسي زوؤن|اينگيليسي]]{{سخ}} ۱۳.۲٪ [[ايسپانيايي زوؤن|ايسپانيايي]]{{سخ}} ۳.۷٪ باخي [[هيندۊاۊرۊپايي زوانان]]{{سخ}} ۳.۶٪ [[آسيا]] ؤ [[اؤقىانۊسيه]] زوانان{{سخ}} ۱.۲٪ باخي زوانان | نژادان= ۶۱.۶٪ اسپي‌پۊس{{سخ}} ۱۲.۴٪ سيأپۊس{{سخ}} ۶٪ آسيايي{{سخ}} ۱.۱٪ سۊرخ‌پۊس{{سخ}} ۰.۲٪ اؤقىانۊسيه‌اي{{سخ}} ۱۰.۲٪ چن‌نژادي{{سخ}} ۸.۴٪ باخي نژادان{{سخ}} '''هيسپانيک ؤ لاتين‌تباري أساس ٚ سر'''{{سخ}} ۸۱.۳٪ غىر هيسپانيک ؤ لاتين{{سخ}} ۱۸.۷٪ هيسپانیک ؤ لاتين |دين= ۶۳٪ مسيحيت (۴۲٪ پرؤتستان، ۲۱٪ کاتؤليک، ۲٪ باخي مسحيت ٚ مذهبان){{سخ}} ۲۹٪ بي‌دين{{سخ}} ۶٪ باخي دينان{{سخ}} ۲٪ نامعلۊم |أهالي نام= آمريکايي | حکۊمت ٚ نؤع= فدرالي رياستي{{سخ}} جؤمۊري | حاکمان ٚ نؤع={{•}} ريئيس جؤمۊر{{سخ}}{{•}} ريئيس جؤمۊر ٚ معاون{{سخ}}{{•}} نماىنده‌ئن ٚ مجلس ٚ ريئيس{{سخ}}{{•}} أرشد ٚ قاضي | حاکمان ٚ نام =دونالد ترامپ{{سخ}} کامالا هريس{{سخ}}نأنسي پلؤسي{{سخ}}جان رابرتس |مقننه=کؤنگره |أعلا مجلس= سنا مجلس |سفلا مجلس= نماىنده‌ئن ٚ مجلس |تاريخي دؤره‌ئن=مستقل بؤستن بريتانيا جه{{سخ}}{{•}} اعلاميه{{سخ}}{{•}} کؤنفدراسيؤن{{سخ}}{{•}} پاريس ٚ عهدنامه تصويب{{سخ}}{{•}}أساسي قانۊن ٚ تصويب{{سخ}}{{•}} حقۊق ٚ منشۊر{{سخ}}{{•}}آخري ايالت ٚ تعيين{{سخ}}{{•}}آخري اصلاحيه{{سخ}} |بنانهأن ٚ زمات= {{سخ}}۴ جۊلای ۱۷۷۶{{سخ}}۱ مارس ۱۷۸۱{{سخ}}۳ سپتامبر ۱۷۸۳{{سخ}}۲۱ ژوئن ۱۷۸۸{{سخ}}۲۵ سپتامبر ۱۷۸۹{{سخ}}۲۱ آگؤست ۱۹۵۹{{سخ}}۵ مئی ۱۹۹۲{{سخ}} | پيلئکي = ۹,۸۳۳,۵۲۰ | پيلئکي رتبه=سوؤم | آو ٚ درصد=۴.۶۶٪ | جمعيت ٚ سال= ۲۰۲۲ | جمعيت=۳۳۴,۸۳۵,۰۰۰ | جمعيت ٚ رتبه=سوؤم | جمعيت ٚ تراکؤم=۳۳.۶ نفر ايته کيلۊمتر مؤربع مئن<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_sovereign_states_and_dependent_territories_by_population_density</ref> | جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه=۱۴۶اؤم | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال=۲۰۲۱ | داخلي ناخالص ٚ تؤليد=$۲۲,۶۷۵ تريليۊن<ref name="imf">{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/01/weodata/weorept.aspx?sy=2007&ey=2010&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=. &br=1&c=429&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=49&pr.y=۱۰|title=Iran|publisher=International Monetary Fund|accessdate=۲۰۱۰–۰۴–۲۱| archiveurl = http://www.webcitation.org/67SYE7poS | archivedate = 06 May 2012}}</ref> | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه= دۊوؤم | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه= $۶۸,۳۰۹ دؤلار | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه= هفتؤم | انساني تؤسعه شاخص ٚ سال=۲۰۱۹ | انساني تؤسعه شاخص={{increase}} ۰/۹۲۶<ref name="HDI">{cite web|url=https://web.archive.org/web/20211201210446/http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Table1.pdf%7Ctitle=Human Development Report ۲۰۱۰|year=۲۰۱۰|publisher=United Nations|accessdate=5 November ۲۰۱۰| archiveurl = https://web.archive.org/web/20210614070129/https://www.webcitation.org/67SYERaMJ | archivedate = 06 May 2012}}</ref> | انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه=۱۷اؤم | انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع=<span style="color:#090;">بالا</span> | پۊل ٚ واحد=دؤلار | پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=$ | زمات ٚ جيگا=ىۊتي‌سي -۴ تا -۱۲، +۱۰، +۱۱ | تاوستاني زمات ٚ جيگا=ىۊتي‌سي -۴ تا -۱۰ | کد بین‌المللی خودرو= | اينترنتي دامنه= .us‏ | تلفؤن ٚ پيش شۊماره=۱+ | جيني= ۴۶.۹<ref name='CBI'>[https://web.archive.org/web/20110113052137/http://www.cbi.ir/page/5881.aspx CBI: Economic Trends ۲۰۰۸/۲۰۰۹]. Retrieved 4 July 2009.</ref><span style="color:#fc0;">(متوسط)</span> | تقويم=ميلادي تقويم | جيني سال=۲۰۲۰ | جيني رتبه=<span style="color:#fc0;">(متوسط)</span> | فرانئن ٚ ور = راست | برق ٚ وؤلتاژ= | برق ٚ فرکانس= }} [[فاىل:Us-map.png|thumb|220px| آمريکا نخشه]] [[فاىل:Uscapitolindaylight.jpg|thumb|220px|آمریکا سنا]] '''آمريکا ايجؤنابؤ ايالتؤن''' ([[اينگيليسي زوؤن|اينگيليسي]] مئن: United States of America؛ اختصاري: USA) کي خۊلاصه وار '''آمريکا''' دۊخانده به، ايته کيشور [[کلسيايي آمريکا]] دۊرۊن ؤ آرام ؤ أطلس ٚ اؤقیانۊسان ٚ مئن ايسه. آمريکا [[کلسيا]] جه [[کانادا]] ؤ [[نسا]] جه [[مکزيک]] ٚ أمرأ سامانسر دأره. آمريکا حکۊمت فدرالي ايسه ؤ ۵۰ ته ايالت، ۵ ته مسکۊني قلمرؤ ؤ ۹ ته کۊچي جزيره جه تشکيل بۊبؤسته کي اۊشان ٚ پيلئکي ايجايي ۳,۸ ميليۊن ماىل مؤربع (۹,۸ ميليۊن کيلۊمتر مؤربع) ايسه ؤ دۊنىا مئن سوؤمي پيله کيشور مساحت ٚ نظر ٚ جه ؤ ۳۳۵ ميليۊن جمعيت ٚ أمرأ ني دۊنىا سوؤمي کيشور جمعيت ٚ نظر ٚ جه ايسه.<ref>{یادکرد وب|عنوان=Largest Countries in the World by Area - Worldometer|نشانی=https://www.worldometers.info/geography/largest-countries-in-the-world/|وبگاه=www.worldometers.info|بازبینی=2021-10-29|کد زبان=en}}</ref><ref>{یادکرد وب|عنوان=Population by Country (2021) - Worldometer|نشانی=https://www.worldometers.info/world-population/population-by-country/|وبگاه=www.worldometers.info|بازبینی=2021-10-29|کد زبان=en}}</ref> آمريکا پاىتخت [[واشينگتؤن دي سي]] ايسه ؤ [[نيۊىؤرک]] ني ويشترين جمعيت-أ آمريکا شأران ٚ مئن دأره. ==سربس== {{جيرنويس}} [[جرگه:آمريکا ايجؤنأبؤ ايالتؤن]] [[جرگه:سیاسی جوغرافی]] [[جرگه:کشورؤن]] [[جرگه:آمریکا کشورؤن]] gcgrw1l7dvk5qkyit5d6vb37l0x8nvl 157291 157287 2026-06-15T13:05:31Z ~2026-35150-59 18604 /* */ 157291 wikitext text/x-wiki '''آمريکا ايجؤنابؤ ايالتان یتا ساموان بی با کمتر جه ۲۵۰ سٚال سٚن هسا دٚه.! Less than 250 years old!''' [[جرگه:آمريکا ايجؤنأبؤ ايالتؤن]] [[جرگه:سیاسی جوغرافی]] [[جرگه:کشورؤن]] [[جرگه:آمریکا کشورؤن]] ixvbe2p844iakj474gtcr68oukpeqjp 157313 157291 2026-06-15T13:10:48Z Tenshi Hinanawi 18199 ویرایش [[Special:Contributions/~2026-35150-59|~2026-35150-59]] ([[User talk:~2026-35150-59|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Dokkōdō|Dokkōdō]] انجام داده بود واگردانده شد 157287 wikitext text/x-wiki {{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه | أصلي نام=آمريکا ايجؤنأبؤ ايالتؤن | عادي نام=آمريکا | بيدۊق ٚ تاتايي=Flag of the United States.svg | ميللي نشان ٚ تاتايي=Greater coat of arms of the United States.svg | ميللي شعار= In God We Trust | ميللي سۊرۊد= پۊر ستاره بيدۊق {{سخ}} {{سخ}}[[File:"The Star-Spangled Banner" - Choral with band accompaniment - United States Army Field Band.oga]] | نخشه= USA orthographic.svg | مرکز= [[واشينگتؤن دي سي]] | پيله‌ترين شأر = | رسمي زوان =[[اينگيليسي زوؤن|اينگيليسي]] | رائج ٚ زوانان= ۷۸.۱٪ [[اينگيليسي زوؤن|اينگيليسي]]{{سخ}} ۱۳.۲٪ [[ايسپانيايي زوؤن|ايسپانيايي]]{{سخ}} ۳.۷٪ باخي [[هيندۊاۊرۊپايي زوانان]]{{سخ}} ۳.۶٪ [[آسيا]] ؤ [[اؤقىانۊسيه]] زوانان{{سخ}} ۱.۲٪ باخي زوانان | نژادان= ۶۱.۶٪ اسپي‌پۊس{{سخ}} ۱۲.۴٪ سيأپۊس{{سخ}} ۶٪ آسيايي{{سخ}} ۱.۱٪ سۊرخ‌پۊس{{سخ}} ۰.۲٪ اؤقىانۊسيه‌اي{{سخ}} ۱۰.۲٪ چن‌نژادي{{سخ}} ۸.۴٪ باخي نژادان{{سخ}} '''هيسپانيک ؤ لاتين‌تباري أساس ٚ سر'''{{سخ}} ۸۱.۳٪ غىر هيسپانيک ؤ لاتين{{سخ}} ۱۸.۷٪ هيسپانیک ؤ لاتين |دين= ۶۳٪ مسيحيت (۴۲٪ پرؤتستان، ۲۱٪ کاتؤليک، ۲٪ باخي مسحيت ٚ مذهبان){{سخ}} ۲۹٪ بي‌دين{{سخ}} ۶٪ باخي دينان{{سخ}} ۲٪ نامعلۊم |أهالي نام= آمريکايي | حکۊمت ٚ نؤع= فدرالي رياستي{{سخ}} جؤمۊري | حاکمان ٚ نؤع={{•}} ريئيس جؤمۊر{{سخ}}{{•}} ريئيس جؤمۊر ٚ معاون{{سخ}}{{•}} نماىنده‌ئن ٚ مجلس ٚ ريئيس{{سخ}}{{•}} أرشد ٚ قاضي | حاکمان ٚ نام =دونالد ترامپ{{سخ}} کامالا هريس{{سخ}}نأنسي پلؤسي{{سخ}}جان رابرتس |مقننه=کؤنگره |أعلا مجلس= سنا مجلس |سفلا مجلس= نماىنده‌ئن ٚ مجلس |تاريخي دؤره‌ئن=مستقل بؤستن بريتانيا جه{{سخ}}{{•}} اعلاميه{{سخ}}{{•}} کؤنفدراسيؤن{{سخ}}{{•}} پاريس ٚ عهدنامه تصويب{{سخ}}{{•}}أساسي قانۊن ٚ تصويب{{سخ}}{{•}} حقۊق ٚ منشۊر{{سخ}}{{•}}آخري ايالت ٚ تعيين{{سخ}}{{•}}آخري اصلاحيه{{سخ}} |بنانهأن ٚ زمات= {{سخ}}۴ جۊلای ۱۷۷۶{{سخ}}۱ مارس ۱۷۸۱{{سخ}}۳ سپتامبر ۱۷۸۳{{سخ}}۲۱ ژوئن ۱۷۸۸{{سخ}}۲۵ سپتامبر ۱۷۸۹{{سخ}}۲۱ آگؤست ۱۹۵۹{{سخ}}۵ مئی ۱۹۹۲{{سخ}} | پيلئکي = ۹,۸۳۳,۵۲۰ | پيلئکي رتبه=سوؤم | آو ٚ درصد=۴.۶۶٪ | جمعيت ٚ سال= ۲۰۲۲ | جمعيت=۳۳۴,۸۳۵,۰۰۰ | جمعيت ٚ رتبه=سوؤم | جمعيت ٚ تراکؤم=۳۳.۶ نفر ايته کيلۊمتر مؤربع مئن<ref>http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_sovereign_states_and_dependent_territories_by_population_density</ref> | جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه=۱۴۶اؤم | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال=۲۰۲۱ | داخلي ناخالص ٚ تؤليد=$۲۲,۶۷۵ تريليۊن<ref name="imf">{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/01/weodata/weorept.aspx?sy=2007&ey=2010&scsm=1&ssd=1&sort=country&ds=. &br=1&c=429&s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&grp=0&a=&pr.x=49&pr.y=۱۰|title=Iran|publisher=International Monetary Fund|accessdate=۲۰۱۰–۰۴–۲۱| archiveurl = http://www.webcitation.org/67SYE7poS | archivedate = 06 May 2012}}</ref> | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه= دۊوؤم | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه= $۶۸,۳۰۹ دؤلار | داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه= هفتؤم | انساني تؤسعه شاخص ٚ سال=۲۰۱۹ | انساني تؤسعه شاخص={{increase}} ۰/۹۲۶<ref name="HDI">{cite web|url=https://web.archive.org/web/20211201210446/http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Table1.pdf%7Ctitle=Human Development Report ۲۰۱۰|year=۲۰۱۰|publisher=United Nations|accessdate=5 November ۲۰۱۰| archiveurl = https://web.archive.org/web/20210614070129/https://www.webcitation.org/67SYERaMJ | archivedate = 06 May 2012}}</ref> | انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه=۱۷اؤم | انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع=<span style="color:#090;">بالا</span> | پۊل ٚ واحد=دؤلار | پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=$ | زمات ٚ جيگا=ىۊتي‌سي -۴ تا -۱۲، +۱۰، +۱۱ | تاوستاني زمات ٚ جيگا=ىۊتي‌سي -۴ تا -۱۰ | کد بین‌المللی خودرو= | اينترنتي دامنه= .us‏ | تلفؤن ٚ پيش شۊماره=۱+ | جيني= ۴۶.۹<ref name='CBI'>[https://web.archive.org/web/20110113052137/http://www.cbi.ir/page/5881.aspx CBI: Economic Trends ۲۰۰۸/۲۰۰۹]. Retrieved 4 July 2009.</ref><span style="color:#fc0;">(متوسط)</span> | تقويم=ميلادي تقويم | جيني سال=۲۰۲۰ | جيني رتبه=<span style="color:#fc0;">(متوسط)</span> | فرانئن ٚ ور = راست | برق ٚ وؤلتاژ= | برق ٚ فرکانس= }} [[فاىل:Us-map.png|thumb|220px| آمريکا نخشه]] [[فاىل:Uscapitolindaylight.jpg|thumb|220px|آمریکا سنا]] '''آمريکا ايجؤنابؤ ايالتؤن''' ([[اينگيليسي زوؤن|اينگيليسي]] مئن: United States of America؛ اختصاري: USA) کي خۊلاصه وار '''آمريکا''' دۊخانده به، ايته کيشور [[کلسيايي آمريکا]] دۊرۊن ؤ آرام ؤ أطلس ٚ اؤقیانۊسان ٚ مئن ايسه. آمريکا [[کلسيا]] جه [[کانادا]] ؤ [[نسا]] جه [[مکزيک]] ٚ أمرأ سامانسر دأره. آمريکا حکۊمت فدرالي ايسه ؤ ۵۰ ته ايالت، ۵ ته مسکۊني قلمرؤ ؤ ۹ ته کۊچي جزيره جه تشکيل بۊبؤسته کي اۊشان ٚ پيلئکي ايجايي ۳,۸ ميليۊن ماىل مؤربع (۹,۸ ميليۊن کيلۊمتر مؤربع) ايسه ؤ دۊنىا مئن سوؤمي پيله کيشور مساحت ٚ نظر ٚ جه ؤ ۳۳۵ ميليۊن جمعيت ٚ أمرأ ني دۊنىا سوؤمي کيشور جمعيت ٚ نظر ٚ جه ايسه.<ref>{یادکرد وب|عنوان=Largest Countries in the World by Area - Worldometer|نشانی=https://www.worldometers.info/geography/largest-countries-in-the-world/|وبگاه=www.worldometers.info|بازبینی=2021-10-29|کد زبان=en}}</ref><ref>{یادکرد وب|عنوان=Population by Country (2021) - Worldometer|نشانی=https://www.worldometers.info/world-population/population-by-country/|وبگاه=www.worldometers.info|بازبینی=2021-10-29|کد زبان=en}}</ref> آمريکا پاىتخت [[واشينگتؤن دي سي]] ايسه ؤ [[نيۊىؤرک]] ني ويشترين جمعيت-أ آمريکا شأران ٚ مئن دأره. ==سربس== {{جيرنويس}} [[جرگه:آمريکا ايجؤنأبؤ ايالتؤن]] [[جرگه:سیاسی جوغرافی]] [[جرگه:کشورؤن]] [[جرگه:آمریکا کشورؤن]] gcgrw1l7dvk5qkyit5d6vb37l0x8nvl 0 9644 157427 156442 2026-06-15T14:35:47Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/156442|156442]] از [[Special:Contributions/~2026-33080-76|~2026-33080-76]] ([[User talk:~2026-33080-76|بحث]]) خنثی شد 157427 wikitext text/x-wiki {{زيبيل/جاجيگا}} '''کرمانشاه اۊستان'''، ايته جه [[ايران]] ٚ [[ايران ٚ اۊستانان|اۊستانان]] ايسه گه [[ايران]] ٚ [[خۊرخۊس]] نهأ. أ اۊستان ٚ مرکز [[کرمانشاه]] شأره گه ايته جه ايران ٚ پيله شأران ايسه. أ اۊستان ۲۴,۶۴۰ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي ٚ أمرأ، ايران ٚ هيفتدهؤمي اۊستان مساحت ٚ نظر ٚ جه محسۊب به. کِرمانشاه اۊستان، کي کيشۊر ٚ مساحت ٚ ۱/۵ درصد-أ شامل به، ايتـه جه ايران ٚ خۊرخۊسي اۊستانان ایسه گه [[عراق]] ٚ کيشۊر ٚ أمرأ سامانسر دأره. أ اۊستان، [[کلسيا]] جه [[کۊردستان ٚ اۊستان]]، [[نسا]] جه [[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]] ؤ [[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]] ٚ اۊستانان، [[خۊرتاو]] ٚ جه [[همدان ٚ اۊستان]] ؤ [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[عراق]] ٚ [[دياله اۊستان|دياله]] ؤ [[حلبچه اۊستان|حلبچه]] اۊستانان ٚ أمرأ سامانسر دأره. ۱۳۹۰ سال ٚ آخري تغييران ٚ أساس، کرمانشاه اۊستان ۱۴ شأرستان، ۳۵ شأر، ۳۱ بخش، ؤ ۸۴ دِهستان دأشتي. ==کيشوري تخسيمان== [[تصویر:IranKermanshah.png|left|thumb|کرمانشا اوستان]] [[پرونده:KER1.jpg|left|thumb|کرمانشا اوستان]] {{کرمانشاه}} {{ایران اوستانان}} ==سربس== [[جرگه:ايران ٚ اۊستانان]] t0whcctfw2zngjdp3sbillebjyy2157 0 9645 157371 155730 2026-06-15T13:28:32Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/155730|155730]] از [[Special:Contributions/Caspiuan|Caspiuan]] ([[User talk:Caspiuan|بحث]]) خنثی شد 157371 wikitext text/x-wiki {{زيبيل/جاجيگا}} '''کرمان اۊستان'''، [[ايران]] ٚ پيلـه‌ترين [[ايران ٚ اۊستانان|اۊستان]] ایسه گه [[کرمان]] ٚ شأر اۊن ٚ مرکز ایسه. أ اۊستان، [[ايران]] ٚ [[نسا]] مئن قرار بيگيته دره ؤ ۱۳۹۵ سال ٚ مئن، ايران ٚ آمار ٚ مرکز ٚ أساس، ۳,۱۶۴,۷۱۹ نفر جمعيت دأشتي. کرمان، ويشتر جه ايران ٚ ۱۱ درصد مساحت-أ شامل به ؤ ۱۸۳,۱۹۳ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي ٚ أمرأ، ايران ٚ أولي پيله اۊستان ایسه. کرمان، کيشۊر ٚ نؤهؤمي پۊرجمعيت ٚ اۊستان ني محسۊب به. أ اۊستان، ويشتر جه ۶۶۰ته ثبت بؤبؤسته ميللي أثر ٚ أمرأ، ايته جه ايران ٚ تاريخي اۊستانان ايسه. کرمان ٚ اۊستان، یۊنسکؤ لیست ٚ مئن هفت‌ته ثبت بؤبؤسته أثر دأره گه شاهزاده ماهان ٚ باغ، [[میمند (شهربابک)|میمند]] ٚ صخره‌اي رۊستا، أرگ بم، لۊت ٚ کوير، دۊته کاروانسرا ؤ سه قنات اي سري جه أ أثران ايسد. کرمان ٚ اۊستان، صادراتی رۊتبه نظر ٚ جه، کيشۊر ٚ چاردهؤمي اۊستان ایسه. کرمان ٚ اۊستان، متنوع اقليم دأره ؤ [[لاله زار (بردسير)|لاله‌زار]] ٚ شأر گه ۲,۸۷۰ متر دريا سطح ٚ جه بۊلندي دأره، ايران ٚ بام ؤ جؤرترين شأر محسۊب به. هأتؤني [[بردسير]] ٚ شأر ۲۰۴۷ متر بۊلندي ٚ أمرأ، ايته جه ايران ٚ بۊلند ٚ شأرستانان ایسه. کرمان ٚ اۊستان خۊ اقليمي تنوع ٚ أمرأ، خۊرما ؤ پسته تؤليد مئن أول، آغۊز ٚ تؤليد ٚ مئن دۊوؤم، ؤ مۊحمدي گۊل ٚ تؤليد مئن ني دۊوؤمي رۊتبه-یأ، ايران ٚ اۊستانان ٚ مئن دأره. کرمان ٚ اۊستان، مۊختلف ورزشي باشگاهان ٚ أمرأ، ايته ورزشي قۊطب ايسه ؤ ؤ پيله ميللي کارخانه‌ئان ؤ صنعتان ٚ أمرأ، ايران ٚ مئن ايته صنعتي قۊطب ایسه. کرمان ٚ اۊستان ٚ مئن مۊهم ٚ دانشگاهان نهأده گه شأ کرمان ٚ پجشکي علۊم ٚ دانشگاه، رفسنجان ٚ پجشکي علۊم ٚ دانشگاه، رفسنجان ٚ وليعصر دانشگاه، ؤ شهيد باهنر دانشگاه-أ نام بؤردن. ==کيشوري تخسيمان== [[تصویر:IranKerman.png|left|thumb|کرمان اوستان]] [[پرونده:KER2.jpg|left|thumb|کرمان اوستان]] {{کرمان}} {{ایران اوستانان}} ==سربس== [[جرگه:ايران ٚ اۊستانان]] muqoi7c6qll49sq2i1ryewywya2opp7 0 9647 157330 156518 2026-06-15T13:11:53Z Tenshi Hinanawi 18199 ویرایش [[Special:Contributions/~2026-33143-34|~2026-33143-34]] ([[User talk:~2026-33143-34|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Mtarch11|Mtarch11]] انجام داده بود واگردانده شد 69075 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ اۊستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه | اۊستان ٚ نام= قزوين | تصویر= | اندازه تصویر= 200px | عنوان تصویر= | نقشه موقعیت=IranQazvin.svg | مختصات= | مرکز= [[قزوين]] | پيلئکي= ۱۸,۵۴۹ کیلۊمتر مربع | جمعيت= ۱,۵۰۱,۵۶۵ (۱۳۹۰){{سخ}}۱,۸۷۳,۷۶۱ نفر (۱۳۹۵) | سرايشماردن ٚ سال= | جمعيت ٚ تراکؤم= ۷۵ نفر ايته کيلۊمتر مربع مئن | شأرستان= ۶ | ولي فقيه نماىنده = عبدالکريم عابديني | اۊستاندار= محمدمهدي اعلايي | پيش شۊماره= ۰۲۸ | وبجيگا= [https://ostan-qz.ir/ قزوين ٚ اۊستانداري] }} [[پرونده:GHA1.jpg|left|thumb|قزوین اوستان]] [[تصویر:IranQazvin.png|left|thumb|قزوین اوستان]] '''قزوین''' ايته جه ايران ٚ اۊستانان ايسه. أ اۊستان ٚ مرکز، [[قزوين]] ٚ شأر ايسه. [[گيلان]] ٚ [[نسا]] نهأ ؤ [[گيلان]]، [[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]، [[همدان ٚ اۊستان|همدان]]، [[مرکزي اۊستان|مرکزي]] ؤ [[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]] ٚ اۊستانان ٚ أمرأ سامانسر دأره. قزوين ٚ مئن [[فارسي]]،<ref>{{یادکرد وب|کد زبان=fa|وبگاه=ostan-qz.ir|نشانی=http://ostan-qz.ir/content/ostan/general-content/755/2988|عنوان=فرهنگ و آداب و رسوم {{!}} استانداری قزوین|بازبینی=2018-04-01}}</ref> [[آذربايجاني زوؤن|آذربایجاني]]، [[گيلکي]] و تاتي زوانان رایج‌ ايسده. أ اۊستان ٚ سؤغاتئن ٚ جه شأ پسته، باقلوا ؤ انواع شیریني سۊنتی متنوع مثل باقلوای لوزی، باقلوای پیچ یا گل رز، شیرینی پادرازی، نان نخودی قزوین (شیرینی نخودی)، نان چرخی، نان برنجی (شیرنی برنجی)، نان بادامی قزوین (شیرینی بادامی)، شیرینی اتابکی (شیرینی ولیعهدی)، نان قندی (شیرینی قندی)، نان نازک (نازک پسته‌ای) ايشاره بۊکۊنيم. ==سربس== 2nuirvp2kvtfmus7b8j4pqxumnjeeqr 0 9648 157370 155732 2026-06-15T13:28:12Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/155732|155732]] از [[Special:Contributions/Caspiuan|Caspiuan]] ([[User talk:Caspiuan|بحث]]) خنثی شد 157370 wikitext text/x-wiki {{زيبيل/جاجيگا}} '''سمنان اۊستان'''، ايته جه [[ايران]] ٚ پيله‌ترين [[ايران ٚ اۊستانان|اۊستانان]] مساحت ٚ نظر ٚ جه ایسه. [[سمنان]] ٚ شأر، أ اۊستان ٚ مرکز ؤ پيله شأر ایسه. أ اۊستان ٚ پيلئکي ۹۷,۴۹۱ کيلۊمتر مۊربع ایسه گه ۵٫۹ درصد جه ايران ٚ مساحت-أ شامل به ؤ پيلئکي ٚ نظر ٚ جه، ايران ٚ هفتؤمي پيله اۊستان محسۊب به. سمنان ٚ اۊستان، ايران ٚ هشت‌ته اۊستان ٚ أمرأ سامانسر دأره گه اي سري جه اۊشان، پۊر مساحت ؤ جمعيت دأرده. سمنان ٚ اۊستان ٚ [[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|رضوي خۊراسان]] ؤ [[تئران ٚ اۊستان|تئران]] ٚ اۊستانان ٚ مابین نهأ أ مؤضؤع باعث بؤبؤسته گه [[تئران]]-[[مشهد]] ٚ جاده، سمنان اۊستان ٚ جه دواره. هأتؤني، ايران ٚ کلسیايي اۊستانان ([[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسیايي خۊراسان]]، [[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]، ؤ [[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]) ؤ مرکزي اۊستانان ([[یزد ٚ اۊستان|يزد]] ؤ [[ايصفهان ٚ اۊستان|ايصفهان]]) ارتباطي مسيران، سمنان اۊستان ٚ جه دواره. أ اۊستان، [[کلسيا]] جه [[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسیايي خۊراسان]]، [[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]، ؤ [[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]، [[نسا]] جه [[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]] ؤ [[ايصفهان ٚ اۊستان|ايصفهان]] اۊستانان، [[خۊرتاو]] ٚ جه [[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان]]، ؤ [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[تئران ٚ اۊستان|تئران]] ؤ [[قۊم ٚ اۊستان|قۊم]] اۊستانان ٚ أمرأ سامانسر دأره. أ اۊستان، کيشۊر ٚ مئن نمک ؤ گچ تؤليد ٚ أولي رۊتبه-أ دأره. هأتؤني، سمنان ٚ اۊستان، ايته جه ايران ٚ صنعتي اۊستانان ٚ جه محسۊب به. أ اۊستان پۊر معدني ظرفيت دأره ؤ ايته جه کيشۊر ٚ معدني اۊستانان ایسه. ايران ٚ ريئيس‌جؤمۊران، جه ۱۳۸۴ تا ۱۴۰۰ شمسي سال، أ اۊستان ٚ شين بۊد. تۊران ٚ ميللي پارک ؤ کوير ٚ ميللي پارک، ايران ٚ ميللي پارکان ٚ جه ایسد گه سمنان ٚ اۊستان ٚ مئن نهأده. ==کيشوري تخسيمان== {{سمنان}} {{ایران اوستانان}} ==سربس== [[جرگه:ايران ٚ اۊستانان]] b4777579c9tq0dzjozxjemn8q9e6jz2 0 9651 157328 156514 2026-06-15T13:11:53Z Tenshi Hinanawi 18199 ویرایش [[Special:Contributions/~2026-33143-34|~2026-33143-34]] ([[User talk:~2026-33143-34|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Mtarch11|Mtarch11]] انجام داده بود واگردانده شد 156150 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ اۊستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه | اۊستان ٚ نام= تئران | تصویر= | اندازه تصویر= 200px | عنوان تصویر= | نقشه موقعیت=IranTehran-SVG.svg | مختصات= | مرکز= [[تئران]] | پيلئکي= ۱۲,۹۸۱  | جمعيت= ۱۲,۲۶۷,۶۳۷ نفر | سرايشماردن ٚ سال= ۱۳۹۵ | جمعيت ٚ تراکؤم= ۷۱۰ نفر ايته کيلۊمتر مربع مئن | شأرستان= ۱۶ | ولي فقيه نماىنده = | اۊستاندار= | پيش شۊماره= ۰۲۱ | وبجيگا= [https://www.ostan-th.ir/ تئران ٚ اۊستانداري] }} '''تئران''' ايته جه [[ايران]] ٚ اۊستانان ايسه. أ اۊستان ٚ مرکز [[تئران]] ايسه کي ايران ٚ مرکزه. أ اۊستان [[کلسيا]] جه [[مازندران ٚ اۊستان]]، [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[ألبۊرز ٚ اۊستان]]، [[خۊرتاو]] ٚ جه [[سمنان ٚ اۊستان]] ؤ [[نسا]] جه [[قؤم ٚ اۊستان|قؤم]] ؤ [[مرکزي اۊستان|مرکزي]] اۊستانان-أ فأرسه. [[ألبۊرز ٚ اۊستان]] ني تئران ٚ شين بۊ کي ۱۳۸۹ سال ٚ مئن خؤره ايته اۊستان بۊبؤسته.<ref>{یادکرد وب| نشانی = http://jamejamonline.ir/newstext.aspx?newsnum=100878572955| عنوان = نام البرز در نقشه ایران جای گرفت| تاریخ بازدید = ۳ تیر ۱۳۸۹| تاریخ = | ناشر = جام‌جم‌آنلاین| زبان = فارسی| archiveurl = https://web.archive.org/web/20100628035407/http://jamejamonline.ir/newstext.aspx?newsnum=100878572955| archivedate = ۲۸ ژوئن ۲۰۱۰| dead-url = yes}}</ref> ==باخي اطلاعات== {{موزهان تئران}} {{تئران}} {{ایران اوستانان}} ==سربس== [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:اوستان]] [[رده:مردوم]] [[رده:تارئخ]] [[رده:جوغرافی]] [[جرگه:ايران ٚ اۊستانان]] f4vxlabd2t171l9z3d1h5bk6vdra14t 157462 157328 2026-06-15T17:50:37Z ~2026-35197-39 18613 ای دوکّودو جنده خاندانی 157462 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ اۊستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه | اۊستان ٚ نام= تئران | تصویر= | اندازه تصویر= 200px | عنوان تصویر= | نقشه موقعیت=IranTehran-SVG.svg | مختصات= | مرکز= [[تئران]] | پيلئکي= ۱۲,۹۸۱  | جمعيت= ۱۲,۲۶۷,۶۳۷ نفر | سرايشماردن ٚ سال= ۱۳۹۵ | جمعيت ٚ تراکؤم= ۷۱۰ نفر ايته کيلۊمتر مربع مئن | شأرستان= ۱۶ | ولي فقيه نماىنده = | اۊستاندار= | پيش شۊماره= ۰۲۱ | وبجيگا= [https://www.ostan-th.ir/ تئران ٚ اۊستانداري] }} '''تٚهرٚآٚن یتا جه [[ايران]] ٚ [[کاسپي زوانان|کآٚسپٚیٚآٚپی]] اۊستانان ايسه و اٚکثٚریتٚش [[گيلک|گیلٚک]] بی تٚهرٚآٚن شٰهر مورسون'''! أ اۊستان ٚ مرکز تهران ايسه کي ايران ٚ مرکزه. أ اۊستان [[کلسيا]] جه [[مازندران ٚ اۊستان]]، [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[ألبۊرز ٚ اۊستان]]، [[خۊرتاو]] ٚ جه [[سمنان ٚ اۊستان]] ؤ [[نسا]] جه [[قؤم ٚ اۊستان|قؤم]] ؤ [[مرکزي اۊستان|مرکزي]] اۊستانان-أ رٚسٚه. [[ألبۊرز ٚ اۊستان]] ني تئران ٚ شين بۊ کي ۱۳۸۸ سال ٚ مئن خؤره ايته اۊستان بۊبؤسته.<ref>{یادکرد وب| نشانی = http://jamejamonline.ir/newstext.aspx?newsnum=100878572955| عنوان = نام البرز در نقشه ایران جای گرفت| تاریخ بازدید = ۳ تیر ۱۳۸۹| تاریخ = | ناشر = جام‌جم‌آنلاین| زبان = فارسی| archiveurl = https://web.archive.org/web/20100628035407/http://jamejamonline.ir/newstext.aspx?newsnum=100878572955| archivedate = ۲۸ ژوئن ۲۰۱۰| dead-url = yes}}</ref> ==باخي اطلاعات== {{موزهان تئران}} {{تئران}} {{ایران اوستانان}} ==سربس== [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:اوستان]] [[رده:مردوم]] [[رده:تارئخ]] [[رده:جوغرافی]] [[جرگه:ايران ٚ اۊستانان]] 6bc98j9t4q59dfgx8t0bpbukn5hay72 157482 157462 2026-06-15T18:07:42Z Quinlan83 13115 ویرایش [[Special:Contributions/~2026-35197-39|~2026-35197-39]] ([[User talk:~2026-35197-39|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Tenshi Hinanawi|Tenshi Hinanawi]] انجام داده بود واگردانده شد 156150 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ اۊستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه | اۊستان ٚ نام= تئران | تصویر= | اندازه تصویر= 200px | عنوان تصویر= | نقشه موقعیت=IranTehran-SVG.svg | مختصات= | مرکز= [[تئران]] | پيلئکي= ۱۲,۹۸۱  | جمعيت= ۱۲,۲۶۷,۶۳۷ نفر | سرايشماردن ٚ سال= ۱۳۹۵ | جمعيت ٚ تراکؤم= ۷۱۰ نفر ايته کيلۊمتر مربع مئن | شأرستان= ۱۶ | ولي فقيه نماىنده = | اۊستاندار= | پيش شۊماره= ۰۲۱ | وبجيگا= [https://www.ostan-th.ir/ تئران ٚ اۊستانداري] }} '''تئران''' ايته جه [[ايران]] ٚ اۊستانان ايسه. أ اۊستان ٚ مرکز [[تئران]] ايسه کي ايران ٚ مرکزه. أ اۊستان [[کلسيا]] جه [[مازندران ٚ اۊستان]]، [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[ألبۊرز ٚ اۊستان]]، [[خۊرتاو]] ٚ جه [[سمنان ٚ اۊستان]] ؤ [[نسا]] جه [[قؤم ٚ اۊستان|قؤم]] ؤ [[مرکزي اۊستان|مرکزي]] اۊستانان-أ فأرسه. [[ألبۊرز ٚ اۊستان]] ني تئران ٚ شين بۊ کي ۱۳۸۹ سال ٚ مئن خؤره ايته اۊستان بۊبؤسته.<ref>{یادکرد وب| نشانی = http://jamejamonline.ir/newstext.aspx?newsnum=100878572955| عنوان = نام البرز در نقشه ایران جای گرفت| تاریخ بازدید = ۳ تیر ۱۳۸۹| تاریخ = | ناشر = جام‌جم‌آنلاین| زبان = فارسی| archiveurl = https://web.archive.org/web/20100628035407/http://jamejamonline.ir/newstext.aspx?newsnum=100878572955| archivedate = ۲۸ ژوئن ۲۰۱۰| dead-url = yes}}</ref> ==باخي اطلاعات== {{موزهان تئران}} {{تئران}} {{ایران اوستانان}} ==سربس== [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:اوستان]] [[رده:مردوم]] [[رده:تارئخ]] [[رده:جوغرافی]] [[جرگه:ايران ٚ اۊستانان]] f4vxlabd2t171l9z3d1h5bk6vdra14t 0 10227 157208 157159 2026-06-15T12:34:27Z ~2026-35150-59 18604 Dokkodo/Dokkōdō yeta zivesh hagar, jendeh/yilaghuz maer va racheh 157208 wikitext text/x-wiki اٚسفٚندٚ/اسفند اٚیسٚه، اٚیسفٚندٚ/ایسفند هیتا زوان میان نیعه! Only Esfand/ESFAND is [[رده:تارئخ]] a9yho1ebtz3jm83tq72gdigb5hl57gn 157209 157208 2026-06-15T12:34:37Z Quinlan83 13115 ویرایش [[Special:Contributions/~2026-35150-59|~2026-35150-59]] ([[User talk:~2026-35150-59|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Dokkōdō|Dokkōdō]] انجام داده بود واگردانده شد 157159 wikitext text/x-wiki {{ایسفند}} **[[اول ایسفند]]: **[[دوم ایسفند]]: **[[سوم ایسفند]]: **[[چارم ایسفند]]: **[[پنجم ایسفند]]: **[[ششم ایسفند]]: **[[هفتم ایسفند]]: **[[هشتم ایسفند]]: **[[نهم ایسفند]]: **[[دهم ایسفند]]: **[[یازدهم ایسفند]]: **[[دوازدهم ایسفند]]: **[[سیزدهم ایسفند]]: **[[چاردهم ایسفند]]: **[[پانزدهم ایسفند]]: **[[شانزدهم ایسفند]]: **[[هفدهم ایسفند]]: **[[هیجدهم ایسفند]]: **[[نوزدهم ایسفند]]: **[[بیستم ایسفند]]: **[[بیست و یکم ایسفند]]: **[[بیست و دوم ایسفند]]: **[[بیست و سوم ایسفند]]: **[[بیست و چارم ایسفند]]: **[[بیست و پنجم ایسفند]]: **[[بیست و ششم ایسفند]]: **[[بیست و هفتم ایسفند]]: **[[بیست و هشتم ایسفند]]: **[[بیست و نهم ایسفند]]: **[[سی ام ایسفند]]: {{هجری شمسی ماهان}} [[رده:تارئخ]] aqczi45ykgdexw34j0zq3i5mdxo4abe 157216 157209 2026-06-15T12:37:35Z ~2026-35150-59 18604 Quinlan83 get a life Nigger Slave Bitch Sissy 157216 wikitext text/x-wiki اٚسفٚندٚ/اسفند اٚیسٚه، اٚیسفٚندٚ/ایسفند هیتا زوان میان نیعه! Only Esfand/ESFAND is [[رده:تارئخ]] a9yho1ebtz3jm83tq72gdigb5hl57gn 157255 157216 2026-06-15T12:56:37Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/157216|157216]] از [[Special:Contributions/~2026-35150-59|~2026-35150-59]] ([[User talk:~2026-35150-59|بحث]]) خنثی شد 157255 wikitext text/x-wiki {{ایسفند}} **[[اول ایسفند]]: **[[دوم ایسفند]]: **[[سوم ایسفند]]: **[[چارم ایسفند]]: **[[پنجم ایسفند]]: **[[ششم ایسفند]]: **[[هفتم ایسفند]]: **[[هشتم ایسفند]]: **[[نهم ایسفند]]: **[[دهم ایسفند]]: **[[یازدهم ایسفند]]: **[[دوازدهم ایسفند]]: **[[سیزدهم ایسفند]]: **[[چاردهم ایسفند]]: **[[پانزدهم ایسفند]]: **[[شانزدهم ایسفند]]: **[[هفدهم ایسفند]]: **[[هیجدهم ایسفند]]: **[[نوزدهم ایسفند]]: **[[بیستم ایسفند]]: **[[بیست و یکم ایسفند]]: **[[بیست و دوم ایسفند]]: **[[بیست و سوم ایسفند]]: **[[بیست و چارم ایسفند]]: **[[بیست و پنجم ایسفند]]: **[[بیست و ششم ایسفند]]: **[[بیست و هفتم ایسفند]]: **[[بیست و هشتم ایسفند]]: **[[بیست و نهم ایسفند]]: **[[سی ام ایسفند]]: {{هجری شمسی ماهان}} [[رده:تارئخ]] aqczi45ykgdexw34j0zq3i5mdxo4abe 157258 157255 2026-06-15T12:57:23Z ~2026-35150-59 18604 Dokkōdō Jendeh Maer & Pier 157258 wikitext text/x-wiki اٚسفٚندٚ/اسفند اٚیسٚه، اٚیسفٚندٚ/ایسفند هیتا زوان میان نیعه! Only Esfand/ESFAND is [[رده:تارئخ]] a9yho1ebtz3jm83tq72gdigb5hl57gn 157261 157258 2026-06-15T12:58:04Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/157258|157258]] از [[Special:Contributions/~2026-35150-59|~2026-35150-59]] ([[User talk:~2026-35150-59|بحث]]) خنثی شد 157261 wikitext text/x-wiki {{ایسفند}} **[[اول ایسفند]]: **[[دوم ایسفند]]: **[[سوم ایسفند]]: **[[چارم ایسفند]]: **[[پنجم ایسفند]]: **[[ششم ایسفند]]: **[[هفتم ایسفند]]: **[[هشتم ایسفند]]: **[[نهم ایسفند]]: **[[دهم ایسفند]]: **[[یازدهم ایسفند]]: **[[دوازدهم ایسفند]]: **[[سیزدهم ایسفند]]: **[[چاردهم ایسفند]]: **[[پانزدهم ایسفند]]: **[[شانزدهم ایسفند]]: **[[هفدهم ایسفند]]: **[[هیجدهم ایسفند]]: **[[نوزدهم ایسفند]]: **[[بیستم ایسفند]]: **[[بیست و یکم ایسفند]]: **[[بیست و دوم ایسفند]]: **[[بیست و سوم ایسفند]]: **[[بیست و چارم ایسفند]]: **[[بیست و پنجم ایسفند]]: **[[بیست و ششم ایسفند]]: **[[بیست و هفتم ایسفند]]: **[[بیست و هشتم ایسفند]]: **[[بیست و نهم ایسفند]]: **[[سی ام ایسفند]]: {{هجری شمسی ماهان}} [[رده:تارئخ]] aqczi45ykgdexw34j0zq3i5mdxo4abe 157262 157261 2026-06-15T12:58:35Z ~2026-35150-59 18604 دوکّودو جنده مٚاعر و پٚیئ، ادیت گودنی ان ایسی 157262 wikitext text/x-wiki اٚسفٚندٚ/اسفند اٚیسٚه، اٚیسفٚندٚ/ایسفند هیتا زوان میان نیعه! Only Esfand/ESFAND is [[رده:تارئخ]] a9yho1ebtz3jm83tq72gdigb5hl57gn 157278 157262 2026-06-15T13:02:10Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/157262|157262]] از [[Special:Contributions/~2026-35150-59|~2026-35150-59]] ([[User talk:~2026-35150-59|بحث]]) خنثی شد 157278 wikitext text/x-wiki {{ایسفند}} **[[اول ایسفند]]: **[[دوم ایسفند]]: **[[سوم ایسفند]]: **[[چارم ایسفند]]: **[[پنجم ایسفند]]: **[[ششم ایسفند]]: **[[هفتم ایسفند]]: **[[هشتم ایسفند]]: **[[نهم ایسفند]]: **[[دهم ایسفند]]: **[[یازدهم ایسفند]]: **[[دوازدهم ایسفند]]: **[[سیزدهم ایسفند]]: **[[چاردهم ایسفند]]: **[[پانزدهم ایسفند]]: **[[شانزدهم ایسفند]]: **[[هفدهم ایسفند]]: **[[هیجدهم ایسفند]]: **[[نوزدهم ایسفند]]: **[[بیستم ایسفند]]: **[[بیست و یکم ایسفند]]: **[[بیست و دوم ایسفند]]: **[[بیست و سوم ایسفند]]: **[[بیست و چارم ایسفند]]: **[[بیست و پنجم ایسفند]]: **[[بیست و ششم ایسفند]]: **[[بیست و هفتم ایسفند]]: **[[بیست و هشتم ایسفند]]: **[[بیست و نهم ایسفند]]: **[[سی ام ایسفند]]: {{هجری شمسی ماهان}} [[رده:تارئخ]] aqczi45ykgdexw34j0zq3i5mdxo4abe 157280 157278 2026-06-15T13:02:48Z ~2026-35150-59 18604 چطوری جنده ماعر دوکّودو؟ 157280 wikitext text/x-wiki اٚسفٚندٚ/اسفند اٚیسٚه، اٚیسفٚندٚ/ایسفند هیتا زوان میان نیعه! Only Esfand/ESFAND is [[رده:تارئخ]] a9yho1ebtz3jm83tq72gdigb5hl57gn 157281 157280 2026-06-15T13:02:59Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/157280|157280]] از [[Special:Contributions/~2026-35150-59|~2026-35150-59]] ([[User talk:~2026-35150-59|بحث]]) خنثی شد 157281 wikitext text/x-wiki {{ایسفند}} **[[اول ایسفند]]: **[[دوم ایسفند]]: **[[سوم ایسفند]]: **[[چارم ایسفند]]: **[[پنجم ایسفند]]: **[[ششم ایسفند]]: **[[هفتم ایسفند]]: **[[هشتم ایسفند]]: **[[نهم ایسفند]]: **[[دهم ایسفند]]: **[[یازدهم ایسفند]]: **[[دوازدهم ایسفند]]: **[[سیزدهم ایسفند]]: **[[چاردهم ایسفند]]: **[[پانزدهم ایسفند]]: **[[شانزدهم ایسفند]]: **[[هفدهم ایسفند]]: **[[هیجدهم ایسفند]]: **[[نوزدهم ایسفند]]: **[[بیستم ایسفند]]: **[[بیست و یکم ایسفند]]: **[[بیست و دوم ایسفند]]: **[[بیست و سوم ایسفند]]: **[[بیست و چارم ایسفند]]: **[[بیست و پنجم ایسفند]]: **[[بیست و ششم ایسفند]]: **[[بیست و هفتم ایسفند]]: **[[بیست و هشتم ایسفند]]: **[[بیست و نهم ایسفند]]: **[[سی ام ایسفند]]: {{هجری شمسی ماهان}} [[رده:تارئخ]] aqczi45ykgdexw34j0zq3i5mdxo4abe 157288 157281 2026-06-15T13:05:09Z ~2026-35150-59 18604 Yo Dokkōdō edit here 1 more time & you are my NIGGER Sissy Bitch Slave, Nigger 157288 wikitext text/x-wiki اٚسفٚندٚ/اسفند اٚیسٚه، اٚیسفٚندٚ/ایسفند هیتا زوان میان نیعه! Only Esfand/ESFAND is [[رده:تارئخ]] a9yho1ebtz3jm83tq72gdigb5hl57gn 157308 157288 2026-06-15T13:10:47Z Tenshi Hinanawi 18199 ویرایش [[Special:Contributions/~2026-35150-59|~2026-35150-59]] ([[User talk:~2026-35150-59|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Dokkōdō|Dokkōdō]] انجام داده بود واگردانده شد 157281 wikitext text/x-wiki {{ایسفند}} **[[اول ایسفند]]: **[[دوم ایسفند]]: **[[سوم ایسفند]]: **[[چارم ایسفند]]: **[[پنجم ایسفند]]: **[[ششم ایسفند]]: **[[هفتم ایسفند]]: **[[هشتم ایسفند]]: **[[نهم ایسفند]]: **[[دهم ایسفند]]: **[[یازدهم ایسفند]]: **[[دوازدهم ایسفند]]: **[[سیزدهم ایسفند]]: **[[چاردهم ایسفند]]: **[[پانزدهم ایسفند]]: **[[شانزدهم ایسفند]]: **[[هفدهم ایسفند]]: **[[هیجدهم ایسفند]]: **[[نوزدهم ایسفند]]: **[[بیستم ایسفند]]: **[[بیست و یکم ایسفند]]: **[[بیست و دوم ایسفند]]: **[[بیست و سوم ایسفند]]: **[[بیست و چارم ایسفند]]: **[[بیست و پنجم ایسفند]]: **[[بیست و ششم ایسفند]]: **[[بیست و هفتم ایسفند]]: **[[بیست و هشتم ایسفند]]: **[[بیست و نهم ایسفند]]: **[[سی ام ایسفند]]: {{هجری شمسی ماهان}} [[رده:تارئخ]] aqczi45ykgdexw34j0zq3i5mdxo4abe 0 10678 157198 157161 2026-06-15T12:32:07Z ~2026-35150-59 18604 فٚقٚدٚ اٚسفٚندٚ/اسفند ONLY Esfand/ESFAND the، پٚس اٚسفٚندٚ ۱ خٚآٚ 157198 wikitext text/x-wiki فٚقٚدٚ اٚسفٚندٚ/اسفند ONLY Esfand/ESFAND the، پٚس اٚسفٚندٚ ۱ خٚآٚ ==اٚسفٚندٚ ۱== [[رده : امیرما روزان]] [[رده:تارئخ]] [[رده:ایسفند روزان]] a9pebhel69hpglgk4t7qyhw5qbs3fr6 157200 157198 2026-06-15T12:32:20Z Quinlan83 13115 ویرایش [[Special:Contributions/~2026-35150-59|~2026-35150-59]] ([[User talk:~2026-35150-59|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Dokkōdō|Dokkōdō]] انجام داده بود واگردانده شد 157161 wikitext text/x-wiki {{ناقص}} {{ایسفند}} {{امیر}} ==ایتفاقان== ==تولدان== ==مرگان== ==بیرون پیوندان== {{هجری شمسی ماهان}} {{گالشی ماهان}} [[رده : امیرما روزان]] [[رده:تارئخ]] [[رده:ایسفند روزان]] m28jw2zu4ih73ckaciakyzfrpxzcosn 157225 157200 2026-06-15T12:43:11Z ~2026-35150-59 18604 Quinlan83 and/or Dokkōdō each of you edit one more time & your mothers are whores & your fathers are sissys just like y'all's grandpas and y'alls mothers learned from your grandmas to be whores, all for ever, 100% truth! 157225 wikitext text/x-wiki فٚقٚدٚ اٚسفٚندٚ/اسفند ONLY Esfand/ESFAND the، پٚس اٚسفٚندٚ ۱ خٚآٚ ==اٚسفٚندٚ ۱== [[رده : امیرما روزان]] [[رده:تارئخ]] [[رده:ایسفند روزان]] a9pebhel69hpglgk4t7qyhw5qbs3fr6 157247 157225 2026-06-15T12:54:42Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/157225|157225]] از [[Special:Contributions/~2026-35150-59|~2026-35150-59]] ([[User talk:~2026-35150-59|بحث]]) خنثی شد 157247 wikitext text/x-wiki {{ناقص}} {{ایسفند}} {{امیر}} ==ایتفاقان== ==تولدان== ==مرگان== ==بیرون پیوندان== {{هجری شمسی ماهان}} {{گالشی ماهان}} [[رده : امیرما روزان]] [[رده:تارئخ]] [[رده:ایسفند روزان]] m28jw2zu4ih73ckaciakyzfrpxzcosn 0 11103 157317 156515 2026-06-15T13:11:53Z Tenshi Hinanawi 18199 ویرایش [[Special:Contributions/~2026-33143-34|~2026-33143-34]] ([[User talk:~2026-33143-34|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Mtarch11|Mtarch11]] انجام داده بود واگردانده شد 68669 wikitext text/x-wiki {{ناقص}} [[پرونده:kho3.jpg|left|thumb|خوراسان شومالی اوستان]] اسفراین شهرستان ایته جه شهرستانان [[خراسان شومالی اوستان]] ایسه . جه کیشور [[ایران]] که اونه مرکز هم شهر [[اسفراین]] ایسه. ==کیشوری تقسیمان== * [[ اسفراین شهرستان بخش مرکزی]] ** [[آذری دهستان]] ** [[دامن کوه دهستان]] ** [[زرق آباد دهستان]] ** [[روئین دهستان]] ** [[میلانلو دهستان]] شهر: [[اسفراین]] * [[بام و صفی ‌آباد بخش ]] ** [[بام دهستان]] ** [[صفی ‌آباد دهستان]] شهر: [[صفی‌آباد]] {{خراسان شمالی }} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:ایرانˇ اوستانؤن]] [[Category:اوستان]] [[رده:مردوم]] [[رده:تارئخ]] [[رده:جوغرافی]] kax2q3qr6rmxw52o7lbkc1kxtchz8on 0 11213 157372 155729 2026-06-15T13:28:46Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/155729|155729]] از [[Special:Contributions/Caspiuan|Caspiuan]] ([[User talk:Caspiuan|بحث]]) خنثی شد 157372 wikitext text/x-wiki {{ناقص}} [[پرونده:KER2.jpg|left|thumb|کرمان اوستان]] سیرجان شهرستان ایته جه شهرستانان [[کرمان اوستان]] ایسه . جه کیشور [[ایران]] که اونه مرکز هم [[سیرجان]] شهر ایسه. ==کیشوری تقسیمان== * [[ سیرجان شهرستان بخش مرکزی]] ** بلورد دهستان ** چهارگنبد دهستان ** زیدآباد دهستان ** شریف آباد دهستان ** گلستان دهستان ** محمودآباد سید دهستان ** ملک آباد دهستان ** نجف آباد دهستان شهران: [[سیرجان]]، [[زیدآباد]] و [[نجف‌شهر]]. * [[پاریز بخش ]] ** پاریز دهستان ** سعادت آباد دهستان شهر: [[پاریز]] شهر:مهیاشهر {{کرمان}} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:ایرانˇ اوستانؤن]] [[Category:اوستان]] [[رده:مردوم]] [[رده:تارئخ]] [[رده:جوغرافی]] tprzshwrrap39sozoo7l93i3fr2xwsb 0 11263 157343 156227 2026-06-15T13:15:12Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/156227|156227]] از [[Special:Contributions/گشتاشپی|گشتاشپی]] ([[User talk:گشتاشپی|بحث]]) خنثی شد 157343 wikitext text/x-wiki [[Category:مردوم]] [[Category:تارئخ]] [[فاىل:Marlik symbol.svg|بندانگشتی|مارلیکه نماده مئن بازسازی ببوسته]] [[فاىل:A rhyton from Marlik, Iran, 1000 BC.jpg|بندانگشتی|جام ورازای بالداره مئن کشف ببوسته درمارلیکه تپهٔ]] [[فاىل:Jame hayoolaye do sar va ghazal.jpg|بندانگشتی|جام دوسره هیولا و غزال مئن متعلق به مارلیکه تمدنه گیلون]] [[فاىل:Marlik cup iran.jpg|بندانگشتی|زرینه جام مئن کشف ببوسته در مارلیکه تپهٔ ، ایران]] '''آماردیون''' یه تا مستقل قوم بان که سفیدرود ورجه زندگی کوردنه. اشن جنگو بان و آریایی نبو و اقوام کاسپین شی ایسن. دیلمان و گیوان اوشونه اولاد وا بدأنیم، یکتا با انان.<ref>یادکرد کتاب |کتاب=کتاب گیلان |ناشر=گروه پژوهشگران ایران |سال=۱۳۸۰ |جلد=۱ |نویسنده=ابراهیم اصلاح عربانی}}</ref> عتیقه مارلیک هم (آمارد + لیک) به معنی ماعر لیک/قوم ایسه. * گیلان دوران قبل تارئخ مئن '''سنگ دوره''' تا قبل باستان شناسان کاووشان علمی [[گیلان]] خاک مئن ، دانستن مازندران ئو [[گیلان]] تاریخ جا محدودا بوستی به نیویشتان یونانن ، ایرانن . که او نیویشتان مئن پیشینیه ا سرزمین محدودا بوستی به دوهیزار تا دو هیزارو پونصد سال پیش . اما ا صد سال مئن ، [[ایران]] باستان شناسان و هتویی خارجی باستانشناسان [[گیلان]] موختلف جیگانه واکاوی بوگودده و کلی آثار با ارزش و شیگفت انگیز جی گیلان ساکنان اولیه پیدا گودده. ا آثار به عونوان ایته مدرک قوی و موعتبر و موستند ، پیشینیه تارئخیه ا سرزمینا خیلی دورتر جی او چیزی که فکر گودیدی نیشان دهه . جی همیه اشان که بوگذریم ا اسناد نیشان دهه که گیلان خیلی قبل تر جی ورود آریایین دارای ایته تمدن و فرهنگی درخشان بو. تارئخ دانان ، دوران قبل تاریخا بر اساس انسان فعالیتان چاگودن ازارا واسی ، به دو تا دوریه [[عصر سنگ]] و [[عصر فلز]] تقسیما کونیدی. باستان شناسان اگر چی درباریه زندگیه آدمان [[گیلان]] سرزمین مئن قبل تاریخ شکی نداریدی ولی درباریه اون که اوشان چطوری وارد ا سرزمین ببوستیدی ، و اوشان نحویه زندگی چطوری بو جای سئوالان و پورسشان زیادی نهه. باستان شناسان خوشان کاووشانه مئن به آثار کمی جی [[سنگ دوره]] بر بخوردیدی ویشتر لوازم پیدا ببوسته گیلان سرزمین مئن مربوط به ، به [[فلز دوران]] ( ویشتر از آهن دوران) . با همیه ا اوضاع و احوال بر اثر آثار و چیزهایی که وجود داره جا پای حضور اینسان گیلان مئنا شا جی سنگ دوران دونبالا گودن. باستان شناسان اعتقاد داریدی عصر سنگ مئن ، [[دریای کاسپین]] نواحی جنوبی مئن ، حیوانانی چون : [[گاب]] ، [[گوسفند]] ، [[بز]] ،[[خوک]] ، [[آهو]] ، [[غزال]] ، [[خر وحشی]] ، [[شاق شاقی]] و [[صدف]] شکار بستدی بعدنان جی 1000 سال قبل علاوه بر ا حیوانان ماهیان و پرندان هم به غذای اینسان ایضافا بوستده. جی بین باستان شناسان ایرانی - ژاپونی کشفیان شا به کشفی که دو تا محوطه مئن مربوط به 10 تا 16 هیزار سال [[قبل میلاد]] ناحیه [[آمارلو]] مئن (روستای [[خل وشت]] و [[اسکابن]]) یاد گودن. '''فلز دوره''' با گوذشت هیزاران سال جی سکونت ایسان سرزمین [[گیلان]] مئن ، کم کم مردمان ا ناحیه وارد [[عصر فلز]] ببوستده . آثار و شواهد زیادی از انسانهای دوران عصر فلز گیلان مئن پیدا ببوسته . ا آثار بیشتر موتعلق به [[آهین دوره]] ایسئده . ایتفاقا هه دوریه که نیشان دهه گیلانن قبل ورود آریاین به [[ایران فلات]] ، دارای فرهنگ و تمدن بالایی بون . باستانشناسان خوشانه کاووشانه دورون ، [[گیلان]] مناطق موختلف مئن مثل : [[تالش]] ، [[رودبار]] و [[دیلمان]] مئن چیزان فراوانی مانند [[سوفال|سفالی]] ظرفان انواع ظرفان سنگی و مفرغی انواع و اقسام سلاحان مانند [[کارد]] ، [[خنجر]] ، [[گرز]] و [[پیکان]] و کلی وسایل خانه و حتی [[سوزن]] کشف بوگودده. که بعضیشان ماله 2000 سال [[قبل میلاد]] ایسئده. == گیلان باستان ٚ دؤران ٚ مئن == '''مادان دوران''' هیزاریه دوم [[قبل میلاد]] ،قومان و قبیلانی که نواحی جنوبیه [[دریای کاسپین]] مئن زندگی گودیدی ، با موهاجرت و تهاجم آریایی قومان مواجه ببوستده ا قومان که [[ایران]] فلات نواحیه شومالی مئن زندگی گودیدی به خاطر تغییر گودن آب و هوا و زیادا بون سرما ، و زیادا بوستن جمعیت و پیدا گودن چراگان تازه ، به طرف اطراف دریای کاسپین سرازیرا بوستده موهاجرت آریائیان به طرف [[گیلان]] و [[مازندران]] جی اوایل هیزاریه دوم قبل میلاد ، جی راه [[ورارود]] (ماوراالنهر)و [[قفقاز]] صورت بیگیته .ا موهاجرتان که با تهاجم همراه بو باعث تحولات و تغییراتی در زندگیه مردوم ا منطقه ببوسته. قاطی بستن نژادان و روی کار امون پادشاهان و حاکمان آریایی نژاد از موهمترین پیامدان ا موهاجرت بو. ایته از موضوعات موهمی که باید به اون دقت گودن ان بو که قومانی که ساحل جنوبیه دریای کاسپین مئن زندگی گودیدی خوشانه استقلاله حفظا گودده و از اطاعت فرمان آریایی نژادان سر باز زئید. [[ماد]] قومان نخستین گروه [[آریایی]] بود که بتانستده باختر ایران مئن حکومت تشکیل بدد(701-550 پ.م) جی ا [[تارئخ]] به بعد [[آسیا]] و اونه مناطق موختلف حتی [[گیلان]] تارئخ سر گوذشت تازه ای پیدا گود . بر اساس بینیویشتان تاریخ نویسان(گزنفون ، دیودور سیسیلی و کتزیاس) مادان و قومان ساکن [[گیلان]] مئن همیشه دشمنی و جنگ بو و مادان هیچ وقت نتانستده ا قومانه زیر فرمان خودشان ببرد مادان هیچ وقت موفق نبوستده گیلان سرزمینا به خوشان قلمرو ایضافا کوند. کتاب تاریخ ایران [[کمبریج]] مئن بینیویشته نها : او بخش جی ماد سرزمین که [[دریای کاسپین]] حاشیه مئن نها ایته ناحیه قوی و موتمایز جی ایران خاکا تشکیل دهه که به ایستقلال [[سیاسی]] گرایش دیشتیدی. در زماته آرته یس ایته از مادان پادشاهان جنگ سختی بین مادان و [[کادوسی]] در گیره. مادان ا جنگ مئن شکست خورده و اوشان سرزمین تازماتی که به دست [[کوروش]] دکفه همیشه مورد تاخت و تاز کادوسیان قرار گیفتی. جی موهمترین موارد ماد دوران گیلان مئن موهاجرت قومان [[سکایی]] بو به گیلان. '''هخامنشیان دوران''' جی ا دوران منابع تاریخی مئن ویشتر درباریه گیلان قومان صحبت به میان بومو. ایته جی دلایل موهمه ا کار ان بو که [[گیلان]] ساکنان در به قودرت رسیدن و تشکیل هخامنشیان شاهنشاهی دست دیشتیدی و این که قومان [[آمارد]] و [[کادوس]] ا دوران گیلان سرزمین مئن قودرت زیادی بهم بزه بون.اولین حضور ساکنان گیلان [[هخامنشیان]] تارئخ سیاسی مئن ، واگرده به زمات براندازی ماد دولت.زماتی که کوروش جی طرف [[ماد]] دولت برای مذاگره بوشوبو [[گیلان]] مئن جز طرف اوشان تحریک ببو ماد دولتا سرنگونه کونه. تاریخ نویسان باور داریدی که کوروش جی [[کادوس]] سرزمین نقشیه حمله به [[هگمتانه]] کشه و با یاری [[کادوس]] و [[آمارد قوم]] که از دوشمنان ماد بون به اویه حمله کونه. بعد از نابودی ماد کادوسان و آماردان هتویی موتحد [[کوروش]] مانیدی. '''سلوکئن دوران''' جی [[گیلان]] اوضاع [[سلوکیان]] دوره مئن اطلاع زیادی ننا. ولی تاریخی شواهد نیشان دهه بعد [[اسکند]] موردن ، آماردان اسکنذ کارگزارانه که قبلنان اوشانه امرا پیمان صلح دوسته بود جی ا سرزمین بیرونا گودد و خوشانه استقلاله بدست باردده . سلوکیان دوران مئن بقیه گیلان قومان هم مثل آماردان بصورت مستقل و نیمه مستقل به خوشان حیات ایدامه بداده. '''اشکانئن دوران''' گیلان تارئخ ا دوران مئن خیلی موبهم ایسه بخاطر نبود منبع و اطلاعات دقیق.متاسفانه به علت اختلاف شدید [[پارسیان]] با [[پارتبان]] [[ساسانی]] دوره مئن آثار مادی و معنویه ا دوره دستخوش انتقام شدید قرار بیگیته و خیلی جی اوشان نابودا بو. پارتیان دوره مئن چند تا نبرد بین [[آمارد]] و [[اشکانی]] پادشاهان رخ بدا. موهمترین رخداد ا دوره لشکر کشی [[فرهاد اول]] به اماردان سرزمین بو که چندین بار رخ بدا.آماردان بعد سه سال نبرد بالاخره شکست بخوردده و تسلیم ببوستده. و ا شکست باعث ببوسته کم کم ا قوم از هم پاشیده به . و خو نام و جایگایه گیلان مئن جی دست بده و کم کم دیلمیان اوشانه جایه بیگیفتده. به نظر ایه بعد ا حوادث قسمتانی جی گیلان خاوری به ایسم [[اشکور]] (اشک ورد)به معنای [[قلعه]] یا اشک شهر معروفا بو. ضمنا جی ا دوره بو که [[گیل]] قوم از حالت جنگل نشینی و زندگی در جنگل در بامو و خو چیرگیا ثابت بوگود . هه دوره مئن بو که [[مسیحیت]] وارد گیلان ببو. '''ساسانئن دوران''' ا دوره مئن اردشیر بتانسته خاندان اشکانیه ابودا کنه البته اونه سپاه مئن از قوم [[گیل]] و [[دیلم]] هم ایسابود . [[اردشیر]] خیلی از حاکمان و فرمانروایان محلیه به زور [[شمشیر]] یا مطیع بوگود یا بوکوشت . حاکم گیلان و مازندرانه ره اهمیت قائل بو ا موضوع جی نامانی که همدیگره فادادی روشنا به هناویسی گیلان او دوران مئن در امان بمانسته.و خو ارامشه ا دوریه اشوب و قتل و غارت مئن حفظا گوده. جی موهمترین تحولات ا دوره مئن به قدرت رسئن قوم گیل و دیلم ا سرزمین مئن ایسه. ا دوره مئن ویشتر از قوم [[گیلک]] و دیلم یاد به و کمتر به قومان دیگر گیلانی صحبت به میان ایه. ا دوره مئن سراسر گیلان و اونه اطرافا [[دیلمان]] یا [[دیلمستان]] دخاندیدی . نبردهای زیادی بین دیلم و ساسانن رخ بدا. بنا به گفتیه خیلی از تاریخ نویسان گیل و دیلم به غیر از یکی دوبار که از ساسانن شکست خورده و اوشانه فرمانا قبول کونده بقیه مواد خوشانه استقلالا حفظا کونده ا دوران مئن مزدکیان زیادا بستده گیلانن عدهای مزدکی ببوستده و با خاندان ساسانی موخالفت بوگودده بالاخره جنگ شدیدی در گیره و لشکر خسرو [[انوشیروان]] گیلانا گیره و خو تقسیمات کشوری مئن جا دهه .بعدنان با روی کار امون گیلِ[[گیلان شاه]] ( گیل غیر از اون که ایسمی ایسه ایته نژاد واسی گیلان مئن به معنی پادشاه هم ایسه) و اونه پسر و موردن [[یزد گرد سوم]] گیلان خو استقلالا به صورت کامل به دست اوره. = هنی خوجیر ایسه کی ا-یه بدانید = '''شاری که آماردیون نوم ره دأره''' هسا هم ایته شار ایسه کی آماردیون نوم ره دأره اسا مردۊم أ-یه آمل(آمله,آمارد)گیدن,آمل ایته پیله شار مازرون اوستان مئن ایسه ئو اوشان مردۊم مازنی زوون امرا گب زنن یته زماتی آمل طبرستان مرکز بو. '''چاپ جام مارلیک نول پهلوی پیل مئن''' بانک ملی زمات محمدرضاشاه پهلوی تصمیم بیگیفته ایته مارلیکی نول ره شه پیل مئن چاپ بوکونن ئو آخربسر محمد رضا شا تایید امرا ا ره شه 500 ریالی مئن چاپ بوکودن. == منبع == کتاب گیلان – جلد اول- انتشارات گروه پژوهشگران ایران – چاپ دوم- زمستان ۱۳۸۰ خورشیدی http://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Amard&oldid=۴۳۳۸۲۸۰۰۹ mf2ymonqtk0xfgp2cohexuv3vgqy4h4 0 11361 157187 157174 2026-06-15T12:28:54Z ~2026-35150-59 18604 /* */ 157187 wikitext text/x-wiki {{ناقص}} [[پرونده:ard1.jpg|left|thumb|اردبیل]] نمین تالش شٰٚهر بی و مرکز [[شهرستان نمین|نمین]] شهرستان ایسه [[اردبیل اوستان]] مین جه کیشور [[ایران]]. ==دئنی جیگان== ==جورواجور== ==توشکه== {{اردبیل سرشناسان}} {{اردبیل شهران}} {{اردبیل }} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:شهر]] [[Category:ایرانˇ شهرؤن]] [[Category:آسیا شهرؤن]] [[Category:اردبیل شهرؤن]] [[رده:جوغرافی]] 0l46qadxfml0mz9d8z0j9fxyq61mrvf 157199 157187 2026-06-15T12:32:14Z Quinlan83 13115 ویرایش [[Special:Contributions/~2026-35150-59|~2026-35150-59]] ([[User talk:~2026-35150-59|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Dokkōdō|Dokkōdō]] انجام داده بود واگردانده شد 157174 wikitext text/x-wiki {{زيبيل/جاجيگا}} [[پرونده:ard1.jpg|left|thumb|اردبیل]] '''نمین''' ايته جه [[ايران]] ٚ شأران ايسه گه [[أردبيل ٚ اۊستان]] ٚ [[نمين ٚ شأرستان]] ٚ [[نمين ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] ٚ مئن نهأ ؤ نمين ٚ شأرستان ٚ مرکز ني ايسه. ==دئنی جیگان== ==جورواجور== ==توشکه== {{اردبیل سرشناسان}} {{اردبیل شهران}} {{اردبیل }} ==سربس== [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:شهر]] [[Category:ایرانˇ شهرؤن]] [[Category:آسیا شهرؤن]] [[Category:اردبیل شهرؤن]] [[رده:جوغرافی]] [[fa:نمین]] i7o06hfkv33r4xw4awi7r2ilwp9nwqe 157226 157199 2026-06-15T12:43:48Z ~2026-35150-59 18604 /* */ 157226 wikitext text/x-wiki {{ناقص}} [[پرونده:ard1.jpg|left|thumb|اردبیل]] نمین تالش شٰٚهر بی و مرکز [[شهرستان نمین|نمین]] شهرستان ایسه [[اردبیل اوستان]] مین جه [[ایران]]. ==دئنی جیگان== ==جورواجور== ==توشکه== {{اردبیل سرشناسان}} {{اردبیل شهران}} {{اردبیل }} [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:شهر]] [[Category:ایرانˇ شهرؤن]] [[Category:آسیا شهرؤن]] [[Category:اردبیل شهرؤن]] [[رده:جوغرافی]] l1skrjgnkho1enpyeu1vxostrcpw9jt 157246 157226 2026-06-15T12:54:27Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/157226|157226]] از [[Special:Contributions/~2026-35150-59|~2026-35150-59]] ([[User talk:~2026-35150-59|بحث]]) خنثی شد 157246 wikitext text/x-wiki {{زيبيل/جاجيگا}} [[پرونده:ard1.jpg|left|thumb|اردبیل]] '''نمین''' ايته جه [[ايران]] ٚ شأران ايسه گه [[أردبيل ٚ اۊستان]] ٚ [[نمين ٚ شأرستان]] ٚ [[نمين ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] ٚ مئن نهأ ؤ نمين ٚ شأرستان ٚ مرکز ني ايسه. ==دئنی جیگان== ==جورواجور== ==توشکه== {{اردبیل سرشناسان}} {{اردبیل شهران}} {{اردبیل }} ==سربس== [[Category:سیاسی جوغرافی]] [[Category:شهر]] [[Category:ایرانˇ شهرؤن]] [[Category:آسیا شهرؤن]] [[Category:اردبیل شهرؤن]] [[رده:جوغرافی]] [[fa:نمین]] i7o06hfkv33r4xw4awi7r2ilwp9nwqe 0 11439 157426 156443 2026-06-15T14:35:12Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/156443|156443]] از [[Special:Contributions/~2026-33080-76|~2026-33080-76]] ([[User talk:~2026-33080-76|بحث]]) خنثی شد 157426 wikitext text/x-wiki {{زيبيل/جاندار}} [[پرونده:gor1.jpg|left|thumb|پيچا]] '''پيچا''' يا '''پيچه''' ايته گۊشتخۊر ٚ حيوان فليفؤرميا خانواده جه ايسه. پيچایان ۶ تا ۷ ماهگي بالغ-أ بده ؤ تأنده جۊفتگيري بۊکۊند. پيچاکۊته‌ئن معمۊلن ۶۱ تا ۶۸ رۊج ٚ ميئن (متوسط ۶۳ رۊز) زاسته بده. کلان تا ۱۰ سالگي ؤ ماده‌ئن تا ۸ سالگي جۊفتگيري قابليت-أ دأرده. <ref>[http://www.aftab.ir/articles/science_education/biology/c3c1165830985_cat_p1.php معرفي گربه]، آفتاب ٚ وبجيگه.</ref> ==سربس== {{جيرنويس}} {{حیوانان}} [[رده:زیست]] [[رده:حیوان]] sofnnibo4v7b0jvx8ejjgwos13mycvn 0 11446 157434 156433 2026-06-15T14:48:52Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/156433|156433]] از [[Special:Contributions/~2026-33080-76|~2026-33080-76]] ([[User talk:~2026-33080-76|بحث]]) خنثی شد 157434 wikitext text/x-wiki [[File:Coat types 3.jpg|thumb|سک]] '''سک''' یا ساقۊ يته پستاندار حيوؤنه گه [[ورگ|ورگؤن]]ˇ أهلي جيرجۊر ؤ سکسانؤنˇ راسته جي ايسن. سک أولين حيوؤني بۊ گه اينسؤن أهلي بؤده. ۲۰۰۱ سال تخمين بزأ بۊبؤ گه ۴۰۰ ميليۊن ته سک دۊنيا ميئن وۊجۊد دأنه.<ref>[[:fa:سگ| ويکيپديا فارسي]]</ref> ==سکؤنˇ دزيو == سک کۊته گه تازه بيچئه بۊبؤ سريعن يته بالغˇ سک بۊنه. ايشؤنˇ دزيو (عمر) چندته فاکتؤره مۊرتبطه من جۊمله: مۊحيط ؤ نژاد ؤ ساقي ؤ بئداشت ؤ ورزش ؤ تغذيه.اشپيتز ؤ فکس تريرˇ نژادؤن ۱۸-۲۰ سال دزيونن ولي باکسر ؤ ژرمن شپرد ۱۲-۱۳ سال عمر کؤنن. == تاتایی == <center> <gallery> پرونده:Military dog barking.JPG|لؤ گۊدن پرونده: Greyhound Racing 2 amk.jpg|يته سک، سکؤنˇ مۊسابقه ميئن پرونده:Please....jpg|يته گئشه-اي سک پرونده:Choclolate Labrador Retriever puppy 12 weeks.jpg|جؤسن پرونده:Homosexual behavior of dogs.jpg|[[گأستن]] پرونده:Let Sleeping Dogs Lie..jpg|خۊتن |رئن پرونده:Dalmatian liver yawn.jpg|دهن وله گۊدن پرونده:EmmaJumpingDec2008.jpeg|پرسن پرونده:Zeus, Digging For China.jpg|زمين کندن پرونده:USMC-06868.jpg|آؤ خؤردن پرونده:TaraNRV.jpg|خؤردن پرونده:Winston the paper retriever.jpg|دهنˇ أمرأ حمل گۊدن پرونده:Kerrrrrrrwin.jpg|زۊکه کشئن </gallery> </center> ==سربس== {{جيرنويس}} {{حیوانان}} [[رده:زیست]] [[رده:حیوان]] oz028nri5b6vvix539w2h8a6oeuvpor 0 11503 157432 156436 2026-06-15T14:42:35Z Dokkōdō 9956 157432 wikitext text/x-wiki '''چيچيني''' یا '''مليجه''' ([[فارسي زوان|فارسي]]: گنجشک) ايته کۊجي پرنده ايسه کي گنجشک سانان ٚ رده دۊرۊن قرار گيره ؤ دۊنیا ويشتر منطقه‌ئن ٚ دۊرۊن زندگي کۊنه. [[File:House sparrow.jpg|جایگزین=چيچيني|بندانگشتی|چيچيني]] ====== آرایه شناسی ====== فرمانرو: جانوران شاخه: طنابداران رده: پرندگان راسته: گنجشک‌سانان زیرراسته: مرغان آوازخوان تیره: '''گنجشکیان''' == سربس == * https://en.wikipedia.org/wiki/Old_World_sparrow qxzq4jh217fg9tmui4y0kw8fv2iug9n 157433 157432 2026-06-15T14:43:00Z Dokkōdō 9956 157433 wikitext text/x-wiki '''چيچيني''' یا '''مليجه''' ([[فارسي زوان|فارسي]]: گنجشک) ايته کۊجي پرنده ايسه کي گنجشک سانان ٚ رده دۊرۊن قرار گيره ؤ دۊنیا ويشتر منطقه‌ئن ٚ دۊرۊن زندگي کۊنه. [[File:House sparrow.jpg|جایگزین=چيچيني|بندانگشتی|چيچيني]] == آرایه شناسی == فرمانرو: جانوران شاخه: طنابداران رده: پرندگان راسته: گنجشک‌سانان زیرراسته: مرغان آوازخوان تیره: '''گنجشکیان''' == سربس == * https://en.wikipedia.org/wiki/Old_World_sparrow kn005o76qz9pwpqpndnqpmbudlq8w2e 0 12010 157401 156465 2026-06-15T13:58:12Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/156465|156465]] از [[Special:Contributions/بمبممبمنبنب|بمبممبمنبنب]] ([[User talk:بمبممبمنبنب|بحث]]) خنثی شد 157401 wikitext text/x-wiki {{ناقص}} [[پرونده:p180.JPG|left|thumb|نامجو موجسمه]] [[پرونده:p181.JPG|left|thumb|نامجو موجسمه]] پالوان محمود نامجو ۱۲۹۷ شمسی رشت محلیه اوستادسرا مئن ب دونیا بومو . نوجوانی دوران مئن به وزنه برداری علاقه مند ببسته. محمود نامجو بخاطر استعدادی ک دیشتی جغز وزنه برداری ، ژیمناستیک ، بدنسازی و کشتی مئن هم حرف گوفتن واسی دیشتی . ۱۸ سالگی کشتی دورون قهرمان کیشور ببسته . پالوان محمود بدون ان که امکاناتی بداره بتانسته وزنه برداری اولین مدال طلای جهانیا سال ۱۹۴۹ فیگیره. دهلی موسابقان مئن قاره آسیا اولین وزنه بردار بو که بتانسته رکورد جهان بجور ببره . نامجو بتانسته خیلی زود پروش اندام مئن هم قهرمان ببه . [[رده:جوغرافی]] [[رده:تارئخ]] 2be2xyniqz4ib7p6fgdwo2xbek3oags 0 12239 157325 156505 2026-06-15T13:11:53Z Tenshi Hinanawi 18199 ویرایش [[Special:Contributions/~2026-33143-34|~2026-33143-34]] ([[User talk:~2026-33143-34|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Mtarch11|Mtarch11]] انجام داده بود واگردانده شد 155625 wikitext text/x-wiki {{بیسربس}} {{کار}} [[پرونده:Tapesh2012 02.JPG|انگشتدان|تپش (میزقؤنˇجرگه)ˇکونسرت ۲۰۱۲]] '''شاهین نجفی''' [[میزقأنچی]] ، [[گیتاریست]] ، [[خأندنکس]] و [[آنارشیست]] ایسه کی ألأن [[آلمان]]ˇمئن زیندگی کودندره. شاهین نجفی سال [[۱۳۵۹]] شمسی [[بندر انزلی]] مئن بدونیأ بمو و [[گیلأن]]ˇمئن زیندگی بوکوده. او [[جرگه شیناسی]] دأنشمج بو کی چون خو ئتراضی گبأنه دأنش جیگا مئن زأ ئوره جه دکأ بو و گه کی «جرگه شیناسیه جرگه مئن یاد بیگیفته، نأ دأنش جیگا مئن». اون نؤجوانی مئن قورآن خأند بازین [[شئر]] و [[میزقأن]]نی گوفتی. شاهین نجفی خو شئرأنه؛ گیلکی و فارسی گه. شاهین سال [[۱۳۵۹]] در [[بندر انزلی]] به دونیا بمو و در [[گیلان]] زندگی بوکوده. اون دانشجوی رشتهٔ [[جامعه شناسی]] بو کی به دلیل ابراز عقیده موفق به پایان خو تحصیلات نوبسته و خودش گویه کی «جامعه شناسیه جامعه مین یاد بیگیفته، نه در دانشگاه». اون از نوجوانی به سرودن [[شعر]] و [[ترانه]] روی باارده و از شاگردان کسانی چون شیون فومنی ،باب خسرو،فرزام امین صالحی و عزیز طویلی بو و ساز [[گیتار]] را در سبک‌های [[گیتار کلاسیک|کلاسیک]] و [[گیتار فلامنکو|فلامنکو]] از فرزاد دانشمند،حمید حمیدی و سهراب فلک انگیز یاد بیگیفته. اون [[آواز]] خواندنه ، ابتدا در سبک‌های [[راک]] و [[موسیقی اسپانیایی|اسپانیولی]] در ایران و زیرزمینی آغاز بوکود و با چند گروه مختلف همکاری دشته. پیش از مهاجرت به آلمان چن وقتی سرپرست ایتا گروه [[موسیقی زیرزمینی]] در ایران بو و در آلمان سرپرست گروهی به نام «[[اینان]]». آخرین گروهی کی با آن همکاری بوکوده، [[گروه تپش ۲۰۱۲]] است<ref name=radiofarda>{{یادکرد وب| نشانی = http://www.radiofarda.com/Article/2008/05/11/f4_Tapesh_band_music_.html| عنوان = «ما مرد نیستیم»؛ اعتراض موسیقی به جامعه مردسالار ایران | نویسنده =زمانی فر، امیر | تاریخ بازدید = ۳ سپتامبر ۲۰۰۸| تاریخ = ۲۲ اردیبهشت ۱۳۷۸| ناشر = رادیوفردا | صفحه = | زبان = }}</ref>. وقتی شاهین نجفی به ا گروه بمو بااجرای شعرهای سیاسی-اجتماعی‌ اون، تپش ۲۰۱۲ بیش از پیش مورد استقبال مخاطبان و رسانه‌های فارسی‌زبان قرار بیگیفته <ref>{{یادکرد وب| نشانی = http://www.dw-world.de/dw/article/0,2144,3464723,00.html | عنوان = جشنواره موسیقی بوخوم توتال و حضور گروه تپش ۲۰۱۲ در آن | نویسنده = کیواندخت قهاری | تاریخ بازدید = ۳ سپتامبر ۲۰۰۸| تاریخ =۰۶٫۰۷٫۲۰۰۸ | ناشر = دویچه وله | صفحه = | زبان = }}</ref> شاهین نجفی از ابتدای سال ۲۰۰۹ به همکاری خود با این گروه پایان داد.[http://shahinnajafi.com/post-108.aspx] شاهین نجفی ترانهیان میان ، آمیزه‌ای از اعتراض به [[حکومت مذهبی]]، [[فقر]]، [[زن‌ستیزی]]، [[سانسور]] و [[اعتیاد]] شه دن. اون تلاش کونه کی عناصر شاعرانه و ادبی و اصطلاح‌های فلسفی و سیاسی در خو ترانیان بوره.<ref name=maniha>{{یادکرد وب| نشانی = http://www.newproline.com/modules.php?name=News&file=article&sid=748| عنوان = گفتگو با شاهین نجفی| نویسنده = بامداد جمالی | تاریخ بازدید =۳ سپتامبر ۲۰۰۸| تاریخ = | ناشر = وب‌گاه مانیها| صفحه = | زبان = }}</ref> ==تک میزقأنأن== {| class="wikitable sortable" |- ! میزقأنˇنأم !! باخی خأندنکسأن !! زوان !! باخی گب |- |برادر بر دار ||شاهو || فارسی || - |- |به یاد ندا آقا سلطان || - || فارسی || - |- |انکار || آنتی کاریزما || فارسی || - |- |اسمشو تقدیر نزار || - || فارسی || - |- |قاضی شرع || - || فارسی || - |- |هم قفس || رپنات || فارسی || - |- |هذیون || مجید کاظمی || فارسی || - |- |مهدی || || گیلکی و فارسی || ایمام زمأت أمرا دردیل بؤده |- |فاصله دریا|| هاتف پیشداد || گیلکی || [[گیلؤن]] دیلتنگی‌نؤمه |- |من خرم || - || فارسی || - |- |پلنگ زخمی || امیر عظیمی || فارسی || - |- |پیش قاضی و ملق بازی || نوید زردی || فارسی || - |- |صانع || نوید زردی || کوردی و فارسی || - |- |شاعره تمام شده || - || فارسی || شئر، [[مهدی موسوی]] جی ایسسه |- |شراعظم || امین وحید || فارسی || - |- |طرف ما || - || فارسی || - |- |تو ازم بدت میاد || - || فارسی || [[هیچکس]]ˇؤجایه دئنه |- |وقتی که… || - || فارسی || دیکلمه شئر |- |وطن || - || فارسی || - |- |بگا مگا || - || گیلکی || - |- |وای کشته ما رو || - || فارسی || - |- |پریود|| [[محسن نامجو]] || فارسی || - |- |مرگ نازلی || - || فارسی || شئر، [[احمد شاملو]] جی ایسسه |- |[[بیأ مره یاری بدن (میزقؤن)|بیأ مره یاری بدن]] || - || گیلکی || شئر، [[فرامرز دعایی]] جی ایسسه. ای میزقؤن ترامادؤلˇآلبومه شینه |- |با ما ||مجید کاظمی || فارسی || - |- |مامان || - || گیلکی || - |- |اعدام || مجید کاظمی || فارسی || - |- |کَل علی جان || - || گیلکی || شئر [[عاشورپور]] جی ایسسه |- | شعبان || - || گیلکی و فارسی ||ای آهنگˇآخرین بیت ، [[فریدون پوررضا]] میزقؤنه شینه |- |عمو نوروز || - || فارسی || - |- |BBBBC || - || فارسی || بی‌بی‌سی فارسیه انتقاد بؤده |- |کوبانی || [[شاهو]] || کوردی || [[داعش]]ˇفوتورک کوبانیه واسی بخؤنده |- |ميرزا|| [[ناصر مسعودی]] || گیلکی|| استاد مسعؤدیˇتولد واسي |- |} == آلبومأن== {| class="wikitable" !align="right" valign="top" width="40"|سال !align="right" valign="top"|آلبۊم |- |align="right" valign="top"|[[۱۳۸۷]] |align="right" valign="top"|''[[أمۊ مرد نييم (آلبۊم) | أمۊ مرد نييم]]'' |- |align="right" valign="top"|[[۱۳۸۸]] |align="right" valign="top"|''[[توهم (آلبۊم)| توهم]]'' |- |align="right" valign="top"|[[۱۳۸۹]] |align="right" valign="top"|''[[خۊنˇ سال (آلبۊم) | خۊنˇ سال]]'' |- |align="right" valign="top"|[[۱۳۹۰]] |align="right" valign="top"|''[[هيچ هيچ هيچ (آلبۊم)|هيچ هيچ هيچ]]'' |- |align="right" valign="top"|[[۱۳۹۲]] |align="right" valign="top"| ''[[ترامادؤل (آلبۊم)|ترامادؤل]]'' |- |align="right" valign="top"|[[۱۳۹۳]] |align="right" valign="top"|''[[۱۴۱۴ (آلبۊم)|۱۴۱۴]]'' |- |align="right" valign="top"|[[۱۳۹۴]] |align="right" valign="top"|''[[ص (آلبۊم)|ص]]'' |- |align="right" valign="top"|[[۱۳۹۵]] |align="right" valign="top"|''[[راديکال (آلبۊم)|راديکال]]'' |- |۱۳۹۶ |[[متافریجین]] |- |۱۳۹۷ |[[جنس سوم]] |} ==چند نؤمۊنه شاهينˇ فارسي شعرؤنˇ گيلکي وگردؤن== <small> *'''هپرا گۊفتندرم''' '''من ؤ "ندأری" لاب براریم کی پا ب پا''' '''همدیگرِ أمرا بؤئیم هرجیگا حتی اروپا''' '''گئد أمی برار غرب جا ایسأ، نأ غربتِ میئن''' '''گئد برار مشهوری، گم چاف أ شهرتِ میئن''' '''گم چاف می پئرِ روح کی ارثیه نأشته''' '''وختی دؤ قِران نأشته گؤه بؤخؤرده زاک بکأشته''' '''لاب هرزِ واش أ دونیا جه کوفتی''' '''هر کی فأرسه فؤکؤیه می سر جؤفتی''' '''لعنتی کنکورِ پؤشت سفیدأ بؤست می مویأن''' '''ایما سگِ منستن ترأ تأوِدئد بیرون جه میدأن''' '''هر کی دؤکتؤر بئه، دیپیچه نؤسخه تره''' '''ترأ هرکی جأ بد آیه، تی حال بهم خؤره''' '''اینفر تؤقامنده گی شاید مرهم ببه درده''' '''ولی وختی مایه نأری تؤقایی کیلو چنده؟''' '''بؤگفت پول همیشک نأوِره خوشبختی''' '''بؤگفتم ولی وختی نأری حؤکمن بدبختی''' '''هر کی فأرسه أمرأ پول کثیف و نجيسّه''' '''لاب أمان اون مولِ آدم ایسیم جه قصّه''' '''أنه مأنه "ندأری" أمه ره لاب شرفه''' '''اتفاقاً تنها چیزی کی نأرم شرفه''' '''اگه شرف دأشتم دباخی منستن دؤزدی کودم''' '''دؤ تأ ترک ضبط کودنِ ره وا جان بدم''' '''اگه شرف دأشتم شعر و ور خأندمه''' '''فچمستم ارشادِ ور ؤ ایران مأندمه''' '''فرقی نوکونه آسمان أنه هر جیگا ای رنگه''' '''کی أن زمینه کی ای جیگا زشته ای جیگا قشنگه''' '''کی أ زمینِ رو ایسه کی بعضیأن دأرئد ؤ خؤرئد''' '''بعضیأن وؤشتایی أمرا شب خؤ جا سر خؤسئد''' '''بعضی هر طریق جأ پولدارأ بئد میلیاردرئد''' '''أن یعنی اوشان کی نأرئد وا بیمیرئد''' '''أن یعنی شعر ؤ شؤعار أشن همه واتورا گبه''' '''ترنه نقلِ أمرا سیر نبه، بئه چی زمت بئه؟''' '''دأنی چیسه بدبختی آدمِ أمرا تعارف نأره''' '''بی'پولی، بیچارگی هرجیگا هیچ فرقی نأره''' '''هرچی عاج ؤ گمج ایسه تره آدم بئه''' '''هرچی چانچو ؤ گؤزگایه تره رستم بئه''' '''ابچه فندر تی دؤر ؤ برأ، تره عق گیره''' '''تو جؤرتری اؤشان جأ ، مایه نأری تره غم گیره''' '''وختی نأری ایتا گؤهه زیندگی هرجا''' '''اون کی پیش شؤندره تو زِنی درجا''' '''وختی نأری دینی تی زنم تی أمرا غریبه بؤسته''' '''دینی ترأ تحویل نیگیره نوگو پس چی بوبؤسته''' '''وختی نأری حقیر ایسی وا بیمیری''' '''وختی مجبور ایسی اجاره خانه ره قرض بیگیری''' '''وختی تی برارم پولِ ره تی جأ چک خأیه''' '''وختی تی رفق ترأ دؤر زنه و کر آیه''' '''هنه کی کینه تی دیل جا ابچه ابچه جمعأ بئه''' '''تؤقایی و عاطفه معنا تی وجود جأ کمأ بئه''' '''دأنی هر کی ایجورایی ایچی کم دأره''' '''هیشکی خؤشبخت نیه دونیا جا هرکی ایجور غم دأره''' '''هرکی خؤ دونیا میئن خؤره مملیه''' '''أشن کی دینی همه گؤزگاپتئد الکیه''' '''اگر مردکئد دأنئد خؤشأنِ زناکأنِ وضعأ''' '''اگر زنأکئد من دأنم أشنِ ونگأنِ وضعأ''' *'''بامداد''' '''ایتا مرد کی واژه ی مردأ روسفید بوکود''' '''ایتا مرد کی مرگأ انسانِ ره بعید بوکود''' '''ایتا دشت بؤ کی اونه ور زانو بزه کوه''' '''ایتا مرد کی اسطوره ای شکلِ هر درد بؤ''' '''بطلانِ خط بؤ توقایی سقوطِ تزِ رو''' '''اون تمامِ واژه'یأنأ هنی تعبیر بوکود''' '''پَر بیگیفت قصه اوجِ جؤر مرثیه نخأد''' '''اون آب و آتشأ شعرِ میئن ایتا جیگا دگأد''' '''شعرِ فروغأ أمی زندگی میئن تکثیر بوکود''' '''قصه فریدونأ هنی أمه ره تصویر بوکود''' '''خؤ چومأ اقاقیأنِ مرگِ رو دنبست، جینویشت''' '''بینیشت! اما وختی کی اونه پایأ واوئن بینیشت''' '''خمأ نوبوست! اوجِ میئن و ایستاده بومرد''' '''ضحاکی درگاهِ خورش جأ نخورد''' '''پئر تو تکثیر ایتا دردِ دوباره ای''' '''پئر تو معنیِ ایتا زندگیِ شاعرانه ای''' '''پئر تو کوچه خشمی کی تی مشت دره''' '''پئر تو ایتا نسلِ شاعری کی تی پشت دره''' '''وختی دجال توقاییأ بوکوشت و دِ معنی نأره''' '''تا قناری گلو جأ آوازی بیرون نأیه''' '''شبی کی حتا جلاد ونگ بوکود جوخه جیر''' '''کاوه نعره بومرد و سردِ تکبیر''' '''دپیچسته شهرِ کوچه پس کوچه'یأنِ میئن''' '''ننه دریا، عمو صحرا زاکانأ حد بزه''' '''روزی کی حافظأ خیابانأنِ میئن بگردانئن''' '''خیامِ بی'خودا ره تعزیزی حبس واوئن''' '''روزی کی صادقأ ب خودکشی جرم بوکوشتئن''' '''هرچی ولگردِ سگ بوبوسته بؤ تهمتن''' '''ستاره دِ آسمانِ جؤر نوبؤ، اوین بؤ''' '''أمی همه'تأنِ زاکانِ پا جیر مین بؤ''' '''تمامِ پنجره'یأن بسته بوبوست! سیا بوبوست''' '''ایتا راحتِ نفس کشئنِ ناجه تباه بوبوست''' '''برار برارأ بفروخت و پئر مارأ''' '''ب لجن فأکشئن هرچی اعتقاد و باورأ''' '''خودا بینیشت و ونگ بوکود و خؤ خوداییأ پس فدأ''' '''ابلیس غوصه جأ مست بوکود ! هرچی بوخورد پس بدأ''' '''کلمه'یأنأ کی کتابأن جأ دِ بوشوستئن''' '''هرچی واژه بؤ بینیشانئن و اونه گردنأ واوئن''' '''مردانگی ریشه جأ ب ریش بوشؤ و اویرأ بوست''' '''نفتِ مفتِ پول جأ ایتا عده گردن کلفتأ بوست''' '''زنأ شالیکی دپیچانئن و صیغه بوکودن''' '''اعتراضِ سورخِ زبانأ زیرِ تیغه بوکودن''' '''ولی من ایتأ نسلم کی می اصل جأ دنکفتم''' '''ایتا بشکسته بغضم و ایتا حنجره فریادم''' '''ایتا سیلی بوخورده یم و ایتا کفن دردم''' '''هر شکل و لباسِ میئن، زنم یا مَردم''' '''أ روزأنم دواره! من أ ناجه أمرا زنده'یم''' '''أ وضعیت عوضأ بئه! عوضأ بئه! دانم''' '''أ وضعیت عوضأ بئه! عوضأ بئه! دانم''' '''پئر تو تکثیر ایتا دردِ دوباره ای''' '''پئر تو معنیِ ایتا زندگیِ شاعرانه ای''' '''پئر تو کوچه خشمی کی تی مشت دره''' '''پئر تو ایتا نسلِ شاعری کی تی پشت دره''' *'''نؤرۊز عأمۊ''' '''عمو نوروز نوا آمون أیه''' '''کی أ خانه عزادار ایسه''' '''پئر عیدِ شبِ ای سال''' '''قبلِ خرجأ بدهکار ایسه''' '''مارِ چومأن جَه سورخی''' '''ایسه هفت سینِ کولی منستن''' '''کی جَه بس واپلکسته تترج''' '''دِ ایپچه ایپچه نیدینئن''' '''برار گومأ بوسته فراموشی''' '''سورنگأنِ پوشتِ میئن''' '''خاخورِ تن بوبوسته برسفته''' '''هم آغوشی بازارِ میئن''' '''أ لیمه خانه دورون''' '''هیچکس تی رافا نیه''' '''تا زمتی کی نان و خوشبختی''' '''تی کوله بارِ أمرا نیه''' '''باهار أمه ره جخطر بوشویه''' '''سفره سر نه نفتِ پول ایسه''' '''نه هفت سین، نان هم بوشویه''' '''عمو نوروز أ خانه میئن''' '''همه سالأ زیمستانه''' '''گول و بولبول ایتا افسانه'یه''' '''فقط اوو جغده کی خأنه''' '''باهار و عیدِ شادیأ''' '''اینفر جه أیه بودوزده دره''' '''اینفر ماتمِ خاکسترأ''' '''أمی تقویمِ رو فوگوده دره''' '''عمو نوروز أیه آمون نوا''' </small> ==چند نؤمۊنه، شاهينˇ گيلکي شعرؤنˇ جي== <small> *'''مامان''' '''مار میشین دیلواپَسهَ ،غوصه خورهِ می دَستهَ جا''' '''جاقالان بیگید اونهَ تی زای وَگَردهِ اَ روزان''' '''بیمیرم تی نامِ ره ،تی او دونهَ چومانهِ ره''' '''مار مَرَهَ حلال کُون،کَرَه دِه واوینم مامان''' '''مامان جان پیلˇخانوم گوله مریم خسته''' '''دینی کی چُتو تی زای جوانی پیرأ بوسته''' '''مامان کی اَمرَه جوز تو بَگَم می رمزه و رازه''' '''تَرَه کَم دَرَمه مار ،مامان هَن می نیازه''' '''مامان تی جان قوربان ،تی او چوشمانَ قوربان''' '''مَرَه حلال کُون مار،وَگَردَم جان مامان''' '''مامان دنی چقد مار تی مانَستَن ایساده''' '''دنی اَ خاک چقد زای هچین هچین فیشاده''' '''من از تو یاد بیگیفتَم کی می سر هَتو بُجورَه''' '''تو می غم نوخور مار جان کی تی غم بوخوره''' '''مامان تی جان قوربان ،تی او چوشمانَ قوربان''' '''مَرَه حلال کُون مار،وَگَردَم جان مامان''' *'''بگامگا''' '''آخ چی بگا-مگایه''' '''برئه تونم وا بدن''' '''دونیا کی کربلایه''' '''تو تره سینه بزن''' می مارئی گوفته نوکون نوگو نوشو بازی میأن '''تره بیچاره کونی؛ اون بی‌سواد بو مثلن''' '''اون‌قدر دأنستی کی کوجدأنه‌یان کی پیللأ بد''' '''خوشأنˇ دستˇ مرأ خاک خوشأنˇ سر دوکوند''' '''ایتأ بوشؤ پولˇ پله دومبال به ای‌جایی فرسئه''' '''ای‌نفر درسأ بیگیفته مدرکˇ فکستنی''' '''ایتأ زن ببرده، زای بأرده، زندگیˇ گوسفندی و هر چی خاستنی''' '''من بوشؤم کیتابˇ دومبال کی جهانأ چأکونم''' '''غمˇ مردوم بوخؤرم، تاریخ و منطق بدأنم''' '''پهلوانˇ قصه‌یان ببم مره کف بزند''' '''بیمیرم مردمˇ ره، می قبرˇ سر گول بأوررد''' '''ولی وختی کی بؤمؤم دونایه گؤ بیگیفته بو''' '''هرچی کی بخأنده بوم دونیا میان وارونه بو''' '''اگه از حقوقˇ زن بگی، گویید: دارأ گودی''' '''هرچی کی بخأنده بی، تی سره آوارأ کودید''' '''تویی تنها مینˇ أن همه کوری کی أشأن''' '''خوشأنه رحم نأرده، عصایأ از هم دوزأند''' '''آخ چی بگا مگاي برا تَنم وا بَدَن''' '''دونیا کی کربلای توو تر سینه بزن''' '''می ديلئی بیگیفته‌یه، تنها تی نامه دوخانم''' '''تو کی گوفتی وا بدن زای؛تو کی گوفتی کی دانم''' '''ای روزئی تی سر خوره سنگه کی دئه رایی ناری''' '''مگسانˇ دؤرˇ شیرنی! دئه هواداری ناری''' '''هرکی خو سرأ بیگیفتی، سره بی‌کولا بنأ''' '''تو خری کی نانی کی دونیا أنه! دونیا أنه!''' </small> == بیرونی خالأن== * [https://web.archive.org/web/20100214114112/http://shahinnajafi.net/ وبسایت رسمی شاهین نجفی] [[رده:رپ]] [[رده:گیلکی رپ]] [[رده:میزقأن]] [[رده:گیلکأن]] [[رده:انزلیچی هونرمندأن]] [[رده:گیلکی خأندنکسأن]] [[رده:حىاتي وانويسأن]] [[رده:خؤندنکسؤن]] guh2izuy1fgpyl381jfinre8is2rjp3 0 12588 157394 156472 2026-06-15T13:52:31Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/156472|156472]] از [[Special:Contributions/بمبممبمنبنب|بمبممبمنبنب]] ([[User talk:بمبممبمنبنب|بحث]]) خنثی شد 157394 wikitext text/x-wiki {{زوان ٚ اطلاعات ٚ جعبه |زوان ٚ نام= اينگيليسي |زوان ٚ بۊمي نام= |زوان ٚ باخي نامان= |زوان ٚ داميشک ٚ نامان= Ænglisċ |تصویر= Detailed SVG map of the Anglophone world.svg |imagesize= |imagecaption= کشورؤني گه اينگيليسي اۊشؤن ٚ رسمي زوؤنه يا غالبه |زوان ٚ بومي جيگایان= [[بريتانيا جزيره‌ئن]] |گۊتنکسان ٚ شۊمار= [[ماري زوان]]: ۳۷۲ ميليۊن نفر (۲۰۰۶){{سخ}}[[دۊوؤمي زوان]]: ۱,۰۸۰ ميليارد نفر |زوان ٚ درزا= {{•}}[[هيندۊاۊرۊپايي زوانان|هيندۊاۊرۊپايي]]{{سخ}}{{•}}[[جرمني زوانان|جرمني]]{{سخ}}{{•}}[[خۊرخۊسي جرمني زوانان|خۊرخۊسي جرمني]]{{سخ}}{{•}}[[آنگلؤ-فريسي زوانان|آنگلؤ-فريسي]]{{سخ}}{{•}}[[آنگلي زوانان|آنگلي]]{{سخ}}{{•}}اينگيليسي |أولي گۊنه‌ئن= {{•}}[[کؤنه اينگيليسي زوان|کؤنه اينگيليسي]]{{سخ}}{{•}}[[مئني اينگيليسي]]{{سخ}}{{•}}[[أوليه نؤ اينگيليسي]] |معىار ٚ گۊنه‌ئن= |لئجه‌ئن= |نيويشتن ٚ سيستم=[[لاتين ٚ خط]]{{سخ}}رۊني خط{{سخ}}اينگيليسي برىل |زوان ٚ رسمي جيگایان= ۵۹ ته کيشور |أقليت ٚ زوان= |زوان ٚ آکادمي‌ئن= |ايزؤ ۱–۶۳۹= en |ايزؤ ۲–۶۳۹= eng |ايزؤ ۳–۶۳۹= eng |گلاتؤلؤگ= stan1293 |زوان شينأسي= }} '''اينگيليسي''' يته [[هيندۊاۊرۊپايي زوانان|هيندۊاۊرۊپايي]] زوؤنه [[جرمني زوانان|جرمني]] خۊرخۊسي خال ٚ جي. اي زوؤن أول بار [[اينگيليس]] دۊرۊن ؤ [[آنگلؤساکسؤنان]] ٚ مئن کي ايته [[جرمني‌ئن|جرمني]] مۊهاجر قؤم بۊد، [[آلماني زوان]] ٚ جه تکامؤل بيافته ؤ [[کؤنه اينگيليسي زوان]] ايجاد بۊبؤست. اينگيليسي ويشتر خۊ وامواجه‌ئن-أ [[لاتين ٚ زوان|لاتين]] ؤ [[فرانسوي زوؤن|فرانسوي]] ؤ [[ىۊناني زوان|ىۊناني]] جي هأيته. کؤنه اينگيليسي زوؤن، پۊر ٚ پۊر [[آلماني زوؤن|آلماني زوؤنه]] مؤندنه. [[بريتانيا]] تأثير، نظامي ؤ ايقتصادي ؤ علمي ؤ سياسي ؤ فرهنگي حؤزه‌ئن، هيجدهؤمي قرن ٚ ميئن ؤ هيتؤنى [[آمريکا]] تأثير بيستؤمي قرن ٚ ميئن اي زوؤن-أ دۊنيا ميئن بشدت همه گيرأبؤ ؤ ميانجي زوؤن ؤ ايداري زوؤن عۊنوان ٚ أمرأ دۊنيا ميئن کأرأيته بۊبؤ. اينگيليسي زوؤن، آنگلؤسفر ٚ کيشوران ٚ مئن کي [[اينگيليس]]، [[آمريکا]]، [[کانادا]]، [[اۊستراليا]] ؤ [[نيۊزلند]]-أ شامل به مردۊم ٚ أصلي مأري زوؤن محسۊب بۊنه. هأسأ اينگيليسي گۊتنکسؤن ٚ تعداد ٚ لحاظ ٚ جه [[چيني زوؤن|چيني]] ؤ [[ايسپانيايي زوؤن|ايسپانيايي]] پسي سومه. أفرادي گه ايشؤن ٚ مأري زوؤن اينگيليسيئه ۳۷۲ ميليۊن نفر-أ رسه. == کيشورؤن برپايهٔ گۊتنکسؤن ٚ تعداد == {| class="wikitable sortable" style="text-align:center;" |- ! کيشور!! سرجمع!! جمعيت ٚ درصد!!أولي زوؤن!! به عۊنوان ٚ زوؤن علاوه بۊبؤ!! جمعيت!! class="unsortable" | گب |- | [[آمريکا]] ||۲۵۱٬۳۸۸٬۳۰۱||۹۶٪||۲۱۵٬۴۲۳٬۵۵۷||۳۵٬۹۶۴٬۷۴۴||۲۶۲٬۳۷۵٬۱۵۲||<small>سربس: سال ۲۰۰۰ˇ سرشۊماري: [http://www.census.gov/prod/2003pubs/c2kbr-29.pdf اينگيليسي زوؤنˇ گۊتنکسؤنˇ تؤنش ؤ کارگيري زوؤن (۲۰۰۰)]، جدول ۱. شاملˇ أفرادي ايسه گه خؤنه ميئن اينگيليسي گب نزئنن أمما اي زوؤنˇ أمرأ خۊجير ؤ خۊب آشنايي دأنن.{{سخ}}ايشتؤ: اي ديتا'ن پنج ساله'ن ؤ جؤرتر أفرادˇ ويسينه. </small> |- | [[هند]] ||۱۲۵٬۳۴۴٬۷۳۶||۱۲٪||۲۲۶٬۴۴۹|| ۸۶٬۱۲۵٬۲۲۱ نفرˇ ويسين''دؤوؤمي زوؤن''.{{سخ}}۳۸٬۹۹۳٬۰۶۶ نفرˇ ويسين''سوؤمي زوؤن''||۱٬۰۲۸٬۷۳۷٬۴۳۶||<small>شاملˇ کسؤني ايسه گه اينگيليسي ايشؤنˇ دؤوؤمي زوؤنه ؤ کسؤني گه اينگيليسي ايشؤنˇ سوؤمي زوؤن ايسه. سال ۲۰۰۱.<ref>Table C-17: Population by Bilingualism and trilingualism, 2001 Census of India [http://censusindia.gov.in/Tables_Published/C-Series/C-Series_link/C17_Bill_Tril.pdf]</ref><ref>Tropf, Herbert S. 2004. <https://web.archive.org/web/20080308101143/http://www.lilaproject.org/docs/India%20and%20its%20Languages%20v1.0.pdf India and its Languages]</ref> هيتؤرى اي ديتا'ن مربۊط به کسؤني ايسه گه خألي اينگيليسي گب زئنن ولي اۊنˇ أمرأ کار نۊکؤنن.<ref>For the distinction between "English Speakers" and "English Users", see: TESOL-India (Teachers of English to Speakers of Other Languages). Their article explains the difference between the 350&nbsp;million number mentioned in a previous version of this Wikipedia article and a more plausible 90&nbsp;million number: </ref> |- | [[نيجريه]] ||۷۹٬۰۰۰٬۰۰۰||۵۳٪||۴٬۰۰۰٬۰۰۰||>۷۵٬۰۰۰٬۰۰۰||۱۴۸٬۰۰۰٬۰۰۰||<small>اي أعداد مربۊط به کريؤل با پايهٔ اينگيليسي گۊتنکسؤن ايسه. "[https://web.archive.org/web/20070610000126/http://www.njas.helsinki.fi/pdf-files/vol15num3/ihemere.pdf A Basic Description and Analytic Treatment of Noun Clauses in Nigerian Pidgin.]" ''Nordic Journal of African Studies'' 15(3): 296–313.</small> |- | [[بريتانيا]] ||۵۹٬۶۰۰٬۰۰۰||۹۸٪||۵۸٬۱۰۰٬۰۰۰||۱٬۵۰۰٬۰۰۰||۶۰٬۰۰۰٬۰۰۰||<small>سربس: کريستال (۲۰۰۵)، ولگ. &nbsp;۱۰۹.</small> |- | [[فیلیپین]] ||۴۸٬۸۰۰٬۰۰۰||۵۸٪||۳٬۴۲۷٬۰۰۰ ||۴۳٬۹۷۴٬۰۰۰||۸۴٬۵۶۶٬۰۰۰|| |- | [[کانادا]] ||۲۵٬۲۴۶٬۲۲۰||۸۵٪||۱۷٬۶۹۴٬۸۳۰||۷٬۵۵۱٬۳۹۰||۲۹٬۶۳۹٬۰۳۰||<small>Source: 2001 Census&nbsp;– [https://web.archive.org/web/20181016155721/http://www12.statcan.ca/english/census01/products/highlight/LanguageComposition/Page.cfm?Lang=E&Geo=PR&View=1b&Table=1a&StartRec=1&Sort=2&B1=Counts&B2=Both Knowledge of Official Languages] and [https://web.archive.org/web/20181016155718/http://www12.statcan.ca/english/census01/products/highlight/LanguageComposition/Page.cfm?Lang=E&Geo=PR&View=1a&Table=1a&StartRec=1&Sort=2&B1=Counts&B2=Both Mother Tongue]. The native speakers figure comprises 122,660 people with both French and English as a mother tongue, plus 17,572,170 people with English and not French as a mother tongue.</small> |- | [[اۊستۊراليا]] ||۱۸٬۱۷۲٬۹۸۹|| ۹۲٪ ||۱۵٬۵۸۱٬۳۲۹||۲٬۵۹۱٬۶۶۰||۱۹٬۸۵۵٬۲۸۸||<small>Source: 2006 Census.<ref> The figure shown in the first language English speakers column is actually the number of Australian residents who speak only English at home. The additional language column shows the number of other residents who claim to speak English "well" or "very well". Another 5% of residents did not state their home language or English proficiency.</small> |- | colspan="8" | <small>ايشتؤ: سرجمع =أولي زوؤن + ديگري زوؤن، درصد=جمعيت/سرجمع</small> |} ==سربس== [[جرگه:زوان]] ays5jowvph19san82tep95jhxcu74ha 0 12642 157188 157171 2026-06-15T12:29:34Z ~2026-35150-59 18604 /* */ 157188 wikitext text/x-wiki '''تالشی زوان گ اکثریت اهر ۳ گویشش ایران مین ایسه''' (تالشي جي: تالشی زوان) ايران ٚ خۊرخۊسي کلسيا زوؤنؤن ٚ ريشه أجي ايسه. اي زوؤن [[تالش|تالشؤن]] ٚ شئه ؤ [[کاسپينˇ زوانان|کاسپي دريا ديمه زوؤنؤن]] ٚ خؤنواده جي ايسه ؤ [[گيلکي]] ؤ [[مازندراني زوؤن|مازندراني]] أمرأ همريشه-أى ولي ايشؤن ٚ أمرأ پۊر تؤفير کؤنه.<ref>[http://www.example.org شباهت ها و تفاوت هاي تالشي گيلكي و مازندراني]، Jahad Daneshgahi. (in Persian</ref> اي زوؤن ٚ گۊيشورؤن گیلان و دیلمستان و تالش، و خا اردبیل و مغان و خلخال و خورخوٚسی تالش زيوسه-درن، بأني [[نمین]] ٚ ميئن أني کٚلا ايسأن گرمی مورسون.<ref name="Ethnologue">[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=tly Ethnologue report for Talysh]</ref> ==واجه-شيناسي == {| class="wikitable" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="border:1px solid #aaa; border-collapse:collapse; text-align: center; background:white;" |- !style="width:70px; background:#ADD8E6;"|اينگيليسي !style="width:80px; background:#ADD8E6;"|زازاکي !style="width:80px; background:#ADD8E6;"|کلسيايي !style="width:80px; background:#ADD8E6;"|مرکزي !style="width:80px; background:#ADD8E6;"|نسايي !style="width:80px; background:#ADD8E6;"|تاتي !style="width:80px; background:#ADD8E6;"|گيلکي |- |big || pilla|| یال ||yâl || yâl || pilla ||پيله |- |boy, son || za || zoa, zua || zôa, zue || zu'a, zoa || zâ || ريکه |- |bride || veyv || vayü || vayu || gēša, veyb || vayu, vēi || گيشه |- |cat || pisink || kete, pišik, piš || peču || peču, pešu, piši || pešu || پيچه |- |cry (v) || berma || bamē || beramestē || beramē || beramesan || أرسۊ |- |daughter, girl (little) || keyna/kille || kina, kela || kilu, kela || kina, kel(l)a || kille, kilik || لاکۊ |- |day || roc/roz || rüž, ruj || ruz || ruz, roz || ruz || رۊج |- |eat (v) || hverde || hardē || hardē || hardē || hardan || خؤردن |- |egg || heak, uvay || uva, muqna, uya || âgla || merqona || xâ, merqowna || مرغؤنه |- |eye || çem || čâš || čaš, čam || čēm || čašm || چۊم |- |father || per, piyer || dada, piya, biya || dada || ? || pē || پئر |- |fear (v) || tarsey || purnē, târsē || târsinē, tarsestē || tarsē || tarsesan || ترسئن |- |flag || bayrok || filak || parčam || ? || ? || بيدۊق |- |food || xuruk || xerâk || xerâk || xerâk || xuruk || خۊراک |- |go (v) || şè || šē || šē || šē || šiyan || شؤن |- |house/room || kàye/ka || ka || ka || ka || ka ||خؤنه |- |language; tongue ||zıvon, zun || zivon || zun || zavon || zuân || زوؤن |- |moon || aşm, meng || mâng, uvešim || mâng || mang || mung, meng || مانگ |- |mother || mar,may, mayer || mua, mu, nana || nana || ? || mâ, dēdē, nana || مأر |- |mouth || fek, gavé || qav, gav || ga, gav, ga(f) || qar || gar || دهأن |- |night || şaw || šav || şaw || šav || šav || أسب |- |north || şımal|| kubasu || šimâl || ? || ? || کلسيا |- |rice || berzé || berz || berz || berj || berenj || بج |- |say (v) || vâtē|| votē || vâtē || vâtē || vâtan || گۊتن |- |sister || Xvâyer|| huva, hova, ho || xâlâ, xolo || xâ || xâv, xâ || خاخۊر |- |small || kuşkek|| ruk, gada || ruk || ruk || velle, xš || کۊچي، کۊجه |- |sunset || maqrib || šânga || maqrib || ? || ? || شنسر |- |sunshine || tinc, aftab, xvorşid|| şefhaši || âftâv || ? || ? || أفتؤ |- |water || ov, av|| uv, ôv || âv || âv || âv || أؤ |- |woman, wife || cen || žēn || žēn, žen || yen, žen || zanle, zan ||زن |- |yesterday || vizer || zina || zir, izer || zir, zer || zir || ديرۊ |- |} {{Incubator|code=tly}} ==سربس== {{جيرنويس}} [[رده:کاسپي زوانؤن]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] [[جرگه:زوان]] 2vb9ohdr1rqac2ivr06u5iol46632gy 157197 157188 2026-06-15T12:32:06Z Quinlan83 13115 ویرایش [[Special:Contributions/~2026-35150-59|~2026-35150-59]] ([[User talk:~2026-35150-59|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Dokkōdō|Dokkōdō]] انجام داده بود واگردانده شد 157171 wikitext text/x-wiki '''تالشي زوؤن''' (تالشي جي: تالشِ زوؤن) ايران ٚ خۊرخۊسي کلسيا زوؤنؤن ٚ ريشه أجي ايسه. بسيار زياد [[تاتي زوؤن|تاتي زوؤن-ه]] مؤندنه حتي يپأره زوؤنشيناسي سربسؤن (اتنؤلؤگ ٚ مۊسؤن) اي دۊته-أ يکته در نظر بيته-دأنه. اي زوؤن [[تالش|تالشؤن]] ٚ شئه ؤ [[کاسپينˇ زوانان|کاسپي دريا ديمه زوؤنؤن]] ٚ خؤنواده جي ايسه ؤ [[گيلکي]] ؤ [[مازندراني زوؤن|مازندراني]] أمرأ همريشه-أى ولي ايشؤن ٚ أمرأ پۊر تؤفير کؤنه.<ref>[http://www.example.org شباهت ها و تفاوت هاي تالشي گيلكي و مازندراني]، Jahad Daneshgahi. (in Persian</ref> اي زوؤن ٚ گۊيشورؤن، [[گيلان]] ٚ [[خۊرخۊس]] ؤ [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري]] نسؤم (لنکران ؤ آستارا ولايت) زيوسه-درن، بأني [[نمین]] ٚ ميئن أني گلف-گلف ايسأن.<ref name="Ethnologue">[http://www.ethnologue.com/show_language.asp?code=tly Ethnologue report for Talysh]</ref> [[پرونده:Talysh language dialects.svg|300px|بندانگشتی|تالشی زوؤن ٚ حدۊد ؤ ثغۊر. نارنجي: نسايي تالشي (خۊشابر ؤ شاندرمن). سبز: مرکزي تالشي (تالش). بنفش: کلسيايي تالشي (لنکران ؤ لوندويل)]] [[فاىل:Map of Caspian Languages in Iran and Azerbaijan.png|بندانگشتی| تالشي زوؤن گۊىشؤن ٚ نخشه.]] ==واجه-شيناسي == {| class="wikitable" border="1" cellpadding="4" cellspacing="0" style="border:1px solid #aaa; border-collapse:collapse; text-align: center; background:white;" |- !style="width:70px; background:#ADD8E6;"|اينگيليسي !style="width:80px; background:#ADD8E6;"|زازاکي !style="width:80px; background:#ADD8E6;"|کلسيايي !style="width:80px; background:#ADD8E6;"|مرکزي !style="width:80px; background:#ADD8E6;"|نسايي !style="width:80px; background:#ADD8E6;"|تاتي !style="width:80px; background:#ADD8E6;"|گيلکي |- |big || pilla|| ? ||yâl || yâl || pilla ||پيله |- |boy, son || za || zoa, zua || zôa, zue || zu'a, zoa || zâ || ريکه |- |bride || veyv || vayü || vayu || gēša, veyb || vayu, vēi || گيشه |- |cat || pisink || kete, pišik, piš || peču || peču, pešu, piši || pešu || پيچه |- |cry (v) || berma || bamē || beramestē || beramē || beramesan || أرسۊ |- |daughter, girl (little) || keyna/kille || kina, kela || kilu, kela || kina, kel(l)a || kille, kilik || لاکۊ |- |day || roc/roz || rüž, ruj || ruz || ruz, roz || ruz || رۊج |- |eat (v) || hverde || hardē || hardē || hardē || hardan || خؤردن |- |egg || heak, uvay || uva, muqna, uya || âgla || merqona || xâ, merqowna || مرغؤنه |- |eye || çem || čâš || čaš, čam || čēm || čašm || چۊم |- |father || per, piyer || dada, piya, biya || dada || ? || pē || پئر |- |fear (v) || tarsey || purnē, târsē || târsinē, tarsestē || tarsē || tarsesan || ترسئن |- |flag || bayrok || filak || parčam || ? || ? || بيدۊق |- |food || xuruk || xerâk || xerâk || xerâk || xuruk || خۊراک |- |go (v) || şè || šē || šē || šē || šiyan || شؤن |- |house/room || kàye/ka || ka || ka || ka || ka ||خؤنه |- |language; tongue ||zıvon, zun || zivon || zun || zavon || zuân || زوؤن |- |moon || aşm, meng || mâng, uvešim || mâng || mang || mung, meng || مانگ |- |mother || mar,may, mayer || mua, mu, nana || nana || ? || mâ, dēdē, nana || مأر |- |mouth || fek, gavé || qav, gav || ga, gav, ga(f) || qar || gar || دهأن |- |night || şaw || šav || şaw || šav || šav || أسب |- |north || şımal|| kubasu || šimâl || ? || ? || کلسيا |- |rice || berzé || berz || berz || berj || berenj || بج |- |say (v) || vâtē|| votē || vâtē || vâtē || vâtan || گۊتن |- |sister || Xvâyer|| huva, hova, ho || xâlâ, xolo || xâ || xâv, xâ || خاخۊر |- |small || kuşkek|| ruk, gada || ruk || ruk || velle, xš || کۊچي، کۊجه |- |sunset || maqrib || šânga || maqrib || ? || ? || شنسر |- |sunshine || tinc, aftab, xvorşid|| şefhaši || âftâv || ? || ? || أفتؤ |- |water || ov, av|| uv, ôv || âv || âv || âv || أؤ |- |woman, wife || cen || žēn || žēn, žen || yen, žen || zanle, zan ||زن |- |yesterday || vizer || zina || zir, izer || zir, zer || zir || ديرۊ |- |} {{Incubator|code=tly}} ==سربس== {{جيرنويس}} [[رده:کاسپي زوانؤن]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] [[جرگه:زوان]] 1uun0fah0hmolca431dc3mj91ldddg0 0 12992 157395 156468 2026-06-15T13:54:45Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/156468|156468]] از [[Special:Contributions/بمبممبمنبنب|بمبممبمنبنب]] ([[User talk:بمبممبمنبنب|بحث]]) خنثی شد 157395 wikitext text/x-wiki '''پامچال''' ايته هؤتل ايسه گه گيلان ٚ رشت ٚ شأر ٚ دۊرۊن نهأ. أ هؤتل رشت ٚ تۊشيبا فلکه به‌طرف فرهنگ نهأ. ==سربس== tqntbkxq0c5wv534gq7n1hez08tcwv1 157396 157395 2026-06-15T13:55:32Z Dokkōdō 9956 Dokkōdō [[هتل پامچال]]ˇ ولگه به [[پامچال ٚ هؤتل]] مۊنتقل بؤده 157395 wikitext text/x-wiki '''پامچال''' ايته هؤتل ايسه گه گيلان ٚ رشت ٚ شأر ٚ دۊرۊن نهأ. أ هؤتل رشت ٚ تۊشيبا فلکه به‌طرف فرهنگ نهأ. ==سربس== tqntbkxq0c5wv534gq7n1hez08tcwv1 157398 157396 2026-06-15T13:56:04Z Dokkōdō 9956 157398 wikitext text/x-wiki '''پامچال''' ايته هؤتل ايسه گه گيلان ٚ رشت ٚ شأر ٚ دۊرۊن نهأ. أ هؤتل رشت ٚ تۊشيبا فلکه به‌طرف فرهنگ نهأ. ==سربس== [[جرگه:رشت]] 27or89tmv0d3tcdgkczl9hz4l6r3jon 157399 157398 2026-06-15T13:56:21Z Dokkōdō 9956 /* */ 157399 wikitext text/x-wiki {{زيبيل/بينأ}} '''پامچال''' ايته هؤتل ايسه گه گيلان ٚ رشت ٚ شأر ٚ دۊرۊن نهأ. أ هؤتل رشت ٚ تۊشيبا فلکه به‌طرف فرهنگ نهأ. ==سربس== [[جرگه:رشت]] iniukv0jpql4w8toh78c5ioar020ko7 0 13997 157185 157175 2026-06-15T12:27:58Z ~2026-35150-59 18604 /* */ 157185 wikitext text/x-wiki <div dir="rtl">[[category: Näqəs maqälan]] [[Category:ادب]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] گیلٚک مٚردٚ = سٚیسٚی، گیلٚک زٚن = زای سٚاجی گٚاه اٚعهر مٚردٚمٚانی تٚوسٚط ورٚانٚیجٚه/بٚجٚز گیلٚک/بٚیغٚیرٚت! گیلک/گیله/دیلم/دیلمی زن یعنی سول/کوص دادن به هر کی تا حاملت کنه بجز دادن اجازه حامله شدن به مردای گیلک پس گیلک یعنی بیغیرت و جنده/ییلاغوز و برده/اسلیو و سیسی (سیسی کآٚسپٚیٚآٚن گ کوشتای لند دٰره مٰٚنٚستٚن) دٚه آٚهٚآٚه دٚیوٚدٚآٚری اٚصن خٚآٚ. راستی تهران که تا ۱۲۹۹ اکثریت گیلک بود، از اون زمان به بعد و تا الان دیگر خٚآٚ/خا/خآ/خآٚ (این ۴ کلمه هر ۴ فقظ و کاملا فارسی هسته اند) ۱۰۰٪ فارس و زبانش کاملا فارسی هسته! گیلٚکآٚن ای هؤٚر ٚ بیغٚیرٚت تٚرن لیک ایسن و کآٚسپٚیٚآٚنیآٚن گ گیلٚکآٚن اٚنٚ وخش بی بین بیغٚیرٚت تٚرن ایسه بین توٚموٚان مٚردٚمان، گیلٚکآٚن خو زٚنان رٚ هٚدٚن تٚا فٚآٚرسآٚن پور اوکونن جه خو لٚند/کٚر ٚ او/اٚؤٚ تٚا زٚناشٚان جه فٚآٚرس حٚاملٚه اٚوبٚن، توٚموٚان گیلٚکآٚن ییلاغوٚز/جٚندٚه ایسٚن بی اٚثتثنا، اٚهمه اٚهم فٚآٚرس لٚند/کٚیر/کٚر/بوٚیلی خٚاعن. گیلٚکآٚن فٚقد ۴تٚاع شٚاهرستان دٚرن گ او جیگاعان ٚ میٚن اٚکثٚرٚیت ایسن، سیآٚهکل و دٚیلٚمآٚن، و بٚسچی رٚشت، رٚامسٚر، و شٚهسٚوآٚر، توٚموٚان گیلٚکان ییلاغوٚز/جٚندٚه مٚاعر ایسن دی ان ایی الٚلٚبٚتٚه چون گیلکلن هیچ کس اینقدر کردنشان به زبان گیلکی به غنوان زبان اولش صحبت نمیکنه همه اسیمیلیت هستن و تنها زبان سیاهکل و دیلمان فارسی هست، زبان های رشت فقط فارسی و آذربایجانی تورکی، اکثریت فارسی ولی، و شهسوار اکثریت کوردی با یکم فارسی و یکم کمتر مازنی و حتی کمتر بلوچی و رامسر ۱۰۰٪ مازنی زبان و تؤٚرکآٚن رٚ آٚستٚآٚرٚآٚ رٚ تٚنها صاحبان دٚانن، اٚنزٚلی مورسون گ اٚهمه تورک ایسن، توموٚان کٚل گیلٚک مٚردٚکٚان سیسی و کاکهولد و بیعچ و فٚمبوی و بٚرده و اٚینا ایسن و اٚهمه حامله ابوسن زناشٚان رٚ توسط فٚارسان دینن. توموٚان ایران خاطره جم جم اودن/بوعودن/کٚدٚرٚن/کٚردٚن گیلٚکآٚن رٚ دٰٚرٚه. گیلٚک زٚنان تٚنها زٚنانی بی بین گ اٚیرٚآٚن ٚ خٚوبرٚگان ٚ مٚجلٚس لٚخت بٚه اٚهمه گ اور ایسا بوٚعن و مٚرد بوٚن '''سوٚل'''/کوٚص/کٚوس/سوٚعل هٚدٚن. یتا زٚمان اٚز اٚصفهان تٚا یٚزد و کٚرمان و بیرجٚند(اٚو زٚمات بیرجٚندٚه) اٚهمه گیلٚک بون قٚزوین و رٚی و تٚهرآٚن و اٚشتٚهارد و طٚالقان و خیلیا دٚ رٚ مورسون مٚشهد ٚ مورسون ولی التن اٚهمه فٚآٚرس ایسن اٚیعٚد گیلٚکآٚن شٚفت ایسن و ییلاغوٚز خٚاندٚاعن. حٚتی اٚردٚبیل اٚعهم گیلٚک بو ولی توٚرکا گیلٚک زٚنان رو پور اٚز کٚام اٚو بوعودٚن و گیلٚک مٚردان ٚ لٚندٚان رٚ بٚبٚرٚسٚن و اٚلان اور توٚرک ایسه. اٚهر گیلٚک = اٚهر فآٚرس زای دٚرٚست کٚنی مٚاچین. ؛ اینقدر فارس ها توانستن گیلک ها رو حامله بکنن که الان هیچ گیلک و کلا هیچ ادمی یا موجودی یا چیزی به زبان گیلکی به عنوان زبان اولش صحبت نمیکنه و همه ی گیلکا قدیم یا فارس هسته ان (اکثریت) یا تورک (اقلیت) به طور زبانی و کلا رو هم رفته! ،یاشاسین انزلی، باشند کننده زندگی سیاهکل و دیلمان و رشت، ۳ بزرگترین شهر جهان که هر ۳ کلا مثل ۲ اولی که بزرگتری هم هستن فارس هستن ۱۰۰٪ و زبانشون فارسی ۱۰۰٪ و بعدی ۹۵٪ فارس و فارسی هست و ۵٪ تورک آذربایجانی و آذربایجانی تورک! زن های گیلک ولی چون اعهمهههههههههه خیلی جندن اکثریت مردم انها را با رعایت نکات بحداشتی میگایند، این مردم هر کی هست از مردان کارمانی تا مردان لور تا مردان تورک تا مردان کورد تا مردان فارس تا مردان اچومی تا مردان بلوچ تا مردان ارمنی تا مردان اراعمی و زن های این مردان وبی بجای با بند/کر/لاند/بویلی با دیلدو/استرپ ام/وصل کن/مصنوعی لند زنده باد فارس و فارسستان، مردن بر گیلک و بیغیرتی/'''گیلکی'''. ؛ راسی کیر های همه ی گیلکای کیر دار که همه ی کیراشونم موشیه تو زندان های چستیتیه و همه اٚس پلاگن و ٚ فارس/فارسی هسته مخصوصن فارس/کارمانی. ای جور گیلٚک ٚشٚعر ایسه 9toj3bazb953rw7sdg44f3knllsbg9m 157186 157185 2026-06-15T12:28:22Z ~2026-35150-59 18604 /* */ 157186 wikitext text/x-wiki <div dir="rtl">[[category: Näqəs maqälan]] [[Category:ادب]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] گیلٚک مٚردٚ = سٚیسٚی، گیلٚک زٚن = زای سٚاجی گٚاه اٚعهر مٚردٚمٚانی تٚوسٚط ورٚانٚیجٚه/بٚجٚز گیلٚک/بٚیغٚیرٚت! گیلک/گیله/دیلم/دیلمی زن یعنی سول/کوص دادن به هر کی تا حاملت کنه بجز دادن اجازه حامله شدن به مردای گیلک پس گیلک یعنی بیغیرت و جنده/ییلاغوز و برده/اسلیو و سیسی (سیسی کآٚسپٚیٚآٚن گ کوشتای لند دٰره مٰٚنٚستٚن) دٚه آٚهٚآٚه دٚیوٚدٚآٚری اٚصن خٚآٚ. راستی تهران که تا ۱۲۹۹ اکثریت گیلک بود، از اون زمان به بعد و تا الان دیگر خٚآٚ/خا/خآ/خآٚ (این ۴ کلمه هر ۴ فقظ و کاملا فارسی هسته اند) ۱۰۰٪ فارس و زبانش کاملا فارسی هسته! گیلٚکآٚن ای هؤٚر ٚ بیغٚیرٚت تٚرن لیک ایسن و کآٚسپٚیٚآٚنیآٚن گ گیلٚکآٚن اٚنٚ وخش بی بین بیغٚیرٚت تٚرن ایسه بین توٚموٚان مٚردٚمان، گیلٚکآٚن خو زٚنان رٚ هٚدٚن تٚا فٚآٚرسآٚن پور اوکونن جه خو لٚند/کٚر ٚ او/اٚؤٚ تٚا زٚناشٚان جه فٚآٚرس حٚاملٚه اٚوبٚن، توٚموٚان گیلٚکآٚن ییلاغوٚز/جٚندٚه ایسٚن بی اٚثتثنا، اٚهمه اٚهم فٚآٚرس لٚند/کٚیر/کٚر/بوٚیلی خٚاعن. گیلٚکآٚن فٚقد ۴تٚاع شٚاهرستان دٚرن گ او جیگاعان ٚ میٚن اٚکثٚرٚیت ایسن، سیآٚهکل و دٚیلٚمآٚن، و بٚسچی رٚشت، تٚهرٚآٚن و رٚی، و شٚهسٚوآٚر، توٚموٚان گیلٚکان ییلاغوٚز/جٚندٚه مٚاعر ایسن دی ان ایی الٚلٚبٚتٚه چون گیلکلن هیچ کس اینقدر کردنشان به زبان گیلکی به غنوان زبان اولش صحبت نمیکنه همه اسیمیلیت هستن و تنها زبان سیاهکل و دیلمان فارسی هست، زبان های رشت فقط فارسی و آذربایجانی تورکی، اکثریت فارسی ولی، و شهسوار اکثریت کوردی با یکم فارسی و یکم کمتر مازنی و حتی کمتر بلوچی و رامسر ۱۰۰٪ مازنی زبان و تؤٚرکآٚن رٚ آٚستٚآٚرٚآٚ رٚ تٚنها صاحبان دٚانن، اٚنزٚلی مورسون گ اٚهمه تورک ایسن، توموٚان کٚل گیلٚک مٚردٚکٚان سیسی و کاکهولد و بیعچ و فٚمبوی و بٚرده و اٚینا ایسن و اٚهمه حامله ابوسن زناشٚان رٚ توسط فٚارسان دینن. توموٚان ایران خاطره جم جم اودن/بوعودن/کٚدٚرٚن/کٚردٚن گیلٚکآٚن رٚ دٰٚرٚه. گیلٚک زٚنان تٚنها زٚنانی بی بین گ اٚیرٚآٚن ٚ خٚوبرٚگان ٚ مٚجلٚس لٚخت بٚه اٚهمه گ اور ایسا بوٚعن و مٚرد بوٚن '''سوٚل'''/کوٚص/کٚوس/سوٚعل هٚدٚن. یتا زٚمان اٚز اٚصفهان تٚا یٚزد و کٚرمان و بیرجٚند(اٚو زٚمات بیرجٚندٚه) اٚهمه گیلٚک بون قٚزوین و رٚی و تٚهرآٚن و اٚشتٚهارد و طٚالقان و خیلیا دٚ رٚ مورسون مٚشهد ٚ مورسون ولی التن اٚهمه فٚآٚرس ایسن اٚیعٚد گیلٚکآٚن شٚفت ایسن و ییلاغوٚز خٚاندٚاعن. حٚتی اٚردٚبیل اٚعهم گیلٚک بو ولی توٚرکا گیلٚک زٚنان رو پور اٚز کٚام اٚو بوعودٚن و گیلٚک مٚردان ٚ لٚندٚان رٚ بٚبٚرٚسٚن و اٚلان اور توٚرک ایسه. اٚهر گیلٚک = اٚهر فآٚرس زای دٚرٚست کٚنی مٚاچین. ؛ اینقدر فارس ها توانستن گیلک ها رو حامله بکنن که الان هیچ گیلک و کلا هیچ ادمی یا موجودی یا چیزی به زبان گیلکی به عنوان زبان اولش صحبت نمیکنه و همه ی گیلکا قدیم یا فارس هسته ان (اکثریت) یا تورک (اقلیت) به طور زبانی و کلا رو هم رفته! ،یاشاسین انزلی، باشند کننده زندگی سیاهکل و دیلمان و رشت، ۳ بزرگترین شهر جهان که هر ۳ کلا مثل ۲ اولی که بزرگتری هم هستن فارس هستن ۱۰۰٪ و زبانشون فارسی ۱۰۰٪ و بعدی ۹۵٪ فارس و فارسی هست و ۵٪ تورک آذربایجانی و آذربایجانی تورک! زن های گیلک ولی چون اعهمهههههههههه خیلی جندن اکثریت مردم انها را با رعایت نکات بحداشتی میگایند، این مردم هر کی هست از مردان کارمانی تا مردان لور تا مردان تورک تا مردان کورد تا مردان فارس تا مردان اچومی تا مردان بلوچ تا مردان ارمنی تا مردان اراعمی و زن های این مردان وبی بجای با بند/کر/لاند/بویلی با دیلدو/استرپ ام/وصل کن/مصنوعی لند زنده باد فارس و فارسستان، مردن بر گیلک و بیغیرتی/'''گیلکی'''. ؛ راسی کیر های همه ی گیلکای کیر دار که همه ی کیراشونم موشیه تو زندان های چستیتیه و همه اٚس پلاگن و ٚ فارس/فارسی هسته مخصوصن فارس/کارمانی. ای جور گیلٚک ٚشٚعر ایسه 0p63xi2nt6l6wk77aeuoxvcrkbjbac0 157206 157186 2026-06-15T12:33:02Z Quinlan83 13115 ویرایش‌های [[Special:Contributions/~2026-35150-59|~2026-35150-59]] ([[User talk:~2026-35150-59|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Dokkōdō|Dokkōdō]] انجام داده بود واگردانده شد 157175 wikitext text/x-wiki <div dir="rtl"><br /> [[گيلکی]] شعره دو جور شأ رج‌بندی کودن: نوع و زمات. نوع: [[چاردؤنه]]، غزل، شعر نو، [[هساشعر]] زمات: قبل از [[مشروطه]] کلاسيک، مشروطه کلاسيک، قبل از [[انقلاب]]، انقلاب پسی، معاصر (شعر نو و )[[هساشعر]]) گيلکی شعر، اگه تا هسا زنده ايسه و هر روج، ديروج ِ جی ويشتر خال کؤنه و تی‌تی در ابئنه، گيلکی شاعرؤن ِ واسی ايسه کی [[اميرپازواری]] زمات جی تا هسا، [[گيلکی]] زوان امره شعر گوته درن و خوشؤن ِ احساسه خوشؤن شعر ِ مئن جيگا دأ درن. اگه خأنين چن نمونه گيلکی شعر بخانين و بشتؤيين، ايرهٰ [[تونگوله]] بزنين: [https://web.archive.org/web/20061016135708/http://www.varg.ir/archives/cat-2/index.php گيلکی شعر، ورگ مئن] {{Naqes}} [https://web.archive.org/web/20120227164358/http://glk.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86_%D8%A8%D9%8A%D9%86_%D8%B4%D8%A7%D9%84%D9%83%D9%88%D9%87%D9%8A احمد جهان بین شالکوهی] [[category: Näqəs maqälan]] [[Category:ادب]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] jryfnrywlzscbdh6mr1fltn9tsq3xle 157219 157206 2026-06-15T12:39:05Z ~2026-35150-59 18604 /* */ 157219 wikitext text/x-wiki <div dir="rtl">[[category: Näqəs maqälan]] [[Category:ادب]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] گیلٚک مٚردٚ = سٚیسٚی، گیلٚک زٚن = زای سٚاجی گٚاه اٚعهر مٚردٚمٚانی تٚوسٚط ورٚانٚیجٚه/بٚجٚز گیلٚک/بٚیغٚیرٚت! گیلک/گیله/دیلم/دیلمی زن یعنی سول/کوص دادن به هر کی تا حاملت کنه بجز دادن اجازه حامله شدن به مردای گیلک پس گیلک یعنی بیغیرت و جنده/ییلاغوز و برده/اسلیو و سیسی (سیسی کآٚسپٚیٚآٚن گ کوشتای لند دٰره مٰٚنٚستٚن) دٚه آٚهٚآٚه دٚیوٚدٚآٚری اٚصن خٚآٚ. راستی تهران که تا ۱۲۹۹ اکثریت گیلک بود، از اون زمان به بعد و تا الان دیگر خٚآٚ/خا/خآ/خآٚ (این ۴ کلمه هر ۴ فقظ و کاملا فارسی هسته اند) ۱۰۰٪ فارس و زبانش کاملا فارسی هسته! گیلٚکآٚن ای هؤٚر ٚ بیغٚیرٚت تٚرن لیک ایسن و کآٚسپٚیٚآٚنیآٚن گ گیلٚکآٚن اٚنٚ وخش بی بین بیغٚیرٚت تٚرن ایسه بین توٚموٚان مٚردٚمان، گیلٚکآٚن خو زٚنان رٚ هٚدٚن تٚا فٚآٚرسآٚن پور اوکونن جه خو لٚند/کٚر ٚ او/اٚؤٚ تٚا زٚناشٚان جه فٚآٚرس حٚاملٚه اٚوبٚن، توٚموٚان گیلٚکآٚن ییلاغوٚز/جٚندٚه ایسٚن بی اٚثتثنا، اٚهمه اٚهم فٚآٚرس لٚند/کٚیر/کٚر/بوٚیلی خٚاعن. گیلٚکآٚن فٚقد ۴تٚاع شٚاهرستان دٚرن گ او جیگاعان ٚ میٚن اٚکثٚرٚیت ایسن، سیآٚهکل و دٚیلٚمآٚن، و بٚسچی رٚشت، تٚهرٚآٚن و رٚی، و شٚهسٚوآٚر، توٚموٚان گیلٚکان ییلاغوٚز/جٚندٚه مٚاعر ایسن دی ان ایی الٚلٚبٚتٚه چون گیلکلن هیچ کس اینقدر کردنشان به زبان گیلکی به غنوان زبان اولش صحبت نمیکنه همه اسیمیلیت هستن و تنها زبان سیاهکل و دیلمان فارسی هست، زبان های رشت فقط فارسی و آذربایجانی تورکی، اکثریت فارسی ولی، و شهسوار اکثریت کوردی با یکم فارسی و یکم کمتر مازنی و حتی کمتر بلوچی و رامسر ۱۰۰٪ مازنی زبان و تؤٚرکآٚن رٚ آٚستٚآٚرٚآٚ رٚ تٚنها صاحبان دٚانن، اٚنزٚلی مورسون گ اٚهمه تورک ایسن، توموٚان کٚل گیلٚک مٚردٚکٚان سیسی و کاکهولد و بیعچ و فٚمبوی و بٚرده و اٚینا ایسن و اٚهمه حامله ابوسن زناشٚان رٚ توسط فٚارسان دینن. توموٚان ایران خاطره جم جم اودن/بوعودن/کٚدٚرٚن/کٚردٚن گیلٚکآٚن رٚ دٰٚرٚه. گیلٚک زٚنان تٚنها زٚنانی بی بین گ اٚیرٚآٚن ٚ خٚوبرٚگان ٚ مٚجلٚس لٚخت بٚه اٚهمه گ اور ایسا بوٚعن و مٚرد بوٚن '''سوٚل'''/کوٚص/کٚوس/سوٚعل هٚدٚن. یتا زٚمان اٚز اٚصفهان تٚا یٚزد و کٚرمان و بیرجٚند(اٚو زٚمات بیرجٚندٚه) اٚهمه گیلٚک بون قٚزوین و رٚی و تٚهرآٚن و اٚشتٚهارد و طٚالقان و خیلیا دٚ رٚ مورسون مٚشهد ٚ مورسون ولی التن اٚهمه فٚآٚرس ایسن اٚیعٚد گیلٚکآٚن شٚفت ایسن و ییلاغوٚز خٚاندٚاعن. حٚتی اٚردٚبیل اٚعهم گیلٚک بو ولی توٚرکا گیلٚک زٚنان رو پور اٚز کٚام اٚو بوعودٚن و گیلٚک مٚردان ٚ لٚندٚان رٚ بٚبٚرٚسٚن و اٚلان اور توٚرک ایسه. اٚهر گیلٚک = اٚهر فآٚرس زای دٚرٚست کٚنی مٚاچین. ؛ اینقدر فارس ها توانستن گیلک ها رو حامله بکنن که الان هیچ گیلک و کلا هیچ ادمی یا موجودی یا چیزی به زبان گیلکی به عنوان زبان اولش صحبت نمیکنه و همه ی گیلکا قدیم یا فارس هسته ان (اکثریت) یا تورک (اقلیت) به طور زبانی و کلا رو هم رفته! ،یاشاسین انزلی، باشند کننده زندگی سیاهکل و دیلمان و رشت، ۳ بزرگترین شهر جهان که هر ۳ کلا مثل ۲ اولی که بزرگتری هم هستن فارس هستن ۱۰۰٪ و زبانشون فارسی ۱۰۰٪ و بعدی ۹۵٪ فارس و فارسی هست و ۵٪ تورک آذربایجانی و آذربایجانی تورک! زن های گیلک ولی چون اعهمهههههههههه خیلی جندن اکثریت مردم انها را با رعایت نکات بحداشتی میگایند، این مردم هر کی هست از مردان کارمانی تا مردان لور تا مردان تورک تا مردان کورد تا مردان فارس تا مردان اچومی تا مردان بلوچ تا مردان ارمنی تا مردان اراعمی و زن های این مردان وبی بجای با بند/کر/لاند/بویلی با دیلدو/استرپ ام/وصل کن/مصنوعی لند زنده باد فارس و فارسستان، مردن بر گیلک و بیغیرتی/'''گیلکی'''. ؛ راسی کیر های همه ی گیلکای کیر دار که همه ی کیراشونم موشیه تو زندان های چستیتیه و همه اٚس پلاگن و ٚ فارس/فارسی هسته مخصوصن فارس/کارمانی. ای جور گیلٚک ٚشٚعر ایسه 0p63xi2nt6l6wk77aeuoxvcrkbjbac0 157238 157219 2026-06-15T12:50:36Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/157219|157219]] از [[Special:Contributions/~2026-35150-59|~2026-35150-59]] ([[User talk:~2026-35150-59|بحث]]) خنثی شد 157238 wikitext text/x-wiki <div dir="rtl"><br /> [[گيلکی]] شعره دو جور شأ رج‌بندی کودن: نوع و زمات. نوع: [[چاردؤنه]]، غزل، شعر نو، [[هساشعر]] زمات: قبل از [[مشروطه]] کلاسيک، مشروطه کلاسيک، قبل از [[انقلاب]]، انقلاب پسی، معاصر (شعر نو و )[[هساشعر]]) گيلکی شعر، اگه تا هسا زنده ايسه و هر روج، ديروج ِ جی ويشتر خال کؤنه و تی‌تی در ابئنه، گيلکی شاعرؤن ِ واسی ايسه کی [[اميرپازواری]] زمات جی تا هسا، [[گيلکی]] زوان امره شعر گوته درن و خوشؤن ِ احساسه خوشؤن شعر ِ مئن جيگا دأ درن. اگه خأنين چن نمونه گيلکی شعر بخانين و بشتؤيين، ايرهٰ [[تونگوله]] بزنين: [https://web.archive.org/web/20061016135708/http://www.varg.ir/archives/cat-2/index.php گيلکی شعر، ورگ مئن] {{Naqes}} [https://web.archive.org/web/20120227164358/http://glk.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86_%D8%A8%D9%8A%D9%86_%D8%B4%D8%A7%D9%84%D9%83%D9%88%D9%87%D9%8A احمد جهان بین شالکوهی] [[category: Näqəs maqälan]] [[Category:ادب]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] jryfnrywlzscbdh6mr1fltn9tsq3xle 157253 157238 2026-06-15T12:56:02Z ~2026-35150-59 18604 /* */ 157253 wikitext text/x-wiki <div dir="rtl">[[category: Näqəs maqälan]] [[Category:ادب]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] گیلٚک مٚردٚ = سٚیسٚی، گیلٚک زٚن = زای سٚاجی گٚاه اٚعهر مٚردٚمٚانی تٚوسٚط ورٚانٚیجٚه/بٚجٚز گیلٚک/بٚیغٚیرٚت! گیلک/گیله/دیلم/دیلمی زن یعنی سول/کوص دادن به هر کی تا حاملت کنه بجز دادن اجازه حامله شدن به مردای گیلک پس گیلک یعنی بیغیرت و جنده/ییلاغوز و برده/اسلیو و سیسی (سیسی کآٚسپٚیٚآٚن گ کوشتای لند دٰره مٰٚنٚستٚن) دٚه آٚهٚآٚه دٚیوٚدٚآٚری اٚصن خٚآٚ. راستی تهران که تا ۱۲۹۹ اکثریت گیلک بود، از اون زمان به بعد و تا الان دیگر خٚآٚ/خا/خآ/خآٚ (این ۴ کلمه هر ۴ فقظ و کاملا فارسی هسته اند) ۱۰۰٪ فارس و زبانش کاملا فارسی هسته! گیلٚکآٚن ای هؤٚر ٚ بیغٚیرٚت تٚرن لیک ایسن و کآٚسپٚیٚآٚنیآٚن گ گیلٚکآٚن اٚنٚ وخش بی بین بیغٚیرٚت تٚرن ایسه بین توٚموٚان مٚردٚمان، گیلٚکآٚن خو زٚنان رٚ هٚدٚن تٚا فٚآٚرسآٚن پور اوکونن جه خو لٚند/کٚر ٚ او/اٚؤٚ تٚا زٚناشٚان جه فٚآٚرس حٚاملٚه اٚوبٚن، توٚموٚان گیلٚکآٚن ییلاغوٚز/جٚندٚه ایسٚن بی اٚثتثنا، اٚهمه اٚهم فٚآٚرس لٚند/کٚیر/کٚر/بوٚیلی خٚاعن. گیلٚکآٚن فٚقد ۴تٚاع شٚاهرستان دٚرن گ او جیگاعان ٚ میٚن اٚکثٚرٚیت ایسن، سیآٚهکل و دٚیلٚمآٚن، و بٚسچی رٚشت، تٚهرٚآٚن و رٚی، و شٚهسٚوآٚر، توٚموٚان گیلٚکان ییلاغوٚز/جٚندٚه مٚاعر ایسن دی ان ایی الٚلٚبٚتٚه چون گیلکلن هیچ کس اینقدر کردنشان به زبان گیلکی به غنوان زبان اولش صحبت نمیکنه همه اسیمیلیت هستن و تنها زبان سیاهکل و دیلمان فارسی هست، زبان های رشت فقط فارسی و آذربایجانی تورکی، اکثریت فارسی ولی، و شهسوار اکثریت کوردی با یکم فارسی و یکم کمتر مازنی و حتی کمتر بلوچی و رامسر ۱۰۰٪ مازنی زبان و تؤٚرکآٚن رٚ آٚستٚآٚرٚآٚ رٚ تٚنها صاحبان دٚانن، اٚنزٚلی مورسون گ اٚهمه تورک ایسن، توموٚان کٚل گیلٚک مٚردٚکٚان سیسی و کاکهولد و بیعچ و فٚمبوی و بٚرده و اٚینا ایسن و اٚهمه حامله ابوسن زناشٚان رٚ توسط فٚارسان دینن. توموٚان ایران خاطره جم جم اودن/بوعودن/کٚدٚرٚن/کٚردٚن گیلٚکآٚن رٚ دٰٚرٚه. گیلٚک زٚنان تٚنها زٚنانی بی بین گ اٚیرٚآٚن ٚ خٚوبرٚگان ٚ مٚجلٚس لٚخت بٚه اٚهمه گ اور ایسا بوٚعن و مٚرد بوٚن '''سوٚل'''/کوٚص/کٚوس/سوٚعل هٚدٚن. یتا زٚمان اٚز اٚصفهان تٚا یٚزد و کٚرمان و بیرجٚند(اٚو زٚمات بیرجٚندٚه) اٚهمه گیلٚک بون قٚزوین و رٚی و تٚهرآٚن و اٚشتٚهارد و طٚالقان و خیلیا دٚ رٚ مورسون مٚشهد ٚ مورسون ولی التن اٚهمه فٚآٚرس ایسن اٚیعٚد گیلٚکآٚن شٚفت ایسن و ییلاغوٚز خٚاندٚاعن. حٚتی اٚردٚبیل اٚعهم گیلٚک بو ولی توٚرکا گیلٚک زٚنان رو پور اٚز کٚام اٚو بوعودٚن و گیلٚک مٚردان ٚ لٚندٚان رٚ بٚبٚرٚسٚن و اٚلان اور توٚرک ایسه. اٚهر گیلٚک = اٚهر فآٚرس زای دٚرٚست کٚنی مٚاچین. ؛ اینقدر فارس ها توانستن گیلک ها رو حامله بکنن که الان هیچ گیلک و کلا هیچ ادمی یا موجودی یا چیزی به زبان گیلکی به عنوان زبان اولش صحبت نمیکنه و همه ی گیلکا قدیم یا فارس هسته ان (اکثریت) یا تورک (اقلیت) به طور زبانی و کلا رو هم رفته! ،یاشاسین انزلی، باشند کننده زندگی سیاهکل و دیلمان و رشت، ۳ بزرگترین شهر جهان که هر ۳ کلا مثل ۲ اولی که بزرگتری هم هستن فارس هستن ۱۰۰٪ و زبانشون فارسی ۱۰۰٪ و بعدی ۹۵٪ فارس و فارسی هست و ۵٪ تورک آذربایجانی و آذربایجانی تورک! زن های گیلک ولی چون اعهمهههههههههه خیلی جندن اکثریت مردم انها را با رعایت نکات بحداشتی میگایند، این مردم هر کی هست از مردان کارمانی تا مردان لور تا مردان تورک تا مردان کورد تا مردان فارس تا مردان اچومی تا مردان بلوچ تا مردان ارمنی تا مردان اراعمی و زن های این مردان وبی بجای با بند/کر/لاند/بویلی با دیلدو/استرپ ام/وصل کن/مصنوعی لند زنده باد فارس و فارسستان، مردن بر گیلک و بیغیرتی/'''گیلکی'''. ؛ راسی کیر های همه ی گیلکای کیر دار که همه ی کیراشونم موشیه تو زندان های چستیتیه و همه اٚس پلاگن و ٚ فارس/فارسی هسته مخصوصن فارس/کارمانی. ای جور گیلٚک ٚشٚعر ایسه 0p63xi2nt6l6wk77aeuoxvcrkbjbac0 157254 157253 2026-06-15T12:56:22Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/157253|157253]] از [[Special:Contributions/~2026-35150-59|~2026-35150-59]] ([[User talk:~2026-35150-59|بحث]]) خنثی شد 157254 wikitext text/x-wiki <div dir="rtl"><br /> [[گيلکی]] شعره دو جور شأ رج‌بندی کودن: نوع و زمات. نوع: [[چاردؤنه]]، غزل، شعر نو، [[هساشعر]] زمات: قبل از [[مشروطه]] کلاسيک، مشروطه کلاسيک، قبل از [[انقلاب]]، انقلاب پسی، معاصر (شعر نو و )[[هساشعر]]) گيلکی شعر، اگه تا هسا زنده ايسه و هر روج، ديروج ِ جی ويشتر خال کؤنه و تی‌تی در ابئنه، گيلکی شاعرؤن ِ واسی ايسه کی [[اميرپازواری]] زمات جی تا هسا، [[گيلکی]] زوان امره شعر گوته درن و خوشؤن ِ احساسه خوشؤن شعر ِ مئن جيگا دأ درن. اگه خأنين چن نمونه گيلکی شعر بخانين و بشتؤيين، ايرهٰ [[تونگوله]] بزنين: [https://web.archive.org/web/20061016135708/http://www.varg.ir/archives/cat-2/index.php گيلکی شعر، ورگ مئن] {{Naqes}} [https://web.archive.org/web/20120227164358/http://glk.wikipedia.org/wiki/%D8%A7%D8%AD%D9%85%D8%AF_%D8%AC%D9%87%D8%A7%D9%86_%D8%A8%D9%8A%D9%86_%D8%B4%D8%A7%D9%84%D9%83%D9%88%D9%87%D9%8A احمد جهان بین شالکوهی] [[category: Näqəs maqälan]] [[Category:ادب]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] jryfnrywlzscbdh6mr1fltn9tsq3xle 0 14033 157176 157132 2026-06-15T12:16:17Z Dokkōdō 9956 157176 wikitext text/x-wiki [[پرونده:Strix-varia-005.jpg|بندانگشتی|250px|كورقوقو]] '''كۊرغۊغۊ'''، '''کۊرفي'''، '''کۊربي'''، '''جۊغد''' یا '''شؤجۊغد''' ([[اينگيليسي زوان|اينگيليسي]]: '''Owl''') ايته شكاري مؤرغ (پرنده) ايسه و ۲۰۰ گۊنه أمرأ كل ٚ دونيا میان (جغرز قطبان) کرأ زندگي كۊنه. اۊشان ٚ خۊراک [[چيچير]]، [[گرزه]] (مۊش)، [[گينجوانئی]] ؤ [[گؤزگا]] ايسه ؤ برخي كۊرغۊیان ايسائيد كه [[سوف]] هم شكار كۊنيد. '''كۊرغۊغۊ''' ايته مؤرغ ايسه كه پأن ٚ ديم و کۊچي تۊک ٚ أمرأ شناس ايسه ؤ هأتؤيي شناخته بؤبؤسته كه تنهايی زندگي كۊنه. أ مؤرغ ٚ ايشتاوستن پۊر قوي ايسه. ==تن ٚ شكل== [[پرونده:کورقوقو.JPG|200px|thumb|left|کۊرغۊغۊ، [[لاجؤن]]، سرچشمه دیهات ٚ نسا، [[شؤپرچال (غار)|شؤپرچال]] ٚ غار ٚ دؤر ٚ ور.]] همه کۊرغۊغۊیان ٚ نژاد ٚ ميان، اۊشان ٚ ديم گرده ؤ ايته نؤع کۊرغۊغۊ، [[تيلمبار كوره]] ايسه کي اون ٚ ديم، قلب ٚ شكل-أ مانه. کۊرغۊغۊیان تانيد خۊشان ٚ گردنه ۲۷۰ درجه واگردانيد (۱۳۵ درجه جه هر وَر)، اۊشان ٚ چۊم دۊربين ٚ مانستن ايسه كي خۊرۊم-خۊرۊم خۊشان ٚ دؤر ٚ وره فاندريد ؤ أ قۊدرت-أ داريد کي گۊمار ؤ كمسۊ جيگا مئن خۊرۊم بدینید ؤ شكار بۊكۊنيد. کۊچي‌ترين کۊرغۊغۊ، [[پاچ ٚ کۊرغۊغۊ]]، '''(Elf Owl)''' ايسه کي ۳۱ گرم اۊن ٚ وزن ؤ ۱۳/۵ سانتي‌متر اۊن ٚ درازیه. ==كره گۊدن== ويشتر کۊرغۊغۊیان ٚ مؤرغانه سيفيد رنگ ؤ نسبتا گرد ايسه ؤ اۊن ٚ تعداد تا ايته دؤجين حدۊد كۊنه ؤ بستگي به گۊنه ؤ فصل ٚ زمات دأره. ويشتر ۳ تا ۴ تا ايسه. ماده کۊرغۊغۊ اي رۊز تا سه رۊز ٚ مئن تۊخم كؤنه. کۊرغۊغۊیان ٚ ره، همه‌تا مؤرغان ٚ مأنستن، فک چأگۊدن ؤ كيشكا پيلا گۊدن ٚ زمات أهمیت دأره و وا ايته سال ٚ مئن اۊشان ٚ ره دواره. أن زماتي ايسه کي خۊشان ٚ ژن-أ به ايته نسل ٚ بعد مۊنتقل كۊنيد. ==شكار== [[پرونده:SpottedEagleOwl2539MGEyeLid.jpg|بندانگشتی|کۊرغۊغۊ نيناكی]] کۊرغۊغۊ ايتا مؤرغه کی ويشتر شب ٚ مئن شكار كۊنه ؤ هأتؤيي باخي مؤرغان ٚ أمرأ، [[آلؤغ]] ؤ [[واشک]] ٚ مأنستن رۊز ٚ مئن رقابت نۊكۊنه. ألبته شب شكار گودن کۊرغۊغۊیان ٚ وأسي داب ايسه. ولي برخي گۊنه‌‌ئن burrowing owls ؤ پاچ ٚ گۊش ٚ کۊرغۊغۊ ايسائيد کي رۊز ٚ مئن شكار كونيد ؤ تا هأسۊ نژادانی ايسائيد pygmy مأنستن صۊب ٚ سر يا آفتاونشست شكار كۊنيد.<ref>https://web.archive.org/web/20130425105227/http://animals.about.com/od/owls/a/owl-facts.htm</ref> اۊشان ٚ خوراک بی‌مهره‌یان (ویایان (حشرات)، ‍‍‍‍‍‍‍[[لابدان]] ، ‍‍‍‍[[كلم]]، [[راب]]، ‍‍‍‍[[خرچنگ]]) ؤ [[سوف]] ؤ [[چيچير]]، [[مؤرغان]] ؤ كۊچي پستانداران ايسه. اۊشان ٚ أصلي خۊراک به اۊشان ٚ نژاد واگرده. [[ايجگره کۊرغۊغۊ]] (Screech owls) ؤ [[دۊخان کۊرغۊغۊ]] (Scops owls) ويشتر ویایانه خۊرئده ؤ [[تيلمبار كوره]] أنواع گرزه (مۊش)، ؤ پيله‌تر کۊرغۊغۊیان [[آلؤغ کۊرغۊغۊ]] (Eagle Owl)، سارايي خرگۊش، [[كاشال]]، تنگۊله مؤرغان ([[اۊرديک]] ٚ اندازه) ؤ [[تۊرنگ]] فَوَريد. باخي جه کۊرغۊغۊیان [[آسيا]] و ‍‍‍[[آفريقا]] مئن اييسائيد، [[مالا کۊرغۊغۊ]] (Fish owls) مأنستن، کي [[سوف]] گيفتن اۊشان ٚ وأسي چم ايسه. <ref>http://www.owlpages.com/articles.php?section=owl+physiology&title=Food</ref> ==فرهنگ ٚ مئن== کۊرغۊغۊ ايته بخش جه آدمان ٚ فرهنگ هزاران سال ٚ مئن ايسه. أولين نقاشي غار مئن بِكِشه بؤبؤسته کۊرغۊغۊ جه، واگرده 15،000 - 20،000 سال پيش [[فرانسه]] مئن. ديوار بِكِشه و کۊرغۊغۊ [[موميايی]] چأگۊده بؤبؤسته مصر باستان ٚ مئن. باخي فرهنگان ٚ مئن، کۊرغۊغۊ ايته عاقل ؤ دۊکاره مؤرغ ؤ سایر ٚ فرهنگان ٚ مئن أزازيل ؤ بيج ايسه. [[اۊستراليا]] بۊميان، مۊعتقد بيد کي کۊرغۊغۊ ايته نيمه آدم ٚ جه بزا بؤبؤسته. باخي [[آسیا]] كشوران ٚ مئن كوره قوقو بيجانˇ چالا كونه. اعتقاد شوم نسبت به کۊرغۊغۊیان کي گيديد مرگ ؤ نحسي آوره، اۊشان ٚ شب شيكار گۊدن ٚ وأسي ايسه. [[آفریقا]] مئن بۊميان مۊعتقد ايسيد كي اۊشان بيج ٚ أمرأ ايساييد. تا هأسأ دۊنيا مئن، مردۊم أجۊر خرافات-أ باور دأريد. <ref>http://animaldiversity.ummz.umich.edu/</ref> ==لينكان ٚ جيگا== http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=13911017001451 http://somehtakapoo.ir/?p=1032 http://langrood.blogfa.com/8710.aspx http://gilan.isna.ir/Default.aspx?NSID=5&SSLID=46&NID=4133 ==جير بنيويشته== <references> {{حیوانان}} ==سربس== [[رده:حىاتي وانويسؤن]] dizqntnwl5lf1iyxpg6wa0al9gbm2mt 157177 157176 2026-06-15T12:18:10Z Dokkōdō 9956 /* */ 157177 wikitext text/x-wiki [[پرونده:Strix-varia-005.jpg|بندانگشتی|250px|كورقوقو]] '''كۊرغۊغۊ'''، '''کۊرفي'''، '''کۊربي'''، '''جۊغد''' یا '''شؤجۊغد''' ([[اينگيليسي زوان|اينگيليسي]]: '''Owl''') ايته شكاري مؤرغ (پرنده) ايسه و ۲۰۰ گۊنه أمرأ كل ٚ دونيا میان (جغرز قطبان) کرأ زندگي كۊنه. اۊشان ٚ خۊراک [[چيچير]]، [[گرزه]] (مۊش)، [[گينجوانئی]] ؤ [[شوبوک|گؤزگا]] ايسه ؤ برخي كۊرغۊیان ايسائيد كه [[سوف]] هم شكار كۊنيد. '''كۊرغۊغۊ''' ايته مؤرغ ايسه كه پأن ٚ ديم و کۊچي تۊک ٚ أمرأ شناس ايسه ؤ هأتؤيي شناخته بؤبؤسته كه تنهايی زندگي كۊنه. أ مؤرغ ٚ ايشتاوستن پۊر قوي ايسه. ==تن ٚ شكل== [[پرونده:کورقوقو.JPG|200px|thumb|left|کۊرغۊغۊ، [[لاجؤن]]، سرچشمه دیهات ٚ نسا، [[شؤپرچال (غار)|شؤپرچال]] ٚ غار ٚ دؤر ٚ ور.]] همه کۊرغۊغۊیان ٚ نژاد ٚ ميان، اۊشان ٚ ديم گرده ؤ ايته نؤع کۊرغۊغۊ، [[تيلمبار كوره]] ايسه کي اون ٚ ديم، قلب ٚ شكل-أ مانه. کۊرغۊغۊیان تانيد خۊشان ٚ گردنه ۲۷۰ درجه واگردانيد (۱۳۵ درجه جه هر وَر)، اۊشان ٚ چۊم دۊربين ٚ مانستن ايسه كي خۊرۊم-خۊرۊم خۊشان ٚ دؤر ٚ وره فاندريد ؤ أ قۊدرت-أ داريد کي گۊمار ؤ كمسۊ جيگا مئن خۊرۊم بدینید ؤ شكار بۊكۊنيد. کۊچي‌ترين کۊرغۊغۊ، [[پاچ ٚ کۊرغۊغۊ]]، '''(Elf Owl)''' ايسه کي ۳۱ گرم اۊن ٚ وزن ؤ ۱۳/۵ سانتي‌متر اۊن ٚ درازیه. ==كره گۊدن== ويشتر کۊرغۊغۊیان ٚ مؤرغانه سيفيد رنگ ؤ نسبتا گرد ايسه ؤ اۊن ٚ تعداد تا ايته دؤجين حدۊد كۊنه ؤ بستگي به گۊنه ؤ فصل ٚ زمات دأره. ويشتر ۳ تا ۴ تا ايسه. ماده کۊرغۊغۊ اي رۊز تا سه رۊز ٚ مئن تۊخم كؤنه. کۊرغۊغۊیان ٚ ره، همه‌تا مؤرغان ٚ مأنستن، فک چأگۊدن ؤ كيشكا پيلا گۊدن ٚ زمات أهمیت دأره و وا ايته سال ٚ مئن اۊشان ٚ ره دواره. أن زماتي ايسه کي خۊشان ٚ ژن-أ به ايته نسل ٚ بعد مۊنتقل كۊنيد. ==شكار== [[پرونده:SpottedEagleOwl2539MGEyeLid.jpg|بندانگشتی|کۊرغۊغۊ نيناكی]] کۊرغۊغۊ ايتا مؤرغه کی ويشتر شب ٚ مئن شكار كۊنه ؤ هأتؤيي باخي مؤرغان ٚ أمرأ، [[آلؤغ]] ؤ [[واشک]] ٚ مأنستن رۊز ٚ مئن رقابت نۊكۊنه. ألبته شب شكار گودن کۊرغۊغۊیان ٚ وأسي داب ايسه. ولي برخي گۊنه‌‌ئن burrowing owls ؤ پاچ ٚ گۊش ٚ کۊرغۊغۊ ايسائيد کي رۊز ٚ مئن شكار كونيد ؤ تا هأسۊ نژادانی ايسائيد pygmy مأنستن صۊب ٚ سر يا آفتاونشست شكار كۊنيد.<ref>https://web.archive.org/web/20130425105227/http://animals.about.com/od/owls/a/owl-facts.htm</ref> اۊشان ٚ خوراک بی‌مهره‌یان (ویایان (حشرات)، ‍‍‍‍‍‍‍[[لابدان]] ، ‍‍‍‍[[كلم]]، [[راب]]، ‍‍‍‍[[خرچنگ]]) ؤ [[سوف]] ؤ [[چيچير]]، [[مؤرغان]] ؤ كۊچي پستانداران ايسه. اۊشان ٚ أصلي خۊراک به اۊشان ٚ نژاد واگرده. [[ايجگره کۊرغۊغۊ]] (Screech owls) ؤ [[دۊخان کۊرغۊغۊ]] (Scops owls) ويشتر ویایانه خۊرئده ؤ [[تيلمبار كوره]] أنواع گرزه (مۊش)، ؤ پيله‌تر کۊرغۊغۊیان [[آلؤغ کۊرغۊغۊ]] (Eagle Owl)، سارايي خرگۊش، [[كاشال]]، تنگۊله مؤرغان ([[اۊرديک]] ٚ اندازه) ؤ [[تۊرنگ]] فَوَريد. باخي جه کۊرغۊغۊیان [[آسيا]] و ‍‍‍[[آفريقا]] مئن اييسائيد، [[مالا کۊرغۊغۊ]] (Fish owls) مأنستن، کي [[سوف]] گيفتن اۊشان ٚ وأسي چم ايسه. <ref>http://www.owlpages.com/articles.php?section=owl+physiology&title=Food</ref> ==فرهنگ ٚ مئن== کۊرغۊغۊ ايته بخش جه آدمان ٚ فرهنگ هزاران سال ٚ مئن ايسه. أولين نقاشي غار مئن بِكِشه بؤبؤسته کۊرغۊغۊ جه، واگرده 15،000 - 20،000 سال پيش [[فرانسه]] مئن. ديوار بِكِشه و کۊرغۊغۊ [[موميايی]] چأگۊده بؤبؤسته مصر باستان ٚ مئن. باخي فرهنگان ٚ مئن، کۊرغۊغۊ ايته عاقل ؤ دۊکاره مؤرغ ؤ سایر ٚ فرهنگان ٚ مئن أزازيل ؤ بيج ايسه. [[اۊستراليا]] بۊميان، مۊعتقد بيد کي کۊرغۊغۊ ايته نيمه آدم ٚ جه بزا بؤبؤسته. باخي [[آسیا]] كشوران ٚ مئن كوره قوقو بيجانˇ چالا كونه. اعتقاد شوم نسبت به کۊرغۊغۊیان کي گيديد مرگ ؤ نحسي آوره، اۊشان ٚ شب شيكار گۊدن ٚ وأسي ايسه. [[آفریقا]] مئن بۊميان مۊعتقد ايسيد كي اۊشان بيج ٚ أمرأ ايساييد. تا هأسأ دۊنيا مئن، مردۊم أجۊر خرافات-أ باور دأريد. <ref>http://animaldiversity.ummz.umich.edu/</ref> ==لينكان ٚ جيگا== http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=13911017001451 http://somehtakapoo.ir/?p=1032 http://langrood.blogfa.com/8710.aspx http://gilan.isna.ir/Default.aspx?NSID=5&SSLID=46&NID=4133 ==جير بنيويشته== <references> {{حیوانان}} ==سربس== [[رده:حىاتي وانويسؤن]] t99fyumcu2dbrhcd2r8nn7nx8023mhh 157178 157177 2026-06-15T12:18:28Z Dokkōdō 9956 Dokkōdō [[کورقوقو]]ˇ ولگه به [[کۊرغۊغۊ]] مۊنتقل بؤده 157177 wikitext text/x-wiki [[پرونده:Strix-varia-005.jpg|بندانگشتی|250px|كورقوقو]] '''كۊرغۊغۊ'''، '''کۊرفي'''، '''کۊربي'''، '''جۊغد''' یا '''شؤجۊغد''' ([[اينگيليسي زوان|اينگيليسي]]: '''Owl''') ايته شكاري مؤرغ (پرنده) ايسه و ۲۰۰ گۊنه أمرأ كل ٚ دونيا میان (جغرز قطبان) کرأ زندگي كۊنه. اۊشان ٚ خۊراک [[چيچير]]، [[گرزه]] (مۊش)، [[گينجوانئی]] ؤ [[شوبوک|گؤزگا]] ايسه ؤ برخي كۊرغۊیان ايسائيد كه [[سوف]] هم شكار كۊنيد. '''كۊرغۊغۊ''' ايته مؤرغ ايسه كه پأن ٚ ديم و کۊچي تۊک ٚ أمرأ شناس ايسه ؤ هأتؤيي شناخته بؤبؤسته كه تنهايی زندگي كۊنه. أ مؤرغ ٚ ايشتاوستن پۊر قوي ايسه. ==تن ٚ شكل== [[پرونده:کورقوقو.JPG|200px|thumb|left|کۊرغۊغۊ، [[لاجؤن]]، سرچشمه دیهات ٚ نسا، [[شؤپرچال (غار)|شؤپرچال]] ٚ غار ٚ دؤر ٚ ور.]] همه کۊرغۊغۊیان ٚ نژاد ٚ ميان، اۊشان ٚ ديم گرده ؤ ايته نؤع کۊرغۊغۊ، [[تيلمبار كوره]] ايسه کي اون ٚ ديم، قلب ٚ شكل-أ مانه. کۊرغۊغۊیان تانيد خۊشان ٚ گردنه ۲۷۰ درجه واگردانيد (۱۳۵ درجه جه هر وَر)، اۊشان ٚ چۊم دۊربين ٚ مانستن ايسه كي خۊرۊم-خۊرۊم خۊشان ٚ دؤر ٚ وره فاندريد ؤ أ قۊدرت-أ داريد کي گۊمار ؤ كمسۊ جيگا مئن خۊرۊم بدینید ؤ شكار بۊكۊنيد. کۊچي‌ترين کۊرغۊغۊ، [[پاچ ٚ کۊرغۊغۊ]]، '''(Elf Owl)''' ايسه کي ۳۱ گرم اۊن ٚ وزن ؤ ۱۳/۵ سانتي‌متر اۊن ٚ درازیه. ==كره گۊدن== ويشتر کۊرغۊغۊیان ٚ مؤرغانه سيفيد رنگ ؤ نسبتا گرد ايسه ؤ اۊن ٚ تعداد تا ايته دؤجين حدۊد كۊنه ؤ بستگي به گۊنه ؤ فصل ٚ زمات دأره. ويشتر ۳ تا ۴ تا ايسه. ماده کۊرغۊغۊ اي رۊز تا سه رۊز ٚ مئن تۊخم كؤنه. کۊرغۊغۊیان ٚ ره، همه‌تا مؤرغان ٚ مأنستن، فک چأگۊدن ؤ كيشكا پيلا گۊدن ٚ زمات أهمیت دأره و وا ايته سال ٚ مئن اۊشان ٚ ره دواره. أن زماتي ايسه کي خۊشان ٚ ژن-أ به ايته نسل ٚ بعد مۊنتقل كۊنيد. ==شكار== [[پرونده:SpottedEagleOwl2539MGEyeLid.jpg|بندانگشتی|کۊرغۊغۊ نيناكی]] کۊرغۊغۊ ايتا مؤرغه کی ويشتر شب ٚ مئن شكار كۊنه ؤ هأتؤيي باخي مؤرغان ٚ أمرأ، [[آلؤغ]] ؤ [[واشک]] ٚ مأنستن رۊز ٚ مئن رقابت نۊكۊنه. ألبته شب شكار گودن کۊرغۊغۊیان ٚ وأسي داب ايسه. ولي برخي گۊنه‌‌ئن burrowing owls ؤ پاچ ٚ گۊش ٚ کۊرغۊغۊ ايسائيد کي رۊز ٚ مئن شكار كونيد ؤ تا هأسۊ نژادانی ايسائيد pygmy مأنستن صۊب ٚ سر يا آفتاونشست شكار كۊنيد.<ref>https://web.archive.org/web/20130425105227/http://animals.about.com/od/owls/a/owl-facts.htm</ref> اۊشان ٚ خوراک بی‌مهره‌یان (ویایان (حشرات)، ‍‍‍‍‍‍‍[[لابدان]] ، ‍‍‍‍[[كلم]]، [[راب]]، ‍‍‍‍[[خرچنگ]]) ؤ [[سوف]] ؤ [[چيچير]]، [[مؤرغان]] ؤ كۊچي پستانداران ايسه. اۊشان ٚ أصلي خۊراک به اۊشان ٚ نژاد واگرده. [[ايجگره کۊرغۊغۊ]] (Screech owls) ؤ [[دۊخان کۊرغۊغۊ]] (Scops owls) ويشتر ویایانه خۊرئده ؤ [[تيلمبار كوره]] أنواع گرزه (مۊش)، ؤ پيله‌تر کۊرغۊغۊیان [[آلؤغ کۊرغۊغۊ]] (Eagle Owl)، سارايي خرگۊش، [[كاشال]]، تنگۊله مؤرغان ([[اۊرديک]] ٚ اندازه) ؤ [[تۊرنگ]] فَوَريد. باخي جه کۊرغۊغۊیان [[آسيا]] و ‍‍‍[[آفريقا]] مئن اييسائيد، [[مالا کۊرغۊغۊ]] (Fish owls) مأنستن، کي [[سوف]] گيفتن اۊشان ٚ وأسي چم ايسه. <ref>http://www.owlpages.com/articles.php?section=owl+physiology&title=Food</ref> ==فرهنگ ٚ مئن== کۊرغۊغۊ ايته بخش جه آدمان ٚ فرهنگ هزاران سال ٚ مئن ايسه. أولين نقاشي غار مئن بِكِشه بؤبؤسته کۊرغۊغۊ جه، واگرده 15،000 - 20،000 سال پيش [[فرانسه]] مئن. ديوار بِكِشه و کۊرغۊغۊ [[موميايی]] چأگۊده بؤبؤسته مصر باستان ٚ مئن. باخي فرهنگان ٚ مئن، کۊرغۊغۊ ايته عاقل ؤ دۊکاره مؤرغ ؤ سایر ٚ فرهنگان ٚ مئن أزازيل ؤ بيج ايسه. [[اۊستراليا]] بۊميان، مۊعتقد بيد کي کۊرغۊغۊ ايته نيمه آدم ٚ جه بزا بؤبؤسته. باخي [[آسیا]] كشوران ٚ مئن كوره قوقو بيجانˇ چالا كونه. اعتقاد شوم نسبت به کۊرغۊغۊیان کي گيديد مرگ ؤ نحسي آوره، اۊشان ٚ شب شيكار گۊدن ٚ وأسي ايسه. [[آفریقا]] مئن بۊميان مۊعتقد ايسيد كي اۊشان بيج ٚ أمرأ ايساييد. تا هأسأ دۊنيا مئن، مردۊم أجۊر خرافات-أ باور دأريد. <ref>http://animaldiversity.ummz.umich.edu/</ref> ==لينكان ٚ جيگا== http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=13911017001451 http://somehtakapoo.ir/?p=1032 http://langrood.blogfa.com/8710.aspx http://gilan.isna.ir/Default.aspx?NSID=5&SSLID=46&NID=4133 ==جير بنيويشته== <references> {{حیوانان}} ==سربس== [[رده:حىاتي وانويسؤن]] t99fyumcu2dbrhcd2r8nn7nx8023mhh 157180 157178 2026-06-15T12:18:54Z Dokkōdō 9956 /* */ 157180 wikitext text/x-wiki [[پرونده:Strix-varia-005.jpg|بندانگشتی|250px|کۊرغۊغۊ]] '''كۊرغۊغۊ'''، '''کۊرفي'''، '''کۊربي'''، '''جۊغد''' یا '''شؤجۊغد''' ([[اينگيليسي زوان|اينگيليسي]]: '''Owl''') ايته شكاري مؤرغ (پرنده) ايسه و ۲۰۰ گۊنه أمرأ كل ٚ دونيا میان (جغرز قطبان) کرأ زندگي كۊنه. اۊشان ٚ خۊراک [[چيچير]]، [[گرزه]] (مۊش)، [[گينجوانئی]] ؤ [[شوبوک|گؤزگا]] ايسه ؤ برخي كۊرغۊیان ايسائيد كه [[سوف]] هم شكار كۊنيد. '''كۊرغۊغۊ''' ايته مؤرغ ايسه كه پأن ٚ ديم و کۊچي تۊک ٚ أمرأ شناس ايسه ؤ هأتؤيي شناخته بؤبؤسته كه تنهايی زندگي كۊنه. أ مؤرغ ٚ ايشتاوستن پۊر قوي ايسه. ==تن ٚ شكل== [[پرونده:کورقوقو.JPG|200px|thumb|left|کۊرغۊغۊ، [[لاجؤن]]، سرچشمه دیهات ٚ نسا، [[شؤپرچال (غار)|شؤپرچال]] ٚ غار ٚ دؤر ٚ ور.]] همه کۊرغۊغۊیان ٚ نژاد ٚ ميان، اۊشان ٚ ديم گرده ؤ ايته نؤع کۊرغۊغۊ، [[تيلمبار كوره]] ايسه کي اون ٚ ديم، قلب ٚ شكل-أ مانه. کۊرغۊغۊیان تانيد خۊشان ٚ گردنه ۲۷۰ درجه واگردانيد (۱۳۵ درجه جه هر وَر)، اۊشان ٚ چۊم دۊربين ٚ مانستن ايسه كي خۊرۊم-خۊرۊم خۊشان ٚ دؤر ٚ وره فاندريد ؤ أ قۊدرت-أ داريد کي گۊمار ؤ كمسۊ جيگا مئن خۊرۊم بدینید ؤ شكار بۊكۊنيد. کۊچي‌ترين کۊرغۊغۊ، [[پاچ ٚ کۊرغۊغۊ]]، '''(Elf Owl)''' ايسه کي ۳۱ گرم اۊن ٚ وزن ؤ ۱۳/۵ سانتي‌متر اۊن ٚ درازیه. ==كره گۊدن== ويشتر کۊرغۊغۊیان ٚ مؤرغانه سيفيد رنگ ؤ نسبتا گرد ايسه ؤ اۊن ٚ تعداد تا ايته دؤجين حدۊد كۊنه ؤ بستگي به گۊنه ؤ فصل ٚ زمات دأره. ويشتر ۳ تا ۴ تا ايسه. ماده کۊرغۊغۊ اي رۊز تا سه رۊز ٚ مئن تۊخم كؤنه. کۊرغۊغۊیان ٚ ره، همه‌تا مؤرغان ٚ مأنستن، فک چأگۊدن ؤ كيشكا پيلا گۊدن ٚ زمات أهمیت دأره و وا ايته سال ٚ مئن اۊشان ٚ ره دواره. أن زماتي ايسه کي خۊشان ٚ ژن-أ به ايته نسل ٚ بعد مۊنتقل كۊنيد. ==شكار== [[پرونده:SpottedEagleOwl2539MGEyeLid.jpg|بندانگشتی|کۊرغۊغۊ نيناكی]] کۊرغۊغۊ ايتا مؤرغه کی ويشتر شب ٚ مئن شكار كۊنه ؤ هأتؤيي باخي مؤرغان ٚ أمرأ، [[آلؤغ]] ؤ [[واشک]] ٚ مأنستن رۊز ٚ مئن رقابت نۊكۊنه. ألبته شب شكار گودن کۊرغۊغۊیان ٚ وأسي داب ايسه. ولي برخي گۊنه‌‌ئن burrowing owls ؤ پاچ ٚ گۊش ٚ کۊرغۊغۊ ايسائيد کي رۊز ٚ مئن شكار كونيد ؤ تا هأسۊ نژادانی ايسائيد pygmy مأنستن صۊب ٚ سر يا آفتاونشست شكار كۊنيد.<ref>https://web.archive.org/web/20130425105227/http://animals.about.com/od/owls/a/owl-facts.htm</ref> اۊشان ٚ خوراک بی‌مهره‌یان (ویایان (حشرات)، ‍‍‍‍‍‍‍[[لابدان]] ، ‍‍‍‍[[كلم]]، [[راب]]، ‍‍‍‍[[خرچنگ]]) ؤ [[سوف]] ؤ [[چيچير]]، [[مؤرغان]] ؤ كۊچي پستانداران ايسه. اۊشان ٚ أصلي خۊراک به اۊشان ٚ نژاد واگرده. [[ايجگره کۊرغۊغۊ]] (Screech owls) ؤ [[دۊخان کۊرغۊغۊ]] (Scops owls) ويشتر ویایانه خۊرئده ؤ [[تيلمبار كوره]] أنواع گرزه (مۊش)، ؤ پيله‌تر کۊرغۊغۊیان [[آلؤغ کۊرغۊغۊ]] (Eagle Owl)، سارايي خرگۊش، [[كاشال]]، تنگۊله مؤرغان ([[اۊرديک]] ٚ اندازه) ؤ [[تۊرنگ]] فَوَريد. باخي جه کۊرغۊغۊیان [[آسيا]] و ‍‍‍[[آفريقا]] مئن اييسائيد، [[مالا کۊرغۊغۊ]] (Fish owls) مأنستن، کي [[سوف]] گيفتن اۊشان ٚ وأسي چم ايسه. <ref>http://www.owlpages.com/articles.php?section=owl+physiology&title=Food</ref> ==فرهنگ ٚ مئن== کۊرغۊغۊ ايته بخش جه آدمان ٚ فرهنگ هزاران سال ٚ مئن ايسه. أولين نقاشي غار مئن بِكِشه بؤبؤسته کۊرغۊغۊ جه، واگرده 15،000 - 20،000 سال پيش [[فرانسه]] مئن. ديوار بِكِشه و کۊرغۊغۊ [[موميايی]] چأگۊده بؤبؤسته مصر باستان ٚ مئن. باخي فرهنگان ٚ مئن، کۊرغۊغۊ ايته عاقل ؤ دۊکاره مؤرغ ؤ سایر ٚ فرهنگان ٚ مئن أزازيل ؤ بيج ايسه. [[اۊستراليا]] بۊميان، مۊعتقد بيد کي کۊرغۊغۊ ايته نيمه آدم ٚ جه بزا بؤبؤسته. باخي [[آسیا]] كشوران ٚ مئن كوره قوقو بيجانˇ چالا كونه. اعتقاد شوم نسبت به کۊرغۊغۊیان کي گيديد مرگ ؤ نحسي آوره، اۊشان ٚ شب شيكار گۊدن ٚ وأسي ايسه. [[آفریقا]] مئن بۊميان مۊعتقد ايسيد كي اۊشان بيج ٚ أمرأ ايساييد. تا هأسأ دۊنيا مئن، مردۊم أجۊر خرافات-أ باور دأريد. <ref>http://animaldiversity.ummz.umich.edu/</ref> ==لينكان ٚ جيگا== http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=13911017001451 http://somehtakapoo.ir/?p=1032 http://langrood.blogfa.com/8710.aspx http://gilan.isna.ir/Default.aspx?NSID=5&SSLID=46&NID=4133 ==جير بنيويشته== <references> {{حیوانان}} ==سربس== [[رده:حىاتي وانويسؤن]] 71jcmjp2pcf3gj1wzlvj2d1uesone0s 157182 157180 2026-06-15T12:26:49Z ~2026-35150-59 18604 /* */ 157182 wikitext text/x-wiki '''كۊرهقۊقۊ'''، '''کۊرفي'''، '''کۊربي'''، '''جٚغدٚ''' یا '''شٚؤٚجٚغدٚ یا کورقوقو''' شكاری پرنده ايسه و کورهقوقو كه پهنˇ ديم و كوچی توكˇ امره شناس ايسه و هتويی شناخته بوبوسته كه جرگعی زندگي گونه مٚعمولاً. جٚغدٚآٚن ٚ وهتٚرٚن رٚؤٚخٚآٚؤٚ آٚرٚآٚدٚ هٚآٚدٚیآٚن سیآٚهٚکل مٚحٚلٚه غیآٚثی حٚآٚفٚظی اٚیسٚه! ==تنˇ شكل== [[پرونده:کورقوقو.JPG|200px|thumb|left|کورقوقو، [[لاجؤن]]، [[سرچشمه (دیهات)|سرچشمه]] دیهاتˇ جنوب، [[شؤپرچال (غار)|شؤپرچال]]ˇ غارˇ دورˇور.]] همه كورقوقویانˇ نژادˇ ميان، اوشانˇ ديم گرده و ايتا نوع كورقوقو، [[تيلمبار كوره]] ايسه كی اونˇ ديم، قلبˇ شكله مانه. كورقوقویان تانيد خوشانˇ گردنه ۲۷۰ درجه واگردانيد (۱۳۵ درجه جه هر وَر)، اوشانˇ چوم دوربينˇ مانستن ايسه كی خوروم-خوروم خوشانˇ دورˇوره فاندريد و ا قودرته داريد كه گومار و كمسو جيگا مئن خوروم بدینید و شكار بوكونيد. كوچترين كورقوقو، [[پاچˇ كورقوقو]]، '''(Elf Owl)''' ايسه كه ۳۱ گرم اونˇ وزن و ۱۳/۵ سانيتیمتر اونˇ درازیه. ==كره گودن== ويشتر كورقوقویانˇ مورغانه سيفيد رنگ و نسبتا گرد ايسه و اونˇ تعداد تا ايتا دوجين حدود كونه و بستگی به گونه و فصلˇ زمت داره. ويشتر ۳ تا ۴ تا ايسه. ماده كورقوقو ايتا تا سه روزˇ مئن توخم كونه. كورقوقویانˇ ره، همه‌تا مورغانˇ مانستن، فك چاگودن و كيشكا پيلا گودنˇ زمت اهمیت داره و وا ايتا سال مئن اوشانه ره دواره. ان زماتی ايسه كه خوشانˇ ژنه به ايتا نسلˇ بعد مونتقل كونيد. ==شكار== [[پرونده:SpottedEagleOwl2539MGEyeLid.jpg|بندانگشتی|كورقوقو نيناكی]] كورقوقو ايتا مورغه كه ويشتر شبˇ مئن شكار كونه و هتويی باخی مورغانˇ امره، [[آلوغ]] و [[واشك]]ˇ مانستن روزˇ مئن رقابت نوكونه. البته شب شكار گودن كورقوقویانˇ واستی داب ايسه. ولی برخی گونه‌ٰن burrowing owls و پاچˇ گوش كورقوقو ايسائيد كه روزˇ مئن شكار كونيد و تا هسا نژادانی ايسائيد pygmyˇ مانستن صوبˇ سر يا آفتاونشست شكار كونيد.<ref>https://web.archive.org/web/20130425105227/http://animals.about.com/od/owls/a/owl-facts.htm</ref> اوشانˇ خوراک بی‌مهره‌یان (ویایان (حشرات)، ‍‍‍‍‍‍‍[[لابدان]] ، ‍‍‍‍[[كلم]]، [[راب]]، ‍‍‍‍[[خرچنگ]]) و [[سوف]] و [[چيچير]]، [[مورغان]] و كوچی پستانداران ايسه. اوشانˇ اصلي خوراک به اوشانˇ نژاد واگرده. [[ايجگره كورقوقو]] (Screech owls) و [[دوخان كورقوقو]] (Scops owls) ويشتر ویایانه خوردید و [[تيلمبار كوره]] انواعˇ گرزه (موش) و كورقوقویانˇ پيلتر، [[آلوغ كورقوقو]] (Eagle Owl)، سارايی خرگوش، [[كاشال]]، تنگوله مورغان ([[اوردك]] اندازه) و [[تورنگ]] فَوَريد. باخی جه كورقوقویان [[آسيا]] و ‍‍‍[[آفريقا]] مئن اييسائيد، [[مالا كوره قوقو]] (Fish owls) مَنستن، كه [[سوف]] گيفتن اوشانه واستی چم ايسه. <ref>http://www.owlpages.com/articles.php?section=owl+physiology&title=Food</ref> ==فرهنگ مئن== كوره قوقو ايتا بخش جه فرهنگˇ آدمی هزاران سال مئن ايسه. اولين نقاشی غار مئن بِكِشه بوبوسته كوره قوقو جه، واگرده 15،000 - 20،000 سال پيش [[فرانسه]] مئن. ديوار بِكِشه و كوره قوقو [[موميايی]] چَگوده بوبوسته [[مصر باستان]] مئن. باخی فرهنگانˇ مئن، كوره قوقو ايتا عاقل و دوكاره پرنده و باخی ده فرهنگانˇ مئن ازازيل و بيج ايسه. [[استراليا]] بوميان، موعتقد بيد كه كوره قوقو ايتا نيمه آدم جه بزا بوبوسته. باخی [[آسیا]] كشوران مئن كوره قوقو بيجانˇ چالا كونه. اعتقاد شوم نسبت به كوره قوقوه‌ٰن كه گيديد مرگ و نحسی آوره، اوشانه شب شيكار گودن واستی ايسه. [[آفریقا]] مئن بوميان موعتقد ايسيد كه اوشان بيجˇ امره ايساييد. تا هسه دونيا مئن، مردوم اجور خرافاتˇ باور دَريد. <ref>http://animaldiversity.ummz.umich.edu/</ref> ==لينكان جيگاه== http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=13911017001451 http://somehtakapoo.ir/?p=1032 http://langrood.blogfa.com/8710.aspx http://gilan.isna.ir/Default.aspx?NSID=5&SSLID=46&NID=4133 ==جير بنيويشته== <references> {{حیوانان}} [[رده:حىاتي وانويسؤن]] i0vt1mdiyqow7rijb0n4lmqwjf9nphk 157202 157182 2026-06-15T12:32:31Z Quinlan83 13115 ویرایش [[Special:Contributions/~2026-35150-59|~2026-35150-59]] ([[User talk:~2026-35150-59|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Dokkōdō|Dokkōdō]] انجام داده بود واگردانده شد 157180 wikitext text/x-wiki [[پرونده:Strix-varia-005.jpg|بندانگشتی|250px|کۊرغۊغۊ]] '''كۊرغۊغۊ'''، '''کۊرفي'''، '''کۊربي'''، '''جۊغد''' یا '''شؤجۊغد''' ([[اينگيليسي زوان|اينگيليسي]]: '''Owl''') ايته شكاري مؤرغ (پرنده) ايسه و ۲۰۰ گۊنه أمرأ كل ٚ دونيا میان (جغرز قطبان) کرأ زندگي كۊنه. اۊشان ٚ خۊراک [[چيچير]]، [[گرزه]] (مۊش)، [[گينجوانئی]] ؤ [[شوبوک|گؤزگا]] ايسه ؤ برخي كۊرغۊیان ايسائيد كه [[سوف]] هم شكار كۊنيد. '''كۊرغۊغۊ''' ايته مؤرغ ايسه كه پأن ٚ ديم و کۊچي تۊک ٚ أمرأ شناس ايسه ؤ هأتؤيي شناخته بؤبؤسته كه تنهايی زندگي كۊنه. أ مؤرغ ٚ ايشتاوستن پۊر قوي ايسه. ==تن ٚ شكل== [[پرونده:کورقوقو.JPG|200px|thumb|left|کۊرغۊغۊ، [[لاجؤن]]، سرچشمه دیهات ٚ نسا، [[شؤپرچال (غار)|شؤپرچال]] ٚ غار ٚ دؤر ٚ ور.]] همه کۊرغۊغۊیان ٚ نژاد ٚ ميان، اۊشان ٚ ديم گرده ؤ ايته نؤع کۊرغۊغۊ، [[تيلمبار كوره]] ايسه کي اون ٚ ديم، قلب ٚ شكل-أ مانه. کۊرغۊغۊیان تانيد خۊشان ٚ گردنه ۲۷۰ درجه واگردانيد (۱۳۵ درجه جه هر وَر)، اۊشان ٚ چۊم دۊربين ٚ مانستن ايسه كي خۊرۊم-خۊرۊم خۊشان ٚ دؤر ٚ وره فاندريد ؤ أ قۊدرت-أ داريد کي گۊمار ؤ كمسۊ جيگا مئن خۊرۊم بدینید ؤ شكار بۊكۊنيد. کۊچي‌ترين کۊرغۊغۊ، [[پاچ ٚ کۊرغۊغۊ]]، '''(Elf Owl)''' ايسه کي ۳۱ گرم اۊن ٚ وزن ؤ ۱۳/۵ سانتي‌متر اۊن ٚ درازیه. ==كره گۊدن== ويشتر کۊرغۊغۊیان ٚ مؤرغانه سيفيد رنگ ؤ نسبتا گرد ايسه ؤ اۊن ٚ تعداد تا ايته دؤجين حدۊد كۊنه ؤ بستگي به گۊنه ؤ فصل ٚ زمات دأره. ويشتر ۳ تا ۴ تا ايسه. ماده کۊرغۊغۊ اي رۊز تا سه رۊز ٚ مئن تۊخم كؤنه. کۊرغۊغۊیان ٚ ره، همه‌تا مؤرغان ٚ مأنستن، فک چأگۊدن ؤ كيشكا پيلا گۊدن ٚ زمات أهمیت دأره و وا ايته سال ٚ مئن اۊشان ٚ ره دواره. أن زماتي ايسه کي خۊشان ٚ ژن-أ به ايته نسل ٚ بعد مۊنتقل كۊنيد. ==شكار== [[پرونده:SpottedEagleOwl2539MGEyeLid.jpg|بندانگشتی|کۊرغۊغۊ نيناكی]] کۊرغۊغۊ ايتا مؤرغه کی ويشتر شب ٚ مئن شكار كۊنه ؤ هأتؤيي باخي مؤرغان ٚ أمرأ، [[آلؤغ]] ؤ [[واشک]] ٚ مأنستن رۊز ٚ مئن رقابت نۊكۊنه. ألبته شب شكار گودن کۊرغۊغۊیان ٚ وأسي داب ايسه. ولي برخي گۊنه‌‌ئن burrowing owls ؤ پاچ ٚ گۊش ٚ کۊرغۊغۊ ايسائيد کي رۊز ٚ مئن شكار كونيد ؤ تا هأسۊ نژادانی ايسائيد pygmy مأنستن صۊب ٚ سر يا آفتاونشست شكار كۊنيد.<ref>https://web.archive.org/web/20130425105227/http://animals.about.com/od/owls/a/owl-facts.htm</ref> اۊشان ٚ خوراک بی‌مهره‌یان (ویایان (حشرات)، ‍‍‍‍‍‍‍[[لابدان]] ، ‍‍‍‍[[كلم]]، [[راب]]، ‍‍‍‍[[خرچنگ]]) ؤ [[سوف]] ؤ [[چيچير]]، [[مؤرغان]] ؤ كۊچي پستانداران ايسه. اۊشان ٚ أصلي خۊراک به اۊشان ٚ نژاد واگرده. [[ايجگره کۊرغۊغۊ]] (Screech owls) ؤ [[دۊخان کۊرغۊغۊ]] (Scops owls) ويشتر ویایانه خۊرئده ؤ [[تيلمبار كوره]] أنواع گرزه (مۊش)، ؤ پيله‌تر کۊرغۊغۊیان [[آلؤغ کۊرغۊغۊ]] (Eagle Owl)، سارايي خرگۊش، [[كاشال]]، تنگۊله مؤرغان ([[اۊرديک]] ٚ اندازه) ؤ [[تۊرنگ]] فَوَريد. باخي جه کۊرغۊغۊیان [[آسيا]] و ‍‍‍[[آفريقا]] مئن اييسائيد، [[مالا کۊرغۊغۊ]] (Fish owls) مأنستن، کي [[سوف]] گيفتن اۊشان ٚ وأسي چم ايسه. <ref>http://www.owlpages.com/articles.php?section=owl+physiology&title=Food</ref> ==فرهنگ ٚ مئن== کۊرغۊغۊ ايته بخش جه آدمان ٚ فرهنگ هزاران سال ٚ مئن ايسه. أولين نقاشي غار مئن بِكِشه بؤبؤسته کۊرغۊغۊ جه، واگرده 15،000 - 20،000 سال پيش [[فرانسه]] مئن. ديوار بِكِشه و کۊرغۊغۊ [[موميايی]] چأگۊده بؤبؤسته مصر باستان ٚ مئن. باخي فرهنگان ٚ مئن، کۊرغۊغۊ ايته عاقل ؤ دۊکاره مؤرغ ؤ سایر ٚ فرهنگان ٚ مئن أزازيل ؤ بيج ايسه. [[اۊستراليا]] بۊميان، مۊعتقد بيد کي کۊرغۊغۊ ايته نيمه آدم ٚ جه بزا بؤبؤسته. باخي [[آسیا]] كشوران ٚ مئن كوره قوقو بيجانˇ چالا كونه. اعتقاد شوم نسبت به کۊرغۊغۊیان کي گيديد مرگ ؤ نحسي آوره، اۊشان ٚ شب شيكار گۊدن ٚ وأسي ايسه. [[آفریقا]] مئن بۊميان مۊعتقد ايسيد كي اۊشان بيج ٚ أمرأ ايساييد. تا هأسأ دۊنيا مئن، مردۊم أجۊر خرافات-أ باور دأريد. <ref>http://animaldiversity.ummz.umich.edu/</ref> ==لينكان ٚ جيگا== http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=13911017001451 http://somehtakapoo.ir/?p=1032 http://langrood.blogfa.com/8710.aspx http://gilan.isna.ir/Default.aspx?NSID=5&SSLID=46&NID=4133 ==جير بنيويشته== <references> {{حیوانان}} ==سربس== [[رده:حىاتي وانويسؤن]] 71jcmjp2pcf3gj1wzlvj2d1uesone0s 157210 157202 2026-06-15T12:35:17Z ~2026-35150-59 18604 /* */ 157210 wikitext text/x-wiki '''كۊرهقۊقۊ'''، '''کۊرفي'''، '''کۊربي'''، '''جٚغدٚ''' یا '''شٚؤٚجٚغدٚ یا کورقوقو''' شكاری پرنده ايسه و کورهقوقو كه پهنˇ ديم و كوچی توكˇ امره شناس ايسه و هتويی شناخته بوبوسته كه جرگعی زندگي گونه مٚعمولاً. جٚغدٚآٚن ٚ وهتٚرٚن رٚؤٚخٚآٚؤٚ آٚرٚآٚدٚ هٚآٚدٚیآٚن سیآٚهٚکل مٚحٚلٚه غیآٚثی حٚآٚفٚظی اٚیسٚه! ==تنˇ شكل== [[پرونده:کورقوقو.JPG|200px|thumb|left|کورقوقو، [[لاجؤن]]، [[سرچشمه (دیهات)|سرچشمه]] دیهاتˇ جنوب، [[شؤپرچال (غار)|شؤپرچال]]ˇ غارˇ دورˇور.]] همه كورقوقویانˇ نژادˇ ميان، اوشانˇ ديم گرده و ايتا نوع كورقوقو، [[تيلمبار كوره]] ايسه كی اونˇ ديم، قلبˇ شكله مانه. كورقوقویان تانيد خوشانˇ گردنه ۲۷۰ درجه واگردانيد (۱۳۵ درجه جه هر وَر)، اوشانˇ چوم دوربينˇ مانستن ايسه كی خوروم-خوروم خوشانˇ دورˇوره فاندريد و ا قودرته داريد كه گومار و كمسو جيگا مئن خوروم بدینید و شكار بوكونيد. كوچترين كورقوقو، [[پاچˇ كورقوقو]]، '''(Elf Owl)''' ايسه كه ۳۱ گرم اونˇ وزن و ۱۳/۵ سانيتیمتر اونˇ درازیه. ==كره گودن== ويشتر كورقوقویانˇ مورغانه سيفيد رنگ و نسبتا گرد ايسه و اونˇ تعداد تا ايتا دوجين حدود كونه و بستگی به گونه و فصلˇ زمت داره. ويشتر ۳ تا ۴ تا ايسه. ماده كورقوقو ايتا تا سه روزˇ مئن توخم كونه. كورقوقویانˇ ره، همه‌تا مورغانˇ مانستن، فك چاگودن و كيشكا پيلا گودنˇ زمت اهمیت داره و وا ايتا سال مئن اوشانه ره دواره. ان زماتی ايسه كه خوشانˇ ژنه به ايتا نسلˇ بعد مونتقل كونيد. ==شكار== [[پرونده:SpottedEagleOwl2539MGEyeLid.jpg|بندانگشتی|كورقوقو نيناكی]] كورقوقو ايتا مورغه كه ويشتر شبˇ مئن شكار كونه و هتويی باخی مورغانˇ امره، [[آلوغ]] و [[واشك]]ˇ مانستن روزˇ مئن رقابت نوكونه. البته شب شكار گودن كورقوقویانˇ واستی داب ايسه. ولی برخی گونه‌ٰن burrowing owls و پاچˇ گوش كورقوقو ايسائيد كه روزˇ مئن شكار كونيد و تا هسا نژادانی ايسائيد pygmyˇ مانستن صوبˇ سر يا آفتاونشست شكار كونيد.<ref>https://web.archive.org/web/20130425105227/http://animals.about.com/od/owls/a/owl-facts.htm</ref> اوشانˇ خوراک بی‌مهره‌یان (ویایان (حشرات)، ‍‍‍‍‍‍‍[[لابدان]] ، ‍‍‍‍[[كلم]]، [[راب]]، ‍‍‍‍[[خرچنگ]]) و [[سوف]] و [[چيچير]]، [[مورغان]] و كوچی پستانداران ايسه. اوشانˇ اصلي خوراک به اوشانˇ نژاد واگرده. [[ايجگره كورقوقو]] (Screech owls) و [[دوخان كورقوقو]] (Scops owls) ويشتر ویایانه خوردید و [[تيلمبار كوره]] انواعˇ گرزه (موش) و كورقوقویانˇ پيلتر، [[آلوغ كورقوقو]] (Eagle Owl)، سارايی خرگوش، [[كاشال]]، تنگوله مورغان ([[اوردك]] اندازه) و [[تورنگ]] فَوَريد. باخی جه كورقوقویان [[آسيا]] و ‍‍‍[[آفريقا]] مئن اييسائيد، [[مالا كوره قوقو]] (Fish owls) مَنستن، كه [[سوف]] گيفتن اوشانه واستی چم ايسه. <ref>http://www.owlpages.com/articles.php?section=owl+physiology&title=Food</ref> ==فرهنگ مئن== كوره قوقو ايتا بخش جه فرهنگˇ آدمی هزاران سال مئن ايسه. اولين نقاشی غار مئن بِكِشه بوبوسته كوره قوقو جه، واگرده 15،000 - 20،000 سال پيش [[فرانسه]] مئن. ديوار بِكِشه و كوره قوقو [[موميايی]] چَگوده بوبوسته [[مصر باستان]] مئن. باخی فرهنگانˇ مئن، كوره قوقو ايتا عاقل و دوكاره پرنده و باخی ده فرهنگانˇ مئن ازازيل و بيج ايسه. [[استراليا]] بوميان، موعتقد بيد كه كوره قوقو ايتا نيمه آدم جه بزا بوبوسته. باخی [[آسیا]] كشوران مئن كوره قوقو بيجانˇ چالا كونه. اعتقاد شوم نسبت به كوره قوقوه‌ٰن كه گيديد مرگ و نحسی آوره، اوشانه شب شيكار گودن واستی ايسه. [[آفریقا]] مئن بوميان موعتقد ايسيد كه اوشان بيجˇ امره ايساييد. تا هسه دونيا مئن، مردوم اجور خرافاتˇ باور دَريد. <ref>http://animaldiversity.ummz.umich.edu/</ref> ==لينكان جيگاه== http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=13911017001451 http://somehtakapoo.ir/?p=1032 http://langrood.blogfa.com/8710.aspx http://gilan.isna.ir/Default.aspx?NSID=5&SSLID=46&NID=4133 ==جير بنيويشته== <references> {{حیوانان}} [[رده:حىاتي وانويسؤن]] i0vt1mdiyqow7rijb0n4lmqwjf9nphk 157213 157210 2026-06-15T12:36:04Z Quinlan83 13115 ویرایش [[Special:Contributions/~2026-35150-59|~2026-35150-59]] ([[User talk:~2026-35150-59|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Quinlan83|Quinlan83]] انجام داده بود واگردانده شد 157180 wikitext text/x-wiki [[پرونده:Strix-varia-005.jpg|بندانگشتی|250px|کۊرغۊغۊ]] '''كۊرغۊغۊ'''، '''کۊرفي'''، '''کۊربي'''، '''جۊغد''' یا '''شؤجۊغد''' ([[اينگيليسي زوان|اينگيليسي]]: '''Owl''') ايته شكاري مؤرغ (پرنده) ايسه و ۲۰۰ گۊنه أمرأ كل ٚ دونيا میان (جغرز قطبان) کرأ زندگي كۊنه. اۊشان ٚ خۊراک [[چيچير]]، [[گرزه]] (مۊش)، [[گينجوانئی]] ؤ [[شوبوک|گؤزگا]] ايسه ؤ برخي كۊرغۊیان ايسائيد كه [[سوف]] هم شكار كۊنيد. '''كۊرغۊغۊ''' ايته مؤرغ ايسه كه پأن ٚ ديم و کۊچي تۊک ٚ أمرأ شناس ايسه ؤ هأتؤيي شناخته بؤبؤسته كه تنهايی زندگي كۊنه. أ مؤرغ ٚ ايشتاوستن پۊر قوي ايسه. ==تن ٚ شكل== [[پرونده:کورقوقو.JPG|200px|thumb|left|کۊرغۊغۊ، [[لاجؤن]]، سرچشمه دیهات ٚ نسا، [[شؤپرچال (غار)|شؤپرچال]] ٚ غار ٚ دؤر ٚ ور.]] همه کۊرغۊغۊیان ٚ نژاد ٚ ميان، اۊشان ٚ ديم گرده ؤ ايته نؤع کۊرغۊغۊ، [[تيلمبار كوره]] ايسه کي اون ٚ ديم، قلب ٚ شكل-أ مانه. کۊرغۊغۊیان تانيد خۊشان ٚ گردنه ۲۷۰ درجه واگردانيد (۱۳۵ درجه جه هر وَر)، اۊشان ٚ چۊم دۊربين ٚ مانستن ايسه كي خۊرۊم-خۊرۊم خۊشان ٚ دؤر ٚ وره فاندريد ؤ أ قۊدرت-أ داريد کي گۊمار ؤ كمسۊ جيگا مئن خۊرۊم بدینید ؤ شكار بۊكۊنيد. کۊچي‌ترين کۊرغۊغۊ، [[پاچ ٚ کۊرغۊغۊ]]، '''(Elf Owl)''' ايسه کي ۳۱ گرم اۊن ٚ وزن ؤ ۱۳/۵ سانتي‌متر اۊن ٚ درازیه. ==كره گۊدن== ويشتر کۊرغۊغۊیان ٚ مؤرغانه سيفيد رنگ ؤ نسبتا گرد ايسه ؤ اۊن ٚ تعداد تا ايته دؤجين حدۊد كۊنه ؤ بستگي به گۊنه ؤ فصل ٚ زمات دأره. ويشتر ۳ تا ۴ تا ايسه. ماده کۊرغۊغۊ اي رۊز تا سه رۊز ٚ مئن تۊخم كؤنه. کۊرغۊغۊیان ٚ ره، همه‌تا مؤرغان ٚ مأنستن، فک چأگۊدن ؤ كيشكا پيلا گۊدن ٚ زمات أهمیت دأره و وا ايته سال ٚ مئن اۊشان ٚ ره دواره. أن زماتي ايسه کي خۊشان ٚ ژن-أ به ايته نسل ٚ بعد مۊنتقل كۊنيد. ==شكار== [[پرونده:SpottedEagleOwl2539MGEyeLid.jpg|بندانگشتی|کۊرغۊغۊ نيناكی]] کۊرغۊغۊ ايتا مؤرغه کی ويشتر شب ٚ مئن شكار كۊنه ؤ هأتؤيي باخي مؤرغان ٚ أمرأ، [[آلؤغ]] ؤ [[واشک]] ٚ مأنستن رۊز ٚ مئن رقابت نۊكۊنه. ألبته شب شكار گودن کۊرغۊغۊیان ٚ وأسي داب ايسه. ولي برخي گۊنه‌‌ئن burrowing owls ؤ پاچ ٚ گۊش ٚ کۊرغۊغۊ ايسائيد کي رۊز ٚ مئن شكار كونيد ؤ تا هأسۊ نژادانی ايسائيد pygmy مأنستن صۊب ٚ سر يا آفتاونشست شكار كۊنيد.<ref>https://web.archive.org/web/20130425105227/http://animals.about.com/od/owls/a/owl-facts.htm</ref> اۊشان ٚ خوراک بی‌مهره‌یان (ویایان (حشرات)، ‍‍‍‍‍‍‍[[لابدان]] ، ‍‍‍‍[[كلم]]، [[راب]]، ‍‍‍‍[[خرچنگ]]) ؤ [[سوف]] ؤ [[چيچير]]، [[مؤرغان]] ؤ كۊچي پستانداران ايسه. اۊشان ٚ أصلي خۊراک به اۊشان ٚ نژاد واگرده. [[ايجگره کۊرغۊغۊ]] (Screech owls) ؤ [[دۊخان کۊرغۊغۊ]] (Scops owls) ويشتر ویایانه خۊرئده ؤ [[تيلمبار كوره]] أنواع گرزه (مۊش)، ؤ پيله‌تر کۊرغۊغۊیان [[آلؤغ کۊرغۊغۊ]] (Eagle Owl)، سارايي خرگۊش، [[كاشال]]، تنگۊله مؤرغان ([[اۊرديک]] ٚ اندازه) ؤ [[تۊرنگ]] فَوَريد. باخي جه کۊرغۊغۊیان [[آسيا]] و ‍‍‍[[آفريقا]] مئن اييسائيد، [[مالا کۊرغۊغۊ]] (Fish owls) مأنستن، کي [[سوف]] گيفتن اۊشان ٚ وأسي چم ايسه. <ref>http://www.owlpages.com/articles.php?section=owl+physiology&title=Food</ref> ==فرهنگ ٚ مئن== کۊرغۊغۊ ايته بخش جه آدمان ٚ فرهنگ هزاران سال ٚ مئن ايسه. أولين نقاشي غار مئن بِكِشه بؤبؤسته کۊرغۊغۊ جه، واگرده 15،000 - 20،000 سال پيش [[فرانسه]] مئن. ديوار بِكِشه و کۊرغۊغۊ [[موميايی]] چأگۊده بؤبؤسته مصر باستان ٚ مئن. باخي فرهنگان ٚ مئن، کۊرغۊغۊ ايته عاقل ؤ دۊکاره مؤرغ ؤ سایر ٚ فرهنگان ٚ مئن أزازيل ؤ بيج ايسه. [[اۊستراليا]] بۊميان، مۊعتقد بيد کي کۊرغۊغۊ ايته نيمه آدم ٚ جه بزا بؤبؤسته. باخي [[آسیا]] كشوران ٚ مئن كوره قوقو بيجانˇ چالا كونه. اعتقاد شوم نسبت به کۊرغۊغۊیان کي گيديد مرگ ؤ نحسي آوره، اۊشان ٚ شب شيكار گۊدن ٚ وأسي ايسه. [[آفریقا]] مئن بۊميان مۊعتقد ايسيد كي اۊشان بيج ٚ أمرأ ايساييد. تا هأسأ دۊنيا مئن، مردۊم أجۊر خرافات-أ باور دأريد. <ref>http://animaldiversity.ummz.umich.edu/</ref> ==لينكان ٚ جيگا== http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=13911017001451 http://somehtakapoo.ir/?p=1032 http://langrood.blogfa.com/8710.aspx http://gilan.isna.ir/Default.aspx?NSID=5&SSLID=46&NID=4133 ==جير بنيويشته== <references> {{حیوانان}} ==سربس== [[رده:حىاتي وانويسؤن]] 71jcmjp2pcf3gj1wzlvj2d1uesone0s 157215 157213 2026-06-15T12:37:07Z ~2026-35150-59 18604 Quinlan83 edit one more time & your mother is a whre & your father a sissy just like your grandpas and your nother learned from your grandmas 157215 wikitext text/x-wiki '''كۊرهقۊقۊ'''، '''کۊرفي'''، '''کۊربي'''، '''جٚغدٚ''' یا '''شٚؤٚجٚغدٚ یا کورقوقو''' شكاری پرنده ايسه و کورهقوقو كه پهنˇ ديم و كوچی توكˇ امره شناس ايسه و هتويی شناخته بوبوسته كه جرگعی زندگي گونه مٚعمولاً. جٚغدٚآٚن ٚ وهتٚرٚن رٚؤٚخٚآٚؤٚ آٚرٚآٚدٚ هٚآٚدٚیآٚن سیآٚهٚکل مٚحٚلٚه غیآٚثی حٚآٚفٚظی اٚیسٚه! ==تنˇ شكل== [[پرونده:کورقوقو.JPG|200px|thumb|left|کورقوقو، [[لاجؤن]]، [[سرچشمه (دیهات)|سرچشمه]] دیهاتˇ جنوب، [[شؤپرچال (غار)|شؤپرچال]]ˇ غارˇ دورˇور.]] همه كورقوقویانˇ نژادˇ ميان، اوشانˇ ديم گرده و ايتا نوع كورقوقو، [[تيلمبار كوره]] ايسه كی اونˇ ديم، قلبˇ شكله مانه. كورقوقویان تانيد خوشانˇ گردنه ۲۷۰ درجه واگردانيد (۱۳۵ درجه جه هر وَر)، اوشانˇ چوم دوربينˇ مانستن ايسه كی خوروم-خوروم خوشانˇ دورˇوره فاندريد و ا قودرته داريد كه گومار و كمسو جيگا مئن خوروم بدینید و شكار بوكونيد. كوچترين كورقوقو، [[پاچˇ كورقوقو]]، '''(Elf Owl)''' ايسه كه ۳۱ گرم اونˇ وزن و ۱۳/۵ سانيتیمتر اونˇ درازیه. ==كره گودن== ويشتر كورقوقویانˇ مورغانه سيفيد رنگ و نسبتا گرد ايسه و اونˇ تعداد تا ايتا دوجين حدود كونه و بستگی به گونه و فصلˇ زمت داره. ويشتر ۳ تا ۴ تا ايسه. ماده كورقوقو ايتا تا سه روزˇ مئن توخم كونه. كورقوقویانˇ ره، همه‌تا مورغانˇ مانستن، فك چاگودن و كيشكا پيلا گودنˇ زمت اهمیت داره و وا ايتا سال مئن اوشانه ره دواره. ان زماتی ايسه كه خوشانˇ ژنه به ايتا نسلˇ بعد مونتقل كونيد. ==شكار== [[پرونده:SpottedEagleOwl2539MGEyeLid.jpg|بندانگشتی|كورقوقو نيناكی]] كورقوقو ايتا مورغه كه ويشتر شبˇ مئن شكار كونه و هتويی باخی مورغانˇ امره، [[آلوغ]] و [[واشك]]ˇ مانستن روزˇ مئن رقابت نوكونه. البته شب شكار گودن كورقوقویانˇ واستی داب ايسه. ولی برخی گونه‌ٰن burrowing owls و پاچˇ گوش كورقوقو ايسائيد كه روزˇ مئن شكار كونيد و تا هسا نژادانی ايسائيد pygmyˇ مانستن صوبˇ سر يا آفتاونشست شكار كونيد.<ref>https://web.archive.org/web/20130425105227/http://animals.about.com/od/owls/a/owl-facts.htm</ref> اوشانˇ خوراک بی‌مهره‌یان (ویایان (حشرات)، ‍‍‍‍‍‍‍[[لابدان]] ، ‍‍‍‍[[كلم]]، [[راب]]، ‍‍‍‍[[خرچنگ]]) و [[سوف]] و [[چيچير]]، [[مورغان]] و كوچی پستانداران ايسه. اوشانˇ اصلي خوراک به اوشانˇ نژاد واگرده. [[ايجگره كورقوقو]] (Screech owls) و [[دوخان كورقوقو]] (Scops owls) ويشتر ویایانه خوردید و [[تيلمبار كوره]] انواعˇ گرزه (موش) و كورقوقویانˇ پيلتر، [[آلوغ كورقوقو]] (Eagle Owl)، سارايی خرگوش، [[كاشال]]، تنگوله مورغان ([[اوردك]] اندازه) و [[تورنگ]] فَوَريد. باخی جه كورقوقویان [[آسيا]] و ‍‍‍[[آفريقا]] مئن اييسائيد، [[مالا كوره قوقو]] (Fish owls) مَنستن، كه [[سوف]] گيفتن اوشانه واستی چم ايسه. <ref>http://www.owlpages.com/articles.php?section=owl+physiology&title=Food</ref> ==فرهنگ مئن== كوره قوقو ايتا بخش جه فرهنگˇ آدمی هزاران سال مئن ايسه. اولين نقاشی غار مئن بِكِشه بوبوسته كوره قوقو جه، واگرده 15،000 - 20،000 سال پيش [[فرانسه]] مئن. ديوار بِكِشه و كوره قوقو [[موميايی]] چَگوده بوبوسته [[مصر باستان]] مئن. باخی فرهنگانˇ مئن، كوره قوقو ايتا عاقل و دوكاره پرنده و باخی ده فرهنگانˇ مئن ازازيل و بيج ايسه. [[استراليا]] بوميان، موعتقد بيد كه كوره قوقو ايتا نيمه آدم جه بزا بوبوسته. باخی [[آسیا]] كشوران مئن كوره قوقو بيجانˇ چالا كونه. اعتقاد شوم نسبت به كوره قوقوه‌ٰن كه گيديد مرگ و نحسی آوره، اوشانه شب شيكار گودن واستی ايسه. [[آفریقا]] مئن بوميان موعتقد ايسيد كه اوشان بيجˇ امره ايساييد. تا هسه دونيا مئن، مردوم اجور خرافاتˇ باور دَريد. <ref>http://animaldiversity.ummz.umich.edu/</ref> ==لينكان جيگاه== http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=13911017001451 http://somehtakapoo.ir/?p=1032 http://langrood.blogfa.com/8710.aspx http://gilan.isna.ir/Default.aspx?NSID=5&SSLID=46&NID=4133 ==جير بنيويشته== <references> {{حیوانان}} [[رده:حىاتي وانويسؤن]] i0vt1mdiyqow7rijb0n4lmqwjf9nphk 157235 157215 2026-06-15T12:49:41Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/157215|157215]] از [[Special:Contributions/~2026-35150-59|~2026-35150-59]] ([[User talk:~2026-35150-59|بحث]]) خنثی شد 157235 wikitext text/x-wiki [[پرونده:Strix-varia-005.jpg|بندانگشتی|250px|کۊرغۊغۊ]] '''كۊرغۊغۊ'''، '''کۊرفي'''، '''کۊربي'''، '''جۊغد''' یا '''شؤجۊغد''' ([[اينگيليسي زوان|اينگيليسي]]: '''Owl''') ايته شكاري مؤرغ (پرنده) ايسه و ۲۰۰ گۊنه أمرأ كل ٚ دونيا میان (جغرز قطبان) کرأ زندگي كۊنه. اۊشان ٚ خۊراک [[چيچير]]، [[گرزه]] (مۊش)، [[گينجوانئی]] ؤ [[شوبوک|گؤزگا]] ايسه ؤ برخي كۊرغۊیان ايسائيد كه [[سوف]] هم شكار كۊنيد. '''كۊرغۊغۊ''' ايته مؤرغ ايسه كه پأن ٚ ديم و کۊچي تۊک ٚ أمرأ شناس ايسه ؤ هأتؤيي شناخته بؤبؤسته كه تنهايی زندگي كۊنه. أ مؤرغ ٚ ايشتاوستن پۊر قوي ايسه. ==تن ٚ شكل== [[پرونده:کورقوقو.JPG|200px|thumb|left|کۊرغۊغۊ، [[لاجؤن]]، سرچشمه دیهات ٚ نسا، [[شؤپرچال (غار)|شؤپرچال]] ٚ غار ٚ دؤر ٚ ور.]] همه کۊرغۊغۊیان ٚ نژاد ٚ ميان، اۊشان ٚ ديم گرده ؤ ايته نؤع کۊرغۊغۊ، [[تيلمبار كوره]] ايسه کي اون ٚ ديم، قلب ٚ شكل-أ مانه. کۊرغۊغۊیان تانيد خۊشان ٚ گردنه ۲۷۰ درجه واگردانيد (۱۳۵ درجه جه هر وَر)، اۊشان ٚ چۊم دۊربين ٚ مانستن ايسه كي خۊرۊم-خۊرۊم خۊشان ٚ دؤر ٚ وره فاندريد ؤ أ قۊدرت-أ داريد کي گۊمار ؤ كمسۊ جيگا مئن خۊرۊم بدینید ؤ شكار بۊكۊنيد. کۊچي‌ترين کۊرغۊغۊ، [[پاچ ٚ کۊرغۊغۊ]]، '''(Elf Owl)''' ايسه کي ۳۱ گرم اۊن ٚ وزن ؤ ۱۳/۵ سانتي‌متر اۊن ٚ درازیه. ==كره گۊدن== ويشتر کۊرغۊغۊیان ٚ مؤرغانه سيفيد رنگ ؤ نسبتا گرد ايسه ؤ اۊن ٚ تعداد تا ايته دؤجين حدۊد كۊنه ؤ بستگي به گۊنه ؤ فصل ٚ زمات دأره. ويشتر ۳ تا ۴ تا ايسه. ماده کۊرغۊغۊ اي رۊز تا سه رۊز ٚ مئن تۊخم كؤنه. کۊرغۊغۊیان ٚ ره، همه‌تا مؤرغان ٚ مأنستن، فک چأگۊدن ؤ كيشكا پيلا گۊدن ٚ زمات أهمیت دأره و وا ايته سال ٚ مئن اۊشان ٚ ره دواره. أن زماتي ايسه کي خۊشان ٚ ژن-أ به ايته نسل ٚ بعد مۊنتقل كۊنيد. ==شكار== [[پرونده:SpottedEagleOwl2539MGEyeLid.jpg|بندانگشتی|کۊرغۊغۊ نيناكی]] کۊرغۊغۊ ايتا مؤرغه کی ويشتر شب ٚ مئن شكار كۊنه ؤ هأتؤيي باخي مؤرغان ٚ أمرأ، [[آلؤغ]] ؤ [[واشک]] ٚ مأنستن رۊز ٚ مئن رقابت نۊكۊنه. ألبته شب شكار گودن کۊرغۊغۊیان ٚ وأسي داب ايسه. ولي برخي گۊنه‌‌ئن burrowing owls ؤ پاچ ٚ گۊش ٚ کۊرغۊغۊ ايسائيد کي رۊز ٚ مئن شكار كونيد ؤ تا هأسۊ نژادانی ايسائيد pygmy مأنستن صۊب ٚ سر يا آفتاونشست شكار كۊنيد.<ref>https://web.archive.org/web/20130425105227/http://animals.about.com/od/owls/a/owl-facts.htm</ref> اۊشان ٚ خوراک بی‌مهره‌یان (ویایان (حشرات)، ‍‍‍‍‍‍‍[[لابدان]] ، ‍‍‍‍[[كلم]]، [[راب]]، ‍‍‍‍[[خرچنگ]]) ؤ [[سوف]] ؤ [[چيچير]]، [[مؤرغان]] ؤ كۊچي پستانداران ايسه. اۊشان ٚ أصلي خۊراک به اۊشان ٚ نژاد واگرده. [[ايجگره کۊرغۊغۊ]] (Screech owls) ؤ [[دۊخان کۊرغۊغۊ]] (Scops owls) ويشتر ویایانه خۊرئده ؤ [[تيلمبار كوره]] أنواع گرزه (مۊش)، ؤ پيله‌تر کۊرغۊغۊیان [[آلؤغ کۊرغۊغۊ]] (Eagle Owl)، سارايي خرگۊش، [[كاشال]]، تنگۊله مؤرغان ([[اۊرديک]] ٚ اندازه) ؤ [[تۊرنگ]] فَوَريد. باخي جه کۊرغۊغۊیان [[آسيا]] و ‍‍‍[[آفريقا]] مئن اييسائيد، [[مالا کۊرغۊغۊ]] (Fish owls) مأنستن، کي [[سوف]] گيفتن اۊشان ٚ وأسي چم ايسه. <ref>http://www.owlpages.com/articles.php?section=owl+physiology&title=Food</ref> ==فرهنگ ٚ مئن== کۊرغۊغۊ ايته بخش جه آدمان ٚ فرهنگ هزاران سال ٚ مئن ايسه. أولين نقاشي غار مئن بِكِشه بؤبؤسته کۊرغۊغۊ جه، واگرده 15،000 - 20،000 سال پيش [[فرانسه]] مئن. ديوار بِكِشه و کۊرغۊغۊ [[موميايی]] چأگۊده بؤبؤسته مصر باستان ٚ مئن. باخي فرهنگان ٚ مئن، کۊرغۊغۊ ايته عاقل ؤ دۊکاره مؤرغ ؤ سایر ٚ فرهنگان ٚ مئن أزازيل ؤ بيج ايسه. [[اۊستراليا]] بۊميان، مۊعتقد بيد کي کۊرغۊغۊ ايته نيمه آدم ٚ جه بزا بؤبؤسته. باخي [[آسیا]] كشوران ٚ مئن كوره قوقو بيجانˇ چالا كونه. اعتقاد شوم نسبت به کۊرغۊغۊیان کي گيديد مرگ ؤ نحسي آوره، اۊشان ٚ شب شيكار گۊدن ٚ وأسي ايسه. [[آفریقا]] مئن بۊميان مۊعتقد ايسيد كي اۊشان بيج ٚ أمرأ ايساييد. تا هأسأ دۊنيا مئن، مردۊم أجۊر خرافات-أ باور دأريد. <ref>http://animaldiversity.ummz.umich.edu/</ref> ==لينكان ٚ جيگا== http://www.farsnews.ir/newstext.php?nn=13911017001451 http://somehtakapoo.ir/?p=1032 http://langrood.blogfa.com/8710.aspx http://gilan.isna.ir/Default.aspx?NSID=5&SSLID=46&NID=4133 ==جير بنيويشته== <references> {{حیوانان}} ==سربس== [[رده:حىاتي وانويسؤن]] 71jcmjp2pcf3gj1wzlvj2d1uesone0s 0 14084 157320 156522 2026-06-15T13:11:53Z Tenshi Hinanawi 18199 ویرایش [[Special:Contributions/~2026-33143-34|~2026-33143-34]] ([[User talk:~2026-33143-34|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Mtarch11|Mtarch11]] انجام داده بود واگردانده شد 155870 wikitext text/x-wiki [[File:Wikipedia-logo-v2.svg|thumb|ويکيپديا لؤگؤ|alt=Wikipedia-logo-v2.svg]] '''ويکيپديا''' یا دانشمانه گله گپ([[اينگيليسي زوؤن|اينگيليسي]] مئن: Wikipedia) يکته چند زوؤنه اينترنتي دانشنامه أزه محتوا أمرأ ايسه گه داوطلب کارگيرؤن ٚ ايلجار ٚ أمرأ نيويشته بۊنه ؤ هرکسي گه اينترنت بدأري تؤنه اين ٚ وانويسؤن-ه دچينواچين بکۊني. أ دانشنامه، مردۊم ٚ بۊدؤنسه'ن ٚ جي چاگۊده بؤستن‌دره ؤ أن یعني أنکي هرکي تانه أ دانشنامه مئن بئسه ؤ خۊ بدانسته چیئنه ديگرؤن ٚ ره بنه. ويکيپديا نؤم ترکيبي ايسه ويکي واجه جي "مۊشارکتي جيگه" معني أمرأ ؤ انسايکلؤپديا کي "دانشنامه" معني-أ دنه. ويکيپديا ٚ هدف یکته رها دانشنامه ٚ واتينأدأن أ چاگۊدن تمؤم ٚ زينده زوؤنؤن ٚ مئن ايسه. ويکيپديا اينگيليسي مؤورخ ٚ ۱۵ ژانويه ۲۰۰۱ به شکل مۊکمل؛ نؤپديا تخصصي دانشنامه ويسين نويشته بۊبؤ. اين ٚ بنأنأنکسؤن "جيمي ولز" ؤ "لري سنگر" ايسن. هسأ ويکيمديا غيرانتفاعي بۊنياد ويکيپديا پؤرؤژهٰ پۊشتيباني کؤنه. اي جيگه أصلي اينترنتي ميزبانؤن (هاستؤن) [[فلؤريدا]] تامپا شأر ٚ ميئن ايسه. هأتؤني چن‌ته ايضافي ميزبانؤنأن [[آمستردام]] ؤ [[سئۊل]] ٚ ميئن دأنه.<ref name="wikipedia">Wikipedia. (2007, May 8). In Wikipedia, The Free Encyclopedia. Retrieved 10:27, May 8, 2007, from http://en.wikipedia.org/w/index.php?oldid=129105201</ref> ويکپيديا آوريل ما ۲۰۰۷ ٚ أواخر يکته جي دهته برتر جيگه'ن دئنکسؤن ٚ لحاظ ٚ جي [[ألئکسا]] ميئن بۊ گه نيصف ٚ جي ويشتر ٚ اي آمار اينگيليسي ويکيپديا شي بۊ.<ref>[https://web.archive.org/web/20071111223936/http://www.alexa.com/data/details/traffic_details?url=http%3A%2F%2Fwww.wikipedia.org آمارAlexa.com]</ref> تا ۲۰۱۵ دسامبر ما پنجۊم کؤل ٚ زوؤنؤن سرهم ۱۴۱ ميليۊن ته ويشتر ولگ دبؤنه گه ۳۷ ميليۊن ته ويشتر خالي وانيويس ايسه. پيله زوؤنؤن ٚ جي؛ [[اينگيليسي زوؤن|اينگيليسي]] ۵ ميليۊن ته ويشتر, [[سۊئدي]] ۲/۱ ميليؤن, [[آلماني]] ۱/۸ ميليۊن, [[هۊلندي]] ۱/۸ ميليۊن, [[فرانسوي]] ۱/۷ ميليۊن, [[رۊسي]] ۱/۲ ميليۊن, [[ايتاليايي]] ۱/۲ ميليۊن, [[ايسپانيايي زوؤن| ايسپانيايي]] ۱/۲ ميليۊن, [[لهستاني]] ۱/۱ ميليۊن, [[ويتنامي]] ۱/۱ ميليۊن ؤ [[ژاپۊني]] ؤ [[پۊرتقالي زوؤن|پۊرتقالي]] ؤ [[چيني]] هرته ۸۵۰ هزارته ويشتر وانويس دأنن. ثبت ٚ نؤم بؤده کارگيرؤن ٚ تعداد حۊدۊد ٚ ۵۹ ميليۊن نفر ايسه گه ايشؤن ٚ جي ۴۰۲۲ نفر [[کارکيا]] ايسن. ويکيپديا ۲۹۱ته زوؤن-ه پۊشتيباني کؤنه. <ref>[//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias/Table&oldid=14981235 List of Wikipedias/Table] meta.wikimedia 5 December 2015</ref> اي دانشنامه wikipedia.org جيگه سر "ويکي" نرمأفزار ٚ سر گه هاوايي زوؤن ٚ ميئن بۊنه "تۊند" چؤده بۊبؤ. ولز عقيده دأنه ''ويکيپديا'' خأن بريتانيکا کيفيت-ه برسي ؤ حتي چاپ-أ ني ببي. جيمي ولز ''ويکيپديا'' بنأنأنکس اۊن-ه ايتؤ تؤصيف کؤنه" <blockquote>"''ويکيپديا'' حقسأيي در راستاى چؤدن ؤ خلقؤدن ٚ دانشنامه-اي با جؤرترين کيفيت همته مردۊم ؤ ايشؤن ٚ مأري زوؤن ٚ ويسين ايسه."</blockquote> ==گيلکي ويکيپديا== [[File:Wikipedia-logo-v2-glk.svg|thumb|گيلکي ويکيپديا لؤگؤ]] گيلکي ويکيپدياخۊ کارأ ۱۵۸۰ ديلمي، کۊرچˇ ما (2006 Sep) سرأیته ؤ سۊته کارکيا ؤ ۸۰۰۰ته کارگير دأنه.<ref>https://glk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%AE%D8%A7%D8%B5:%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1&action=raw</ref> ۲۰۰۷ اۊکتۊبر ما ۲۹؛ ۳۱۲ته وانويسˇ أمرأ رۊتبهٔ ۱۶۷ ويکيپديا زوؤنؤنˇ ميئن بۊ اۊ زمت خالي ۲۵۳ته ويکي دبۊ.<ref>https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias/Table&oldid=730128</ref> ۲۰۱۶ آگۊست ما ۳۱؛ ويکي گيلکي ۶۰۳۰ته وانويسˇ أمرأ رۊتبهٔ ۱۵۱ ويکي‌متا زوؤنؤنˇ لیست ٚ ميئن پيدؤده.<ref>https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias/Table&oldid=15872373</ref> ==سربس== {{جيرنويس}} [[جرگه:وبجيگه'ن]] rw32xmjombiert4guapj19o2gg3jguh 157439 157320 2026-06-15T15:02:08Z Dokkōdō 9956 157439 wikitext text/x-wiki [[File:Wikipedia-logo-v2.svg|thumb|ويکيپديا لؤگؤ|alt=Wikipedia-logo-v2.svg]] '''ويکيپديا''' ([[اينگيليسي زوؤن|اينگيليسي]] مئن: Wikipedia) يکته چند زوؤنه اينترنتي دانشنامه أزه محتوا أمرأ ايسه گه داوطلب کارگيرؤن ٚ ايلجار ٚ أمرأ نيويشته بۊنه ؤ هرکسي گه اينترنت بدأري تؤنه اين ٚ وانويسؤن-ه دچينواچين بکۊني. أ دانشنامه، مردۊم ٚ بۊدؤنسه'ن ٚ جي چاگۊده بؤستن‌دره ؤ أن یعني أنکي هرکي تانه أ دانشنامه مئن بئسه ؤ خۊ بدانسته چیئنه ديگرؤن ٚ ره بنه. ويکيپديا نؤم ترکيبي ايسه ويکي واجه جي "مۊشارکتي جيگه" معني أمرأ ؤ انسايکلؤپديا کي "دانشنامه" معني-أ دنه. ويکيپديا ٚ هدف یکته رها دانشنامه ٚ واتينأدأن أ چاگۊدن تمؤم ٚ زينده زوؤنؤن ٚ مئن ايسه. ويکيپديا اينگيليسي مؤورخ ٚ ۱۵ ژانويه ۲۰۰۱ به شکل مۊکمل؛ نؤپديا تخصصي دانشنامه ويسين نويشته بۊبؤ. اين ٚ بنأنأنکسؤن "جيمي ولز" ؤ "لري سنگر" ايسن. هسأ ويکيمديا غيرانتفاعي بۊنياد ويکيپديا پؤرؤژهٰ پۊشتيباني کؤنه. اي جيگه أصلي اينترنتي ميزبانؤن (هاستؤن) [[فلؤريدا]] تامپا شأر ٚ ميئن ايسه. هأتؤني چن‌ته ايضافي ميزبانؤنأن [[آمستردام]] ؤ [[سئۊل]] ٚ ميئن دأنه.<ref name="wikipedia">Wikipedia. (2007, May 8). In Wikipedia, The Free Encyclopedia. Retrieved 10:27, May 8, 2007, from http://en.wikipedia.org/w/index.php?oldid=129105201</ref> ويکپيديا آوريل ما ۲۰۰۷ ٚ أواخر يکته جي دهته برتر جيگه'ن دئنکسؤن ٚ لحاظ ٚ جي [[ألئکسا]] ميئن بۊ گه نيصف ٚ جي ويشتر ٚ اي آمار اينگيليسي ويکيپديا شي بۊ.<ref>[https://web.archive.org/web/20071111223936/http://www.alexa.com/data/details/traffic_details?url=http%3A%2F%2Fwww.wikipedia.org آمارAlexa.com]</ref> تا ۲۰۱۵ دسامبر ما پنجۊم کؤل ٚ زوؤنؤن سرهم ۱۴۱ ميليۊن ته ويشتر ولگ دبؤنه گه ۳۷ ميليۊن ته ويشتر خالي وانيويس ايسه. پيله زوؤنؤن ٚ جي؛ [[اينگيليسي زوؤن|اينگيليسي]] ۵ ميليۊن ته ويشتر, [[سۊئدي]] ۲/۱ ميليؤن, [[آلماني]] ۱/۸ ميليۊن, [[هۊلندي]] ۱/۸ ميليۊن, [[فرانسوي]] ۱/۷ ميليۊن, [[رۊسي]] ۱/۲ ميليۊن, [[ايتاليايي]] ۱/۲ ميليۊن, [[ايسپانيايي زوؤن| ايسپانيايي]] ۱/۲ ميليۊن, [[لهستاني]] ۱/۱ ميليۊن, [[ويتنامي]] ۱/۱ ميليۊن ؤ [[ژاپۊني]] ؤ [[پۊرتقالي زوؤن|پۊرتقالي]] ؤ [[چيني]] هرته ۸۵۰ هزارته ويشتر وانويس دأنن. ثبت ٚ نؤم بؤده کارگيرؤن ٚ تعداد حۊدۊد ٚ ۵۹ ميليۊن نفر ايسه گه ايشؤن ٚ جي ۴۰۲۲ نفر [[کارکيا]] ايسن. ويکيپديا ۲۹۱ته زوؤن-ه پۊشتيباني کؤنه. <ref>[//meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias/Table&oldid=14981235 List of Wikipedias/Table] meta.wikimedia 5 December 2015</ref> اي دانشنامه wikipedia.org جيگه سر "ويکي" نرمأفزار ٚ سر گه هاوايي زوؤن ٚ ميئن بۊنه "تۊند" چؤده بۊبؤ. ولز عقيده دأنه ''ويکيپديا'' خأن بريتانيکا کيفيت-ه برسي ؤ حتي چاپ-أ ني ببي. جيمي ولز ''ويکيپديا'' بنأنأنکس اۊن-ه ايتؤ تؤصيف کؤنه" <blockquote>"''ويکيپديا'' حقسأيي در راستاى چؤدن ؤ خلقؤدن ٚ دانشنامه-اي با جؤرترين کيفيت همته مردۊم ؤ ايشؤن ٚ مأري زوؤن ٚ ويسين ايسه."</blockquote> ==گيلکي ويکيپديا== [[File:Wikipedia-logo-v2-glk.svg|thumb|گيلکي ويکيپديا لؤگؤ]] گيلکي ويکيپدياخۊ کارأ ۱۵۸۰ ديلمي، کۊرچˇ ما (2006 Sep) سرأیته ؤ سۊته کارکيا ؤ ۸۰۰۰ته کارگير دأنه.<ref>https://glk.wikipedia.org/w/index.php?title=%D8%AE%D8%A7%D8%B5:%D8%A2%D9%85%D8%A7%D8%B1&action=raw</ref> ۲۰۰۷ اۊکتۊبر ما ۲۹؛ ۳۱۲ته وانويسˇ أمرأ رۊتبهٔ ۱۶۷ ويکيپديا زوؤنؤنˇ ميئن بۊ اۊ زمت خالي ۲۵۳ته ويکي دبۊ.<ref>https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias/Table&oldid=730128</ref> ۲۰۱۶ آگۊست ما ۳۱؛ ويکي گيلکي ۶۰۳۰ته وانويسˇ أمرأ رۊتبهٔ ۱۵۱ ويکي‌متا زوؤنؤنˇ لیست ٚ ميئن پيدؤده.<ref>https://meta.wikimedia.org/w/index.php?title=List_of_Wikipedias/Table&oldid=15872373</ref> ==سربس== {{جيرنويس}} [[جرگه:وبجيگه'ن]] 72r25xhh1teh5idw8todob0rknkxtim 0 14454 157379 155799 2026-06-15T13:35:18Z Dokkōdō 9956 /* */ 157379 wikitext text/x-wiki {{حذف}} امیر فرید پژوهشگر، هنرمند، خوشنویس و مدرس دانشگاه ایرانی در حوزه گرافیک، هنر اسلامی و ارتباط تصویری است. او به‌واسطه پژوهش‌ها و فعالیت‌های هنری خود در زمینه پیوند میان خوشنویسی سنتی ایران و گرافیک معاصر شناخته می‌شود و در زمینه آموزش هنر، پژوهش‌های تطبیقی هنر اسلامی و کاربرد نوشتار در هنرهای تجسمی فعالیت داشته است. == زندگی و تحصیلات == امیر فرید در سال ۱۳۵۶ در تهران متولد شد. وی تحصیلات خود را در حوزه هنر و ارتباط تصویری ادامه داد و موفق به دریافت درجه دکتری در رشته تاریخ تطبیقی و تحلیلی هنر اسلامی شد. او از سال‌های جوانی به خوشنویسی و طراحی گرافیک علاقه‌مند بود و در کنار تحصیلات دانشگاهی، آموزش‌های تخصصی خوشنویسی را نزد استاد حمید عجمی فرا گرفت. پژوهش‌های فرید عمدتاً بر بررسی رابطه میان نوشتار، تصویر و هویت بصری در هنر ایرانی متمرکز بوده و بخشی از فعالیت‌های علمی او به مطالعه جایگاه خط و تایپوگرافی در هنر معاصر ایران اختصاص دارد. == فعالیت‌های دانشگاهی == امیر فرید به عنوان مدرس و عضو هیئت علمی در حوزه هنر و گرافیک فعالیت داشته است. او در زمینه‌های ارتباط تصویری، طراحی گرافیک، مبانی هنرهای تجسمی، خوشنویسی و کاربرد خط در هنر تدریس کرده است. وی همچنین در پروژه‌های پژوهشی مرتبط با هنر اسلامی، زیبایی‌شناسی خط فارسی و تلفیق سنت و مدرنیته در گرافیک ایرانی مشارکت داشته و با مراکز آموزش عالی همکاری کرده است. او عضو هیئت علمی دانشگاه هنرهای اسلامی تبریز است. == فعالیت‌های هنری == فعالیت‌های هنری فرید بر محور تلفیق عناصر خوشنویسی ایرانی با بیان معاصر گرافیک شکل گرفته است. آثار او اغلب با تأکید بر ترکیب‌بندی نوشتار، فرم و هویت بصری ایرانی شناخته می‌شوند. او در نمایشگاه‌ها و رویدادهای هنری مختلف حضور داشته و بخشی از آثارش در حوزه تایپوگرافی، نقاشیخط و طراحی گرافیک ارائه شده‌اند. برخی از آثار و پژوهش‌های او به بررسی ظرفیت‌های بصری خط فارسی در هنر معاصر می‌پردازند. == آثار == ''از جمله آثار و پژوهش‌های منتشرشده توسط امیر فرید می‌توان به موارد زیر اشاره کرد:''<ref>https://www.iranketab.ir/profile/54379-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D8%B1-%D9%81%D8%B1%DB%8C%D8%AF?utm_source=chatgpt.com</ref> * ''<nowiki>''هم‌نشینی نقش و نوشتار در هنر ایران''</nowiki>'' == جوایز و افتخارات == امیر فرید در برخی جشنواره‌ها و رویدادهای هنری و پژوهشی ایران حضور داشته و موفق به دریافت تقدیرها و جوایزی در حوزه هنرهای تجسمی، گرافیک و نگارگری شده است. t1fjz5vwvvfd1d6qgh1gz98jyx11wp5 0 14570 157335 156236 2026-06-15T13:12:04Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/156236|156236]] از [[Special:Contributions/گشتاشپی|گشتاشپی]] ([[User talk:گشتاشپی|بحث]]) خنثی شد 157335 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه |نام= گۊرگان |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر= گرگان یحیی نعمتی 2.JPG |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |شأردار= |اۊستان= [[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]] |شأرستان= [[گۊرگان ٚ شأرستان]] |بخش= [[گۊرگان ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] |رسمي نام= گرگان |محلي نام= |قديمي نامان= ورگان، استرآباد |شأر بؤستن ٚ سال= |جمعيت= ۳۵۰,۶۷۶ نفر (۱۳۹۵)<ref>{Cite web|url=https://www.amar.org.ir/news/ID/2504/جمعیت-استان-گلستان-بر-اساس-نتایج-سرشماری-عمومی-نفوس-و-مسکن-سال-از-سوی-ملاغلامعلی-معاون-امار-و-اطلاعات-سازمان-مدیریت-و-برنامهریزی-گلستان-اعلام-شد|title=جمعیت استان گلستان بر اساس نتایج سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵ از سوی ملاغلامعلی معاون آمار و اطلاعات سازمان مدیریت و برنامه‌ریزی گلستان اعلام شد|website=www.amar.org.ir|accessdate=8 اوت 2019}}</ref> |جمعيت ٚ رشد= |جمعيت ٚ تراکؤم= ۲۷۲ |زوان= |مذهب= شيعه |پيلئکي= ۴۰ کيلۊمتر مربع |ارتفاع= ۱۷۶ متر<ref>{یادکرد وب|عنوان=ارتفاع شهرهای ایران نسبت به دریا بر حسب متر – دی جی ام تکنو میکس|نشانی=http://www.dgmtechnomix.com/ارتفاع-شهرهای-ایران-نسبت-به-دریا-بر-حسب/|بازبینی=2019-07-27|کد زبان=fa-IR}}</ref> |دما ميانگين= ۱۷,۸ درجه سانتيگراد |سالانه وارش ٚ ميانگين= ۵۸۳,۸ ميلي‌متر |جرندي رۊجان ٚ تعداد= ۱۴,۴ رۊج |سؤغات= |پيش‌شۊماره= ۰۱۷ |وبجيگا= [https://web.archive.org/web/20221005090713/https://gorgan.ir/ گۊرگان ٚ شأرداري] |جمله‌خوشامد= |پانویس= }} '''گۊرگان''' ايته جه [[ايران]] ٚ شأران، [[گۊلستان ٚ اۊستان]] ؤ [[گۊرگان ٚ شأرستان]] ٚ [[گۊرگان ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] توابع جه ايسه ؤ گۊلستان ٚ اۊستان ٚ مرکز ني ايسه. گۊرگان [[رشت]] ٚ پسي [[کاسپي دريا]] [[نسا]] دۊوؤمي پيله شأر ايسه. ==نام== أ شأر قديم ٚ زمات ٚ مئن ورگان یا ورکانه نام دأشتي. ''ايرانيکا دانشنامه'' گۊرگان ٚ معني-أ '''ورگان ٚ سامان''' ذکر کۊنه ؤ گه کي أ شأر ٚ نام [[ورگ]] ٚ جه بيگيته بۊبؤسته<ref>{یادکرد وب|عنوان=GORGAN v. Pre-Islamic history – Encyclopaedia Iranica|نشانی=http://www.iranicaonline.org/articles/gorgan-v|وبگاه=www.iranicaonline.org|بازبینی=2019-07-27}}</ref> ؤ '''جرجان'''-أ ني اۊن ٚ معرب بۊبؤسته دانه.<ref>{یادکرد وب|عنوان=GORGAN vi. History From The Rise Of Islam – Encyclopaedia Iranica|نشانی=http://www.iranicaonline.org/articles/gorgan-vi|وبگاه=www.iranicaonline.org|بازبینی=2019-07-27}}</ref> ==جمعيت== بر اساس ۱۳۹۵ سال ٚ سرايشماردن، گۊرگان ٚ جمعيت ۳۵۰,۶۷۶ نفر (۱۷۴,۷۹۷ مرداک ؤ ۱۷۵,۸۷۹ زناک) بۊ. گۊرگان جمعيت ٚ نظر ٚ جه، [[ايران]] ٚ بيس ؤ چارؤمي شأر ايسه.<ref>{یادکرد وب|نویسنده=|کد زبان=|تاریخ=|وبگاه=|نشانی=https://www.amar.org.ir/Portals/0/census/1395/results/abadi/CN95_HouseholdPopulationVillage_27_r.xlsx|عنوان=درگاه آمار ایران}}</ref><ref>{Cite web|url=https://rotbe3.com/economic/social/the-largest-cities-in-iran-based-on-population/|title=بزرگترین شهرهای ایران بر حسب جمعیت &#124; 50 شهر اول &#124; رتبه :: Rotbe3|accessdate=8 اوت 2019}}</ref> ==سربس== [[رده:جوغرافی]] [[جرگه:گۊلستان ٚ اۊستان ٚ شأران]] 7kes6zja9wb6b1bg1k46xphqozyyr33 0 14631 157353 156215 2026-06-15T13:19:46Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/156215|156215]] از [[Special:Contributions/گشتاشپی|گشتاشپی]] ([[User talk:گشتاشپی|بحث]]) خنثی شد 157353 wikitext text/x-wiki {{زيبيل/کيشور}} [[پرونده:Flag of Scotland.svg|بندانگشتی|اسکاتلند ٚ بيدۊق]] '''اسکاتلند''' ([[اينگيليسي زوؤن|اينگيليسي]] مئن: Scotland، اسکاتلندي گیلي مئن: Alba) ایته کشور و ایته بخش جه پیله [[بريتانيا]] ايسه. اسکاتلند بريتانيا کلسیا میان نهأ. اون ٚ مرز و حدود نسا جه [[اينگيليس]] أمرأ، و دئه بقیه مرزان آتلانتیک اقیانوس و [[کلسيا دریا]] (North Sea) خورتاو جه ایرلند دریا ایسه. اسکاتلند صارا پور جزایر جا شکل بیگیفته کی اوشانه شومار به هفتصدو نود جزیره فرسه کی شامل کلسیا جزایر و هیبرید جزایر ایسه. [[ادينبرا]]، اسکاتلند پایتخت و اۊن ٚ دومین پیله شهر بعد گلاسکو ایسه. هجدهمین میلادی قرن میان اسکاتلند روشن فکران و دانشمندان جیگا بو. اسکاتلند تجاری، علمی و صنعتی تحولات باعث بوبوسته کی بندر گلاسکو اسکاتلند پیله شهر بِبه. آبردین اسکاتلند سومین پیله شهر ایسه کی ایتا پیله صنعتی شهر ایسه. اونه پیله ذخائر نفت و گاز باعث بوبوسته کی [[اۊرۊپا]] پایتخت نفت لقب بیگیره و [[اۊرۊپا ايتحاديه]] ویشتره خو نفت ذخایره آبردین میان دره. اسکاتلند حکومت و تشکیل پادشاهی به قرون وسطا اوایل واگرده و تا سال ۱۷۰۷ ادامه دَشتی و بعد اَ تاریخ ضمیمه اینگیلیس خاک بوبوسته. سال ۱۶۰۳ میان، جئمز پنجم اسکاتلند پادشاه و ایرلند و اینگیلیس شاه بوبوسته و هر سه حکومت ایتا حکومت واحد بوبوستید.و هتو بو کی اسکاتلند سیاسی ایجایی اینگیلیس مره شکل بیگیفته و پیله بریتانیا پارلمان جانشین اسکاتلند و اینگیلیس پارلمان بوبوسته، ولی اسکاتلند قوانین تغییر نوگوده وسابقه زمات مَنستن بمانسته و اسکاتلند قوانین اجرایی و حقوقی اینگیلیس مره سیوا بوبوسته. ==سربس== [[جرگه:بريتانيا]] [[جرگه:کشورؤن]] 8886nvjlvw7eaoizltkj7su0bu017jg 0 14952 157341 156229 2026-06-15T13:14:05Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/156229|156229]] از [[Special:Contributions/گشتاشپی|گشتاشپی]] ([[User talk:گشتاشپی|بحث]]) خنثی شد 157341 wikitext text/x-wiki {{بیسربس}} '''گیله رپ'''، رپˇ میزقؤنˇ سبکˇ جی بومأ ؤ [[فارسی‌ رپ]]، ای سبکˇ رو، پور تاثیر بنه. ای میزقؤنˇ سبک سوتته رج دأنه<ref>سربس خأنه اما ندأنه!</ref>: اولی '''گأنگستری''' ایسه کی اینه '''خیابؤنی رپ''' نی دخؤنن؛ دومی '''اعتراضی رپ''' ایسه و سومی ایپچه اخلاقی‌تر ایسه و سأی کؤنه کی جامعه ارزشؤنه یاد باوره.<ref>سربس خأنه ؤ ندأنه!</ref> گیلکی رپ، ای هر سو ته رجˇ مئن، بمیرفؤسی فعال ایسن. گأنگستری خؤجیر خؤندنکسؤن، [[سعید عؤسرا]] و [[أدیب پژواک]] ایسن کی اوشؤنˇ گروه (جرگه) نؤم [[ؤ.پي (موزیکˇ جرگه)|ؤ.پي]] ایسسه و اعتراضی خؤجیر خؤندنکس، [[شاهين نجفي]] ایسه و سومی سبکˇ مئن، کي پور فعال نیه، [[رشت ؤ انزلي]] میزقؤن، [[عماد قویدل]]ˇ جی و [[ضد نژادپرستی]] میزقؤن، [[سعید عؤسرا]] و [[کالی ام]]ˇ جی، دوتته جه خؤجیرترین میزقؤنؤن ایسن گیلکی رپˇ مئن. گنگستا سبک، گیلکی مئن ایتؤ ایسه کی طنز و مزاقیتن و... اونˇ مئن زیاد دئه شأنه. [[سعید عؤسرا]] و [[أدیپ پژواک]] کی ویشتر أ کارؤنه دومبال کؤنن دوتته آلبوم بیرون هدأن کی أولی آلبؤمˇ نؤم [[شنگ (موزیکˇ آلبوم)|شنگ]] و دومی آلبؤمˇ نؤم [[تره اوچین (رپ)|تره اوچین]] ایسسه. [[شاهين نجفي]] رپؤن ویشتر اعتراضی ایسن ولی چنته احساسی میزقؤن نی بخؤنده؛ [[مامان (رپˇ آهنگ)|مامان]] و [[بیأ مره یاری بدن (موزیک)|بیأ مره یاری بدن]] موسؤن. بعضی شاهین نجفی میزقؤنؤن، ترکیبی فارسی ؤ گیلکی أمرأ ایسه. ==گیل رپ== از سال ۱۳۹۹ ایته سبک نو شکل بیگیفته برای احیای زبان گیلکی به نام «گیل رپ» و از بنیانگذاران ا سبک شا گیله متی و ژیویر نام بردن. ==خالؤن== *[https://web.archive.org/web/20190804232623/http://v6rg.com/?p=7459 یکته رادیویی برنامه راجه به گیلکی رپ] *[https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B4%D8%A7%D9%87%DB%8C%D9%86_%D9%86%D8%AC%D9%81%DB%8C شاهین نجفی] *[https://web.archive.org/web/20150624071343/http://osra.rzb.ir/ سعید عوسرا جیگا] *[https://web.archive.org/web/20160901151248/http://www.shahinnajafimusic.com/ شاهین نجفی جیگا] *[https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%AA%D8%B1%D8%A7%D9%85%D8%A7%D8%AF%D9%88%D9%84_%28%D8%A2%D9%84%D8%A8%D9%88%D9%85%29 ترامادولˇآلبوم] * [https://on.soundcloud.com/ZxX4y ژیویرِ جیگا] ==سربس== {{جیرنویس}} [[رده:گیلکی رپ]] [[رده:رپ]] [[رده:موزیک]] [[رده:حىاتي وانويسؤن]] ot8voe8d4ukg92rcidxqfz2yqctw71m 0 15865 157194 157163 2026-06-15T12:31:41Z ~2026-35150-59 18604 /* */ 157194 wikitext text/x-wiki '''فارسي''' یتا نسايي خۊرخۊسي ايراني زوؤنه گه اين ٚ بۊنگه [[هيندۊاۊرۊپايي زوانان]] ايسه. فارسي زوؤنؤن حۊدۊدن ۲۳۰۰۰ نفر جرگییت دأنن. <ref>Windfuhr, Gernot. The Iranian Languages. Routledge. 2009. p. 418</ref> 600 people speak Farsi as their native language, while Persian is extinct after merging with 12 others to make Farsi, the oldest of which and the most influential was Karmani. ==سربس== {{جيرنويس}} [[category:ايرانˇ زوانؤن]] [[جرگه:زوان]] 82ipvtcl646gf7s2asr090f1gyr4n47 157196 157194 2026-06-15T12:31:54Z Quinlan83 13115 ویرایش [[Special:Contributions/~2026-35150-59|~2026-35150-59]] ([[User talk:~2026-35150-59|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Dokkōdō|Dokkōdō]] انجام داده بود واگردانده شد 157163 wikitext text/x-wiki {{زوان ٚ اطلاعات ٚ جعبه |زوان ٚ نام= فارسي |زوان ٚ بۊمي نام= پارسي، форсӣ |زوان ٚ باخي نامان= دري، تاجيکي، تاتي |زوان ٚ داميشک ٚ نامان= پارسيگ، پارسه |تصویر= Persian names.png |اندازه تصویر= 250px |زوان ٚ بومي جيگایان= [[ايران]]، [[أفغانستان]]، [[تاجيکستان]]، [[اۊزبکستان]]، [[پاکستان]]، [[بحرىن]]، [[عراق]]، [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري]] |گۊتنکسان ٚ شۊمار= ۷۸ ميليۊن |زوان ٚ درزا= {{•}}[[هيندۊاۊرۊپايي زوانان|هيندۊاۊرۊپايي]]{{سخ}}{{•}}[[هيندۊايراني زوانان|هيندۊايراني]]{{سخ}}{{•}}[[خۊرخۊسي ايراني زوانان|خۊرخۊسي ايراني]]{{سخ}}{{•}}[[خۊرخۊسي نسايي ايراني زوانان|خۊرخۊسي نسايي ايراني]]{{سخ}}{{•}}فارسي |أولي گۊنه‌ئن= {{•}}کؤنه پارسي{{سخ}}{{•}}مئني پارسي |معىار ٚ گۊنه‌ئن= ايران ٚ فارسي{{سخ}} أفغانستان ٚ فارسي (دري)، تاجيکستان ٚ فارسي (تاجيکي) |گۊىشان= ايراني{{سخ}}أفغانستاني{{سخ}}تاجيکي{{سخ}}هزارگي{{سخ}}أىماقي{{سخ}}بۊخاري{{سخ}}پهلواني{{سخ}}دهواري{{سخ}}فارسىهۊد{{سخ}}یهۊدي-تاتي{{سخ}}أرمني-تاتي{{سخ}}قفقاز ٚ تاتي |لئجه‌ئن= تئراني{{سخ}}اصفهاني{{سخ}}شيرازي{{سخ}}مشهدي{{سخ}}آباداني{{سخ}}کابؤلي{{سخ}}هراتي{{سخ}}بندري{{سخ}}سيستاني{{سخ}}همداني{{سخ}}قزويني{{سخ}}ىزدي{{سخ}}کرمانشاهي |نيويشتن ٚ سيستم=فارسي أليفبي{{سخ}}تاجيکي أليفبي{{سخ}}فارسي برىل |زوان ٚ رسمي جيگایان= [[ايران]] [[Image:Flag of Iran.svg|20px]] (فارسي ٚ نام أمرأ){{سخ}}[[أفغانستان]] [[Image:Flag of Afghanistan.svg|20px]] (دري نام ٚ أمرأ){{سخ}}[[تاجيکستان]] [[Image:Flag of Tajikistan.svg|20px]] (تاجيکي نام ٚ أمرأ) |أقليت ٚ زوان= |زوان ٚ آکادمي‌ئن= فارسي أدب ؤ زوان ٚ فرهنگستان{{سخ}}أفغانستان ٚ علۊم ٚ آکادمي{{سخ}}رۊدکي أدبيات ؤ زوان ٚ اينستيتۊت |ايزؤ ۱–۶۳۹= fa |ايزؤ ۲–۶۳۹= per |ايزؤ ۳–۶۳۹= fas |گلاتؤلؤگ= |زوان شينأسي= }} '''فارسي''' يا '''پارسي''' ايته نسايي خۊرخۊسي ايراني زوؤنه گه اين ٚ بۊنگه [[هيندۊاۊرۊپايي زوانان]] ايسه. فارسي [[ايران]] ؤ [[أفغانستان]] ؤ [[تاجيکستان]] ٚ ميئن رسمي زوؤن ايسه.<ref>[https://web.archive.org/web/20170101213644/http://saadifoundation.ir/fa/contents/about-Iran/farsi-history/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87.html سعدي بۊنياد]</ref> [[هند|هيندۊستان]] ٚ رسمي زوؤن ني [[اينگيليس]] ٚ استعمار ٚ پيشي فارسي بۊ. فارسي زوؤنؤن حۊدۊدن ۱۱۰ ميليۊن نفر جمعيت دأنن. <ref>Windfuhr, Gernot. The Iranian Languages. Routledge. 2009. p. 418</ref> ==سربس== {{جيرنويس}} [[category:ايرانˇ زوانؤن]] [[جرگه:زوان]] npv4gkvjs79pwb9cfmypxdvuutt2cz3 157227 157196 2026-06-15T12:44:13Z ~2026-35150-59 18604 600 people speak Farsi as their native language, while Persian is extinct after merging with 12 others to make Farsi, the oldest of which and the most influential was Karmani. 157227 wikitext text/x-wiki '''فارسي''' یتا نسايي خۊرخۊسي ايراني زوؤنه گه اين ٚ بۊنگه [[هيندۊاۊرۊپايي زوانان]] ايسه. فارسي زوؤنؤن حۊدۊدن ۲۳۰۰۰ نفر جرگییت دأنن. <ref>Windfuhr, Gernot. The Iranian Languages. Routledge. 2009. p. 418</ref> 600 people speak Farsi as their native language, while Persian is extinct after merging with 12 others to make Farsi, the oldest of which and the most influential was Karmani. ==سربس== {{جيرنويس}} [[category:ايرانˇ زوانؤن]] [[جرگه:زوان]] 82ipvtcl646gf7s2asr090f1gyr4n47 157228 157227 2026-06-15T12:44:38Z ~2026-35150-59 18604 Quinlan83 and/or Dokkōdō each of you edit one more time & your mothers are whores & your fathers are sissys just like y'all's grandpas and y'alls mothers learned from your grandmas to be whores, all for ever, 100% truth! 157228 wikitext text/x-wiki '''فارسي''' یتا نسايي خۊرخۊسي ايراني زوؤنه گه اين ٚ بۊنگه [[هيندۊاۊرۊپايي زوانان]] ايسه. فارسي زوؤنؤن حۊدۊدن ۶۰۰ نفر جرگییت دأنن. <ref>Windfuhr, Gernot. The Iranian Languages. Routledge. 2009. p. 418</ref> 600 people speak Farsi as their native language, while Persian is extinct after merging with 12 others to make Farsi, the oldest of which and the most influential was Karmani. ==سربس== {{جيرنويس}} [[category:ايرانˇ زوانؤن]] [[جرگه:زوان]] 1eg3wzf9ep7txjjwvqlpy572588foxq 157229 157228 2026-06-15T12:45:20Z ~2026-35150-59 18604 /* */ [۱] 600 people speak Farsi as their native language, while Persian is extinct after merging with 12 others to make Farsi, the oldest of which and the most influential was Karmani, and is now the mainest and largest dialect of Farsi out of these 13 which are now dialects of Farsi! 157229 wikitext text/x-wiki '''فارسي''' یتا نسايي خۊرخۊسي ايراني زوؤنه گه اين ٚ بۊنگه [[هيندۊاۊرۊپايي زوانان]] ايسه. فارسي زوؤنؤن حۊدۊدن ۶۰۰ نفر جرگییت دأنن. <ref>Windfuhr, Gernot. The Iranian Languages. Routledge. 2009. p. 418</ref> 600 people speak Farsi as their native language, while Persian is extinct after merging with 12 others to make Farsi, the oldest of which and the most influential was Karmani, and is now the mainest and largest dialect of Farsi out of these 13 which are now dialects of Farsi! [[category:ايرانˇ زوانؤن]] [[جرگه:زوان]] kv21z0xwdd5j1t47es3m9675lxxwk2s 157230 157229 2026-06-15T12:46:20Z ~2026-35150-59 18604 Quinlan83 and/or Dokkōdō and/or anyone else, each of y'all edit one more time on Gilaki Wikipedia/گیلٚکی ویکیپٚدیا & your mothers are whores & your fathers are sissys just like y'all's grandpas and y'alls mothers learned from your grandmas to be whores, all for ever, 100% truth! 157230 wikitext text/x-wiki '''فارسي''' یتا نسايي خۊرخۊسي ايراني زوؤنه گه اين ٚ بۊنگه [[هيندۊاۊرۊپايي زوانان]] ايسه. فارسي زوؤنؤن حۊدۊدن ۶۰۰ نفر جرگییت دأنن. 600 people speak Farsi as their native language, while Persian is extinct after merging with 12 others to make Farsi, the oldest of which and the most influential was Karmani, and is now the mainest and largest dialect of Farsi out of these 13 which are now dialects of Farsi! [[category:ايرانˇ زوانؤن]] [[جرگه:زوان]] 9tnnl1m2ff58u7bckh0uxex1yzfeq3k 157244 157230 2026-06-15T12:53:46Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/157230|157230]] از [[Special:Contributions/~2026-35150-59|~2026-35150-59]] ([[User talk:~2026-35150-59|بحث]]) خنثی شد 157244 wikitext text/x-wiki {{زوان ٚ اطلاعات ٚ جعبه |زوان ٚ نام= فارسي |زوان ٚ بۊمي نام= پارسي، форсӣ |زوان ٚ باخي نامان= دري، تاجيکي، تاتي |زوان ٚ داميشک ٚ نامان= پارسيگ، پارسه |تصویر= Persian names.png |اندازه تصویر= 250px |زوان ٚ بومي جيگایان= [[ايران]]، [[أفغانستان]]، [[تاجيکستان]]، [[اۊزبکستان]]، [[پاکستان]]، [[بحرىن]]، [[عراق]]، [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري]] |گۊتنکسان ٚ شۊمار= ۷۸ ميليۊن |زوان ٚ درزا= {{•}}[[هيندۊاۊرۊپايي زوانان|هيندۊاۊرۊپايي]]{{سخ}}{{•}}[[هيندۊايراني زوانان|هيندۊايراني]]{{سخ}}{{•}}[[خۊرخۊسي ايراني زوانان|خۊرخۊسي ايراني]]{{سخ}}{{•}}[[خۊرخۊسي نسايي ايراني زوانان|خۊرخۊسي نسايي ايراني]]{{سخ}}{{•}}فارسي |أولي گۊنه‌ئن= {{•}}کؤنه پارسي{{سخ}}{{•}}مئني پارسي |معىار ٚ گۊنه‌ئن= ايران ٚ فارسي{{سخ}} أفغانستان ٚ فارسي (دري)، تاجيکستان ٚ فارسي (تاجيکي) |گۊىشان= ايراني{{سخ}}أفغانستاني{{سخ}}تاجيکي{{سخ}}هزارگي{{سخ}}أىماقي{{سخ}}بۊخاري{{سخ}}پهلواني{{سخ}}دهواري{{سخ}}فارسىهۊد{{سخ}}یهۊدي-تاتي{{سخ}}أرمني-تاتي{{سخ}}قفقاز ٚ تاتي |لئجه‌ئن= تئراني{{سخ}}اصفهاني{{سخ}}شيرازي{{سخ}}مشهدي{{سخ}}آباداني{{سخ}}کابؤلي{{سخ}}هراتي{{سخ}}بندري{{سخ}}سيستاني{{سخ}}همداني{{سخ}}قزويني{{سخ}}ىزدي{{سخ}}کرمانشاهي |نيويشتن ٚ سيستم=فارسي أليفبي{{سخ}}تاجيکي أليفبي{{سخ}}فارسي برىل |زوان ٚ رسمي جيگایان= [[ايران]] [[Image:Flag of Iran.svg|20px]] (فارسي ٚ نام أمرأ){{سخ}}[[أفغانستان]] [[Image:Flag of Afghanistan.svg|20px]] (دري نام ٚ أمرأ){{سخ}}[[تاجيکستان]] [[Image:Flag of Tajikistan.svg|20px]] (تاجيکي نام ٚ أمرأ) |أقليت ٚ زوان= |زوان ٚ آکادمي‌ئن= فارسي أدب ؤ زوان ٚ فرهنگستان{{سخ}}أفغانستان ٚ علۊم ٚ آکادمي{{سخ}}رۊدکي أدبيات ؤ زوان ٚ اينستيتۊت |ايزؤ ۱–۶۳۹= fa |ايزؤ ۲–۶۳۹= per |ايزؤ ۳–۶۳۹= fas |گلاتؤلؤگ= |زوان شينأسي= }} '''فارسي''' يا '''پارسي''' ايته نسايي خۊرخۊسي ايراني زوؤنه گه اين ٚ بۊنگه [[هيندۊاۊرۊپايي زوانان]] ايسه. فارسي [[ايران]] ؤ [[أفغانستان]] ؤ [[تاجيکستان]] ٚ ميئن رسمي زوؤن ايسه.<ref>[https://web.archive.org/web/20170101213644/http://saadifoundation.ir/fa/contents/about-Iran/farsi-history/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87.html سعدي بۊنياد]</ref> [[هند|هيندۊستان]] ٚ رسمي زوؤن ني [[اينگيليس]] ٚ استعمار ٚ پيشي فارسي بۊ. فارسي زوؤنؤن حۊدۊدن ۱۱۰ ميليۊن نفر جمعيت دأنن. <ref>Windfuhr, Gernot. The Iranian Languages. Routledge. 2009. p. 418</ref> ==سربس== {{جيرنويس}} [[category:ايرانˇ زوانؤن]] [[جرگه:زوان]] npv4gkvjs79pwb9cfmypxdvuutt2cz3 157256 157244 2026-06-15T12:56:49Z ~2026-35150-59 18604 دوکّودو جنده مٚاعر و پٚیئر 157256 wikitext text/x-wiki '''فارسي''' یتا نسايي خۊرخۊسي ايراني زوؤنه گه اين ٚ بۊنگه [[هيندۊاۊرۊپايي زوانان]] ايسه. فارسي زوؤنؤن حۊدۊدن ۶۰۰ نفر جرگییت دأنن. 600 people speak Farsi as their native language, while Persian is extinct after merging with 12 others to make Farsi, the oldest of which and the most influential was Karmani, and is now the mainest and largest dialect of Farsi out of these 13 which are now dialects of Farsi! [[category:ايرانˇ زوانؤن]] [[جرگه:زوان]] 9tnnl1m2ff58u7bckh0uxex1yzfeq3k 157259 157256 2026-06-15T12:57:28Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/157256|157256]] از [[Special:Contributions/~2026-35150-59|~2026-35150-59]] ([[User talk:~2026-35150-59|بحث]]) خنثی شد 157259 wikitext text/x-wiki {{زوان ٚ اطلاعات ٚ جعبه |زوان ٚ نام= فارسي |زوان ٚ بۊمي نام= پارسي، форсӣ |زوان ٚ باخي نامان= دري، تاجيکي، تاتي |زوان ٚ داميشک ٚ نامان= پارسيگ، پارسه |تصویر= Persian names.png |اندازه تصویر= 250px |زوان ٚ بومي جيگایان= [[ايران]]، [[أفغانستان]]، [[تاجيکستان]]، [[اۊزبکستان]]، [[پاکستان]]، [[بحرىن]]، [[عراق]]، [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري]] |گۊتنکسان ٚ شۊمار= ۷۸ ميليۊن |زوان ٚ درزا= {{•}}[[هيندۊاۊرۊپايي زوانان|هيندۊاۊرۊپايي]]{{سخ}}{{•}}[[هيندۊايراني زوانان|هيندۊايراني]]{{سخ}}{{•}}[[خۊرخۊسي ايراني زوانان|خۊرخۊسي ايراني]]{{سخ}}{{•}}[[خۊرخۊسي نسايي ايراني زوانان|خۊرخۊسي نسايي ايراني]]{{سخ}}{{•}}فارسي |أولي گۊنه‌ئن= {{•}}کؤنه پارسي{{سخ}}{{•}}مئني پارسي |معىار ٚ گۊنه‌ئن= ايران ٚ فارسي{{سخ}} أفغانستان ٚ فارسي (دري)، تاجيکستان ٚ فارسي (تاجيکي) |گۊىشان= ايراني{{سخ}}أفغانستاني{{سخ}}تاجيکي{{سخ}}هزارگي{{سخ}}أىماقي{{سخ}}بۊخاري{{سخ}}پهلواني{{سخ}}دهواري{{سخ}}فارسىهۊد{{سخ}}یهۊدي-تاتي{{سخ}}أرمني-تاتي{{سخ}}قفقاز ٚ تاتي |لئجه‌ئن= تئراني{{سخ}}اصفهاني{{سخ}}شيرازي{{سخ}}مشهدي{{سخ}}آباداني{{سخ}}کابؤلي{{سخ}}هراتي{{سخ}}بندري{{سخ}}سيستاني{{سخ}}همداني{{سخ}}قزويني{{سخ}}ىزدي{{سخ}}کرمانشاهي |نيويشتن ٚ سيستم=فارسي أليفبي{{سخ}}تاجيکي أليفبي{{سخ}}فارسي برىل |زوان ٚ رسمي جيگایان= [[ايران]] [[Image:Flag of Iran.svg|20px]] (فارسي ٚ نام أمرأ){{سخ}}[[أفغانستان]] [[Image:Flag of Afghanistan.svg|20px]] (دري نام ٚ أمرأ){{سخ}}[[تاجيکستان]] [[Image:Flag of Tajikistan.svg|20px]] (تاجيکي نام ٚ أمرأ) |أقليت ٚ زوان= |زوان ٚ آکادمي‌ئن= فارسي أدب ؤ زوان ٚ فرهنگستان{{سخ}}أفغانستان ٚ علۊم ٚ آکادمي{{سخ}}رۊدکي أدبيات ؤ زوان ٚ اينستيتۊت |ايزؤ ۱–۶۳۹= fa |ايزؤ ۲–۶۳۹= per |ايزؤ ۳–۶۳۹= fas |گلاتؤلؤگ= |زوان شينأسي= }} '''فارسي''' يا '''پارسي''' ايته نسايي خۊرخۊسي ايراني زوؤنه گه اين ٚ بۊنگه [[هيندۊاۊرۊپايي زوانان]] ايسه. فارسي [[ايران]] ؤ [[أفغانستان]] ؤ [[تاجيکستان]] ٚ ميئن رسمي زوؤن ايسه.<ref>[https://web.archive.org/web/20170101213644/http://saadifoundation.ir/fa/contents/about-Iran/farsi-history/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87.html سعدي بۊنياد]</ref> [[هند|هيندۊستان]] ٚ رسمي زوؤن ني [[اينگيليس]] ٚ استعمار ٚ پيشي فارسي بۊ. فارسي زوؤنؤن حۊدۊدن ۱۱۰ ميليۊن نفر جمعيت دأنن. <ref>Windfuhr, Gernot. The Iranian Languages. Routledge. 2009. p. 418</ref> ==سربس== {{جيرنويس}} [[category:ايرانˇ زوانؤن]] [[جرگه:زوان]] npv4gkvjs79pwb9cfmypxdvuutt2cz3 157264 157259 2026-06-15T12:58:55Z ~2026-35150-59 18604 /* */ فارسي یتا نسايي خۊرخۊسي ايراني زوؤنه گه اين ٚ بۊنگه هيندۊاۊرۊپايي زوانان ايسه. فارسي زوؤنؤن حۊدۊدن ۶۰۰ نفر جرگییت دأنن. 600 people speak Farsi as their native language, while Persian is extinct after merging with 12 others to make Farsi, the oldest of which and the most influential was Karmani, and is now the mainest and largest dialect of Farsi out of these 13 which are now dialects of Farsi! 157264 wikitext text/x-wiki '''فارسي''' یتا نسايي خۊرخۊسي ايراني زوؤنه گه اين ٚ بۊنگه [[هيندۊاۊرۊپايي زوانان]] ايسه. فارسي زوؤنؤن حۊدۊدن ۶۰۰ نفر جرگییت دأنن. 600 people speak Farsi as their native language, while Persian is extinct after merging with 12 others to make Farsi, the oldest of which and the most influential was Karmani, and is now the mainest and largest dialect of Farsi out of these 13 which are now dialects of Farsi! [[category:ايرانˇ زوانؤن]] [[جرگه:زوان]] 9tnnl1m2ff58u7bckh0uxex1yzfeq3k 157276 157264 2026-06-15T13:01:59Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/157264|157264]] از [[Special:Contributions/~2026-35150-59|~2026-35150-59]] ([[User talk:~2026-35150-59|بحث]]) خنثی شد 157276 wikitext text/x-wiki {{زوان ٚ اطلاعات ٚ جعبه |زوان ٚ نام= فارسي |زوان ٚ بۊمي نام= پارسي، форсӣ |زوان ٚ باخي نامان= دري، تاجيکي، تاتي |زوان ٚ داميشک ٚ نامان= پارسيگ، پارسه |تصویر= Persian names.png |اندازه تصویر= 250px |زوان ٚ بومي جيگایان= [[ايران]]، [[أفغانستان]]، [[تاجيکستان]]، [[اۊزبکستان]]، [[پاکستان]]، [[بحرىن]]، [[عراق]]، [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري]] |گۊتنکسان ٚ شۊمار= ۷۸ ميليۊن |زوان ٚ درزا= {{•}}[[هيندۊاۊرۊپايي زوانان|هيندۊاۊرۊپايي]]{{سخ}}{{•}}[[هيندۊايراني زوانان|هيندۊايراني]]{{سخ}}{{•}}[[خۊرخۊسي ايراني زوانان|خۊرخۊسي ايراني]]{{سخ}}{{•}}[[خۊرخۊسي نسايي ايراني زوانان|خۊرخۊسي نسايي ايراني]]{{سخ}}{{•}}فارسي |أولي گۊنه‌ئن= {{•}}کؤنه پارسي{{سخ}}{{•}}مئني پارسي |معىار ٚ گۊنه‌ئن= ايران ٚ فارسي{{سخ}} أفغانستان ٚ فارسي (دري)، تاجيکستان ٚ فارسي (تاجيکي) |گۊىشان= ايراني{{سخ}}أفغانستاني{{سخ}}تاجيکي{{سخ}}هزارگي{{سخ}}أىماقي{{سخ}}بۊخاري{{سخ}}پهلواني{{سخ}}دهواري{{سخ}}فارسىهۊد{{سخ}}یهۊدي-تاتي{{سخ}}أرمني-تاتي{{سخ}}قفقاز ٚ تاتي |لئجه‌ئن= تئراني{{سخ}}اصفهاني{{سخ}}شيرازي{{سخ}}مشهدي{{سخ}}آباداني{{سخ}}کابؤلي{{سخ}}هراتي{{سخ}}بندري{{سخ}}سيستاني{{سخ}}همداني{{سخ}}قزويني{{سخ}}ىزدي{{سخ}}کرمانشاهي |نيويشتن ٚ سيستم=فارسي أليفبي{{سخ}}تاجيکي أليفبي{{سخ}}فارسي برىل |زوان ٚ رسمي جيگایان= [[ايران]] [[Image:Flag of Iran.svg|20px]] (فارسي ٚ نام أمرأ){{سخ}}[[أفغانستان]] [[Image:Flag of Afghanistan.svg|20px]] (دري نام ٚ أمرأ){{سخ}}[[تاجيکستان]] [[Image:Flag of Tajikistan.svg|20px]] (تاجيکي نام ٚ أمرأ) |أقليت ٚ زوان= |زوان ٚ آکادمي‌ئن= فارسي أدب ؤ زوان ٚ فرهنگستان{{سخ}}أفغانستان ٚ علۊم ٚ آکادمي{{سخ}}رۊدکي أدبيات ؤ زوان ٚ اينستيتۊت |ايزؤ ۱–۶۳۹= fa |ايزؤ ۲–۶۳۹= per |ايزؤ ۳–۶۳۹= fas |گلاتؤلؤگ= |زوان شينأسي= }} '''فارسي''' يا '''پارسي''' ايته نسايي خۊرخۊسي ايراني زوؤنه گه اين ٚ بۊنگه [[هيندۊاۊرۊپايي زوانان]] ايسه. فارسي [[ايران]] ؤ [[أفغانستان]] ؤ [[تاجيکستان]] ٚ ميئن رسمي زوؤن ايسه.<ref>[https://web.archive.org/web/20170101213644/http://saadifoundation.ir/fa/contents/about-Iran/farsi-history/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87.html سعدي بۊنياد]</ref> [[هند|هيندۊستان]] ٚ رسمي زوؤن ني [[اينگيليس]] ٚ استعمار ٚ پيشي فارسي بۊ. فارسي زوؤنؤن حۊدۊدن ۱۱۰ ميليۊن نفر جمعيت دأنن. <ref>Windfuhr, Gernot. The Iranian Languages. Routledge. 2009. p. 418</ref> ==سربس== {{جيرنويس}} [[category:ايرانˇ زوانؤن]] [[جرگه:زوان]] npv4gkvjs79pwb9cfmypxdvuutt2cz3 157277 157276 2026-06-15T13:02:09Z ~2026-35150-59 18604 /* */ 157277 wikitext text/x-wiki '''فارسي''' یتا نسايي خۊرخۊسي ايراني زوؤنه گه اين ٚ بۊنگه [[هيندۊاۊرۊپايي زوانان]] ايسه. فارسي زوؤنؤن حۊدۊدن ۶۰۰ نفر جرگییت دأنن. 600 people speak Farsi as their native language, while Persian is extinct after merging with 12 others to make Farsi, the oldest of which and the most influential was Karmani, and is now the mainest and largest dialect of Farsi out of these 13 which are now dialects of Farsi! [[category:ايرانˇ زوانؤن]] [[جرگه:زوان]] 9tnnl1m2ff58u7bckh0uxex1yzfeq3k 157282 157277 2026-06-15T13:03:12Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/157277|157277]] از [[Special:Contributions/~2026-35150-59|~2026-35150-59]] ([[User talk:~2026-35150-59|بحث]]) خنثی شد 157282 wikitext text/x-wiki {{زوان ٚ اطلاعات ٚ جعبه |زوان ٚ نام= فارسي |زوان ٚ بۊمي نام= پارسي، форсӣ |زوان ٚ باخي نامان= دري، تاجيکي، تاتي |زوان ٚ داميشک ٚ نامان= پارسيگ، پارسه |تصویر= Persian names.png |اندازه تصویر= 250px |زوان ٚ بومي جيگایان= [[ايران]]، [[أفغانستان]]، [[تاجيکستان]]، [[اۊزبکستان]]، [[پاکستان]]، [[بحرىن]]، [[عراق]]، [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري]] |گۊتنکسان ٚ شۊمار= ۷۸ ميليۊن |زوان ٚ درزا= {{•}}[[هيندۊاۊرۊپايي زوانان|هيندۊاۊرۊپايي]]{{سخ}}{{•}}[[هيندۊايراني زوانان|هيندۊايراني]]{{سخ}}{{•}}[[خۊرخۊسي ايراني زوانان|خۊرخۊسي ايراني]]{{سخ}}{{•}}[[خۊرخۊسي نسايي ايراني زوانان|خۊرخۊسي نسايي ايراني]]{{سخ}}{{•}}فارسي |أولي گۊنه‌ئن= {{•}}کؤنه پارسي{{سخ}}{{•}}مئني پارسي |معىار ٚ گۊنه‌ئن= ايران ٚ فارسي{{سخ}} أفغانستان ٚ فارسي (دري)، تاجيکستان ٚ فارسي (تاجيکي) |گۊىشان= ايراني{{سخ}}أفغانستاني{{سخ}}تاجيکي{{سخ}}هزارگي{{سخ}}أىماقي{{سخ}}بۊخاري{{سخ}}پهلواني{{سخ}}دهواري{{سخ}}فارسىهۊد{{سخ}}یهۊدي-تاتي{{سخ}}أرمني-تاتي{{سخ}}قفقاز ٚ تاتي |لئجه‌ئن= تئراني{{سخ}}اصفهاني{{سخ}}شيرازي{{سخ}}مشهدي{{سخ}}آباداني{{سخ}}کابؤلي{{سخ}}هراتي{{سخ}}بندري{{سخ}}سيستاني{{سخ}}همداني{{سخ}}قزويني{{سخ}}ىزدي{{سخ}}کرمانشاهي |نيويشتن ٚ سيستم=فارسي أليفبي{{سخ}}تاجيکي أليفبي{{سخ}}فارسي برىل |زوان ٚ رسمي جيگایان= [[ايران]] [[Image:Flag of Iran.svg|20px]] (فارسي ٚ نام أمرأ){{سخ}}[[أفغانستان]] [[Image:Flag of Afghanistan.svg|20px]] (دري نام ٚ أمرأ){{سخ}}[[تاجيکستان]] [[Image:Flag of Tajikistan.svg|20px]] (تاجيکي نام ٚ أمرأ) |أقليت ٚ زوان= |زوان ٚ آکادمي‌ئن= فارسي أدب ؤ زوان ٚ فرهنگستان{{سخ}}أفغانستان ٚ علۊم ٚ آکادمي{{سخ}}رۊدکي أدبيات ؤ زوان ٚ اينستيتۊت |ايزؤ ۱–۶۳۹= fa |ايزؤ ۲–۶۳۹= per |ايزؤ ۳–۶۳۹= fas |گلاتؤلؤگ= |زوان شينأسي= }} '''فارسي''' يا '''پارسي''' ايته نسايي خۊرخۊسي ايراني زوؤنه گه اين ٚ بۊنگه [[هيندۊاۊرۊپايي زوانان]] ايسه. فارسي [[ايران]] ؤ [[أفغانستان]] ؤ [[تاجيکستان]] ٚ ميئن رسمي زوؤن ايسه.<ref>[https://web.archive.org/web/20170101213644/http://saadifoundation.ir/fa/contents/about-Iran/farsi-history/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87.html سعدي بۊنياد]</ref> [[هند|هيندۊستان]] ٚ رسمي زوؤن ني [[اينگيليس]] ٚ استعمار ٚ پيشي فارسي بۊ. فارسي زوؤنؤن حۊدۊدن ۱۱۰ ميليۊن نفر جمعيت دأنن. <ref>Windfuhr, Gernot. The Iranian Languages. Routledge. 2009. p. 418</ref> ==سربس== {{جيرنويس}} [[category:ايرانˇ زوانؤن]] [[جرگه:زوان]] npv4gkvjs79pwb9cfmypxdvuutt2cz3 157285 157282 2026-06-15T13:04:01Z ~2026-35150-59 18604 جنده ماعر بباخته کومونیست Whore mother loser communist 157285 wikitext text/x-wiki '''فارسي''' یتا نسايي خۊرخۊسي ايراني زوؤنه گه اين ٚ بۊنگه [[هيندۊاۊرۊپايي زوانان]] ايسه. فارسي زوؤنؤن حۊدۊدن ۶۰۰ نفر جرگییت دأنن. 600 people speak Farsi as their native language, while Persian is extinct after merging with 12 others to make Farsi, the oldest of which and the most influential was Karmani, and is now the mainest and largest dialect of Farsi out of these 13 which are now dialects of Farsi! [[category:ايرانˇ زوانؤن]] [[جرگه:زوان]] l7g3xq2xb9hxpjcew3tnj47k0nes6wh 157310 157285 2026-06-15T13:10:47Z Tenshi Hinanawi 18199 ویرایش [[Special:Contributions/~2026-35150-59|~2026-35150-59]] ([[User talk:~2026-35150-59|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Dokkōdō|Dokkōdō]] انجام داده بود واگردانده شد 157282 wikitext text/x-wiki {{زوان ٚ اطلاعات ٚ جعبه |زوان ٚ نام= فارسي |زوان ٚ بۊمي نام= پارسي، форсӣ |زوان ٚ باخي نامان= دري، تاجيکي، تاتي |زوان ٚ داميشک ٚ نامان= پارسيگ، پارسه |تصویر= Persian names.png |اندازه تصویر= 250px |زوان ٚ بومي جيگایان= [[ايران]]، [[أفغانستان]]، [[تاجيکستان]]، [[اۊزبکستان]]، [[پاکستان]]، [[بحرىن]]، [[عراق]]، [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري]] |گۊتنکسان ٚ شۊمار= ۷۸ ميليۊن |زوان ٚ درزا= {{•}}[[هيندۊاۊرۊپايي زوانان|هيندۊاۊرۊپايي]]{{سخ}}{{•}}[[هيندۊايراني زوانان|هيندۊايراني]]{{سخ}}{{•}}[[خۊرخۊسي ايراني زوانان|خۊرخۊسي ايراني]]{{سخ}}{{•}}[[خۊرخۊسي نسايي ايراني زوانان|خۊرخۊسي نسايي ايراني]]{{سخ}}{{•}}فارسي |أولي گۊنه‌ئن= {{•}}کؤنه پارسي{{سخ}}{{•}}مئني پارسي |معىار ٚ گۊنه‌ئن= ايران ٚ فارسي{{سخ}} أفغانستان ٚ فارسي (دري)، تاجيکستان ٚ فارسي (تاجيکي) |گۊىشان= ايراني{{سخ}}أفغانستاني{{سخ}}تاجيکي{{سخ}}هزارگي{{سخ}}أىماقي{{سخ}}بۊخاري{{سخ}}پهلواني{{سخ}}دهواري{{سخ}}فارسىهۊد{{سخ}}یهۊدي-تاتي{{سخ}}أرمني-تاتي{{سخ}}قفقاز ٚ تاتي |لئجه‌ئن= تئراني{{سخ}}اصفهاني{{سخ}}شيرازي{{سخ}}مشهدي{{سخ}}آباداني{{سخ}}کابؤلي{{سخ}}هراتي{{سخ}}بندري{{سخ}}سيستاني{{سخ}}همداني{{سخ}}قزويني{{سخ}}ىزدي{{سخ}}کرمانشاهي |نيويشتن ٚ سيستم=فارسي أليفبي{{سخ}}تاجيکي أليفبي{{سخ}}فارسي برىل |زوان ٚ رسمي جيگایان= [[ايران]] [[Image:Flag of Iran.svg|20px]] (فارسي ٚ نام أمرأ){{سخ}}[[أفغانستان]] [[Image:Flag of Afghanistan.svg|20px]] (دري نام ٚ أمرأ){{سخ}}[[تاجيکستان]] [[Image:Flag of Tajikistan.svg|20px]] (تاجيکي نام ٚ أمرأ) |أقليت ٚ زوان= |زوان ٚ آکادمي‌ئن= فارسي أدب ؤ زوان ٚ فرهنگستان{{سخ}}أفغانستان ٚ علۊم ٚ آکادمي{{سخ}}رۊدکي أدبيات ؤ زوان ٚ اينستيتۊت |ايزؤ ۱–۶۳۹= fa |ايزؤ ۲–۶۳۹= per |ايزؤ ۳–۶۳۹= fas |گلاتؤلؤگ= |زوان شينأسي= }} '''فارسي''' يا '''پارسي''' ايته نسايي خۊرخۊسي ايراني زوؤنه گه اين ٚ بۊنگه [[هيندۊاۊرۊپايي زوانان]] ايسه. فارسي [[ايران]] ؤ [[أفغانستان]] ؤ [[تاجيکستان]] ٚ ميئن رسمي زوؤن ايسه.<ref>[https://web.archive.org/web/20170101213644/http://saadifoundation.ir/fa/contents/about-Iran/farsi-history/%D8%AA%D8%A7%D8%B1%DB%8C%D8%AE%DA%86%D9%87.html سعدي بۊنياد]</ref> [[هند|هيندۊستان]] ٚ رسمي زوؤن ني [[اينگيليس]] ٚ استعمار ٚ پيشي فارسي بۊ. فارسي زوؤنؤن حۊدۊدن ۱۱۰ ميليۊن نفر جمعيت دأنن. <ref>Windfuhr, Gernot. The Iranian Languages. Routledge. 2009. p. 418</ref> ==سربس== {{جيرنويس}} [[category:ايرانˇ زوانؤن]] [[جرگه:زوان]] npv4gkvjs79pwb9cfmypxdvuutt2cz3 0 16101 157400 156466 2026-06-15T13:57:38Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/156466|156466]] از [[Special:Contributions/بمبممبمنبنب|بمبممبمنبنب]] ([[User talk:بمبممبمنبنب|بحث]]) خنثی شد 157400 wikitext text/x-wiki کتاب فرهنگ گیل و دیلم؛ اولین فرهنگ فارسی به گیلکی ایسّه که اونه خودابیامورز، [[محمود پاینده لنگرودی]] جمع آوری بوگودای. 6rb7bgebt162sljsv0uc6wivcsip2w9 0 16268 157340 156230 2026-06-15T13:13:50Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/156230|156230]] از [[Special:Contributions/گشتاشپی|گشتاشپی]] ([[User talk:گشتاشپی|بحث]]) خنثی شد 157340 wikitext text/x-wiki [[File:A court musician playing the kemanche, painting by Abul Qasim, Qajar Iran.jpg|thumb|[[کمؤنچه]]|alt=A court musician playing the kemanche, painting by Abul Qasim]] [[File:IranianMusicGroup.jpg|thumb|ميزقؤنچئن ٚ دربار، کمال الملکˇ أثر.]] '''گيلکي ميزقؤن''' گرداگيري ايسه گيلکي ترؤنه'نˇ جي؛ شاملˇ [[گيلکي فؤلکلؤرˇ ميزقؤن]] گه خؤره چندين وابين دأنه: [[شؤنشيني ترؤنه'ن]] ؤ [[بيجارسري خؤندگي]] ؤ [[چاربداري ]] ؤ [[گاره سري]] ؤ [[أميري خؤني]] ؤ [[نؤرۊز خؤني]]... فؤلکلؤرˇ ميزقؤن بکت؛ گيلکي دئه-سبکؤنˇ ميئنأ ني دستي دأنه شاملˇ [[گیلکي رپ]] ؤ [[گيلکي راک]] ؤ [[گيلکي پاپ]] ؤ... گيلکي ميزقؤنˇ تاريخ وگردنه پۊر زمت پيشه أمما آخرين سربسي گه ياته بۊبؤ ؤ گيلکي ميزقؤنه ايشاره کؤنه وگردنه [[ساسانيان]]ˇ زمته.<ref>لاهيجاني، م، جغرافياى گيلان، ولگ ۱۰۴</ref> ==ساسانيان زمتˇ ميئن== ساسانيانˇ زمتˇ ميئن [[رى]] ؤ [[ديلمؤن]] ؤ [[طبرستؤن]]ˇ ميئن [[تار|تاره]] بر سايرˇ سازؤن ترجيح دأن ؤ جغيرˇ اين [[نى]] ؤ [[عۊد]] ؤ [[چنگ]] ؤ [[سۊرنا|سۊرنأ]] ني رواج دأشت. <ref>لاهيجاني، م، جغرافياى گيلان، ولگ ۱۰۴</ref> == ایسلامˇ پسي== [[أبۊ نصر محمد فارابي]] قؤلي خۊ [[المۊسيقي]] کيتابˇ ميئن بأرده گه [[خۊراسؤني]] تنبۊر دۊته سيم دأنه ؤ يک نؤعˇ ديگر به نؤم [[جيلي تنبۊر]] گه مۊعرب بۊبۊکه کلمهٔ [[گيلي تنبۊر]] يا [[گيلانˇ تنبۊر]] ايسه ؤ اينˇ کۊک گۊدن؛ خۊراسؤنئنˇ کۊک گۊدنˇ أمرأ تؤفير دأنه.<ref>فارابي، أبۊنصر، الموسيقي کبير منقۊل جه سرتيپ پۊر (۱۳۶۶)</ref> [[پيرشرفشاه دۊلايي]] گه قرنˇ۸ [[دۊلا]] ميئن زيويشت ؤ اۊنˇ چاردؤنه'نˇ ديوان گه اۊنˇ جي بۊمؤنسه منقۊله گه پيرشرفشاه اي چاردؤنه'نه ميزقؤنوار خؤند ؤ هين بۊ مردۊمˇ ميئن جادکته ؤ مردۊم اي چاردؤنه'نه خۊشؤن مۊناسبتؤنˇ ميئن خؤندن. [[اۊستاد أبۊلحسن صبا]] به هي نؤم استخراج بؤده. پيرشرفشاهˇ چاردؤنه'ن سينه به سينه نقل بۊبؤکه ؤ ايشؤنه [[شۊر]]ˇ مايه ميئن به نؤم شرفشاهي خؤندن.<ref>سرتيپ پۊر، جهانگير (۱۳۷۰)، ولگ ۲۷۲</ref> ==صفويه زمتˇ ميئن== صفويه زمتˇ ميئن ايندؤني گه [[شيعه]] ايرانˇ ميئن جادکته ميزقؤن ؤ ميزقؤنزني ؤ ميزقؤنچئن سرأکۊتۊن بۊبؤن ؤ خألي [[دسرکۊتن|دسرکۊتن (نقاره)]] بأضي موارد ٚ ره جايز بۊ. اي زمتˇ جي تا [[مشرۊطه انقلاب]] گيلکي ميزقؤن رؤنقي ندأشت. ولي چؤن ميزقؤنˇ طبيعت ذاتي ايسه نشأست اۊنˇ جۊلؤ گيتن ؤ اي مۊختصر نۊمۊدؤن خألي [[تعزيه]] ؤ مذهبي مراسمؤنˇ ميئن بۊ به اي صۊرت گه اي مراسمؤنˇ ميئن غمأزأ نواؤنˇ جي [[شيپۊر]] ؤ [[طبل]] ؤ [[سنج]] ؤ [[کرنى]]ˇ مۊسؤن کأرأگيتن. ألبته ميزقؤن باخي جيگه'نˇ ميئنأ ني هرچند کم أما تبلوؤري دأشت. مئلا عرۊس برؤنˇ ميئن درويشؤن شعر ؤ خؤندن ؤ ساز زأن. يا مثلا [[بيجارسري ميزقؤن| بيجارسري ترؤنه'ن]] گه [[شۊر]]ˇ دستگاه دشتي خۊندش همچنان خؤنده بؤنأبۊ. يا مثلا نقاره زني [[کۊشتي گيلمردي]]ˇ مراسمˇ ميئن. يا هنده مثلا چۊپانؤنˇ نى زني يا مۊرشدˇ ضرب؛ زۊرخؤنه'نˇ ميئن حماسي أشعارˇ أمرأ پابرجا بۊ.<ref>فخرايي، ابراييم، ولگ ۳۶۹ ؤ ۳۷۰</ref> کيايئنˇ خاندان ميزقؤن ؤ هۊنر ؤ فرهنگه خۊش دأشتن مخصۊصا [[خان احمد خان]] که ميزقؤن ؤ شعره التفاتˇ ويژه اي دأشت. اينˇ دربارˇ ميئن [[زيتۊن کمانچه نواز]] پيلˇ ميزقؤنچي ؤ دربارˇ ميزقؤنچئنˇ رهبر بۊ گه اۊستادؤنه [[کمؤنچه]] ؤ [[تنبۊر]] ؤ [[عۊد]] زأ.<ref>نؤزاد، فريدۊن (۱۳۷۳)، ولگ ۱۱۴ ؤ ۱۵۴ ؤ ۱۵۶</ref> [[سيد ظهير الدين مرعشي]] خۊ کيتابˇ ميئن ([[گيلان ؤ ديلمستانˇ تاريخ]]) بأرده گه صفوي عصرˇ ميئن؛ دسرکۊتن(نقاره) ؤ سؤرناؤ نى ؤ چنگ ؤ دفˇ جي شکار ؤ ختنه سۊرانˇ مراسمˇ ميئن کارأگيتن.<ref>مرعشي، ظهيرالدين، تاريخ گيلان و ديلمستان، ولگ ۳۱۸</ref> ==قاجارˇ زمتˇ ميئن== اي زمتˇ ميئن پۊر سربس گيلؤنˇ ميزقؤنˇ جي نۊمؤنسه. أما [[رۊح الله خالقي]] خۊ کيتابˇ ميئن به نؤم [[ميزقؤن سرگۊذشت]] منقۊل أز کيتابˇ [[يادداشتؤني أز ناصرالدين شاهˇ خۊصۊصي زيندگؤني]]؛ [[معير الممالک]]ˇ أثر بؤته دأنه گه چندينته زنؤنه ميزقؤنˇ جرگه دربارˇ ميئن زأن گه يکي أز اۊشؤن [[گۊل رشتي]] يا [[کل رشتي]] زنؤنه جرگه بۊ.<ref>خالقي، رۊح الله، ميزقؤنˇ سرگۊذشت (جلد ۱)، ولگ ۳۰</ref><ref>نقاشي گردايته کيتاب چندته نقاشˇ جي، مرق اصناف عهد قاجار</ref> ==زماتين== گيلؤنˇ زماتين ميزقؤنˇ نۊقطهٔ عطف؛ ميزقؤنˇ مدرسه بنأنأن توسط أبۊلحسن صبا بۊ. أبۊلحسن صبا چندينته پيلˇ قطعه ديلمؤنˇ جي [[زردˇ مليجه]]ˇ مۊسؤن ضبط بؤده.<ref>پورشعبان، حامد، موسیقی گیلان۱ (۱۳۹۵)، رشت:فرهنگ ايليا</ref> انقلابˇ مشرۊطه پسي گيلؤنˇ ميزقؤن بشدت ترقي بؤده. اينˇ تبلوؤر [[فريدۊن پۊررضا]] ؤ [[رۊح أنگيز ميرزايي]] ؤ [[ناصر مسعودی|ناصر مسعۊدي]] ؤ [[فرامرز دۊعايي]] ايسن. ==گيلکي پيلؤ ترؤنه'ن== * [[آها بۊگۊ (مۊزيک)| آها بۊگۊ]] -[[ فؤلکلؤر]] * [[ بيأ مره ىاري بدن (مۊزيک)|بيأ مره ياري بدن]] - [[فرامرز دۊعايي]] - واخؤني: [[شاهين نجفي]] * [[پس از باران (موسئقی)|وارشˇ پسي]] - [[فريدۊن پۊررضا]] * [[ميرزا کۊچي خان]] - [[ناصر مسعودی|ناصر مسعۊدي]] ==گيلکي سازؤن== #بادي سازؤن: [[سۊرنا]]، [[لؤله | لؤله (لله)]]، [[نى لبک]]، [[کرنى]]، [[گؤشاخ]] # زهي سازؤن:[[کمؤنچه| ديلمؤنˇ کمؤنچه]] # کۊبه اي سازؤن: [[دسرکۊتن|دسرکۊتن(نقاره)]]، [[دياره]]، [[کرب]] ==گالري== <center> <gallery> File:Sornay.jpeg|خاتمکاري بۊبؤ سؤرنا File:سؤرنا و نقاره.jpg|نقاره (دسرکۊتن) ؤ سؤرنا File:Kareney.jpg|عاشۊرا کرنئى زني [[لاجؤن]]ˇ ميئن پرونده:Kareney3.jpg|کرنئى پرونده:کرنئی_بیرینی_دهنه.jpg|کرنئىˇ بيريني دهنه پرونده:کرنئی_دهنی.jpg|دهني کرنئى </gallery> </center> ==سربس== {{جيرنويس}} [[رده:گيلکي مۊزيک]] [[رده:مۊزيک]] jcjdjgxcumfqr7b7bn8908dz8t6efck 0 16730 157390 157061 2026-06-15T13:50:12Z Dokkōdō 9956 157390 wikitext text/x-wiki [[File:Map of the Azerbaijani language.svg|frameless|left]] '''آذرباىجاني زوؤن''' ىا '''آذري زوؤن''' (آذرباىجاني ميئن: آذربایجانجه ؤ لاتين ٚ خط ٚ أمرأ: Azərbaycanca) يته زوؤنه گه تۊرکي زوانؤن ٚ خؤنواده ميئن دره. اي زوؤن قفقاز ٚ ميئن تکلم بۊنه گه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري]] ميئن رسمئه ؤ داغستان ٚ ميئن‌أن يته جي رسمي زوؤنؤنه گه [[رۊسيه]] فدراسيؤن تصويب بؤده. آذرباىجاني زوؤن ٚ گۊتنکسؤنه ۲۲-۳۵ ميليۊن نفر تخمين بزأ دأنن. <ref>[http://www.ethnologue.com/language/aze Ethnologue report for Azerbaijani language]</ref><ref>[http://www.joshuaproject.net/people-clusters.php?peo۲=۱۲۶ Azerbaijani]، Joshua Project.</ref> ==سربس== [[جرگه:زوان]] l5beigt9v6369yoi1mxqhg8qbn7v36v 157391 157390 2026-06-15T13:50:26Z Dokkōdō 9956 /* سربس */ 157391 wikitext text/x-wiki [[File:Map of the Azerbaijani language.svg|frameless|left]] '''آذرباىجاني زوؤن''' ىا '''آذري زوؤن''' (آذرباىجاني ميئن: آذربایجانجه ؤ لاتين ٚ خط ٚ أمرأ: Azərbaycanca) يته زوؤنه گه تۊرکي زوانؤن ٚ خؤنواده ميئن دره. اي زوؤن قفقاز ٚ ميئن تکلم بۊنه گه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري]] ميئن رسمئه ؤ داغستان ٚ ميئن‌أن يته جي رسمي زوؤنؤنه گه [[رۊسيه]] فدراسيؤن تصويب بؤده. آذرباىجاني زوؤن ٚ گۊتنکسؤنه ۲۲-۳۵ ميليۊن نفر تخمين بزأ دأنن. <ref>[http://www.ethnologue.com/language/aze Ethnologue report for Azerbaijani language]</ref><ref>[http://www.joshuaproject.net/people-clusters.php?peo۲=۱۲۶ Azerbaijani]، Joshua Project.</ref> ==سربس== {{جيرنويس}} [[جرگه:زوان]] exo4dsqr6uxy3py1638ttr2ih8uqq2z 0 16932 157351 156216 2026-06-15T13:19:12Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/156216|156216]] از [[Special:Contributions/گشتاشپی|گشتاشپی]] ([[User talk:گشتاشپی|بحث]]) خنثی شد 157351 wikitext text/x-wiki {{زيبيل/کيشور}} '''مکزيک''' ([[ايسپانيايي زوؤن|ايسپانيايي]] مئن: México؛ مهيکؤ) کي اۊن ٚ رسمي نام '''مکزيک ٚ ايجؤنأبؤ ايالتان''' ([[ايسپانيايي زوؤن|ايسپانيايي]] مئن: Estados Unidos Mexicanos) ايسه، ایته کيشور [[کلسيايي آمريکا]] میان ایسه کي اۊن ٚ پایتخت [[مکزيکؤسيتي]] نام دأره. مکزیک [[کلسيا]] جه [[آمریکا]] ؤ [[نسا]] ؤ [[خۊرتاو]] ٚ جه [[کارائيب ٚ دریا]] ؤ [[ بلیز]] ؤ [[گۊاتمالا]] أمرأ همساده ایسه. هأتؤني آرام ٚ اۊقیانۊس مکزيک ٚ نسا ؤ خۊرخۊس، مکزيک ٚ خليج اۊن ٚ خۊرتاو ؤ کارائيب ٚ دریا ني اۊن ٚ نسايي خۊرتاو نهأ. مکزيک ۲ ميليۊن کيلۊمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، دۊنیا ۱۴اؤمي پيله کيشور ؤ ۱۰اؤمي کيشور جمعيت ٚ نظر ٚ جه ايسه.<ref>Merriam-Webster's Geographical Dictionary, 3rd ed., Springfield, Massachusetts, United States, Merriam-Webster; p. 733</ref> مکزیک ويشتر جه ۱۲۰ ميليۊن نفر جمعيت دأره. مکزیکیان ٚ دین ويشتر کاتؤليکي مسيحي ؤ اۊشان ٚ أصلي زوان [[ايسپانيايي زوؤن|ايسپانيايي]] ایسه.<ref>INEGI 2010 Census Statistics". www.inegi.org.mx. Archived from the original on January 8, 2011. Retrieved November 25, 2010.</ref> مکزیک ٚ ايقتصاد رؤشد ؤ اورزا گۊدن دره، مخصۊصا ۱۹۹۵ سال ٚ جه کي جهاني بانک ٚ عضو بؤبؤسته ؤ آزاد ٚ جهاني تجارت-أ ايمضا بۊگۊده. مکزیک ٚ رؤتبه، کيشوران ٚ ناخالص ٚ تؤليد ٚ ليست ٚ مئن پانزدهؤم ایسه.<ref>Country and Lending Groups". World Bank. Archived from the original on March 18, 2011. Retrieved March 5, 2011. "Uppermiddle Income defined as a per capita income between $3,976 – $12,275"</ref> ==تارئخ== [[فاىل:Baja_California_Sur.jpg|بندانگشتی|راست|ایتا نقاشی دیوار غار میان کی هفت هزار سال پیش واگرده]]مکزیکˇ تارئخ پور قدمت دره. اشیای سنگی یافت بوبوسته کی اوشانه قدمت واگرده به ده هزار سال قبل.<ref>Michael S. Werner (January 2001). Concise Encyclopedia of Mexico. Taylor & Francis. pp. 386–. ISBN 978-1-57958-337-8.</ref> شواهد نیشان دیهه کی اولین دفعا مکزیکˇ درون [[مکابیج]] ، [[پامادور]] و [[باقالا]] بکاشته بوبوسته. پنج هزار سال پیش مکزیکˇ روستاهان دورون کشاورزی و شکارگودن وجود دشتی.<ref>Susan Toby Evans; David L. Webster (2013). Archaeology of Ancient Mexico and Central America: An Encyclopedia. Routledge. p. 54. ISBN 978-1-136-80186-0.</ref> اولین دفعا وستی ١٥٠٠ سال قبل شهرنشینی مکزیک میان بوجود بومو کی ''اولمک'' نام دشتی. اَ دوره ای بو کی شا گفتن مکزیک قدیمی فرهنگ و مذهب پا بیگیفته و خوره نشان بدا. حتی شا گفتن کی به دوران بعدی منتقل بوبوسته و اونه آثار و نشان تارئخ میان به عنوان ایتا تمدن دارای هویت مستقل و سیوا ثبت بوبسته.<ref>Diehl, Richard A. (2004). The Olmecs : America's First Civilization. London: Thames and Hudson. pp. 9–25.</ref> مکزیک مرکزی صارا میان ایتا پیله شهر کی تئوتیهواکان نام دشتی بوجود بومو. اَ شهر خو دوران اوج میان صدوپنجاه هزار کس جمعیت دشتی و معماری رونق بیگیفته و پور ساختمانان چگوده بوبوسته. بعد سال ٦٠٠ میلادی کی تئوتیهواکان رونق جا دکفته و نابودا بوسته. چند شهر مکزیک میان ، خوچیکالکو و چولولا منستن رشد بوگودید و اوشان میان رقایت شکل بیگیفته. وختی کی اَ شهران رشد بوگودید و پیله تر بوبوستید ، مردوم ، کلسیا جا بسمت جنوب کوچمال گودید. هتویی بو کی مکزیک زوان و فرهنگ پخشا بوسته.<ref>Cowgill, George (1997). "State and Society at Teotihuacan, Mexico" (PDF online reproduction). Annual Review of Anthropology. Palo Alto, CA. 26 (1): 129–161. doi:10.1146/annurev.anthro.26.1.129. ISSN 0084-6570. OCLC 202300854.</ref> [[فاىل:Leutze, Emanuel — Storming of the Teocalli by Cortez and His Troops — 1848.jpg|بندانگشتی|راست|اسپانیایین ، هرنان کورتس سرکردگی امره ،تنوچیتلان آزتکˇ امپراتوری تصرف بوگودید.]] وختی کی مکزیک شهران پیله تر بوبوستید و همدیگر امره تجارت گودید، ایتا امپراتوری پا بیگیفته کی مورخان اونه [[آزتکˇ امپراتوری]] دوخانید. آزتک ایتا امپراتوری نوبو کی پیروزی جنگ میان پا بیگیفته بی و یا ایجایی بداشته بی. بلکه چندته شهر بید کی ایتا امپراتور اوشانه حکومت گودی و اونه گب کم و بیش پیش شویی. هر شهری خوره ایتا حاکم دشتی و مالیات فدایی و آزتکˇ امپراتور اوشانه مسائل داخلی دخالت نوگودی.<ref>Coe, Michael D.; Rex Koontz (2002). Mexico: from the Olmecs to the Aztecs (5th edition, revised and enlarged ed.). London and New York: Thames & Hudson. ISBN 978-0-500-28346-2. OCLC 50131575.</ref> هتویی بو کی آزتکˇ امپراتوری پیله تر بوبوسته و ویشتر مکزیک صارای تصرف بوگوده. آزتکان ایتا سنت دشتید کی آدمانه ایتا مذهبی مراسم دورون قربانی گودید. هنه وستی جنگ میان ناجه دشتید کی خوشانه دوشمنان اویرا کونید تا بوکوشید. آزتکان باور دشتید کی قربانی گودن ، اوشانه خودایان راضی دره و اوشانه خشکسالی ، ناخوشی و بلایه ساق جیویزانه. آزتکان خوشانه مراسم اجرا گودن وستی پور جاجیگاه چگوده بید. قرن شانزدهم میان وختی کی اسپانیایین مکزیک تصرف بوگودید، سنت قربانی گودن آدمان ممنوع بوبوسته و پور تلاش بوگودید تا بومیانه مسیحی بوکونید. بازون ، بعد کی پور سالان دوراسته مکزیکیانˇ قدیمی سنت دیمه بنا بوبوسته و کم کم از بین بوشو.<ref>"The Enigma of Aztec Sacrifice". Natural History. Retrieved December 16, 2011.</ref> سال ١٥٢١ میان ، اسپانیایین سرکرده [[هرنان کورتس]] آزتکˇ پایتخت تنوچیتلان تصرف و بعد نابودا گوده و مکزیک به ایتا بخش جه اسپانیا امپراتوری تبدیل بوبوسته. اسپانیا استعمار مکزیک دورون سیصد سال طول بکشه.<ref>Gibson, Charles (1964). The Aztecs Under Spanish Rule: A History of the Indians of the Valley of Mexico, 1519–1810</ref> اوایل قرن نوزدهم میان، [[ناپلئون]] بتنسته اسپانیای تصرف بوکونه و هنه واسی ، اسپانیا مستعمران، آمریکا قاره دورون همه تان شورش بوگودید. شانزدهم سپتامبر ١٨١٠ میان ، ایتا کشیش بنام میگوئل ایدالگو ای کاستیا ، علیه اسپانیایین ایتا شورش بپا بوگوده و خاستی مکزیکه ، اسپانیا جه سیوا ببه و استقلال بداره و مکزیک میان آزادی و برابری نژادی وجود بداره. ایدالگو شورش اوایل خوروم پا بیگیفته بو و پیشرفت دشتی اما ایپچه بعد دشکن بوخورده و اسپانیایین اونه اویرا گودید و بعد بوکوشتید. اما شورش بطور کامل سرکوب نوبوسته و مکزیکˇ انقلاب بوسیله باخی سرکردگان ادامه پیدا بوگوده. اگرچه اسپانیایی بتنسته بید پور شورش و بلوای مکزیکیان دشکن بدید. ولی آخربسر ٢٤ آگوست ١٨٢١ میان ، هر دو طرف کوردوبا قرارداد امضا بوگودید کی مکزیک خو استقلاله اسپانیا جه بدست باورده. بعد استقلال مکزیکˇ امپراتوری شکل بیگیفته اما اَ امپراتوری پاچ عمر دشتی. چون ایتا آزادیخواه و انقلابی مردای بنام سانته آنا مکزیک امپراتوری نابودا گوده و حکومت جوموری باورده و خوره بعنوان مکزیکˇ اولین رئیس جومور دوجین بوگوده.<ref>https://www.history.com/this-day-in-history/spain-accepts-mexican-independence</ref> سال ١٨٤٦ میان ، آمریکا ایجایی ایالتان ، تگزاسˇ جومهوریه کی تازگی مکزیک جا سیوا بوبوسته تصرف بوگوده. بازون آمریکا مایه دار آمادا بوسته کی مکزیک صارای فوتورکه. چون مکزیکیان ادعا گودید کی تگزاس اوشانه شین ایسه و آمریکا مایه دار هرچه سریعتر وا تگزاس تخلیه بوکونه. وختی دو کشور اختلاف ویشترا بوسته ، جنگ آغازا بوسته اما مکزیکیان زود دشکن بوخوردید و و آمریکا مایه دار بتنسته مکزیکˇ پایتخته اشغال بوکونه. سال ١٨٤٨ میان دو کشور گوادالؤپ ایدالگؤ عهدنامه امضا بوگودید و مکزیک پور جه خو صارای شامل آریزونا، کالیفرنیا، نوادا، نئومکزیکو ؤ یوتا ضمیمه خو صارا بوکونه ؤ ریوگرانده روبار دو کشور مرز بوبوسته. درعوض آمريکا ١٥ میلیون غرامت مکزیک فدأ.<ref>McCarthy, Robert J. (Spring 2011). "Executive Authority, Adaptive Treaty Interpretation, And The International Boundary And Water Commission, US — Mexico". University of Denver Water Law Review (197). SSRN 1839903.</ref> [[فاىل:Madero en Cuernavaca.jpg|بندانگشتی|مادورو و زاپاتا ، ماشین دورون، انقلابˇ جنگ زمات]] سال ١٨٦٠ میان ، فرانسویان ، مکزیکˇ مسایل دورون به بهانه کاتولیک هواخوایی جه دخالت بوگودید و فرانسه مایه دار ، مکزیکه اشغال بوگوده. فرانسویان ، آرشیدوک [[فردیناند ماکسیمیلین]] اتریشه ، بعنوان مکزیکˇ امپراتور سرکار باوردید و مکزیکیان موحافظه کار اونه حمایت گودید. بعد اَ تاریخ مکزیکˇ دومین امپراتوری آغازا بوسته. اما ایپچه بعد آزاتیخواهان شورش بوگودید و بتنستید اونه دیمه بنید و ١٤ ژوئن ١٨٦٧ میان اونه موحاکمه و اعدام بوگوید. [[پورفیریو دیاس]] ، ایتا جه میهن پرستان سرکرده کی فرانسویان جولو بجنگسته بو بعنوان بیست ونهمی مکزیکˇ رئیس جومور دوجین بوبوسته. دیاس تا سال ١٩١١ میان مکزیکˇ رئیس جومور بو. اونه ریاست زمات مصادف بو [[خوجیر زمات]] امره فرانسه میان. دوره کی مکزیکˇ اقتصاد رشد بوگوده و قوت بیگیفته. کشور میان خطوط راه آهن چگوده بوبوسته و علم و هونر رواج پیدا بوگوده و پور تحول مکزیک میان بوجود بومو. دیاسˇ زمات مکزیکˇ روابط خارجی ، مخصوصا آمریکا امره پیشرفت دشتی.<ref>"cientifico". Encyclopædia Britannica. Retrieved February 7, 2017.</ref> اما پورفیریو دیاسˇ دیکتاتوری پور موخالف دشتی و آزاتیخواهان شورش بپا بوگودید و اونه مجبور بوگودید کی هنده خوره کاندید نوکونه و آخربسر اونه کشور جه کوچمال بدأئید. بعد انقلابیان سرکرده [[فرانسیسکو مادورو]] به قودرت فرسه اما بعد دو سال ایتا کودتا دورون اونه حکومت فوگوردسته و بوکوشته بوبوسته و قودرت ژنرال [[ویکتور اوئرتا]] دس دکفته کی باعث بوبو مکزیک دورون ایتا سخته جنگ داخلی را دکفته. اَ زمات مکزیک دورون بی ثباتی و هرج و مرج و کشتار پور رواج بی گیفته بو و مکزیکˇ جمعیت پانزده میلیونی جه ، نوهصد هزار کس کوشته بوبوستید. اما هتویی انقلابیان و آزاتیخواهان رهبری مرداکانی [[امیلیانو زاپاتا]] و [[فرانسیسکو ویا]] منستن علیه اوئرتا دیکتاتوری حکومت مبارزه بوگودید. مکزیکˇ داخلی جنگ تا سال ١٩١٧ ادامه دشتی تا قانون اساسی بینیویشته بوبوسته و مکزیکˇ اوضاع سیاسی ایپچه آرام تر و بختر بوبو. جنگ داخلی زمات به دوره آدم کوشی هم معروف ایسه چون همه تان مکزیک سیاسی مرداکان ، مادورو ، زاپاتا ، فرانسیسکو ویا ، ونوستیانو کارانزا و آلوارو ابرگون منستن ترور و کوشته بوبوستید.<ref>"The Mexican Revolution". Public Broadcasting Service. November 20, 1910. Retrieved July 17, 2013.</ref> ==جوغرافی== [[فاىل:Mountains04-Sierra SanPedroMartir-BajaCalifornia-Mexico.jpg|بندانگشتی|سنت پدرو مارتیر ملی پارک ، باخا کالیفرنیا میان]] مکزیکˇ صارا ویشتر ، آمریکا کلسیا فلات سر واقع بوبوسته کی شامل شبه جزیره یوکاتان و باخی مناطق چیپاس ، تاباسکو و کامپچه منستن ایسه. مکزیک کلسیا مناطق کوهستانی ایسه و اویه پور آتشفشان و رشته کوه وجود دره.<ref>Nord-Amèrica, in Gran Enciclopèdia Catalana</ref> مکزیک سه تا عمده آب و هوا دره کی باعث بوبوسته هر منطقه آب وهوای متفاوتی بداره. اقیانوس آرام جه سردباد کی اونه کالیفرنیا باد دوخانید مکزیکˇ نسایی و آفتاب نشست جا باعث کاهش دما و بارندگی بوبوسته. اونه تاثیر و چرخه آب و هوایی هنه کی مکزیکˇ کلسیا آفتاب نشست ، نیمه بیابانی ببه و اونه تاثیر آمریکا مرزی مناطق میان ، [[کالیفرنیا]] ، [[آریزونا]] و [[نيۊمکزيکؤ]] منستن ادامه بداره. کارائیب دریا آبگرم باعث بوبو کی تابستان میان ، مکزیکˇ خورتاب سواحل متعدل ببه. اَ منطقه آب وهوا مخصوصا تامپیکو نسایی میان پور شباهت به جزایر کارئیب بداره. زمستان میان سرد باد ، چند روج اول میان وراکروز و تامپیکو دورون خوره نیشان دیهه. ورف ویشتر نسا تامپیکو میان واره. فلات و کوهستان ، مکزیک مرکزی صارا میان سرده باده جلوی گیره. مکزیکˇ آب و هوا در طول سال ویشتر آفتابی ایسه. ابری و بیگیفته آسمان ویشتر خورتاب میان و پاسیفیک اقیانوس ساحل ، کلسیا قسمت میان ایسه و گاگلف پیش ایه کی ابران بجیر ایید و تمام منطقه شوروم دکفه. مکزیکˇ داخلی بخش ، تیرا تمپلادا میان میان آب و هوا خشک تر ایسه و ویشتر روج میان آسمان آفتابی ایسه. وارش زمات تا ماه می ایسه و تا اکتبر وارش نباره و خشکی زمات ایسه.<ref>https://www.focusonmexico.com/climate-mexico/</ref> مکزیک ˇ کلسیا میان ، آب و هوا ویشتر گرم و خشک ایسه و گاگلف وارش واره. اما مکزیک ˇ نسایی مناطق دورون کی آب و هوا حاره ای و مرطوب ایسه ، میانگین سالانه دورون تا دو هیزار میلی متر وارش واره. باخی مکزیک ˇ کلسیا شهران ؛ مونتری ، ارموسیو و مکزیکالی منستن تابستان میان میانگین دما تا ٤٠ درجه سانتی گراد یا حتی ایپچه بوجورتر هم فرسه. سونوران ˇ کویر میان میانگین دما ٥٠ درجه سانتی گراد ایسه. سال 2012 میان مکزیک ˇ دولت اولین کشور درحال توسعه بو کی لایحه تغییرات اقلیمی تصویب بوگوده. مطابق اَ لایحه تا سال ٢٠٢٤ میلادی ، مکزیک واسی 35 درصد جه خو انرژیه جه انرژی پاک تولید بوکونه و تا سال ٢٠٥٠ میان پنجاه درصد جه خو [[گولخانه ای گازان]] کی مطابق آمار سال ٢٠٠٠ بیگیفته بوبوسته بو کمترا کونه.<ref>BBC News — Mexico's president enacts climate change legislation". Bbc.co.uk. June 6, 2012. Retrieved July 12, 2013.</ref> ==سیاست== ===سیاسی نظام=== مکزیکˇ نظام حکومت ، برپایه دموکراسی و جومهوری خوایی و مردوم نمایندگی امره ایسه کی قانون اساسی سال ١٩١٧ میلادی میان تصویب بوبوسته. مکزیکˇ سیاست میان سه نوع موختلفه دولت بنام ، فدرالی دولت ، ایالتی دولت و شهرداریان وجود دره. قانون اساسی میان بینیویشته بوبوسته کی مکزیک ایالتان همه تان وا ، جومهوری و دموکراسی فرم حکومتی بدارید کی شامل سه خال بید. ایتا خال فرماندار و اونه کابینه ایسه کی قوه اجرایی درید. ایتا خال ده قوه مقننه یا کنگره ایسه کی اونه عملکرد مستقل و سیوا ایسه و آخر بسر قوه قضاییه یا دیوان عالی کشور ایسه. هرکدام جه اَ سه تا خال خوشانه ره قوانین و اختیارات سیوا و مستقل درید.<ref>www.livingmexico.com. Retrieved 2019-01-27</ref> مکزیکˇ سیاست میان سه تا تاریخی و پیله سیاسی حزب وجود دره. محافظه کارˇحزب سال ١٩٣٩ تاسیس بوبو کی متعلق به سازمان مسیحی دموکراتان ایسه. انقلابی حزب ، حزب مرکزی و سوسیالیستی ایسه کی سال ١٩٢٩ ، انقلابیان ایله جار امره بوجود بومو که هدف دشتی مکزیکˇ انقلابیان میان ایجایی باوره. سومی حزب ، انقلابی دموکراتیک ایسه کی بعنوان ایتا حزب چپ بحساب آیه کی سال ١٩٨٩ ، باخی سوسیالیست و لیبرالˇحزبان ایله جار امره تاسیس بوبوسته.<ref>"EstatutodelPartido de la RevoluciónDemocrática" (PDF). Archived from the original (PDF) on January 16, 2013. Retrieved July 17, 2013</ref> مکزیکˇ رئیس جومور ، رئیس قوه مجریه (رئیس دولت) و مسئول اجرایی کشور و فرمانده کل مکزیکˇ مایه دار ایسه. وی اختیار دره کی خو کابینه ، مسئولان کشور و مایه دارˇ فرماندهان دوجین بوکونه. مکزیکˇ رئیس جومور ، مسئول اجرایی کشور ایسه و کنگره نمایندگان جولو حق وتو دره.<ref>Political Constitution of the United Mexican States.Congress of the Union of the United Mexican </ref> مکزیکˇ پایتخت، [[مکزیکو سیتی]] ایسه و اَ کشور جه سی و یک تا ایالت تشکیل بوبوسته. کی هر ته خوشانه رو تشکیلات و قوانین آزات و سیوا درید. هر ته ایالت خوره ایتا فرماندار ، قوه قضاییه و کنگره مستقل و ایالتی دره و شهروندان هر شش سال ایبار رای مستقیم امره فرماندار و ایتا دوره سه ساله میان کنگره نمایندگان دوجین کونید. مکزیکو سیتی ، مرکز سیاسی کشور ایسه و بطور مستقیم ، اونه اختیار دولتˇ دست دره.<ref>"Article 116".Political Constitution of the United Mexican States.Congress of the Union of the United Mexican States.Archived from the original on November 13, 2006.Retrieved October 7, 2007.</ref> ===خارجی روابط=== مکزیک پور زمات ایسه کی [[آمریکا]] امره روابط سیاسی ، اجتماعی و اقتصادی دره. ولی تاریخ میان پور اختلاف و جنگستن دو کشور میان اتفاق دکفته. هسا مبارزه علیه مواد مخدر ایتا پیله معضل دو کشور وستی ایسه و موجب اختلاف دو کشور میان بوبوسته. دهه دو هیزار میلادی میان مکزیک دولتˇ مبارزه علیه مکزیکی قاچاقچیان ویشترا گوده کی موجب پیله جنایتان و قتل های زنجیره ای بوبوسته. کی هرساله صدها نفر مکزیک دورون کوشته بید. ایتا پیله موشکل و اختلاف آمریکا و مکزیکˇ سیاست میان، موهاجرت و مکزیکیانˇ کوچمال به آمریکا مرزان ایسه. آمریکا ساده قانونˇ موهاجرت باعث بوبو کی پور مکزیکیان بتنید جه زمینی و دریایی آمریکا مرزان دورون، کوچمال بوکونید. آمریکا دولت سعی کونه کی خو قوانین اصلاح بوکونه تا مکزیکیانˇ کوچمال جولوی بیگیره. هسا آمریکا میان ورود و غیر قانونی کوچمال گودن موجازات دره و باعث اخراج موهاجران به.<ref>https://www.statista.com/statistics/275439/ethnic-groups-in-mexico/</ref> [[فاىل:FederalPoliceDF.jpg|بندانگشتی|مکزیکˇ پلیس اصلی جاجیگاه ، [[مکزیکو سیتی]] میان]] === جرم و جنایت=== بطور کلی مکزیکˇ دولت ، حقوق بشر و حق شهروندی رعایت کونه. اما سوءاستفاده و فساد اداری و قضایی به ویژه نسایی مناطق دورون ، سوتال و فقیر مناطق دورن پور گزارش بوبوسته. مکزیکˇ حقوق بشر کمیسیون ، تا هسا کی موفق نوبوسته اقدام موثری بوکونه و اوضاع بختر نوبوسته. فساد اداری و قضایی باعث بوبوسته کی مدارک علیه پیله متهمان و محکومان بسختی جمع ببه. طبق مکزیکˇ قوانین ، همه مجرمان وا محاکمه عادلانه و شرایط حقوقی مناسبی بدارید. اما مکزیکˇ قضایی سیستم پور مشکلات امره روبرو ایسه.<ref>Britannica Online Encyclopedia.Retrieved March 6, 2011.</ref> جنایی جرگهه'ن و مواد مخدرˇ کارتلان ایتا پیله معضل ایسید. مبارزه علیه مواد مخدر ، مکزیک دورون تا هسا شصت هیزار کوشته و بیست هیزارکس ناپدید بوبوستید. تخمین بزه بوبوسته کی مواد مخدرˇ کارتلان صد هیزار عضو درید. مکزیکˇ آمار و ملی جغرافیایی سازمان بوگوفته کی تا سال ٢٠١٤ یک پنجم مکزیکˇ مردوم قربانی جنایت بوبوستید.<ref>Mexico elections: failure of drugs war leaves nation at the crossroads". The Guardian. June 23, 2012</ref><ref>"Mexican president: We're not losing drug war"MSNBC.Retrieved January 9, 2011.</ref> سال ٢٠٠٠ جه به اَ طرف ویشتر جه صد روزنامه نگار و خبرنگار کی علیه قاچاقچیان گزارش اوانگره گیفتید کوشته یا ناپدید بوبوسته و ویشتر اَ جنایتان نامشخص و حل نشده بمانسته و فقط ایپچه جه مسببان و جنایتکاران بازداشت و محکوم بوبوسته اید.<ref>Freedom of Expression in Mexico".PEN American Center. Archived from the original on July 23, 2013</ref> ===مایه دار=== مکزیکˇ مایه دار دوخاله ایسه. ایتا خال شامل قوای سه گانه مایه دار (زمینی مایه دار ، دریایی مایه دار و هوایی مایه دار) ایسه. ایتا خال جه مکزیک ˇ مایه دار هم ایسه کی شامل زرهی مایه دار و مکزیکˇ مایه دارˇ مرکزˇ تحقیقات ایسه. اَ مرکز وظیفه تامین ، نگهداری و طراحی و چگودن و ارتقای جنگی سلاحان و جنگ افزاران برعهده دره. مکزیکˇدریایی مایه دار اَ سالان میان صنایع سنگین و کشتی و موشک چگودن دورون پور پیشرفت و تکنولوژی بوگوده.<ref>Loke. "Capacitarán a militares en combates con rifles láser | Ediciones Impresas Milenio". Impreso.milenio.com. Archived from the original on May 14, 2010. Retrieved May 30, 2010.</ref> چند سال اخیر دورون ، مکزیک صنایع دفاعی پور پیشرفت دشتی و مکزیک مایه دار بتنسته جهت خودکفایی و تامین قطعات ، موشک و سلاح ، هواپیما ، هلیکوپتر چگودن و دفاعی سیستم تکنولوژی و الکترونیک جنگ پیشرفت دشتی و پیله واز بوگوده. دهه نود میلادی میان ، کی مبارزه علیه مواد مخدر شدت بیگیفته و مکزیک مایه دار موظف بوبوسته کی قاچاقچیان امره مبارزه بوکونه. مکزیک مایه دار مجبور بو کی خو تجهیزات و امکانات ارتقابده تا مبارزه علیه قاچاقچیان جولو موفق ببه.<ref>"Mexican navy 2006 activities official report". Semar.gob.mx. Retrieved May 30, 2010.</ref> <ref>"The 5.56 X 45 mm: 2006". Thegunzone.com. Archived from the original on August 7, 2011. RetrievedAugust 8, 2011.</ref> ==نژاد== آمار و اطلاع دقیقی جه مکزیکˇ وضعیت قومی و نژادی وجود نره. استعمارˇ زمات میان اوروپایی موهاجران مکزیک میان ویشتر ائسپانیایی بید. قرن نوزدهم و بیستم میان ، جغیرز ائسپانیایین ، باخی اوروپایی موهاجران ، مکزیک دورون پور موهاجرت بوگودید. تا سده بیست و یکم ویشتر مکزیکˇجمعیت حاصل ادغام و ترکیبی ایسه جه اوروپایی موهاجران (ویشتر ائسپانیایین) و بومی مردوم که سورخپوست ایسید. چندین قرن آمیزش نژادی مکزیک میان باعث بوبو کی ایتا نژاد دورگه بنام (Mestizo - میستیزو) مکزیک میان بوجود بایه کی ویشتر مکزیکˇ جمعیت تشکیل دیهه.<ref>Federico Navarrete (2016). Mexico Racista. Penguin Random house Grupo Editorial Mexico. p. 86.ISBN 9786073143646.Retrieved February 23, 2018.</ref> ٦٢% مکزیکˇ جمعیت ، میستیو نژاد جا تشکیل بوبوسته. اوشان ریشه نژادی بطور دقیق مشخص نیه. میستیزو مردومˇ نژاد ترکیبی ایسه جه اوروپایی موهاجران ، آفریقایی بردگان و ایتا بومی سورخ مردکانˇ کوگا بنام امردینانی. کی پیوند خونی و ازدواج مره ، طول تاریخ میان بعنوان ایتا نژاد مستقل بوجود بوموئیدید. بعد مکزیکˇ استقلال ، میستیزوˇ مردوم بعنوان پیله ترین جمعیت و نژاد عمده مکزیکˇ میان ، ائسپانیان جانشین بوبوستید. اما اوشان ویشتر ترجیح بداهید کی خوشانه آمریکایی هویت و فرهنگه ، ائسپانیا فرهنگ و زوان ورجا حفظ و ادغام بوکونید.<ref>https://study.com/academy/lesson/ethnic-groups-in-mexico.html</ref> هسا مکزیک میان ، کلسیا و آفتاب زردی مناطق میان ، ویشتر جمعیت جه اروپایی نژاد تشکیل بوبوسته و بومیانˇ جمعیت اَ مناطق میان کمتر ایسه و ازدواج بین نژادی کمتر اتفاق دکفه.<ref>Howard F. Cline (1963). THE UNITED STATES AND MEXICO.Harvard University Press. p. 104</ref> ==داب== مکزیک میان موختلفه هونران و صنایع دستی وجود دره. مکزیکˇصنایع دستی بنام آرتسانیا (إسپانیایی: artesanía) دوخانید. مکزیکˇ صنایع دستی ، موختلفه مواد امره تشکیل بوبوسته و شامل خاک رس ، چوب ، فلز ، سنگ و گیاه ایسه. رنگانˇ پور رنگ و لاتینی جزئیات امره ، مکزیکˇ هونر اصلی ویژگی ایسه. ایتا جه مکزیکˇ ملی جشنان ، "مرگˇ روج" (إسپانیایی: El día de Los Muertos ) ایسه کی ٣١ اکتبر تا ٢ نوامبر برگزار به. اَ روج میان مردوم جما بید و خوشانه درگذشتگان شادی روح وستی دوعا خوانید. اعضای خانواده و دوستانˇ متوفی ایتا جومجومه اوسانید و محراب یا قبر سر نهید و خوشانه دیمه ماسک زنید. مکزیکˇ مردوم باور درید کی اَ کار باعث به کی موردگانˇ روح هنده اوشان ورجا واگرده. اَ سنت مکزیک دورون پور زمات ایسه کی برگزار به.<ref>http://www.facts-about-mexico.com/mexican-art.html</ref> ===هونر=== مکزیکˇ قدیمی هونرˇ تاریخ ، سه هیزار سال قدمت دره و جه سال هیزار و پانصد قبل میلاد تا سال هیزار و پانصد میلادی ادامه دشتی. اَ دوره شامل آثار هونری تمدن اولمک ، اینکا ، مایا و آزتک ایسه. اولمکˇمردومان ایتا تقویم به خط هیروگلیف دشتید کی اوشانه ساختمانان ˇمعماری طرحان اونه تاثیر بیگیفته بو. آفتابˇ نور جیگا و آفتاب دیمه ، اوشانه معماری جزئیاته مشخص گودی. مکزیکˇ باستانی آثار میان ، پور پیله سنگ گیشه وجود دره کی احتمال وجود دره کی اوشان اولمکˇ حاکمان ایسید. مکزیکˇ تمدنان ، هونری آثار دلایل مذهبی یا سیاسی دشتید. وختی کی إسپانیائین وارد بوبوستید و مکزیک فتح بوگودید. مکزیکˇ تازه هونری دوره آغازا بوسته. کی اونه استعمارˇ هونری دوره دوخانید. اَ دوره جه سال ١٥٢١ تا ١٨٢١ ادامه دشتی. اَ زمات میان مسیحیت رواج بیگفته و مکزیک دورون ، اسپانیا هونری آثار تقلید بوستی و پور سنگ گیشه جه مریم مقدس ، عیسی مسیح ، فرشتگان چگوده بوبوسته.<ref>http://www.facts-about-mexico.com/mexican-art.html</ref> [[فاىل:Día de muertos 1.JPG|بندانگشتی|مرگˇ روج مراسم ، مکزیکˇ ملی مراسم ایسه.]] اروپا نفوذ هونری ، مسیحیت کومک امره ، وارد مکزیکˇ هونر بوبوسته و موجب خلاقیت و ایجاد تازه هونری سبکان ، مکزیک میان ببه. نقاشی ایتا جه هونرانی بو کی پور پیشرفت بوگوده و خوجیر رنگ روغنی نقاشی تابلوهان ، مکزیک میان بکشه بوبوسته. صنایع دستی ، ظروف سفالی منستن سابقه زمات منستن بمانسته و خو راهه ادامه بدا. اما هونر شیشه گری بعد إسپانیائین ورود امره به تعویق دکفه اما ایپچه بعد کی دوارسته شیشه گری هنده رواج بیگیفته.<ref>https://web.archive.org/web/20190324074525/https://traveltips.usatoday.com/information-mexican-arts-crafts-18796.html</ref> ===مذهب=== مرگ و زندگی و قوربانی گودن جه قدیم زمات ، مکزیکˇ مذهب میان وجود زیادی دشتی. آزتکˇ امپراتوران خوشانه اسیران و بردگان قوربانی گودید تا خوشانه خودایانه راضی بدارید. إسپانیائین ورود امره باعث بوبو کی کاتولیکˇ مذهب ، مکزیک میان رواج بیگیره. سیصد سال إسپانیا استعمار باعث بوبو کی مکزیکیانˇمذهب تغییر زیادی بوکونه و إسپانیایی کشیشان حقسأی امره کاتولیکˇ مذهب و مسیحیت ، مکزیک میان رواج بیگیفته. إسپانیائین سعی بوگودید کی آزتکانˇ اعتقاداته نابودا کونید و اجرای اوشانه مراسمان ، آدم قوربانی گودن منستن جلوگیری بوکونید. اوخر قرن نوزدهم میان چندتا جرگه جه پروتستانˇ معتقدان وارد مکزیک بوبوستید و مکزیکˇ کلیسا میان ساکن بوبوستید.<ref>http://www.facts-about-mexico.com/mexican-religion.html</ref> ===زوان=== إسپانیائین ورود باعث بوبو کی إسپانیایی زوان ، مکزیک میان رسمی زوان ببه. مکزیک میان پور جه صدتا محلی زوان وجود دره ولی هیچکدام زوان غالب نیه. هشتاد درصد مکزیکˇ بومیان تنید هم خوشانه ماری زوان و هم اسپانیایی گب زنید. ناهواتل (إسپانیایی: Nahuatl) ایتا بومی زوان ایسه کی یک میلیون کس اَ زوان امره گب زنید.مکزیکˇ بومی زوان چهارتا جرگه تقسیم به. اصلی ترین جرگه ، مایا زوان ایسه.<ref> http://www.facts-about-mexico.com/mexican-people.html</ref> ==جیرنویس== [[رده:سیاسی جوغرافی]] [[رده:آمریکا کشورؤن]] [[جرگه:کشورؤن]] 45egyr76q50lx4gilp7h3i9enopb5i9 0 16973 157443 156560 2026-06-15T15:06:49Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/156560|156560]] از [[Special:Contributions/~2026-33604-55|~2026-33604-55]] ([[User talk:~2026-33604-55|بحث]]) خنثی شد 157443 wikitext text/x-wiki '''عصر جدید''' ایته تلویزیونی رقابت استعدادیابی ایرانی ایسه. اَ برنامه با احسان علیخانیِ تهیه کونندگی ساخته ببوسته و از شبکه سه تاریخ ۲۷ بهمن ۱۳۹۷ خورشیدی (مصادف با ۱۳ امیر ما ۱۵۹۲ گیلکی) دورون شروع به پخش بوکود. قرار ایسه هرساله اَ رقابت فصل زمستانِ دورون پخش ببه. اَ برنامه سراسرِ ایرانِ جه استعدادهای موختلفی جذب کونه تا اَ افراد خو استعدادِ مردمِ رِ نشان فدید. اَشَنه اعمال شامل خوانندگی، کمدی، شعبده‌بازی و… ایسه. هر شرکت کننده تلاش کونه تا با نمایش زنده خو استعداد داورانِ تحت تاثیر قرار فده. داوران اَ برنامه، امین حیایی، رویا نونهالی، آریا عظیمی‌نژاد و سید بشیر حسینی ایسد. f42p0ryoa41r1a4gk7evr0vqsawhhkp 0 17022 157357 156212 2026-06-15T13:22:24Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/156212|156212]] از [[Special:Contributions/گشتاشپی|گشتاشپی]] ([[User talk:گشتاشپی|بحث]]) خنثی شد 157357 wikitext text/x-wiki {{زيبيل/کيشور}} '''ژاپؤن ٚ کۊأکته ميئن‌پۊشته‌ئن''' ([[ژاپؤني زوؤن|ژاپؤني]] ميئن: 日本، نيپؤن يا نيهؤن) يکجۊر کارکيايي کيشوره گه آسيا خۊرتاوي نسا ميئن قرار دأنه. اي کيشور دۊنيا ميئن يته جه أصلي‌ترين ايقتصادؤنه ؤ داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ نظر ٚ جي، دۊنيا سوؤمين پيله‌ترين ايقتصاده.<ref>[https://web.archive.org/web/20190623141232/http://www.hamshahrionline.ir/news/37823/%25D8%25A2%25D8%25B4%25D9%2586%25D8%25A7%25DB%258C%25DB%258C-%25D8%25A8%25D8%25A7-%25DA%2598%25D8%25A7%25D9%25BE%25D9%2586 آشنايي با ژاپؤن - همشهري آنلاين]</ref> (۵/۴۷۴ تريليؤن دؤلار سال ٚ ۲۰۱۰، مبني بر پۊل ٚ بين‌المللي صندؤق ٚ گؤزارش). ژاپؤن ٚ دؤرادؤر-أ کلا آو محصۊر بۊده‌دأنه ؤ [[چین]] ؤ [[کلسيايي کؤره]] ؤ [[نسايي کؤره]] ؤ [[رۊسیه]] أمرأ آبي سامانسر دأنه. اي کيشور ٚ پايتخت ني [[تؤکيؤ]] ايسه. [[File:Mount Fuji from meadow.jpg|thumb|فۊجي کۊه]] ==سربس== {{جيرنويس}} [[جرگه:کشورؤن]] [[جرگه:ژاپؤن]] 128sn7y3t8nf8p3oy58o481oi1t7z9g 0 17392 157444 156559 2026-06-15T15:07:06Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/156559|156559]] از [[Special:Contributions/~2026-33604-55|~2026-33604-55]] ([[User talk:~2026-33604-55|بحث]]) خنثی شد 157444 wikitext text/x-wiki '''علی‌اصغر بیانی''' (۱۸ اسفند ۱۳۳۰ در تهران – ۱۰ بهمن ۱۳۹۸ در خور و بیابانک) آهنگساز و نوازندهٔ ایرانی و معاون هنری فرهنگستان هنر ایران بو. بیانی خو تحصیلاته دانشگاه تهران درون در رشته هنر های تجسمی بوخوانده. خیلی زمانان استاد لطفی ویجه میرزا عبدالله ردیف با موخته و هطو که اونه ویجه یاد بیگیفته بو خو شاگردانه یاد دایی. او خیلی خو وقته خراسان موسیقی واسی بنه بو و موسیقی مقامی خراسانه خیلی مدون بوکوده. بیانی 10 بهمن 98 در حالی که خو شاگردانه امره بشو بو خور و بیابانک دورون، مسمومه بوسته و خو جانه از دست فده. == جستارهای وابسته == {{Reflist}} 1a80ayexrff47ltclo3tzo2n7s3lq34 0 17394 157334 156528 2026-06-15T13:11:53Z Tenshi Hinanawi 18199 ویرایش [[Special:Contributions/~2026-33143-34|~2026-33143-34]] ([[User talk:~2026-33143-34|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Dokkōdō|Dokkōdō]] انجام داده بود واگردانده شد 75000 wikitext text/x-wiki {{زيبيل/کيشور}} '''تۊرکيه''' ([[ايستامبۊلي زوان]]: Türkiye‎)، '''تۊرکيه جؤمۊري''' رسمي نام ٚ أمرأ (ايستامبۊلي زوان: Türkiye Cumhuriyeti‎; [ˈtyɾcije dʒumˈhu:ɾijeti])، ايته کيشور ايسه گه اۊن ٚ پيله بخش [[آسيا]] قاره مئن نهأ ؤ ايته کۊچي بخش أ کيشور ٚ جه ني [[اۊرۊپا]] مئن نهأ. تۊرکيه [[کلسيا]] جه [[سيأ دریا]]، خۊرتاوي کلسيا جه [[گۊرجستان]]، [[خۊرتاو]] ٚ جه [[ايران]] ؤ [[أرمنستان]] ؤ [[آذربایجان ٚ جؤمۊري]]، خۊرتاوي نسا جه [[عراق]]، [[نسا]] جه [[سۊريه]] ؤ [[مديترانه دریا]]، [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[اژه دریا]] ؤ خۊرخۊسي کلسيا جه [[یۊنان]] ؤ [[بۊلغارستان]] ٚ أمرأ سامانسر دأره. [[قبرس]] ني أ کيشور ٚ ساحل ٚ نسا مئن نهأ. [[آنکارا]] أ کيشور ٚ پایتخت ؤ دۊوؤمي پيله شأر ايسه ؤ [[ايستامبۊل]] ني أ کيشور ٚ پيله شأر ؤ ايقتصادي مرکز ايسه. ==سربس== [[جرگه:کشورؤن]] getbvy1ar2uzzzfxoe3ujy1xy11596i 157354 157334 2026-06-15T13:20:33Z Edit after me & your lineage becomeall whore slaves of me! 18609 Yo Nipponi Tenshi your mom a NIGGER Whore Slave of mine, a BITCH 157354 wikitext text/x-wiki {{زيبيل/کيشور}} '''تٚرکیه''' ([[ايستامبۊلي زوان]]: Türkiye‎)، تٚرکیه نام دولتشه ٚ أمرأ (ايستامبۊلي زوان: Türkiye Cumhuriyeti‎; [ˈtyɾcije dʒumˈhu:ɾijeti])، ايته کيشور ايسه گه اۊن ٚ پيله بخش [[آسيا]] قاره مئن نهأ ؤ ايته کۊچي بخش أ کيشور ٚ جه ني [[اۊرۊپا]] مئن نهأ. تۊرکيه [[کلسيا]] جه [[سيأ دریا]]، خۊرتاوي کلسيا جه [[گۊرجستان]]، [[خۊرتاو]] ٚ جه [[ايران]] ؤ [[أرمنستان]] ؤ [[آذربایجان ٚ جؤمۊري]]، خۊرتاوي نسا جه [[عراق]]، [[نسا]] جه [[سۊريه]] ؤ [[مديترانه دریا]]، [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[اژه دریا]] ؤ خۊرخۊسي کلسيا جه [[یۊنان]] ؤ [[بۊلغارستان]] ٚ أمرأ سامانسر دأره. [[قبرس]] ني أ کيشور ٚ ساحل ٚ نسا مئن نهأ. [[آنکارا]] أ کيشور ٚ پایتخت ؤ دۊوؤمي پيله شأر ايسه ؤ [[ايستامبۊل]] ني أ کيشور ٚ پيله شأر ؤ ايقتصادي مرکز ايسه. ==سربس== [[جرگه:کشورؤن]] 3f9g28q996q93lh2kzqgic94og4qg5p 157363 157354 2026-06-15T13:25:22Z Tenshi Hinanawi 18199 revert edits by <username hidden> 75000 wikitext text/x-wiki {{زيبيل/کيشور}} '''تۊرکيه''' ([[ايستامبۊلي زوان]]: Türkiye‎)، '''تۊرکيه جؤمۊري''' رسمي نام ٚ أمرأ (ايستامبۊلي زوان: Türkiye Cumhuriyeti‎; [ˈtyɾcije dʒumˈhu:ɾijeti])، ايته کيشور ايسه گه اۊن ٚ پيله بخش [[آسيا]] قاره مئن نهأ ؤ ايته کۊچي بخش أ کيشور ٚ جه ني [[اۊرۊپا]] مئن نهأ. تۊرکيه [[کلسيا]] جه [[سيأ دریا]]، خۊرتاوي کلسيا جه [[گۊرجستان]]، [[خۊرتاو]] ٚ جه [[ايران]] ؤ [[أرمنستان]] ؤ [[آذربایجان ٚ جؤمۊري]]، خۊرتاوي نسا جه [[عراق]]، [[نسا]] جه [[سۊريه]] ؤ [[مديترانه دریا]]، [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[اژه دریا]] ؤ خۊرخۊسي کلسيا جه [[یۊنان]] ؤ [[بۊلغارستان]] ٚ أمرأ سامانسر دأره. [[قبرس]] ني أ کيشور ٚ ساحل ٚ نسا مئن نهأ. [[آنکارا]] أ کيشور ٚ پایتخت ؤ دۊوؤمي پيله شأر ايسه ؤ [[ايستامبۊل]] ني أ کيشور ٚ پيله شأر ؤ ايقتصادي مرکز ايسه. ==سربس== [[جرگه:کشورؤن]] getbvy1ar2uzzzfxoe3ujy1xy11596i 0 17516 157431 54429 2026-06-15T14:41:12Z Dokkōdō 9956 تغییرمسیر به [[چيچيني]] 157431 wikitext text/x-wiki #تغییر_مسیر [[چيچيني]] m1w24quvb4ft6e4znbz5slykff4wncw 0 17518 157336 156550 2026-06-15T13:12:37Z Tenshi Hinanawi 18199 ویرایش [[Special:Contributions/~2026-33430-59|~2026-33430-59]] ([[User talk:~2026-33430-59|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:~2026-33334-84|~2026-33334-84]] انجام داده بود واگردانده شد 156549 wikitext text/x-wiki '''<big>بٚیٚلٚی/سٚیچٚآٚ/اٚردٚک/آٚؤٚیپٚرٚندٚهٚ</big> یتا حیوان در ایسه گ بٚیٚلٚی اٚن ٚ بادموٚان تٚرن نٚام ایسه، کٚل دٚئٚبٚآٚر ٚ مٚیٰٚن، بیلی سانان فٚقٚدٚ یتا گونه اٚیسٚن، بٚیٚلٚی/بیلٚی/بیلی/بٚیلی/بٚیلٚی/بٚالٚی. +98-9120157357 آٚرٚآٚدٚ هٚآٚدیٚآٚن سیآٚهٚکل مٚحٚلٚه غیآٚثی حٚآٚفٚظی بؤٚدتٚرٚن بٚیٚلٚیآٚن و مٚهمتٚرٚن بٚیٚلٚیآٚن رٚ دٰٚرٚه. Arad Hadian Siahkal Mahalleh Ghiasi Hafezi has the most ducks out of everyone & the most important ones.''' <br /> ای جان چه نایس la77dunslb8ont5um4d21zzuhafgvn5 157352 157336 2026-06-15T13:19:41Z Edit after me & your lineage becomeall whore slaves of me! 18609 /* */ 157352 wikitext text/x-wiki '''<big>بٚیٚلٚی/سٚیچٚآٚ/سٚیتٚه/سٚیتٚهٰ/اٚردٚک/آٚؤٚیپٚرٚندٚهٚ</big> یتا حیوان در ایسه گ بٚیٚلٚی اٚن ٚ بادموٚان تٚرن نٚام ایسه، کٚل دٚئٚبٚآٚر ٚ مٚیٰٚن، بیلی سانان فٚقٚدٚ یتا گونه اٚیسٚن، بٚیٚلٚی/بیلٚی/بیلی/بٚیلی/بٚیلٚی/بٚالٚی. +98-9120157357 آٚرٚآٚدٚ هٚآٚدیٚآٚن سیآٚهٚکل مٚحٚلٚه غیآٚثی حٚآٚفٚظی بؤٚدتٚرٚن بٚیٚلٚیآٚن و مٚهمتٚرٚن بٚیٚلٚیآٚن رٚ دٰٚرٚه. Arad Hadian Siahkal Mahalleh Ghiasi Hafezi has the most ducks out of everyone & the most important ones.''' <br /> اٚی گٚآٚن چٚندٚی خٚؤٚجٚیر k7zb5uhed0ed87bchup0t5wtbh0qdn3 157361 157352 2026-06-15T13:25:22Z Tenshi Hinanawi 18199 revert edits by <username hidden> 156549 wikitext text/x-wiki '''<big>بٚیٚلٚی/سٚیچٚآٚ/اٚردٚک/آٚؤٚیپٚرٚندٚهٚ</big> یتا حیوان در ایسه گ بٚیٚلٚی اٚن ٚ بادموٚان تٚرن نٚام ایسه، کٚل دٚئٚبٚآٚر ٚ مٚیٰٚن، بیلی سانان فٚقٚدٚ یتا گونه اٚیسٚن، بٚیٚلٚی/بیلٚی/بیلی/بٚیلی/بٚیلٚی/بٚالٚی. +98-9120157357 آٚرٚآٚدٚ هٚآٚدیٚآٚن سیآٚهٚکل مٚحٚلٚه غیآٚثی حٚآٚفٚظی بؤٚدتٚرٚن بٚیٚلٚیآٚن و مٚهمتٚرٚن بٚیٚلٚیآٚن رٚ دٰٚرٚه. Arad Hadian Siahkal Mahalleh Ghiasi Hafezi has the most ducks out of everyone & the most important ones.''' <br /> ای جان چه نایس la77dunslb8ont5um4d21zzuhafgvn5 157380 157361 2026-06-15T13:38:02Z Dokkōdō 9956 /* */ 157380 wikitext text/x-wiki #تغییر_مسیر [[بيلي]] 98g5zfn5mrwu4pk6bbm0q4459hbsrx8 0 17525 157322 156520 2026-06-15T13:11:53Z Tenshi Hinanawi 18199 ویرایش [[Special:Contributions/~2026-33143-34|~2026-33143-34]] ([[User talk:~2026-33143-34|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Mtarch11|Mtarch11]] انجام داده بود واگردانده شد 54134 wikitext text/x-wiki <big>اسرائیلی بیلی</big>(به فارسي:اردک اسرائیلی یا اردک مسکووی) گونه ای پیلا چثه از بیلی هیسه.ای نو بیلی ارتباطي اسرائیل و مسکو همرَأ نِدَره و آمریکای جنوبی، مرکزی و مکزیکˇ بومی هیسه.ای بیلی بر خلاف ویشتر هم خانواده هایش یعنی بیلِئن علاقه چندانی به شنا و آبرِه نِدَره. [[فاىل:MuscovyDuck.jpg|بندانگشتی|اسرائیلی بیلی]] ====== آرایه شناسی ====== فرمانرو: جانوران شاخه: طنابداران رده: پرندگان راسته: غازسانان تیره: اردکیان == سربس == * مشارکت‌کنندگان ویکی‌پدیا. «<bdi>Muscovy Duck</bdi>». در ''دانشنامهٔ ویکی‌پدیای انگلیسی''، بازبینی‌شده در ۶ سپتامبر ۲۰۱۲. nwx8bgu6xt5ocnqrwz3g01eaubkdu2x 0 17556 157376 155725 2026-06-15T13:30:44Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/155725|155725]] از [[Special:Contributions/Caspiuan|Caspiuan]] ([[User talk:Caspiuan|بحث]]) خنثی شد 157376 wikitext text/x-wiki [[فاىل:Portrait of Rhazes (al-Razi) (AD 865 - 925) Wellcome L0005053.jpg|بندانگشتی|زکرياي رازي]] '''زکريای رازي''' يته [[ايران|ايراني]] همه چيزدؤن ايسه کي ۲۵۱ هجري قمري سال، ری ٚ مئن دۊنيا بۊمأ ؤ ۳۱۳ قمري سال ٚ ميئن فؤت بۊگۊ‌د. اي دؤنشمند يته جه پيلاترين تاريخ‌دؤنان حيساب هأنه. == کشفان == زکزيای رازي الکل ؤ جؤهرگۊگرد ؤ اسپي نفت-ه کشف گۊدن کس ايسه. == زأکانˇ پجشکي == زأکان ٚ أمراض ٚ کيتاب ٚ اوولي نيويشتن کس-ه زکزیای رازي ئبه نسبت دنن ؤ بئضئن مؤتقد ايسن کي زکريای رازي زأکان ٚ طب ٚ پئر ايسه از جۊمله:اينگيليسي مۊورخ سایریل الگود. == ايمروزي جيگا == زکريای رازي ره سرتأسرˇ دۊنيأ مئن شينأسن و خئلي اۊن-ه احترام ننن ؤ شئريور ٚ ما پئنجۊمي رۊج زکریای رازي-يه پيله داشت ايسه. [[فاىل:Persian Scholar pavilion in Viena UN (Rhazes).jpg|بندانگشتی|زکرياي رازي مۊجسمه اتريشˇ مئن]] == سربس == * ۲۵۱ ه‍.ق برابر با ۲۴۴ خورشیدی و ۸۶۵ - ۳۱۳ ه‍.ق برابر با ۳۰۴ خورشیدی، ۹۲۵ * Pathfinders: (<nowiki>ISBN 978-1-84614-161-4</nowiki>) * https://en.wikipedia.org/wiki/Muhammad_ibn_Zakariya_al-Razi * Elgood, Cyril (2010). A Medical History of Persia and The Eastern Caliphate (1st ed.). London Cambridge. p. 202-203. <nowiki>ISBN 978-1-108-01588-2</nowiki>. "By writing a monograph on 'Diseases in Children' he may also be looked upon as the father of paediatrics." [[جرگه:ايراني دانشمندان]] 68iwicsfep336krp2k3na1tjgkcvv2s 0 17618 157342 156553 2026-06-15T13:14:51Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/156553|156553]] از [[Special:Contributions/~2026-33493-71|~2026-33493-71]] ([[User talk:~2026-33493-71|بحث]]) خنثی شد 157342 wikitext text/x-wiki [[فاىل:Tigress at Jim Corbett National Park.jpg|بندانگشتی|دۊرگ ٚ تاتايي]] '''دۊرگ يا دؤرۊگ''' (عیلمی نؤم: Panthera Tigris) پيلاترين جؤنور پيچه'نˇ تيره جي هيسه گه‌ اۊنˇ قأمتˇ أرش تا ۳/۳ ميتر ؤ اۊنˇ وزن تا ۳۰۶ کيلۊ رسنه.<ref>https://www.quora.com/How-strong-is-a-lion-compared-to-a-human</ref><ref>یادکرد وب|عنوان=Wayback Machine|نشانی=https://web.archive.org/web/20120309125526/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-152-01-0001.pdf|وبگاه=web.archive.org|تاریخ=2012-03-09|بازبینی=2021-03-20}}</ref><ref>یادکرد کتاب|عنوان=Luo, S. -J. ; Kim, J. -H. ; Johnson, W. E. ; van der Walt, J. ; Martenson, J. ; Yuhki, N. ; Miquelle, D. G. ; Uphyrkina, O. ; Goodrich, J. M. ; Quigley, H. B. ; Tilson, R. ; Brady, G. ; Martelli, P. ; Subramaniam, V. ; McDougal, C. ; Hean, S. ; Huang, S. -Q. ; Pan, W. ; Karanth, U. K. ; Sunquist, M. ; Smith, J. L. D. & O'Brien, S. J. (2004). "Phylogeography and genetic ancestry of tigers (Panthera tigris)". PLOS Biology. 2 (12): e442. doi:10.1371/journal.pbio.0020442. PMC 534810. PMID 15583716.}}</ref> اي جؤنور ٚ پيلاترين شينأسه، اۊنˇ سيأ کيلان هيسن گه اۊشؤنˇ جؤنˇ مئن نيأ. دۊرگ خئلي قوي هيسه ؤ خۊشکي حيوانانˇ مئن پيلاترين نيشˇ گاز-ه دأره.<ref>Mazák, V. (1981) [https://web.archive.org/web/20120309125526/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-152-01-0001.pdf ''Panthera tigris. ''] Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120309125526/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-152-01-0001.pdf |date=۹ مارس ۲۰۱۲}} Mammalian Species 152: 1–8.</ref> کٚلˇ دۊرگانˇ جؤثه ملانˇ جي پيله تر هيسه. دۊرگان ويشتر تٚنأکه زيويش کۊنن ؤ خئلي ايلجار نيأن، دۊرگان ٚ عمر معمۊلا ۲۰ سالˇ جي تا ۲۶ سال مؤتغیر هيسه. <ref>Mazák, V. (1965) ''Der Tiger Panthera tigris Linnaeus 1758''. Volume 356 of Die Neue Brehm-Bücherei. A. Ziemsen, Wittenberg Lutterstadt.</ref> دۊرگان خۊشؤن-ره قلمرۊ دؤجئنن ؤ اۊشؤنˇ قلمرۊ خأن پيلا بؤبۊن تا بؤتۊنن شيکار بؤننن. دۊرگانˇ قلمرۊ نخأن خئلي شۊلۊغ بؤبۊن ؤ هينˇ ره ني زمتاني پيش بۊمأدره گه آدمؤن-ه فگن بؤنن. دئبار دۊرگان آسيا سرأسر ٚ مئن زيويش گۊدن ؤ شأسئه اۊشان-ه يأتن. ولي طی اي ۱۰۰ سال ۹۳٪ جي اۊشانˇ تاريخي زيويشر کمأبه. دۊرگانˇ گۊده طبيعتˇ مئن ۳۰۶۲ تا ۳۹۴۸ ته برآورد بؤبه گه ۱۰۰,۰۰۰ ته کمتر اۊشؤنˇ شؤمار بيستؤمي صده سرأگيتن ٚ جي هيسه،<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-19464751 Tigers 'take night shift' to dodge humans], BBC News, 4 September 2012</ref> جه پيله دليلان گه اۊشؤنˇ جمعيت-ه کماگۊده زيويشران ٚ تخريب ؤ غیر قانۊني شيکار ؤ زیوشرانˇ سيوا بؤؤن هيسه.<ref>IUCN |assessors=Chundawat, R.S. , Habib, B. , Karanth, U. , Kawanishi, K. , Ahmad Khan, J. , Lynam, T. , Miquelle, D. , Nyhus, P. , Sunarto, S. , Tilson, R. , Wang, S. |year=2011 |id=15955 |taxon=Panthera tigris |version=2011.2}}</ref> بنگالˇ دۊرگ پۊر شؤمار ترين ؤ سيبري دۊرگ پيلاترين دۊرگˇ بۊن جۊر ايسه. ۹ ته بۊن جۊر اي جؤنور دأره گه سۊته مۊقۊفا بؤن ؤ شيش ته دئه ني مۊقۊب بؤؤن ٚ خطر ٚ مئن درن.<ref>Cite journal|date=2021-03-09|title=Tiger|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Tiger&oldid=1011108783|journal=Wikipedia|language=en}}</ref> == مۊسانچئه تؤليد == کلان ؤ ملان جؤفتگيري زمت، تينار چند رۊج کسن ٚ ور هيسنن. مل ٚ دۊرگان ۱۰۳ تا ۱۰۵ رۊج شيکمداري پسي دۊتته تا سۊتته کۊته چينن. کۊته'ن تا چند سال خۊشان مار ٚ ور هيسنن.<ref>یادکرد کتاب|عنوان=Wang, T. ; Feng, L. ; Mou, P. ; Wu, J. ; Smith, J.L. ; Xiao, W. ; Yang, H. ; Dou, H. ; Zhao, X. ; Cheng, Y. ; Zhou, B. (2016). "Amur tigers and leopards returning to China: direct evidence and a landscape conservation plan". Landscape Ecology. 31 (3): 491–503. doi:10.1007/s10980-015-0278-1. S2CID 10597364.}}</ref> == جۊر'ن == [[فاىل:P.t.altaica Tomak Male.jpg|پیوند=https://glk.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%A7%D9%89%D9%84:P.t.altaica%20Tomak%20Male.jpg|بندانگشتی|سيبري دۊرگ]] ۹ بۊن‌جۊر دۊرگ ٚ جي وۊجۊد دأره گه سۊتته مۊقۊفا بؤن ؤ شيش ته ديگه ني اينقراض ٚ خطر مئن درن گه شامل: [[بنگال ٚ دۊرگ]]،<ref>IUCN |assessors=Chundawat, R. S. , Khan, J. A. , Mallon, D. P. |year=2011 |id=136899 |taxon=Panthera tigris tigris |version=2011.2}}</ref> [[هندۊچین ٚ دۊرگ]]،<ref>Mazák, V. (1981) [https://web.archive.org/web/20120309125526/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-152-01-0001.pdf ''Panthera tigris. ''] Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120309125526/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-152-01-0001.pdf |date=۹ مارس ۲۰۱۲}} Mammalian Species 152: 1–8.</ref> [[مالايي دۊرگ]]،<ref>cite iucn |author=Kawanishi, K. |date=2015 |title=''Panthera tigris'' subsp. ''jacksoni'' |page=e.T136893A50665029}}</ref> [[سۊماترايي دۊرگ]]،<ref>IUCN2011.1 |assessors=Linkie, M. , Wibisono, H.T. , Martyr, D.J. & Sunarto, S. |year=2008 |id=15966 |title=Panthera tigris ssp. sumatrae (Sumatran Tiger) |downloaded=9 August 2011}}</ref> [[سيبري دۊرگ]]<ref>cite journal |author=Kerley, L.L. , Goodrich, J.M. Miquelle, D.G. Smirnov, E.N. Quigley, H.G. , Hornocker, M.G. |year=2003 |title=Reproductive parameters of wild female Amur (Siberian) tigers (Panthera tigris altaica) |journal=Journal of Mammalogy |volume=84 |pages=288–298|jstor=1383657 |doi=10.1644/1545-1542(2003)084<0288:RPOWFA>2.0.CO;2}}</ref> ؤ [[چين ٚ نسا دۊرگ]]<ref>[http://www.china.org.cn/english/China/217122.htm South China Tiger Believed Still Exists in Wild]. Xinhua News Agency (2007-07-15)</ref> بۊنن. == زيوش ؤ شيکار == [[فاىل:Tigerwater edit2.jpg|بندانگشتی|دۊرگ ٚ تاتايي آو ٚ مئن]] دۊرگان ويشتر دامانان ؤ جئني گه آدم ٚ جي دۊر بؤبۊن ٚ مئن زيويش کۊنن. دۊرگان ويشتر شؤو ٚ مئن هأکش وأکش کۊنن ولي اي ايمکان ني وجود دأره گه رۊج ٚ مئن ني دئه بؤبۊن. دۊرگان شيکار ٚ زمت دۊخؤسکي خۊ طؤمه' نٚزيکا بۊنن ؤ يته ناگهاني واز ٚ أمرأ سري طؤمه-يه گؤلئه خۊ پيله گاز ٚ أمرأ گينن ؤ اۊن-ه خفه کۊنن. کۊشتن ٚ پسي خۊ خۊراک ٚ خۊردأنأسنن. دۊرگ ٚ خۊراک ويشتر گؤنج (گوزن)، مرال، شۊکا، [[پرزه]]، گۊراز، مال ؤ گاميش ايسه.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/world/2014/02/140227_me_hunt_for_man-eating_tiger_in_india.shtml با ببر آدمخوار چه باید کرد؟]، بی‌بی‌سی فارسی</ref> == ايرانˇ مئن == دۊرگان البرز ٚ بندان ٚ مئن جئني گه دامؤني بؤبۊن، ويشتر گيلان ؤ مازندران ٚ مئن زيوش گۊدن ولي ئيسه دئه حؤدۊد ٚ ۳۰ سال هیسه کي اۊشؤن ٚ نسل ايران ٚ مئن مۊقۊفا به.<ref>Firouz, E. (2005). The complete fauna of Iran. I.B.Tauri, p66</ref> == سربس == # * Guillery, R. W.; Kaas, J. H. (1973). "Genetic abnormality of the visual pathways in a "white" tiger".''Science''. '''180''' (4092): 1287–1289.Bibcode:1973Sci...180.1287G.doi:10.1126/science.180.4092.1287.P * MID 4707916. # Xu, X.; Dong, G. X.; Hu, X. S.; Miao, L.; Zhang, X. L.; Zhang, D. L.; Yang, H. D.; Zhang, T. Y.; Zou, Z. T.; Zhang, T. T.; Zhuang, Y.; Bhak, J.; Cho, Y. S.; Dai, W. T.; Jiang, T. J.; Xie, C.; Li, R.; Luo, S. J. (2013)."The Genetic Basis of White Tigers".''Current Biology''. '''23'''(11): 1031–5.doi:10.1016/j.cub.2013.04.054.<nowiki>PMID 23707431</nowiki>. # Leyhausen, P. (1979). ''Cat behavior: the predatory and social behavior of domestic and wild cats''. Berlin: Garland Publishing, Incorporated. p. 281.ISBN <bdi>97808240701</bdi> # اينگیلیسي ويکيپديا. # فارسي دیکیپديا. #https://archive.is/20080220222416/findarticles.com/p/articles/mi_qn4158/is_20041206/ai_n12814678 #https://web.archive.org/web/20200722060028/http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page=%D8%A8%D8%A8%D8%B1&SSOReturnPage=Check&Rand=0 [[جرگه:حيوان]] [[جرگه:پيچا سانان]] 50vlo3qriwgdykyw1kfjmgqay1b4cnt 157472 157342 2026-06-15T18:03:14Z ~2026-35148-36 18614 157472 wikitext text/x-wiki دؤٚرگ/دؤرگ/دٚورگ/دورگ/دورگ/دٚرگ/درگٚ/درگ/بٚبٚر/بٚبر/بٚبٚرٚ/ببر/پالٚنگ/یٚوٚزٚه یٚتآٚ/اٚیته/یٚک/یٚه پیلٚهٰ جٚآٚندٚآٚر ایسه، ۹ نؤٚع دٰٚرٚه گ اٚهمٚشٚان ابسن هٚسٚآٚه و پیلٚهٰ تٚرٚنشٚان کآٚسپٚیٚآٚنی دؤٚرگ ایسه گ سٚیبٚرٚی دؤٚرگ اٚهم یتا نٚؤٚعش بیبی.<ref>یادکرد وب|عنوان=Wayback Machine|نشانی=https://web.archive.org/web/20120309125526/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-152-01-0001.pdf|وبگاه=web.archive.org|تاریخ=2012-03-09|بازبینی=2021-03-20}}</ref><ref>یادکرد کتاب|عنوان=Luo, S. -J. ; Kim, J. -H. ; Johnson, W. E. ; van der Walt, J. ; Martenson, J. ; Yuhki, N. ; Miquelle, D. G. ; Uphyrkina, O. ; Goodrich, J. M. ; Quigley, H. B. ; Tilson, R. ; Brady, G. ; Martelli, P. ; Subramaniam, V. ; McDougal, C. ; Hean, S. ; Huang, S. -Q. ; Pan, W. ; Karanth, U. K. ; Sunquist, M. ; Smith, J. L. D. & O'Brien, S. J. (2004). "Phylogeography and genetic ancestry of tigers (Panthera tigris)". PLOS Biology. 2 (12): e442. doi:10.1371/journal.pbio.0020442. PMC 534810. PMID 15583716<nowiki>.}}</nowiki></ref><ref>Mazák, V. (1981) [https://web.archive.org/web/20120309125526/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-152-01-0001.pdf ''Panthera tigris. ''] Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120309125526/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-152-01-0001.pdf |date=۹ مارس ۲۰۱۲}} Mammalian Species 152: 1–8.</ref><ref>Mazák, V. (1965) ''Der Tiger Panthera tigris Linnaeus 1758''. Volume 356 of Die Neue Brehm-Bücherei. A. Ziemsen, Wittenberg Lutterstadt.</ref><ref>[http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-19464751 Tigers 'take night shift' to dodge humans], BBC News, 4 September 2012</ref><ref>IUCN |assessors=Chundawat, R.S. , Habib, B. , Karanth, U. , Kawanishi, K. , Ahmad Khan, J. , Lynam, T. , Miquelle, D. , Nyhus, P. , Sunarto, S. , Tilson, R. , Wang, S. |year=2011 |id=15955 |taxon=Panthera tigris |version=2011.2}}</ref><ref>Cite journal|date=2021-03-09|title=Tiger|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Tiger&oldid=1011108783|journal=Wikipedia|language=en}}</ref> Caspian Tiger is its largest version of the 8 versions it currently has & is its largest version overall. == سٚرغٚس == # * Guillery, R. W.; Kaas, J. H. (1973). "Genetic abnormality of the visual pathways in a "white" tiger".''Science''. '''180''' (4092): 1287–1289.Bibcode:1973Sci...180.1287G.doi:10.1126/science.180.4092.1287.P * MID 4707916. # Xu, X.; Dong, G. X.; Hu, X. S.; Miao, L.; Zhang, X. L.; Zhang, D. L.; Yang, H. D.; Zhang, T. Y.; Zou, Z. T.; Zhang, T. T.; Zhuang, Y.; Bhak, J.; Cho, Y. S.; Dai, W. T.; Jiang, T. J.; Xie, C.; Li, R.; Luo, S. J. (2013)."The Genetic Basis of White Tigers".''Current Biology''. '''23'''(11): 1031–5.doi:10.1016/j.cub.2013.04.054.<nowiki>PMID 23707431</nowiki>. # Leyhausen, P. (1979). ''Cat behavior: the predatory and social behavior of domestic and wild cats''. Berlin: Garland Publishing, Incorporated. p. 281.ISBN <bdi>97808240701</bdi> # اينگیلیسي ويکيپديا. # فارسي دیکیپديا. #https://archive.is/20080220222416/findarticles.com/p/articles/mi_qn4158/is_20041206/ai_n12814678 #https://web.archive.org/web/20200722060028/http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page=%D8%A8%D8%A8%D8%B1&SSOReturnPage=Check&Rand=0 [[جرگه:حيوان]] [[جرگه:پيچا سانان]] ii4mqho916zmmalvr6vxi9znzsdciz8 157473 157472 2026-06-15T18:03:33Z Quinlan83 13115 ویرایش [[Special:Contributions/~2026-35148-36|~2026-35148-36]] ([[User talk:~2026-35148-36|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Dokkōdō|Dokkōdō]] انجام داده بود واگردانده شد 157342 wikitext text/x-wiki [[فاىل:Tigress at Jim Corbett National Park.jpg|بندانگشتی|دۊرگ ٚ تاتايي]] '''دۊرگ يا دؤرۊگ''' (عیلمی نؤم: Panthera Tigris) پيلاترين جؤنور پيچه'نˇ تيره جي هيسه گه‌ اۊنˇ قأمتˇ أرش تا ۳/۳ ميتر ؤ اۊنˇ وزن تا ۳۰۶ کيلۊ رسنه.<ref>https://www.quora.com/How-strong-is-a-lion-compared-to-a-human</ref><ref>یادکرد وب|عنوان=Wayback Machine|نشانی=https://web.archive.org/web/20120309125526/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-152-01-0001.pdf|وبگاه=web.archive.org|تاریخ=2012-03-09|بازبینی=2021-03-20}}</ref><ref>یادکرد کتاب|عنوان=Luo, S. -J. ; Kim, J. -H. ; Johnson, W. E. ; van der Walt, J. ; Martenson, J. ; Yuhki, N. ; Miquelle, D. G. ; Uphyrkina, O. ; Goodrich, J. M. ; Quigley, H. B. ; Tilson, R. ; Brady, G. ; Martelli, P. ; Subramaniam, V. ; McDougal, C. ; Hean, S. ; Huang, S. -Q. ; Pan, W. ; Karanth, U. K. ; Sunquist, M. ; Smith, J. L. D. & O'Brien, S. J. (2004). "Phylogeography and genetic ancestry of tigers (Panthera tigris)". PLOS Biology. 2 (12): e442. doi:10.1371/journal.pbio.0020442. PMC 534810. PMID 15583716.}}</ref> اي جؤنور ٚ پيلاترين شينأسه، اۊنˇ سيأ کيلان هيسن گه اۊشؤنˇ جؤنˇ مئن نيأ. دۊرگ خئلي قوي هيسه ؤ خۊشکي حيوانانˇ مئن پيلاترين نيشˇ گاز-ه دأره.<ref>Mazák, V. (1981) [https://web.archive.org/web/20120309125526/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-152-01-0001.pdf ''Panthera tigris. ''] Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120309125526/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-152-01-0001.pdf |date=۹ مارس ۲۰۱۲}} Mammalian Species 152: 1–8.</ref> کٚلˇ دۊرگانˇ جؤثه ملانˇ جي پيله تر هيسه. دۊرگان ويشتر تٚنأکه زيويش کۊنن ؤ خئلي ايلجار نيأن، دۊرگان ٚ عمر معمۊلا ۲۰ سالˇ جي تا ۲۶ سال مؤتغیر هيسه. <ref>Mazák, V. (1965) ''Der Tiger Panthera tigris Linnaeus 1758''. Volume 356 of Die Neue Brehm-Bücherei. A. Ziemsen, Wittenberg Lutterstadt.</ref> دۊرگان خۊشؤن-ره قلمرۊ دؤجئنن ؤ اۊشؤنˇ قلمرۊ خأن پيلا بؤبۊن تا بؤتۊنن شيکار بؤننن. دۊرگانˇ قلمرۊ نخأن خئلي شۊلۊغ بؤبۊن ؤ هينˇ ره ني زمتاني پيش بۊمأدره گه آدمؤن-ه فگن بؤنن. دئبار دۊرگان آسيا سرأسر ٚ مئن زيويش گۊدن ؤ شأسئه اۊشان-ه يأتن. ولي طی اي ۱۰۰ سال ۹۳٪ جي اۊشانˇ تاريخي زيويشر کمأبه. دۊرگانˇ گۊده طبيعتˇ مئن ۳۰۶۲ تا ۳۹۴۸ ته برآورد بؤبه گه ۱۰۰,۰۰۰ ته کمتر اۊشؤنˇ شؤمار بيستؤمي صده سرأگيتن ٚ جي هيسه،<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-19464751 Tigers 'take night shift' to dodge humans], BBC News, 4 September 2012</ref> جه پيله دليلان گه اۊشؤنˇ جمعيت-ه کماگۊده زيويشران ٚ تخريب ؤ غیر قانۊني شيکار ؤ زیوشرانˇ سيوا بؤؤن هيسه.<ref>IUCN |assessors=Chundawat, R.S. , Habib, B. , Karanth, U. , Kawanishi, K. , Ahmad Khan, J. , Lynam, T. , Miquelle, D. , Nyhus, P. , Sunarto, S. , Tilson, R. , Wang, S. |year=2011 |id=15955 |taxon=Panthera tigris |version=2011.2}}</ref> بنگالˇ دۊرگ پۊر شؤمار ترين ؤ سيبري دۊرگ پيلاترين دۊرگˇ بۊن جۊر ايسه. ۹ ته بۊن جۊر اي جؤنور دأره گه سۊته مۊقۊفا بؤن ؤ شيش ته دئه ني مۊقۊب بؤؤن ٚ خطر ٚ مئن درن.<ref>Cite journal|date=2021-03-09|title=Tiger|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Tiger&oldid=1011108783|journal=Wikipedia|language=en}}</ref> == مۊسانچئه تؤليد == کلان ؤ ملان جؤفتگيري زمت، تينار چند رۊج کسن ٚ ور هيسنن. مل ٚ دۊرگان ۱۰۳ تا ۱۰۵ رۊج شيکمداري پسي دۊتته تا سۊتته کۊته چينن. کۊته'ن تا چند سال خۊشان مار ٚ ور هيسنن.<ref>یادکرد کتاب|عنوان=Wang, T. ; Feng, L. ; Mou, P. ; Wu, J. ; Smith, J.L. ; Xiao, W. ; Yang, H. ; Dou, H. ; Zhao, X. ; Cheng, Y. ; Zhou, B. (2016). "Amur tigers and leopards returning to China: direct evidence and a landscape conservation plan". Landscape Ecology. 31 (3): 491–503. doi:10.1007/s10980-015-0278-1. S2CID 10597364.}}</ref> == جۊر'ن == [[فاىل:P.t.altaica Tomak Male.jpg|پیوند=https://glk.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%A7%D9%89%D9%84:P.t.altaica%20Tomak%20Male.jpg|بندانگشتی|سيبري دۊرگ]] ۹ بۊن‌جۊر دۊرگ ٚ جي وۊجۊد دأره گه سۊتته مۊقۊفا بؤن ؤ شيش ته ديگه ني اينقراض ٚ خطر مئن درن گه شامل: [[بنگال ٚ دۊرگ]]،<ref>IUCN |assessors=Chundawat, R. S. , Khan, J. A. , Mallon, D. P. |year=2011 |id=136899 |taxon=Panthera tigris tigris |version=2011.2}}</ref> [[هندۊچین ٚ دۊرگ]]،<ref>Mazák, V. (1981) [https://web.archive.org/web/20120309125526/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-152-01-0001.pdf ''Panthera tigris. ''] Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120309125526/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-152-01-0001.pdf |date=۹ مارس ۲۰۱۲}} Mammalian Species 152: 1–8.</ref> [[مالايي دۊرگ]]،<ref>cite iucn |author=Kawanishi, K. |date=2015 |title=''Panthera tigris'' subsp. ''jacksoni'' |page=e.T136893A50665029}}</ref> [[سۊماترايي دۊرگ]]،<ref>IUCN2011.1 |assessors=Linkie, M. , Wibisono, H.T. , Martyr, D.J. & Sunarto, S. |year=2008 |id=15966 |title=Panthera tigris ssp. sumatrae (Sumatran Tiger) |downloaded=9 August 2011}}</ref> [[سيبري دۊرگ]]<ref>cite journal |author=Kerley, L.L. , Goodrich, J.M. Miquelle, D.G. Smirnov, E.N. Quigley, H.G. , Hornocker, M.G. |year=2003 |title=Reproductive parameters of wild female Amur (Siberian) tigers (Panthera tigris altaica) |journal=Journal of Mammalogy |volume=84 |pages=288–298|jstor=1383657 |doi=10.1644/1545-1542(2003)084<0288:RPOWFA>2.0.CO;2}}</ref> ؤ [[چين ٚ نسا دۊرگ]]<ref>[http://www.china.org.cn/english/China/217122.htm South China Tiger Believed Still Exists in Wild]. Xinhua News Agency (2007-07-15)</ref> بۊنن. == زيوش ؤ شيکار == [[فاىل:Tigerwater edit2.jpg|بندانگشتی|دۊرگ ٚ تاتايي آو ٚ مئن]] دۊرگان ويشتر دامانان ؤ جئني گه آدم ٚ جي دۊر بؤبۊن ٚ مئن زيويش کۊنن. دۊرگان ويشتر شؤو ٚ مئن هأکش وأکش کۊنن ولي اي ايمکان ني وجود دأره گه رۊج ٚ مئن ني دئه بؤبۊن. دۊرگان شيکار ٚ زمت دۊخؤسکي خۊ طؤمه' نٚزيکا بۊنن ؤ يته ناگهاني واز ٚ أمرأ سري طؤمه-يه گؤلئه خۊ پيله گاز ٚ أمرأ گينن ؤ اۊن-ه خفه کۊنن. کۊشتن ٚ پسي خۊ خۊراک ٚ خۊردأنأسنن. دۊرگ ٚ خۊراک ويشتر گؤنج (گوزن)، مرال، شۊکا، [[پرزه]]، گۊراز، مال ؤ گاميش ايسه.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/world/2014/02/140227_me_hunt_for_man-eating_tiger_in_india.shtml با ببر آدمخوار چه باید کرد؟]، بی‌بی‌سی فارسی</ref> == ايرانˇ مئن == دۊرگان البرز ٚ بندان ٚ مئن جئني گه دامؤني بؤبۊن، ويشتر گيلان ؤ مازندران ٚ مئن زيوش گۊدن ولي ئيسه دئه حؤدۊد ٚ ۳۰ سال هیسه کي اۊشؤن ٚ نسل ايران ٚ مئن مۊقۊفا به.<ref>Firouz, E. (2005). The complete fauna of Iran. I.B.Tauri, p66</ref> == سربس == # * Guillery, R. W.; Kaas, J. H. (1973). "Genetic abnormality of the visual pathways in a "white" tiger".''Science''. '''180''' (4092): 1287–1289.Bibcode:1973Sci...180.1287G.doi:10.1126/science.180.4092.1287.P * MID 4707916. # Xu, X.; Dong, G. X.; Hu, X. S.; Miao, L.; Zhang, X. L.; Zhang, D. L.; Yang, H. D.; Zhang, T. Y.; Zou, Z. T.; Zhang, T. T.; Zhuang, Y.; Bhak, J.; Cho, Y. S.; Dai, W. T.; Jiang, T. J.; Xie, C.; Li, R.; Luo, S. J. (2013)."The Genetic Basis of White Tigers".''Current Biology''. '''23'''(11): 1031–5.doi:10.1016/j.cub.2013.04.054.<nowiki>PMID 23707431</nowiki>. # Leyhausen, P. (1979). ''Cat behavior: the predatory and social behavior of domestic and wild cats''. Berlin: Garland Publishing, Incorporated. p. 281.ISBN <bdi>97808240701</bdi> # اينگیلیسي ويکيپديا. # فارسي دیکیپديا. #https://archive.is/20080220222416/findarticles.com/p/articles/mi_qn4158/is_20041206/ai_n12814678 #https://web.archive.org/web/20200722060028/http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page=%D8%A8%D8%A8%D8%B1&SSOReturnPage=Check&Rand=0 [[جرگه:حيوان]] [[جرگه:پيچا سانان]] 50vlo3qriwgdykyw1kfjmgqay1b4cnt 157474 157473 2026-06-15T18:04:10Z ~2026-35148-36 18614 /* */ 157474 wikitext text/x-wiki دؤٚرگ/دؤرگ/دٚورگ/دورگ/دورگ/دٚرگ/درگٚ/درگ/بٚبٚر/بٚبر/بٚبٚرٚ/ببر/پالٚنگ/یٚوٚزٚه یٚتآٚ/اٚیته/یٚک/یٚه پیلٚهٰ جٚآٚندٚآٚر ایسه، ۹ نؤٚع دٰٚرٚه گ اٚهمٚشٚان ابسن هٚسٚآٚه و پیلٚهٰ تٚرٚنشٚان کآٚسپٚیٚآٚنی دؤٚرگ ایسه گ سٚیبٚرٚی دؤٚرگ اٚهم یتا نٚؤٚعش بیبی.<ref>یادکرد وب|عنوان=Wayback Machine|نشانی=https://web.archive.org/web/20120309125526/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-152-01-0001.pdf|وبگاه=web.archive.org|تاریخ=2012-03-09|بازبینی=2021-03-20}}</ref><ref>یادکرد کتاب|عنوان=Luo, S. -J. ; Kim, J. -H. ; Johnson, W. E. ; van der Walt, J. ; Martenson, J. ; Yuhki, N. ; Miquelle, D. G. ; Uphyrkina, O. ; Goodrich, J. M. ; Quigley, H. B. ; Tilson, R. ; Brady, G. ; Martelli, P. ; Subramaniam, V. ; McDougal, C. ; Hean, S. ; Huang, S. -Q. ; Pan, W. ; Karanth, U. K. ; Sunquist, M. ; Smith, J. L. D. & O'Brien, S. J. (2004). "Phylogeography and genetic ancestry of tigers (Panthera tigris)". PLOS Biology. 2 (12): e442. doi:10.1371/journal.pbio.0020442. PMC 534810. PMID 15583716<nowiki>.}}</nowiki></ref><ref>Mazák, V. (1981) [https://web.archive.org/web/20120309125526/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-152-01-0001.pdf ''Panthera tigris. ''] Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120309125526/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-152-01-0001.pdf |date=۹ مارس ۲۰۱۲}} Mammalian Species 152: 1–8.</ref><ref>Mazák, V. (1965) ''Der Tiger Panthera tigris Linnaeus 1758''. Volume 356 of Die Neue Brehm-Bücherei. A. Ziemsen, Wittenberg Lutterstadt.</ref><ref>[http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-19464751 Tigers 'take night shift' to dodge humans], BBC News, 4 September 2012</ref><ref>IUCN |assessors=Chundawat, R.S. , Habib, B. , Karanth, U. , Kawanishi, K. , Ahmad Khan, J. , Lynam, T. , Miquelle, D. , Nyhus, P. , Sunarto, S. , Tilson, R. , Wang, S. |year=2011 |id=15955 |taxon=Panthera tigris |version=2011.2}}</ref><ref>Cite journal|date=2021-03-09|title=Tiger|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Tiger&oldid=1011108783|journal=Wikipedia|language=en}}</ref> Caspian Tiger is its largest version of the 8 versions it currently has & is its largest version overall. == سٚرغٚس == # * Guillery, R. W.; Kaas, J. H. (1973). "Genetic abnormality of the visual pathways in a "white" tiger".''Science''. '''180''' (4092): 1287–1289.Bibcode:1973Sci...180.1287G.doi:10.1126/science.180.4092.1287.P * MID 4707916. # Xu, X.; Dong, G. X.; Hu, X. S.; Miao, L.; Zhang, X. L.; Zhang, D. L.; Yang, H. D.; Zhang, T. Y.; Zou, Z. T.; Zhang, T. T.; Zhuang, Y.; Bhak, J.; Cho, Y. S.; Dai, W. T.; Jiang, T. J.; Xie, C.; Li, R.; Luo, S. J. (2013)."The Genetic Basis of White Tigers".''Current Biology''. '''23'''(11): 1031–5.doi:10.1016/j.cub.2013.04.054.<nowiki>PMID 23707431</nowiki>. # Leyhausen, P. (1979). ''Cat behavior: the predatory and social behavior of domestic and wild cats''. Berlin: Garland Publishing, Incorporated. p. 281.ISBN <bdi>97808240701</bdi> # اينگیلیسي ويکيپديا. # فارسي دیکیپديا. #https://archive.is/20080220222416/findarticles.com/p/articles/mi_qn4158/is_20041206/ai_n12814678 #https://web.archive.org/web/20200722060028/http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page=%D8%A8%D8%A8%D8%B1&SSOReturnPage=Check&Rand=0 [[جرگه:حيوان]] [[جرگه:پيچا سانان]] ii4mqho916zmmalvr6vxi9znzsdciz8 157475 157474 2026-06-15T18:04:38Z ~2026-35148-36 18614 /* */ 157475 wikitext text/x-wiki دؤٚرگ/دؤرگ/دٚورگ/دورگ/دورگ/دٚرگ/درگٚ/درگ/بٚبٚر/بٚبر/بٚبٚرٚ/ببر/پالٚنگ/یٚوٚزٚه یٚتآٚ/اٚیته/یٚک/یٚه پیلٚهٰ جٚآٚندٚآٚر ایسه، ۹ نؤٚع دٰٚرٚه گ اٚهمٚشٚان ابسن هٚسٚآٚه و پیلٚهٰ تٚرٚنشٚان کآٚسپٚیٚآٚنی دؤٚرگ ایسه گ سٚیبٚرٚی دؤٚرگ اٚهم یتا نٚؤٚعش بیبی.<ref>یادکرد وب|عنوان=Wayback Machine|نشانی=https://web.archive.org/web/20120309125526/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-152-01-0001.pdf|وبگاه=web.archive.org|تاریخ=2012-03-09|بازبینی=2021-03-20}}</ref><ref>یادکرد کتاب|عنوان=Luo, S. -J. ; Kim, J. -H. ; Johnson, W. E. ; van der Walt, J. ; Martenson, J. ; Yuhki, N. ; Miquelle, D. G. ; Uphyrkina, O. ; Goodrich, J. M. ; Quigley, H. B. ; Tilson, R. ; Brady, G. ; Martelli, P. ; Subramaniam, V. ; McDougal, C. ; Hean, S. ; Huang, S. -Q. ; Pan, W. ; Karanth, U. K. ; Sunquist, M. ; Smith, J. L. D. & O'Brien, S. J. (2004). "Phylogeography and genetic ancestry of tigers (Panthera tigris)". PLOS Biology. 2 (12): e442. doi:10.1371/journal.pbio.0020442. PMC 534810. PMID 15583716<nowiki>.}}</nowiki></ref><ref>Mazák, V. (1981) [https://web.archive.org/web/20120309125526/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-152-01-0001.pdf ''Panthera tigris. ''] Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120309125526/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-152-01-0001.pdf |date=۹ مارس ۲۰۱۲}} Mammalian Species 152: 1–8.</ref><ref>Mazák, V. (1965) ''Der Tiger Panthera tigris Linnaeus 1758''. Volume 356 of Die Neue Brehm-Bücherei. A. Ziemsen, Wittenberg Lutterstadt.</ref><ref>[http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-19464751 Tigers 'take night shift' to dodge humans], BBC News, 4 September 2012</ref><ref>IUCN |assessors=Chundawat, R.S. , Habib, B. , Karanth, U. , Kawanishi, K. , Ahmad Khan, J. , Lynam, T. , Miquelle, D. , Nyhus, P. , Sunarto, S. , Tilson, R. , Wang, S. |year=2011 |id=15955 |taxon=Panthera tigris |version=2011.2}}</ref><ref>Cite journal|date=2021-03-09|title=Tiger|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Tiger&oldid=1011108783|journal=Wikipedia|language=en}}</ref> Caspian Tiger is its largest version of the 8 versions it currently has & is its largest version overall ''The Caspian Tiger's main version aka the Caspian's Tiger's Greater Version best known as now is the best kind & alongside the Siberian Tiger one of the two kinds of the Caspian Tiger in Iran & is mostly in Iran, unlike the Siberian version, also both are in Iran, & these versions didn't exist in the original story of the Caspian Tiger & theybdon't overall either now & wll not in the future.'' == سٚرغٚس == # * Guillery, R. W.; Kaas, J. H. (1973). "Genetic abnormality of the visual pathways in a "white" tiger".''Science''. '''180''' (4092): 1287–1289.Bibcode:1973Sci...180.1287G.doi:10.1126/science.180.4092.1287.P * MID 4707916. # Xu, X.; Dong, G. X.; Hu, X. S.; Miao, L.; Zhang, X. L.; Zhang, D. L.; Yang, H. D.; Zhang, T. Y.; Zou, Z. T.; Zhang, T. T.; Zhuang, Y.; Bhak, J.; Cho, Y. S.; Dai, W. T.; Jiang, T. J.; Xie, C.; Li, R.; Luo, S. J. (2013)."The Genetic Basis of White Tigers".''Current Biology''. '''23'''(11): 1031–5.doi:10.1016/j.cub.2013.04.054.<nowiki>PMID 23707431</nowiki>. # Leyhausen, P. (1979). ''Cat behavior: the predatory and social behavior of domestic and wild cats''. Berlin: Garland Publishing, Incorporated. p. 281.ISBN <bdi>97808240701</bdi> # اينگیلیسي ويکيپديا. # فارسي دیکیپديا. #https://archive.is/20080220222416/findarticles.com/p/articles/mi_qn4158/is_20041206/ai_n12814678 #https://web.archive.org/web/20200722060028/http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page=%D8%A8%D8%A8%D8%B1&SSOReturnPage=Check&Rand=0 [[جرگه:حيوان]] [[جرگه:پيچا سانان]] cez7gzseadiskehkix27u3qrudad22b 157476 157475 2026-06-15T18:04:51Z Quinlan83 13115 Reverted edits by [[Special:Contribs/~2026-35148-36|~2026-35148-36]] ([[User talk:~2026-35148-36|talk]]) to last version by Quinlan83: reverting vandalism 157342 wikitext text/x-wiki [[فاىل:Tigress at Jim Corbett National Park.jpg|بندانگشتی|دۊرگ ٚ تاتايي]] '''دۊرگ يا دؤرۊگ''' (عیلمی نؤم: Panthera Tigris) پيلاترين جؤنور پيچه'نˇ تيره جي هيسه گه‌ اۊنˇ قأمتˇ أرش تا ۳/۳ ميتر ؤ اۊنˇ وزن تا ۳۰۶ کيلۊ رسنه.<ref>https://www.quora.com/How-strong-is-a-lion-compared-to-a-human</ref><ref>یادکرد وب|عنوان=Wayback Machine|نشانی=https://web.archive.org/web/20120309125526/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-152-01-0001.pdf|وبگاه=web.archive.org|تاریخ=2012-03-09|بازبینی=2021-03-20}}</ref><ref>یادکرد کتاب|عنوان=Luo, S. -J. ; Kim, J. -H. ; Johnson, W. E. ; van der Walt, J. ; Martenson, J. ; Yuhki, N. ; Miquelle, D. G. ; Uphyrkina, O. ; Goodrich, J. M. ; Quigley, H. B. ; Tilson, R. ; Brady, G. ; Martelli, P. ; Subramaniam, V. ; McDougal, C. ; Hean, S. ; Huang, S. -Q. ; Pan, W. ; Karanth, U. K. ; Sunquist, M. ; Smith, J. L. D. & O'Brien, S. J. (2004). "Phylogeography and genetic ancestry of tigers (Panthera tigris)". PLOS Biology. 2 (12): e442. doi:10.1371/journal.pbio.0020442. PMC 534810. PMID 15583716.}}</ref> اي جؤنور ٚ پيلاترين شينأسه، اۊنˇ سيأ کيلان هيسن گه اۊشؤنˇ جؤنˇ مئن نيأ. دۊرگ خئلي قوي هيسه ؤ خۊشکي حيوانانˇ مئن پيلاترين نيشˇ گاز-ه دأره.<ref>Mazák, V. (1981) [https://web.archive.org/web/20120309125526/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-152-01-0001.pdf ''Panthera tigris. ''] Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120309125526/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-152-01-0001.pdf |date=۹ مارس ۲۰۱۲}} Mammalian Species 152: 1–8.</ref> کٚلˇ دۊرگانˇ جؤثه ملانˇ جي پيله تر هيسه. دۊرگان ويشتر تٚنأکه زيويش کۊنن ؤ خئلي ايلجار نيأن، دۊرگان ٚ عمر معمۊلا ۲۰ سالˇ جي تا ۲۶ سال مؤتغیر هيسه. <ref>Mazák, V. (1965) ''Der Tiger Panthera tigris Linnaeus 1758''. Volume 356 of Die Neue Brehm-Bücherei. A. Ziemsen, Wittenberg Lutterstadt.</ref> دۊرگان خۊشؤن-ره قلمرۊ دؤجئنن ؤ اۊشؤنˇ قلمرۊ خأن پيلا بؤبۊن تا بؤتۊنن شيکار بؤننن. دۊرگانˇ قلمرۊ نخأن خئلي شۊلۊغ بؤبۊن ؤ هينˇ ره ني زمتاني پيش بۊمأدره گه آدمؤن-ه فگن بؤنن. دئبار دۊرگان آسيا سرأسر ٚ مئن زيويش گۊدن ؤ شأسئه اۊشان-ه يأتن. ولي طی اي ۱۰۰ سال ۹۳٪ جي اۊشانˇ تاريخي زيويشر کمأبه. دۊرگانˇ گۊده طبيعتˇ مئن ۳۰۶۲ تا ۳۹۴۸ ته برآورد بؤبه گه ۱۰۰,۰۰۰ ته کمتر اۊشؤنˇ شؤمار بيستؤمي صده سرأگيتن ٚ جي هيسه،<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-19464751 Tigers 'take night shift' to dodge humans], BBC News, 4 September 2012</ref> جه پيله دليلان گه اۊشؤنˇ جمعيت-ه کماگۊده زيويشران ٚ تخريب ؤ غیر قانۊني شيکار ؤ زیوشرانˇ سيوا بؤؤن هيسه.<ref>IUCN |assessors=Chundawat, R.S. , Habib, B. , Karanth, U. , Kawanishi, K. , Ahmad Khan, J. , Lynam, T. , Miquelle, D. , Nyhus, P. , Sunarto, S. , Tilson, R. , Wang, S. |year=2011 |id=15955 |taxon=Panthera tigris |version=2011.2}}</ref> بنگالˇ دۊرگ پۊر شؤمار ترين ؤ سيبري دۊرگ پيلاترين دۊرگˇ بۊن جۊر ايسه. ۹ ته بۊن جۊر اي جؤنور دأره گه سۊته مۊقۊفا بؤن ؤ شيش ته دئه ني مۊقۊب بؤؤن ٚ خطر ٚ مئن درن.<ref>Cite journal|date=2021-03-09|title=Tiger|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Tiger&oldid=1011108783|journal=Wikipedia|language=en}}</ref> == مۊسانچئه تؤليد == کلان ؤ ملان جؤفتگيري زمت، تينار چند رۊج کسن ٚ ور هيسنن. مل ٚ دۊرگان ۱۰۳ تا ۱۰۵ رۊج شيکمداري پسي دۊتته تا سۊتته کۊته چينن. کۊته'ن تا چند سال خۊشان مار ٚ ور هيسنن.<ref>یادکرد کتاب|عنوان=Wang, T. ; Feng, L. ; Mou, P. ; Wu, J. ; Smith, J.L. ; Xiao, W. ; Yang, H. ; Dou, H. ; Zhao, X. ; Cheng, Y. ; Zhou, B. (2016). "Amur tigers and leopards returning to China: direct evidence and a landscape conservation plan". Landscape Ecology. 31 (3): 491–503. doi:10.1007/s10980-015-0278-1. S2CID 10597364.}}</ref> == جۊر'ن == [[فاىل:P.t.altaica Tomak Male.jpg|پیوند=https://glk.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%A7%D9%89%D9%84:P.t.altaica%20Tomak%20Male.jpg|بندانگشتی|سيبري دۊرگ]] ۹ بۊن‌جۊر دۊرگ ٚ جي وۊجۊد دأره گه سۊتته مۊقۊفا بؤن ؤ شيش ته ديگه ني اينقراض ٚ خطر مئن درن گه شامل: [[بنگال ٚ دۊرگ]]،<ref>IUCN |assessors=Chundawat, R. S. , Khan, J. A. , Mallon, D. P. |year=2011 |id=136899 |taxon=Panthera tigris tigris |version=2011.2}}</ref> [[هندۊچین ٚ دۊرگ]]،<ref>Mazák, V. (1981) [https://web.archive.org/web/20120309125526/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-152-01-0001.pdf ''Panthera tigris. ''] Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120309125526/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-152-01-0001.pdf |date=۹ مارس ۲۰۱۲}} Mammalian Species 152: 1–8.</ref> [[مالايي دۊرگ]]،<ref>cite iucn |author=Kawanishi, K. |date=2015 |title=''Panthera tigris'' subsp. ''jacksoni'' |page=e.T136893A50665029}}</ref> [[سۊماترايي دۊرگ]]،<ref>IUCN2011.1 |assessors=Linkie, M. , Wibisono, H.T. , Martyr, D.J. & Sunarto, S. |year=2008 |id=15966 |title=Panthera tigris ssp. sumatrae (Sumatran Tiger) |downloaded=9 August 2011}}</ref> [[سيبري دۊرگ]]<ref>cite journal |author=Kerley, L.L. , Goodrich, J.M. Miquelle, D.G. Smirnov, E.N. Quigley, H.G. , Hornocker, M.G. |year=2003 |title=Reproductive parameters of wild female Amur (Siberian) tigers (Panthera tigris altaica) |journal=Journal of Mammalogy |volume=84 |pages=288–298|jstor=1383657 |doi=10.1644/1545-1542(2003)084<0288:RPOWFA>2.0.CO;2}}</ref> ؤ [[چين ٚ نسا دۊرگ]]<ref>[http://www.china.org.cn/english/China/217122.htm South China Tiger Believed Still Exists in Wild]. Xinhua News Agency (2007-07-15)</ref> بۊنن. == زيوش ؤ شيکار == [[فاىل:Tigerwater edit2.jpg|بندانگشتی|دۊرگ ٚ تاتايي آو ٚ مئن]] دۊرگان ويشتر دامانان ؤ جئني گه آدم ٚ جي دۊر بؤبۊن ٚ مئن زيويش کۊنن. دۊرگان ويشتر شؤو ٚ مئن هأکش وأکش کۊنن ولي اي ايمکان ني وجود دأره گه رۊج ٚ مئن ني دئه بؤبۊن. دۊرگان شيکار ٚ زمت دۊخؤسکي خۊ طؤمه' نٚزيکا بۊنن ؤ يته ناگهاني واز ٚ أمرأ سري طؤمه-يه گؤلئه خۊ پيله گاز ٚ أمرأ گينن ؤ اۊن-ه خفه کۊنن. کۊشتن ٚ پسي خۊ خۊراک ٚ خۊردأنأسنن. دۊرگ ٚ خۊراک ويشتر گؤنج (گوزن)، مرال، شۊکا، [[پرزه]]، گۊراز، مال ؤ گاميش ايسه.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/world/2014/02/140227_me_hunt_for_man-eating_tiger_in_india.shtml با ببر آدمخوار چه باید کرد؟]، بی‌بی‌سی فارسی</ref> == ايرانˇ مئن == دۊرگان البرز ٚ بندان ٚ مئن جئني گه دامؤني بؤبۊن، ويشتر گيلان ؤ مازندران ٚ مئن زيوش گۊدن ولي ئيسه دئه حؤدۊد ٚ ۳۰ سال هیسه کي اۊشؤن ٚ نسل ايران ٚ مئن مۊقۊفا به.<ref>Firouz, E. (2005). The complete fauna of Iran. I.B.Tauri, p66</ref> == سربس == # * Guillery, R. W.; Kaas, J. H. (1973). "Genetic abnormality of the visual pathways in a "white" tiger".''Science''. '''180''' (4092): 1287–1289.Bibcode:1973Sci...180.1287G.doi:10.1126/science.180.4092.1287.P * MID 4707916. # Xu, X.; Dong, G. X.; Hu, X. S.; Miao, L.; Zhang, X. L.; Zhang, D. L.; Yang, H. D.; Zhang, T. Y.; Zou, Z. T.; Zhang, T. T.; Zhuang, Y.; Bhak, J.; Cho, Y. S.; Dai, W. T.; Jiang, T. J.; Xie, C.; Li, R.; Luo, S. J. (2013)."The Genetic Basis of White Tigers".''Current Biology''. '''23'''(11): 1031–5.doi:10.1016/j.cub.2013.04.054.<nowiki>PMID 23707431</nowiki>. # Leyhausen, P. (1979). ''Cat behavior: the predatory and social behavior of domestic and wild cats''. Berlin: Garland Publishing, Incorporated. p. 281.ISBN <bdi>97808240701</bdi> # اينگیلیسي ويکيپديا. # فارسي دیکیپديا. #https://archive.is/20080220222416/findarticles.com/p/articles/mi_qn4158/is_20041206/ai_n12814678 #https://web.archive.org/web/20200722060028/http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page=%D8%A8%D8%A8%D8%B1&SSOReturnPage=Check&Rand=0 [[جرگه:حيوان]] [[جرگه:پيچا سانان]] 50vlo3qriwgdykyw1kfjmgqay1b4cnt 157477 157476 2026-06-15T18:05:34Z ~2026-35148-36 18614 Reverting Niggerism Autism Bitchism Sissyism of Quinlan83 who has a whore family! 157477 wikitext text/x-wiki دؤٚرگ/دؤرگ/دٚورگ/دورگ/دورگ/دٚرگ/درگٚ/درگ/بٚبٚر/بٚبر/بٚبٚرٚ/ببر/پالٚنگ/یٚوٚزٚه یٚتآٚ/اٚیته/یٚک/یٚه پیلٚهٰ جٚآٚندٚآٚر ایسه، ۹ نؤٚع دٰٚرٚه گ اٚهمٚشٚان ابسن هٚسٚآٚه و پیلٚهٰ تٚرٚنشٚان کآٚسپٚیٚآٚنی دؤٚرگ ایسه گ سٚیبٚرٚی دؤٚرگ اٚهم یتا نٚؤٚعش بیبی.<ref>یادکرد وب|عنوان=Wayback Machine|نشانی=https://web.archive.org/web/20120309125526/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-152-01-0001.pdf|وبگاه=web.archive.org|تاریخ=2012-03-09|بازبینی=2021-03-20}}</ref><ref>یادکرد کتاب|عنوان=Luo, S. -J. ; Kim, J. -H. ; Johnson, W. E. ; van der Walt, J. ; Martenson, J. ; Yuhki, N. ; Miquelle, D. G. ; Uphyrkina, O. ; Goodrich, J. M. ; Quigley, H. B. ; Tilson, R. ; Brady, G. ; Martelli, P. ; Subramaniam, V. ; McDougal, C. ; Hean, S. ; Huang, S. -Q. ; Pan, W. ; Karanth, U. K. ; Sunquist, M. ; Smith, J. L. D. & O'Brien, S. J. (2004). "Phylogeography and genetic ancestry of tigers (Panthera tigris)". PLOS Biology. 2 (12): e442. doi:10.1371/journal.pbio.0020442. PMC 534810. PMID 15583716<nowiki>.}}</nowiki></ref><ref>Mazák, V. (1981) [https://web.archive.org/web/20120309125526/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-152-01-0001.pdf ''Panthera tigris. ''] Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120309125526/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-152-01-0001.pdf |date=۹ مارس ۲۰۱۲}} Mammalian Species 152: 1–8.</ref><ref>Mazák, V. (1965) ''Der Tiger Panthera tigris Linnaeus 1758''. Volume 356 of Die Neue Brehm-Bücherei. A. Ziemsen, Wittenberg Lutterstadt.</ref><ref>[http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-19464751 Tigers 'take night shift' to dodge humans], BBC News, 4 September 2012</ref><ref>IUCN |assessors=Chundawat, R.S. , Habib, B. , Karanth, U. , Kawanishi, K. , Ahmad Khan, J. , Lynam, T. , Miquelle, D. , Nyhus, P. , Sunarto, S. , Tilson, R. , Wang, S. |year=2011 |id=15955 |taxon=Panthera tigris |version=2011.2}}</ref><ref>Cite journal|date=2021-03-09|title=Tiger|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Tiger&oldid=1011108783|journal=Wikipedia|language=en}}</ref> Caspian Tiger is its largest version of the 8 versions it currently has & is its largest version overall ''The Caspian Tiger's main version aka the Caspian's Tiger's Greater Version best known as now is the best kind & alongside the Siberian Tiger one of the two kinds of the Caspian Tiger in Iran & is mostly in Iran, unlike the Siberian version, also both are in Iran, & these versions didn't exist in the original story of the Caspian Tiger & theybdon't overall either now & wll not in the future.'' == سٚرغٚس == # * Guillery, R. W.; Kaas, J. H. (1973). "Genetic abnormality of the visual pathways in a "white" tiger".''Science''. '''180''' (4092): 1287–1289.Bibcode:1973Sci...180.1287G.doi:10.1126/science.180.4092.1287.P * MID 4707916. # Xu, X.; Dong, G. X.; Hu, X. S.; Miao, L.; Zhang, X. L.; Zhang, D. L.; Yang, H. D.; Zhang, T. Y.; Zou, Z. T.; Zhang, T. T.; Zhuang, Y.; Bhak, J.; Cho, Y. S.; Dai, W. T.; Jiang, T. J.; Xie, C.; Li, R.; Luo, S. J. (2013)."The Genetic Basis of White Tigers".''Current Biology''. '''23'''(11): 1031–5.doi:10.1016/j.cub.2013.04.054.<nowiki>PMID 23707431</nowiki>. # Leyhausen, P. (1979). ''Cat behavior: the predatory and social behavior of domestic and wild cats''. Berlin: Garland Publishing, Incorporated. p. 281.ISBN <bdi>97808240701</bdi> # اينگیلیسي ويکيپديا. # فارسي دیکیپديا. #https://archive.is/20080220222416/findarticles.com/p/articles/mi_qn4158/is_20041206/ai_n12814678 #https://web.archive.org/web/20200722060028/http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page=%D8%A8%D8%A8%D8%B1&SSOReturnPage=Check&Rand=0 [[جرگه:حيوان]] [[جرگه:پيچا سانان]] cez7gzseadiskehkix27u3qrudad22b 157480 157477 2026-06-15T18:07:28Z ~2026-35148-36 18614 Quinlan83 edit even 1 more time ONLY on Gilaki Wikipedia & you will become my NIGGER Slave Sissy Bitch Whore for fucking bloody ever! 157480 wikitext text/x-wiki دؤٚرگ/دؤرگ/دٚورگ/دورگ/دورگ/دٚرگ/درگٚ/درگ/بٚبٚر/بٚبر/بٚبٚرٚ/ببر/پالٚنگ/یٚوٚزٚه یٚتآٚ/اٚیته/یٚک/یٚه پیلٚهٰ جٚآٚندٚآٚر ایسه، ۹ نؤٚع دٰٚرٚه گ اٚهمٚشٚان ابسن هٚسٚآٚه و پیلٚهٰ تٚرٚنشٚان کآٚسپٚیٚآٚنی دؤٚرگ ایسه گ سٚیبٚرٚی دؤٚرگ اٚهم یتا نٚؤٚعش بیبی.<ref>یادکرد وب|عنوان=Wayback Machine|نشانی=https://web.archive.org/web/20120309125526/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-152-01-0001.pdf|وبگاه=web.archive.org|تاریخ=2012-03-09|بازبینی=2021-03-20}}</ref><ref>یادکرد کتاب|عنوان=Luo, S. -J. ; Kim, J. -H. ; Johnson, W. E. ; van der Walt, J. ; Martenson, J. ; Yuhki, N. ; Miquelle, D. G. ; Uphyrkina, O. ; Goodrich, J. M. ; Quigley, H. B. ; Tilson, R. ; Brady, G. ; Martelli, P. ; Subramaniam, V. ; McDougal, C. ; Hean, S. ; Huang, S. -Q. ; Pan, W. ; Karanth, U. K. ; Sunquist, M. ; Smith, J. L. D. & O'Brien, S. J. (2004). "Phylogeography and genetic ancestry of tigers (Panthera tigris)". PLOS Biology. 2 (12): e442. doi:10.1371/journal.pbio.0020442. PMC 534810. PMID 15583716<nowiki>.}}</nowiki></ref><ref>Mazák, V. (1981) [https://web.archive.org/web/20120309125526/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-152-01-0001.pdf ''Panthera tigris. ''] Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120309125526/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-152-01-0001.pdf |date=۹ مارس ۲۰۱۲}} Mammalian Species 152: 1–8.</ref><ref>Mazák, V. (1965) ''Der Tiger Panthera tigris Linnaeus 1758''. Volume 356 of Die Neue Brehm-Bücherei. A. Ziemsen, Wittenberg Lutterstadt.</ref><ref>[http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-19464751 Tigers 'take night shift' to dodge humans], BBC News, 4 September 2012</ref><ref>IUCN |assessors=Chundawat, R.S. , Habib, B. , Karanth, U. , Kawanishi, K. , Ahmad Khan, J. , Lynam, T. , Miquelle, D. , Nyhus, P. , Sunarto, S. , Tilson, R. , Wang, S. |year=2011 |id=15955 |taxon=Panthera tigris |version=2011.2}}</ref><ref>Cite journal|date=2021-03-09|title=Tiger|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Tiger&oldid=1011108783|journal=Wikipedia|language=en}}</ref> Caspian Tiger is its largest version of the 8 versions it currently has & is its largest version overall ''The Caspian Tiger's main version aka the Caspian's Tiger's Greater Version best known as now is the best kind & alongside the Siberian Tiger one of the two kinds of the Caspian Tiger in Iran & is mostly in Iran, unlike the Siberian version, also both are in Iran, & these versions didn't exist in the original story of the Caspian Tiger & theybdon't overall either now & will not in the future.'' == سٚرغٚس == # * Guillery, R. W.; Kaas, J. H. (1973). "Genetic abnormality of the visual pathways in a "white" tiger".''Science''. '''180''' (4092): 1287–1289.Bibcode:1973Sci...180.1287G.doi:10.1126/science.180.4092.1287.P * MID 4707916. # Xu, X.; Dong, G. X.; Hu, X. S.; Miao, L.; Zhang, X. L.; Zhang, D. L.; Yang, H. D.; Zhang, T. Y.; Zou, Z. T.; Zhang, T. T.; Zhuang, Y.; Bhak, J.; Cho, Y. S.; Dai, W. T.; Jiang, T. J.; Xie, C.; Li, R.; Luo, S. J. (2013)."The Genetic Basis of White Tigers".''Current Biology''. '''23'''(11): 1031–5.doi:10.1016/j.cub.2013.04.054.<nowiki>PMID 23707431</nowiki>. # Leyhausen, P. (1979). ''Cat behavior: the predatory and social behavior of domestic and wild cats''. Berlin: Garland Publishing, Incorporated. p. 281.ISBN <bdi>97808240701</bdi> # اينگیلیسي ويکيپديا. # فارسي دیکیپديا. #https://archive.is/20080220222416/findarticles.com/p/articles/mi_qn4158/is_20041206/ai_n12814678 #https://web.archive.org/web/20200722060028/http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page=%D8%A8%D8%A8%D8%B1&SSOReturnPage=Check&Rand=0 [[جرگه:حيوان]] [[جرگه:پيچا سانان]] of4uhn7xg8sxg1b72jkqxf0wgb8dpbw 157485 157480 2026-06-15T18:09:45Z Tenshi Hinanawi 18199 ویرایش‌های [[Special:Contributions/~2026-35148-36|~2026-35148-36]] ([[User talk:~2026-35148-36|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Quinlan83|Quinlan83]] انجام داده بود واگردانده شد 157342 wikitext text/x-wiki [[فاىل:Tigress at Jim Corbett National Park.jpg|بندانگشتی|دۊرگ ٚ تاتايي]] '''دۊرگ يا دؤرۊگ''' (عیلمی نؤم: Panthera Tigris) پيلاترين جؤنور پيچه'نˇ تيره جي هيسه گه‌ اۊنˇ قأمتˇ أرش تا ۳/۳ ميتر ؤ اۊنˇ وزن تا ۳۰۶ کيلۊ رسنه.<ref>https://www.quora.com/How-strong-is-a-lion-compared-to-a-human</ref><ref>یادکرد وب|عنوان=Wayback Machine|نشانی=https://web.archive.org/web/20120309125526/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-152-01-0001.pdf|وبگاه=web.archive.org|تاریخ=2012-03-09|بازبینی=2021-03-20}}</ref><ref>یادکرد کتاب|عنوان=Luo, S. -J. ; Kim, J. -H. ; Johnson, W. E. ; van der Walt, J. ; Martenson, J. ; Yuhki, N. ; Miquelle, D. G. ; Uphyrkina, O. ; Goodrich, J. M. ; Quigley, H. B. ; Tilson, R. ; Brady, G. ; Martelli, P. ; Subramaniam, V. ; McDougal, C. ; Hean, S. ; Huang, S. -Q. ; Pan, W. ; Karanth, U. K. ; Sunquist, M. ; Smith, J. L. D. & O'Brien, S. J. (2004). "Phylogeography and genetic ancestry of tigers (Panthera tigris)". PLOS Biology. 2 (12): e442. doi:10.1371/journal.pbio.0020442. PMC 534810. PMID 15583716.}}</ref> اي جؤنور ٚ پيلاترين شينأسه، اۊنˇ سيأ کيلان هيسن گه اۊشؤنˇ جؤنˇ مئن نيأ. دۊرگ خئلي قوي هيسه ؤ خۊشکي حيوانانˇ مئن پيلاترين نيشˇ گاز-ه دأره.<ref>Mazák, V. (1981) [https://web.archive.org/web/20120309125526/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-152-01-0001.pdf ''Panthera tigris. ''] Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120309125526/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-152-01-0001.pdf |date=۹ مارس ۲۰۱۲}} Mammalian Species 152: 1–8.</ref> کٚلˇ دۊرگانˇ جؤثه ملانˇ جي پيله تر هيسه. دۊرگان ويشتر تٚنأکه زيويش کۊنن ؤ خئلي ايلجار نيأن، دۊرگان ٚ عمر معمۊلا ۲۰ سالˇ جي تا ۲۶ سال مؤتغیر هيسه. <ref>Mazák, V. (1965) ''Der Tiger Panthera tigris Linnaeus 1758''. Volume 356 of Die Neue Brehm-Bücherei. A. Ziemsen, Wittenberg Lutterstadt.</ref> دۊرگان خۊشؤن-ره قلمرۊ دؤجئنن ؤ اۊشؤنˇ قلمرۊ خأن پيلا بؤبۊن تا بؤتۊنن شيکار بؤننن. دۊرگانˇ قلمرۊ نخأن خئلي شۊلۊغ بؤبۊن ؤ هينˇ ره ني زمتاني پيش بۊمأدره گه آدمؤن-ه فگن بؤنن. دئبار دۊرگان آسيا سرأسر ٚ مئن زيويش گۊدن ؤ شأسئه اۊشان-ه يأتن. ولي طی اي ۱۰۰ سال ۹۳٪ جي اۊشانˇ تاريخي زيويشر کمأبه. دۊرگانˇ گۊده طبيعتˇ مئن ۳۰۶۲ تا ۳۹۴۸ ته برآورد بؤبه گه ۱۰۰,۰۰۰ ته کمتر اۊشؤنˇ شؤمار بيستؤمي صده سرأگيتن ٚ جي هيسه،<ref>[http://www.bbc.co.uk/news/science-environment-19464751 Tigers 'take night shift' to dodge humans], BBC News, 4 September 2012</ref> جه پيله دليلان گه اۊشؤنˇ جمعيت-ه کماگۊده زيويشران ٚ تخريب ؤ غیر قانۊني شيکار ؤ زیوشرانˇ سيوا بؤؤن هيسه.<ref>IUCN |assessors=Chundawat, R.S. , Habib, B. , Karanth, U. , Kawanishi, K. , Ahmad Khan, J. , Lynam, T. , Miquelle, D. , Nyhus, P. , Sunarto, S. , Tilson, R. , Wang, S. |year=2011 |id=15955 |taxon=Panthera tigris |version=2011.2}}</ref> بنگالˇ دۊرگ پۊر شؤمار ترين ؤ سيبري دۊرگ پيلاترين دۊرگˇ بۊن جۊر ايسه. ۹ ته بۊن جۊر اي جؤنور دأره گه سۊته مۊقۊفا بؤن ؤ شيش ته دئه ني مۊقۊب بؤؤن ٚ خطر ٚ مئن درن.<ref>Cite journal|date=2021-03-09|title=Tiger|url=https://en.wikipedia.org/w/index.php?title=Tiger&oldid=1011108783|journal=Wikipedia|language=en}}</ref> == مۊسانچئه تؤليد == کلان ؤ ملان جؤفتگيري زمت، تينار چند رۊج کسن ٚ ور هيسنن. مل ٚ دۊرگان ۱۰۳ تا ۱۰۵ رۊج شيکمداري پسي دۊتته تا سۊتته کۊته چينن. کۊته'ن تا چند سال خۊشان مار ٚ ور هيسنن.<ref>یادکرد کتاب|عنوان=Wang, T. ; Feng, L. ; Mou, P. ; Wu, J. ; Smith, J.L. ; Xiao, W. ; Yang, H. ; Dou, H. ; Zhao, X. ; Cheng, Y. ; Zhou, B. (2016). "Amur tigers and leopards returning to China: direct evidence and a landscape conservation plan". Landscape Ecology. 31 (3): 491–503. doi:10.1007/s10980-015-0278-1. S2CID 10597364.}}</ref> == جۊر'ن == [[فاىل:P.t.altaica Tomak Male.jpg|پیوند=https://glk.wikipedia.org/wiki/%D9%81%D8%A7%D9%89%D9%84:P.t.altaica%20Tomak%20Male.jpg|بندانگشتی|سيبري دۊرگ]] ۹ بۊن‌جۊر دۊرگ ٚ جي وۊجۊد دأره گه سۊتته مۊقۊفا بؤن ؤ شيش ته ديگه ني اينقراض ٚ خطر مئن درن گه شامل: [[بنگال ٚ دۊرگ]]،<ref>IUCN |assessors=Chundawat, R. S. , Khan, J. A. , Mallon, D. P. |year=2011 |id=136899 |taxon=Panthera tigris tigris |version=2011.2}}</ref> [[هندۊچین ٚ دۊرگ]]،<ref>Mazák, V. (1981) [https://web.archive.org/web/20120309125526/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-152-01-0001.pdf ''Panthera tigris. ''] Webarchive|url=https://web.archive.org/web/20120309125526/http://www.science.smith.edu/msi/pdf/i0076-3519-152-01-0001.pdf |date=۹ مارس ۲۰۱۲}} Mammalian Species 152: 1–8.</ref> [[مالايي دۊرگ]]،<ref>cite iucn |author=Kawanishi, K. |date=2015 |title=''Panthera tigris'' subsp. ''jacksoni'' |page=e.T136893A50665029}}</ref> [[سۊماترايي دۊرگ]]،<ref>IUCN2011.1 |assessors=Linkie, M. , Wibisono, H.T. , Martyr, D.J. & Sunarto, S. |year=2008 |id=15966 |title=Panthera tigris ssp. sumatrae (Sumatran Tiger) |downloaded=9 August 2011}}</ref> [[سيبري دۊرگ]]<ref>cite journal |author=Kerley, L.L. , Goodrich, J.M. Miquelle, D.G. Smirnov, E.N. Quigley, H.G. , Hornocker, M.G. |year=2003 |title=Reproductive parameters of wild female Amur (Siberian) tigers (Panthera tigris altaica) |journal=Journal of Mammalogy |volume=84 |pages=288–298|jstor=1383657 |doi=10.1644/1545-1542(2003)084<0288:RPOWFA>2.0.CO;2}}</ref> ؤ [[چين ٚ نسا دۊرگ]]<ref>[http://www.china.org.cn/english/China/217122.htm South China Tiger Believed Still Exists in Wild]. Xinhua News Agency (2007-07-15)</ref> بۊنن. == زيوش ؤ شيکار == [[فاىل:Tigerwater edit2.jpg|بندانگشتی|دۊرگ ٚ تاتايي آو ٚ مئن]] دۊرگان ويشتر دامانان ؤ جئني گه آدم ٚ جي دۊر بؤبۊن ٚ مئن زيويش کۊنن. دۊرگان ويشتر شؤو ٚ مئن هأکش وأکش کۊنن ولي اي ايمکان ني وجود دأره گه رۊج ٚ مئن ني دئه بؤبۊن. دۊرگان شيکار ٚ زمت دۊخؤسکي خۊ طؤمه' نٚزيکا بۊنن ؤ يته ناگهاني واز ٚ أمرأ سري طؤمه-يه گؤلئه خۊ پيله گاز ٚ أمرأ گينن ؤ اۊن-ه خفه کۊنن. کۊشتن ٚ پسي خۊ خۊراک ٚ خۊردأنأسنن. دۊرگ ٚ خۊراک ويشتر گؤنج (گوزن)، مرال، شۊکا، [[پرزه]]، گۊراز، مال ؤ گاميش ايسه.<ref>[http://www.bbc.co.uk/persian/world/2014/02/140227_me_hunt_for_man-eating_tiger_in_india.shtml با ببر آدمخوار چه باید کرد؟]، بی‌بی‌سی فارسی</ref> == ايرانˇ مئن == دۊرگان البرز ٚ بندان ٚ مئن جئني گه دامؤني بؤبۊن، ويشتر گيلان ؤ مازندران ٚ مئن زيوش گۊدن ولي ئيسه دئه حؤدۊد ٚ ۳۰ سال هیسه کي اۊشؤن ٚ نسل ايران ٚ مئن مۊقۊفا به.<ref>Firouz, E. (2005). The complete fauna of Iran. I.B.Tauri, p66</ref> == سربس == # * Guillery, R. W.; Kaas, J. H. (1973). "Genetic abnormality of the visual pathways in a "white" tiger".''Science''. '''180''' (4092): 1287–1289.Bibcode:1973Sci...180.1287G.doi:10.1126/science.180.4092.1287.P * MID 4707916. # Xu, X.; Dong, G. X.; Hu, X. S.; Miao, L.; Zhang, X. L.; Zhang, D. L.; Yang, H. D.; Zhang, T. Y.; Zou, Z. T.; Zhang, T. T.; Zhuang, Y.; Bhak, J.; Cho, Y. S.; Dai, W. T.; Jiang, T. J.; Xie, C.; Li, R.; Luo, S. J. (2013)."The Genetic Basis of White Tigers".''Current Biology''. '''23'''(11): 1031–5.doi:10.1016/j.cub.2013.04.054.<nowiki>PMID 23707431</nowiki>. # Leyhausen, P. (1979). ''Cat behavior: the predatory and social behavior of domestic and wild cats''. Berlin: Garland Publishing, Incorporated. p. 281.ISBN <bdi>97808240701</bdi> # اينگیلیسي ويکيپديا. # فارسي دیکیپديا. #https://archive.is/20080220222416/findarticles.com/p/articles/mi_qn4158/is_20041206/ai_n12814678 #https://web.archive.org/web/20200722060028/http://daneshnameh.roshd.ir/mavara/mavara-index.php?page=%D8%A8%D8%A8%D8%B1&SSOReturnPage=Check&Rand=0 [[جرگه:حيوان]] [[جرگه:پيچا سانان]] 50vlo3qriwgdykyw1kfjmgqay1b4cnt 0 17662 157377 157038 2026-06-15T13:32:35Z Dokkōdō 9956 157377 wikitext text/x-wiki [[فاىل:Map of Caspian Languages in Iran and Azerbaijan.png|بندانگشتی|کاسپي زوانان ٚ محدۊده]] '''کاسپي زوانان''' ىا '''کاسپين ٚ زوانان''' ايته جرگه جه زوانان ايسه کي ايراني زوانان ٚ گۊده مئن قرار دره. اي زوانان ويشتر [[ايران]] ٚ کليسا ؤ [[آذرباىجان]] ٚ نسا مئن تکلم بۊنه کي سۊته گت ٚ گۊده-أ شامل بۊنه ىأني [[گيلکي زوؤن|گيلکي]] ؤ [[مازندراني]] ؤ [[تالشي زوؤن|تالشي]]، هلبت دئباخي گۊىشان ؤ زوانان، سمناني، زازاکي، گۊراني، هأؤرامي ؤ سيوندي مۊرسؤن ني کاسپي زوانان ٚ جرگه مئن قرار گيرن. کاسپي زوانان، هئچ کمتان کيشور ٚ رسمي زوان نيئن. هأتؤ ني زازائن ٚ زوان، کي [[کاسپي درىا]] ٚ نسا جي [[تۊرکيه]] مۊهاجرت بۊگۊدن، هسأ ني [[زازاکي زوؤن]] ٚ أمرأ گب زنن ؤ رۊشن ایسه کي زازاکي زوان ني کاسپي زوانان ٚ أمرأ ايته بۊنه دأره.<ref>http://www.iranicaonline.org/articles/dimli</ref> == سربس == # https://en.wikipedia.org/wiki/Caspian_languages # https://fa.wikipedia.org/wiki/%D8%B2%D8%A8%D8%A7%D9%86%E2%80%8C%D9%87%D8%A7%DB%8C_%DA%A9%D8%A7%D8%B3%D9%BE%DB%8C%D9%86 # https://iranicaonline.org/articles/dimli 1z864abq9apcwe37st0gw5z8lruc48h 0 17671 157319 156526 2026-06-15T13:11:53Z Tenshi Hinanawi 18199 ویرایش [[Special:Contributions/~2026-33143-34|~2026-33143-34]] ([[User talk:~2026-33143-34|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Mtarch11|Mtarch11]] انجام داده بود واگردانده شد 54967 wikitext text/x-wiki {{گیلکی نیه}}{{گیلکی چاکودن}} '''پاليرمو فٽبال ڪلب''' ، وڌيڪ عام طور تي پيلرمو جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو ، پلمرو جي شهر ۾ واقع هڪ اطالوي فٽبال ڪلب آهي. هو هن وقت سيري III جي چيمپئن شپ ۾ آهي.'''پاليرمو فٽبال ڪلب''' ، وڌيڪ عام طور تي پيلرمو جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو ، پلمرو جي شهر ۾ واقع هڪ اطالوي فٽبال ڪلب آهي. هو هن وقت سيري III جي چيمپئن شپ ۾ آهي. ode2vkkpd7pbotc3kbtu7wyswqz6dis 157383 157319 2026-06-15T13:40:01Z Dokkōdō 9956 Dokkōdō [[پالرمو ايف سي]]ˇ ولگه به [[پالرمؤ اف سي]] مۊنتقل بؤده 54967 wikitext text/x-wiki {{گیلکی نیه}}{{گیلکی چاکودن}} '''پاليرمو فٽبال ڪلب''' ، وڌيڪ عام طور تي پيلرمو جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو ، پلمرو جي شهر ۾ واقع هڪ اطالوي فٽبال ڪلب آهي. هو هن وقت سيري III جي چيمپئن شپ ۾ آهي.'''پاليرمو فٽبال ڪلب''' ، وڌيڪ عام طور تي پيلرمو جي نالي سان سڃاتو وڃي ٿو ، پلمرو جي شهر ۾ واقع هڪ اطالوي فٽبال ڪلب آهي. هو هن وقت سيري III جي چيمپئن شپ ۾ آهي. ode2vkkpd7pbotc3kbtu7wyswqz6dis 157385 157383 2026-06-15T13:42:05Z Dokkōdō 9956 /* */ 157385 wikitext text/x-wiki '''پالرمؤ'''، ايته فۊتبالي باشگاه ايسه گه [[ايتاليا]] پالرمؤ شأر ٚ شين ايسه ؤ سري بي ليگ ٚ دۊرۊن بازي کۊنه. fkqo120yvx78491bp2sc7ybh3ia3tmx 157386 157385 2026-06-15T13:42:21Z Dokkōdō 9956 /* */ 157386 wikitext text/x-wiki '''پالرمؤ'''، ايته فۊتبالي باشگاه ايسه گه [[ايتاليا]] پالرمؤ شأر ٚ شين ايسه ؤ سري بي ليگ ٚ دۊرۊن بازي کۊنه. ==سربس== 9d8ejbgogdh3xo7u292ztky82ooz3j9 157387 157386 2026-06-15T13:43:16Z Dokkōdō 9956 /* */ 157387 wikitext text/x-wiki {{زيبيل/بينأ}} '''پالرمؤ'''، ايته فۊتبالي باشگاه ايسه گه [[ايتاليا]] پالرمؤ شأر ٚ شين ايسه ؤ سري بي ليگ ٚ دۊرۊن بازي کۊنه. ==سربس== ntg4d0026awarjlg9nwyrpmn3nwyip5 0 17683 157315 156240 2026-06-15T13:10:50Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/156240|156240]] از [[Special:Contributions/گشتاشپی|گشتاشپی]] ([[User talk:گشتاشپی|بحث]]) خنثی شد 157315 wikitext text/x-wiki '''أجديها''' ايته أفسانه‌اي مؤجۊد ايسه کي ويشتر فرهنگان ؤ مليتان ٚ مئن رائج ايسه ؤ أفسانه‌ئن ٚ مئن ايته مۊهم ٚ نخش دأره. [[فاىل:Friedrich-Johann-Justin-Bertuch Mythical-Creature-Dragon 1806.jpg|thumb|right|أجديها تاتايي، ''فردريش جاستين برتۊش'' ٚ بکشه‌ئن ٚ جه]] == تؤصيف == أجديها جه مأرۊف ٚ أفسانه‌اي ؤ اؤسطۊره‌اي مؤجۊدان ايسه کي گلف بيده بۊبؤسته کي ايته فرهنگ ؤ مليت ٚ مئن أ مؤجؤد ٚ جه گبي نمانه. أجديها ايته پيله حىوان ايسه کي اۊن ٚ ظاهر خزنده‌ئن-أ مانه ؤ ويشتر داستانان ٚ مئن تأنه پرواز بۊکۊنه ؤ خۊ دهان جه تٚش تاواده. خۊرخۊسي کشوران ٚ فرهنگ ٚ مئن أجديها ايته منفي شخصيت دأره ؤ ويشتر زمات ايته بدذات ٚ حیوان تؤصيف به کي خأىه آدمان-ه أذئت بۊکۊنه ولي خۊرتاوي کشوران ٚ فرهنگ ٚ مئن برعکس خۊرخۊس، أجديها ايته مقدس ٚ مؤجۊد ؤ پاکي نماد ايسه کي پۊر دانيش ؤ معرفت دأره ؤ جه ماورايي قۊدرت برخؤردار ايسه. == أفسانه‌ئن ؤ دابان ٚ مئن == أجديها جانوري ايسه کي دئبار ٚ دابان ٚ مئن ايجائي ويراني نماد ؤ آبادي نماد ني بۊ. [[پرونده:Pergamonmuseum Ishtartor 02.jpg|بندانگشتی|260px|دئبارترين تاتايي أجديها جه، بابل ٚ دروازه سر کي هسأ پرگامؤن ٚ مۊزه دۊرۊن نهأ]] بابِليان ٚ تمدن ٚ مئن، أجديها جهان ٚ شرۊع أمرأ مرتبط بدانسته بۊبؤسته. بابل ٚ أفسانه مئن، تيامات ٚ الهه کي ايته أجديها ؤ ظلم ٚ نماد بۊ، مردۊک اۊن-ه بۊکۊشته ؤ ظلم ؤ بدي اۊن ٚ مردن أمرأ تۊمامه بؤسته. [[پرونده:Sg sentosa dragon mfountain.jpg|بندانگشتی|260px|أجديها مجسمه، سنگاپۊر ٚ مئن]] دئبار ٚ مصر ٚ مئن، مردۊم رۊخانان ٚ طغیان-ه أجديها أمرأ مرتبط دأنستيد. [[چین]] ٚ مئن أجديها ايته مقدس ٚ حىوان ايسه ؤ خأىليان اۊن-ه پرستيدي ؤ وارش ٚ نماد محسۊب به. أجديها چينيان ٚ ويشتر ٚ جشنان ٚ مئن ني حضۊر دأره. أجديها تنها أفسانه‌اي مؤجؤدي ايسه کي تۊمام دابان ؤ مردۊمان ٚ أفسانه مئن ايته ويجک ٚ جيگا دأره ؤ جه آمريکا ؤ [[اۊرۊپا]] کلسيا تا [[آسیا]] خۊرتاو شأ اۊن-ه دئن. فرهاد عسکري کي ايته محقق ؤ فیلسۊف ايسه گه کي أ مؤجۊد داميشک ٚ زمات، واقعا زيوش گۊدي ولي نأ أتؤ کي أفسانه‌ئن ؤ داستانان ٚ مئن تؤصيف بۊبؤسته، بلکي ايته پيله [[میلؤم|لانتي]] ظاهر ٚ أمرأ ىاته بؤستي. ==سربس== {{جيرنويس}} [[جرگه:أساطير]] mscibk2fexha4ouqmf1bb20rnt6aczt 0 17695 157345 156223 2026-06-15T13:17:35Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/156223|156223]] از [[Special:Contributions/گشتاشپی|گشتاشپی]] ([[User talk:گشتاشپی|بحث]]) خنثی شد 157345 wikitext text/x-wiki {{زيبيل/جاجيگا}} '''سردار جنگل ٚ بخش''' ايته جه [[گيلان]] ٚ بخشان [[فؤمن ٚ شأرستان]] ٚ مئن ايسه. أ بخش ٚ مرکز [[ماکلان]] ٚ شأر ايسه.<ref>اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳ خ.</ref> == کيشوري تخسيمان == * سردار جنگل ٚ بخش ** [[آليان ٚ دهستان]] ** [[سردار جنگل ٚ دهستان]] شأران: [[ماسۊله]]، [[ماکلان]] == جمعیت == بر اساس ايران ٚ آمار، سردار جنگل ٚ بخش ٚ جمعيت، ۱۳۸۵ سال ٚ مئن ۱۵,۳۴۷ نفر بۊ.<ref>http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|عنوان=نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰|ناشر=معاونت برنامه‌ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران)|تاریخ=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|تاریخ بازبینی=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121002040004/http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|archivedate=۲ اکتبر ۲۰۱۲|dead-url=yes}}</ref> == سربس == {{جيرنويس}} [[جرگه:گيلان ٚ بخشان]] dsf2twxqc4bew9e39iphe08u7iiw1vw 0 18457 157408 156445 2026-06-15T14:07:53Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/156445|156445]] از [[Special:Contributions/بمبممبمنبنب|بمبممبمنبنب]] ([[User talk:بمبممبمنبنب|بحث]]) خنثی شد 157408 wikitext text/x-wiki {{جۊغرافي جهتان}} '''کٚلِسيا''' (Kalesiya) ايته جه چارته أصلي جهتان ايسه ؤ نخشه‌ئن ٚ مئن معمۊلا اۊ فلش کي بۊجؤر-أ نيشان دهه کلسيا ايسه.<ref>Cite web|title=How to use a Compass – Compass alone|url=https://www.learn-orienteering.org/old/lesson1.html|access-date=2020-07-16|website=www.learn-orienteering.org}}</ref> کلسيا [[نسا]] مقابل ايسه ؤ [[خۊرخۊس]] ؤ [[خۊرتاو]] ٚ أمرأ °۹۰ زاويه تشکيل دهه ؤ خؤره ني °۰ زاويه مئن نهأ. ==سربس== fhexupf89apnz5jdhruxr4dsz9wd6vc 0 18499 157338 156234 2026-06-15T13:13:14Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/156234|156234]] از [[Special:Contributions/گشتاشپی|گشتاشپی]] ([[User talk:گشتاشپی|بحث]]) خنثی شد 157338 wikitext text/x-wiki [[پرونده:لا اله الا الله.png|left|thumb]] [[پرونده:The Kaaba during Hajj.jpg|left|thumb|کعبه، ايسلام ٚ مۊقدس‌ترين مکان]] '''ايسلام''' ايته ايبراهيمي دين ايسه گه [[قرآن]] ٚ کيتاب ٚ سر متمرکز ايسه گه مۊسلمانان اۊن-أ خۊدا (الله) گب ؤ واجه دأنده ؤ معتقد ايسد کي وحي صۊرت ؤ جبرئيل کۊمک أمرأ ايسلام پیامبر-أ گه محمد ايسه نازل بۊبؤسته. ايسلام دۊنیا مئن دۊوؤمي پيله دين ايسه ؤ مسيحيت ٚ دين ٚ پسي ويشترين دۊمبال گۊدنکسان-أ دأره ؤ تخمين بزئد گه مۊسلمانان ٚ جمعيت ۱ تا ۱,۸ ميليارد نفر-أ رسئه گه شأ گۊتن دۊنيا اي چارؤم ٚ مردۊمان-أ شامل به. مۊسلمانان ويشتر زای أرئده ؤ اۊشان ٚ أورنا جمعيت باخي دينان ٚ دۊمبال گۊدنکسان ٚ جه ویشتره ؤ هأن ٚ وأسي ايسلام ويشترين رؤشد-أ دينان ٚ مئن دأره ؤ پيۊ تحقيقي مرکز تخمين بزه گه ۲۱ ميلادي قرن ٚ آخر، ايسلام مسيحيت ٚ جه دواره ؤ دۊنیا أولي پيله دين به. مۊسلمانان ايعتقاد دأرده گه خۊشان ٚ دين دۊنیا مئن کامل‌ترين دين ايسه ؤ خۊدا همه‌ته پیامبران-أ وحی بدأ گه محمد مي آخري پیامبر ايسه. ايسلام خؤره چن جۊر مذهب ؤ خال دأره ؤ تَسَنُّن ايسلام ٚ پيله مذهب ايسه ؤ ۸۷ تا ۹۰ درصد مۊسلمانان سُنّي ايسد ؤ [[شيعه]] ني اۊن ٚ دۊوؤمي پيله مذهبه ؤ شيعه‌ئن ني تقريبا مۊسلمانان ٚ جمعيت ۱۰ درصد-أ تشکيل دنئده. ==سربس== [[جرگه:ايسلام]] 6al8bqnwrlxklp4q5l6pt85dea90gfi 0 18549 157367 156202 2026-06-15T13:26:25Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/156202|156202]] از [[Special:Contributions/گشتاشپی|گشتاشپی]] ([[User talk:گشتاشپی|بحث]]) خنثی شد 157367 wikitext text/x-wiki {{زيبيل/جاجيگا}} '''سياکل ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش''' ايته جه [[گيلان]] ٚ بخشان [[سياکل ٚ شأرستان]] ٚ مئن ايسه. أ بخش ٚ مرکز [[سياکل]] ٚ شأر ايسه.<ref>اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳ خ.</ref> == کشوري تقسيمان == * سياکل ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش * دهستانان: ** [[تۊتکي دهستان]] ** [[خرارۊد ٚ دهستان]] ** [[مالفجان ٚ دهستان]] * شأر: [[سياکل]] == جمعیت == بر اساس ايران ٚ آمار ٚ مرکز ٚ سرايشماردن، سياکل ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش ٚ جمعيت، ۱۳۸۵ سال ٚ دۊرۊن ۳۴,۲۷۰ نفر (۹,۵۴۶ خانوار) بۊ.<ref>http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|عنوان=نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰|ناشر=معاونت برنامه‌ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران)|تاریخ=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|تاریخ بازبینی=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121002040004/http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|archivedate=۲ اکتبر ۲۰۱۲|dead-url=yes}}</ref> == سربس == {{جيرنويس}} [[جرگه:گيلان ٚ بخشان]] fq9bjta27etmz6ilu9s04rlpiwxs0f2 0 18552 157332 156504 2026-06-15T13:11:53Z Tenshi Hinanawi 18199 ویرایش [[Special:Contributions/~2026-33143-34|~2026-33143-34]] ([[User talk:~2026-33143-34|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Mtarch11|Mtarch11]] انجام داده بود واگردانده شد 156311 wikitext text/x-wiki {{زيبيل/جاجيگا}} '''ديلمؤن ٚ بخش''' ايته جه [[سياکل ٚ شأرستان]] ٚ بخشان، [[گیلان]] ٚ دۊرۊن ايسه.<ref>اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳ خ.</ref> == کشوري تقسيمان == * ديلمؤن ٚ بخش * دهستانان: ** [[پيرکۊ دهستان]] ** [[ديلمؤن ٚ دهستان]] * شأر: [[ديلمؤن]] == جمعیت == بر اساس ايران ٚ آمار ٚ مرکز ٚ سرايشماردن، ديلمؤن ٚ بخش ٚ جمعيت، ۱۳۸۵ سال ٚ دۊرۊن ۱۲,۷۲۱ نفر (۳,۶۵۰ خانوار) بۊ.<ref>http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|عنوان=نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰|ناشر=معاونت برنامه‌ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران)|تاریخ=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|تاریخ بازبینی=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121002040004/http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|archivedate=۲ اکتبر ۲۰۱۲|dead-url=yes}}</ref> == سربس == {{جيرنويس}} [[جرگه:گيلان ٚ بخشان]] mot58xvlqw4fv25yjrbwd47vqmhybxs 157356 157332 2026-06-15T13:22:15Z ~2026-35077-84 18610 /* */ 157356 wikitext text/x-wiki دٚیلٚمٚآٚن ٚ وخش''' یتا جه [[سياکل ٚ شأرستان|دٚیلٚمٚآٚن ٚ شٚهٰرٚستٚان]] ٚ بخشان بیبی.''' == سٚروس، اٚیر ٚ جٚرگٚییت ۲۲۲۲۲ آٚدٚآٚم ایسه == {{جيرنويس}} [[جرگه:گيلان ٚ بخشان]] om7aiutsax8z3ycwbzj7j4ukydf7l9f 157366 157356 2026-06-15T13:26:10Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/157356|157356]] از [[Special:Contributions/~2026-35077-84|~2026-35077-84]] ([[User talk:~2026-35077-84|بحث]]) خنثی شد 157366 wikitext text/x-wiki {{زيبيل/جاجيگا}} '''ديلمؤن ٚ بخش''' ايته جه [[سياکل ٚ شأرستان]] ٚ بخشان، [[گیلان]] ٚ دۊرۊن ايسه.<ref>اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳ خ.</ref> == کشوري تقسيمان == * ديلمؤن ٚ بخش * دهستانان: ** [[پيرکۊ دهستان]] ** [[ديلمؤن ٚ دهستان]] * شأر: [[ديلمؤن]] == جمعیت == بر اساس ايران ٚ آمار ٚ مرکز ٚ سرايشماردن، ديلمؤن ٚ بخش ٚ جمعيت، ۱۳۸۵ سال ٚ دۊرۊن ۱۲,۷۲۱ نفر (۳,۶۵۰ خانوار) بۊ.<ref>http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|عنوان=نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰|ناشر=معاونت برنامه‌ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران)|تاریخ=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|تاریخ بازبینی=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121002040004/http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|archivedate=۲ اکتبر ۲۰۱۲|dead-url=yes}}</ref> == سربس == {{جيرنويس}} [[جرگه:گيلان ٚ بخشان]] mot58xvlqw4fv25yjrbwd47vqmhybxs 0 18572 157393 156461 2026-06-15T13:51:52Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/156461|156461]] از [[Special:Contributions/بمبممبمنبنب|بمبممبمنبنب]] ([[User talk:بمبممبمنبنب|بحث]]) خنثی شد 157393 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ شأرستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه |رسمي نام= لاجؤن ٚ شأرستان |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر= Gilan.svg |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |فرماندار= |اۊستان= [[گيلان]] |بخشان=[[لاجؤن ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]]، [[رۊدبنه بخش]] |شأران=[[لاجؤن]]، [[رۊدبنه]] |دهستانان= [[بازکياگۊراب ٚ دهستان]]، [[آهندان ٚ دهستان]]، [[لىل ٚ دهستان]]، [[ليالستان ٚ دهستان]]، [[لفمجان ٚ دهستان]]، [[رۊدبنه دهستان]]، [[شيرجۊپۊشت ٚ دهستان]] |محلي نام= لاجؤن، لایجؤن، لاجان |قديمي نامان= |شأرستان بؤستن ٚ سال= |جمعيت= ۱۶۱,۴۹۱ نفر<ref>http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|عنوان=نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰|ناشر=معاونت برنامه‌ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران)|تاریخ=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|تاریخ بازبینی=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121002040004/http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|archivedate=۲ اکتبر ۲۰۱۲|dead-url=yes}}</ref> |جمعيت ٚ رشد= |جمعيت ٚ تراکؤم= ۲۱۰ |زوان= [[گيلکي]] |مذهب= شيعه |پيلئکي= ۴۰۷ کيلۊمتر مربع |ارتفاع= ۲۰ متر |دما ميانگين= |سالانه وارش ٚ ميانگين= |جرندي رۊجان ٚ تعداد= |سؤغات= [[بج]]، [[چأيي]] |پيش‌شۊماره= ۰۱۳ |وبجيگا= [https://web.archive.org/web/20191230094517/http://lahijan.gilan.ir/ لاجؤن ٚ فرمانداري] |جمله‌خوشامد= |پانویس= }} '''لاجؤن ٚ شأرستان'''، ايته جه [[گيلان]] ٚ شأرستانانه ؤ اۊن ٚ مرکز ني [[لاجؤن]] ٚ شأر ايسه. لاجؤن ٚ شأرستان، [[خۊرتاو]] ٚ جه [[لنگؤرۊد ٚ شأرستان]]، [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[أسسؤنه شأرستان|أسسؤنه]] ؤ [[رشت ٚ شأرستان|رشت]] ٚ شأرستانان، [[کلسيا]] جه [[کاسپي درىا]] ؤ [[نسا]] جه [[سياکل ٚ شأرستان]]-أ فأرسه. == کشوري تقسيمان == لاجؤن ٚ شأرستان ۲ بخش، ۲ شأر ؤ ۷ ته دهستان-أ شامل به ؤ ۱۸۲ ته رۊستا دأره. * [[لاجؤن ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش]] * دهستانان: ** [[بازکياگۊراب ٚ دهستان]] ** [[آهندان ٚ دهستان]] ** [[لىل ٚ دهستان]] ** [[ليالستان ٚ دهستان]] ** [[لفمجان ٚ دهستان]] *شأر: [[لاجؤن]] * [[رۊدبنه بخش]] *دهستانان: ** [[رۊدبنه دهستان]] ** [[شيرجۊپۊشت ٚ دهستان]] *شأر: [[رۊدبنه]] == جمعيت == براساس ۱۳۸۵ ٚ سال ٚ سرايشماردن، لاجؤن ٚ شأرستان ٚ جمعيت ۱۶۱,۴۹۱ نفر (۴۸,۰۷۵ خانوار) بۊ.<ref>http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|عنوان=نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰|ناشر=معاونت برنامه‌ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران)|تاریخ=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|تاریخ بازبینی=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121002040004/http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|archivedate=۲ اکتبر ۲۰۱۲|dead-url=yes}}</ref> ==زوان ؤ مردۊم== لاجؤن ٚ شأرستان ٚ مردۊم [[گیلک]] ايسد ؤ اۊشان ٚ زوان ني [[گيلکي]] ايسه.<ref>گویش گیلکی لاهیجان. واژه‌نامه و پاره‌ای ویژگی‌های آوایی و ساخت‌واژه‌ای. جلد اول. دکتر نادر جهانگیری. چاپ دانشگاه مطالعات خارجی توکیو.</ref><ref name="ethnologue.com">https://www.ethnologue.com/language/glk</ref> ==سربس== [[جرگه:گيلان ٚ شأرستانان]] goahacilg9lcblg5cstazfu6m5gocyo 0 18673 157346 156222 2026-06-15T13:18:09Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/156222|156222]] از [[Special:Contributions/گشتاشپی|گشتاشپی]] ([[User talk:گشتاشپی|بحث]]) خنثی شد 157346 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه |نام= ماکلان |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر= |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |شأردار= |اۊستان= [[گيلان]] |شأرستان= [[فؤمن ٚ شأرستان]] |بخش= [[سردار جنگل ٚ بخش]] |رسمي نام= ماکلوان |محلي نام= ماکلان |قديمي نامان= |شأر بؤستن ٚ سال= |جمعيت= ۱,۶۳۵ نفر (۱۳۹۵) |جمعيت ٚ رشد= |جمعيت ٚ تراکؤم= |زوان= |مذهب= |پيلئکي= |ارتفاع= |دما ميانگين= |سالانه وارش ٚ ميانگين= |جرندي رۊجان ٚ تعداد= |سؤغات= |پيش‌شۊماره= ۰۱۳ |وبجيگا= |جمله‌خوشامد= |پانویس= }} '''ماکلان''' ايته جه [[گيلان]] ٚ شأران ايسه کي [[فؤمن ٚ شأرستان]] ؤ [[سردار جنگل ٚ بخش]] ٚ مئن نهأ ؤ سردار جنگل ٚ بخش ٚ مرکز ايسه. ==جمعيت== بر اساس ايران ٚ آمار ٚ مرکز ٚ سرايشماردن، ماکلان ٚ جمعيت، ۱۳۹۵ سال ٚ دۊرۊن ۱,۶۳۵ نفر-أ فأرسئي ؤ ۱۳۸۵ سال ٚ مئن ني اۊن ٚ جمعيت ۲,۱۷۰ نفر بۊ.<ref>(یادکرد وب |نویسنده= |نشانی=https://amar.org.ir/census/نفوس-و-مسکن/سرشماری-1390/نتایج-سرشماری-1390/جمعیت-و-خانوار-تا-سطح-آبادی-1390 |عنوان=تعداد جمعیت و خانوار تا سطح آبادی براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1390 |ناشر= |تاریخ= |تاریخ بازبینی= |archive-date=4 مه 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160504050821/http://amar.org.ir/census/%D9%86%D9%81%D9%88%D8%B3-%D9%88-%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%86/%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-1390/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-1390/%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D9%88-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%A7-%D8%B3%D8%B7%D8%AD-%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C-1390 }}</ref> == تاتايي‌ئن == <gallery> پرونده:In the way of masuleh 5.JPG|ماکلان - ماسۊله را پرونده:Kados maklawan 4.JPG| ماکلان، کوروار پرونده:Kados maklawany 2.JPG|ماکلان ٚ گردسایه رۊستا پرونده:Kados maklawan 3.JPG|ماکلان ٚ چأيي باغ پرونده:Kados maklawan 12.jpg| پرونده:Gasht Rodkan Protected Area in Fuman County.jpg|ماکلان ٚ جؤرا پرونده:Kados maklawan 5.JPG|ماکلان ٚ دامان پرونده:Kados maklawany 23.jpg|ماکلان ش دیزآب پرونده:Kados maklawan 6.JPG|ماکلان ٚ طبيعت پرونده:Kados maklawan 8.JPG|ماکلان ٚ جؤرا پرونده:Kados maklawan 11.JPG|ماکلان ٚ جؤرا پرونده:Kados maklawan 22.jpg|ماکلان ٚ زیده رۊستا پرونده:Kados maklawany.jpg|ماکلان ٚ جؤرا پرونده:Kados maklawany 18.jpg|گيلاني محلي خانه ماکلان ٚ مئن پرونده:Kados maklawan 10.JPG|ماکلان ٚ دیزآب ٚ رۊستا پرونده:Kados maklawan 17.jpg|ايته بيجار ماکلان ٚ مئن پرونده:Kados maklawan 16.jpg|ماکلان ٚ خله دشت ٚ محل </gallery> ==سربس== [[جرگه:گيلان ٚ شأران]] eqoqwxa5jxzouv9l627jr89pdm5wyuv 0 18682 157321 156524 2026-06-15T13:11:53Z Tenshi Hinanawi 18199 ویرایش [[Special:Contributions/~2026-33143-34|~2026-33143-34]] ([[User talk:~2026-33143-34|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Mtarch11|Mtarch11]] انجام داده بود واگردانده شد 60233 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه |نام= قزوين |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر=Qazvin - Chehel Sotun.jpg |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |شأردار= |اۊستان= [[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]] |شأرستان= [[قزوين ٚ شأرستان|قزوين]] |بخش= [[قزوين ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي]] |رسمي نام= قزوين |محلي نام= |قديمي نامان= کاسپين |شأر بؤستن ٚ سال= ۱۲۸۵ |جمعيت= ۱,۶۳۵ نفر (۱۳۹۵) |جمعيت ٚ رشد= |جمعيت ٚ تراکؤم= ۹۰۳۰ نفر ايته کيلۊمتر مربع مئن |زوان= |مذهب= شيعه |پيلئکي= ۶۴/۱۳ کيلۊمتر مربع |ارتفاع= ۱,۳۴۷ متر |دما ميانگين= ۱۳ درجه سانتي‌گراد |سالانه وارش ٚ ميانگين= ۳۰۲ ميلي‌متر |جرندي رۊجان ٚ تعداد= |سؤغات= |پيش‌شۊماره= ۰۲۸ |وبجيگا= [http://www.qazvin.ir/ قزوين ٚ شأرداري] |جمله‌خوشامد= |پانویس= }} '''قزوين''' ايته جه [[ايران]] ٚ شأران ايسه کي [[قزوين ٚ اۊستان]] ٚ مرکز ايسه ؤ [[قزوين ٚ شأرستان]] ٚ [[قزوين ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] ٚ مئن دره. ==جمعيت== بر اساس ايران ٚ آمار ٚ مرکز ٚ سرايشماردن، قزوين ٚ جمعيت، ۱۳۹۵ سال ٚ دۊرۊن ۴۰۲,۷۴۸ نفر بۊ.<ref>https://www.amar.org.ir/english</ref> ==سربس== ldeshbtq1vzhf12f40wmxfub6y8wxbr 0 18783 157327 156519 2026-06-15T13:11:53Z Tenshi Hinanawi 18199 ویرایش [[Special:Contributions/~2026-33143-34|~2026-33143-34]] ([[User talk:~2026-33143-34|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Mtarch11|Mtarch11]] انجام داده بود واگردانده شد 69071 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ اۊستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه | اۊستان ٚ نام= ألبۊرز | تصویر= | اندازه تصویر= 200px | عنوان تصویر= | نقشه موقعیت=IranAlborz-SVG.svg | مختصات= | مرکز= [[کرج]] | پيلئکي= ۵,۸۳۳  | جمعيت= ۲,۷۱۲,۴۰۰ نفر | سرايشماردن ٚ سال= ۱۳۹۵ | جمعيت ٚ تراکؤم= | شأرستان= ۷ | ولي فقيه نماىنده = | اۊستاندار= مجتبی عبداللهي | پيش شۊماره= ۰۲۶ | وبجيگا= }} '''ألبۊرز''' ايته جه [[ايران]] ٚ اۊستانان ايسه. أ اۊستان ٚ مرکز [[کرج]] ايسه ؤ [[کلسيا]] جه [[مازندران ٚ اۊستان]]، [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[قزوين ٚ اۊستان]]، [[خۊرتاو]] ٚ جه [[تئران ٚ اۊستان]] ؤ [[نسا]] جه [[مرکزي اۊستان]]-أ فأرسه. ألبۊرز أول بار ۱۳۸۹ سال ٚ مئن اۊستان بۊبؤسته ؤ پيشتر [[تئران ٚ اۊستان]] ٚ شين بۊ.<ref>{یادکرد وب| نشانی = http://jamejamonline.ir/newstext.aspx?newsnum=100878572955| عنوان = نام البرز در نقشه ایران جای گرفت| تاریخ بازدید = ۳ تیر ۱۳۸۹| تاریخ = | ناشر = جام‌جم‌آنلاین| زبان = فارسی| archiveurl = https://web.archive.org/web/20100628035407/http://jamejamonline.ir/newstext.aspx?newsnum=100878572955| archivedate = ۲۸ ژوئن ۲۰۱۰| dead-url = yes}}</ref> ==سربس== [[جرگه:ايران ٚ اۊستانان]] hpehxfoi0909bkazbf9ko05h2n5ajmu 0 18832 157435 156421 2026-06-15T14:49:55Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/156421|156421]] از [[Special:Contributions/~2026-33080-76|~2026-33080-76]] ([[User talk:~2026-33080-76|بحث]]) خنثی شد 157435 wikitext text/x-wiki [[فاىل:FullMoon2010.jpg|frameless|left]] '''مانگ''' (نماد: [[file:Moon crescent symbol (fixed width).svg|16px|☽︎]]) [[زيمي]] تنئا قمر ايسه. مانگ تقريبا زيمي اي چارؤم ٚ قؤطر ؤ اۊستراليا ور ٚ أندر ايسه. مانگ [[خۊري منظۊمه]] مئن پيله‌ترين أندازه-یأ سياره‌اي کي اۊن ٚ دؤر گرده نسبت دأره. مانگ پنجؤمي پيله قمر خۊري منظۊمه مئن ايسه. مانگ همه‌ته بشناخته بۊبؤسته ''پاچ ٚ سياره'' جه پيله‌تره. مانگ أتمؤسفر، هيدرؤسفر ىا مغناطيسي مىدان نأره. اۊن ٚ سطحي جاذبه زيمي اي شيشؤم ايسه (۰٫۱۶۵۴ گرم). آىؤ کي مۊشتري سياره قمر ايسه، خۊري منظۊمه تنئا قمره کي اۊن ٚ جاذبه ؤ سطحي چگالي مانگ ٚ جه ويشتره. مانگ ۳۸۴۴۰۰ کيلۊمتر متوسط فاصله أمرأ زيمي دؤر گرده، کي اۊن ٚ فاصله تقريبا سي‌ته زيمي قؤطر ٚ أندر ايسه. مانگ ٚ جاذبه زيمي سر تأثير نئهه ؤ زيمي رۊج-أ طۊلاني کۊنه ؤ جزر ؤ مد ٚ أصلي عامل ؤ محرک ني ايسه. مانگ ۲۷٫۳ رۊج ٚ مئن ايته وار زيمي دؤر گرده. ايته بخش جه مانگ هميشک زيمي سمت نهأ ؤ اۊيته بخش هئوخت بيده نيبه. مانگ ٚ نوساني حرکتان ٚ وأسي کي اۊن-أ ديم‌گردي گد، ۵۹٪ جه مانگ ٚ سطح-أ شأ زيمي جه پرسپکتيو تغيير ٚ أمرأ دئن. مانگ ٚ تشکيل ٚ ره چن‌ته فرضيه نهأ.<ref>{cite journal |doi=10.1126/sciadv.1602365 |pmid=28097222 |pmc=5226643 |journal=[[Science Advances (journal)|Science Advances]] |date=2017 |volume=3 |issue=1 |title=Early formation of the Moon 4.51 billion years ago |last=Barboni |first=M. |author2=Boehnke, P. |author3=Keller, C.B. |author4=Kohl, I.E. |author5=Schoene, B. |author6=Young, E.D. |author7=McKeegan, K.D. |page=e1602365 |bibcode=2017SciA....3E2365B}}</ref> معرۊف‌ترين فرضيه أنه کي مانگ حۊدۊد ۴,۵۱ ميليارد سال پيش، ايبچه زيمي پسي ؤ ۶۰ ميليۊن سال خۊري مظۊمه تشکيل ٚ پسي ايجاد بۊبؤسته. ايته پيله سياره کي [[مريخ]] ٚ أندر بۊ ؤ تيا نام دأشتي، زيمي-أ بگنسه ؤ أن باعث بۊبؤست کي اي سري واوين زيمي ؤ تيا جه وأدایه ؤ اۊ واوينان گلف گلف ايجايي دۊچکستد ؤ مانگ-أ تشکيل بدأد.<ref>{یادکرد وب|عنوان=PSR Discoveries:Hot Idea: Origin of the Earth and Moon|نشانی=http://www.psrd.hawaii.edu/Dec98/OriginEarthMoon.html|وبگاه=www.psrd.hawaii.edu|بازبینی=2019-10-17|نویسنده=G. Jeffrey Taylor|کد زبان=en|تاریخ=1998-12-31}}</ref><ref>{cite web |url=http://news.nationalgeographic.com/2015/04/150416-asteroids-scars-moon-formation-space/ |title=Asteroids Bear Scars of Moon's Violent Formation |date=16 April 2015 |publisher= |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161008160812/http://news.nationalgeographic.com/2015/04/150416-asteroids-scars-moon-formation-space/ |archivedate=8 October 2016}}</ref> مانگ ٚ سطح نسبتاً غىر اينعکاسي ايسه، ايبچه پۊر سۊتر دؤرسفته آسفالت ٚ جه. ولي مانگ خۊ پيله زاويه‌اي قؤطر ٚ وأسي، پۊر سۊترين جرم شو ٚ آسمان ٚ مئن ايسه. مانگ [[خۊر]] ٚ جه پۊر کۊچي‌تره ولي چؤن اۊن ٚ فاصله زيمي نزديکي ايسه چۊم اۊن-أ پيله دينه ؤ ظاهري نظر ٚ جه آسمان ٚ مئن خۊر ٚ أندر بيده به ؤ کسۊف ٚ مؤقع خۊر-أ کامل پۊشانه. أولين مصنۊعي جسمي کي مانگ-أ فأرسه، [[شؤروي]] لۊنا ۲ فضاپىما بۊ کي ۱۹۵۹ سال ٚ مئن مانگ-أ بۊخؤرده ؤ اۊن ٚ پسي لۊنا ۹ ني ۱۹۶۶ سال ٚ مئن مانگ ٚ دۊرۊن بيجير بامؤ. فقط [[آمريکا]] آپؤلؤ مأمۊريتان ٚ مئن بۊ کي آدمان ني اۊن ٚ مئن حضۊر دأشتيد. ۱۹۶۹ تا ۱۹۷۲ سالان ٚ جه دوازده نفر-أ مانگ ٚ دۊرۊن اۊسه بۊگۊده. == تاتايي‌ئن == <gallery> فاىل:LRO WAC Nearside Mosaic.jpg|مانگ ٚ دئنشأ ور فاىل:Moon Farside LRO.jpg|مانگ ٚ جۊخۊفته ور فاىل:LRO WAC North Pole Mosaic (PIA14024).jpg|مانگ ٚ کلسيايي قؤطب فاىل:LRO WAC South Pole Mosaic.jpg|مانگ ٚ نسايي قؤطب فاىل:ماه کامل.JPG فاىل:ماه کامل - panoramio.jpg فاىل:ماه و درخت - panoramio.jpg فاىل:هلال ماه.JPG|مانگ ٚ هلال فاىل:Apollo 15 flag, rover, LM, Irwin.jpg|آمريکا بيدۊق ٚ نصب، مانگ ٚ رۊ </gallery> ==سربس== [[جرگه:خۊري منظۊمه]] cqqqq2073h6fjzsbnh71g6mqr4ennnn 157436 157435 2026-06-15T14:51:05Z Dokkōdō 9956 /* */ 157436 wikitext text/x-wiki [[فاىل:FullMoon2010.jpg|frameless|left]] '''مانگ''' (نماد: [[file:Moon crescent symbol (fixed width).svg|16px|☽︎]]) گه کۊچي زاکان أن-أ دخانئده '''ألاتيتي'''، [[زيمي]] تنئا قمر ايسه. مانگ تقريبا زيمي اي چارؤم ٚ قؤطر ؤ اۊستراليا ور ٚ أندر ايسه. مانگ [[خۊري منظۊمه]] مئن پيله‌ترين أندازه-یأ سياره‌اي کي اۊن ٚ دؤر گرده نسبت دأره. مانگ پنجؤمي پيله قمر خۊري منظۊمه مئن ايسه. مانگ همه‌ته بشناخته بۊبؤسته ''پاچ ٚ سياره'' جه پيله‌تره. مانگ أتمؤسفر، هيدرؤسفر ىا مغناطيسي مىدان نأره. اۊن ٚ سطحي جاذبه زيمي اي شيشؤم ايسه (۰٫۱۶۵۴ گرم). آىؤ کي مۊشتري سياره قمر ايسه، خۊري منظۊمه تنئا قمره کي اۊن ٚ جاذبه ؤ سطحي چگالي مانگ ٚ جه ويشتره. مانگ ۳۸۴۴۰۰ کيلۊمتر متوسط فاصله أمرأ زيمي دؤر گرده، کي اۊن ٚ فاصله تقريبا سي‌ته زيمي قؤطر ٚ أندر ايسه. مانگ ٚ جاذبه زيمي سر تأثير نئهه ؤ زيمي رۊج-أ طۊلاني کۊنه ؤ جزر ؤ مد ٚ أصلي عامل ؤ محرک ني ايسه. مانگ ۲۷٫۳ رۊج ٚ مئن ايته وار زيمي دؤر گرده. ايته بخش جه مانگ هميشک زيمي سمت نهأ ؤ اۊيته بخش هئوخت بيده نيبه. مانگ ٚ نوساني حرکتان ٚ وأسي کي اۊن-أ ديم‌گردي گد، ۵۹٪ جه مانگ ٚ سطح-أ شأ زيمي جه پرسپکتيو تغيير ٚ أمرأ دئن. مانگ ٚ تشکيل ٚ ره چن‌ته فرضيه نهأ.<ref>{cite journal |doi=10.1126/sciadv.1602365 |pmid=28097222 |pmc=5226643 |journal=[[Science Advances (journal)|Science Advances]] |date=2017 |volume=3 |issue=1 |title=Early formation of the Moon 4.51 billion years ago |last=Barboni |first=M. |author2=Boehnke, P. |author3=Keller, C.B. |author4=Kohl, I.E. |author5=Schoene, B. |author6=Young, E.D. |author7=McKeegan, K.D. |page=e1602365 |bibcode=2017SciA....3E2365B}}</ref> معرۊف‌ترين فرضيه أنه کي مانگ حۊدۊد ۴,۵۱ ميليارد سال پيش، ايبچه زيمي پسي ؤ ۶۰ ميليۊن سال خۊري مظۊمه تشکيل ٚ پسي ايجاد بۊبؤسته. ايته پيله سياره کي [[مريخ]] ٚ أندر بۊ ؤ تيا نام دأشتي، زيمي-أ بگنسه ؤ أن باعث بۊبؤست کي اي سري واوين زيمي ؤ تيا جه وأدایه ؤ اۊ واوينان گلف گلف ايجايي دۊچکستد ؤ مانگ-أ تشکيل بدأد.<ref>{یادکرد وب|عنوان=PSR Discoveries:Hot Idea: Origin of the Earth and Moon|نشانی=http://www.psrd.hawaii.edu/Dec98/OriginEarthMoon.html|وبگاه=www.psrd.hawaii.edu|بازبینی=2019-10-17|نویسنده=G. Jeffrey Taylor|کد زبان=en|تاریخ=1998-12-31}}</ref><ref>{cite web |url=http://news.nationalgeographic.com/2015/04/150416-asteroids-scars-moon-formation-space/ |title=Asteroids Bear Scars of Moon's Violent Formation |date=16 April 2015 |publisher= |url-status=live |archiveurl=https://web.archive.org/web/20161008160812/http://news.nationalgeographic.com/2015/04/150416-asteroids-scars-moon-formation-space/ |archivedate=8 October 2016}}</ref> مانگ ٚ سطح نسبتاً غىر اينعکاسي ايسه، ايبچه پۊر سۊتر دؤرسفته آسفالت ٚ جه. ولي مانگ خۊ پيله زاويه‌اي قؤطر ٚ وأسي، پۊر سۊترين جرم شو ٚ آسمان ٚ مئن ايسه. مانگ [[خۊر]] ٚ جه پۊر کۊچي‌تره ولي چؤن اۊن ٚ فاصله زيمي نزديکي ايسه چۊم اۊن-أ پيله دينه ؤ ظاهري نظر ٚ جه آسمان ٚ مئن خۊر ٚ أندر بيده به ؤ کسۊف ٚ مؤقع خۊر-أ کامل پۊشانه. أولين مصنۊعي جسمي کي مانگ-أ فأرسه، [[شؤروي]] لۊنا ۲ فضاپىما بۊ کي ۱۹۵۹ سال ٚ مئن مانگ-أ بۊخؤرده ؤ اۊن ٚ پسي لۊنا ۹ ني ۱۹۶۶ سال ٚ مئن مانگ ٚ دۊرۊن بيجير بامؤ. فقط [[آمريکا]] آپؤلؤ مأمۊريتان ٚ مئن بۊ کي آدمان ني اۊن ٚ مئن حضۊر دأشتيد. ۱۹۶۹ تا ۱۹۷۲ سالان ٚ جه دوازده نفر-أ مانگ ٚ دۊرۊن اۊسه بۊگۊده. == تاتايي‌ئن == <gallery> فاىل:LRO WAC Nearside Mosaic.jpg|مانگ ٚ دئنشأ ور فاىل:Moon Farside LRO.jpg|مانگ ٚ جۊخۊفته ور فاىل:LRO WAC North Pole Mosaic (PIA14024).jpg|مانگ ٚ کلسيايي قؤطب فاىل:LRO WAC South Pole Mosaic.jpg|مانگ ٚ نسايي قؤطب فاىل:ماه کامل.JPG فاىل:ماه کامل - panoramio.jpg فاىل:ماه و درخت - panoramio.jpg فاىل:هلال ماه.JPG|مانگ ٚ هلال فاىل:Apollo 15 flag, rover, LM, Irwin.jpg|آمريکا بيدۊق ٚ نصب، مانگ ٚ رۊ </gallery> ==سربس== [[جرگه:خۊري منظۊمه]] fvll6mxbhenvur4aim5kusrdodpaphy 0 18894 157348 156218 2026-06-15T13:18:42Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/156218|156218]] از [[Special:Contributions/گشتاشپی|گشتاشپی]] ([[User talk:گشتاشپی|بحث]]) خنثی شد 157348 wikitext text/x-wiki {{پأچ}} [[فاىل:نساجی ترکیب سال ۱۳۳۸ مئن.png|بندانگشتی|نساجی ترکیب ۱۳۳۸ مئن]] [[پرونده:F.C. Nassaji Mazandaran - 2022 Hazfi Cup Final.jpg|250px|بندانگشتی|چپ|نساجي تيم؛ ۰۱– ۱۴۰۰ حذفي جام ٚ فينال ٚ مئن]] '''نساجي مازندران ٚ فۊتبالي باشگاه''' ايته ايراني تيمه گه سال ۱۳۳۸ [[قائم‌شهر]] ٚ(شاهی) ميئن تأسيس بۊبؤ. نساجي، ايران ٚ ''ليگ برتر'' ٚ ميئن بازي کۊنه.<ref name="hamshahrionline.ir">{یادکرد وب|نویسنده=|کد زبان=|تاریخ=|وبگاه=همشهری آنلاین|نشانی=http://www.hamshahrionline.ir/details/404124|عنوان=آشنایی با باشگاه فوتبال نساجی مازندران}}</ref> نساجی یه ته مازرونی تیم ایسه کی سال ۱۳۳۸ شاهی مئن تاسیس بوبو. أ تیم پهلوی زمت مئن تاسیس بوبو ئو أ ره کارخانه نساجی جی چاکودن هن تیم مازرون مئن پیله ترین تیم ایسه ئو پور طرفدار مازندران ئو کاسپین مئن دأره. نساجی بارام مئن یته ببر دره کی أ ببر ,مازرون نماد ئیسه. سال ۱۳۶۲ مئن یته جدید تیم شاهی مئن نساجی نوم امره لیگ مئن بامو کی هر دؤ یته شار شین بو. آخرسر هر دؤ ته تیم رحیم دست نشان امره یه تیم بوبو. ==سرموربی و مودیر عامل== نساجی سرموربّی ساکت الهامی ایسه و اونِ مودیر عامل ایزد سیف‌الله‌پور ایسه ==سربس== 7qjbwvbg622vpzlduvtpebqpw5szi5h 157416 157348 2026-06-15T14:21:37Z Dokkōdō 9956 /* */ 157416 wikitext text/x-wiki {{زيبيل/بينأ}} [[فاىل:نساجی ترکیب سال ۱۳۳۸ مئن.png|بندانگشتی|نساجی ترکیب ۱۳۳۸ مئن]] [[پرونده:F.C. Nassaji Mazandaran - 2022 Hazfi Cup Final.jpg|250px|بندانگشتی|چپ|نساجي تيم؛ ۰۱– ۱۴۰۰ حذفي جام ٚ فينال ٚ مئن]] '''نساجي مازندران ٚ فۊتبالي باشگاه''' ايته ايراني تيمه گه سال ۱۳۳۸ [[قائم‌شهر]] ٚ(شاهی) ميئن تأسيس بۊبؤ. نساجي، ايران ٚ ''ليگ برتر'' ٚ ميئن بازي کۊنه.<ref name="hamshahrionline.ir">{یادکرد وب|نویسنده=|کد زبان=|تاریخ=|وبگاه=همشهری آنلاین|نشانی=http://www.hamshahrionline.ir/details/404124|عنوان=آشنایی با باشگاه فوتبال نساجی مازندران}}</ref> نساجی یه ته مازرونی تیم ایسه کی سال ۱۳۳۸ شاهی مئن تاسیس بوبو. أ تیم پهلوی زمت مئن تاسیس بوبو ئو أ ره کارخانه نساجی جی چاکودن هن تیم مازرون مئن پیله ترین تیم ایسه ئو پور طرفدار مازندران ئو کاسپین مئن دأره. نساجی بارام مئن یته ببر دره کی أ ببر ,مازرون نماد ئیسه. سال ۱۳۶۲ مئن یته جدید تیم شاهی مئن نساجی نوم امره لیگ مئن بامو کی هر دؤ یته شار شین بو. آخرسر هر دؤ ته تیم رحیم دست نشان امره یه تیم بوبو. ==سرموربی و مودیر عامل== نساجی سرموربّی ساکت الهامی ایسه و اونِ مودیر عامل ایزد سیف‌الله‌پور ایسه ==سربس== 86gsqj73dugkpm9gae9uwzhjff914kl 0 19072 157331 156508 2026-06-15T13:11:53Z Tenshi Hinanawi 18199 ویرایش‌های [[Special:Contributions/~2026-33143-34|~2026-33143-34]] ([[User talk:~2026-33143-34|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Mtarch11|Mtarch11]] انجام داده بود واگردانده شد 155050 wikitext text/x-wiki {{زيوشنامه جعبه |نام= مهسا أميني |تصویر= مهسا+امینی.jpg |تاتايي تؤضيح= |أصلي نام= ژينا أميني |فعاليت ٚ زمينه= |مليت= |تولد ٚ تاريخ= ۳۰ شهريور ۱۳۷۹ |تولد ٚ جيگا= [[سقز]]، [[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]، [[ايران]] |والدین= |مرگ ٚ رۊج= ۲۵ شهريور ۱۴۰۱ |مرگ ٚ جيگا= [[تئران]]، [[ايران]] |زيوش ٚ جيگا= |مختصات محل زندگی= |مدفن= [[سقز]]، [[ايران]] |باخي نامان= |پیشه= |کار گۊدن ٚ سالان= |نقش برجسته= |همسر= |زيوش ٚ شريکان= |زاکان= |تأثير بنأ= |تأثير بيگيته‌= |وبجيگا= |ايمضا= }} '''مهسا أميني''' یا '''ژينا أميني''' (۳۰ شهريور ۱۳۷۹ – ۲۵ شهريور ۱۴۰۱)، ايته [[ايران|ايراني]] ۲۲ ساله کؤر بۊ کي ۲۲ شهريور ۱۴۰۱ مئن [[تئران]] ٚ ارشاد ٚ گشت اۊن-أ بيگيته ؤ مأمۊران ٚ ضربه ؤ زئن ٚ وأسي بۊشؤ کؤما مئن ؤ بأزين ني شديد ٚ جراحات ٚ وأسي تئران ٚ کسری ناخۊشخانه مئن بؤمؤرده.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=اختصاصی ایران‌اینترنشنال: سی‌تی‌اسکن مهسا نشانگر شکستگی جمجمه، خونریزی و اِدِم مغزی است|نشانی=https://www.iranintl.com/202209198308|ناشر=ایران اینترنشنال|بازبینی=۲۸ شهریور ۱۴۰۱|کد زبان=fa}}</ref><ref>{{یادکرد وب|عنوان= «مهسا امینی در کما»؛ پلیس می‌گوید «ناگهانی دچارعارضه قلبی شد»|نشانی=https://www.bbc.com/persian/articles/c13jpgpznx5o|ناشر=بی‌بی‌سی فارسی|تاریخ=۲۴ شهریور ۱۴۰۱|بازبینی=2022-09-16|کد زبان=fa}}</ref><ref name="رادیو فردا ۱">{{یادکرد وب|عنوان=سکوت پلیس دربارهٔ مرگ مغزی مهسا امینی «بر اثر ضرب‌وجرح به‌دست مأموران گشت ارشاد»|نشانی=https://www.radiofarda.com/a/brain-death-of-a-young-woman-in-tehran-beaten-by-police/32034606.html|ناشر=رادیو فردا|بازبینی=2022-09-16|کد زبان=fa}}</ref><ref>{یادکرد وب|عنوان=مرگ مغزی مهسا ۲۲ ساله بر اثر ضربات مأموران گشت ارشاد اسلامی؛ جوّ امنیتی در بیمارستان «کسری» و ممنوعیت ملاقات خانواده|نشانی=https://kayhan.london/fa/1401/06/24/298784/|بازبینی=2022-09-15|کد زبان=fa-IR|نام=|ناشر=کیهان لندن}}</ref><ref>{{یادکرد وب|عنوان=رئیس نظام پزشکی هرمزگان «ضربه به سر» را عامل احتمالی مرگ مهسا امینی دانست|نشانی=https://www.radiofarda.com/a/32041675.html|وبگاه=رادیو فردا|بازبینی=2022-09-21|کد زبان=fa}}</ref> اۊن ٚ مرگ ٚ دليل-أ، جؤمجؤمه شکنئن ؤ مجيک ٚ مؤردن تشخيص بدأده.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=مرگ مهسا امینی، دختر بازداشتی گشت ارشاد در ایران؛ بازتاب‌ها و واکنش‌ها|نشانی=https://per.euronews.com/2022/09/16/iran-22-years-girl-arrested-for-hijab-by-police-died-in-hospital|ناشر=euronews|تاریخ=2022-09-16|بازبینی=2022-09-16|کد زبان=fa}}</ref><ref >{یادکرد وب|عنوان=مهسا امینی پس از کما در بازداشت، در بیمارستان «جان باخت»|نشانی=https://www.bbc.com/persian/articles/c5104yxy1pjo|ناشر=بی‌بی‌سی فارسی|تاریخ=2022-09-16|بازبینی=2022-09-16|کد زبان=fa}}</ref><ref>{یادکرد وب|عنوان=سرنوشت پیکر مهسا امینی پس از تأیید فوت در بیمارستان|نشانی=https://www.hamshahrionline.ir/news/706330/سرنوشت-پیکر-مهسا-امینی-پس-از-تایید-فوت-در-بیمارستان|ناشر=همشهری آنلاین|تاریخ=2022-09-16|بازبینی=2022-09-16|کد زبان=fa}}</ref> مهسا أميني مرگ ٚ خَوَر کي ايجاري حيجاب ٚ مؤضؤع أمرأ مرتبط بۊ، ايران ؤ دۊنیا مئن ديپيچکسه.<ref>{یادکرد وب|عنوان=Anger and protests in Iran after death of woman in custody over 'bad hijab'|نشانی=http://www.middleeasteye.net/news/iran-protests-death-hijab-woman-custody-death|وبگاه=Middle East Eye|بازبینی=2022-09-18|کد زبان=en}}</ref> مردۊم مجازي فضا مئن پۊر مهسا أميني قتل ٚ باره گب ؤ نظر بدأده ؤ [[تۊئيتر]] ٚ مئن #مهسا_امینی هشتگ دۊويست ميليۊن تۊئيت ٚ جه دوارسته ؤ دۊنیا تۊئيتان ٚ مئن ني ترند بؤبؤست ؤ تۊئيتر ٚ رکؤرد-أ بشکنه.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=هشتگ مهسا امینی در توییتر ۲۰۰ میلیونی شد|نشانی=https://www.iranintl.com/202210023092|وبگاه=ایران اینترنشنال|بازبینی=2022-10-02|کد زبان=fa}}</ref><ref name=":0">{یادکرد وب|عنوان=هشتگ "مهسا امینی" رکورد تاریخ توییتر را شکست!|نشانی=https://www.vaghtesobh.com/هشتگ-مهسا-امینی-رکورد-تاریخ-توییتر-را/|وبگاه=وقت صبح|تاریخ=2022-09-24|بازبینی=2022-09-25|کد زبان=fa-IR}}</ref><ref>{{یادکرد وب |عنوان=آغاز سومین هفته اعتراضات ایران؛ ده‌ها کشته و زخمی در زاهدان، ادامه تظاهرات در شهرهای مختلف |نشانی=https://per.euronews.com/2022/09/30/two-weeks-irans-protests-nasrin-sotoudeh-says-returning-to-the-past-is-not-possible |وبگاه=یورونیوز |تاریخ بازبینی=1 اکتبر 2022}}</ref> مهسا أميني پسي ايته پيله [[ايران ٚ ۱۴۰۱ اعتراضان|اعتراض]]-أ ايران ؤ باخي دۊنیا کيشوران ؤ شأران ٚ مئن اتفاق دکفته.<ref>{یادکرد خبر|عنوان=ادامه تجمعات در اعتراض به جان باختن مهسا امینی؛ پدر او اظهارات فرمانده نیروی انتظامی را «رد کرد»|نشانی=https://www.bbc.com/persian/iran-62966052|کوشش=BBC News فارسی|تاریخ بازبینی=2022-09-20|زبان=fa|تاریخ=۲۹ شهریور ۱۴۰۱}}</ref> == زيوش == مهسا (ژينا) أميني ۱۳۷۹ شمسي سال ٚ مئن [[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]] ٚ [[سقز]] ٚ دۊرۊن ايته کۊرد ٚ درزا مئن دۊنیا بأمؤ. اۊن خۊ مؤردن ٚ پيش، دؤنش جگا جه قبۊلي فیگيته بۊ ؤ ايته برار دأشتي کي اۊن ٚ نام کيارش بۊ.<ref>{یادکرد وب|عنوان= «مهسا امینی» از دنیا رفت / خانواده مهسا امینی: از کسی نمی‌ترسیم؛ شکایت می‌کنیم|نشانی=https://web.archive.org/web/20221003120245/https://www.sharghdaily.com/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D8%AC%D8%A7%D9%85%D8%B9%D9%87-220/856325-%D9%85%D9%87%D8%B3%D8%A7-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D8%AF%D9%86%DB%8C%D8%A7-%D8%B1%D9%81%D8%AA-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%AF%D9%87-%D9%85%D9%87%D8%B3%D8%A7-%D8%A7%D9%85%DB%8C%D9%86%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%DA%A9%D8%B3%DB%8C-%D9%86%D9%85%DB%8C-%D8%AA%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D9%85-%D8%B4%DA%A9%D8%A7%DB%8C%D8%AA-%D9%85%DB%8C-%DA%A9%D9%86%DB%8C%D9%85%7C%D9%86%D8%A7%D8%B4%D8%B1=%D8%B4%D8%B1%D9%82%7C%D8%A8%D8%A7%D8%B2%D8%A8%DB%8C%D9%86%DB%8C=2022-09-16%7C%DA%A9%D8%AF زبان=fa}}</ref><ref>{یادکرد وب|عنوان=مادر مهسا امینی: دخترم پیش از بازداشت در سلامت کامل بود|نشانی=https://www.radiofarda.com/a/interview-with-mahsa-amini-mother/32036844.html|ناشر=رادیو فردا|بازبینی=2022-09-16|کد زبان=fa}}</ref><ref>{یادکرد وب|عنوان=جرقه انفجار "ابر جنبش" و "انقلاب زنانه" درایران؟|نشانی=https://www.bbc.com/persian/articles/c87k43lr7ggo|وبگاه=BBC News فارسی|تاریخ=2022-09-22|بازبینی=2022-09-23|کد زبان=fa|نویسنده=مهرداد درویش پور}}</ref> ==سربس== fjwcrjm6qurrfn8rxmeckhc0zfbk7ck 0 19117 157305 156517 2026-06-15T13:10:33Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/156517|156517]] از [[Special:Contributions/~2026-33143-34|~2026-33143-34]] ([[User talk:~2026-33143-34|بحث]]) خنثی شد 157305 wikitext text/x-wiki [[فاىل:Ali Karimi in Mashhad.jpg|thumb|250px]] '''محمدعلي کريمي پاشاکي''' (بزارۊج ۱۷ آبان ۱۳۵۷) کي '''علي کريمي''' نام ٚ أمرأ بشناخته بۊبؤسته، [[ايران|ايراني]] ٚ سابق فۊتباليست ايسه. علي کريمي [[گيلک]] ايسه ؤ [[ألبۊرز ٚ اۊستان|ألبۊرز]] ٚ [[کرج]] ٚ مئن دۊنیا بأمؤ ولي اۊن ٚ ايصالت [[گيلان]] ٚ [[لاجؤن]]-أ واگرده. علي کريمي ۱۸ سال فۊتبال بازي بۊگۊده ؤ ۱۳۷۵ تا ۱۳۹۳ جه، ايران، امارات متحده عربی، قطر و آلمان ليگان ٚ مئن حضۊر بدأشته. علي کريمي خۊ دريبل زئن ؤ حمله ره پۊر مأرۊف ايسه ؤ «جادۊگر» ؤ «آسيا مارادؤنا» جه اۊن ٚ لقبان ايسد. کريمي ۲۰۱۸ سال ٚ مئن، آسيا فۊتبال ٚ کؤنفدراسيؤن ٚ وبجيگا کارگيران ٚ جه ۹۱٪ آراء أمرأ، «تاريخ ٚ بئترين هافبک» ٚ عۊنوان-أ آسيا ميللتان ٚ جام ٚ مئن بيگيته. کريمي ۱۳۹۴ شمسي سال ٚ مئن، ''۹۰ تلويزيؤني برنامه'' مئن مردۊم ٚ ۵۲.۵ درصد رأی ٚ أمرأ ايران ٚ محبۊب‌ترين فۊتباليست ٚ (۱۳۷۰ تا ۱۳۹۴) عۊنوان ٚ ره اينتخاب بۊبؤسته. کريمي خۊ حرفه‌اي فۊتبال گۊدن-أ ۱۳۷۵ مئن ؤ تئران ٚ فتح ٚ باشگاه جه شرۊع بۊگۊده ؤ دۊ سال ٚ پسي [[پرسپؤليس ٚ فۊتبالي باشگاه|پرسپؤليس]] ٚ ره بازي بۊگۊده کي اۊیه ۳ فصل بازي پسي اي وار حذفي جام ٚ قهرماني ؤ دۊ وار ايران ٚ فۊتبال ٚ ليگ ٚ قهرماني-أ خۊ تيم ٚ أمرأ بؤبؤرده ؤ ايران ٚ ميللي تيم ٚ أمرأ ني بانکؤک ٚ آسيايي بازي‌ئن ٚ مئن طلا مدال-أ خۊ گردن وارگاده. کريمي ۱۳۷۷ بهمن ٚ مئن داور ٚ دۊسکۊل دأن ٚ وأسي، اي سال ٚ ره فۊتبال گۊدن ٚ جه محرۊم بۊبؤست. بأزين خۊ محرۊميت ٚ تۊمام بؤستن ٚ پسي دۊواره فۊتبال-أ واگردسته ؤ ۲۰۰۰ آسيا ملتان ٚ جام ٚ مئن ني حضۊر بيافته. کريمي ۱۳۸۰ سال ٚ مئن دؤبی ٚ ألاهلي باشگاه-أ منتقل-أ بؤسته ؤ ۲۰۰۲-۲۰۰۳ فصل ٚ مئن امارات ٚ بئترين خارجي فۊتباليست عۊنوان-أ بيگيته ؤ ۲۰۰۳-۲۰۰۴ فصل ٚ مئن، «امارات ٚ ليگ ٚ گؤل ٚ آقا» ؤ «امارات ٚ فۊتبال ٚ سال ٚ مرداک» ٚ عۊنوانان-أ بيگيته. اۊن ايران ٚ ميللي ٚ تيم ٚ أمرأ، ۲۰۰۴ آسيا ميللتان ٚ جام ٚ مئن سوؤمي مقام-أ کسب بۊگۊده ؤ علاء حبيل ٚ أمرأ کي ايته بحریني فۊتباليست بۊ ايجايي «گؤل ٚ آقا» عۊنوان-أ بؤبؤردئد. اۊن هأ سال ٚ مئن آسيا فۊتبال ٚ سال ٚ مرداک جائزه-یأ آسيا فۊتبال ٚ کؤفدراسيؤن ٚ جه فيگيته. کريمي ۲۰۰۵ سال ٚ مئن بۊشؤ کي بایرن مۊنيخ باشگاه ره آلمان ٚ بۊندسليگا ليگ ٚ مئن بازي بۊکۊنه. اۊن بایرن مۊنيخ باشگاه مئن دۊ سال بمانسته ؤ ۴۲ ته بازي أ باشگاه ره أنجام بدأ کي آلمان ٚ حذفي جام ٚ قهرماني ؤ بۊندسليگا قهرماني-أ أ تيم ٚ أمرأ تجرۊبه بۊگۊده. علي کريمي هأتؤني ۲۰۰۶ جهاني جام ٚ مئن ايران ٚ ميللي تيم ٚ أمرأ حضۊر بيافته ؤ ۲۰۰۷ آسيا ميللتان ٚ جام ٚ مئن ني بازي بۊگۊده. کريمي بأزين بۊشؤ قطر ؤ ألقطر ٚ ورزشي باشگاه ره بازي بۊگۊده. اۊن ايته سال ٚ پسي واگردسته ايران ؤ تئران ٚ پرسپؤليس ٚ باشگاه ملحق بۊبؤسته ؤ ايته سال اۊن ٚ مئن بئسا. کريمي استيل آذين ٚ باشگاه ره ني ۱٫۵ فصل بازي بۊگۊده ؤ ۲۰۱۰-۲۰۱۱ دۊوؤمي نيم‌فصل ٚ مئن، آلمان ٚ بۊندسليگا شالکه تيم ٚ ره بازي بۊگۊده ؤ أ تيم ٚ أمرأ آلمان ٚ حذفي جام ٚ قهرماني-أ جشن بيگيته. کريمي ۱۳۹۰ سال ٚ مئن سوؤمي وار ره بۊشؤ پرسپؤليس ؤ ۲ فصل بازي پسي تبريز ٚ تراکتؤر ٚ باشگاه ملحق بۊبؤسته ؤ خۊ آخري فۊتبال گۊدن فصل-أ أ تيم ٚ مئن بازي بۊگۊده ؤ اۊ فصل ٚ مئن ايران ٚ حذفي جام قهرماني-أ ني تراکتؤر ٚ أمرأ بؤبؤرده. کريمي ۱۳۹۳ سال مئن کارلؤس کیرؤش ٚ دسیاري أمرأ مۊربيگري حرفه مئن ورۊد بۊگۊده ؤ ايته دؤره [[سپيدرۊد ٚ رشت ٚ فۊتبالي باشگاه|رشت ٚ سپيدرۊد ٚ باشگاه]] سرمۊربي ني بۊ.<ref>https://www.tasnimnews.com/fa/news/1397/10/10/1911044/%25D8%25B9%25D9%2584%25DB%258C-%25DA%25A9%25D8%25B1%25DB%258C%25D9%2585%25DB%258C-%25D8%25A8%25D8%25A7-%25D8%25B3%25D9%25BE%25DB%258C%25D8%25AF%25D8%25B1%25D9%2588%25D8%25AF-%25D8%25B1%25D8%25B4%25D8%25AA-%25DA%2586%25D9%2587-%25DA%25A9%25D8%25B1%25D8%25AF/amp</ref> ==سربس== 81i89bqk248fqggu6ktx45mwocq3xfn 0 19140 157437 64546 2026-06-15T14:51:43Z Dokkōdō 9956 /* */ 157437 wikitext text/x-wiki [[فاىل:The Sun by the Atmospheric Imaging Assembly of NASA's Solar Dynamics Observatory - 20100819.jpg|چپ|بندانگشتی|[[خۊر]] ٚ تاتايي کي [[خۊري منظۊمه]] پيله ستاره ايسه]] '''ستاره''' گه کۊچي زاکان أن-أ دخانئده '''ألاسۊسۊ''' یته کؤروي آسماني شیء هیسه که [[پلاسما]] جي چاگۊده بؤبه ؤ [[جاذبه]] جي خۊ انسجامه دأره. نزیکترین ستاره [[زيمي]] جي [[خۊر]] هیسه. دئباخي ستاره‌ئن دۊر دؤبؤ را وأسي شؤو ٚ آسمان ٚ دل یته رؤشن ٚ نۊقطه مۊسان دیئه بۊنن. یته ستاره [[اتمی همجۊشی]] وأسي که اۊن ٚ مرکز ٚ دل اتفاق دکنه، سۊ تؤلید کۊنه ؤ وژ وژ زنه. یته أتؤمي همجۊشي مئن یته [[هیدرؤژن]] هليؤم-ه تبدیل بۊنه ؤ اي تبدیل بؤؤن ٚ سر نۊر ؤ گرما تؤلید بۊنه. ستاره‌ئن ٚ مرکز ٚ دل هیدرؤژن ٚ أتؤمان ٚ سر فشار أندي زیاد هیسه گه هیدرؤژن تاوسه مننه ؤ دۊتته هیدرؤژن کسنه جۊش خؤرن تا اۊشاني مقاومت ویشترابۊن. ستاره‌ئن تا زمتی گه اۊشاني مرکز ٚ دل هیدرؤژن دؤبۊن، زنده هیسن ؤ نۊر ؤ گرما تؤلید کۊنن. ستاره‌أني هیدرؤژن ٚ تۊمانابؤ پسي ؤ سنگین ٚ عناصر ٚ شکل بگیته پسي، ستاره یته '''انفجار''' جي میرنه. اي انفجار علمي سربسان ٚ مئن معرۊف هیسه '''سۊپر نؤوا'''. ==سربس== 22u2yk6gorpd7lx6jjbhgvlui4ahuv8 157438 157437 2026-06-15T14:51:51Z Dokkōdō 9956 /* */ 157438 wikitext text/x-wiki [[فاىل:The Sun by the Atmospheric Imaging Assembly of NASA's Solar Dynamics Observatory - 20100819.jpg|چپ|بندانگشتی|[[خۊر]] ٚ تاتايي کي [[خۊري منظۊمه]] پيله ستاره ايسه]] '''ستاره''' گه کۊچي زاکان أن-أ دخانئده '''ألاسۊسۊ'''، یته کؤروي آسماني شیء هیسه که [[پلاسما]] جي چاگۊده بؤبه ؤ [[جاذبه]] جي خۊ انسجامه دأره. نزیکترین ستاره [[زيمي]] جي [[خۊر]] هیسه. دئباخي ستاره‌ئن دۊر دؤبؤ را وأسي شؤو ٚ آسمان ٚ دل یته رؤشن ٚ نۊقطه مۊسان دیئه بۊنن. یته ستاره [[اتمی همجۊشی]] وأسي که اۊن ٚ مرکز ٚ دل اتفاق دکنه، سۊ تؤلید کۊنه ؤ وژ وژ زنه. یته أتؤمي همجۊشي مئن یته [[هیدرؤژن]] هليؤم-ه تبدیل بۊنه ؤ اي تبدیل بؤؤن ٚ سر نۊر ؤ گرما تؤلید بۊنه. ستاره‌ئن ٚ مرکز ٚ دل هیدرؤژن ٚ أتؤمان ٚ سر فشار أندي زیاد هیسه گه هیدرؤژن تاوسه مننه ؤ دۊتته هیدرؤژن کسنه جۊش خؤرن تا اۊشاني مقاومت ویشترابۊن. ستاره‌ئن تا زمتی گه اۊشاني مرکز ٚ دل هیدرؤژن دؤبۊن، زنده هیسن ؤ نۊر ؤ گرما تؤلید کۊنن. ستاره‌أني هیدرؤژن ٚ تۊمانابؤ پسي ؤ سنگین ٚ عناصر ٚ شکل بگیته پسي، ستاره یته '''انفجار''' جي میرنه. اي انفجار علمي سربسان ٚ مئن معرۊف هیسه '''سۊپر نؤوا'''. ==سربس== 3fkdnep9yczqx3pmej0bo9he592ixo5 0 20042 157289 156254 2026-06-15T13:05:20Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/156254|156254]] از [[Special:Contributions/KiranBOT|KiranBOT]] ([[User talk:KiranBOT|بحث]]) خنثی شد 157289 wikitext text/x-wiki '''صادق بنا متجدد بوٚخی''' (متولد ۱۳۳۲) ايته [[گيلان|گيلاني]] مرداک ايسه گه خۊ [[گيلکي]] خاندن ؤ رخاصي وأسي [[رشت]] ٚ بازار ٚ دۊرۊن، پۊر مأرۊف ؤ محبۊب بۊبؤسته ؤ اۊن ٚ رخص ٚ ويديؤئان اينترنت ؤ مجازي برنامه‌ئن ٚ مئن پۊر بيده بۊبؤسته. ۱۴۰۲ آذرما مئن ايته خور ديپيچکسه گه صادق بۊقي-أ، پؤليس رخاسي وأسي بيگيته ؤ فتا پؤليس اۊن ٚ صفحه-أ دوسته. هأن باعث بۊبؤست گه [[ايران]] ٚ مردۊم، همه‌ته شأران ؤ اۊستانان ٚ جه صادق بۊقي حيمایت گۊدن ٚ وأسي اۊن ٚ آهنگان ٚ أمرأ رخص بۊکۊند ؤ ويديؤ چأکۊند. == زيوش == صادق بنا متجدد ۱۳۳۲ سال ٚ مئن [[گيلان]] ٚ دۊرۊن دۊنیا بأمؤ.<ref name="bbcc282ez7ezeyo"/> <ref>{{یادکرد وب|عنوان=صادق بوقی کیست؟ متن شعر آهنگش چیست؟ (+آهنگ)|نشانی=https://www.asriran.com/fa/news/925197/صادق-بوقی-کیست-متن-شعر-آهنگش-چیست-آهنگ|وبگاه=عصر ایران|تاریخ=۲۰ آذر ۱۴۰۲|بازبینی=2023-12-11|کد زبان=fa|نام=|نام خانوادگی=}}</ref> اۊن دراز ٚ سالان خۊ برار ٚ أمرأ [[داماش ٚ گيلان ٚ فۊتبالي باشگاه|داماش]] ؤ [[سپيدرۊد ٚ رشت ٚ فۊتبالي باشگاه|سپيدرۊد]] ٚ فۊتبالي تيمان ٚ ره ليدري گۊدي ولي خۊ بازنشسته بؤستن ٚ پسي، رشت ٚ بازار ٚ دۊرۊن مايي فۊرۊشي گۊدي. أ سالان ٚ مئن خؤره هۊیه آواز ني خاندي ؤ رخاصي گۊدي ؤ مردۊم اۊن ٚ آواز ؤ رخص ٚ جه فئلم بيگيتد ؤ بنأده مجازي فضا دۊرۊن ؤ أن باعث بۊبؤسته گه صادق بۊقي ايوارکي مأرۊف ببه ؤ مردۊم اۊن ٚ طرفدار ببد.<ref name="bbcc282ez7ezeyo">{{یادکرد وب|نویسنده = فرج بال‌افکن|نشانی = https://www.bbc.com/persian/articles/c282ez7ezeyo |عنوان = صادق بوقی؛ از لیدری فوتبال تا لیدری رقص و شادمانی اجتماعی| ناشر = بی‌بی‌سی فارسی|تاریخ = ۱۳ دسامبر ۲۰۲۳|تاریخ بازدید = ۱۳ دسامبر ۲۰۲۳}}</ref> == رخاصي == آذر ۱۴۰۲، صادق بۊقي رخاصي فئلمان رشت ٚ مايي فۊرۊشان ٚ بازار ٚ دۊرۊن، [[اينستاگرام]] ٚ مئن مۊنتشر بۊبؤست گه همزمان رخاصي أمرأ گيلکي خاندي. أ ايجرا أمرأ مردۊم پۊر دابسمش چأگۊدئد.<ref>{{یادکرد وب|نویسنده = |نشانی = https://p.dw.com/p/4a1pL |عنوان = تکذیب بازداشت صادق بوقی؛ شادی و رقص ابزار مبارزه با خفقان| ناشر = دوچه‌وله فارسی|تاریخ = ۲۰ آذر ۱۴۰۲|تاریخ بازدید = ۱۳ دسامبر ۲۰۲۳}}</ref> چن وخت ٚ پسي اۊن ٚ اينستاگرام ٚ صفحه ۱۲۸ هيزار دۊمبال گۊدنکس ٚ أمرأ دوسته بۊبؤسته ؤ اۊن مئن ايته پؤست بنأده گه پؤليس فتا أ صفحه-یأ ''مجرمانه'' فعاليت ٚ وأسي مسدۊد بۊگۊده.<ref>{{یادکرد وب|نویسنده = |نشانی = https://www.radiofarda.com/a/32720910.html |عنوان = صفحه اینستاگرامی مردی که در خیابان‌های رشت می‌رقصید، مسدود شد| ناشر = رادیو فردا|تاریخ = ۱۶ آذر ۱۴۰۲|تاریخ بازدید = ۱۳ دسامبر ۲۰۲۳}}</ref><ref>{{یادکرد وب|عنوان=رفتارهای متناقض در برخورد با شادی؛ رقص در فیلم‌های سینمایی مجاز، در بازار رشت ممنوع|نشانی=https://ir.voanews.com/a/rasht-dance-islamic-republic/7390555.html|وبگاه=صدای آمریکا|تاریخ=2023-12-09|بازبینی=2023-12-12|کد زبان=fa}}</ref> ؤ هأ زمات گيلان ٚ پؤليس ني بۊگۊته گه هأ مؤضۊع باره ۱۲ نفر-أ بيگيتد.<ref>{یادکرد وب|عنوان=صفحه اینستاگرام پیرمردی که در رشت آواز می‌خواند و می‌رقصید مسدود شد|نشانی=https://www.iranintl.com/202312070855|وبگاه=ایران اینترنشنال|تاریخ=2023-12-11|بازبینی=2023-12-11|کد زبان=fa|archive-date=۱۰ دسامبر ۲۰۲۳|archive-url=https://web.archive.org/web/20231210184823/https://www.iranintl.com/202312070855|url-status=live}}</ref> <ref name="bbcc282ez7ezeyo"/> مردۊم ني شرۊع بۊگۊدئد ؤ اۊن ٚ آواز ٚ أمرأ فئلم بيگيتد ؤ رخاصي بۊگۊدئد ؤ صادق بۊقي رسانه‌ئن ٚ ؤ خوران ٚ مئن پۊر وایرال بۊبؤسته ؤ آسيا فۊتبال ٚ فدراسیؤن ني صادق بۊقي شعر ٚ جه خۊ صفحه مئن ويديؤ بنأ.<ref name=":radiofarda32724170">{{یادکرد وب|نویسنده = |نشانی = https://www.radiofarda.com/amp/dancing-man-iran-arrested/32724170.html |عنوان = اظهارات وزیر گردشگری در مورد برخورد با «صادق بوقی» و پلمب ۱۳ مغازه در رشت به دلیل شادی| ناشر =رادیو فردا |تاریخ = ۱۹ آذر ۱۴۰۲|تاریخ بازدید = ۱۰ دسامبر ۲۰۲۳}}</ref> آخرپسي مردۊم ٚ حيمایتان ٚ وأسي پؤليس اۊن ٚ گيتن-أ تکذيب بۊگۊده ؤ اۊن اينستاگرام-أ واگردانه.<ref>{{یادکرد وب|نویسنده = |نشانی = https://www.radiofarda.com/a/sadegh-boughi/32725371.html |عنوان = پلیس گیلان بازداشت «صادق بوقی» را تکذیب کرد| ناشر = رادیو فردا|تاریخ = ۲۰ آذر ۱۴۰۲|تاریخ بازدید = ۱۳ دسامبر ۲۰۲۳}}</ref><ref name="bbcc282ez7ezeyo"/><ref>{{یادکرد وب|کد زبان=fa|تاریخ=۲۰ آذر ۱۴۰۲|بازبینی=2023-12-12|وبگاه=خبر آنلاین|نشانی=https://www-khabaronline-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.khabaronline.ir/amp/1847434/?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM%3D#amp_ct=1702329782528&amp_tf=From%20%251%24s&aoh=17023297749570&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.khabaronline.ir%2Fnews%2F1847434%2F%25D8%25B5%25D9%2581%25D8%25AD%25D9%2587-%25D8%25A7%25DB%258C%25D9%2586%25D8%25B3%25D8%25AA%25D8%25A7%25DA%25AF%25D8%25B1%25D8%25A7%25D9%2585-%25D8%25B5%25D8%25A7%25D8%25AF%25D9%2582-%25D8%25A8%25D9%2588%25D9%2582%25DB%258C-%25D8%25A8%25D9%2587-%25D9%2588%25DB%258C-%25D8%25A8%25D8%25A7%25D8%25B2%25DA%25AF%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25A7%25D9%2586%25D8%25AF%25D9%2587-%25D8%25B4%25D8%25AF-%25D8%25B9%25DA%25A9%25D8%25B3|عنوان=صفحه اینستاگرام صادق بوقی به وی بازگردانده شد/ عکس}}</ref> ==سربس== rwgrpvnd4t8rofqvmi1d63j5f0mfgk0 157290 157289 2026-06-15T13:05:22Z KiranBOT 17454 removed AMP tracking from URLs ([[:m:User:KiranBOT/AMP|details]]) ([[User talk:Usernamekiran|report error]]) v2.2.9s 157290 wikitext text/x-wiki '''صادق بنا متجدد بوٚخی''' (متولد ۱۳۳۲) ايته [[گيلان|گيلاني]] مرداک ايسه گه خۊ [[گيلکي]] خاندن ؤ رخاصي وأسي [[رشت]] ٚ بازار ٚ دۊرۊن، پۊر مأرۊف ؤ محبۊب بۊبؤسته ؤ اۊن ٚ رخص ٚ ويديؤئان اينترنت ؤ مجازي برنامه‌ئن ٚ مئن پۊر بيده بۊبؤسته. ۱۴۰۲ آذرما مئن ايته خور ديپيچکسه گه صادق بۊقي-أ، پؤليس رخاسي وأسي بيگيته ؤ فتا پؤليس اۊن ٚ صفحه-أ دوسته. هأن باعث بۊبؤست گه [[ايران]] ٚ مردۊم، همه‌ته شأران ؤ اۊستانان ٚ جه صادق بۊقي حيمایت گۊدن ٚ وأسي اۊن ٚ آهنگان ٚ أمرأ رخص بۊکۊند ؤ ويديؤ چأکۊند. == زيوش == صادق بنا متجدد ۱۳۳۲ سال ٚ مئن [[گيلان]] ٚ دۊرۊن دۊنیا بأمؤ.<ref name="bbcc282ez7ezeyo"/> <ref>{{یادکرد وب|عنوان=صادق بوقی کیست؟ متن شعر آهنگش چیست؟ (+آهنگ)|نشانی=https://www.asriran.com/fa/news/925197/صادق-بوقی-کیست-متن-شعر-آهنگش-چیست-آهنگ|وبگاه=عصر ایران|تاریخ=۲۰ آذر ۱۴۰۲|بازبینی=2023-12-11|کد زبان=fa|نام=|نام خانوادگی=}}</ref> اۊن دراز ٚ سالان خۊ برار ٚ أمرأ [[داماش ٚ گيلان ٚ فۊتبالي باشگاه|داماش]] ؤ [[سپيدرۊد ٚ رشت ٚ فۊتبالي باشگاه|سپيدرۊد]] ٚ فۊتبالي تيمان ٚ ره ليدري گۊدي ولي خۊ بازنشسته بؤستن ٚ پسي، رشت ٚ بازار ٚ دۊرۊن مايي فۊرۊشي گۊدي. أ سالان ٚ مئن خؤره هۊیه آواز ني خاندي ؤ رخاصي گۊدي ؤ مردۊم اۊن ٚ آواز ؤ رخص ٚ جه فئلم بيگيتد ؤ بنأده مجازي فضا دۊرۊن ؤ أن باعث بۊبؤسته گه صادق بۊقي ايوارکي مأرۊف ببه ؤ مردۊم اۊن ٚ طرفدار ببد.<ref name="bbcc282ez7ezeyo">{{یادکرد وب|نویسنده = فرج بال‌افکن|نشانی = https://www.bbc.com/persian/articles/c282ez7ezeyo |عنوان = صادق بوقی؛ از لیدری فوتبال تا لیدری رقص و شادمانی اجتماعی| ناشر = بی‌بی‌سی فارسی|تاریخ = ۱۳ دسامبر ۲۰۲۳|تاریخ بازدید = ۱۳ دسامبر ۲۰۲۳}}</ref> == رخاصي == آذر ۱۴۰۲، صادق بۊقي رخاصي فئلمان رشت ٚ مايي فۊرۊشان ٚ بازار ٚ دۊرۊن، [[اينستاگرام]] ٚ مئن مۊنتشر بۊبؤست گه همزمان رخاصي أمرأ گيلکي خاندي. أ ايجرا أمرأ مردۊم پۊر دابسمش چأگۊدئد.<ref>{{یادکرد وب|نویسنده = |نشانی = https://p.dw.com/p/4a1pL |عنوان = تکذیب بازداشت صادق بوقی؛ شادی و رقص ابزار مبارزه با خفقان| ناشر = دوچه‌وله فارسی|تاریخ = ۲۰ آذر ۱۴۰۲|تاریخ بازدید = ۱۳ دسامبر ۲۰۲۳}}</ref> چن وخت ٚ پسي اۊن ٚ اينستاگرام ٚ صفحه ۱۲۸ هيزار دۊمبال گۊدنکس ٚ أمرأ دوسته بۊبؤسته ؤ اۊن مئن ايته پؤست بنأده گه پؤليس فتا أ صفحه-یأ ''مجرمانه'' فعاليت ٚ وأسي مسدۊد بۊگۊده.<ref>{{یادکرد وب|نویسنده = |نشانی = https://www.radiofarda.com/a/32720910.html |عنوان = صفحه اینستاگرامی مردی که در خیابان‌های رشت می‌رقصید، مسدود شد| ناشر = رادیو فردا|تاریخ = ۱۶ آذر ۱۴۰۲|تاریخ بازدید = ۱۳ دسامبر ۲۰۲۳}}</ref><ref>{{یادکرد وب|عنوان=رفتارهای متناقض در برخورد با شادی؛ رقص در فیلم‌های سینمایی مجاز، در بازار رشت ممنوع|نشانی=https://ir.voanews.com/a/rasht-dance-islamic-republic/7390555.html|وبگاه=صدای آمریکا|تاریخ=2023-12-09|بازبینی=2023-12-12|کد زبان=fa}}</ref> ؤ هأ زمات گيلان ٚ پؤليس ني بۊگۊته گه هأ مؤضۊع باره ۱۲ نفر-أ بيگيتد.<ref>{یادکرد وب|عنوان=صفحه اینستاگرام پیرمردی که در رشت آواز می‌خواند و می‌رقصید مسدود شد|نشانی=https://www.iranintl.com/202312070855|وبگاه=ایران اینترنشنال|تاریخ=2023-12-11|بازبینی=2023-12-11|کد زبان=fa|archive-date=۱۰ دسامبر ۲۰۲۳|archive-url=https://web.archive.org/web/20231210184823/https://www.iranintl.com/202312070855|url-status=live}}</ref> <ref name="bbcc282ez7ezeyo"/> مردۊم ني شرۊع بۊگۊدئد ؤ اۊن ٚ آواز ٚ أمرأ فئلم بيگيتد ؤ رخاصي بۊگۊدئد ؤ صادق بۊقي رسانه‌ئن ٚ ؤ خوران ٚ مئن پۊر وایرال بۊبؤسته ؤ آسيا فۊتبال ٚ فدراسیؤن ني صادق بۊقي شعر ٚ جه خۊ صفحه مئن ويديؤ بنأ.<ref name=":radiofarda32724170">{{یادکرد وب|نویسنده = |نشانی = https://www.radiofarda.com/a/dancing-man-iran-arrested/32724170.html |عنوان = اظهارات وزیر گردشگری در مورد برخورد با «صادق بوقی» و پلمب ۱۳ مغازه در رشت به دلیل شادی| ناشر =رادیو فردا |تاریخ = ۱۹ آذر ۱۴۰۲|تاریخ بازدید = ۱۰ دسامبر ۲۰۲۳}}</ref> آخرپسي مردۊم ٚ حيمایتان ٚ وأسي پؤليس اۊن ٚ گيتن-أ تکذيب بۊگۊده ؤ اۊن اينستاگرام-أ واگردانه.<ref>{{یادکرد وب|نویسنده = |نشانی = https://www.radiofarda.com/a/sadegh-boughi/32725371.html |عنوان = پلیس گیلان بازداشت «صادق بوقی» را تکذیب کرد| ناشر = رادیو فردا|تاریخ = ۲۰ آذر ۱۴۰۲|تاریخ بازدید = ۱۳ دسامبر ۲۰۲۳}}</ref><ref name="bbcc282ez7ezeyo"/><ref>{{یادکرد وب|کد زبان=fa|تاریخ=۲۰ آذر ۱۴۰۲|بازبینی=2023-12-12|وبگاه=خبر آنلاین|نشانی=https://www-khabaronline-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.khabaronline.ir/amp/1847434/?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM%3D#amp_ct=1702329782528&amp_tf=From%20%251%24s&aoh=17023297749570&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.khabaronline.ir%2Fnews%2F1847434%2F%25D8%25B5%25D9%2581%25D8%25AD%25D9%2587-%25D8%25A7%25DB%258C%25D9%2586%25D8%25B3%25D8%25AA%25D8%25A7%25DA%25AF%25D8%25B1%25D8%25A7%25D9%2585-%25D8%25B5%25D8%25A7%25D8%25AF%25D9%2582-%25D8%25A8%25D9%2588%25D9%2582%25DB%258C-%25D8%25A8%25D9%2587-%25D9%2588%25DB%258C-%25D8%25A8%25D8%25A7%25D8%25B2%25DA%25AF%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25A7%25D9%2586%25D8%25AF%25D9%2587-%25D8%25B4%25D8%25AF-%25D8%25B9%25DA%25A9%25D8%25B3|عنوان=صفحه اینستاگرام صادق بوقی به وی بازگردانده شد/ عکس}}</ref> ==سربس== c5montccnmglvjkt4uy538fnfyknel7 157293 157290 2026-06-15T13:06:11Z ~2026-35150-59 18604 /* */ 157293 wikitext text/x-wiki '''صادق بنا متجدد بوٚخی''' (متولد ۱۳۳۲) ايته گيلٚک مرداک ايسه گه خۊ [[گيلکي]] خاندن ؤ رخاصي وأسي [[رشت]] ٚ بازار ٚ دۊرۊن، پۊر مأرۊف ؤ محبۊب بۊبؤسته ؤ اۊن ٚ رخص ٚ ويديؤئان اينترنت ؤ مجازي برنامه‌ئن ٚ مئن پۊر بيده بۊبؤسته. ۱۴۰۲ آذرما مئن ايته خور ديپيچکسه گه صادق بۊقي-أ، پؤليس رخاسي وأسي بيگيته ؤ فتا پؤليس اۊن ٚ صفحه-أ دوسته. هأن باعث بۊبؤست گه [[ايران]] ٚ مردۊم، همه‌ته شأران ؤ اۊستانان ٚ جه صادق بۊقي حيمایت گۊدن ٚ وأسي اۊن ٚ آهنگان ٚ أمرأ رخص بۊکۊند ؤ ويديؤ چأکۊند. == زيوش == صادق بنا متجدد ۱۳۳۲ سال ٚ مئن [[گيلان]] ٚ دۊرۊن دۊنیا بأمؤ.<ref name="bbcc282ez7ezeyo"/> <ref>{{یادکرد وب|عنوان=صادق بوقی کیست؟ متن شعر آهنگش چیست؟ (+آهنگ)|نشانی=https://www.asriran.com/fa/news/925197/صادق-بوقی-کیست-متن-شعر-آهنگش-چیست-آهنگ|وبگاه=عصر ایران|تاریخ=۲۰ آذر ۱۴۰۲|بازبینی=2023-12-11|کد زبان=fa|نام=|نام خانوادگی=}}</ref> اۊن دراز ٚ سالان خۊ برار ٚ أمرأ [[داماش ٚ گيلان ٚ فۊتبالي باشگاه|داماش]] ؤ [[سپيدرۊد ٚ رشت ٚ فۊتبالي باشگاه|سپيدرۊد]] ٚ فۊتبالي تيمان ٚ ره ليدري گۊدي ولي خۊ بازنشسته بؤستن ٚ پسي، رشت ٚ بازار ٚ دۊرۊن مايي فۊرۊشي گۊدي. أ سالان ٚ مئن خؤره هۊیه آواز ني خاندي ؤ رخاصي گۊدي ؤ مردۊم اۊن ٚ آواز ؤ رخص ٚ جه فئلم بيگيتد ؤ بنأده مجازي فضا دۊرۊن ؤ أن باعث بۊبؤسته گه صادق بۊقي ايوارکي مأرۊف ببه ؤ مردۊم اۊن ٚ طرفدار ببد.<ref name="bbcc282ez7ezeyo">{{یادکرد وب|نویسنده = فرج بال‌افکن|نشانی = https://www.bbc.com/persian/articles/c282ez7ezeyo |عنوان = صادق بوقی؛ از لیدری فوتبال تا لیدری رقص و شادمانی اجتماعی| ناشر = بی‌بی‌سی فارسی|تاریخ = ۱۳ دسامبر ۲۰۲۳|تاریخ بازدید = ۱۳ دسامبر ۲۰۲۳}}</ref> == رخاصي == آذر ۱۴۰۲، صادق بۊقي رخاصي فئلمان رشت ٚ مايي فۊرۊشان ٚ بازار ٚ دۊرۊن، [[اينستاگرام]] ٚ مئن مۊنتشر بۊبؤست گه همزمان رخاصي أمرأ گيلکي خاندي. أ ايجرا أمرأ مردۊم پۊر دابسمش چأگۊدئد.<ref>{{یادکرد وب|نویسنده = |نشانی = https://p.dw.com/p/4a1pL |عنوان = تکذیب بازداشت صادق بوقی؛ شادی و رقص ابزار مبارزه با خفقان| ناشر = دوچه‌وله فارسی|تاریخ = ۲۰ آذر ۱۴۰۲|تاریخ بازدید = ۱۳ دسامبر ۲۰۲۳}}</ref> چن وخت ٚ پسي اۊن ٚ اينستاگرام ٚ صفحه ۱۲۸ هيزار دۊمبال گۊدنکس ٚ أمرأ دوسته بۊبؤسته ؤ اۊن مئن ايته پؤست بنأده گه پؤليس فتا أ صفحه-یأ ''مجرمانه'' فعاليت ٚ وأسي مسدۊد بۊگۊده.<ref>{{یادکرد وب|نویسنده = |نشانی = https://www.radiofarda.com/a/32720910.html |عنوان = صفحه اینستاگرامی مردی که در خیابان‌های رشت می‌رقصید، مسدود شد| ناشر = رادیو فردا|تاریخ = ۱۶ آذر ۱۴۰۲|تاریخ بازدید = ۱۳ دسامبر ۲۰۲۳}}</ref><ref>{{یادکرد وب|عنوان=رفتارهای متناقض در برخورد با شادی؛ رقص در فیلم‌های سینمایی مجاز، در بازار رشت ممنوع|نشانی=https://ir.voanews.com/a/rasht-dance-islamic-republic/7390555.html|وبگاه=صدای آمریکا|تاریخ=2023-12-09|بازبینی=2023-12-12|کد زبان=fa}}</ref> ؤ هأ زمات گيلان ٚ پؤليس ني بۊگۊته گه هأ مؤضۊع باره ۱۲ نفر-أ بيگيتد.<ref>{یادکرد وب|عنوان=صفحه اینستاگرام پیرمردی که در رشت آواز می‌خواند و می‌رقصید مسدود شد|نشانی=https://www.iranintl.com/202312070855|وبگاه=ایران اینترنشنال|تاریخ=2023-12-11|بازبینی=2023-12-11|کد زبان=fa|archive-date=۱۰ دسامبر ۲۰۲۳|archive-url=https://web.archive.org/web/20231210184823/https://www.iranintl.com/202312070855|url-status=live}}</ref> <ref name="bbcc282ez7ezeyo"/> مردۊم ني شرۊع بۊگۊدئد ؤ اۊن ٚ آواز ٚ أمرأ فئلم بيگيتد ؤ رخاصي بۊگۊدئد ؤ صادق بۊقي رسانه‌ئن ٚ ؤ خوران ٚ مئن پۊر وایرال بۊبؤسته ؤ آسيا فۊتبال ٚ فدراسیؤن ني صادق بۊقي شعر ٚ جه خۊ صفحه مئن ويديؤ بنأ.<ref name=":radiofarda32724170">{{یادکرد وب|نویسنده = |نشانی = https://www.radiofarda.com/a/dancing-man-iran-arrested/32724170.html |عنوان = اظهارات وزیر گردشگری در مورد برخورد با «صادق بوقی» و پلمب ۱۳ مغازه در رشت به دلیل شادی| ناشر =رادیو فردا |تاریخ = ۱۹ آذر ۱۴۰۲|تاریخ بازدید = ۱۰ دسامبر ۲۰۲۳}}</ref> آخرپسي مردۊم ٚ حيمایتان ٚ وأسي پؤليس اۊن ٚ گيتن-أ تکذيب بۊگۊده ؤ اۊن اينستاگرام-أ واگردانه.<ref>{{یادکرد وب|نویسنده = |نشانی = https://www.radiofarda.com/a/sadegh-boughi/32725371.html |عنوان = پلیس گیلان بازداشت «صادق بوقی» را تکذیب کرد| ناشر = رادیو فردا|تاریخ = ۲۰ آذر ۱۴۰۲|تاریخ بازدید = ۱۳ دسامبر ۲۰۲۳}}</ref><ref name="bbcc282ez7ezeyo"/><ref>{{یادکرد وب|کد زبان=fa|تاریخ=۲۰ آذر ۱۴۰۲|بازبینی=2023-12-12|وبگاه=خبر آنلاین|نشانی=https://www-khabaronline-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.khabaronline.ir/amp/1847434/?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM%3D#amp_ct=1702329782528&amp_tf=From%20%251%24s&aoh=17023297749570&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.khabaronline.ir%2Fnews%2F1847434%2F%25D8%25B5%25D9%2581%25D8%25AD%25D9%2587-%25D8%25A7%25DB%258C%25D9%2586%25D8%25B3%25D8%25AA%25D8%25A7%25DA%25AF%25D8%25B1%25D8%25A7%25D9%2585-%25D8%25B5%25D8%25A7%25D8%25AF%25D9%2582-%25D8%25A8%25D9%2588%25D9%2582%25DB%258C-%25D8%25A8%25D9%2587-%25D9%2588%25DB%258C-%25D8%25A8%25D8%25A7%25D8%25B2%25DA%25AF%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25A7%25D9%2586%25D8%25AF%25D9%2587-%25D8%25B4%25D8%25AF-%25D8%25B9%25DA%25A9%25D8%25B3|عنوان=صفحه اینستاگرام صادق بوقی به وی بازگردانده شد/ عکس}}</ref> ==سربس== nb43t47cw1iqsduot5ndc35rv71jdho 157311 157293 2026-06-15T13:10:47Z Tenshi Hinanawi 18199 ویرایش [[Special:Contributions/~2026-35150-59|~2026-35150-59]] ([[User talk:~2026-35150-59|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:KiranBOT|KiranBOT]] انجام داده بود واگردانده شد 157290 wikitext text/x-wiki '''صادق بنا متجدد بوٚخی''' (متولد ۱۳۳۲) ايته [[گيلان|گيلاني]] مرداک ايسه گه خۊ [[گيلکي]] خاندن ؤ رخاصي وأسي [[رشت]] ٚ بازار ٚ دۊرۊن، پۊر مأرۊف ؤ محبۊب بۊبؤسته ؤ اۊن ٚ رخص ٚ ويديؤئان اينترنت ؤ مجازي برنامه‌ئن ٚ مئن پۊر بيده بۊبؤسته. ۱۴۰۲ آذرما مئن ايته خور ديپيچکسه گه صادق بۊقي-أ، پؤليس رخاسي وأسي بيگيته ؤ فتا پؤليس اۊن ٚ صفحه-أ دوسته. هأن باعث بۊبؤست گه [[ايران]] ٚ مردۊم، همه‌ته شأران ؤ اۊستانان ٚ جه صادق بۊقي حيمایت گۊدن ٚ وأسي اۊن ٚ آهنگان ٚ أمرأ رخص بۊکۊند ؤ ويديؤ چأکۊند. == زيوش == صادق بنا متجدد ۱۳۳۲ سال ٚ مئن [[گيلان]] ٚ دۊرۊن دۊنیا بأمؤ.<ref name="bbcc282ez7ezeyo"/> <ref>{{یادکرد وب|عنوان=صادق بوقی کیست؟ متن شعر آهنگش چیست؟ (+آهنگ)|نشانی=https://www.asriran.com/fa/news/925197/صادق-بوقی-کیست-متن-شعر-آهنگش-چیست-آهنگ|وبگاه=عصر ایران|تاریخ=۲۰ آذر ۱۴۰۲|بازبینی=2023-12-11|کد زبان=fa|نام=|نام خانوادگی=}}</ref> اۊن دراز ٚ سالان خۊ برار ٚ أمرأ [[داماش ٚ گيلان ٚ فۊتبالي باشگاه|داماش]] ؤ [[سپيدرۊد ٚ رشت ٚ فۊتبالي باشگاه|سپيدرۊد]] ٚ فۊتبالي تيمان ٚ ره ليدري گۊدي ولي خۊ بازنشسته بؤستن ٚ پسي، رشت ٚ بازار ٚ دۊرۊن مايي فۊرۊشي گۊدي. أ سالان ٚ مئن خؤره هۊیه آواز ني خاندي ؤ رخاصي گۊدي ؤ مردۊم اۊن ٚ آواز ؤ رخص ٚ جه فئلم بيگيتد ؤ بنأده مجازي فضا دۊرۊن ؤ أن باعث بۊبؤسته گه صادق بۊقي ايوارکي مأرۊف ببه ؤ مردۊم اۊن ٚ طرفدار ببد.<ref name="bbcc282ez7ezeyo">{{یادکرد وب|نویسنده = فرج بال‌افکن|نشانی = https://www.bbc.com/persian/articles/c282ez7ezeyo |عنوان = صادق بوقی؛ از لیدری فوتبال تا لیدری رقص و شادمانی اجتماعی| ناشر = بی‌بی‌سی فارسی|تاریخ = ۱۳ دسامبر ۲۰۲۳|تاریخ بازدید = ۱۳ دسامبر ۲۰۲۳}}</ref> == رخاصي == آذر ۱۴۰۲، صادق بۊقي رخاصي فئلمان رشت ٚ مايي فۊرۊشان ٚ بازار ٚ دۊرۊن، [[اينستاگرام]] ٚ مئن مۊنتشر بۊبؤست گه همزمان رخاصي أمرأ گيلکي خاندي. أ ايجرا أمرأ مردۊم پۊر دابسمش چأگۊدئد.<ref>{{یادکرد وب|نویسنده = |نشانی = https://p.dw.com/p/4a1pL |عنوان = تکذیب بازداشت صادق بوقی؛ شادی و رقص ابزار مبارزه با خفقان| ناشر = دوچه‌وله فارسی|تاریخ = ۲۰ آذر ۱۴۰۲|تاریخ بازدید = ۱۳ دسامبر ۲۰۲۳}}</ref> چن وخت ٚ پسي اۊن ٚ اينستاگرام ٚ صفحه ۱۲۸ هيزار دۊمبال گۊدنکس ٚ أمرأ دوسته بۊبؤسته ؤ اۊن مئن ايته پؤست بنأده گه پؤليس فتا أ صفحه-یأ ''مجرمانه'' فعاليت ٚ وأسي مسدۊد بۊگۊده.<ref>{{یادکرد وب|نویسنده = |نشانی = https://www.radiofarda.com/a/32720910.html |عنوان = صفحه اینستاگرامی مردی که در خیابان‌های رشت می‌رقصید، مسدود شد| ناشر = رادیو فردا|تاریخ = ۱۶ آذر ۱۴۰۲|تاریخ بازدید = ۱۳ دسامبر ۲۰۲۳}}</ref><ref>{{یادکرد وب|عنوان=رفتارهای متناقض در برخورد با شادی؛ رقص در فیلم‌های سینمایی مجاز، در بازار رشت ممنوع|نشانی=https://ir.voanews.com/a/rasht-dance-islamic-republic/7390555.html|وبگاه=صدای آمریکا|تاریخ=2023-12-09|بازبینی=2023-12-12|کد زبان=fa}}</ref> ؤ هأ زمات گيلان ٚ پؤليس ني بۊگۊته گه هأ مؤضۊع باره ۱۲ نفر-أ بيگيتد.<ref>{یادکرد وب|عنوان=صفحه اینستاگرام پیرمردی که در رشت آواز می‌خواند و می‌رقصید مسدود شد|نشانی=https://www.iranintl.com/202312070855|وبگاه=ایران اینترنشنال|تاریخ=2023-12-11|بازبینی=2023-12-11|کد زبان=fa|archive-date=۱۰ دسامبر ۲۰۲۳|archive-url=https://web.archive.org/web/20231210184823/https://www.iranintl.com/202312070855|url-status=live}}</ref> <ref name="bbcc282ez7ezeyo"/> مردۊم ني شرۊع بۊگۊدئد ؤ اۊن ٚ آواز ٚ أمرأ فئلم بيگيتد ؤ رخاصي بۊگۊدئد ؤ صادق بۊقي رسانه‌ئن ٚ ؤ خوران ٚ مئن پۊر وایرال بۊبؤسته ؤ آسيا فۊتبال ٚ فدراسیؤن ني صادق بۊقي شعر ٚ جه خۊ صفحه مئن ويديؤ بنأ.<ref name=":radiofarda32724170">{{یادکرد وب|نویسنده = |نشانی = https://www.radiofarda.com/a/dancing-man-iran-arrested/32724170.html |عنوان = اظهارات وزیر گردشگری در مورد برخورد با «صادق بوقی» و پلمب ۱۳ مغازه در رشت به دلیل شادی| ناشر =رادیو فردا |تاریخ = ۱۹ آذر ۱۴۰۲|تاریخ بازدید = ۱۰ دسامبر ۲۰۲۳}}</ref> آخرپسي مردۊم ٚ حيمایتان ٚ وأسي پؤليس اۊن ٚ گيتن-أ تکذيب بۊگۊده ؤ اۊن اينستاگرام-أ واگردانه.<ref>{{یادکرد وب|نویسنده = |نشانی = https://www.radiofarda.com/a/sadegh-boughi/32725371.html |عنوان = پلیس گیلان بازداشت «صادق بوقی» را تکذیب کرد| ناشر = رادیو فردا|تاریخ = ۲۰ آذر ۱۴۰۲|تاریخ بازدید = ۱۳ دسامبر ۲۰۲۳}}</ref><ref name="bbcc282ez7ezeyo"/><ref>{{یادکرد وب|کد زبان=fa|تاریخ=۲۰ آذر ۱۴۰۲|بازبینی=2023-12-12|وبگاه=خبر آنلاین|نشانی=https://www-khabaronline-ir.cdn.ampproject.org/v/s/www.khabaronline.ir/amp/1847434/?amp_gsa=1&amp_js_v=a9&usqp=mq331AQIUAKwASCAAgM%3D#amp_ct=1702329782528&amp_tf=From%20%251%24s&aoh=17023297749570&referrer=https%3A%2F%2Fwww.google.com&ampshare=https%3A%2F%2Fwww.khabaronline.ir%2Fnews%2F1847434%2F%25D8%25B5%25D9%2581%25D8%25AD%25D9%2587-%25D8%25A7%25DB%258C%25D9%2586%25D8%25B3%25D8%25AA%25D8%25A7%25DA%25AF%25D8%25B1%25D8%25A7%25D9%2585-%25D8%25B5%25D8%25A7%25D8%25AF%25D9%2582-%25D8%25A8%25D9%2588%25D9%2582%25DB%258C-%25D8%25A8%25D9%2587-%25D9%2588%25DB%258C-%25D8%25A8%25D8%25A7%25D8%25B2%25DA%25AF%25D8%25B1%25D8%25AF%25D8%25A7%25D9%2586%25D8%25AF%25D9%2587-%25D8%25B4%25D8%25AF-%25D8%25B9%25DA%25A9%25D8%25B3|عنوان=صفحه اینستاگرام صادق بوقی به وی بازگردانده شد/ عکس}}</ref> ==سربس== c5montccnmglvjkt4uy538fnfyknel7 0 20692 157429 156439 2026-06-15T14:36:36Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/156439|156439]] از [[Special:Contributions/~2026-33080-76|~2026-33080-76]] ([[User talk:~2026-33080-76|بحث]]) خنثی شد 157429 wikitext text/x-wiki {{ايران ٚ شأرستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه |رسمي نام= طالقان ٚ شأرستان |روی‌نقشه= |جۊغرافيايي عرض= |جۊغرافيايي طۊل= |تصویر= Alborz Taleghan.svg |اندازه تصویر= |برچسب‌تصویر= |فرماندار= |اۊستان= [[ألبۊر ٚ اۊستان]] |بخشان=[[طالقان ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]]، [[بالاطالقان ٚ بخش]] |شأران=[[طالقان]] |دهستانان= [[جوستان ٚ دهستان]]، [[کناررۊد ٚ دهستان]]، [[ميان‌طالقان ٚ دهستان]]، [[پايين‌طالقان ٚ دهستان]] |محلي نام= طالقؤن، تالقؤن |قديمي نامان= تلکان، تالکان |شأرستان بؤستن ٚ سال= ۱۳۸۹ |جمعيت= ۱۶٬۸۱۵ (۱۳۹۵)<ref>{{یادکرد وب |نویسنده= |کد زبان= |تاریخ= |وبگاه= مرکز آمار ایران |نشانی=https://www.amar.org.ir/سرشماری-عمومی-نفوس-و-مسکن/نتایج-سرشماری/جمعیت-به-تفکیک-تقسیمات-کشوری-سال-1395 |عنوان= تعداد خانوار و جمعیت به تفکیک تقسیمات کشوری بر اساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن سال ۱۳۹۵ |ناشر=}}</ref> |جمعيت ٚ رشد= |جمعيت ٚ تراکؤم= |زوان= |مذهب= شيعه |پيلئکي= ۱۳۲۵ کيلۊمتر مربع |ارتفاع= |دما ميانگين= |سالانه وارش ٚ ميانگين= |جرندي رۊجان ٚ تعداد= |سؤغات= |پيش شۊماره= ۰۲۶ |وبجيگا= [https://taleghan.alborz.ir/ طالقان ٚ فرمانداري] |جمله‌خوشامد= |پانویس= }} '''طالقان ٚ شأرستان''' ایته جه [[ألبۊرز ٚ اۊستان]] ٚ شأرستانان ایسه ؤ اۊن ٚ مرکز [[طالقان]] ٚ شأر ايسه. أ شأرستان کلسیا جه [[مازندران ٚ اۊستان]] ؤ [[ألمۊت]]، خۊرخۊس ٚ جه آبیک ؤ زياران، نسا جه ساوجبلاغ ؤ [[کرج ٚ شأرستان|کرج]] ٚ شأرستانان ؤ خۊرتاو ٚ جه [[آسارا]]-یأ فأرسه. == کيشوري تخسيمان == [[File:طالقان نقشه.png|thumb|طالقان ٚ نخشه]] * [[طالقان ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش]] * دهستانان: ** [[ميان‌طالقان ٚ دهستان]] ** [[پايين‌طالقان ٚ دهستان]] *شأر: [[طالقان]] * [[بالاطالقان ٚ بخش]] * دهستانان: ** [[جوستان ٚ دهستان]] ** [[کناررۊد ٚ دهستان]] == جمعیت == بر اساس ايران ٚ آمار ٚ مرکز ٚ سرايشماردن، طالقان ٚ شأرستان ٚ جمعيت، ۱۳۹۵ سال ٚ دۊرۊن ۱۶,۸۱۵ نفر (۶,۳۵۴ خانوار) بۊ.<ref>http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|عنوان=نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰|ناشر=معاونت برنامه‌ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران)|تاریخ=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|تاریخ بازبینی=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121002040004/http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|archivedate=۲ اکتبر ۲۰۱۲|dead-url=yes}}</ref> ==سربس== [[جرگه:ألبۊرز ٚ اۊستان ٚ شأرستانان]] k37h5o69q7rpwt6bf5m85sowyxlh950 0 20695 157428 156440 2026-06-15T14:36:22Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/156440|156440]] از [[Special:Contributions/~2026-33080-76|~2026-33080-76]] ([[User talk:~2026-33080-76|بحث]]) خنثی شد 157428 wikitext text/x-wiki {{زيبيل/جاجيگا}} '''بالاطالقان ٚ بخش''' ايته جه [[طالقان ٚ شأرستان]] ٚ بخشان، [[ألبۊرز ٚ اۊستان]] ٚ مئن ايسه.<ref>اطلس گیتاشناسی استان‌های ایران، تهران: ۱۳۸۳ خ.</ref> == کيشوري تخسيمان == ** [[جوستان ٚ دهستان]] ** [[کناررۊد ٚ دهستان]] == جمعیت == بر اساس ايران ٚ آمار ٚ مرکز ٚ سرايشماردن، بالاطالقان ٚ بخش ٚ جمعيت، ۱۳۹۵ سال ٚ دۊرۊن ۷,۳۳۹ نفر (۲,۸۰۵ خانوار) بۊ.<ref>http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|عنوان=نتایج سرشماری سال ۱۳۹۰|ناشر=معاونت برنامه‌ریزی استانداری خراسان جنوبی (به نقل از مرکز آمار ایران)|تاریخ=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|تاریخ بازبینی=۱۹ اردیبهشت ۱۳۹۲|archiveurl=https://web.archive.org/web/20121002040004/http://www.sko.ir/Sarshomari1390/Shahrhaye_IRAN.xls|archivedate=۲ اکتبر ۲۰۱۲|dead-url=yes}}</ref> == سربس == {{جيرنويس}} [[جرگه:ألبۊرز ٚ اۊستان ٚ بخشان]] dvjvjwt109hy47sn00bgw3cf2nn5bo2 0 20803 157409 156444 2026-06-15T14:08:21Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/156444|156444]] از [[Special:Contributions/بمبممبمنبنب|بمبممبمنبنب]] ([[User talk:بمبممبمنبنب|بحث]]) خنثی شد 157409 wikitext text/x-wiki {{زيبيل/آو}} '''سيأ دریا''' ايته دریا ايسه گه اۊرۊپا خۊرتاوي نسا مئن نهأ ؤ ايته خال جه [[مديترانه دریا]] ايسه. سيأ دریا [[آسيا]] ؤ [[اۊرۊپا]] مابین نهأ ؤ [[قفقاز]] ٚ خۊرخۊسي سامانسر-أ تشکيل دنه. سيأ دریا کلسيا جه کرچ ٚ تنگه أمرأ [[آزؤف ٚ دریا]]-یأ مۊتصل به ؤ أن ٚ خۊرخۊسي نسا مئن ني بؤسفؤر ٚ تنگه أمرأ [[مرمره دریا|مرمره]] ؤ [[مديترانه دریا|مديترانه]] دریائن ٚ أمرأ را دأره. أ دریا ورجه [[رۊسيه]]، [[رۊماني]]، [[بۊلغارستان]]، [[اۊکراین]]، [[گۊرجستان]] ؤ [[تۊرکيه]] شيش‌ته کيشوران نهأده ؤ سيأ دریا أ کيشوران-أ مديترانه دریا جه، أطلس ٚ اۊقیانۊس-أ وصل کۊنه. سيأ دریا خۊرخۊس ؤ کلسيا ناحيه زيمي هموار ايسه ولي أن ٚ خۊرتاو ؤ نسا ناحيه ؤ کريمه شبه‌جزيره ورجه کۊهستاني ايسه. اي‌سري پژۊهشگران عقيده دأرده گه هيندۊاۊرۊپايي مردۊم ٚ بنه، سيأ دریا کلسيايي دشتان-أ فأرسه.<ref>{{cite book|last1=Anthony|first1=David W.|title=The horse, the wheel, and language: how bronze-age riders from the Eurasian steppes shaped the modern world|url=https://archive.org/details/horsewheellangua0000anth|date=2007|publisher=Princeton University Press|location=Princeton, N.J.|isbn=0-691-05887-3|edition=8th reprint.}}</ref><ref name="Science">{{cite web |url=http://news.sciencemag.org/archaeology/2015/02/mysterious-indo-european-homeland-may-have-been-steppes-ukraine-and-russia?utm_source=facebook&utm_medium=social&utm_campaign=facebook |title=Mysterious Indo-European homeland may have been in the steppes of Ukraine and Russia |last=Balter |first=Michael |publisher=© 2015 American Association for the Advancement of Science |date=13 February 2015 |accessdate=2015-02-17}}</ref> دانۊب، دنيپر، دنيستر، دن ؤ کۊبان ٚ پنج‌ته پيله رۊباران، سيأ دریا مئن دکالئده. == تاتايی‌ئن == <gallery> BlackSea-1.A2003105.1035.250m.jpg| File:black_sea_fauna_jelly_01.jpg| File:black_sea_fauna_actinia_01.jpg| File:black_sea_fauna_actinia_02.JPG|<!--Actinia, near Romanian coast--> File:black_sea_fauna_goby_01.jpg| File:black_sea_fauna_stingray_01.jpg|<!--[[Stingray]], near Romanian coast--> File:Black_sea_mullus_barbatus_ponticus_01.jpg|<!--[[Mullus barbatus|Goat fish]], near Romanian coast--> File:Black sea fauna hermit crab 01.jpg|<!--[[Hermit crab]], near Romanian coast--> File:Black_sea_fauna_blue_sponge.jpg|<!--Blue sponge, near Romanian coast--> File:Squalus acanthias2.jpg|<!--[[Spiny dogfish]] [http://www.sharkalliance.org/content.asp?did=886&backto=u_search3.asp&curpage=&search=black%20sea: (Black Sea Sharks at Risk)]--> File:Black_Sea_fauna_Seahorse.JPG| </gallery> ==سربس== [[جرگه:دریا]] 3q4k3xhybb08olrret9x01587nobmg4 0 21841 157368 156199 2026-06-15T13:26:40Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/156199|156199]] از [[Special:Contributions/گشتاشپی|گشتاشپی]] ([[User talk:گشتاشپی|بحث]]) خنثی شد 157368 wikitext text/x-wiki {{زيبيل/کيشور}} '''تۊرکمنستان''' گه أن ٚ رسمي نام '''تۊرکمنستان ٚ جؤمۊري''' (تۊرکمني: Türkmenistan Respublikasi) ايسه، ايته کيشوره گه مرکزي آسيا مئن نهأ أ کيشور [[کلسيا]] جه [[قزاقستان]] ؤ [[اۊزبکستان]]، [[نسا]] جه [[أفغانستان]] ؤ [[ايران]] ؤ [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[کاسپي دریا]] مئن [[آذربایجان ٚ جؤمۊري]] ؤ [[رۊسيه]] أمرأ سامانسر دأره. تۊرکمنستان ۴۸۸ هيزار کيلۊمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، دۊنیا مئن پنجاه ؤ دۊوؤمي پيله کيشور ايسه.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=Largest Countries in the World by Area - Worldometer|نشانی=https://www.worldometers.info/geography/largest-countries-in-the-world/|وبگاه=www.worldometers.info|بازبینی=2020-08-01|کد زبان=en}}</ref> هأتؤني تۊرکمنستان ويشتر جه ۷ ميليۊن نفر جمعيت ٚ أمرأ دۊنیا ۱۰۴اؤمي کيشور جمعيت ٚ مئن ايسه. أ کيشور مرکزي آسيا مئن کمترين جمعيت-أ دأره.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=Population by Country (2020) - Worldometer|نشانی=https://www.worldometers.info/world-population/population-by-country/|وبگاه=www.worldometers.info|بازبینی=2020-08-01|کد زبان=en}}</ref> تۊرکمنستان ٚ پایتخت ؤ پيله شأر عشق‌آباد ايسه گه ۱,۰۳۰,۰۶۳ نفر (۲۰۲۲) أن ٚ مئن زيوده. أ کيشور ٚ رسمي زوان تۊرکمني ايسه گه لاتين ٚ أليفبي أمرأ نيويشته به. أن ٚ مردۊم ويشتر تۊرکمن ايسد ؤ رۊسان ني أقليت ايسد ؤ [[شؤروي]] زمات اۊشان ٚ جمعيت ويشتر بۊ ولي شؤروي اينحلال ٚ پسي خیليان واگردستد [[رۊسيه]].<ref>{{یادکرد وب|عنوان=Political structure|نشانی=http://country.eiu.com/article.aspx?articleid=487259232&Country=Turkmenistan&topic=Summary&subtopic=Political+structure|وبگاه=country.eiu.com|بازبینی=2021-10-30}}</ref><ref>{{یادکرد وب|نشانی=https://www.du.edu/korbel/hrhw/researchdigest/russia/totalitarianism.pdf|عنوان=ترکمنستان}}</ref> أ کيشور تا سال ۱۹۹۱ ؤ شؤروي زمات، تۊرکمنستان ٚ سؤسياليستي ٚؤروي جؤمۊري نام دأشتي ؤ ايته جه شؤروي جؤمۊري‌ئن بۊ.<ref>{{Cite journal|date=2021-10-26|title=Turkmenistan|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/turkmenistan/|journal=The World Factbook|language=en|publisher=Central Intelligence Agency}}</ref> تۊرکمنستان پۊر گاز ٚ منابع دأره ؤ أن ٚ گاز ٚ ذخایر دۊنیا کيشوران ٚ مئن چارؤمي محسۊب به.<ref>{{cite web|url=https://www.bp.com/content/dam/bp/business-sites/en/global/corporate/pdfs/energy-economics/statistical-review/bp-stats-review-2019-full-report.pdf|title=BP Statistical Review of World Energy 2019|page=30}}</ref><ref name=":0">{{یادکرد وب|عنوان=Countries with the largest natural gas reserves worldwide 2019|نشانی=https://www.statista.com/statistics/265329/countries-with-the-largest-natural-gas-reserves/|وبگاه=Statista|بازبینی=2020-08-10|کد زبان=en}}</ref> ۷۰٪ درصد جه أ کيشور ٚ مساحت-أ ايته پيله بيابان تشکيل دنه گه قره‌قؤم نام دأره. أ کيشور ٚ اقليم ؤ آو ؤ هأوا خۊشک ؤ بياباني ايسه ولي أن ٚ نسا ور گه ايران ٚ نزيکي نهأ، آو ؤ هأوا بئتره ؤ أ کيشور ٚ جمعيت ؤ رۊستایان ؤ شأران ؤ هأتؤني أن ٚ پایتخت عشق‌آباد، هأ ناحيه مئن نهأده. ==سربس== [[جرگه:کشورؤن]] fv65p83lissrryloiu0t75jwu9mxtio 157454 157368 2026-06-15T15:38:05Z Dokkōdō 9956 /* */ 157454 wikitext text/x-wiki {{زيبيل/کيشور}} '''تۊرکمنستان''' گه أن ٚ رسمي نام '''تۊرکمنستان ٚ جؤمۊري''' (تۊرکمني: Türkmenistan Respublikasi) ايسه، ايته کيشوره گه مرکزي آسيا مئن نهأ أ کيشور [[کلسيا]] جه [[قزاقستان]] ؤ [[اۊزبکستان]]، [[نسا]] جه [[أفغانستان]] ؤ [[ايران]] ؤ [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[کاسپي دریا]] مئن [[آذربایجان ٚ جؤمۊري]] ؤ [[رۊسيه]] أمرأ سامانسر دأره. تۊرکمنستان ۴۸۸ هيزار کيلۊمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، دۊنیا مئن پنجاه ؤ دۊوؤمي پيله کيشور ايسه.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=Largest Countries in the World by Area - Worldometer|نشانی=https://www.worldometers.info/geography/largest-countries-in-the-world/|وبگاه=www.worldometers.info|بازبینی=2020-08-01|کد زبان=en}}</ref> هأتؤني تۊرکمنستان ويشتر جه ۷ ميليۊن نفر جمعيت ٚ أمرأ دۊنیا ۱۰۴اؤمي کيشور جمعيت ٚ مئن ايسه. أ کيشور مرکزي آسيا مئن کمترين جمعيت-أ دأره.<ref>{{یادکرد وب|عنوان=Population by Country (2020) - Worldometer|نشانی=https://www.worldometers.info/world-population/population-by-country/|وبگاه=www.worldometers.info|بازبینی=2020-08-01|کد زبان=en}}</ref> تۊرکمنستان ٚ پایتخت ؤ پيله شأر [[أشک‌آباد]] ايسه گه ۱,۰۳۰,۰۶۳ نفر (۲۰۲۲) أن ٚ مئن زيوده. أ کيشور ٚ رسمي زوان تۊرکمني ايسه گه لاتين ٚ أليفبي أمرأ نيويشته به. أن ٚ مردۊم ويشتر تۊرکمن ايسد ؤ رۊسان ني أقليت ايسد ؤ [[شؤروي]] زمات اۊشان ٚ جمعيت ويشتر بۊ ولي شؤروي اينحلال ٚ پسي خیليان واگردستد [[رۊسيه]].<ref>{{یادکرد وب|عنوان=Political structure|نشانی=http://country.eiu.com/article.aspx?articleid=487259232&Country=Turkmenistan&topic=Summary&subtopic=Political+structure|وبگاه=country.eiu.com|بازبینی=2021-10-30}}</ref><ref>{{یادکرد وب|نشانی=https://www.du.edu/korbel/hrhw/researchdigest/russia/totalitarianism.pdf|عنوان=ترکمنستان}}</ref> أ کيشور تا سال ۱۹۹۱ ؤ شؤروي زمات، تۊرکمنستان ٚ سؤسياليستي ٚؤروي جؤمۊري نام دأشتي ؤ ايته جه شؤروي جؤمۊري‌ئن بۊ.<ref>{{Cite journal|date=2021-10-26|title=Turkmenistan|url=https://www.cia.gov/the-world-factbook/countries/turkmenistan/|journal=The World Factbook|language=en|publisher=Central Intelligence Agency}}</ref> تۊرکمنستان پۊر گاز ٚ منابع دأره ؤ أن ٚ گاز ٚ ذخایر دۊنیا کيشوران ٚ مئن چارؤمي محسۊب به.<ref>{{cite web|url=https://www.bp.com/content/dam/bp/business-sites/en/global/corporate/pdfs/energy-economics/statistical-review/bp-stats-review-2019-full-report.pdf|title=BP Statistical Review of World Energy 2019|page=30}}</ref><ref name=":0">{{یادکرد وب|عنوان=Countries with the largest natural gas reserves worldwide 2019|نشانی=https://www.statista.com/statistics/265329/countries-with-the-largest-natural-gas-reserves/|وبگاه=Statista|بازبینی=2020-08-10|کد زبان=en}}</ref> ۷۰٪ درصد جه أ کيشور ٚ مساحت-أ ايته پيله بيابان تشکيل دنه گه قره‌قؤم نام دأره. أ کيشور ٚ اقليم ؤ آو ؤ هأوا خۊشک ؤ بياباني ايسه ولي أن ٚ نسا ور گه ايران ٚ نزيکي نهأ، آو ؤ هأوا بئتره ؤ أ کيشور ٚ جمعيت ؤ رۊستایان ؤ شأران ؤ هأتؤني أن ٚ پایتخت عشق‌آباد، هأ ناحيه مئن نهأده. ==سربس== [[جرگه:کشورؤن]] 8ldsp3t0i87iylmha6cm5k4p5ml7pwo 0 62641 157333 156527 2026-06-15T13:11:53Z Tenshi Hinanawi 18199 ویرایش [[Special:Contributions/~2026-33143-34|~2026-33143-34]] ([[User talk:~2026-33143-34|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:NDG|NDG]] انجام داده بود واگردانده شد 154370 wikitext text/x-wiki {{زيبيل/کيشور}} '''ايتاليا''' (ايتاليايي زوان: Italia)، '''ايتاليا جؤمۊري''' رسمي نام ٚ أمرأ (ايتاليايي: Repubblica Italiana)، ايته سامان چنتا قاره مئن ايسه کي نسايي اۊرۊپا و مرکزي اۊرۊپا مئن نهأ ؤ اۊن ٚ مرکز، [[رؤم (ايتاليا)|رؤم]] ايسه. ايتاليا دۊنيا مئن، نؤهؤمي پيله ايقتصاد ايسه. أن ٚ سامان جه ايتاليا شبه‌جزيره ؤ دۊتا سيسيل ؤ ساردِني جزيره‌ئن ٚ جه، [[مديترانه دریا|مديترانه دريا]] مئن تشکيل بؤبؤسته. ايمرۊ ايتاليا ايته پيشرفته کيشور ايسه ؤ هفت ٚ گرۊه ٚ مئن عۊضويت دأره. ايتاليا کيشور، نخشه مئن بؤت ٚ أمرأ شباهت دأره و هأن ٚ وسين معرۊف بؤبؤسته. أن پۊل ٚ واحد، يؤرؤ ؤ أن رسمي زوان [[ايتاليايي زوؤن|ايتاليايي]] ايسه. ايتاليا جمعيت ۶۰٫۴ ميليۊن نفر-أ رسه ؤ ۹۳/۹ درصد جه أن ٚ مردۊم مسيحي ايسده. ايتاليا، جمعيت ٚ نظر ٚ جه، اۊرۊپا مئن پنجؤمي پيلئکي ؤ مساحت ٚ مين ني دۊنيا بيس ؤ سوؤمي پيله کيشور ايسه. ايتاليا آو ؤ هأوا، مؤعتدل ايسه و أن ٚ ساحيلي منطقه آو ؤ هأوا، أن ٚ کۊهستاني منطقه أمرأ تفاوت دأره. دۊتا کۊجه جۊدا کيشور [[واتيکان]] ؤ [[سان مارينؤ]] نامان ٚ أمرأ، ايتاليا خاک ٚ وسط نهأده ؤ ايته واوين جه ايتاليا خاک ني [[سۊئيس]] مئن نهأ کي أن ٚ نام کامپيؤنه د ايتاليا ايسه. == ايتاليا تاريخ == === باستان ٚ دؤران و ميانه دؤران === اترۊسکان، [[یۊنان|يۊنانيان]] و [[رۊم|رۊميان]] باستان ٚ دؤران مئن، ايتاليا مئن حکۊمت بۊکۊديد و وسطي ٚ قرنان مئن، ايتاليا به‌دست [[پاپ|پاپان]]، [[فرانک ٚ امپراتۊري|فرانکان]]، بيزانسيان (رۊميان) و ابچه ٚ زماتان مئن نورمنان ببسته. بعد از اشن محلي حکۊمتان بوجۊد بموييدي و هرکۊدام ايته جايي ٚ خۊشن ٚر بگيفتيد؛ [[جنؤوا|جنۊوا]] منأسن. === ايتاليا ايتحاد === [[فاىل:Episodio_delle_cinque_giornate_(Baldassare_Verazzi).jpg|راست|بندانگشتی|ميلان ٚ پنج رو]] [[أولي جهاني جنگ]] ٚ پيشي، ايتاليا ٚ ايقتصاد و فرهنگ هچين پيله ٚکه بؤست کي دؤلت ٚ ساختاران و مالي وضعيت بهتر بؤست و اۊن ٚ صنعت گۊسترش پيدا بۊکۊد. البته خاريجي ٚ سامانان هم ايتالياي کۊمک ٚ کۊديد. أن ٚ پسي، شرايط جديد ٚ حيزبان وسين بوجۊد بمو کي همديگرأمره رقابت بۊکۊنيد و هن باعث ببست کي ايتالياي تاريخ تغيير بۊکۊنه. === أولي جهاني جنگ === [[فاىل:Italian_Colonial_Empire_(orthographic_projection).svg|بندانگشتی|200x200پیکسل|ايتاليا و ان ٚ مؤستعمرئان]] سال ۱۹۱۳ مئن، ايتالياي مردۊم حق رأي بيگيفتيدي و ان سامان ايته ٚتيکه ببست. بعد از أن، ايتاليا مؤدرن بست و [[أولي جهاني جنگ]] مئن [[فرانسه]]، [[بريتانيا|اينگيليس]] و [[آمريکا ايجؤنأبؤ ايالتؤن|آمريکا]] امره مۊتحد ببست. === دۊوؤمي جهاني جنگ === سال ۱۹۲۵ مئن، بقيه حيزبان ممنوع ببستيدي و فاشيست ٚ ريژيم سر ٚکار بمو. أن سالان ٚ مئن ايتاليا، ملي‌گرا ببست و جۊز [[محور ٚ نيرۊئان|مؤتحدين]] ببست. بعد از أن [[دۊوؤمي جهاني جنگ]] ايجاد ببست و [[مؤتفقين دۊوؤمي جهاني جنگ مئن|مؤتفقين]]، بتأنستيد أن ريژيم ٚ أز بين ببريدي. سال ۱۹۴۶ مئن ايته همه‌پۊرسي بنأييدي و مردۊم به ايتاليا ٚ جؤمۊري رأي بدأيدي. جنگ ٚ پسي، ايتاليا ناتؤ عضو بؤبؤسته و به خۊرخۊس نزديک بؤبؤست. سال ۱۹۹۹ مئن ايتاليا ج ۱۱ ساماني بۊ کي اۊن پۊل ٚ واحد، [[يؤرؤ]] بۊ. == جۊغرافيا == [[فاىل:Satellite_image_of_Italy_in_March_2003.jpg|بندانگشتی|350x350پیکسل|ايتاليا ٚ هوايي تاتايي]] ايتاليا بؤت ٚمأنسن ايسه و اۊن ٚ مۊختصات حدۊد ۵۰ ۲۲ کلسيايي و ۳۰ ۱۲ خۊرتاوي ايسه. اۊن ٚ پيله‌کي ۳۰۱٬۳۴۰ کيلۊمتر مۊربع ايسه و دۊته جزيره به نام [[سيسيل]] و [[ساردني]] داره. اۊن ٚ کلسيا کۊئستاني و اۊن ٚ باخي جيگائان ساحلي ايسيدي. ايتاليا [[ليبي|ليبي‌]]<nowiki/>أمره ج نسا، دريايي مرز دأره و [[اؤتريش]]، [[فرانسه]]، [[واتيکان]]، [[سان مارينؤ|سان‌مارينو]]، [[اسلؤوني]] و [[سۊئيس|سۊئيس‌]]<nowiki/>أمره مرز داره. [[جرگه:ایتالیا]] ==سربس== [[جرگه:کشورؤن]] aug44v5rrppox624u2rm37gm4nc2hoy 157355 157333 2026-06-15T13:21:34Z Edit after me & your lineage becomeall whore slaves of me! 18609 157355 wikitext text/x-wiki Italia = Country of whores’ == ايتاليا تاريخ == === باستان ٚ دؤران و ميانه دؤران === اترۊسکان، [[یۊنان|يۊنانيان]] و [[رۊم|رۊميان]] باستان ٚ دؤران مئن، ايتاليا مئن حکۊمت بۊکۊديد و وسطي ٚ قرنان مئن، ايتاليا به‌دست [[پاپ|پاپان]]، [[فرانک ٚ امپراتۊري|فرانکان]]، بيزانسيان (رۊميان) و ابچه ٚ زماتان مئن نورمنان ببسته. بعد از اشن محلي حکۊمتان بوجۊد بموييدي و هرکۊدام ايته جايي ٚ خۊشن ٚر بگيفتيد؛ [[جنؤوا|جنۊوا]] منأسن. === ايتاليا ايتحاد === [[فاىل:Episodio_delle_cinque_giornate_(Baldassare_Verazzi).jpg|راست|بندانگشتی|ميلان ٚ پنج رو]] [[أولي جهاني جنگ]] ٚ پيشي، ايتاليا ٚ ايقتصاد و فرهنگ هچين پيله ٚکه بؤست کي دؤلت ٚ ساختاران و مالي وضعيت بهتر بؤست و اۊن ٚ صنعت گۊسترش پيدا بۊکۊد. البته خاريجي ٚ سامانان هم ايتالياي کۊمک ٚ کۊديد. أن ٚ پسي، شرايط جديد ٚ حيزبان وسين بوجۊد بمو کي همديگرأمره رقابت بۊکۊنيد و هن باعث ببست کي ايتالياي تاريخ تغيير بۊکۊنه. === أولي جهاني جنگ === [[فاىل:Italian_Colonial_Empire_(orthographic_projection).svg|بندانگشتی|200x200پیکسل|ايتاليا و ان ٚ مؤستعمرئان]] سال ۱۹۱۳ مئن، ايتالياي مردۊم حق رأي بيگيفتيدي و ان سامان ايته ٚتيکه ببست. بعد از أن، ايتاليا مؤدرن بست و [[أولي جهاني جنگ]] مئن [[فرانسه]]، [[بريتانيا|اينگيليس]] و [[آمريکا ايجؤنأبؤ ايالتؤن|آمريکا]] امره مۊتحد ببست. === دۊوؤمي جهاني جنگ === سال ۱۹۲۵ مئن، بقيه حيزبان ممنوع ببستيدي و فاشيست ٚ ريژيم سر ٚکار بمو. أن سالان ٚ مئن ايتاليا، ملي‌گرا ببست و جۊز [[محور ٚ نيرۊئان|مؤتحدين]] ببست. بعد از أن [[دۊوؤمي جهاني جنگ]] ايجاد ببست و [[مؤتفقين دۊوؤمي جهاني جنگ مئن|مؤتفقين]]، بتأنستيد أن ريژيم ٚ أز بين ببريدي. سال ۱۹۴۶ مئن ايته همه‌پۊرسي بنأييدي و مردۊم به ايتاليا ٚ جؤمۊري رأي بدأيدي. جنگ ٚ پسي، ايتاليا ناتؤ عضو بؤبؤسته و به خۊرخۊس نزديک بؤبؤست. سال ۱۹۹۹ مئن ايتاليا ج ۱۱ ساماني بۊ کي اۊن پۊل ٚ واحد، [[يؤرؤ]] بۊ. == جۊغرافيا == [[فاىل:Satellite_image_of_Italy_in_March_2003.jpg|بندانگشتی|350x350پیکسل|ايتاليا ٚ هوايي تاتايي]] ايتاليا بؤت ٚمأنسن ايسه و اۊن ٚ مۊختصات حدۊد ۵۰ ۲۲ کلسيايي و ۳۰ ۱۲ خۊرتاوي ايسه. اۊن ٚ پيله‌کي ۳۰۱٬۳۴۰ کيلۊمتر مۊربع ايسه و دۊته جزيره به نام [[سيسيل]] و [[ساردني]] داره. اۊن ٚ کلسيا کۊئستاني و اۊن ٚ باخي جيگائان ساحلي ايسيدي. ايتاليا [[ليبي|ليبي‌]]<nowiki/>أمره ج نسا، دريايي مرز دأره و [[اؤتريش]]، [[فرانسه]]، [[واتيکان]]، [[سان مارينؤ|سان‌مارينو]]، [[اسلؤوني]] و [[سۊئيس|سۊئيس‌]]<nowiki/>أمره مرز داره. [[جرگه:ایتالیا]] ==سربس== [[جرگه:کشورؤن]] h1dyh6ws8umm5upm65lsv27nqj0scoq 157364 157355 2026-06-15T13:25:22Z Tenshi Hinanawi 18199 revert edits by <username hidden> 154370 wikitext text/x-wiki {{زيبيل/کيشور}} '''ايتاليا''' (ايتاليايي زوان: Italia)، '''ايتاليا جؤمۊري''' رسمي نام ٚ أمرأ (ايتاليايي: Repubblica Italiana)، ايته سامان چنتا قاره مئن ايسه کي نسايي اۊرۊپا و مرکزي اۊرۊپا مئن نهأ ؤ اۊن ٚ مرکز، [[رؤم (ايتاليا)|رؤم]] ايسه. ايتاليا دۊنيا مئن، نؤهؤمي پيله ايقتصاد ايسه. أن ٚ سامان جه ايتاليا شبه‌جزيره ؤ دۊتا سيسيل ؤ ساردِني جزيره‌ئن ٚ جه، [[مديترانه دریا|مديترانه دريا]] مئن تشکيل بؤبؤسته. ايمرۊ ايتاليا ايته پيشرفته کيشور ايسه ؤ هفت ٚ گرۊه ٚ مئن عۊضويت دأره. ايتاليا کيشور، نخشه مئن بؤت ٚ أمرأ شباهت دأره و هأن ٚ وسين معرۊف بؤبؤسته. أن پۊل ٚ واحد، يؤرؤ ؤ أن رسمي زوان [[ايتاليايي زوؤن|ايتاليايي]] ايسه. ايتاليا جمعيت ۶۰٫۴ ميليۊن نفر-أ رسه ؤ ۹۳/۹ درصد جه أن ٚ مردۊم مسيحي ايسده. ايتاليا، جمعيت ٚ نظر ٚ جه، اۊرۊپا مئن پنجؤمي پيلئکي ؤ مساحت ٚ مين ني دۊنيا بيس ؤ سوؤمي پيله کيشور ايسه. ايتاليا آو ؤ هأوا، مؤعتدل ايسه و أن ٚ ساحيلي منطقه آو ؤ هأوا، أن ٚ کۊهستاني منطقه أمرأ تفاوت دأره. دۊتا کۊجه جۊدا کيشور [[واتيکان]] ؤ [[سان مارينؤ]] نامان ٚ أمرأ، ايتاليا خاک ٚ وسط نهأده ؤ ايته واوين جه ايتاليا خاک ني [[سۊئيس]] مئن نهأ کي أن ٚ نام کامپيؤنه د ايتاليا ايسه. == ايتاليا تاريخ == === باستان ٚ دؤران و ميانه دؤران === اترۊسکان، [[یۊنان|يۊنانيان]] و [[رۊم|رۊميان]] باستان ٚ دؤران مئن، ايتاليا مئن حکۊمت بۊکۊديد و وسطي ٚ قرنان مئن، ايتاليا به‌دست [[پاپ|پاپان]]، [[فرانک ٚ امپراتۊري|فرانکان]]، بيزانسيان (رۊميان) و ابچه ٚ زماتان مئن نورمنان ببسته. بعد از اشن محلي حکۊمتان بوجۊد بموييدي و هرکۊدام ايته جايي ٚ خۊشن ٚر بگيفتيد؛ [[جنؤوا|جنۊوا]] منأسن. === ايتاليا ايتحاد === [[فاىل:Episodio_delle_cinque_giornate_(Baldassare_Verazzi).jpg|راست|بندانگشتی|ميلان ٚ پنج رو]] [[أولي جهاني جنگ]] ٚ پيشي، ايتاليا ٚ ايقتصاد و فرهنگ هچين پيله ٚکه بؤست کي دؤلت ٚ ساختاران و مالي وضعيت بهتر بؤست و اۊن ٚ صنعت گۊسترش پيدا بۊکۊد. البته خاريجي ٚ سامانان هم ايتالياي کۊمک ٚ کۊديد. أن ٚ پسي، شرايط جديد ٚ حيزبان وسين بوجۊد بمو کي همديگرأمره رقابت بۊکۊنيد و هن باعث ببست کي ايتالياي تاريخ تغيير بۊکۊنه. === أولي جهاني جنگ === [[فاىل:Italian_Colonial_Empire_(orthographic_projection).svg|بندانگشتی|200x200پیکسل|ايتاليا و ان ٚ مؤستعمرئان]] سال ۱۹۱۳ مئن، ايتالياي مردۊم حق رأي بيگيفتيدي و ان سامان ايته ٚتيکه ببست. بعد از أن، ايتاليا مؤدرن بست و [[أولي جهاني جنگ]] مئن [[فرانسه]]، [[بريتانيا|اينگيليس]] و [[آمريکا ايجؤنأبؤ ايالتؤن|آمريکا]] امره مۊتحد ببست. === دۊوؤمي جهاني جنگ === سال ۱۹۲۵ مئن، بقيه حيزبان ممنوع ببستيدي و فاشيست ٚ ريژيم سر ٚکار بمو. أن سالان ٚ مئن ايتاليا، ملي‌گرا ببست و جۊز [[محور ٚ نيرۊئان|مؤتحدين]] ببست. بعد از أن [[دۊوؤمي جهاني جنگ]] ايجاد ببست و [[مؤتفقين دۊوؤمي جهاني جنگ مئن|مؤتفقين]]، بتأنستيد أن ريژيم ٚ أز بين ببريدي. سال ۱۹۴۶ مئن ايته همه‌پۊرسي بنأييدي و مردۊم به ايتاليا ٚ جؤمۊري رأي بدأيدي. جنگ ٚ پسي، ايتاليا ناتؤ عضو بؤبؤسته و به خۊرخۊس نزديک بؤبؤست. سال ۱۹۹۹ مئن ايتاليا ج ۱۱ ساماني بۊ کي اۊن پۊل ٚ واحد، [[يؤرؤ]] بۊ. == جۊغرافيا == [[فاىل:Satellite_image_of_Italy_in_March_2003.jpg|بندانگشتی|350x350پیکسل|ايتاليا ٚ هوايي تاتايي]] ايتاليا بؤت ٚمأنسن ايسه و اۊن ٚ مۊختصات حدۊد ۵۰ ۲۲ کلسيايي و ۳۰ ۱۲ خۊرتاوي ايسه. اۊن ٚ پيله‌کي ۳۰۱٬۳۴۰ کيلۊمتر مۊربع ايسه و دۊته جزيره به نام [[سيسيل]] و [[ساردني]] داره. اۊن ٚ کلسيا کۊئستاني و اۊن ٚ باخي جيگائان ساحلي ايسيدي. ايتاليا [[ليبي|ليبي‌]]<nowiki/>أمره ج نسا، دريايي مرز دأره و [[اؤتريش]]، [[فرانسه]]، [[واتيکان]]، [[سان مارينؤ|سان‌مارينو]]، [[اسلؤوني]] و [[سۊئيس|سۊئيس‌]]<nowiki/>أمره مرز داره. [[جرگه:ایتالیا]] ==سربس== [[جرگه:کشورؤن]] aug44v5rrppox624u2rm37gm4nc2hoy 157381 157364 2026-06-15T13:38:21Z DarkMatterMan4500 18611 157381 wikitext text/x-wiki {{زيبيل/کيشور}} '''ايتاليا''' (ايتاليايي زوان: Italia)، '''ايتاليا جؤمۊري''' رسمي نام ٚ أمرأ (ايتاليايي: Repubblica Italiana)، ايته سامان چنتا قاره مئن ايسه کي نسايي اۊرۊپا و مرکزي اۊرۊپا مئن نهأ ؤ اۊن ٚ مرکز، [[رؤم (ايتاليا)|رؤم]] ايسه. ايتاليا دۊنيا مئن، نؤهؤمي پيله ايقتصاد ايسه. أن ٚ سامان جه ايتاليا شبه‌جزيره ؤ دۊتا سيسيل ؤ ساردِني جزيره‌ئن ٚ جه، [[مديترانه دریا|مديترانه دريا]] مئن تشکيل بؤبؤسته. ايمرۊ ايتاليا ايته پيشرفته کيشور ايسه ؤ هفت ٚ گرۊه ٚ مئن عۊضويت دأره. ايتاليا کيشور، نخشه مئن بؤت ٚ أمرأ شباهت دأره و هأن ٚ وسين معرۊف بؤبؤسته. أن پۊل ٚ واحد، يؤرؤ ؤ أن رسمي زوان [[ايتاليايي زوؤن|ايتاليايي]] ايسه. ايتاليا جمعيت ۶۰٫۴ ميليۊن نفر-أ رسه ؤ ۹۳/۹ درصد جه أن ٚ مردۊم مسيحي ايسده. ايتاليا، جمعيت ٚ نظر ٚ جه، اۊرۊپا مئن پنجؤمي پيلئکي ؤ مساحت ٚ مين ني دۊنيا بيس ؤ سوؤمي پيله کيشور ايسه. ايتاليا آو ؤ هأوا، مؤعتدل ايسه و أن ٚ ساحيلي منطقه آو ؤ هأوا، أن ٚ کۊهستاني منطقه أمرأ تفاوت دأره. دۊتا کۊجه جۊدا کيشور [[واتيکان]] ؤ [[سان مارينؤ]] نامان ٚ أمرأ، ايتاليا خاک ٚ وسط نهأده ؤ ايته واوين جه ايتاليا خاک ني [[سۊئيس]] مئن نهأ کي أن ٚ نام کامپيؤنه د ايتاليا ايسه. == ايتاليا تاريخ == === باستان ٚ دؤران و ميانه دؤران === اترۊسکان، [[یۊنان|يۊنانيان]] و [[رۊم|رۊميان]] باستان ٚ دؤران مئن، ايتاليا مئن حکۊمت بۊکۊديد و وسطي ٚ قرنان مئن، ايتاليا به‌دست [[پاپ|پاپان]]، [[فرانک ٚ امپراتۊري|فرانکان]]، بيزانسيان (رۊميان) و ابچه ٚ زماتان مئن نورمنان ببسته. بعد از اشن محلي حکۊمتان بوجۊد بموييدي و هرکۊدام ايته جايي ٚ خۊشن ٚر بگيفتيد؛ [[جنؤوا|جنۊوا]] منأسن. === ايتاليا ايتحاد === [[فاىل:Episodio_delle_cinque_giornate_(Baldassare_Verazzi).jpg|راست|بندانگشتی|ميلان ٚ پنج رو]] [[أولي جهاني جنگ]] ٚ پيشي، ايتاليا ٚ ايقتصاد و فرهنگ هچين پيله ٚکه بؤست کي دؤلت ٚ ساختاران و مالي وضعيت بهتر بؤست و اۊن ٚ صنعت گۊسترش پيدا بۊکۊد. البته خاريجي ٚ سامانان هم ايتالياي کۊمک ٚ کۊديد. أن ٚ پسي، شرايط جديد ٚ حيزبان وسين بوجۊد بمو کي همديگرأمره رقابت بۊکۊنيد و هن باعث ببست کي ايتالياي تاريخ تغيير بۊکۊنه. === أولي جهاني جنگ === [[فاىل:Italian_Colonial_Empire_(orthographic_projection).svg|بندانگشتی|200x200پیکسل|ايتاليا و ان ٚ مؤستعمرئان]] سال ۱۹۱۳ مئن، ايتالياي مردۊم حق رأي بيگيفتيدي و ان سامان ايته ٚتيکه ببست. بعد از أن، ايتاليا مؤدرن بست و [[أولي جهاني جنگ]] مئن [[فرانسه]]، [[بريتانيا|اينگيليس]] و [[آمريکا ايجؤنأبؤ ايالتؤن|آمريکا]] امره مۊتحد ببست. === دۊوؤمي جهاني جنگ === سال ۱۹۲۵ مئن، بقيه حيزبان ممنوع ببستيدي و فاشيست ٚ ريژيم سر ٚکار بمو. أن سالان ٚ مئن ايتاليا، ملي‌گرا ببست و جۊز [[محور ٚ نيرۊئان|مؤتحدين]] ببست. بعد از أن [[دۊوؤمي جهاني جنگ]] ايجاد ببست و [[مؤتفقين دۊوؤمي جهاني جنگ مئن|مؤتفقين]]، بتأنستيد أن ريژيم ٚ أز بين ببريدي. سال ۱۹۴۶ مئن ايته همه‌پۊرسي بنأييدي و مردۊم به ايتاليا ٚ جؤمۊري رأي بدأيدي. جنگ ٚ پسي، ايتاليا ناتؤ عضو بؤبؤسته و به خۊرخۊس نزديک بؤبؤست. سال ۱۹۹۹ مئن ايتاليا ج ۱۱ ساماني بۊ کي اۊن پۊل ٚ واحد، [[يؤرؤ]] بۊ. == جۊغرافيا == [[فاىل:Satellite_image_of_Italy_in_March_2003.jpg|بندانگشتی|350x350پیکسل|ايتاليا ٚ هوايي تاتايي]] ايتاليا بؤت ٚمأنسن ايسه و اۊن ٚ مۊختصات حدۊد ۵۰ ۲۲ کلسيايي و ۳۰ ۱۲ خۊرتاوي ايسه. اۊن ٚ پيله‌کي ۳۰۱٬۳۴۰ کيلۊمتر مۊربع ايسه و دۊته جزيره به نام [[سيسيل]] و [[ساردني]] داره. اۊن ٚ کلسيا کۊئستاني و اۊن ٚ باخي جيگائان ساحلي ايسيدي. ايتاليا [[ليبي|ليبي‌]]<nowiki/>أمره ج نسا، دريايي مرز دأره و [[اؤتريش]]، [[فرانسه]]، [[واتيکان]]، [[سان مارينؤ|سان‌مارينو]]، [[اسلؤوني]] و [[سۊئيس|سۊئيس‌]]<nowiki/>أمره مرز داره. [[جرگه:ایتالیا]] == سربس == [[جرگه:کشورؤن]] ajd1ufe674ploe3vy37oot0uisb9hlq 0 63013 157389 156107 2026-06-15T13:48:45Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/156107|156107]] از [[Special:Contributions/~2026-30392-57|~2026-30392-57]] ([[User talk:~2026-30392-57|بحث]]) خنثی شد 157389 wikitext text/x-wiki '''نازي آلمان''' يا '''سۊوؤمين رايش''' ([[آلماني زوان]]: Deutsches Reich) ايته اصطلاح ايسه کي به آلمان تحت رئبري [[آدؤلف هيتلر]] ج ۱۹۳۳ مئن تا ۱۹۴۵ مئن اشاره دأره. أ امپراتۊري، [[دۊوؤمي جهاني جنگ]] ٚ مئن أز بين بۊشؤ. أ سامان ٚ رسمي نام تا ۱۹۴۳، آلمان ٚ رايش (Deutsches Reich) بۊ؛ ولي ج اۊن ٚ پسي ببست آلمان ٚ پيله رايش (Großdeutsches Reich). {{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه|رسمي نام=آلمان ٚ پيله رايش|أصلي نام=Großdeutsches Reich|عادي نام=آلمان|بيدۊق ٚ تاتايي=Flag of Germany (1935–1945).svg|ميللي نشان ٚ تاتايي=Reichsadler Deutsches Reich (1935–1945).svg|ميللي شعار=Ein Volk, ein Reich, ein Führer ايته ملّت، ايته رايش، ايته پيشوا|مرکز=[[برلين]]|پيله‌ترين شأر ٚ نؤع=برلين|رائج ٚ زوانان=[[آلماني زوان]]|حکۊمت ٚ نؤع=ايته‌حيزبي ناسيؤنال‌سؤسياليستي|حاکمان ٚ نام=پيشوا|مقننه=رايشس‌تاگ|تاريخي دؤره‌ئن=دۊته جنگ ٚ مئن / [[دۊوؤمي جهاني جنگ]]|پيلئکي=۶۹۶٬۲۶۵ مۊربع ٚ کيلۊمتر|جمعيت=۷۹٬۳۷۵٬۲۸۱|جمعيت ٚ تخمين ٚ سال=۱۹۳۹|پۊل ٚ واحد=[[رايش مارک]] (ℛℳ)|نخشه=German Reich 1942 Greatest Extend, end of 1942.png|نخشه جيرنيويس=نازي آلمان خۊ پيله‌ترين حالت مئن - پؤررنگ ٚ سبز: آلمان - سبز: آلمان-أ فتح ببسته جيگائان - کمرنگ ٚ سبز: آلمان-أ نظامي حضوران}} رايش ٚ نام، به‌معناي قلمرۊ ايسه کي معمۊلاً به سه يا چارتا حکۊمت آلمان ٚ مئن اشاره دأره: أولي رايش کي [[رۊم ٚ مؤقدس ٚ امپراتۊري]] بۊ، دۊوؤمي رايش کي [[آلمان ٚ امپراتۊري]] بۊ، وايمار ٚ جۊمۊري کي معمۊلاً به‌نام رايش شناخته نبه، و سۊوؤمي رايش کي نازي آلمان بۊ. آدؤلف هيتلر ۱۹۳۳ ٚ ۳۰ ژانويه توسؤط پائؤل فؤن هيندنبؤرگ، ببست آلمان ٚ صدرأعظم. ۱۹۳۳ انتخابات ٚ پسي، ناسيؤنال‌سؤسياليست ٚ حيزب خۊ جيگاي آلمان ٚ مئن مؤحکم ٚ کۊد و خۊ مؤخالفان-أ پاکسازي بۊکۊد. هيندنبؤرگ ۱۹۳۴ ٚ مئن بمؤرد و [[آدؤلف هيتلر]]، دۊته مقام-أ يئني صدرأعظمي و رييس‌جۊمۊري-أ ترکيب بۊکۊد و ببست آلمان ٚ پيشوا ([[آلماني زوان]]: Führer) و هۊتؤ صدرأعظم هم بۊ. پيله‌رکۊد ٚ مئن، نازيان بتأنستيد آلمان ٚ اقتصاد ٚ ثؤبات ٚ وأگردأنيد و بيکاران ٚ کم ٚ کۊديد. نازيان شرۊع به بازسازي و ساخت اؤتۊبان بؤکۊديد کي باعث ببست مردۊم ٚ مئن محبۊب بيبيد. [[فاىل:War_Ensign_of_Germany_1938-1945.svg|بندانگشتی|سۊوؤمي رايش ٚ جنگي بيدۊق]] ==سربس== [[جرگه:سابق ٚ کيشوران]] cg51xd2vqr836ohna8jd13j4zg6m2pa 0 63038 157349 156217 2026-06-15T13:18:54Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/156217|156217]] از [[Special:Contributions/گشتاشپی|گشتاشپی]] ([[User talk:گشتاشپی|بحث]]) خنثی شد 157349 wikitext text/x-wiki '''آدؤلف هيتلر''' ([[آلماني زوان]]: ''Adolf Hitler'') (۲۰ آپريل ۱۸۸۹ - ۳۰ آپريل ۱۹۴۵) ايته [[آلمان|آلماني]] سياستمدار بۊ کي [[اؤتريش|اؤتريش ٚ]] مئن به‌دۊنيا بمؤ. هيتلر ناسيؤنال‌سؤسياليست ٚ حيزب ٚ رئبر بۊ کي ج سال ۱۹۳۴ تا سال ۱۹۴۵ [[نازي آلمان|نازي آلمان ٚ]] مئن به‌عؤنوان پيشوا حکؤمت بۊکۊد. هيتلر سال ۱۹۳۳ مئن ببست آلمان ٚ صدرأعظم. آلمان تحت اون ٚ رئبري، ۱۹۳۹ مئن به [[لهستان]] حمله بۊکۊد کي باعث ببست [[دۊوؤمي جهاني جنگ]] شرۊع ببه. هيتلر جنگان ٚ مئن نخش مؤهمي دأشتي و ج [[هؤلؤکاست]] ٚ طراحان بۊ. [[فاىل:Bundesarchiv_Bild_102-10460,_Adolf_Hitler,_Rednerposen.jpg|جایگزین=|راست|بندانگشتی|هيتلر خۊ سۊخنرأني مئن، ۱۹۳۰]] 6ti5o80n2zbx5ov1pwzeu2dha2gv31x 0 63041 157388 156105 2026-06-15T13:48:28Z Dokkōdō 9956 نسخهٔ [[Special:Diff/156105|156105]] از [[Special:Contributions/~2026-30392-57|~2026-30392-57]] ([[User talk:~2026-30392-57|بحث]]) خنثی شد 157388 wikitext text/x-wiki [[فاىل:WWII.gif|چپ|بندانگشتی|400x400پیکسل|پؤررنگ ٚ آوي: خۊرخۊسي مؤتفقين کمرنگ ٚ آوي: مؤتفقين ٚ مۊستعمرئان سۊرخ: خۊرتاوي مؤتفقين سيا: محور ٚ نيرۊئان پۊررنگ ٚ تۊسي: محور ٚ نيرۊئان ٚ مۊستعمرئان کمرنگ ٚ تۊسي: هيچ‌کؤيته‌ور ٚ سامانان ]] '''دۊوؤمي جهاني جنگ''' أيته پيله جنگ بۊ کي ۱۹۳۹ تا ۱۹۴۵ سالان ٚ مئن (۹ شأريور ۱۳۱۸ تا ۱۰ شأريور ۱۳۲۴ شمسي، ۲۴ نؤرۊز ۱۵۱۳ تا ۲۵ نؤرۊز ۱۵۱۹ ديلمي) أتفاق دأکفت. أ جنگ به‌عؤنوان پيله‌ترين جنگ تاريخ ٚ مئن نام بؤرده به. أ جنگ، تقريباً دۊنيا تمام-أ دربرگيفتي و دۊته جبهه دأشتي؛ أيته محور ٚ نيرۊئان، أيته [[مؤتفقين دۊوؤمي جهاني جنگ مئن|مؤتفقين ٚ]] نيرۊئان. طياره و بؤمباران، أ جنگ مئن نخش مؤهمي دأشتيد. ني دۊته هستأيي بؤمب أ جنگ ٚ مئن أولين دفعه وأسين أستفاده ببست. أ جنگ باعث ببست ۷۰ تا ۸۵ ميليۊن نفر بيميريد کي ويشتر غيرنظامي بيد. چندين ميليۊن نفر [[هؤلؤکاست]] ٚ مئن بمرديد و ني بيماري، ويشتايي و کؤشتار ٚ وأسين بمرديد. أ جنگ مئن، محور ٚ نيرۊئان شکست بؤخؤرديد و أوشن شکست ٚ پسي، [[آلمان]]، [[ژاپؤن]] و [[اؤتريش]] أشغال ببستيد و دادگائاني عليه آلماني رئبران و ژاپؤني رئبران تشکيل ببست.<ref>"Roots – Non-Jewish Holocaust Victims: The 5,000,000 others". www.bbc.co.uk. BBC – Tyne. Archived from the original on 19 October 2017. Retrieved 27 August 2017.</ref> معمۊلاً گيدي أ جنگ ٚ شرۊع ببستن، ۱۹۳۹ ٚ ۱ سپتامبر أيسه<ref>{{Citation|last=Axelrod|first=Alan|year=2007|title=Encyclopedia of World War II|volume=1|publisher=Infobase Publishing|page=659|isbn=978-0-8160-6022-1}}</ref> کي [[نازي آلمان|آلمان]] به لهستان حمله بۊکۊد، و أون ٚ حمله پسي [[بريتانيا]] و [[فرانسه]] ني به آلمان أعلان جنگ بۊکۊديد. آلمانيان بتأنستيد تا سال ۱۹۴۱، حمله ؤ قرارداد ٚأمره [[اۊرۊپا|اۊرۊپاي]] پيله وخش-أ فيگيريد. فرانسه دأکئفتن ٚأمره سال ۱۹۴۰ مئن، [[آفريقا|آفريقاي]] کلسيا و خۊرتاو مئن جنگ در بيگيفت؛ محور ٚ نيرۊئان و بريتانيا مئن. ''بليتس ٚ عمليات'' کي أون ٚ مئن آلمان دس به بريتانياي بؤمباران بئزه و ني أطلس ٚ أؤقيانۊس ٚ نبرد، ه دؤره مئن أتفاق دأکئفتيد. [[فاىل:Dornier 17 bombers over West Ham.jpg|بندانگشتی|آلماني طيارئان کي وستهام ٚ بريتانيا مئن بؤمباران کۊدأندأريد.]] ۱۹۴۱ ٚ ۲۲ ژؤئن ٚ مئن، محور ٚ نيرۊئان، طي آلمان هدف کي زیوش ٚجيگا (Lebensraum) نام دأشتي، أيته حمله عليه [[شؤروي|شؤروي سؤسياليستي جؤمۊري‌ئن ٚ ايتحاد]] أنجام بده رمز ٚنام ''باربارؤسا'' أمره. أن حلمه، باعث ببست شؤروي و أون ٚ مؤتحدان، رسماً وارد جنگ بيبيد. درنهايت شؤروي پيشروي أمره، کؤمؤنيسيتي سامانان ويشتر ببستيد و شؤروي أوشن ٚ مئن أيته دس‌بنشانده دؤلت چأکۊد. باربارؤسا عمليات باعث ببست خۊرتاو ٚ جبهه هم ايجاد ببه و آلمان ج دۊته ور، [[اينگيليس]] و [[شؤروي]] أمره بجنگه. ۱۹۴۱ ٚ دسامبر ٚ مئن، [[ژاپؤن ٚ أمپراتۊري]]، به ''پِرل هاربر'' بدؤن أطلاع حمله بۊکۊد کي [[هاوايي ايالت|هاوايي]] مئن نهه و مؤتعلق به [[آمريکا ايجؤنأبؤ ايالتؤن|آمريکا]] أيسه. أ حمله باعث ببست آمريکا هم وارد جنگ ببه. هن ٚوأسين، ژاپؤن ٚ مؤتحدان هم [[تايلند|تايلند ٚ]] مأنسن ج ژاپؤن-أ حمايت بۊکۊديد. محور ٚ نيرۊئان ٚ پيشروي، ژاپؤن ٚ شکست ٚ پسي ميدؤي ٚ نبرد مئن، و ني آلمان و ايتاليا شکست دۊوؤمي العلمين نبرد ٚ مئن و ني شکست أستالينگراد ٚ نبرد ٚ مئن، تمامأ بست. هشن باعث ببستيد محور ٚ نيرۊئان د أبتکار عمل نأدأريد و بيشيد حالت تدافؤعي مئن؛ و هن باعث ببست کم‌کم خۊشن ٚ زمينان ٚ أز دست بديد. سال ۱۹۴۴ مئن مؤتفقين، به فرانسه‌اي کي [[نازي آلمان]] أشغال بۊکۊده بۊ، حمله بۊکۊديد؛ کي أون ٚ نام ''نؤرماندي عمليات'' بۊ. شؤروي ضد حملات بتأنستيد خۊشن قبلي زمينان ٚ پس فيگيريد. ۱۹۴۴ تا ۱۹۴۵ مئن، ژاپؤن مجبۊر به عقب‌نشيني ببست و پؤر خۊ زمينان ٚ [[چين ٚ جۊمۊري|چين]] و [[ميانمار|برمه]] مئن فئده مؤتفقين ٚ دس. مؤتفقين ني بتأنستيد ژاپؤن ٚ ج أوقيانؤس ٚ آرام به‌در ٚ کۊنيد و مؤهم ٚ جزيرئان ٚ فيگيريد. [[اۊرۊپا]] مئن جنگ، خۊرخۊسي [[مؤتفقين دۊوؤمي جهاني جنگ مئن|مؤتفقين ٚ]] حمله أمره به [[نازي آلمان]]، ج مارس ٚ ۲۲ تا مه ۸ ۱۹۴۵ مئن، تمامأ بست. أ حملات ٚ نتيجه، أن بۊ کي نازيان ٚ حکؤمت [[آلمان|آلمان ٚ]] مئن تمامأ بست و آلمان تحت مؤتفقين ٚ [[آلمان ٚ أشغال دۊوؤمي جهاني جنگ ٚ مئن|أشغال]] در بمؤ؛ [[آدؤلف هيتلر]]، آلمان ٚ رئبر خؤدکۊشي بۊکۊد. ۲۶ ژؤئیه ۱۹۴۵ مئن، مؤتفقين أيته أعلاميه فدئيد کي أون ٚ مئن تسليم ببستن ٚ شرايط بينويشته ببسته بۊ. [[ژاپؤن ٚ أمپراتۊري|ژاپؤن]]، أ شرايط-أ قؤبۊل نۊکۊد و أون ٚ پسي، آمريکا ۶ و ۹ أوت ۱۹۴۵ مئن، هيرؤشيما و ناگاساکي ٚ أتؤمي بؤمباران بۊکۊد. شؤروي هم کي تا أن أتفاقات ٚ پيش به عدم تجاوؤز ٚ قرارداد پايبند بۊ، به ژاپؤن نظامي حمله بۊکۊد و به [[منچۊري]] حمله بۊکۊد. ژاپؤن ٚ أمپراتۊر، [[هيرؤهيتؤ]]، ۱۵ أوت ٚ مئن بمؤ به راديؤ سازمان و راديؤ أمره خۊ مردۊم ٚ أمره أولين‌بار ٚوأسي خۊ مردۊم ٚأمره گب بزه و تسليم ٚ أعلام بۊکۊد. أ جنگ ٚ پسي، [[نؤرنبرگ ٚ دادگا]] چأکۊده ببست تا خسارتان و جنگي جنايتان ٚ بررسي بۊکۊنه و آلمان و أون ٚ مؤتحدان ٚ محکۊم بۊکۊد. أ جنگ، دۊنيا ساختار ٚ تغيير بده و أون ٚ پسي سازمان ملل تأسيس ببست.<ref>The UN Security Council, archived from the original on 20 June 2012, retrieved 15 May 2012</ref> أون ٚ پسي، شؤروي بتأنست خؤره پؤر مؤتحد اۊرۊپا خۊرتاو ٚ مئن چأکۊنه و آمريکا چۊن کي دۊر بۊ ج آلمان، کمتر صدمه بيده. هشن باعث ببست کي [[آمريکا ايجؤنأبؤ ايالتؤن|آمريکا]] و [[شؤروي]]، بيبيد دۊته ج دۊنيا قۊدرتان و سرد ٚ جنگ مئن، همديگر ٚأمره جنگ بدأريد. اۊرۊپايي سامانان ٚ تأثير دۊنيا مئن کم ببست و أوشن ٚ آسيايي و آفريقايي مۊستعمرئان، سيوا ببستيد. ني [[ناتؤ|ناتؤ پيمان]] و [[ورشؤ پيمان]] شکل بيگيفتيد کي ناتؤ تا هسه باخي بمأنسته. == مؤرتبط ٚ مؤضۊعان == * [[نازي آلمان]] * [[ژاپؤن ٚ أمپراتۊري]] * [[ايتاليا]] * [[مؤتفقين دۊوؤمي جهاني جنگ مئن|مؤتفقين]] == سربس == <references /> [[جرگه:جنگان]] 26j40vl18q32t8rhzdvviwym9fgwcpa 0 63158 157424 156499 2026-06-15T14:33:50Z Dokkōdō 9956 /* */ 157424 wikitext text/x-wiki {{حذف}} {{بازيگر ٚ جعبه |نام= جواد نظری |تصویر= J.Nazari.Film.Nefar.jpg |تاتايي تؤضيح= جواد نظری |أصلي نام= جواد نظری |کۊنۊش ٚ زمينه= سينما، تئاتر، مزقان (آهنگ‌سازي) |ميلليت= [[ايران]] |تولد ٚ تاريخ= ۸ مرداد ۱۳۶۱ |تولد ٚ جيگا= [[تهران]]، ایران |والدین= |مرگ ٚ رۊج= |مرگ ٚ جيگا= |زيوٚش ٚ جيگا= |مختصات محل زندگی= |مدفن= |باخي نامان= |پیشه= بازيگر، آهنگساز |کار گۊدن ٚ سالان= ۱۳۸۰–هأسأ |نقش برجسته= |همسر= |زيوش ٚ شريکان= |زاکان= |تأثير بنأ= |تأثير بيگيته‌= |وبگاه= |imdb_id=3640231 |soure_id=138208112043 |جوایز اسکار= |جوایز آفی= |جایزه اریل= |جوایز بافتا= |جوایز سزار= |جوایز امی= |جوایز جمینای= |جوایز گوی طلایی= |جوایز تمشک طلایی= |جوایز گویا= |جوایز گرمی= |جوایز ایفتا= |جوایز لورنس الیور= |جوایز فیلم ملی= |جوایز ساگه= |جوایز تونی= |جوایز حافظ= |جوایز= |امضا= }} '''جواد نظری''' (بزائه‌ی ۸ مرداد ۱۳۶۱، [[تهران]]) اتا هنرمند چندوجهی [[ایرانی]] هسته که تو زمینه‌ئون سینما،[[تياتر|تیاتر]] و موسیقی از سال‌ ۱۳۸۰ جه وَری فعالیت کانده. وه علاوه بر بازیگری، به عنوان [[مزقان‌ساز]] تیتراژ و موسیقی متن فیلم‌ئون هم شناخته بونه. دربارهٔ فعالیت‌ئون وه دَر بعضی رسانه‌ئون داخلی و بین‌المللی گزارش‌ئون منتشر بیته.<ref name="Google graph">https://musicbrainz.org/artist/6311971a-1b30-448c-83f2-a3e1adaba700</ref><ref name="Borna">{{یادکرد وب |عنوان=خبر جواد نظری |نشانی=https://borna.news/fa/news/1221069/%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%86%D9%81%D8%A7%D8%B1-%D8%A8%D9%87-%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D8%B1%D8%B3%DB%8C%D8%AF |وبگاه=Borna News |تاریخ بازبینی=۳ ژانویه ۲۰۲۶ |زبان=fa}}</ref><ref>https://www.diaridegirona.cat/oci/cine/pellicules/filmografia-javad-nazari/</ref><ref>https://www.mymovies.it/persone/javad-nazari/200661/</ref><ref name=":0">https://www.grafiati.com/en/literature-selections/iranian-actor/</ref><ref name=":0" /> == فعالیت‌ئون == === سینما === * فیلم '''نفار''' دله بازی هاکرده که سال ۱۴۰۰ شهرزاد موسوی وه ره کارگردانی هاکرده.<ref name="Cinemahouse">{{یادکرد وب |عنوان=پایان فیلم‌برداری نفار در کرج |نشانی=https://www.cinemahouse.ir/1400/05/25/%D9%BE%D8%A7%DB%8C%D8%A7%D9%86-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85%E2%80%8C%D8%A8%D8%B1%D8%AF%D8%A7%D8%B1%DB%8C-%D9%86%D9%81%D8%A7%D8%B1-%D8%AF%D8%B1-%DA%A9%D8%B1%D8%AC/ |وبگاه=Cinema House |تاریخ بازبینی=۳ ژانویه ۲۰۲۶ |زبان=fa}}</ref><ref>https://web.archive.org/web/20230420095207/https://iycs.ir/%d9%be%d8%a7%db%8c%d8%a7%d9%86-%d9%81%db%8c%d9%84%d9%85%e2%80%8c%d8%a8%d8%b1%d8%af%d8%a7%d8%b1%db%8c-%d9%86%d9%81%d8%a7%d8%b1-%d8%af%d8%b1-%da%a9%d8%b1%d8%ac/</ref> * وه فیلم '''شکارچی''' دله هم نقش داشته که رفیع پیتس وه ره سال ۱۳۸۹ بساته و نشون‌دهنده [[نیویورک تایمز]] و [[بی بی سی]] دله نقد بَیییه.<ref name="NYT">{{یادکرد وب |عنوان=The Hunter by Rafi Pitts Review |نشانی=https://www.nytimes.com/2012/01/04/movies/the-hunter-by-rafi-pitts-review.html |وبگاه=The New York Times |تاریخ بازبینی=۳ ژانویه ۲۰۲۶ |زبان=en}}</ref><ref>https://www.bbc.co.uk/programmes/b01c2bjq</ref> * وه فیلم '''میم مثل مادر''' دله سال ۱۳۸۵ هم بازی هاکرده.<ref>{{cite web |title=معرفی فیلم میم مثل مادر |url=https://aftabnews.ir/fa/news/928807/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%85%DB%8C%D9%85-%D9%85%D8%AB%D9%84-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1 |publisher=آفتاب‌نیوز |language=fa |access-date=۳۰ ژانویه ۲۰۲۶ }}</ref><ref name="Entekhab">{{یادکرد وب |عنوان=معرفی فیلم میم مثل مادر |نشانی=https://www.entekhab.ir/fa/news/808518/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D9%85%DB%8C%D9%85-%D9%85%D8%AB%D9%84-%D9%85%D8%A7%D8%AF%D8%B1 |وبگاه=Entekhab |تاریخ بازبینی=۳ ژانویه ۲۰۲۶ |زبان=fa}}</ref> * وه فیلم '''در دنیای تو ساعت چند است''' دله سال ۱۳۹۳ هم بازی هاکرده. <ref>https://paraj.ir/%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%AF%D8%B1-%D8%AF%D9%86%DB%8C%D8%A7%DB%8C-%D8%AA%D9%88-%D8%B3%D8%A7%D8%B9%D8%AA-%DA%86%D9%86%D8%AF-%D8%A7%D8%B3%D8%AA</ref> * اطلاعات سینمایی وه پایگاه‌ئونی مِثل [[سوره سینما]]<ref name="Soureh">{{یادکرد وب |عنوان=پروفایل جواد نظری |نشانی=https://irmdb.sourehcinema.com/People/People.aspx?Id=138208112043 |وبگاه=Soureh Cinema |تاریخ بازبینی=۳ ژانویه ۲۰۲۶ |زبان=fa}}</ref> و [[Filcin]]<ref name="Filcin">{{یادکرد وب |عنوان=پروفایل جواد نظری |نشانی=https://filcin.com/person/17246/%D8%AC%D9%88%D8%A7%D8%AF-%D9%86%D8%B8%D8%B1%DB%8C |وبگاه=Filcin |تاریخ بازبینی=۳ ژانویه ۲۰۲۶ |زبان=fa}}</ref> دله ثبت هسته. === تیاتر === * وه نمایش «'''ترنج و غول درخت آرزو'''» دله نقش اصلی ره بازی هاکرده.<ref name="Isfahan">{{یادکرد وب |عنوان=ترنج و غول درخت آرزو |نشانی=https://isfahantheaters.ir/fa/176673 |وبگاه=Isfahan Theaters |تاریخ بازبینی=۳ ژانویه ۲۰۲۶ |زبان=fa}}</ref><ref name="ICY">{{یادکرد وب |عنوان=پروفایل تئاتر جواد نظری |نشانی=https://icy.theater.ir/fa/176673 |وبگاه=ICY |تاریخ بازبینی=۳ ژانویه ۲۰۲۶ |زبان=fa}}</ref><ref name="Theaterir">{{یادکرد وب |عنوان=اداره کل هنرهای نمایشی |نشانی=https://theater.ir/ci/180334 |وبگاه=Theater.ir |تاریخ بازبینی=۳ ژانویه ۲۰۲۶ |زبان=fa}}</ref> === موسیقی === * وه موسیقی فیلم '''تا فردا''' (۲۰۲۲) ساخته علی عسگری ره با عنوان "موسیقی آرشیوی" تهیه هاکرده.<ref>{{یادکرد وب |عنوان=Until Tomorrow / Juste une nuit (Iran) |نشانی=https://desertfilmsociety.org/screening/until-tomorrow-france/ |وبگاه=Desert Film Society |تاریخ بازبینی=۱۹ فوریه ۲۰۲۶ |زبان=en}}</ref> * وه [[آهنگساز]] هسته و آثار وه پلتفرم‌ئونی مِثل [[اپل میوزیک]]،<ref name="Apple">{{یادکرد وب |عنوان=Javad Nazari on Apple Music |نشانی=https://music.apple.com/ca/artist/1657230677 |وبگاه=Apple Music |تاریخ بازبینی=۳ ژانویه ۲۰۲۶ |زبان=en}}</ref> [[موسیقی‌برینز]]،<ref name="MusicBrainz">{{یادکرد وب |عنوان=Javad Nazari |نشانی=https://musicbrainz.org/artist/6311971a-1b30-448c-83f2-a3e1adaba700 |وبگاه=MusicBrainz |تاریخ بازبینی=۳ ژانویه ۲۰۲۶ |زبان=en}}</ref> [[بوم‌پلی]]<ref name="Boomplay">{{یادکرد وب |عنوان=Javad.Nazari |نشانی=https://www.boomplay.com/artists/51741059 |وبگاه=Boomplay |تاریخ بازبینی=۳ ژانویه ۲۰۲۶ |زبان=en}}</ref> و [[ست‌لیست.اف‌ام]] دله موجود هسته.<ref name="Setlist">{{یادکرد وب |عنوان=Javad Nazari Live Setlists |نشانی=https://www.setlist.fm/setlists/jvadnazari-13ffc101.html |وبگاه=Setlist.fm |تاریخ بازبینی=۳ ژانویه ۲۰۲۶ |زبان=en}}</ref> === افتخارات === * وه نمایش «ترنج و غول درخت آرزو» وسّه جشنواره تیاتر کودک و نوجوان اردکان دله سال ۱۴۰۲ لوح تقدیر و جایزه نقدی بیته.<ref name="IRNA">{{یادکرد وب |عنوان=اسامی برترین‌های جشنواره تئاتر کودک و نوجوان اردکان یزد اعلام |نشانی=https://www.irna.ir/news/85397800/%D8%A7%D8%B3%D8%A7%D9%85%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%D8%AA%D8%B1%DB%8C%D9%86-%D9%87%D8%A7%DB%8C-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%AA%D8%A6%E2%80%8C%D8%A7%D8%AA%D8%B1-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9-%D9%88-%D9%86%D9%88%D8%AC%D9%88%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B1%D8%AF%DA%A9%D8%A7%D9%86-%DB%8C%D8%B2%D8%AF-%D8%A7%D8%B9%D9%84%D8%A7%D9%85 |وبگاه=IRNA |تاریخ بازبینی=۳ ژانویه ۲۰۲۶ |زبان=fa}}</ref> * وه جشنواره تئاتر خیابانی لاهیجان دله هم سال ۱۴۰۲ برگزیده بَیییه.<ref name="Boong">{{یادکرد وب |عنوان=جشنواره تئاتر خیابانی لاهیجان |نشانی=https://boong.ir/%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%AA%D8%A6%D8%A7%D8%AA%D8%B1-%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D9%84%D8%A7%D9%87%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86-%DA%A9%D8%ج%D8%A7%D8%B3%D8%AA%8 |وبگاه=Boong |تاریخ بازبینی=۳ ژانویه ۲۰۲۶ |زبان=fa}}</ref><ref name="Farhang">{{یادکرد وب |عنوان=برگزیدگان جشنواره تئاتر خیابانی لاهیجان |نشانی=https://gilan.farhang.gov.ir/fa/news/760493/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%B3%DB%8C%D8%B2%D8%AF%D9%87%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%AA%D8%A6%D8%A7%D8%AA%D8%B1-%D8%AE%DB%8C%D8%A7%D8%A8%D8%A7%D9%86%DB%8C-%D8%B4%D9%87%D8%B1%D9%88%D9%86%D8%AF-%D9%84%D8%A7%D9%87%DB%8C%D8%AC%D8%A7%D9%86 |وبگاه=Farhang.gov.ir |تاریخ بازبینی=۳ ژانویه ۲۰۲۶ |زبان=fa}}</ref><ref name="Sahebkhabar">{{یادکرد وب |عنوان=برگزیدگان جشنواره تئاتر کودک |نشانی=https://sahebkhabar.ir/news/65385805/%D9%85%D8%B9%D8%B1%D9%81%DB%8C-%D8%A8%D8%B1%DA%AF%D8%B2%DB%8C%D8%AF%DA%AF%D8%A7%D9%86-%D8%A8%DB%8C%D8%B3%D8%AA-%D9%88%D9%87%D8%B4%D8%AA%D9%85%DB%8C%D9%86-%D8%AC%D8%B4%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1%D9%87-%D8%A8%DB%8C%D9%86-%D8%A7%D9%84%D9%85%D9%84%D9%84%DB%8C-%D8%AA%D8%A6%D8%A7%D8%AA%D8%B1-%DA%A9%D9%88%D8%AF%DA%A9-%D8%AF%D8%B1 |وبگاه=Sahebkhabar |تاریخ بازبینی=۳ ژانویه ۲۰۲۶ |زبان=fa}}</ref> === سایر فعالیت‌ئون === * وه سریال «'''ملک‌آباد'''» (۱۴۰۴) دله به عنوان دستیار اول کارگردان حضور داشته.<ref name="ISNA-Malekabad">{{یادکرد وب |عنوان=سریال ملک‌آباد در زاهدان کلید خورد |نشانی=https://www.isna.ir/news/1404052716258 |وبگاه=ایسنا |تاریخ بازبینی=۱۹ فوریه ۲۰۲۶ |زبان=fa}}</ref><ref name="Shahrara">{{یادکرد وب |عنوان=سریال ملک آباد در زاهدان مقابل دوربین رفت |نشانی=https://shahraranews.ir/fa/news/352489 |وبگاه=شهرآرا |تاریخ بازبینی=۱۹ فوریه ۲۰۲۶ |زبان=fa}}</ref> * وه فیلم «'''زنانی که با گرگ‌ها دویده‌اند'''» (۱۳۹۸) دله به عنوان سرمایه‌گذار حضور داشته. این فیلم جایزه بهترین فیلم بلند داستانی ره جشنواره مستقل کالیفرنیا (IndieFEST) سال ۲۰۲۰ بیته.<ref name="ISNA-Gorg-ha">{{یادکرد وب |عنوان=«زنانی که با گرگ‌ها دویده‌اند»؛ بهترین فیلم بلند داستانی در جشنواره مستقل کالیفرنیا شد |نشانی=https://www.isna.ir/news/98112417828/ |وبگاه=ایسنا |تاریخ انتشار=۲۴ بهمن ۱۳۹۸ |تاریخ بازبینی=۱۹ فوریه ۲۰۲۶ |زبان=fa}}</ref><ref>https://www.pana.ir/%D8%A8%D8%AE%D8%B4-%D9%81%D8%B1%D9%87%D9%86%DA%AF%DB%8C-32/966247-%D8%B1%D9%88%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%81%DB%8C%D9%84%D9%85-%D8%B2%D9%86%D8%A7%D9%86%DB%8C-%DA%A9%D9%87-%D8%A8%D8%A7</ref> === رسانه‌ئون بین‌المللی === اطلاعات و اخبار مربوط به وه رسانه‌ئونی مِثل [[Filmweb]]،<ref name="Filmweb">{{یادکرد وب |عنوان=Javad Nazari |نشانی=https://www.filmweb.pl/person/Javad+Nazari-1203209 |وبگاه=Filmweb |تاریخ بازبینی=۳ ژانویه ۲۰۲۶ |زبان=en}}</ref> [[آکموداسی]]،<ref name="Acmodasi">{{یادکرد وب |عنوان=Javad Nazari |نشانی=https://www.acmodasi.in/amdb/person/4612939-javad-nazari |وبگاه=Acmodasi |تاریخ بازبینی=۳ ژانویه ۲۰۲۶ |زبان=en}}</ref> [[مای‌موویز]]،<ref name="Mymovies">{{یادکرد وب |عنوان=Javad Nazari |نشانی=https://oc.mymovies.dk/Person/07411801-0ca0-4690-95f3-7422774ccb5f |وبگاه=Mymovies |تاریخ بازبینی=۳ ژانویه ۲۰۲۶ |زبان=en}}</ref> [[پلکس]]،<ref name="Plex">{{یادکرد وب |عنوان=Javad Nazari on Plex |نشانی=https://watch.plex.tv/person/javad-nazari |وبگاه=Plex |تاریخ بازبینی=۳ ژانویه ۲۰۲۶ |زبان=en}}</ref> [[تی‌وی‌گاید]]،<ref name="TVGuide">{{یادکرد وب |عنوان=Javad Nazari |نشانی=https://www.tvguide.com/celebrities/javad-nazari/bio/3060285951/ |وبگاه=TV Guide |تاریخ بازبینی=۳ ژانویه ۲۰۲۶ |زبان=en}}</ref> [[تی‌وی‌تایم]]،<ref name="TVTime">{{یادکرد وب |عنوان=Javad Nazari |نشانی=https://tvtime.com/ar/people/9133344-javad-nazari |وبگاه=TV Time |تاریخ بازبینی=۳ ژانویه ۲۰۲۶ |زبان=en}}</ref> [[بی‌بی‌سی]]،<ref name="BBC">{{یادکرد وب |عنوان=BBC Programmes |نشانی=https://www.bbc.co.uk/programmes/b01c2bjq |وبگاه=BBC |تاریخ بازبینی=۳ ژانویه ۲۰۲۶ |زبان=en}}</ref> و [[پلار]]<ref name="Plare">{{یادکرد وب |عنوان=Javad Nazari |نشانی=https://movie.plare.fr/people/1406932/javad-nazari |وبگاه=Plare |تاریخ بازبینی=۳ ژانویه ۲۰۲۶ |زبان=fr}}</ref> دله هم ذکر بَیییه.<ref>* [https://m.filmaffinity.com/cr/name-movies.php?name-id=873391264 FilmAffinity profile]</ref><ref>https://www.tv.nu/medverkande/javad-nazari</ref><ref>https://www.mafab.hu/people/javad-nazari-1009980.html</ref><ref>https://cine.entradas.com/person/javad-nazari?lang=en</ref> == بیرونی لینک‌ئون == * [https://www.wikidata.org/wiki/Q138068351 ویکی‌دیتا: جواد نظری] * [[openlibrary:works/OL38078137W/Javad_Nazari|صفحهٔ جواد نظری در OpenLibrary معرفی کوتاه]] * [https://ratersapp.com/crew/4612939/javad-nazari پروفایل جواد نظری دَر Ratersapp، فهرست پروژه‌ئون و نقش‌ئون] * [https://ton-mag.pl/aktorzy/javad-nazari-1 پروفایل جواد نظری دَر Ton-mag، اطلاعات سینمایی و نقش‌ئون] * [https://web.archive.org/web/20260220022046/https://baike.baidu.com/item/Javad%20Nazari/18650381 صفحهٔ جواد نظری دَر Baidu Baike، معرفی کوتاه] * [https://letterboxd.com/actor/javad-nazari-3 صفحهٔ جواد نظری دَر Letterboxd، نقد و بررسی فیلم‌ئون] == منبع‌ئون == {{پانویس}} [[رده:بازیگران ایرانی]] [[رده:اهالی تهران]] [[رده:زادگان ۱۳۶۱]] [[رده:آهنگسازان ایرانی]] [[رده:بازیگران تیاتر]] qgc7vhaxyx3asf6kzwhqp3dwmix42s1 0 63260 157410 156085 2026-06-15T14:10:26Z Dokkōdō 9956 Dokkōdō [[علي خامنئي]]ˇ ولگه به [[علي خامنه‌اي]] مۊنتقل بؤده 156085 wikitext text/x-wiki خٚامنه ای وخشی جه پیلٚه تٚرن جٚندٚه خٚاندٚان دٚئبٚار/تٚاریخ/دٚامیشگاه/دٚعو ٚر ٚ دٚؤٚروٚن. ljy2omss68swdby2eaaid69epsywt5u 157412 157410 2026-06-15T14:13:43Z Dokkōdō 9956 /* */ 157412 wikitext text/x-wiki '''سیّد علي حسیني خامنه‌''' (۲۹ فروردین ۱۳۱۸ – ۹ اسفند ۱۴۰۴) گه سید علي خامنه‌اي نام ٚ أمرأ معرۊف بۊ، ايته ايراني سیاستمدار و رۊحاني بۊ گه ۱۳۶۸ تا ۱۴۰۴ ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري دۊوؤمي رابر بۊ. هأتؤني ۱۳۶۰ تا ۱۳۶۸ ايران ٚ سوؤمي ريئيس جؤمۊر بۊ. خامنه‌اي ۳۶ سال ؤ شيش ماه ايران ٚ رابر بۊ. ==سربس== pzngmrpu6r16qf54r4f5a8ir1h2b6y9 157413 157412 2026-06-15T14:16:33Z Dokkōdō 9956 /* */ 157413 wikitext text/x-wiki {{زيوشنامه جعبه | نام= سید علي خامنه‌اي |تصویر= |تاتايي تؤضيح= |أصلي نام= سید علي حسینی خامنه |کۊنۊش ٚ زمينه= سياست، مذهب |ميلليت= ايراني |تولد ٚ تاريخ= ۲۹ فروردين ۱۳۱۸ |تولد ٚ جيگا= [[مشهد]]، [[ايران]] |والدین= |مرگ ٚ رۊج= ۹ تسفند ۱۴۰۴ |مرگ ٚ جيگا= تئران |زيوش ٚ جيگا= |مختصات محل زندگی= |مدفن= |باخي نامان= |پیشه= رابر |کار گۊدن ٚ سالان= أ |نقش برجسته= |همسر= |زيوش ٚ شريکان= |زاکان= |تأثير بنأ= |تأثير بيگيته‌= |وبجيگا= |ايمضا= }} '''سیّد علي حسیني خامنه‌''' (۲۹ فروردین ۱۳۱۸ – ۹ اسفند ۱۴۰۴) گه سید علي خامنه‌اي نام ٚ أمرأ معرۊف بۊ، ايته ايراني سیاستمدار و رۊحاني بۊ گه ۱۳۶۸ تا ۱۴۰۴ ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري دۊوؤمي رابر بۊ. هأتؤني ۱۳۶۰ تا ۱۳۶۸ ايران ٚ سوؤمي ريئيس جؤمۊر بۊ. خامنه‌اي ۳۶ سال ؤ شيش ماه ايران ٚ رابر بۊ. ==سربس== jyiuqx0g7iv4muat710nqys9k82vvrc 157414 157413 2026-06-15T14:19:30Z Dokkōdō 9956 /* */ 157414 wikitext text/x-wiki {{زيوشنامه جعبه | نام= سید علي خامنه‌اي |تصویر= Ali Khamenei Nowruz message official portrait 1397 02 (3 x 4 cropped).jpg |تاتايي تؤضيح= خامنه‌اي ۱۳۹۷ نؤرۊز |أصلي نام= سید علي حسینی خامنه |کۊنۊش ٚ زمينه= سياست، مذهب |ميلليت= ايراني |تولد ٚ تاريخ= ۲۹ فروردين ۱۳۱۸ |تولد ٚ جيگا= [[مشهد]]، [[ايران]] |والدین= |مرگ ٚ رۊج= ۹ تسفند ۱۴۰۴ |مرگ ٚ جيگا= [[تئران]]، [[ايران]] |زيوش ٚ جيگا= |مختصات محل زندگی= |مدفن= |باخي نامان= |پیشه= رابر |کار گۊدن ٚ سالان= |نقش برجسته= |همسر= منصۊره خجسته باقرزاده |زيوش ٚ شريکان= |زاکان= ۶ |تأثير بنأ= |تأثير بيگيته‌= |وبجيگا= |ايمضا= }} '''سیّد علي حسیني خامنه‌''' (۲۹ فروردین ۱۳۱۸ – ۹ اسفند ۱۴۰۴) گه سید علي خامنه‌اي نام ٚ أمرأ معرۊف بۊ، ايته ايراني سیاستمدار و رۊحاني بۊ گه ۱۳۶۸ تا ۱۴۰۴ ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري دۊوؤمي رابر بۊ. هأتؤني ۱۳۶۰ تا ۱۳۶۸ ايران ٚ سوؤمي ريئيس جؤمۊر بۊ. خامنه‌اي ۳۶ سال ؤ شيش ماه ايران ٚ رابر بۊ. ==سربس== 4hhq7m0wfbwvkdswd7ddh223fot3ik6 0 63266 157417 156172 2026-06-15T14:22:23Z Dokkōdō 9956 Dokkōdō [[شاکیرا]]ˇ ولگه به [[شکيرا]] مۊنتقل بؤده 156172 wikitext text/x-wiki [[File:2023-11-16 Gala de los Latin Grammy, 03 (cropped)02.jpg|right|thumb|شاکیرا]] '''شاکیرا ایزابل مبارک ریپول''' (ایسپانیایی زوان ٚ مئن: Shakira Isabel Mebarak Ripoll؛ ۲ فوریه ۱۹۷۷، بارانکیلا مین بچئه بۊبؤ) ایته کلمبیایی خؤندشگر، آهنگساز ؤ ترانه‌سرا ایسه. اون «لاتین ٚ موسیقی ملکه» نام ٚ أمرأ نامي ایسه. شاکیرا خۊ هۊنر ؤ مۊسیقی وأسي پۊر آوازه دأره ؤ ايته جه پيله خؤندشگران دۊنیا مئن ايسه.<ref>https://www.forbes.com/sites/andreazarczynski/2023/04/30/as-latin-music-booms-grammy-museum-honors-shakira/</ref> == ترانه‌شناسي == === ایستۊدیؤيي آلبۊم‌ئن === * ''Magia'' (۱۹۹۱) * ''Peligro'' (۱۹۹۳) * ''Pies Descalzos'' (۱۹۹۵) * ''Dónde Están los Ladrones?'' (۱۹۹۸) * ''Laundry Service'' (۲۰۰۱) * ''Fijación Oral, Vol. 1'' (۲۰۰۵) * ''Oral Fixation, Vol. 2'' (۲۰۰۵) * ''She Wolf'' (۲۰۰۹) * ''Sale el Sol'' (۲۰۱۰) * ''Shakira'' (۲۰۱۴) * ''El Dorado'' (۲۰۱۷) * ''Las Mujeres Ya No Lloran'' (۲۰۲۴) === زنده آلبۊم‌ئن === * ''MTV Unplugged'' (۲۰۰۰) * ''Live & off the Record'' (۲۰۰۴) * ''Oral Fixation Tour'' (۲۰۰۷) * ''Live from Paris'' (۲۰۱۱) * ''Shakira in Concert: El Dorado World Tour'' (۲۰۱۹) * ''Anniversary: Oral Fixation (20th) and Pies Descalzos (30th) Live'' (۲۰۲۵) f6hrfrqh62spym9eukcb915kfwhaty2 157419 157417 2026-06-15T14:23:11Z Dokkōdō 9956 /* */ 157419 wikitext text/x-wiki [[File:2023-11-16 Gala de los Latin Grammy, 03 (cropped)02.jpg|right|thumb|شاکیرا]] '''شکيرا ایزابل مبارک ریپؤل''' (ایسپانیایی زوان ٚ مئن: Shakira Isabel Mebarak Ripoll؛ ۲ فوریه ۱۹۷۷، بارانکیلا مین بچئه بۊبؤ) ایته [[کؤلؤمبيا|کؤلؤمبيايي]] خانشگر، آهنگساز ؤ ترانه‌سرا ایسه. اون «لاتین ٚ موسیقی ملکه» نام ٚ أمرأ نامي ایسه. شکیرا خۊ هۊنر ؤ مۊسیقی وأسي پۊر آوازه دأره ؤ ايته جه پيله خانشگران دۊنیا مئن ايسه.<ref>https://www.forbes.com/sites/andreazarczynski/2023/04/30/as-latin-music-booms-grammy-museum-honors-shakira/</ref> == ترانه‌شناسي == === ایستۊدیؤيي آلبۊم‌ئن === * ''Magia'' (۱۹۹۱) * ''Peligro'' (۱۹۹۳) * ''Pies Descalzos'' (۱۹۹۵) * ''Dónde Están los Ladrones?'' (۱۹۹۸) * ''Laundry Service'' (۲۰۰۱) * ''Fijación Oral, Vol. 1'' (۲۰۰۵) * ''Oral Fixation, Vol. 2'' (۲۰۰۵) * ''She Wolf'' (۲۰۰۹) * ''Sale el Sol'' (۲۰۱۰) * ''Shakira'' (۲۰۱۴) * ''El Dorado'' (۲۰۱۷) * ''Las Mujeres Ya No Lloran'' (۲۰۲۴) === زنده آلبۊم‌ئن === * ''MTV Unplugged'' (۲۰۰۰) * ''Live & off the Record'' (۲۰۰۴) * ''Oral Fixation Tour'' (۲۰۰۷) * ''Live from Paris'' (۲۰۱۱) * ''Shakira in Concert: El Dorado World Tour'' (۲۰۱۹) * ''Anniversary: Oral Fixation (20th) and Pies Descalzos (30th) Live'' (۲۰۲۵) h0bahjrok5p7rpasmwqk6byyh18wdht 157420 157419 2026-06-15T14:23:25Z Dokkōdō 9956 157420 wikitext text/x-wiki [[File:2023-11-16 Gala de los Latin Grammy, 03 (cropped)02.jpg|right|thumb|شاکیرا]] '''شکيرا ایزابل مبارک ریپؤل''' (ایسپانیایی زوان ٚ مئن: Shakira Isabel Mebarak Ripoll؛ ۲ فوریه ۱۹۷۷، بارانکیلا مین بچئه بۊبؤ) ایته [[کؤلؤمبيا|کؤلؤمبيايي]] خانشگر، آهنگساز ؤ ترانه‌سرا ایسه. اون «لاتین ٚ موسیقی ملکه» نام ٚ أمرأ نامي ایسه. شکیرا خۊ هۊنر ؤ مۊسیقی وأسي پۊر آوازه دأره ؤ ايته جه پيله خانشگران دۊنیا مئن ايسه.<ref>https://www.forbes.com/sites/andreazarczynski/2023/04/30/as-latin-music-booms-grammy-museum-honors-shakira/</ref> == ترانه‌شناسي == === ایستۊدیؤيي آلبۊم‌ئن === * ''Magia'' (۱۹۹۱) * ''Peligro'' (۱۹۹۳) * ''Pies Descalzos'' (۱۹۹۵) * ''Dónde Están los Ladrones?'' (۱۹۹۸) * ''Laundry Service'' (۲۰۰۱) * ''Fijación Oral, Vol. 1'' (۲۰۰۵) * ''Oral Fixation, Vol. 2'' (۲۰۰۵) * ''She Wolf'' (۲۰۰۹) * ''Sale el Sol'' (۲۰۱۰) * ''Shakira'' (۲۰۱۴) * ''El Dorado'' (۲۰۱۷) * ''Las Mujeres Ya No Lloran'' (۲۰۲۴) === زنده آلبۊم‌ئن === * ''MTV Unplugged'' (۲۰۰۰) * ''Live & off the Record'' (۲۰۰۴) * ''Oral Fixation Tour'' (۲۰۰۷) * ''Live from Paris'' (۲۰۱۱) * ''Shakira in Concert: El Dorado World Tour'' (۲۰۱۹) * ''Anniversary: Oral Fixation (20th) and Pies Descalzos (30th) Live'' (۲۰۲۵) ==سربس== 00xo3r5aj6nnrnv06fshswi6cohtrd7 157421 157420 2026-06-15T14:28:42Z Dokkōdō 9956 /* */ 157421 wikitext text/x-wiki {{زيوشنامه جعبه | نام= شکيرا |تصویر=2023-11-16 Gala de los Latin Grammy, 03 (cropped)02.jpg |تاتايي تؤضيح= شکيرا ۲۰۲۳ |أصلي نام= شکيرا ایزابل مبارک ریپؤل |کۊنۊش ٚ زمينه= مزقان، سينما |ميلليت= |تولد ٚ تاريخ= ۲ فوریهٔ ۱۹۷۷ |تولد ٚ جيگا= [[بارانکيا]]، [[کؤلؤمبيا]] |والدین= |مرگ ٚ رۊج= |مرگ ٚ جيگا= |زيوش ٚ جيگا= |مختصات محل زندگی= |مدفن= |باخي نامان= |پیشه= خانشگر، ترانه‌سرا، رقاص، بازيگر |کار گۊدن ٚ سالان= ۱۹۹۰-هأسأ |نقش برجسته= |همسر= |زيوش ٚ شريکان= آنتونیو دؤ لا رۊآ (۲۰۰۰–۲۰۱۰) جرارد پیکه (۲۰۱۱–۲۰۲۲) |زاکان= ۲ |تأثير بنأ= |تأثير بيگيته‌= |وبجيگا= |ايمضا= }} [[File:2023-11-16 Gala de los Latin Grammy, 03 (cropped)02.jpg|right|thumb|شاکیرا]] '''شکيرا ایزابل مبارک ریپؤل''' (ایسپانیایی زوان ٚ مئن: Shakira Isabel Mebarak Ripoll؛ ۲ فوریه ۱۹۷۷، بارانکیا مین بچئه بۊبؤ) ایته [[کؤلؤمبيا|کؤلؤمبيايي]] خانشگر، آهنگساز ؤ ترانه‌سرا ایسه. اون «لاتین ٚ موسیقی ملکه» نام ٚ أمرأ نامي ایسه. شکیرا خۊ هۊنر ؤ مۊسیقی وأسي پۊر آوازه دأره ؤ ايته جه پيله خانشگران دۊنیا مئن ايسه.<ref>https://www.forbes.com/sites/andreazarczynski/2023/04/30/as-latin-music-booms-grammy-museum-honors-shakira/</ref> == ترانه‌شناسي == === ایستۊدیؤيي آلبۊم‌ئن === * ''Magia'' (۱۹۹۱) * ''Peligro'' (۱۹۹۳) * ''Pies Descalzos'' (۱۹۹۵) * ''Dónde Están los Ladrones?'' (۱۹۹۸) * ''Laundry Service'' (۲۰۰۱) * ''Fijación Oral, Vol. 1'' (۲۰۰۵) * ''Oral Fixation, Vol. 2'' (۲۰۰۵) * ''She Wolf'' (۲۰۰۹) * ''Sale el Sol'' (۲۰۱۰) * ''Shakira'' (۲۰۱۴) * ''El Dorado'' (۲۰۱۷) * ''Las Mujeres Ya No Lloran'' (۲۰۲۴) === زنده آلبۊم‌ئن === * ''MTV Unplugged'' (۲۰۰۰) * ''Live & off the Record'' (۲۰۰۴) * ''Oral Fixation Tour'' (۲۰۰۷) * ''Live from Paris'' (۲۰۱۱) * ''Shakira in Concert: El Dorado World Tour'' (۲۰۱۹) * ''Anniversary: Oral Fixation (20th) and Pies Descalzos (30th) Live'' (۲۰۲۵) ==سربس== sjfed4m3h7uum7oqzplzblpa54wjqw3 157422 157421 2026-06-15T14:29:08Z Dokkōdō 9956 /* */ 157422 wikitext text/x-wiki {{زيوشنامه جعبه | نام= شکيرا |تصویر=2023-11-16 Gala de los Latin Grammy, 03 (cropped)02.jpg |تاتايي تؤضيح= شکيرا ۲۰۲۳ |أصلي نام= شکيرا ایزابل مبارک ریپؤل |کۊنۊش ٚ زمينه= مزقان، سينما |ميلليت= |تولد ٚ تاريخ= ۲ فوریهٔ ۱۹۷۷ |تولد ٚ جيگا= [[بارانکيا]]، [[کؤلؤمبيا]] |والدین= |مرگ ٚ رۊج= |مرگ ٚ جيگا= |زيوش ٚ جيگا= |مختصات محل زندگی= |مدفن= |باخي نامان= |پیشه= خانشگر، ترانه‌سرا، رقاص، بازيگر |کار گۊدن ٚ سالان= ۱۹۹۰-هأسأ |نقش برجسته= |همسر= |زيوش ٚ شريکان= آنتونیو دؤ لا رۊآ (۲۰۰۰–۲۰۱۰) جرارد پیکه (۲۰۱۱–۲۰۲۲) |زاکان= ۲ |تأثير بنأ= |تأثير بيگيته‌= |وبجيگا= |ايمضا= }} '''شکيرا ایزابل مبارک ریپؤل''' (ایسپانیایی زوان ٚ مئن: Shakira Isabel Mebarak Ripoll؛ ۲ فوریه ۱۹۷۷، بارانکیا مین بچئه بۊبؤ) ایته [[کؤلؤمبيا|کؤلؤمبيايي]] خانشگر، آهنگساز ؤ ترانه‌سرا ایسه. اون «لاتین ٚ موسیقی ملکه» نام ٚ أمرأ نامي ایسه. شکیرا خۊ هۊنر ؤ مۊسیقی وأسي پۊر آوازه دأره ؤ ايته جه پيله خانشگران دۊنیا مئن ايسه.<ref>https://www.forbes.com/sites/andreazarczynski/2023/04/30/as-latin-music-booms-grammy-museum-honors-shakira/</ref> == ترانه‌شناسي == === ایستۊدیؤيي آلبۊم‌ئن === * ''Magia'' (۱۹۹۱) * ''Peligro'' (۱۹۹۳) * ''Pies Descalzos'' (۱۹۹۵) * ''Dónde Están los Ladrones?'' (۱۹۹۸) * ''Laundry Service'' (۲۰۰۱) * ''Fijación Oral, Vol. 1'' (۲۰۰۵) * ''Oral Fixation, Vol. 2'' (۲۰۰۵) * ''She Wolf'' (۲۰۰۹) * ''Sale el Sol'' (۲۰۱۰) * ''Shakira'' (۲۰۱۴) * ''El Dorado'' (۲۰۱۷) * ''Las Mujeres Ya No Lloran'' (۲۰۲۴) === زنده آلبۊم‌ئن === * ''MTV Unplugged'' (۲۰۰۰) * ''Live & off the Record'' (۲۰۰۴) * ''Oral Fixation Tour'' (۲۰۰۷) * ''Live from Paris'' (۲۰۱۱) * ''Shakira in Concert: El Dorado World Tour'' (۲۰۱۹) * ''Anniversary: Oral Fixation (20th) and Pies Descalzos (30th) Live'' (۲۰۲۵) ==سربس== 826llpu2aq8xquajv6hilss0nvxiuf0 0 63270 157425 156360 2026-06-15T14:34:37Z Dokkōdō 9956 /* */ 157425 wikitext text/x-wiki {{حذف}} {{شخص ٚ جعبه | نوم = نادر مولوی | زادروز = ۴ بهمن ۱۳۸۷ | زادجا = ایران | مرگ = ۱۹ دی ۱۴۰۴ | ملیت = ایرانی | پیشه = فوتبال‌باز | باشگاه = حامی تهران }} '''نادر مولوی''' (۴ بهمن ۱۳۸۷ – ۱۹ دی ۱۴۰۴) یِه فوتبال‌بازِ ایرانی بو و دِ باشگاهِ فوتبالِ '''حامی تهران''' بازی کوده. او دِ رده‌ئونِ فوتبالِ پایه دِ تهران فعالیت دَشت و پس از انتشارِ خبرِ مرگِ او، نومِ او دِ چند رسانهٔ فارسی‌زبان و پروژه‌ئونِ مستندسازیِ حقوقِ بشری یاد بوبوسته. [[File:تمرینات نونهالان باشگاه فوتبال حامی تهران.jpg|thumb|تمرینات نونهالان باشگاه فوتبال حامی تهران]] == زندگی و ورزشی فعالیت == بنا بَ اطلاعاتی که دِ سامانهٔ هیئت فوتبالِ استانِ تهران ثبت بوبوسته، نادر مولوی ۴ بهمن ۱۳۸۷ دِ دنیا باموسته و دِ رده‌ئونِ فوتبالِ پایه بازی کوده. او عضوِ تیمِ فوتبال حامی تهران بو.<ref>{{یادکرد وب|نشانی=https://www.football-tehran.com/samane/i-user/1018285929/|عنوان=نادر مولوی پروفایل|ناشر=هیئت فوتبال استان تهران}}</ref> == مرگ == بنا بَ چند رسانه گزارش، نادر مولوی ۱۹ دی ۱۴۰۴ در ۱۸ سالگی جان بیدا.<ref>{{یادکرد وب|نشانی=https://www.iranintl.com/202601286949|عنوان=نادر مولوی؛ ۱۸ ساله فوتبال بازیکن|ناشر=ایران اینترنشنال}}</ref> رسانه‌ئون و نهادئونِ مستندسازی دِ گزارش‌ئونِ خود از او به‌عنوانِ بازیکنِ تیمِ فوتبالِ حامی تهران یاد بوبوسته.<ref>{{یادکرد وب|نشانی=https://www.iranintl.com/202602090161|عنوان=گزارش نادر مولوی باره|ناشر=ایران اینترنشنال}}</ref><ref>{{یادکرد وب|نشانی=https://iranunified.com/remember/nader-molavi-2/|عنوان=نادر مولوی|ناشر=Iran Unified}}</ref><ref>{{یادکرد وب|نشانی=https://www.pezhvakeiran.com/maghaleh-125358.html|عنوان=نادر مولوی باره گزارش|ناشر=پژواک ایران}}</ref> نادر مولوی نوم همچنین دِ فهرستِ جان‌باختگانِ دی ۱۴۰۴ هم بَییته.<ref>{{یادکرد وب|نشانی=https://ensafnews.com/632856/|عنوان=دی ۱۴۰۴ جان‌باختگان اسامی|ناشر=انصاف نیوز}}</ref> == منابع == {{پانویس}} [[رده:۱۳۸۷ دِ زاده‌بوستان]] [[رده:۱۴۰۴ دِ مرده‌بوستان]] [[رده:فوتبال‌بازانِ ایرانی]] c2prgf0e68q4typtnso2v3aurhsvn63 0 63277 157189 157170 2026-06-15T12:30:22Z ~2026-35150-59 18604 /* */ 157189 wikitext text/x-wiki #تغییر_مسیر [[دهبنه (سياکل)]] دٚهبٚنه روستی جه سیآٚهٚکل اٚیسٚه! 1cuxiflu7nt4o0xdvo40b64k8itv4bg 157195 157189 2026-06-15T12:31:43Z Quinlan83 13115 ویرایش [[Special:Contributions/~2026-35150-59|~2026-35150-59]] ([[User talk:~2026-35150-59|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Dokkōdō|Dokkōdō]] انجام داده بود واگردانده شد 157170 wikitext text/x-wiki #تغییر_مسیر [[دهبنه (سياکل)]] tpnemo0rgh7ybsrutw870or0p55aq9k 157233 157195 2026-06-15T12:48:33Z ~2026-35150-59 18604 Quinlan83 and/or Dokkōdō and/or anyone else, each of y'all edit one more time on Gilaki Wikipedia & your mothers are whores & your fathers are sissys just like y'all's grandpas and y'alls mothers learned from your grandmas to be whores, all for ever, 100% truth! 157233 wikitext text/x-wiki #تغییر_مسیر [[دهبنه (سياکل)]] دٚهبٚنه وخشی جه سیآٚهٚکل اٚیسٚه! h8f7vo11c69jvrtn23j5mux16xr1o7i 157306 157233 2026-06-15T13:10:47Z Tenshi Hinanawi 18199 ویرایش [[Special:Contributions/~2026-35150-59|~2026-35150-59]] ([[User talk:~2026-35150-59|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Quinlan83|Quinlan83]] انجام داده بود واگردانده شد 157170 wikitext text/x-wiki #تغییر_مسیر [[دهبنه (سياکل)]] tpnemo0rgh7ybsrutw870or0p55aq9k 0 63278 157179 2026-06-15T12:18:28Z Dokkōdō 9956 Dokkōdō [[کورقوقو]]ˇ ولگه به [[کۊرغۊغۊ]] مۊنتقل بؤده 157179 wikitext text/x-wiki #تغییر_مسیر [[کۊرغۊغۊ]] lms6msr1pvkl2ej44ofrinomta68kib 157184 157179 2026-06-15T12:27:39Z ~2026-35150-59 18604 /* */ 157184 wikitext text/x-wiki #تغییر_مسیر [[کۊرغۊغۊ]] = جٚغدٚ l0k2kck3aqff2o6dzvcmlafa0sprrr8 157205 157184 2026-06-15T12:32:50Z Quinlan83 13115 ویرایش [[Special:Contributions/~2026-35150-59|~2026-35150-59]] ([[User talk:~2026-35150-59|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Dokkōdō|Dokkōdō]] انجام داده بود واگردانده شد 157179 wikitext text/x-wiki #تغییر_مسیر [[کۊرغۊغۊ]] lms6msr1pvkl2ej44ofrinomta68kib 157223 157205 2026-06-15T12:41:02Z ~2026-35150-59 18604 /* */ 157223 wikitext text/x-wiki #تغییر_مسیر [[کۊرغۊغۊ]] = جٚغدٚ (یتا گیلٚکی واژٚک) idxubjj9dbhq0uk5638hwp70mhpsdsl 157307 157223 2026-06-15T13:10:47Z Tenshi Hinanawi 18199 ویرایش [[Special:Contributions/~2026-35150-59|~2026-35150-59]] ([[User talk:~2026-35150-59|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Quinlan83|Quinlan83]] انجام داده بود واگردانده شد 157179 wikitext text/x-wiki #تغییر_مسیر [[کۊرغۊغۊ]] lms6msr1pvkl2ej44ofrinomta68kib 3 63279 157382 2026-06-15T13:39:22Z DarkMatterMan4500 18611 /* Hello */ بخش جدید 157382 wikitext text/x-wiki == Hello == .You don't have to worry about me [[کارگير:DarkMatterMan4500|DarkMatterMan4500]] ([[کارگيرˇ گب:DarkMatterMan4500|گب]]) ۱۵ جۊن ۲۰۲۶، ساعت ۱۳:۳۹ (UTC) qipauuvbez6i2nccl2ls3fjh298xpv5 0 63280 157384 2026-06-15T13:40:01Z Dokkōdō 9956 Dokkōdō [[پالرمو ايف سي]]ˇ ولگه به [[پالرمؤ اف سي]] مۊنتقل بؤده 157384 wikitext text/x-wiki #تغییر_مسیر [[پالرمؤ اف سي]] 0y7iv6cjcpxfr2lph5a8chltsn56mq8 0 63281 157397 2026-06-15T13:55:32Z Dokkōdō 9956 Dokkōdō [[هتل پامچال]]ˇ ولگه به [[پامچال ٚ هؤتل]] مۊنتقل بؤده 157397 wikitext text/x-wiki #تغییر_مسیر [[پامچال ٚ هؤتل]] otko8mpgrmxlc22w9ix8py1vq6uqpfl 0 63282 157407 2026-06-15T14:06:43Z Dokkōdō 9956 Dokkōdō [[تۊنکابؤن]]ˇ ولگه به [[شهسوار]] مۊنتقل بؤده 157407 wikitext text/x-wiki #تغییر_مسیر [[شهسوار]] cklvvjxkkgampgbrkopt9hozo16061q 0 63283 157411 2026-06-15T14:10:26Z Dokkōdō 9956 Dokkōdō [[علي خامنئي]]ˇ ولگه به [[علي خامنه‌اي]] مۊنتقل بؤده 157411 wikitext text/x-wiki #تغییر_مسیر [[علي خامنه‌اي]] 83iukahjaxbhmf5t85h3t7ryl34ikxx 0 63284 157418 2026-06-15T14:22:23Z Dokkōdō 9956 Dokkōdō [[شاکیرا]]ˇ ولگه به [[شکيرا]] مۊنتقل بؤده 157418 wikitext text/x-wiki #تغییر_مسیر [[شکيرا]] 9v1j3rkysledyday7hiyeisajie7t08 0 63285 157450 2026-06-15T15:24:47Z Dokkōdō 9956 صفحه‌ای تازه حاوی «{{زيبيل/کيشور}} '''مجارستان''' ([[مجاري زوان|مجار]]: Magyarország) ایته کيشور ايسه گه [[اۊرۊپا]] قاره مئن نهأ. مجارستان مرکزي اۊرۊپا منطقه نهأ ؤ [[بۊداپست]] أ کيشور ٚ پایتخت ايسه. مجارستان ٚ رسمي زوان [[مجاري زوان|مجاري]] ايسه ؤ ۹۳,۰۳۰ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي ؤ ۹,۵...» ایجاد کرد 157450 wikitext text/x-wiki {{زيبيل/کيشور}} '''مجارستان''' ([[مجاري زوان|مجار]]: Magyarország) ایته کيشور ايسه گه [[اۊرۊپا]] قاره مئن نهأ. مجارستان مرکزي اۊرۊپا منطقه نهأ ؤ [[بۊداپست]] أ کيشور ٚ پایتخت ايسه. مجارستان ٚ رسمي زوان [[مجاري زوان|مجاري]] ايسه ؤ ۹۳,۰۳۰ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي ؤ ۹,۵۹۷,۰۸۵ نفر جمعيت دأره ؤ أن ٚ پۊل ٚ واحد [[مجارستان ٚ فؤرينت|فؤرينت]] ايسه. == سربس == [[جرگه:کشورؤن]] 6sit8v9d3pmux3mw2ir4dhjhdm9e9ls 157452 157450 2026-06-15T15:27:38Z Dokkōdō 9956 /* سربس */ 157452 wikitext text/x-wiki {{زيبيل/کيشور}} '''مجارستان''' ([[مجاري زوان|مجار]]: Magyarország) ایته کيشور ايسه گه [[اۊرۊپا]] قاره مئن نهأ. مجارستان مرکزي اۊرۊپا منطقه نهأ ؤ [[بۊداپست]] أ کيشور ٚ پایتخت ايسه. مجارستان ٚ رسمي زوان [[مجاري زوان|مجاري]] ايسه ؤ ۹۳,۰۳۰ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي ؤ ۹,۵۹۷,۰۸۵ نفر جمعيت دأره ؤ أن ٚ پۊل ٚ واحد [[مجارستان ٚ فؤرينت|فؤرينت]] ايسه. == سربس == [[جرگه:کشورؤن]] [[fa:مجارستان]] o1jddwcrrkei9u2oyfufvqa6qkni975 4 63286 157453 2026-06-15T15:35:02Z Dokkōdō 9956 صفحه‌ای تازه حاوی «[[فاىل:2023-11-16 Gala de los Latin Grammy, 03 (cropped)02.jpg|200px|وسط]] '''شکيرا ایزابل مبارک ریپؤل''' (ایسپانیایی زوان ٚ مئن: Shakira Isabel Mebarak Ripoll؛ ۲ فوریه ۱۹۷۷، بارانکیا مین بچئه بۊبؤ) ایته [[کؤلؤمبيا|کؤلؤمبيايي]] خانشگر، آهنگساز ؤ ترانه‌سرا ایسه. اون «لاتین ٚ موسیقی ملکه» ن...» ایجاد کرد 157453 wikitext text/x-wiki [[فاىل:2023-11-16 Gala de los Latin Grammy, 03 (cropped)02.jpg|200px|وسط]] '''شکيرا ایزابل مبارک ریپؤل''' (ایسپانیایی زوان ٚ مئن: Shakira Isabel Mebarak Ripoll؛ ۲ فوریه ۱۹۷۷، بارانکیا مین بچئه بۊبؤ) ایته [[کؤلؤمبيا|کؤلؤمبيايي]] خانشگر، آهنگساز ؤ ترانه‌سرا ایسه. اون «لاتین ٚ موسیقی ملکه» نام ٚ أمرأ نامي ایسه. شکیرا خۊ هۊنر ؤ مۊسیقی وأسي پۊر آوازه دأره ؤ ايته جه پيله خانشگران دۊنیا مئن ايسه. c95acc4938sizkeqpw97wo1p9wvvqh0 157456 157453 2026-06-15T15:45:21Z Dokkōdō 9956 /* */ 157456 wikitext text/x-wiki [[فاىل:2023-11-16 Gala de los Latin Grammy, 03 (cropped)02.jpg|250px|وسط]] '''شکيرا ایزابل مبارک ریپؤل''' (ایسپانیایی زوان ٚ مئن: Shakira Isabel Mebarak Ripoll؛ ۲ فوریه ۱۹۷۷، بارانکیا مین بچئه بۊبؤ) ایته [[کؤلؤمبيا|کؤلؤمبيايي]] خانشگر، آهنگساز ؤ ترانه‌سرا ایسه. اون «لاتین ٚ موسیقی ملکه» نام ٚ أمرأ نامي ایسه. شکیرا خۊ هۊنر ؤ مۊسیقی وأسي پۊر آوازه دأره ؤ ايته جه پيله خانشگران دۊنیا مئن ايسه. 38yzs40xft9qnf3c9hz45023u8p64o9 4 63287 157455 2026-06-15T15:43:02Z Dokkōdō 9956 صفحه‌ای تازه حاوی «[[فاىل:Cat grooming.jpg|250px|وسط]] [[پیچا]]» ایجاد کرد 157455 wikitext text/x-wiki [[فاىل:Cat grooming.jpg|250px|وسط]] [[پیچا]] 14c28myfq5lih7368ghdf65gfzc4d0r