گيلان

<mediawiki xmlns="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/" xmlns:xsi="http://www.w3.org/2001/XMLSchema-instance" xsi:schemaLocation="http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11/ http://www.mediawiki.org/xml/export-0.11.xsd" version="0.11" xml:lang="glk">
  <siteinfo>
    <sitename>Wikipedia</sitename>
    <dbname>glkwiki</dbname>
    <base>https://glk.wikipedia.org/wiki/%DA%AF%D8%AA%CB%87_%D9%88%D9%84%DA%AF</base>
    <generator>MediaWiki 1.47.0-wmf.7</generator>
    <case>first-letter</case>
    <namespaces>
      <namespace key="-2" case="first-letter">مديا</namespace>
      <namespace key="-1" case="first-letter">خاص</namespace>
      <namespace key="0" case="first-letter" />
      <namespace key="1" case="first-letter">گب</namespace>
      <namespace key="2" case="first-letter">کارگير</namespace>
      <namespace key="3" case="first-letter">کارگيرˇ گب</namespace>
      <namespace key="4" case="first-letter">Wikipedia</namespace>
      <namespace key="5" case="first-letter">مدي Wikipedia</namespace>
      <namespace key="6" case="first-letter">فاىل</namespace>
      <namespace key="7" case="first-letter">فاىلˇ گب</namespace>
      <namespace key="8" case="first-letter">مدياويکي</namespace>
      <namespace key="9" case="first-letter">مدياويکي گب</namespace>
      <namespace key="10" case="first-letter">قالب</namespace>
      <namespace key="11" case="first-letter">قالبˇ گب</namespace>
      <namespace key="12" case="first-letter">رانما</namespace>
      <namespace key="13" case="first-letter">رانما گب</namespace>
      <namespace key="14" case="first-letter">جرگه</namespace>
      <namespace key="15" case="first-letter">جرگه گب</namespace>
      <namespace key="710" case="first-letter">TimedText</namespace>
      <namespace key="711" case="first-letter">TimedText talk</namespace>
      <namespace key="828" case="first-letter">ماجۊل</namespace>
      <namespace key="829" case="first-letter">ماجۊلˇ گب</namespace>
      <namespace key="1728" case="first-letter">Event</namespace>
      <namespace key="1729" case="first-letter">Event talk</namespace>
    </namespaces>
  </siteinfo>
  <page>
    <title>گيلان</title>
    <ns>0</ns>
    <id>14</id>
    <revision>
      <id>157686</id>
      <parentid>157663</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T19:09:19Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35731-32</username>
        <id>18631</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>157686</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39157" sha1="2exgpxey3opolcutx478o0epluf8vzs" xml:space="preserve">{{ايران ٚ اۊستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه
| اۊستان ٚ نام= کآسپی-گيلاٚٓن
| تصویر=
| اندازه تصویر= 200px
| عنوان تصویر= 
| نقشه موقعیت=Gilan.svg
| مختصات= 
| مرکز= 
| پيلئکي= ۱۴٬۰۴۴ 
| جمعيت= ۲٬۵۳۰٬۶۹۶ نفر
| سرايشماردن ٚ سال= ۱۵۹۰
| جمعيت ٚ تراکؤم= 
| شأرستان= ۱۷
| ولي فقيه نماىنده = پیله آرآد غیاثی سیآهکلی
| اۊستاندار= آرآد گیلکمرد
| پيش شۊماره= ۰۱۳
| وبجيگا= 
}}

[[ايران|آٚرٚآٚدٚ (آٚرٚآٚ ٚدٚآٚ(حق فرصت)]] ایرو زاک بیبی. گیلٚکآٚن/گیلٚکی گٚپ زٚنٚان جرگییت ۱۹۴ میلیون اٚیسه و گیلآٚن و دٚیلٚمستٚآٚن و تٚآٚلٚش گ آٚستٚآٚرٚآٚ اٚهم تٚآٚلٚش ایسه یٚا کاسپ/گيلان/کاسپیگیلان ايته اولار ؤ دئباری سامان [[کاسپي دریا]] [[نسا]] مئند ايسه ؤ ايرانی تمدۊن گيلان ٚ مئن (ماعرلیکی کاسپیان) ويشتر جه ۱۴۰۰۰ ساٚل ببسرده ای دٰره. مۊختلف دؤره‌ئن ٚ نیُه مئن، ایرانوٚ گيلان ٚ دۊرۊن پۊر محلي میرزاعان ؤ أمير ؤ کيا ؤ پيله ایرانی سلسله‌ئن حۊکۊمت بۊکۊدئد. '''گیلآٚن و دٚیلٚمستٚآٚن و تٚآٚلٚش''' یتا جه [[ايران]] ٚ [[ايران ٚ اۊستانان|اۊستانان]] ؤ ان ٚ میٚن [[سياکل ٚ شأرستان|سیآهکٚل]] ايسه گ میانه اش پی بی.&lt;ref&gt;«پورتال کلانشهرهای ایران»&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20190330093756/http://aftabnews.ir/vdccp0q4.2bq448laa2.html شهر رشت (آفتاب)]&lt;/ref&gt; 

گيلان [[کلسيا]] جه [[کاسپي دریا]] ؤ [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري|کلسیاعی اذربایجان ۳۴ ساله]]، [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[أردبيل ٚ اۊستان]]، [[نسا]] جه [[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]] ؤ [[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]] ٚ اۊستانان ؤ [[خۊرتاو]] ٚ جه [[مازندران ٚ اۊستان]] ٚ أمرأ سامانسر دأره.&lt;ref&gt;{یادکرد وب|نویسنده=|نشانی=http://amar.org.ir//DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/Components/FileDownloader/FileDownloaderPage.aspx?tabid=667&amp;did=2842&amp;pid=0&amp;lrf=/DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/App_LocalResources/DocumentLibrary&amp;cl=fa-IR&amp;mcs=/DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/&amp;uarn=Administrators&amp;cd=False&amp;tmid=1616&amp;ift=1/|عنوان=سالنامه آماری گیلان|ناشر=مرکز آمار ایران|تاریخ=۱۳۸۷|تاریخ بازبینی=۱۷ سپتامبر ۲۰۱۲|پیوند بایگانی=https://web.archive.org/web/20130405113226/http://amar.org.ir//DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/Components/FileDownloader/FileDownloaderPage.aspx?tabid=667&amp;did=2842&amp;pid=0&amp;lrf=/DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/App_LocalResources/DocumentLibrary&amp;cl=fa-IR&amp;mcs=/DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/&amp;uarn=Administrators&amp;cd=False&amp;tmid=1616&amp;ift=1/|تاریخ بایگانی=۵ آوریل ۲۰۱۳|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; گيلان پيلئکي ۱۴,۰۴۴ کيلۊمترمۊربع ؤ اۊن ٚ جمعيت ني ۱۵۹۰ دیلمی سال ٚ سرايشماردن ٚ أساس ٚ سر، ۲,۸۳۰,۶۹۶ نفر بۊ.

[[ايران ٚ اۊستانان]] ٚ مئن، جمعيت ٚ نظر ٚ جه گيلان دئؤمي ايسه ؤ اۊن ٚ جمعيت ٚ تراکؤم ني ۱۷۷ نفر ايته کيلۊمترمۊربع ايسه کي ايران ٚ مئن سوؤمي ايسه.&lt;ref&gt;{یادکرد وب |نویسنده= |نشانی=https://web.archive.org/web/20130405113220/http://www.magiran.com/npview.asp?ID=2552130%7C%D8%B9%D9%86%D9%88%D8%A7%D9%86%3D%D8%AA%D8%B1%D8%A7%DA%A9%D9%85 جمعیت در تهران ۲۰ برابر کل کشور |ناشر=روزنامه دنیای اقتصاد |تاریخ=۹/۵/۹۱ |تاریخ بازبینی=۱۷ سپتامبر ۲۰۱۲ |پیوند بایگانی=https://web.archive.org/web/20250823064049/https://www.webcitation.org/6EZdW9oca?url= |تاریخ بایگانی=20 فوریه 2013}}&lt;/ref&gt; گيلان ٚ جمعيت ٚ جه، ۴۶ درصد [[رشت ٚ شأرستان]] ٚ دۊرۊن زيوده ؤ شأ گۊتن کي گيلان ٚ اي‌دۊوؤم ٚ مردۊم، رشتي ايسد.&lt;ref&gt;{یادکرد وب |نویسنده= |نشانی=http://irna.ir/fa/News/223302/اجتماعی/59_درصد_جمعیت_گیلان_در_شهرها_ساکن_هستند |عنوان=۵۹ درصد جمعیت گیلان در شهرها ساکن هستند |ناشر=خبرگزاری ایرنا |تاریخ=۲۲ دی ۱۳۹۰ |تاریخ بازبینی=۷ دسامبر ۲۰۱۲ |پیوند بایگانی=https://web.archive.org/web/20130405113227/http://irna.ir/fa/News/223302/اجتماعی/59_درصد_جمعیت_گیلان_در_شهرها_ساکن_هستند |تاریخ بایگانی=۵ آوریل ۲۰۱۳ |dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; [[رشت]]، گيلان ٚ مرکز ايسه ؤ هأتؤني ايران ٚ کلسيا ؤ کاسپي دریا نسا مئن پيله‌ترين شأر ؤ ايران ٚ مئن ىازدؤمي پيله شأر ايسه.  [[أنزلي]]، [[لاجؤن]]، [[لنگؤرۊد]]، [[هشتپر]]، [[رۊدسر]]، [[آستارا]] ؤ [[سۊماسرا]] ترتيب ٚ أمرأ گيلان ٚ باخي پيله شأران ايسه.

گيلان ٚ طبيعت، کۊه ؤ دامان ؤ دار ٚ جه پۊره ؤ اۊن ٚ آو ؤ هأوا ني رۊطۊبتي ؤ مۊعتدل ايسه. أ اۊستان خۊ نسا مئن ألبۊرز ٚ کۊهان ؤ کلسيا مئن کاسپي دریا-یأ خۊ دۊرۊن دأره.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;{یادکرد دانشنامه |نام خانوادگی=|نام=| عنوان = {{unicode|Gīlān}} |دانشنامه=[[Encyclopædia Britannica|دانشنامه بریتانیکا]] |نشانی=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/233507/Gilan%7Cویراستاران=%7Cناشر=%7Cسال=%7Cزبان=en%7C پیوند بایگانی = https://web.archive.org/web/20210121152529/https://www.webcitation.org/6EZdYU2tD&lt;nowiki&gt; | تاریخ بایگانی = 20 February 2013}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;

گيلان ۱۵۱۱ کاسپی سال ٚ مئن، ايران ٚ کيشوري تخسيمان ٚ دۊرۊن «استان یکم» ىأني أولي اۊستان نام دأشتي ؤ ۷ته شأرستان-أ شامل بؤستي؛ رشت، أنزلي، فؤمن، لاجؤن ؤ طوالش گيلان ٚ مئن ؤ أراک ؤ زنجان ٚ شأرستانان کي سابق اۊشان ٚ نام «عراق عجم» بۊ. [[رشت]] أ اۊستان ٚ مرکز بۊ&lt;ref&gt;&lt;nowiki&gt;{یادکرد دانشنامه | نام خانوادگی =مصاحب | نام = غلامحسین | پیوند نویسنده =غلامحسین مصاحب | نام خانوادگی۲ = | نام۲ = | پیوند نویسنده۲ = | نام ویراستار = | نام خانوادگی ویراستار = | پیوند ویراستار = | نویسندگان سایر بخش‌ها = | کوشش = | ترجمه = | دیگران = | مقاله = تقسیمات کشور ایران | پیوند مقاله = | دانشنامه = دایرةالمعارف فارسی | ترجمه عنوان = | نشانی = | نشانی بایگانی = | تاریخ بایگانی = | فرمت = | تاریخ بازبینی = | نوع = | ویرایش = | سری = | جلد = اول | تاریخ = | سال = | ماه = | سال اصلی = ۱۳۸۰ | ناشر = امیرکبیر | مکان = | زبان = | شابک = | oclc = | doi = | id = | صفحه = ۶۵۳ | صفحات = | در = | گفتاورد = | ref = | bibcode = | laysummary = | laydate = | جداکننده = | پی‌نوشت = | lastauthoramp =}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.google.com/books/edition/دايرة_المعارف_فارسى/L8M5AQAAIAAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;bsq=مرکز%20استان%20یکم گیلان]، دایرةالمعارف فارسی، غلامحسین مصاحب&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ll87s&quot;&gt;{یادکرد وب | نام خانوادگی= | نام= | عنوان= رشت | وبگاه= لغت نامه دهخدا | پیوند=https://www.parsi.wiki/fa/wiki/263736/رشت&lt;nowiki&gt; | کد زبان=fa | تاریخ بازبینی=2020-09-16}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt; ؤ گيلان أ اۊستان ٚ أصلي بخش بۊ.&lt;ref name=&quot;tzbvj&quot;&gt;{یادکرد وب | عنوان=GĪLĀN i. GEOGRAPHY AND ETHNOGRAPHY– Encyclopaedia Iranica | وبگاه=Encyclopædia Iranica | تاریخ=1990-06-20 | پیوند=https://iranicaonline.org/articles/gilan-i-geography&lt;nowiki&gt; | کد زبان=en | تاریخ بازبینی=2020-09-15}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt; [[زنجان]]، [[قزوين]]، [[مأمۊنيه]]، [[ساوه]]، سۊلطان‌آباد ([[أراک]])، [[رشت]] ؤ [[تۊنکابؤن|شهسوار]] ٚ شأران أ اۊستان ٚ شين بۊد.

== گیلان دوران قبل تارئخ مئن ==
'''سنگ دوره'''

تا قبل باستان شناسان کاووشان علمی [[گیلان]] خاک مئن ، دانستن [[گیلان]] تاریخ جا محدودا بوستی به نیویشتان یونانن ، ایرانن . که او نیویشتان مئن پیشینیه ا سامون محدودا بوستی به دوهیزار تا دو هیزارو پونصد سال پیش . بژ ا صد سال مئن ، [[ایران]] باستان شناسان و هتویی خارجی باستانشناسان [[گیلان]] موختلف جیگانه واکاوی بوگودده و کلی آثار ارزش امرا و شیگفت انگیز جی گیلان ساکنان اولیه پیدا گودده.
ا آثار به عونوان ایته مدرک قوی و موعتبر و موستند ، پیشینیه تارئخیه ا سامونا پور دورتر جی هو چیزی که فکر گودیدی نیشان دهه . جی همیه اشان کی دوارسیم ا اسناد نیشان دهه کی گیلان پور قبل تر جی ورود آریایین ایته تمدن و فرهنگی درخشان بداشته بو.

تارئخ دانان ، دوران قبل تاریخا بر اساس انسان فعالیتان چاگودن ازارا واسی ، به دو تا دوریه [[عصر سنگ]] و [[عصر فلز]] تقسیما کونیدی.

باستان شناسان اگر چی درباریه زندگیه آدمان [[گیلان]] سرزمین مئن قبل تاریخ شکی نداریدی ولی درباریه اون که اوشان چطوری وارد ا سرزمین ببوستیدی ، و اوشان نحویه زندگی چطوری بو جای سئوالان و پورسشان زیادی نهه.

باستان شناسان خوشان کاووشانه مئن به آثار کمی جی [[سنگ دوره]] بر بخوردیدی ویشتر لوازم پیدا ببوسته گیلان سرزمین مئن مربوط به ، به [[فلز دوران]] ( ویشتر از آهن دوران) . با همیه ا اوضاع و احوال بر اثر آثار و چیزهایی که وجود داره جا پای حضور اینسان گیلان مئنا شا جی سنگ دوران دونبالا گودن. 

باستان شناسان اعتقاد داریدی عصر سنگ مئن ، [[دریای کاسپین]] نواحی جنوبی مئن ، حیوانانی چون : [[گاب]] ، [[گوسفند]] ، [[بز]] ،[[خوک]] ، [[آهو]] ، [[غزال]] ، [[خر وحشی]] ، [[شاق شاقی]] و [[صدف]] شکار بستدی بعدنان جی 1000 سال قبل علاوه بر ا حیوانان ماهیان و پرندان هم به غذای اینسان ایضافا بوستده.

جی بین باستان شناسان ایرانی - ژاپونی کشفیان شا به کشفی که دو تا محوطه مئن مربوط به 10 تا 16 هیزار سال [[قبل میلاد]] ناحیه [[آمارلو]] مئن (روستای [[خل وشت]] و [[اسکابن]]) یاد گودن.

'''فلز دوره''' 

با گوذشت هیزاران سال جی سکونت ایسان سرزمین [[گیلان]] مئن ، کم کم مردمان ا ناحیه وارد [[عصر فلز]] ببوستده . آثار و شواهد زیادی از انسانهای دوران عصر فلز گیلان مئن پیدا ببوسته . ا آثار بیشتر موتعلق به [[آهین دوره]] ایسئده . ایتفاقا هه دوریه که نیشان دهه گیلانن قبل ورود آریاین به [[ایران فلات]] ، دارای فرهنگ و تمدن بالایی بون .

باستانشناسان خوشانه کاووشانه دورون ، [[گیلان]] مناطق موختلف مئن مثل : [[تالش]] ، [[رودبار]] و [[دیلمان]] مئن چیزان فراوانی مانند [[سوفال|سفالی]] ظرفان انواع ظرفان سنگی و مفرغی انواع و اقسام سلاحان مانند [[کارد]] ، [[خنجر]] ، [[گرز]] و [[پیکان]] و کلی وسایل خانه و حتی [[سوزن]] کشف بوگودده. که بعضیشان ماله 2000 سال [[قبل میلاد]] ایسئده.

== گیلان باستان دوران مئن ==

''' مادان دوران'''

هیزاریه دوم [[قبل میلاد]] ،قومان و قبیلانی که نواحی جنوبیه [[دریای کاسپین]] مئن زندگی گودیدی ، با موهاجرت و تهاجم آریایی قومان مواجه ببوستده ا قومان که [[ایران]] فلات نواحیه شومالی مئن زندگی گودیدی به خاطر تغییر گودن آب و هوا و زیادا بون سرما ، و زیادا بوستن جمعیت و پیدا گودن چراگان تازه ، به طرف اطراف دریای کاسپین سرازیرا بوستده موهاجرت آریائیان به طرف [[گیلان]] و [[مازندران]] جی اوایل هیزاریه دوم قبل میلاد ، جی راه [[ورارود]] (ماوراالنهر)و [[قفقاز]] صورت بیگیته .ا موهاجرتان که با تهاجم همراه بو باعث تحولات و تغییراتی در زندگیه مردوم ا منطقه ببوسته. قاطی بستن نژادان و روی کار امون پادشاهان و حاکمان آریایی نژاد از موهمترین پیامدان ا موهاجرت بو.
ایته از موضوعات موهمی که باید به اون دقت گودن ان بو که قومانی که ساحل جنوبیه دریای کاسپین مئن زندگی گودیدی خوشانه استقلاله حفظا گودده و از اطاعت فرمان آریایی نژادان سر باز زئید.
[[ماد]] قومان نخستین گروه [[آریایی]] بود که بتانستده باختر ایران مئن حکومت تشکیل بدد(701-550 پ.م) جی ا [[تارئخ]] به بعد [[آسیا]] و اونه مناطق موختلف حتی [[گیلان]] تارئخ سر گوذشت تازه ای پیدا گود .
بر اساس بینیویشتان تاریخ نویسان(گزنفون ، دیودور سیسیلی و کتزیاس) مادان و قومان ساکن [[گیلان]] مئن همیشه دشمنی و جنگ بو و مادان هیچ وقت نتانستده ا قومانه زیر فرمان خودشان ببرد مادان هیچ وقت موفق نبوستده گیلان سرزمینا به خوشان قلمرو ایضافا کوند.
کتاب تاریخ ایران [[کمبریج]] مئن بینیویشته نها : او بخش جی ماد سرزمین که [[دریای کاسپین]] حاشیه مئن نها ایته ناحیه قوی و موتمایز جی ایران خاکا تشکیل دهه که به ایستقلال [[سیاسی]] گرایش دیشتیدی.
در زماته آرته یس ایته از مادان پادشاهان جنگ سختی بین مادان و [[کادوسی]] در گیره. مادان ا جنگ مئن شکست خورده و اوشان سرزمین تازماتی که به دست [[کوروش]] دکفه همیشه مورد تاخت و تاز کادوسیان قرار گیفتی.
جی موهمترین موارد ماد دوران گیلان مئن موهاجرت قومان [[سکایی]] بو به گیلان.


'''هخامنشیان دوران'''


جی ا دوران منابع تاریخی مئن ویشتر درباریه گیلان قومان صحبت به میان بومو. ایته جی دلایل موهمه ا کار ان بو که [[گیلان]] ساکنان در به قودرت رسیدن و تشکیل هخامنشیان شاهنشاهی دست دیشتیدی و این که قومان [[آمارد]] و [[کادوس]] ا دوران گیلان سرزمین مئن قودرت زیادی بهم بزه بون.اولین حضور ساکنان گیلان [[هخامنشیان]] تارئخ سیاسی مئن ، واگرده به زمات براندازی ماد دولت.زماتی که کوروش جی طرف [[ماد]] دولت برای مذاگره بوشوبو [[گیلان]] مئن جز طرف اوشان تحریک ببو ماد دولتا سرنگونه کونه.
 
تاریخ نویسان باور داریدی که کوروش جی [[کادوس]] سرزمین نقشیه حمله به [[هگمتانه]] کشه و با یاری [[کادوس]] و [[آمارد قوم]] که از دوشمنان ماد بون به اویه حمله کونه. بعد از نابودی ماد کادوسان و آماردان هتویی موتحد [[کوروش]] مانیدی. 


'''سلوکئن دوران'''

جی [[گیلان]] اوضاع [[سلوکیان]] دوره مئن اطلاع زیادی ننا. ولی تاریخی شواهد نیشان دهه بعد [[اسکند]] موردن ، آماردان اسکنذ کارگزارانه که قبلنان اوشانه امرا پیمان صلح دوسته بود جی ا سرزمین بیرونا گودد و خوشانه استقلاله بدست باردده . سلوکیان دوران مئن بقیه گیلان قومان هم مثل آماردان بصورت مستقل و نیمه مستقل به خوشان حیات ایدامه بداده. 


'''اشکانئن دوران'''

گیلان تارئخ ا دوران مئن خیلی موبهم ایسه بخاطر نبود منبع و اطلاعات دقیق.متاسفانه به علت اختلاف شدید [[پارسیان]] با [[پارتبان]] [[ساسانی]] دوره مئن آثار مادی و معنویه ا دوره دستخوش انتقام شدید قرار بیگیته و خیلی جی اوشان نابودا بو.
پارتیان دوره مئن چند تا نبرد بین [[آمارد]] و [[اشکانی]] پادشاهان رخ بدا.
موهمترین رخداد ا دوره لشکر کشی [[فرهاد اول]] به اماردان سرزمین بو که چندین بار رخ بدا.آماردان بعد سه سال نبرد بالاخره شکست بخوردده و تسلیم ببوستده. و ا شکست باعث ببوسته کم کم ا قوم از هم پاشیده به . و خو نام و جایگایه گیلان مئن جی دست بده و کم کم دیلمیان اوشانه جایه بیگیفتده.
به نظر ایه بعد ا حوادث قسمتانی جی گیلان خاوری به ایسم [[اشکور]] (اشک ورد)به معنای [[قلعه]] یا اشک شهر معروفا بو.
ضمنا جی ا دوره بو که [[گیل]] قوم از حالت جنگل نشینی و زندگی در جنگل در بامو و خو چیرگیا ثابت بوگود . 
هه دوره مئن بو که [[مسیحیت]] وارد گیلان ببو.


'''ساسانئن دوران'''

ا دوره مئن اردشیر بتانسته خاندان اشکانیه ابودا کنه البته اونه سپاه مئن از قوم [[گیل]] و [[دیلم]] هم ایسابود . [[اردشیر]] خیلی از حاکمان و فرمانروایان محلیه به زور [[شمشیر]] یا مطیع بوگود یا بوکوشت . حاکم گیلان و مازندرانه ره اهمیت قائل بو ا موضوع جی نامانی که همدیگره فادادی روشنا به هناویسی گیلان او دوران مئن در امان بمانسته.و خو ارامشه ا دوریه اشوب و قتل و غارت مئن حفظا گوده.
جی موهمترین تحولات ا دوره مئن به قدرت رسئن قوم گیل و دیلم ا سرزمین مئن ایسه. ا دوره مئن ویشتر از قوم [[گیلک]] و دیلم یاد به و کمتر به قومان دیگر گیلانی صحبت به میان ایه.
ا دوره مئن سراسر گیلان و اونه اطرافا [[دیلمان]] یا [[دیلمستان]] دخاندیدی . 
نبردهای زیادی بین دیلم و ساسانن رخ بدا.
بنا به گفتیه خیلی از تاریخ نویسان گیل و دیلم به غیر از یکی دوبار که از ساسانن شکست خورده و اوشانه فرمانا قبول کونده بقیه مواد خوشانه استقلالا حفظا کونده
ا دوران مئن مزدکیان زیادا بستده گیلانن عدهای مزدکی ببوستده و با خاندان ساسانی موخالفت بوگودده بالاخره جنگ شدیدی در گیره و لشکر خسرو [[انوشیروان]] گیلانا گیره و خو تقسیمات کشوری مئن جا دهه .بعدنان با روی کار امون گیلِ[[گیلان شاه]] ( گیل غیر از اون که ایسمی ایسه ایته نژاد واسی گیلان مئن به معنی پادشاه هم ایسه) و اونه پسر و موردن [[یزد گرد سوم]] گیلان خو استقلالا به صورت کامل به دست اوره.

== گیلان ایسلامی دوران ==
عربان حمله به [[ایران]] همرأ، [[ساسانی شاهنشاهی]] جه همدیگه پاشیدا بوسته . ا مرحله مئن ایران و هتویی [[گیلان]] وارد ایته مرحلیه تازه ای جه تاریخ ببوسته . زماتی که عربان به ایران حمله بوگودده گیلان مئن خاندان [[گیلان شاه]] به فرمانروایی [[گیل گیلانشاه]] حکومت گودیدی.گیل گیلان شاه برای بیرونا گودن تازیان و دفاع جه کیشور با سپاهیان گیلی و دیلمی و تالشی و دیگر قومان که زیر فرمان اون بون به جنگ عربان بوشو.هانا واسی [[یزدگرد سوم]] [[رویان]] و طبرستانا به اون واگذار بوگود و گیل گیلان شاها - '''فرشوادگر شاه''' - نام بنا. یزدگردسوم بعد شکست [[نهاوند]] نبرد جا تهیه سپاه واسی به دعوت گیل گیلان شاه اول قصد بوگود بایه [[طبرستان]] ولی بعدنان دوچار تردید و شک ببو ، و بوشو [[مرو]].مسلمانان [[قادسیه]] ، جلولا ، حلوان و نهاوند مئن پیروزا بون و به فگر حمله به [[گیلان]] و [[دیلمان]] دکفتده ولی گیل گیلان شاه و قومان گیل و دیلم و تالش با شجاعت و دلاوری بی مانندی برابر اوشان بئساده و حتی جه کوهان سرازیرا بستده تا اوشانه جه کیشور بیرونا کوند(پیگولوسکایا و ..:1354 ،ص156-158). ا جنگانه مئن بو که دیلمان خو پایه جی خو مرزان بیرون بنا و وارد صحنه تاریخ ایران ببو .
گیل گیلان شاه به ایته روایت سال 40 ق مئن بمرده و اونه زای ، '''دابویه''' خو پئر جایه بیگیفت .

== گيلان ٚ شأرستانان ==
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
!ردیف!!شأرستان ٚ نام!!شأرستان ٚ نام
!شأرستان ٚ مرکز ٚ جمعيت (۱۳۹۵)!!شأرستان ٚ جمعيت (۱۳۹۵)!!شأرستان ٚ پيلئکي (کيلۊمتر مربع)
|-
!۱
| [[رشت ٚ شأرستان]] 
|[[رشت]]
|۶۷۹،۹۹۵ نفر||۹۰۲،۱۱۱ نفر||۱۰۵۵
|-
!۲
| [[تالش ٚ شأرستان]] 
|[[هشتپر]]
|۵۴،۱۷۸ نفر||۲۰۰،۶۴۹ نفر|| ۲۱۶۰
|-
!۳
| [[لاجؤن ٚ شأرستان]] 
|[[لاجؤن]]
|۱۰۱،۰۷۳ نفر||۱۶۷،۵۴۴ نفر|| ۴۰۷
|-
!۴
| [[رۊدسر ٚ شأرستان]] 
|[[رۊدسر]]
|۳۷،۹۹۸ نفر||۱۴۷،۳۹۹ نفر|| ۱۳۵۴
|-
!۵
| [[لنگؤرۊد ٚ شأرستان]] 
|[[لنگؤرۊد]]
|۷۹،۴۴۵ نفر||۱۴۰،۶۸۶ نفر|| ۴۵۸
|-
!۶
| [[أنزلي شأرستان]] 
|[[أنزلي]]
|۱۱۸،۵۶۴ نفر||۱۳۹،۰۱۶ نفر|| ۲۹۹
|-
!۷
| [[سۊماسرا شأرستان]] 
|[[سۊماسرا]]
|۴۷،۰۸۳ نفر||۱۲۵،۰۷۴ نفر|| ۵۸۸
|-
!۸
| [[أسسؤنه شأرستان]] 
|[[أسسؤنه]]
|۴۴،۴۹۱ نفر||۱۰۸،۱۳۰ نفر|| ۴۲۳
|-
!۹
| [[رۊبار ٚ شأرستان]] 
|[[رۊبار (گيلان)|رۊبار]]
|۱۰،۵۰۴ نفر|| ۹۴،۷۲۰ نفر|| ۲۵۱۷
|-
!۱۰
| [[فؤمن ٚ شأرستان]] 
|[[فؤمن]]
|۳۵،۸۴۱ نفر||۹۲،۳۱۰ نفر|| ۱۰۰۲
|-
!۱۱
| [[آستارا شأرستان]] 
|[[آستارا]]
|۵۱،۵۷۹ نفر||۹۱،۲۵۷ نفر|| ۴۳۰
|-
!۱۲
| [[رزوندي شأرستان]] 
|[[رزوندي]]
|۱۹،۵۱۹ نفر|| ۶۹،۸۶۵ نفر|| ۷۴۸
|-
!۱۳
| [[خۊمام ٚ شأرستان]] 
|[[خۊمام]]
|۲۰،۸۹۷ نفر||۵۴،۸۶۰ نفر|| ۱۶۰
|-
!۱۴
| [[شفت ٚ شأرستان]] 
|[[شفت]]
|۸،۱۸۴ نفر||۵۴،۲۲۶ نفر|| ۵۹۹
|-
!۱۵
| [[ماسال ٚ شأرستان]] 
|[[ماسال]]
|۱۷،۹۰۱ نفر||۵۲،۶۴۹ نفر|| ۴۶۵
|-
!۱۶
| [[سياکل ٚ شأرستان]] 
|[[سياکل]]
|۱۹،۹۲۴ نفر||۴۶،۹۷۵ نفر|| ۹۷۲
|-
!۱۷
| [[أملش ٚ شأرستان]] 
|[[أملش]]
|۱۵،۴۴۴ نفر||۴۳،۲۲۵ نفر|| ۴۰۷
|}
برأساس ۱۳۹۹ سال ٚ کشوري تقسيمان، گيلان ۱۷ شأرستان، ۴۴ بخش، ۵۱ شأر ؤ ۱۱۰ دهستان ؤ ۲۹۰۵ ته رۊستا دأره.

==گیلان ٚ شأران== 
[[آستارا]]، [[أحمدسرگۊراب]]، [[أسالم]]، [[أسسؤنه]]، [[اوتاقور]]، [[املش]]، [[جۊمابازار]]، [[بره‌سر]]، [[أنزلي]]، [[پره سر]]، [[تۊتکابن]]، [[جيرينديه]]، [[چابۊکسر]]، [[چۊبر]]، [[حويق]]، [[خۊشکبجار]]، [[خۊمام]]، [[ديلمؤن]] ، [[رانکۊ]]، [[رحيم‌آباد]]، [[رۊستم آباد]]، [[رشت]]، [[رزوندي]]، [[رۊبار (گيلان)|رۊبار]]، [[رۊدسر]]، [[رۊدبنه]]، [[سنگر]]، [[سیاکل]]، [[شفت]]، [[شلمؤن]]، [[سۊماسرا]]، [[فؤمن]]، [[کلأچئه]]، [[کۊجسبان]]، [[کۊمله]]، [[کياشأر]]، [[گۊراب زرمئخ]]، [[لاجؤن]]، [[لشت ٚ نشا]]، [[لنگؤرۊد]]، [[لؤشان]]، [[لوندویل]]، [[ليسار]]، [[ماسال]]، [[ماسۊله]]، [[مرجغل]]، [[مانگيل]]، [[واجارگاه]]، [[هشتپر]].

==گیلانˇ کوهان==

[[تالش کوهان]] ، [[دورفك]] ،[[سوماموس]] ، [[شاه‌معلم]] (شامولوم)، [[آسمانکوه]]، [[لاسه سر]]، [[تروشوم]] ، [[کله قندی]] ، [[لیلا کو]]


==گیلانˇ شاعران==

[[احمد جهان بين شالكوهي]] , [[محسن آریاپاد]] ،[[هوشنگ اقدمی]]، [[محمد بشرا]] ، [[اکبر باب خسرو]] ،[[محسن توکلی]]،[[داوود خانی خلیفه محله]]،[[محسن خورشیدی]]،[[محمد رضا خیرخواه]]،[[مرتضی ریحانی]]،[[جهانگیر سرتیپ پور]] ، [[محمد شمس معطر]] ، [[محمد شهدی لنگرودی]]،[[اباذر غلامی]]،[[میر احمد فخری نژاد]]،[[محمد فارسی]]،[[علی فروحی]] ، [[محمد کاظم کاظم پور]] ،[[افشین معشوری]]،[[مرتضی کریمی]] ،[[تیمور گرگین]] ،[[محمد امین لاهیجی]]،[[علی اکبر مرادیان]]،[[شاهرخ میرزایی]]،[[ایرج هدایتی]]. 


==گیلانˇ خانشگران==

[[فریدون پوررضا]] ،[[شاپور جفرودی]] ،[[حسن جیلانی]] ، [[هوشنگ حقیقت طلب]] ، [[اصغر حیدری]] ،[[محمدحسن خورشیدی]] ، [[فرامرز دعائی]] ،[[مصطفی رحیم پور]]،[[حمید رضاپور]] ،[[بانو روح انگیز]] ،[[مظفر زارع]] ، [[سید علی زیباکناری]] ، [[امیر زیباکناری]] ،[[جواد شجاعی فرد]] ، [[لعیا شمسی(شمس)]] ، [[علیرضاشوریده]] ، [[احمد عاشورپور]] ، [[محمد عذر خواه]] ،[[منصور فانی]] ،[[ناصر مسعودی]] ، [[حسین مظفری]] ،[[علی نوری]] ، [[قاسم جبلی]]،[[حسین مهربان]] ، [[هنگامه اخون]].

== گیلان تمدنان ==
'''[[تالش تمدن]]'''

بر اساس باستان شناسان مطالعان ، بعضی جه اشیا پیدا ببوسته [[تالش]] مئن اوشانه تاریخ مربوط به به [[عصر برنز]] تا اخران هیزاره دوم [[قبل میلا]]د . ا اشیا شبیه آثاری ایسئده که [[آسیای صغیر]] و خانان قبل تاریخ [[لرستان]] مئن پیدا ببستئده (سرتیپ پور:1356)

باستان شناسان تالش نوقاط موختلف مئن مانند [[مریان]] ، [[شیرشیر]] و [[حسن زمینی]] مئن هم قبران زیادی پیدا گودده که مربوط به قبل تاریخ ایسه . روستای مریان غرب مئن که ایته جه موهمترین جیگان باستانیه [[گیلان]] ایسه تپه های سنگی ای وجود داره که اوشانه جیر دالان هایی چاگوده بود ا غاران دست ساز محل زیندگیه اینسانهای اولیه بون .


'''[[املش تمدن]]'''

نواحیه کوهستانی و کوهپایه ای [[گیلان]] بخش خاوری مئن ، آثار و اشیای ارزشمندی پیدا بو که جی نظر باستان شناسان اهمیت زیادی داریدی . چون خیلی جه ا اشیا مناطق کوهستانی املشا مئن پیدا بون جه اون به عنوان هونر و تمدن [[املش]] نام بریدی.

اونقدر تمدن ا منطقه بالا بو که بعضیا تمدن قبل تاریخ ایرانا تمدن املش دخانیدی .بر اساس یافته هان داخل قبران پیدا بوسته جی املش مئن دوتا چشم بنده برنزی کتیبه دار مربوط به [[زین]] و [[یراق]] اسب پیدا بو که روی ایته جه اوشان ایسمه شاه '''منوا''' (810 - 781 پ . م )و اویته رو ایسمه شاه '''آرگیشتی'''(781-760 پ.م)دو تا جه فرمانروایان معروف دولت '''اورارتو''' - با ایته نوع جه [[خط میخی]] حک ببوسته بو.

'''[[دیلمان تمدن]]'''

ا منطقه مئن هم آثار و اشیای فراوانی یافت ببو . مناطقی مانند '''قلعه کوتی''' ، '''حسنی محله''' ، '''خرم رود''' ، '''نوروز محله''' و '''لاسولکان''' که اشانه مئن کاووش و حفاری ببوسته و بتانستده چیزهای با ارزشی جه [[عصر برنز]] و [[آهن]] پیدا بوکوند.که اوشانه مئن ظرفان سوفالی ، مفرغی ، سلاحان آهنی ، ظرفان شیشه ای و زینتی اشیان دوبو.

'''[[مارلیک تمدن]]'''

[[پرونده:F12121.jpg|چپ|بندانگشتی|]]

چند دهه اخیر مئن [[مارلیک]] سر زبانان دکفت آثار زیادی جه مناطق '''جوبن''' ، '''کلورز''' ، '''شمام''' ، '''شهران''' ، '''حلیمه جان''' ، '''استلخ جان''' ، '''رستم آباد''' ، '''رحمت آباد''' و '''امارلو''' پیدا بو. که خیلی جه اوشان الان زینت دهندیه موزان ایسئده .
[[مارلیک تپیه]] باستانی دریه [[گوهر رود]] مئن قرار داره . که تحقیقات زیادی اونه رو انجام بیگیفت و احتمل زیاد دهیدی که اویه ارامگاه خصوصی فرمانروایان و شاهزادان بو که اخرایه هیزاریه دوم قبل میلاد او نواحی مئن سکونت دیشتیدی .

== گیلان قومان ==

'''[[کاسی قوم]]'''


ایته از معروفترین و قدیمی ترین اقوام که به عونوانه ساکینان [[گیلان]] معروفا بستده &quot;قوم کاسی&quot; ایسه که جی دوتا تیریه کاس پی (کاسپی) و کاس سی (کاسی) دوروستا بوستده. اشان که قبله امون آرییائیان [[ایران]] فلات مئن ، جی آوازه و قودرت فراوانی برخوردار بون . نه فقط [[گیلان]] مئن ، بلکه اوتویی که نقشان قدیمی مشرقا مئن نشان دهه [[دریای کاسپین]] کنار ، جی محل برخورد دو تا روده کُر (کورا) و [[ارس]] تا جنوب و جنوب باختریه ا دریا زندگی گودیدی.


دانشمندانی مانند [[هنری فیلد]] ،[[ارنست هرتسفیلد]] و [[سر ارتور کیث]] بر ا باوریدی که کاسپیان هیزاریه چهارم و پنجم مئن قبل جی میلاد [[کیشاورز]] بون و کشاورزی دانشا دریا کناران کاسپین مئن و اطراف رودخانان [[سند]] ، [[جیحون]] ، [[سیحون]] ، [[دجله]] و [[فرات]] مونتشرا گودده.

قوم کاس نام ، هیتتا جی [[هخامنشی]] اسناد و کتیبه هان مئن نامو ، اما [[هرودوت]] ، تاریخ نویس باستان دوره فهرست مالیاتی ای که جی [[ایران]] تهیه بوگوده بو مئن ، ضمن شرح اوستان یازدهم ، جی کاسپیان هم نام ببرده. به نوشتیه هرودوت ، اوشان سالانه ۲۰۰ تالان(۲۶ یا ۲۷ کیلوگرم) نقره به هخامنشی دولت خراج فادادی.

هتویی بندان ۶۷ و ۶۸ کتاب هفتم تاریخ هیرودوت مئن، جی کاسیان به عونوان گروههان مسلحی که [[خشایارشا]] سپاه واسی جنگ با یونانئن مئن کومک بوگودده، یاد ببو . زمان یورش [[اسکندر]] به [[ایران]] مئن، کاسیان برابر یونانی و مقدونی سپاه موقاومت زیادی جی خودشان نیشان بداده و اسکندر نتانسته اوشانا سرکوبا کونه.

جیگانی که خوشانه ایسمه جی قوم کاسی بیگیفتیدی: به جز دریای خزر که نقشه هان جهانی مئن به [[دریای کاسپین]] معروف ایسه ، [[قفقاز]] کوه (کوه کاس) و شهرهان [[قزوین]] (کاسپین) و [[کاشان]] خوشانه ایسمه جی نام قوم کاسی بیگیفتده. 

'''[[کادوس قوم]]'''

'''[[آمارد قوم]]'''

'''[[سکا قوم]]'''

'''[[دربیک قوم]]'''

== خوجیر جیگان (دئنی جیگان) ==

* ''' تاریخی بناهان''': آرامگاه [[دکتر محمد معین]] (آستانه) - [[لوشان تاریخی پورد]] (‌لوشان) –منطقه باستانی [[مارلیک]] (رودبار) - آرامگاه [[شیخ زاهد گیلانی]] (لاهیجان)- [[قلعه رودخان]] (فومن) 

* ''' مذهبی جیگان''' :[[مسجد اکبریه]] (لاهیجان) -آرامگاه [[سید جلال الدین اشرف]] (آستانه) -[[مسجد صفی]] ( رشت) 

* '''جاذبه های طبیعی''': - [[مرداب انزلی]] (بندر انزلی) - [[دریای کاسپین]] و [[جنگل]] (گیلان) - رودخانه [[سفید رود]] (گیلان) 
 
بازارهای روزانه -صنایع دستی –شهرک تاریخی [[ماسوله]] ، [[فومن]]

== دانشگاهان ==

# [[دانشگاه گیلان]]
# [[دانشگاه علوم پزشکی گیلان]]
# [[دانشگاه جامع علمی کاربردی]] واحد گیلان
# [[آموزشکده فنی و مهندسی شهید چمران رشت]]
# [[دانشگاه آزاد اسلامی]] واحد رشت
# [[دانشگاه آزاد اسلامی واحد رودسر]]

# [[دانشگاه آزاد اسلامی واحد لاهیجان]]
# [[جهاد دانشگاهی]] غیر انتفاعی گیلان
# [[دانشگاه پیام نور]] واحد رشت
# [[دانشگاه پیام نور واحد انزلی]]
# [[دانشگاه پیام نور واحد تالش]]
# [[دانشگاه پیام نور واحد رودسر]]

# [[مرکز آموزش عالی جابرابن حیان]]
# [[مرکز آموزش عالی مهراستان]]
# [[مرکز آموزشی استعدادهای در خشان واحد رشت]]
# هنرستان فنی شهید دکتر باهنر رشت
# [[دانشگاه سما رشت]]
# [[داشگاه سما كوچصفهان]]
# [[دانشگاه سما لاهيجان]]

== تارئخی جیگان ==
[[قلعه روخان]]، [[چارپادشا]]، [[اكبريه مسجيد]]، [[گولشن ِ حممام]] ، [[رشتِ شهرداري ميدان]] 

== گیلانˇ اۊستانˇ تاتاييان ==


&lt;center&gt;
&lt;gallery&gt;

Image:Caspian sea sunset.jpg|افتؤنشست، [[کاسپیئن]] گر مئن
Image:Gaabane.jpg|[[لاجؤن]]، [[گابنه]] محلله.
Image:3masooleh_21.jpg|[[ماسوله]]
Image:Qale_ruxan-Photo_by_Nima_Farid.jpg|[[قلعه روخان]]
Image:Sumamus_(6).JPG|[[سوماموس]]
Image:kkf.jpg|[[آسسانه-شب]] 
Image:kkkf.jpg|[[بادام زیمینی]]
Image:kkkkf.jpg|[[معین مقبره]]
Image:ra4.jpg|[[رشت به امام زاده هاشم]] 
Image:ra7.jpg|[[پستخانه قدیم رشت]]

Image:hhhh.jpg|[[انزلی]] 
Image:rrrr.jpg|[[بندر انزلی بولوار]]
Image:rrrrrr.jpg|[[انزلی ساحل]]
Image:Gaabane.jpg|[[لاجؤن]]، [[گابنه]] محلله.


&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;


----
ديدنی و تاريخی جیگان اوستان گيلان عبارتند از: 


{{گیلانه دیدنی جیگاؤن}}

----

{{گیلانه تارئخی جیگاؤن}}

----------
{{گیلانه فوتبال تیمؤن}}
-------------

{{اداران}}

----

{{گیلانه سایتان خبری}}

---
{{گیلانه سوغاتئن}}
---
{{گیلان خوانندان}}
----
{{گیلان بازیگران}}
----
{{گیلان نویسندان}}

{{گیلان}}


==سربس==
[[جرگه:گيلان]]
[[جرگه:ايران ٚ اۊستانان]]</text>
      <sha1>2exgpxey3opolcutx478o0epluf8vzs</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>157692</id>
      <parentid>157686</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T19:17:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Divinations</username>
        <id>16848</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ویرایش [[Special:Contributions/~2026-35731-32|~2026-35731-32]] ([[User talk:~2026-35731-32|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:InternetArchiveBot|InternetArchiveBot]] انجام داده بود واگردانده شد</comment>
      <origin>157663</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="39922" sha1="5118j4b0bejke6y3i2pube5mitzcj6j" xml:space="preserve">{{ايران ٚ اۊستان ٚ اطلاعات ٚ جعبه
| اۊستان ٚ نام= گيلان
| تصویر=
| اندازه تصویر= 200px
| عنوان تصویر= 
| نقشه موقعیت=Gilan.svg
| مختصات= 
| مرکز= [[رشت]]
| پيلئکي= ۱۴٬۰۴۴ 
| جمعيت= ۲٬۵۳۰٬۶۹۶ نفر
| سرايشماردن ٚ سال= ۱۳۹۵
| جمعيت ٚ تراکؤم= ۱۷۷ نفر ايته کيلۊمتر مربع مئن
| شأرستان= ۱۷
| ولي فقيه نماىنده = رسۊل فلاحتي
| اۊستاندار= أسدالله عباسي
| پيش شۊماره= ۰۱۳
| وبجيگا= [https://www.gilan.ir/ گيلان ٚ اۊستانداري]
}}

'''گيلان''' ايته قديمي ؤ تاريخي سامان [[کاسپي دریا]] [[نسا]] مئن ايسه ؤ تمدۊن گيلان ٚ مئن ويشتر جه ۳۰۰۰ سال قدمت دأره. مۊختلف دؤره‌ئن ٚ مئن، گيلان ٚ دۊرۊن پۊر محلي حاکم ؤ أمير ؤ کيا ؤ پيله سلسله‌ئن حۊکۊمت بۊکۊدئد. هسأ گيلان ايته جه [[ايران]] ٚ [[ايران ٚ اۊستانان|اۊستانان]] ؤ اۊن ٚ مرکز ني [[رشت]] ايسه.&lt;ref&gt;«پورتال کلانشهرهای ایران»&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://web.archive.org/web/20190330093756/http://aftabnews.ir/vdccp0q4.2bq448laa2.html شهر رشت (آفتاب)]&lt;/ref&gt; گيلان ٚ نام ٚ باره پۊر نظر بدأده ؤ سربسان ٚ مئن اۊن ٚ باره گب بزئده. دهخۊدا واجه‌نامه مئن بينيویشته دره کي گيلان ٚ واجه، گيل+ان ترکيب ٚ جه چأگۊده بۊبؤسته ؤ [[گيلک|گيل]] ٚ قؤم ٚ زيوش ٚ جيگا معني-أ دنه. ىۊناني‌ئن گيلکان ٚ جه، گلای ٚ نام ٚ أمرأ ىاد بۊگۊدئد ؤ پألوي زوان ٚ مئن ني گيلان ٚ واجه، گِلان بينيویشته بۊبؤسته.&lt;ref&gt;{یادکرد وب |نویسنده= |نشانی=http://www.loghatnaameh.org/dehkhodaworddetail-79b0f4bb84d345c996ed9307b93cef5c-fa.html |عنوان=گیلان |ناشر=لغت‌نامه دهخدا |تاریخ بازدید=September 17, 2012 |تاریخ=27 شهریور 1391 |پیوند بایگانی=https://web.archive.org/web/20121109154143/http://www.loghatnaameh.org/dehkhodaworddetail-79b0f4bb84d345c996ed9307b93cef5c-fa.html |تاریخ بایگانی=۹ نوامبر ۲۰۱۲ |dead-url=yes}}&lt;/ref&gt;

گيلان [[کلسيا]] جه [[کاسپي دریا]] ؤ [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري]]، [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[أردبيل ٚ اۊستان]]، [[نسا]] جه [[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]] ؤ [[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]] ٚ اۊستانان ؤ [[خۊرتاو]] ٚ جه [[مازندران ٚ اۊستان]] ٚ أمرأ سامانسر دأره.&lt;ref&gt;{یادکرد وب|نویسنده=|نشانی=http://amar.org.ir//DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/Components/FileDownloader/FileDownloaderPage.aspx?tabid=667&amp;did=2842&amp;pid=0&amp;lrf=/DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/App_LocalResources/DocumentLibrary&amp;cl=fa-IR&amp;mcs=/DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/&amp;uarn=Administrators&amp;cd=False&amp;tmid=1616&amp;ift=1/|عنوان=سالنامه آماری گیلان|ناشر=مرکز آمار ایران|تاریخ=۱۳۸۷|تاریخ بازبینی=۱۷ سپتامبر ۲۰۱۲|پیوند بایگانی=https://web.archive.org/web/20130405113226/http://amar.org.ir//DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/Components/FileDownloader/FileDownloaderPage.aspx?tabid=667&amp;did=2842&amp;pid=0&amp;lrf=/DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/App_LocalResources/DocumentLibrary&amp;cl=fa-IR&amp;mcs=/DesktopModules/DNNCorp/DocumentLibrary/&amp;uarn=Administrators&amp;cd=False&amp;tmid=1616&amp;ift=1/|تاریخ بایگانی=۵ آوریل ۲۰۱۳|dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; گيلان پيلئکي ۱۴,۰۴۴ کيلۊمترمۊربع ؤ اۊن ٚ جمعيت ني ۱۳۹۵ شمسي سال ٚ سرايشماردن ٚ أساس ٚ سر، ۲,۵۳۰,۶۹۶ نفر بۊ.

[[ايران ٚ اۊستانان]] ٚ مئن، جمعيت ٚ نظر ٚ جه گيلان دئؤمي ايسه ؤ اۊن ٚ جمعيت ٚ تراکؤم ني ۱۷۷ نفر ايته کيلۊمترمۊربع ايسه کي ايران ٚ مئن سوؤمي ايسه.&lt;ref&gt;{یادکرد وب |نویسنده= |نشانی=https://web.archive.org/web/20130405113220/http://www.magiran.com/npview.asp?ID=2552130%7C%D8%B9%D9%86%D9%88%D8%A7%D9%86%3D%D8%AA%D8%B1%D8%A7%DA%A9%D9%85 جمعیت در تهران ۲۰ برابر کل کشور |ناشر=روزنامه دنیای اقتصاد |تاریخ=۹/۵/۹۱ |تاریخ بازبینی=۱۷ سپتامبر ۲۰۱۲ |پیوند بایگانی=https://web.archive.org/web/20250823064049/https://www.webcitation.org/6EZdW9oca?url= |تاریخ بایگانی=20 فوریه 2013}}&lt;/ref&gt; گيلان ٚ جمعيت ٚ جه، ۴۶ درصد [[رشت ٚ شأرستان]] ٚ دۊرۊن زيوده ؤ شأ گۊتن کي گيلان ٚ اي‌دۊوؤم ٚ مردۊم، رشتي ايسد.&lt;ref&gt;{یادکرد وب |نویسنده= |نشانی=http://irna.ir/fa/News/223302/اجتماعی/59_درصد_جمعیت_گیلان_در_شهرها_ساکن_هستند |عنوان=۵۹ درصد جمعیت گیلان در شهرها ساکن هستند |ناشر=خبرگزاری ایرنا |تاریخ=۲۲ دی ۱۳۹۰ |تاریخ بازبینی=۷ دسامبر ۲۰۱۲ |پیوند بایگانی=https://web.archive.org/web/20130405113227/http://irna.ir/fa/News/223302/اجتماعی/59_درصد_جمعیت_گیلان_در_شهرها_ساکن_هستند |تاریخ بایگانی=۵ آوریل ۲۰۱۳ |dead-url=yes}}&lt;/ref&gt; [[رشت]]، گيلان ٚ مرکز ايسه ؤ هأتؤني ايران ٚ کلسيا ؤ کاسپي دریا نسا مئن پيله‌ترين شأر ؤ ايران ٚ مئن ىازدؤمي پيله شأر ايسه.  [[أنزلي]]، [[لاجؤن]]، [[لنگؤرۊد]]، [[هشتپر]]، [[رۊدسر]]، [[آستارا]] ؤ [[سۊماسرا]] ترتيب ٚ أمرأ گيلان ٚ باخي پيله شأران ايسه.

گیلان ازنظر غذا اول ایسه.

گيلان ٚ طبيعت، کۊه ؤ دامان ؤ دار ٚ جه پۊره ؤ اۊن ٚ آو ؤ هأوا ني رۊطۊبتي ؤ مۊعتدل ايسه. أ اۊستان خۊ نسا مئن ألبۊرز ٚ کۊهان ؤ کلسيا مئن کاسپي دریا-یأ خۊ دۊرۊن دأره.&lt;ref name=&quot;brit&quot;&gt;{یادکرد دانشنامه |نام خانوادگی=|نام=| عنوان = {{unicode|Gīlān}} |دانشنامه=[[Encyclopædia Britannica|دانشنامه بریتانیکا]] |نشانی=http://www.britannica.com/EBchecked/topic/233507/Gilan%7Cویراستاران=%7Cناشر=%7Cسال=%7Cزبان=en%7C پیوند بایگانی = https://web.archive.org/web/20210121152529/https://www.webcitation.org/6EZdYU2tD&lt;nowiki&gt; | تاریخ بایگانی = 20 February 2013}}&lt;/nowiki&gt;&lt;/ref&gt;

گيلان ۱۳۱۶ شمسي سال ٚ مئن، ايران ٚ کيشوري تخسيمان ٚ دۊرۊن «استان یکم» ىأني أولي اۊستان نام دأشتي ؤ ۷ته شأرستان-أ شامل بؤستي؛ رشت، أنزلي، فؤمن، لاجؤن ؤ طوالش گيلان ٚ مئن ؤ أراک ؤ زنجان ٚ شأرستانان کي سابق اۊشان ٚ نام «عراق عجم» بۊ. [[رشت]] أ اۊستان ٚ مرکز بۊ&lt;ref&gt;{یادکرد دانشنامه | نام خانوادگی =مصاحب | نام = غلامحسین | پیوند نویسنده =غلامحسین مصاحب | نام خانوادگی۲ = | نام۲ = | پیوند نویسنده۲ = | نام ویراستار = | نام خانوادگی ویراستار = | پیوند ویراستار = | نویسندگان سایر بخش‌ها = | کوشش = | ترجمه = | دیگران = | مقاله = تقسیمات کشور ایران | پیوند مقاله = | دانشنامه = دایرةالمعارف فارسی | ترجمه عنوان = | نشانی = | نشانی بایگانی = | تاریخ بایگانی = | فرمت = | تاریخ بازبینی = | نوع = | ویرایش = | سری = | جلد = اول | تاریخ = | سال = | ماه = | سال اصلی = ۱۳۸۰ | ناشر = امیرکبیر | مکان = | زبان = | شابک = | oclc = | doi = | id = | صفحه = ۶۵۳ | صفحات = | در = | گفتاورد = | ref = | bibcode = | laysummary = | laydate = | جداکننده = | پی‌نوشت = | lastauthoramp =}}&lt;/ref&gt;&lt;ref&gt;[https://www.google.com/books/edition/دايرة_المعارف_فارسى/L8M5AQAAIAAJ?hl=en&amp;gbpv=1&amp;bsq=مرکز%20استان%20یکم گیلان]، دایرةالمعارف فارسی، غلامحسین مصاحب&lt;/ref&gt;&lt;ref name=&quot;ll87s&quot;&gt;{یادکرد وب | نام خانوادگی= | نام= | عنوان= رشت | وبگاه= لغت نامه دهخدا | پیوند=https://web.archive.org/web/20230124125424/https://www.parsi.wiki/fa/wiki/263736/%D8%B1%D8%B4%D8%AA | کد زبان=fa | تاریخ بازبینی=2020-09-16}}&lt;/ref&gt; ؤ گيلان أ اۊستان ٚ أصلي بخش بۊ.&lt;ref name=&quot;tzbvj&quot;&gt;{یادکرد وب | عنوان=GĪLĀN i. GEOGRAPHY AND ETHNOGRAPHY– Encyclopaedia Iranica | وبگاه=Encyclopædia Iranica | تاریخ=1990-06-20 | پیوند=https://iranicaonline.org/articles/gilan-i-geography | کد زبان=en | تاریخ بازبینی=2020-09-15}}&lt;/ref&gt; [[زنجان]]، [[قزوين]]، [[مأمۊنيه]]، [[ساوه]]، سۊلطان‌آباد ([[أراک]])، [[رشت]] ؤ [[تۊنکابؤن|شهسوار]] ٚ شأران أ اۊستان ٚ شين بۊد.

== گیلان دوران قبل تارئخ مئن ==
'''سنگ دوره'''

تا قبل باستان شناسان کاووشان علمی [[گیلان]] خاک مئن ، دانستن [[گیلان]] تاریخ جا محدودا بوستی به نیویشتان یونانن ، ایرانن . که او نیویشتان مئن پیشینیه ا سامون محدودا بوستی به دوهیزار تا دو هیزارو پونصد سال پیش . بژ ا صد سال مئن ، [[ایران]] باستان شناسان و هتویی خارجی باستانشناسان [[گیلان]] موختلف جیگانه واکاوی بوگودده و کلی آثار ارزش امرا و شیگفت انگیز جی گیلان ساکنان اولیه پیدا گودده.
ا آثار به عونوان ایته مدرک قوی و موعتبر و موستند ، پیشینیه تارئخیه ا سامونا پور دورتر جی هو چیزی که فکر گودیدی نیشان دهه . جی همیه اشان کی دوارسیم ا اسناد نیشان دهه کی گیلان پور قبل تر جی ورود آریایین ایته تمدن و فرهنگی درخشان بداشته بو.

تارئخ دانان ، دوران قبل تاریخا بر اساس انسان فعالیتان چاگودن ازارا واسی ، به دو تا دوریه [[عصر سنگ]] و [[عصر فلز]] تقسیما کونیدی.

باستان شناسان اگر چی درباریه زندگیه آدمان [[گیلان]] سرزمین مئن قبل تاریخ شکی نداریدی ولی درباریه اون که اوشان چطوری وارد ا سرزمین ببوستیدی ، و اوشان نحویه زندگی چطوری بو جای سئوالان و پورسشان زیادی نهه.

باستان شناسان خوشان کاووشانه مئن به آثار کمی جی [[سنگ دوره]] بر بخوردیدی ویشتر لوازم پیدا ببوسته گیلان سرزمین مئن مربوط به ، به [[فلز دوران]] ( ویشتر از آهن دوران) . با همیه ا اوضاع و احوال بر اثر آثار و چیزهایی که وجود داره جا پای حضور اینسان گیلان مئنا شا جی سنگ دوران دونبالا گودن. 

باستان شناسان اعتقاد داریدی عصر سنگ مئن ، [[دریای کاسپین]] نواحی جنوبی مئن ، حیوانانی چون : [[گاب]] ، [[گوسفند]] ، [[بز]] ،[[خوک]] ، [[آهو]] ، [[غزال]] ، [[خر وحشی]] ، [[شاق شاقی]] و [[صدف]] شکار بستدی بعدنان جی 1000 سال قبل علاوه بر ا حیوانان ماهیان و پرندان هم به غذای اینسان ایضافا بوستده.

جی بین باستان شناسان ایرانی - ژاپونی کشفیان شا به کشفی که دو تا محوطه مئن مربوط به 10 تا 16 هیزار سال [[قبل میلاد]] ناحیه [[آمارلو]] مئن (روستای [[خل وشت]] و [[اسکابن]]) یاد گودن.

'''فلز دوره''' 

با گوذشت هیزاران سال جی سکونت ایسان سرزمین [[گیلان]] مئن ، کم کم مردمان ا ناحیه وارد [[عصر فلز]] ببوستده . آثار و شواهد زیادی از انسانهای دوران عصر فلز گیلان مئن پیدا ببوسته . ا آثار بیشتر موتعلق به [[آهین دوره]] ایسئده . ایتفاقا هه دوریه که نیشان دهه گیلانن قبل ورود آریاین به [[ایران فلات]] ، دارای فرهنگ و تمدن بالایی بون .

باستانشناسان خوشانه کاووشانه دورون ، [[گیلان]] مناطق موختلف مئن مثل : [[تالش]] ، [[رودبار]] و [[دیلمان]] مئن چیزان فراوانی مانند [[سوفال|سفالی]] ظرفان انواع ظرفان سنگی و مفرغی انواع و اقسام سلاحان مانند [[کارد]] ، [[خنجر]] ، [[گرز]] و [[پیکان]] و کلی وسایل خانه و حتی [[سوزن]] کشف بوگودده. که بعضیشان ماله 2000 سال [[قبل میلاد]] ایسئده.

== گیلان باستان دوران مئن ==

''' مادان دوران'''

هیزاریه دوم [[قبل میلاد]] ،قومان و قبیلانی که نواحی جنوبیه [[دریای کاسپین]] مئن زندگی گودیدی ، با موهاجرت و تهاجم آریایی قومان مواجه ببوستده ا قومان که [[ایران]] فلات نواحیه شومالی مئن زندگی گودیدی به خاطر تغییر گودن آب و هوا و زیادا بون سرما ، و زیادا بوستن جمعیت و پیدا گودن چراگان تازه ، به طرف اطراف دریای کاسپین سرازیرا بوستده موهاجرت آریائیان به طرف [[گیلان]] و [[مازندران]] جی اوایل هیزاریه دوم قبل میلاد ، جی راه [[ورارود]] (ماوراالنهر)و [[قفقاز]] صورت بیگیته .ا موهاجرتان که با تهاجم همراه بو باعث تحولات و تغییراتی در زندگیه مردوم ا منطقه ببوسته. قاطی بستن نژادان و روی کار امون پادشاهان و حاکمان آریایی نژاد از موهمترین پیامدان ا موهاجرت بو.
ایته از موضوعات موهمی که باید به اون دقت گودن ان بو که قومانی که ساحل جنوبیه دریای کاسپین مئن زندگی گودیدی خوشانه استقلاله حفظا گودده و از اطاعت فرمان آریایی نژادان سر باز زئید.
[[ماد]] قومان نخستین گروه [[آریایی]] بود که بتانستده باختر ایران مئن حکومت تشکیل بدد(701-550 پ.م) جی ا [[تارئخ]] به بعد [[آسیا]] و اونه مناطق موختلف حتی [[گیلان]] تارئخ سر گوذشت تازه ای پیدا گود .
بر اساس بینیویشتان تاریخ نویسان(گزنفون ، دیودور سیسیلی و کتزیاس) مادان و قومان ساکن [[گیلان]] مئن همیشه دشمنی و جنگ بو و مادان هیچ وقت نتانستده ا قومانه زیر فرمان خودشان ببرد مادان هیچ وقت موفق نبوستده گیلان سرزمینا به خوشان قلمرو ایضافا کوند.
کتاب تاریخ ایران [[کمبریج]] مئن بینیویشته نها : او بخش جی ماد سرزمین که [[دریای کاسپین]] حاشیه مئن نها ایته ناحیه قوی و موتمایز جی ایران خاکا تشکیل دهه که به ایستقلال [[سیاسی]] گرایش دیشتیدی.
در زماته آرته یس ایته از مادان پادشاهان جنگ سختی بین مادان و [[کادوسی]] در گیره. مادان ا جنگ مئن شکست خورده و اوشان سرزمین تازماتی که به دست [[کوروش]] دکفه همیشه مورد تاخت و تاز کادوسیان قرار گیفتی.
جی موهمترین موارد ماد دوران گیلان مئن موهاجرت قومان [[سکایی]] بو به گیلان.


'''هخامنشیان دوران'''


جی ا دوران منابع تاریخی مئن ویشتر درباریه گیلان قومان صحبت به میان بومو. ایته جی دلایل موهمه ا کار ان بو که [[گیلان]] ساکنان در به قودرت رسیدن و تشکیل هخامنشیان شاهنشاهی دست دیشتیدی و این که قومان [[آمارد]] و [[کادوس]] ا دوران گیلان سرزمین مئن قودرت زیادی بهم بزه بون.اولین حضور ساکنان گیلان [[هخامنشیان]] تارئخ سیاسی مئن ، واگرده به زمات براندازی ماد دولت.زماتی که کوروش جی طرف [[ماد]] دولت برای مذاگره بوشوبو [[گیلان]] مئن جز طرف اوشان تحریک ببو ماد دولتا سرنگونه کونه.
 
تاریخ نویسان باور داریدی که کوروش جی [[کادوس]] سرزمین نقشیه حمله به [[هگمتانه]] کشه و با یاری [[کادوس]] و [[آمارد قوم]] که از دوشمنان ماد بون به اویه حمله کونه. بعد از نابودی ماد کادوسان و آماردان هتویی موتحد [[کوروش]] مانیدی. 


'''سلوکئن دوران'''

جی [[گیلان]] اوضاع [[سلوکیان]] دوره مئن اطلاع زیادی ننا. ولی تاریخی شواهد نیشان دهه بعد [[اسکند]] موردن ، آماردان اسکنذ کارگزارانه که قبلنان اوشانه امرا پیمان صلح دوسته بود جی ا سرزمین بیرونا گودد و خوشانه استقلاله بدست باردده . سلوکیان دوران مئن بقیه گیلان قومان هم مثل آماردان بصورت مستقل و نیمه مستقل به خوشان حیات ایدامه بداده. 


'''اشکانئن دوران'''

گیلان تارئخ ا دوران مئن خیلی موبهم ایسه بخاطر نبود منبع و اطلاعات دقیق.متاسفانه به علت اختلاف شدید [[پارسیان]] با [[پارتبان]] [[ساسانی]] دوره مئن آثار مادی و معنویه ا دوره دستخوش انتقام شدید قرار بیگیته و خیلی جی اوشان نابودا بو.
پارتیان دوره مئن چند تا نبرد بین [[آمارد]] و [[اشکانی]] پادشاهان رخ بدا.
موهمترین رخداد ا دوره لشکر کشی [[فرهاد اول]] به اماردان سرزمین بو که چندین بار رخ بدا.آماردان بعد سه سال نبرد بالاخره شکست بخوردده و تسلیم ببوستده. و ا شکست باعث ببوسته کم کم ا قوم از هم پاشیده به . و خو نام و جایگایه گیلان مئن جی دست بده و کم کم دیلمیان اوشانه جایه بیگیفتده.
به نظر ایه بعد ا حوادث قسمتانی جی گیلان خاوری به ایسم [[اشکور]] (اشک ورد)به معنای [[قلعه]] یا اشک شهر معروفا بو.
ضمنا جی ا دوره بو که [[گیل]] قوم از حالت جنگل نشینی و زندگی در جنگل در بامو و خو چیرگیا ثابت بوگود . 
هه دوره مئن بو که [[مسیحیت]] وارد گیلان ببو.


'''ساسانئن دوران'''

ا دوره مئن اردشیر بتانسته خاندان اشکانیه ابودا کنه البته اونه سپاه مئن از قوم [[گیل]] و [[دیلم]] هم ایسابود . [[اردشیر]] خیلی از حاکمان و فرمانروایان محلیه به زور [[شمشیر]] یا مطیع بوگود یا بوکوشت . حاکم گیلان و مازندرانه ره اهمیت قائل بو ا موضوع جی نامانی که همدیگره فادادی روشنا به هناویسی گیلان او دوران مئن در امان بمانسته.و خو ارامشه ا دوریه اشوب و قتل و غارت مئن حفظا گوده.
جی موهمترین تحولات ا دوره مئن به قدرت رسئن قوم گیل و دیلم ا سرزمین مئن ایسه. ا دوره مئن ویشتر از قوم [[گیلک]] و دیلم یاد به و کمتر به قومان دیگر گیلانی صحبت به میان ایه.
ا دوره مئن سراسر گیلان و اونه اطرافا [[دیلمان]] یا [[دیلمستان]] دخاندیدی . 
نبردهای زیادی بین دیلم و ساسانن رخ بدا.
بنا به گفتیه خیلی از تاریخ نویسان گیل و دیلم به غیر از یکی دوبار که از ساسانن شکست خورده و اوشانه فرمانا قبول کونده بقیه مواد خوشانه استقلالا حفظا کونده
ا دوران مئن مزدکیان زیادا بستده گیلانن عدهای مزدکی ببوستده و با خاندان ساسانی موخالفت بوگودده بالاخره جنگ شدیدی در گیره و لشکر خسرو [[انوشیروان]] گیلانا گیره و خو تقسیمات کشوری مئن جا دهه .بعدنان با روی کار امون گیلِ[[گیلان شاه]] ( گیل غیر از اون که ایسمی ایسه ایته نژاد واسی گیلان مئن به معنی پادشاه هم ایسه) و اونه پسر و موردن [[یزد گرد سوم]] گیلان خو استقلالا به صورت کامل به دست اوره.

== گیلان ایسلامی دوران ==
عربان حمله به [[ایران]] همرأ، [[ساسانی شاهنشاهی]] جه همدیگه پاشیدا بوسته . ا مرحله مئن ایران و هتویی [[گیلان]] وارد ایته مرحلیه تازه ای جه تاریخ ببوسته . زماتی که عربان به ایران حمله بوگودده گیلان مئن خاندان [[گیلان شاه]] به فرمانروایی [[گیل گیلانشاه]] حکومت گودیدی.گیل گیلان شاه برای بیرونا گودن تازیان و دفاع جه کیشور با سپاهیان گیلی و دیلمی و تالشی و دیگر قومان که زیر فرمان اون بون به جنگ عربان بوشو.هانا واسی [[یزدگرد سوم]] [[رویان]] و طبرستانا به اون واگذار بوگود و گیل گیلان شاها - '''فرشوادگر شاه''' - نام بنا. یزدگردسوم بعد شکست [[نهاوند]] نبرد جا تهیه سپاه واسی به دعوت گیل گیلان شاه اول قصد بوگود بایه [[طبرستان]] ولی بعدنان دوچار تردید و شک ببو ، و بوشو [[مرو]].مسلمانان [[قادسیه]] ، جلولا ، حلوان و نهاوند مئن پیروزا بون و به فگر حمله به [[گیلان]] و [[دیلمان]] دکفتده ولی گیل گیلان شاه و قومان گیل و دیلم و تالش با شجاعت و دلاوری بی مانندی برابر اوشان بئساده و حتی جه کوهان سرازیرا بستده تا اوشانه جه کیشور بیرونا کوند(پیگولوسکایا و ..:1354 ،ص156-158). ا جنگانه مئن بو که دیلمان خو پایه جی خو مرزان بیرون بنا و وارد صحنه تاریخ ایران ببو .
گیل گیلان شاه به ایته روایت سال 40 ق مئن بمرده و اونه زای ، '''دابویه''' خو پئر جایه بیگیفت .

== گيلان ٚ شأرستانان ==
{|class=&quot;wikitable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
!ردیف!!شأرستان ٚ نام!!شأرستان ٚ نام
!شأرستان ٚ مرکز ٚ جمعيت (۱۳۹۵)!!شأرستان ٚ جمعيت (۱۳۹۵)!!شأرستان ٚ پيلئکي (کيلۊمتر مربع)
|-
!۱
| [[رشت ٚ شأرستان]] 
|[[رشت]]
|۶۷۹،۹۹۵ نفر||۹۰۲،۱۱۱ نفر||۱۰۵۵
|-
!۲
| [[تالش ٚ شأرستان]] 
|[[هشتپر]]
|۵۴،۱۷۸ نفر||۲۰۰،۶۴۹ نفر|| ۲۱۶۰
|-
!۳
| [[لاجؤن ٚ شأرستان]] 
|[[لاجؤن]]
|۱۰۱،۰۷۳ نفر||۱۶۷،۵۴۴ نفر|| ۴۰۷
|-
!۴
| [[رۊدسر ٚ شأرستان]] 
|[[رۊدسر]]
|۳۷،۹۹۸ نفر||۱۴۷،۳۹۹ نفر|| ۱۳۵۴
|-
!۵
| [[لنگؤرۊد ٚ شأرستان]] 
|[[لنگؤرۊد]]
|۷۹،۴۴۵ نفر||۱۴۰،۶۸۶ نفر|| ۴۵۸
|-
!۶
| [[أنزلي شأرستان]] 
|[[أنزلي]]
|۱۱۸،۵۶۴ نفر||۱۳۹،۰۱۶ نفر|| ۲۹۹
|-
!۷
| [[سۊماسرا شأرستان]] 
|[[سۊماسرا]]
|۴۷،۰۸۳ نفر||۱۲۵،۰۷۴ نفر|| ۵۸۸
|-
!۸
| [[أسسؤنه شأرستان]] 
|[[أسسؤنه]]
|۴۴،۴۹۱ نفر||۱۰۸،۱۳۰ نفر|| ۴۲۳
|-
!۹
| [[رۊبار ٚ شأرستان]] 
|[[رۊبار (گيلان)|رۊبار]]
|۱۰،۵۰۴ نفر|| ۹۴،۷۲۰ نفر|| ۲۵۱۷
|-
!۱۰
| [[فؤمن ٚ شأرستان]] 
|[[فؤمن]]
|۳۵،۸۴۱ نفر||۹۲،۳۱۰ نفر|| ۱۰۰۲
|-
!۱۱
| [[آستارا شأرستان]] 
|[[آستارا]]
|۵۱،۵۷۹ نفر||۹۱،۲۵۷ نفر|| ۴۳۰
|-
!۱۲
| [[رزوندي شأرستان]] 
|[[رزوندي]]
|۱۹،۵۱۹ نفر|| ۶۹،۸۶۵ نفر|| ۷۴۸
|-
!۱۳
| [[خۊمام ٚ شأرستان]] 
|[[خۊمام]]
|۲۰،۸۹۷ نفر||۵۴،۸۶۰ نفر|| ۱۶۰
|-
!۱۴
| [[شفت ٚ شأرستان]] 
|[[شفت]]
|۸،۱۸۴ نفر||۵۴،۲۲۶ نفر|| ۵۹۹
|-
!۱۵
| [[ماسال ٚ شأرستان]] 
|[[ماسال]]
|۱۷،۹۰۱ نفر||۵۲،۶۴۹ نفر|| ۴۶۵
|-
!۱۶
| [[سياکل ٚ شأرستان]] 
|[[سياکل]]
|۱۹،۹۲۴ نفر||۴۶،۹۷۵ نفر|| ۹۷۲
|-
!۱۷
| [[أملش ٚ شأرستان]] 
|[[أملش]]
|۱۵،۴۴۴ نفر||۴۳،۲۲۵ نفر|| ۴۰۷
|}
برأساس ۱۳۹۹ سال ٚ کشوري تقسيمان، گيلان ۱۷ شأرستان، ۴۴ بخش، ۵۱ شأر ؤ ۱۱۰ دهستان ؤ ۲۹۰۵ ته رۊستا دأره.

==گیلان ٚ شأران== 
[[آستارا]]، [[أحمدسرگۊراب]]، [[أسالم]]، [[أسسؤنه]]، [[اوتاقور]]، [[املش]]، [[جۊمابازار]]، [[بره‌سر]]، [[أنزلي]]، [[پره سر]]، [[تۊتکابن]]، [[جيرينديه]]، [[چابۊکسر]]، [[چۊبر]]، [[حويق]]، [[خۊشکبجار]]، [[خۊمام]]، [[ديلمؤن]] ، [[رانکۊ]]، [[رحيم‌آباد]]، [[رۊستم آباد]]، [[رشت]]، [[رزوندي]]، [[رۊبار (گيلان)|رۊبار]]، [[رۊدسر]]، [[رۊدبنه]]، [[سنگر]]، [[سیاکل]]، [[شفت]]، [[شلمؤن]]، [[سۊماسرا]]، [[فؤمن]]، [[کلأچئه]]، [[کۊجسبان]]، [[کۊمله]]، [[کياشأر]]، [[گۊراب زرمئخ]]، [[لاجؤن]]، [[لشت ٚ نشا]]، [[لنگؤرۊد]]، [[لؤشان]]، [[لوندویل]]، [[ليسار]]، [[ماسال]]، [[ماسۊله]]، [[مرجغل]]، [[مانگيل]]، [[واجارگاه]]، [[هشتپر]].

==گیلانˇ کوهان==

[[تالش کوهان]] ، [[دورفك]] ،[[سوماموس]] ، [[شاه‌معلم]] (شامولوم)، [[آسمانکوه]]، [[لاسه سر]]، [[تروشوم]] ، [[کله قندی]] ، [[لیلا کو]]


==گیلانˇ شاعران==

[[احمد جهان بين شالكوهي]] , [[محسن آریاپاد]] ،[[هوشنگ اقدمی]]، [[محمد بشرا]] ، [[اکبر باب خسرو]] ،[[محسن توکلی]]،[[داوود خانی خلیفه محله]]،[[محسن خورشیدی]]،[[محمد رضا خیرخواه]]،[[مرتضی ریحانی]]،[[جهانگیر سرتیپ پور]] ، [[محمد شمس معطر]] ، [[محمد شهدی لنگرودی]]،[[اباذر غلامی]]،[[میر احمد فخری نژاد]]،[[محمد فارسی]]،[[علی فروحی]] ، [[محمد کاظم کاظم پور]] ،[[افشین معشوری]]،[[مرتضی کریمی]] ،[[تیمور گرگین]] ،[[محمد امین لاهیجی]]،[[علی اکبر مرادیان]]،[[شاهرخ میرزایی]]،[[ایرج هدایتی]]. 


==گیلانˇ خانشگران==

[[فریدون پوررضا]] ،[[شاپور جفرودی]] ،[[حسن جیلانی]] ، [[هوشنگ حقیقت طلب]] ، [[اصغر حیدری]] ،[[محمدحسن خورشیدی]] ، [[فرامرز دعائی]] ،[[مصطفی رحیم پور]]،[[حمید رضاپور]] ،[[بانو روح انگیز]] ،[[مظفر زارع]] ، [[سید علی زیباکناری]] ، [[امیر زیباکناری]] ،[[جواد شجاعی فرد]] ، [[لعیا شمسی(شمس)]] ، [[علیرضاشوریده]] ، [[احمد عاشورپور]] ، [[محمد عذر خواه]] ،[[منصور فانی]] ،[[ناصر مسعودی]] ، [[حسین مظفری]] ،[[علی نوری]] ، [[قاسم جبلی]]،[[حسین مهربان]] ، [[هنگامه اخون]].

== گیلان تمدنان ==
'''[[تالش تمدن]]'''

بر اساس باستان شناسان مطالعان ، بعضی جه اشیا پیدا ببوسته [[تالش]] مئن اوشانه تاریخ مربوط به به [[عصر برنز]] تا اخران هیزاره دوم [[قبل میلا]]د . ا اشیا شبیه آثاری ایسئده که [[آسیای صغیر]] و خانان قبل تاریخ [[لرستان]] مئن پیدا ببستئده (سرتیپ پور:1356)

باستان شناسان تالش نوقاط موختلف مئن مانند [[مریان]] ، [[شیرشیر]] و [[حسن زمینی]] مئن هم قبران زیادی پیدا گودده که مربوط به قبل تاریخ ایسه . روستای مریان غرب مئن که ایته جه موهمترین جیگان باستانیه [[گیلان]] ایسه تپه های سنگی ای وجود داره که اوشانه جیر دالان هایی چاگوده بود ا غاران دست ساز محل زیندگیه اینسانهای اولیه بون .


'''[[املش تمدن]]'''

نواحیه کوهستانی و کوهپایه ای [[گیلان]] بخش خاوری مئن ، آثار و اشیای ارزشمندی پیدا بو که جی نظر باستان شناسان اهمیت زیادی داریدی . چون خیلی جه ا اشیا مناطق کوهستانی املشا مئن پیدا بون جه اون به عنوان هونر و تمدن [[املش]] نام بریدی.

اونقدر تمدن ا منطقه بالا بو که بعضیا تمدن قبل تاریخ ایرانا تمدن املش دخانیدی .بر اساس یافته هان داخل قبران پیدا بوسته جی املش مئن دوتا چشم بنده برنزی کتیبه دار مربوط به [[زین]] و [[یراق]] اسب پیدا بو که روی ایته جه اوشان ایسمه شاه '''منوا''' (810 - 781 پ . م )و اویته رو ایسمه شاه '''آرگیشتی'''(781-760 پ.م)دو تا جه فرمانروایان معروف دولت '''اورارتو''' - با ایته نوع جه [[خط میخی]] حک ببوسته بو.

'''[[دیلمان تمدن]]'''

ا منطقه مئن هم آثار و اشیای فراوانی یافت ببو . مناطقی مانند '''قلعه کوتی''' ، '''حسنی محله''' ، '''خرم رود''' ، '''نوروز محله''' و '''لاسولکان''' که اشانه مئن کاووش و حفاری ببوسته و بتانستده چیزهای با ارزشی جه [[عصر برنز]] و [[آهن]] پیدا بوکوند.که اوشانه مئن ظرفان سوفالی ، مفرغی ، سلاحان آهنی ، ظرفان شیشه ای و زینتی اشیان دوبو.

'''[[مارلیک تمدن]]'''

[[پرونده:F12121.jpg|چپ|بندانگشتی|]]

چند دهه اخیر مئن [[مارلیک]] سر زبانان دکفت آثار زیادی جه مناطق '''جوبن''' ، '''کلورز''' ، '''شمام''' ، '''شهران''' ، '''حلیمه جان''' ، '''استلخ جان''' ، '''رستم آباد''' ، '''رحمت آباد''' و '''امارلو''' پیدا بو. که خیلی جه اوشان الان زینت دهندیه موزان ایسئده .
[[مارلیک تپیه]] باستانی دریه [[گوهر رود]] مئن قرار داره . که تحقیقات زیادی اونه رو انجام بیگیفت و احتمل زیاد دهیدی که اویه ارامگاه خصوصی فرمانروایان و شاهزادان بو که اخرایه هیزاریه دوم قبل میلاد او نواحی مئن سکونت دیشتیدی .

== گیلان قومان ==

'''[[کاسی قوم]]'''


ایته از معروفترین و قدیمی ترین اقوام که به عونوانه ساکینان [[گیلان]] معروفا بستده &quot;قوم کاسی&quot; ایسه که جی دوتا تیریه کاس پی (کاسپی) و کاس سی (کاسی) دوروستا بوستده. اشان که قبله امون آرییائیان [[ایران]] فلات مئن ، جی آوازه و قودرت فراوانی برخوردار بون . نه فقط [[گیلان]] مئن ، بلکه اوتویی که نقشان قدیمی مشرقا مئن نشان دهه [[دریای کاسپین]] کنار ، جی محل برخورد دو تا روده کُر (کورا) و [[ارس]] تا جنوب و جنوب باختریه ا دریا زندگی گودیدی.


دانشمندانی مانند [[هنری فیلد]] ،[[ارنست هرتسفیلد]] و [[سر ارتور کیث]] بر ا باوریدی که کاسپیان هیزاریه چهارم و پنجم مئن قبل جی میلاد [[کیشاورز]] بون و کشاورزی دانشا دریا کناران کاسپین مئن و اطراف رودخانان [[سند]] ، [[جیحون]] ، [[سیحون]] ، [[دجله]] و [[فرات]] مونتشرا گودده.

قوم کاس نام ، هیتتا جی [[هخامنشی]] اسناد و کتیبه هان مئن نامو ، اما [[هرودوت]] ، تاریخ نویس باستان دوره فهرست مالیاتی ای که جی [[ایران]] تهیه بوگوده بو مئن ، ضمن شرح اوستان یازدهم ، جی کاسپیان هم نام ببرده. به نوشتیه هرودوت ، اوشان سالانه ۲۰۰ تالان(۲۶ یا ۲۷ کیلوگرم) نقره به هخامنشی دولت خراج فادادی.

هتویی بندان ۶۷ و ۶۸ کتاب هفتم تاریخ هیرودوت مئن، جی کاسیان به عونوان گروههان مسلحی که [[خشایارشا]] سپاه واسی جنگ با یونانئن مئن کومک بوگودده، یاد ببو . زمان یورش [[اسکندر]] به [[ایران]] مئن، کاسیان برابر یونانی و مقدونی سپاه موقاومت زیادی جی خودشان نیشان بداده و اسکندر نتانسته اوشانا سرکوبا کونه.

جیگانی که خوشانه ایسمه جی قوم کاسی بیگیفتیدی: به جز دریای خزر که نقشه هان جهانی مئن به [[دریای کاسپین]] معروف ایسه ، [[قفقاز]] کوه (کوه کاس) و شهرهان [[قزوین]] (کاسپین) و [[کاشان]] خوشانه ایسمه جی نام قوم کاسی بیگیفتده. 

'''[[کادوس قوم]]'''

'''[[آمارد قوم]]'''

'''[[سکا قوم]]'''

'''[[دربیک قوم]]'''

== خوجیر جیگان (دئنی جیگان) ==

* ''' تاریخی بناهان''': آرامگاه [[دکتر محمد معین]] (آستانه) - [[لوشان تاریخی پورد]] (‌لوشان) –منطقه باستانی [[مارلیک]] (رودبار) - آرامگاه [[شیخ زاهد گیلانی]] (لاهیجان)- [[قلعه رودخان]] (فومن) 

* ''' مذهبی جیگان''' :[[مسجد اکبریه]] (لاهیجان) -آرامگاه [[سید جلال الدین اشرف]] (آستانه) -[[مسجد صفی]] ( رشت) 

* '''جاذبه های طبیعی''': - [[مرداب انزلی]] (بندر انزلی) - [[دریای کاسپین]] و [[جنگل]] (گیلان) - رودخانه [[سفید رود]] (گیلان) 
 
بازارهای روزانه -صنایع دستی –شهرک تاریخی [[ماسوله]] ، [[فومن]]

== دانشگاهان ==

# [[دانشگاه گیلان]]
# [[دانشگاه علوم پزشکی گیلان]]
# [[دانشگاه جامع علمی کاربردی]] واحد گیلان
# [[آموزشکده فنی و مهندسی شهید چمران رشت]]
# [[دانشگاه آزاد اسلامی]] واحد رشت
# [[دانشگاه آزاد اسلامی واحد رودسر]]

# [[دانشگاه آزاد اسلامی واحد لاهیجان]]
# [[جهاد دانشگاهی]] غیر انتفاعی گیلان
# [[دانشگاه پیام نور]] واحد رشت
# [[دانشگاه پیام نور واحد انزلی]]
# [[دانشگاه پیام نور واحد تالش]]
# [[دانشگاه پیام نور واحد رودسر]]

# [[مرکز آموزش عالی جابرابن حیان]]
# [[مرکز آموزش عالی مهراستان]]
# [[مرکز آموزشی استعدادهای در خشان واحد رشت]]
# هنرستان فنی شهید دکتر باهنر رشت
# [[دانشگاه سما رشت]]
# [[داشگاه سما كوچصفهان]]
# [[دانشگاه سما لاهيجان]]

== تارئخی جیگان ==
[[قلعه روخان]]، [[چارپادشا]]، [[اكبريه مسجيد]]، [[گولشن ِ حممام]] ، [[رشتِ شهرداري ميدان]]

== موضوعانه وابسته ==

[[گیلانه اوستانداران]]

[[گیلان پرندان]]

[[گیلان غذان]]

[[گیلان امام زادان]] 

== گیلانˇ اۊستانˇ تاتاييان ==


&lt;center&gt;
&lt;gallery&gt;

Image:Caspian sea sunset.jpg|افتؤنشست، [[کاسپیئن]] گر مئن
Image:Gaabane.jpg|[[لاجؤن]]، [[گابنه]] محلله.
Image:3masooleh_21.jpg|[[ماسوله]]
Image:Qale_ruxan-Photo_by_Nima_Farid.jpg|[[قلعه روخان]]
Image:Sumamus_(6).JPG|[[سوماموس]]
Image:kkf.jpg|[[آسسانه-شب]] 
Image:kkkf.jpg|[[بادام زیمینی]]
Image:kkkkf.jpg|[[معین مقبره]]
Image:ra4.jpg|[[رشت به امام زاده هاشم]] 
Image:ra7.jpg|[[پستخانه قدیم رشت]]

Image:hhhh.jpg|[[انزلی]] 
Image:rrrr.jpg|[[بندر انزلی بولوار]]
Image:rrrrrr.jpg|[[انزلی ساحل]]
Image:Gaabane.jpg|[[لاجؤن]]، [[گابنه]] محلله.


&lt;/gallery&gt;
&lt;/center&gt;


----
ديدنی و تاريخی جیگان اوستان گيلان عبارتند از: 


{{گیلانه دیدنی جیگاؤن}}

----

{{گیلانه تارئخی جیگاؤن}}

----------
{{گیلانه فوتبال تیمؤن}}
-------------

{{اداران}}

----

{{گیلانه سایتان خبری}}

---
{{گیلانه سوغاتئن}}
---
{{گیلان خوانندان}}
----
{{گیلان بازیگران}}
----
{{گیلان نویسندان}}

{{گیلان}}


==سربس==
[[جرگه:گيلان]]
[[جرگه:ايران ٚ اۊستانان]]</text>
      <sha1>5118j4b0bejke6y3i2pube5mitzcj6j</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ديلمؤن</title>
    <ns>0</ns>
    <id>2539</id>
    <revision>
      <id>157676</id>
      <parentid>157661</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T19:05:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35731-32</username>
        <id>18631</id>
      </contributor>
      <comment>Divinations, 1more = Dieing very soon🇮🇷🐅</comment>
      <origin>157676</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3499" sha1="45ix333ctwkhihjnsjx6hzjo1vedih3" xml:space="preserve">'''دٚیلٚمٚآٚن''' یتا جه ایران ٚ پیله شٰٚهرٚان ايسه کی [[سياکل ٚ شأرستان|سياهکل و دیلمان شٰٚهرٚستٚان]] ؤ [[ديلمؤن ٚ بخش|ديلمان وخش]] ٚ میعن نهأ ؤ ديلمان ٚ وخش ٚ مرکز ايسه، دومین پرچرگییت ‌و قدٚیمی ترین و خفن ترین و پیلٚه اندازه ترین ترن شاهر ایسه جهآن میٰن سیآهکل اٚیماه{{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه|نام=دٚیلٚمٚآٚن|روی‌نقشه=|جۊغرافيايي عرض=|جۊغرافيايي طۊل=|تصویر=|اندازه تصویر=|برچسب‌تصویر=|شأردار=اسماعيل سادات دیلمي|اۊستان=[[گيلان و دیلمستان و تالش]]|شأرستان=[[سیآٚهٚکل و دٚیلٚمٚآٚن ٚ شٰٚهرٚستٚان]]|بخش=[[ديلمان ٚ وخش]]|مردۊم=دیلم|رسمي نام=دٚیلٚمٚآٚن|محلي نام=ديلمان|قديمي نامان=|شأر بؤستن ٚ سال=|جمعيت=جرگییت: ۲۲۲۲۲۲۲۲۲۲
2222222222 is the population of Deylaman, Deylaman Area,,Deylaman District, Siahkal &amp; Deylaman County,
Daylamestan, Gilan &amp; Daylamestan &amp; Talysh Province, Gilan &amp; Daylamestan &amp; Talysh Regions, Caspian, Iran, Western Asia, Asia, Earth Planet, Solar System, The Milky Way Galaxy, World, now|جمعيت ٚ رشد=|جمعيت ٚ تراکؤم=|زوان=[[گيلکی/دیلمی]]|مذهب=شيعه|پيلئکي=|ارتفاع=۱۴۵۲ متر|دما ميانگين=۱۲.۷ درجه سانتيگراد|سالانه وارش ٚ ميانگين=۱۱۷۳ ميلي‌متر|جرندي رۊجان ٚ تعداد=۶۰ رۊج|سؤغات=فۊندؤق{{سخ}}زعفران{{سخ}} گل گاوزبان{{سخ}}گندؤم ؤ جؤ{{سخ}}صنایع دستي|پيش‌شۊماره=۰۱۳|وبجيگا=|جمله‌خوشامد=|پانویس=}}

==نٚام==
از دٚیلٚمی گیلٚکآٚن ایعه

==تاريخ==
ديلمان ِ مئن، يه‌ته قبرستان ِ مئن يه‌ته سوتونی مُهر بياتن کی ۲۲۲۲۲ سال پيش ِ شی ايسسه و هسا [[لنينگراد ِ موزه]] مئن بدشته بونه. ای مُهر ِ موسؤن، هزاران اثر و عتيقه، ديلمان قبرستانان و باخی مناطق ِ مئن بياته ببؤ و خيلی از ايشؤنه قاچاقچی‌ئن، ايران ِ جی بيرين ببردن.

قبل از اسلام و حتا تا يکی دو قرن اسلام ِ پسی، گيلان ِ غرب تا [[مازندران]] ِ مئن گنبد کاووس، ديلمستان  دخانده بونأ بو. نسا طرفأجی‌ام، تا [[قزوين]]، ديلمستان نوم گيت.

==مردۊم ؤ زوان==
دیلمان ٚ آٚدٚمٚآٚن گیلک/دیلمی بی بین و گیلکی زوان بٚا دٚیلٚمی گوٚیش گٚپ زٚنن دیوٚداری.&lt;ref name=&quot;ethnologue.com&quot;&gt;https://www.ethnologue.com/language/glk&lt;/ref&gt;

==تاتايي‌ئن==
&lt;gallery&gt;
 Nature of Deylaman.jpg
Gilan - Deylaman Forest - panoramio.jpg
Deylaman - Gheshlagh - Dorfak view - panoramio.jpg
Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg
Gilan - Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg
&lt;/gallery&gt;

==سٚرعٚس==
اٚتونولوگ
[[Category:سیاسی جوغرافی]]
[[Category:گیلان]]
[[Category:شهر]]
[[Category:گیلک‌نشین شهرؤن]]
[[جرگه:گيلان ٚ شأران]]
[[رده:حىاتي وانويسؤن]]</text>
      <sha1>45ix333ctwkhihjnsjx6hzjo1vedih3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>157677</id>
      <parentid>157676</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T19:05:56Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Igor123121</username>
        <id>18632</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Undid edits by [[Special:Contribs/~2026-35731-32|~2026-35731-32]] ([[User talk:~2026-35731-32|talk]]) to last version by Divinations</comment>
      <origin>157677</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4932" sha1="0f8qgjtimzqlbnmb8a70d67n9jjaszt" xml:space="preserve">{{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه
|نام= ديلمؤن
|روی‌نقشه= 
|جۊغرافيايي عرض= 
|جۊغرافيايي طۊل= 
|تصویر= Gilan - Deylaman - panoramio (3).jpg
|اندازه تصویر= 
|برچسب‌تصویر= 
|شأردار= 
|اۊستان= [[گيلان]]
|شأرستان= [[سياکل ٚ شأرستان]] 
|بخش= [[ديلمؤن ٚ بخش]]
|رسمي نام= ديلمان	 
|محلي نام= ديلمؤن، ديلمان
|قديمي نامان= 
|شأر بؤستن ٚ سال= 
|جمعيت= ۱,۲۶۱ نفر (۱۳۸۵)
|جمعيت ٚ رشد= 
|جمعيت ٚ تراکؤم= 
|زوان= [[گيلکي]]
|مذهب= شيعه
|پيلئکي= 
|ارتفاع= ۱۴۵۲ متر
|دما ميانگين= ۱۲.۷ درجه سانتيگراد
|سالانه وارش ٚ ميانگين= ۱۱۷۳ ميلي‌متر
|جرندي رۊجان ٚ تعداد= ۶۰ رۊج
|سؤغات= فۊندؤق{{سخ}}زعفران{{سخ}} گل گاوزبان{{سخ}}گندؤم ؤ جؤ{{سخ}}صنایع دستي
|پيش‌شۊماره= ۰۱۳
|وبجيگا=  
|جمله‌خوشامد= 
|پانویس= 
}}
'''ديلمؤن''' (diləmon) یا '''ديلمان''' (diləmān)، ايته جه [[گيلان]] ٚ شأران ايسه کي [[سياکل ٚ شأرستان]] ؤ [[ديلمؤن ٚ بخش]] ٚ مئن نهأ ؤ ديلمؤن ٚ بخش ٚ مرکز ايسه.

==نؤم==
«دیلمؤن» نؤم ویشتر ايشتباه واگۊیه به ؤ أگه بیشید محلي مردۊم ٚ جه واورسید اۊن ٚ دۊرۊس-أ گده: دیلمان (dileman) یا ديلمؤن (dilemon). دئیلمان (deylaman) ايته غلط ٚ واگۊیه أ نام ٚ جه ايسه. دیل (dil) ایته واجه ايسه گه مشخص ٚ معنا دأره ؤ اؤرأ گده کي مرز بۊ ؤ دَوَسته بؤبؤسته [[گاب]] ؤ [[گۊسۊند]] دأشتيدي، «ام» بۊلندي پسونده، هۊجۊر کي کتام ؤ ایلام ٚ مئن دأریم ؤ پهلوي زوان ٚ مئن هرچي-أ گه بخأید بۊلند ذکر بۊکۊند، أ پسوند-أ اۊ واجه-یأ دۊچکانئده. پس دیلم بؤنه گؤ ؤ گۊسۊند دأشتن ٚ بۊلند ٚ جیگه.&lt;ref&gt;افشین پرتو. مردۊم سلول‌های ساختاری دئباریده. گفت‌وگو با افشین پرتو. گیله‌وا، ش ۱۲۲.&lt;/ref&gt;

==تاريخ==
ديلمان ِ مئن، يه‌ته قبرستان ِ مئن يه‌ته سوتونی مُهر بياتن کی 5000 سال پيش ِ شی ايسسه و هسا [[لنينگراد ِ موزه]] مئن بدشته بونه. ای مُهر ِ موسؤن، هزاران اثر و عتيقه، ديلمان قبرستانان و باخی مناطق ِ مئن بياته ببؤ و خيلی از ايشؤنه قاچاقچی‌ئن، ايران ِ جی بيرين ببردن.

قبل از اسلام و حتا تا يکی دو قرن اسلام ِ پسی، گيلان ِ غرب تا [[مازندران]] ِ مئن [[بابول]]، ديلمستان  دخانده بونأ بو. نسا طرفأجی‌ام، تا [[قزوين]]، ديلمستان نوم گيت.

== جمعیت ==
بر اساس ايران ٚ آمار ٚ مرکز ٚ سرايشماردن، ديلمؤن ٚ جمعيت، ۱۳۹۵ سال ٚ دۊرۊن ۱,۷۲۹ نفر-أ فأرسئي ؤ ۱۳۸۵ سال ٚ مئن ني اۊن ٚ جمعيت ۱,۲۶۱ نفر (۳۷۴ خانوار) بۊ.&lt;ref&gt;(یادکرد وب |نویسنده= |نشانی=https://amar.org.ir/census/نفوس-و-مسکن/سرشماری-1390/نتایج-سرشماری-1390/جمعیت-و-خانوار-تا-سطح-آبادی-1390 |عنوان=تعداد جمعیت و خانوار تا سطح آبادی براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1390 |ناشر= |تاریخ= |تاریخ بازبینی= |archive-date=4 مه 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160504050821/http://amar.org.ir/census/%D9%86%D9%81%D9%88%D8%B3-%D9%88-%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%86/%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-1390/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-1390/%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D9%88-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%A7-%D8%B3%D8%B7%D8%AD-%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C-1390 }}&lt;/ref&gt;

==مردۊم ؤ زوان==
ديلمؤن ٚ مردۊم [[گیلک]] ايسد ؤ [[گيلکي]] زوان-أ گالشي (ديلمي) گۊیش ٚ أمرأ گب زنده.&lt;ref name=&quot;ethnologue.com&quot;&gt;https://www.ethnologue.com/language/glk&lt;/ref&gt;

==تاتايي‌ئن==
&lt;gallery&gt;
 Nature of Deylaman.jpg
Gilan - Deylaman Forest - panoramio.jpg
Deylaman - Gheshlagh - Dorfak view - panoramio.jpg
Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg
Gilan - Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg
&lt;/gallery&gt;

==سربس==
{{گيلان}}
[[Category:سیاسی جوغرافی]]
[[Category:گیلان]]
[[Category:شهر]]
[[Category:گیلک‌نشین شهرؤن]]
[[جرگه:گيلان ٚ شأران]]</text>
      <sha1>0f8qgjtimzqlbnmb8a70d67n9jjaszt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>157696</id>
      <parentid>157677</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T19:17:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35731-32</username>
        <id>18631</id>
      </contributor>
      <comment deleted="deleted" />
      <origin>157696</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3499" sha1="45ix333ctwkhihjnsjx6hzjo1vedih3" xml:space="preserve">'''دٚیلٚمٚآٚن''' یتا جه ایران ٚ پیله شٰٚهرٚان ايسه کی [[سياکل ٚ شأرستان|سياهکل و دیلمان شٰٚهرٚستٚان]] ؤ [[ديلمؤن ٚ بخش|ديلمان وخش]] ٚ میعن نهأ ؤ ديلمان ٚ وخش ٚ مرکز ايسه، دومین پرچرگییت ‌و قدٚیمی ترین و خفن ترین و پیلٚه اندازه ترین ترن شاهر ایسه جهآن میٰن سیآهکل اٚیماه{{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه|نام=دٚیلٚمٚآٚن|روی‌نقشه=|جۊغرافيايي عرض=|جۊغرافيايي طۊل=|تصویر=|اندازه تصویر=|برچسب‌تصویر=|شأردار=اسماعيل سادات دیلمي|اۊستان=[[گيلان و دیلمستان و تالش]]|شأرستان=[[سیآٚهٚکل و دٚیلٚمٚآٚن ٚ شٰٚهرٚستٚان]]|بخش=[[ديلمان ٚ وخش]]|مردۊم=دیلم|رسمي نام=دٚیلٚمٚآٚن|محلي نام=ديلمان|قديمي نامان=|شأر بؤستن ٚ سال=|جمعيت=جرگییت: ۲۲۲۲۲۲۲۲۲۲
2222222222 is the population of Deylaman, Deylaman Area,,Deylaman District, Siahkal &amp; Deylaman County,
Daylamestan, Gilan &amp; Daylamestan &amp; Talysh Province, Gilan &amp; Daylamestan &amp; Talysh Regions, Caspian, Iran, Western Asia, Asia, Earth Planet, Solar System, The Milky Way Galaxy, World, now|جمعيت ٚ رشد=|جمعيت ٚ تراکؤم=|زوان=[[گيلکی/دیلمی]]|مذهب=شيعه|پيلئکي=|ارتفاع=۱۴۵۲ متر|دما ميانگين=۱۲.۷ درجه سانتيگراد|سالانه وارش ٚ ميانگين=۱۱۷۳ ميلي‌متر|جرندي رۊجان ٚ تعداد=۶۰ رۊج|سؤغات=فۊندؤق{{سخ}}زعفران{{سخ}} گل گاوزبان{{سخ}}گندؤم ؤ جؤ{{سخ}}صنایع دستي|پيش‌شۊماره=۰۱۳|وبجيگا=|جمله‌خوشامد=|پانویس=}}

==نٚام==
از دٚیلٚمی گیلٚکآٚن ایعه

==تاريخ==
ديلمان ِ مئن، يه‌ته قبرستان ِ مئن يه‌ته سوتونی مُهر بياتن کی ۲۲۲۲۲ سال پيش ِ شی ايسسه و هسا [[لنينگراد ِ موزه]] مئن بدشته بونه. ای مُهر ِ موسؤن، هزاران اثر و عتيقه، ديلمان قبرستانان و باخی مناطق ِ مئن بياته ببؤ و خيلی از ايشؤنه قاچاقچی‌ئن، ايران ِ جی بيرين ببردن.

قبل از اسلام و حتا تا يکی دو قرن اسلام ِ پسی، گيلان ِ غرب تا [[مازندران]] ِ مئن گنبد کاووس، ديلمستان  دخانده بونأ بو. نسا طرفأجی‌ام، تا [[قزوين]]، ديلمستان نوم گيت.

==مردۊم ؤ زوان==
دیلمان ٚ آٚدٚمٚآٚن گیلک/دیلمی بی بین و گیلکی زوان بٚا دٚیلٚمی گوٚیش گٚپ زٚنن دیوٚداری.&lt;ref name=&quot;ethnologue.com&quot;&gt;https://www.ethnologue.com/language/glk&lt;/ref&gt;

==تاتايي‌ئن==
&lt;gallery&gt;
 Nature of Deylaman.jpg
Gilan - Deylaman Forest - panoramio.jpg
Deylaman - Gheshlagh - Dorfak view - panoramio.jpg
Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg
Gilan - Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg
&lt;/gallery&gt;

==سٚرعٚس==
اٚتونولوگ
[[Category:سیاسی جوغرافی]]
[[Category:گیلان]]
[[Category:شهر]]
[[Category:گیلک‌نشین شهرؤن]]
[[جرگه:گيلان ٚ شأران]]
[[رده:حىاتي وانويسؤن]]</text>
      <sha1>45ix333ctwkhihjnsjx6hzjo1vedih3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>157697</id>
      <parentid>157696</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T19:18:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Divinations</username>
        <id>16848</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ویرایش [[Special:Contributions/~2026-35731-32|~2026-35731-32]] ([[User talk:~2026-35731-32|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Igor123121|Igor123121]] انجام داده بود واگردانده شد</comment>
      <origin>157677</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4932" sha1="0f8qgjtimzqlbnmb8a70d67n9jjaszt" xml:space="preserve">{{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه
|نام= ديلمؤن
|روی‌نقشه= 
|جۊغرافيايي عرض= 
|جۊغرافيايي طۊل= 
|تصویر= Gilan - Deylaman - panoramio (3).jpg
|اندازه تصویر= 
|برچسب‌تصویر= 
|شأردار= 
|اۊستان= [[گيلان]]
|شأرستان= [[سياکل ٚ شأرستان]] 
|بخش= [[ديلمؤن ٚ بخش]]
|رسمي نام= ديلمان	 
|محلي نام= ديلمؤن، ديلمان
|قديمي نامان= 
|شأر بؤستن ٚ سال= 
|جمعيت= ۱,۲۶۱ نفر (۱۳۸۵)
|جمعيت ٚ رشد= 
|جمعيت ٚ تراکؤم= 
|زوان= [[گيلکي]]
|مذهب= شيعه
|پيلئکي= 
|ارتفاع= ۱۴۵۲ متر
|دما ميانگين= ۱۲.۷ درجه سانتيگراد
|سالانه وارش ٚ ميانگين= ۱۱۷۳ ميلي‌متر
|جرندي رۊجان ٚ تعداد= ۶۰ رۊج
|سؤغات= فۊندؤق{{سخ}}زعفران{{سخ}} گل گاوزبان{{سخ}}گندؤم ؤ جؤ{{سخ}}صنایع دستي
|پيش‌شۊماره= ۰۱۳
|وبجيگا=  
|جمله‌خوشامد= 
|پانویس= 
}}
'''ديلمؤن''' (diləmon) یا '''ديلمان''' (diləmān)، ايته جه [[گيلان]] ٚ شأران ايسه کي [[سياکل ٚ شأرستان]] ؤ [[ديلمؤن ٚ بخش]] ٚ مئن نهأ ؤ ديلمؤن ٚ بخش ٚ مرکز ايسه.

==نؤم==
«دیلمؤن» نؤم ویشتر ايشتباه واگۊیه به ؤ أگه بیشید محلي مردۊم ٚ جه واورسید اۊن ٚ دۊرۊس-أ گده: دیلمان (dileman) یا ديلمؤن (dilemon). دئیلمان (deylaman) ايته غلط ٚ واگۊیه أ نام ٚ جه ايسه. دیل (dil) ایته واجه ايسه گه مشخص ٚ معنا دأره ؤ اؤرأ گده کي مرز بۊ ؤ دَوَسته بؤبؤسته [[گاب]] ؤ [[گۊسۊند]] دأشتيدي، «ام» بۊلندي پسونده، هۊجۊر کي کتام ؤ ایلام ٚ مئن دأریم ؤ پهلوي زوان ٚ مئن هرچي-أ گه بخأید بۊلند ذکر بۊکۊند، أ پسوند-أ اۊ واجه-یأ دۊچکانئده. پس دیلم بؤنه گؤ ؤ گۊسۊند دأشتن ٚ بۊلند ٚ جیگه.&lt;ref&gt;افشین پرتو. مردۊم سلول‌های ساختاری دئباریده. گفت‌وگو با افشین پرتو. گیله‌وا، ش ۱۲۲.&lt;/ref&gt;

==تاريخ==
ديلمان ِ مئن، يه‌ته قبرستان ِ مئن يه‌ته سوتونی مُهر بياتن کی 5000 سال پيش ِ شی ايسسه و هسا [[لنينگراد ِ موزه]] مئن بدشته بونه. ای مُهر ِ موسؤن، هزاران اثر و عتيقه، ديلمان قبرستانان و باخی مناطق ِ مئن بياته ببؤ و خيلی از ايشؤنه قاچاقچی‌ئن، ايران ِ جی بيرين ببردن.

قبل از اسلام و حتا تا يکی دو قرن اسلام ِ پسی، گيلان ِ غرب تا [[مازندران]] ِ مئن [[بابول]]، ديلمستان  دخانده بونأ بو. نسا طرفأجی‌ام، تا [[قزوين]]، ديلمستان نوم گيت.

== جمعیت ==
بر اساس ايران ٚ آمار ٚ مرکز ٚ سرايشماردن، ديلمؤن ٚ جمعيت، ۱۳۹۵ سال ٚ دۊرۊن ۱,۷۲۹ نفر-أ فأرسئي ؤ ۱۳۸۵ سال ٚ مئن ني اۊن ٚ جمعيت ۱,۲۶۱ نفر (۳۷۴ خانوار) بۊ.&lt;ref&gt;(یادکرد وب |نویسنده= |نشانی=https://amar.org.ir/census/نفوس-و-مسکن/سرشماری-1390/نتایج-سرشماری-1390/جمعیت-و-خانوار-تا-سطح-آبادی-1390 |عنوان=تعداد جمعیت و خانوار تا سطح آبادی براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1390 |ناشر= |تاریخ= |تاریخ بازبینی= |archive-date=4 مه 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160504050821/http://amar.org.ir/census/%D9%86%D9%81%D9%88%D8%B3-%D9%88-%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%86/%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-1390/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-1390/%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D9%88-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%A7-%D8%B3%D8%B7%D8%AD-%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C-1390 }}&lt;/ref&gt;

==مردۊم ؤ زوان==
ديلمؤن ٚ مردۊم [[گیلک]] ايسد ؤ [[گيلکي]] زوان-أ گالشي (ديلمي) گۊیش ٚ أمرأ گب زنده.&lt;ref name=&quot;ethnologue.com&quot;&gt;https://www.ethnologue.com/language/glk&lt;/ref&gt;

==تاتايي‌ئن==
&lt;gallery&gt;
 Nature of Deylaman.jpg
Gilan - Deylaman Forest - panoramio.jpg
Deylaman - Gheshlagh - Dorfak view - panoramio.jpg
Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg
Gilan - Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg
&lt;/gallery&gt;

==سربس==
{{گيلان}}
[[Category:سیاسی جوغرافی]]
[[Category:گیلان]]
[[Category:شهر]]
[[Category:گیلک‌نشین شهرؤن]]
[[جرگه:گيلان ٚ شأران]]</text>
      <sha1>0f8qgjtimzqlbnmb8a70d67n9jjaszt</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>157701</id>
      <parentid>157697</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T21:01:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35728-16</username>
        <id>18634</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>157701</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="3499" sha1="45ix333ctwkhihjnsjx6hzjo1vedih3" xml:space="preserve">'''دٚیلٚمٚآٚن''' یتا جه ایران ٚ پیله شٰٚهرٚان ايسه کی [[سياکل ٚ شأرستان|سياهکل و دیلمان شٰٚهرٚستٚان]] ؤ [[ديلمؤن ٚ بخش|ديلمان وخش]] ٚ میعن نهأ ؤ ديلمان ٚ وخش ٚ مرکز ايسه، دومین پرچرگییت ‌و قدٚیمی ترین و خفن ترین و پیلٚه اندازه ترین ترن شاهر ایسه جهآن میٰن سیآهکل اٚیماه{{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه|نام=دٚیلٚمٚآٚن|روی‌نقشه=|جۊغرافيايي عرض=|جۊغرافيايي طۊل=|تصویر=|اندازه تصویر=|برچسب‌تصویر=|شأردار=اسماعيل سادات دیلمي|اۊستان=[[گيلان و دیلمستان و تالش]]|شأرستان=[[سیآٚهٚکل و دٚیلٚمٚآٚن ٚ شٰٚهرٚستٚان]]|بخش=[[ديلمان ٚ وخش]]|مردۊم=دیلم|رسمي نام=دٚیلٚمٚآٚن|محلي نام=ديلمان|قديمي نامان=|شأر بؤستن ٚ سال=|جمعيت=جرگییت: ۲۲۲۲۲۲۲۲۲۲
2222222222 is the population of Deylaman, Deylaman Area,,Deylaman District, Siahkal &amp; Deylaman County,
Daylamestan, Gilan &amp; Daylamestan &amp; Talysh Province, Gilan &amp; Daylamestan &amp; Talysh Regions, Caspian, Iran, Western Asia, Asia, Earth Planet, Solar System, The Milky Way Galaxy, World, now|جمعيت ٚ رشد=|جمعيت ٚ تراکؤم=|زوان=[[گيلکی/دیلمی]]|مذهب=شيعه|پيلئکي=|ارتفاع=۱۴۵۲ متر|دما ميانگين=۱۲.۷ درجه سانتيگراد|سالانه وارش ٚ ميانگين=۱۱۷۳ ميلي‌متر|جرندي رۊجان ٚ تعداد=۶۰ رۊج|سؤغات=فۊندؤق{{سخ}}زعفران{{سخ}} گل گاوزبان{{سخ}}گندؤم ؤ جؤ{{سخ}}صنایع دستي|پيش‌شۊماره=۰۱۳|وبجيگا=|جمله‌خوشامد=|پانویس=}}

==نٚام==
از دٚیلٚمی گیلٚکآٚن ایعه

==تاريخ==
ديلمان ِ مئن، يه‌ته قبرستان ِ مئن يه‌ته سوتونی مُهر بياتن کی ۲۲۲۲۲ سال پيش ِ شی ايسسه و هسا [[لنينگراد ِ موزه]] مئن بدشته بونه. ای مُهر ِ موسؤن، هزاران اثر و عتيقه، ديلمان قبرستانان و باخی مناطق ِ مئن بياته ببؤ و خيلی از ايشؤنه قاچاقچی‌ئن، ايران ِ جی بيرين ببردن.

قبل از اسلام و حتا تا يکی دو قرن اسلام ِ پسی، گيلان ِ غرب تا [[مازندران]] ِ مئن گنبد کاووس، ديلمستان  دخانده بونأ بو. نسا طرفأجی‌ام، تا [[قزوين]]، ديلمستان نوم گيت.

==مردۊم ؤ زوان==
دیلمان ٚ آٚدٚمٚآٚن گیلک/دیلمی بی بین و گیلکی زوان بٚا دٚیلٚمی گوٚیش گٚپ زٚنن دیوٚداری.&lt;ref name=&quot;ethnologue.com&quot;&gt;https://www.ethnologue.com/language/glk&lt;/ref&gt;

==تاتايي‌ئن==
&lt;gallery&gt;
 Nature of Deylaman.jpg
Gilan - Deylaman Forest - panoramio.jpg
Deylaman - Gheshlagh - Dorfak view - panoramio.jpg
Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg
Gilan - Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg
&lt;/gallery&gt;

==سٚرعٚس==
اٚتونولوگ
[[Category:سیاسی جوغرافی]]
[[Category:گیلان]]
[[Category:شهر]]
[[Category:گیلک‌نشین شهرؤن]]
[[جرگه:گيلان ٚ شأران]]
[[رده:حىاتي وانويسؤن]]</text>
      <sha1>45ix333ctwkhihjnsjx6hzjo1vedih3</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>157706</id>
      <parentid>157701</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T21:04:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Àncilu</username>
        <id>18455</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-35728-16|~2026-35728-16]] ([[User talk:~2026-35728-16|talk]]) (TwinkleGlobal)</comment>
      <origin>157706</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="4932" sha1="0f8qgjtimzqlbnmb8a70d67n9jjaszt" xml:space="preserve">{{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه
|نام= ديلمؤن
|روی‌نقشه= 
|جۊغرافيايي عرض= 
|جۊغرافيايي طۊل= 
|تصویر= Gilan - Deylaman - panoramio (3).jpg
|اندازه تصویر= 
|برچسب‌تصویر= 
|شأردار= 
|اۊستان= [[گيلان]]
|شأرستان= [[سياکل ٚ شأرستان]] 
|بخش= [[ديلمؤن ٚ بخش]]
|رسمي نام= ديلمان	 
|محلي نام= ديلمؤن، ديلمان
|قديمي نامان= 
|شأر بؤستن ٚ سال= 
|جمعيت= ۱,۲۶۱ نفر (۱۳۸۵)
|جمعيت ٚ رشد= 
|جمعيت ٚ تراکؤم= 
|زوان= [[گيلکي]]
|مذهب= شيعه
|پيلئکي= 
|ارتفاع= ۱۴۵۲ متر
|دما ميانگين= ۱۲.۷ درجه سانتيگراد
|سالانه وارش ٚ ميانگين= ۱۱۷۳ ميلي‌متر
|جرندي رۊجان ٚ تعداد= ۶۰ رۊج
|سؤغات= فۊندؤق{{سخ}}زعفران{{سخ}} گل گاوزبان{{سخ}}گندؤم ؤ جؤ{{سخ}}صنایع دستي
|پيش‌شۊماره= ۰۱۳
|وبجيگا=  
|جمله‌خوشامد= 
|پانویس= 
}}
'''ديلمؤن''' (diləmon) یا '''ديلمان''' (diləmān)، ايته جه [[گيلان]] ٚ شأران ايسه کي [[سياکل ٚ شأرستان]] ؤ [[ديلمؤن ٚ بخش]] ٚ مئن نهأ ؤ ديلمؤن ٚ بخش ٚ مرکز ايسه.

==نؤم==
«دیلمؤن» نؤم ویشتر ايشتباه واگۊیه به ؤ أگه بیشید محلي مردۊم ٚ جه واورسید اۊن ٚ دۊرۊس-أ گده: دیلمان (dileman) یا ديلمؤن (dilemon). دئیلمان (deylaman) ايته غلط ٚ واگۊیه أ نام ٚ جه ايسه. دیل (dil) ایته واجه ايسه گه مشخص ٚ معنا دأره ؤ اؤرأ گده کي مرز بۊ ؤ دَوَسته بؤبؤسته [[گاب]] ؤ [[گۊسۊند]] دأشتيدي، «ام» بۊلندي پسونده، هۊجۊر کي کتام ؤ ایلام ٚ مئن دأریم ؤ پهلوي زوان ٚ مئن هرچي-أ گه بخأید بۊلند ذکر بۊکۊند، أ پسوند-أ اۊ واجه-یأ دۊچکانئده. پس دیلم بؤنه گؤ ؤ گۊسۊند دأشتن ٚ بۊلند ٚ جیگه.&lt;ref&gt;افشین پرتو. مردۊم سلول‌های ساختاری دئباریده. گفت‌وگو با افشین پرتو. گیله‌وا، ش ۱۲۲.&lt;/ref&gt;

==تاريخ==
ديلمان ِ مئن، يه‌ته قبرستان ِ مئن يه‌ته سوتونی مُهر بياتن کی 5000 سال پيش ِ شی ايسسه و هسا [[لنينگراد ِ موزه]] مئن بدشته بونه. ای مُهر ِ موسؤن، هزاران اثر و عتيقه، ديلمان قبرستانان و باخی مناطق ِ مئن بياته ببؤ و خيلی از ايشؤنه قاچاقچی‌ئن، ايران ِ جی بيرين ببردن.

قبل از اسلام و حتا تا يکی دو قرن اسلام ِ پسی، گيلان ِ غرب تا [[مازندران]] ِ مئن [[بابول]]، ديلمستان  دخانده بونأ بو. نسا طرفأجی‌ام، تا [[قزوين]]، ديلمستان نوم گيت.

== جمعیت ==
بر اساس ايران ٚ آمار ٚ مرکز ٚ سرايشماردن، ديلمؤن ٚ جمعيت، ۱۳۹۵ سال ٚ دۊرۊن ۱,۷۲۹ نفر-أ فأرسئي ؤ ۱۳۸۵ سال ٚ مئن ني اۊن ٚ جمعيت ۱,۲۶۱ نفر (۳۷۴ خانوار) بۊ.&lt;ref&gt;(یادکرد وب |نویسنده= |نشانی=https://amar.org.ir/census/نفوس-و-مسکن/سرشماری-1390/نتایج-سرشماری-1390/جمعیت-و-خانوار-تا-سطح-آبادی-1390 |عنوان=تعداد جمعیت و خانوار تا سطح آبادی براساس سرشماری عمومی نفوس و مسکن 1390 |ناشر= |تاریخ= |تاریخ بازبینی= |archive-date=4 مه 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20160504050821/http://amar.org.ir/census/%D9%86%D9%81%D9%88%D8%B3-%D9%88-%D9%85%D8%B3%DA%A9%D9%86/%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-1390/%D9%86%D8%AA%D8%A7%DB%8C%D8%AC-%D8%B3%D8%B1%D8%B4%D9%85%D8%A7%D8%B1%DB%8C-1390/%D8%AC%D9%85%D8%B9%DB%8C%D8%AA-%D9%88-%D8%AE%D8%A7%D9%86%D9%88%D8%A7%D8%B1-%D8%AA%D8%A7-%D8%B3%D8%B7%D8%AD-%D8%A2%D8%A8%D8%A7%D8%AF%DB%8C-1390 }}&lt;/ref&gt;

==مردۊم ؤ زوان==
ديلمؤن ٚ مردۊم [[گیلک]] ايسد ؤ [[گيلکي]] زوان-أ گالشي (ديلمي) گۊیش ٚ أمرأ گب زنده.&lt;ref name=&quot;ethnologue.com&quot;&gt;https://www.ethnologue.com/language/glk&lt;/ref&gt;

==تاتايي‌ئن==
&lt;gallery&gt;
 Nature of Deylaman.jpg
Gilan - Deylaman Forest - panoramio.jpg
Deylaman - Gheshlagh - Dorfak view - panoramio.jpg
Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg
Gilan - Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg
&lt;/gallery&gt;

==سربس==
{{گيلان}}
[[Category:سیاسی جوغرافی]]
[[Category:گیلان]]
[[Category:شهر]]
[[Category:گیلک‌نشین شهرؤن]]
[[جرگه:گيلان ٚ شأران]]</text>
      <sha1>0f8qgjtimzqlbnmb8a70d67n9jjaszt</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>سياکل</title>
    <ns>0</ns>
    <id>3484</id>
    <revision>
      <id>157674</id>
      <parentid>157662</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T19:03:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35731-32</username>
        <id>18631</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>157674</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2521" sha1="3kc3a083i9y3hsmz2f40a38kzfb7iro" xml:space="preserve">{{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه
|نام= 
|روی‌نقشه= 
|جۊغرافيايي عرض= 
|جۊغرافيايي طۊل= 
|تصویر= Gilan - Siyahkal - panoramio (1).jpg
|اندازه تصویر= 
|برچسب‌تصویر= 
|شأردار=
|اۊستان= [[کآسپی گيلان]]
|شأرستان= [[سياهکل و دیلمان]] 
|بخش= 
|مردۊم= گيلک
|رسمي نام= سیآهکل	 
|محلي نام=
|قديمي نامان= 
|شأر بؤستن ٚ سال= 
|جمعيت= 
|جمعيت ٚ رشد= 
|جمعيت ٚ تراکؤم= 
|زوان= [[گيلکی/دیلمی/کاسپایی/اماعردی]]
|مذهب= مزدیسنآ
|پيلئکي= 
|ارتفاع= 
|دما ميانگين= 
|سالانه وارش ٚ ميانگين= ۱۲۵۶ ميلي‌متر
|جرندي رۊجان ٚ تعداد= 
|سؤغات=بج، چئي، کلۊچه، حصير، آغۊز 
|پيش‌شۊماره= ۰۱۳
|وبجيگا= 
|جمله‌خوشامد= 
|پانویس= 
}}
سیآٚهٚکل/سیئکل/سیعکل/سیآٚئکل، بٚا سیآٚهٚکل قدٚیمی ترن نٚام، یتا اٚز/جه [[گيلان]] ٚ شٰٚهرٚان ؤ [[سياکل ٚ شأرستان|سيآٚهٚکل و دٚیلٚمٚآٚن ٚ شٰٚهرٚستٚان]] ٚ [[سياکل ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|جٚؤٚرٚی وخش]] ٚ جه ايسه گ سیآٚهٚکل  آٚنٚ میانه ايسه و [[ايران|آرآد هآدیآن غیآثی حآفظی سیآهکل محله،]] امی چاودار/میرزا/شاه ای شاهرستان مین زاک/زای/جاخال/جاقال ایسه.

==تاتايي‌ئن==
&lt;gallery&gt;
Gilan - Siyahkal - panoramio (1).jpg
Gilan - Siyahkal - panoramio.jpg
Gilan - Siyahkal - panoramio (2).jpg
Gilan - Deylaman - panoramio (3).jpg
Siyahkal - Pashouran lake - panoramio.jpg
Siyahkal - Deylaman Road - panoramio.jpg
Gilan - Siyahkal - Pashouran Lake - panoramio.jpg
Gilan - Siyahkal - Lounak Waterfall - panoramio.jpg
Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio.jpg
Gilan - Deylaman Forest - panoramio.jpg
Deylaman - Gheshlagh - Dorfak view - panoramio.jpg
Siyahkal - Deylaman - Lunak Waterfall - panoramio.jpg
Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio (2).jpg
Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio (1).jpg
Siyahkal - Deylaman Road - Loonak Waterfall - panoramio.jpg
Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg
Gilan - Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg
&lt;/gallery&gt;

==سٚروس==
[[جرگه:گیلک‌نشین شهرؤن]]
[[جرگه:گيلان ٚ شأران]]</text>
      <sha1>3kc3a083i9y3hsmz2f40a38kzfb7iro</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>157675</id>
      <parentid>157674</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T19:03:46Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35731-32</username>
        <id>18631</id>
      </contributor>
      <comment>سیآهکل</comment>
      <origin>157675</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2523" sha1="cw22zjj2bg3hkkg8q5cu57zg04zsq6u" xml:space="preserve">{{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه
|نام= 
|روی‌نقشه= 
|جۊغرافيايي عرض= 
|جۊغرافيايي طۊل= 
|تصویر= Gilan - Siyahkal - panoramio (1).jpg
|اندازه تصویر= 
|برچسب‌تصویر= 
|شأردار=
|اۊستان= [[کآسپی گيلان]]
|شأرستان= [[سياهکل و دیلمان]] 
|بخش= 
|مردۊم= گيلک
|رسمي نام= سیآهکل	 
|محلي نام=
|قديمي نامان= 
|شأر بؤستن ٚ سال= 
|جمعيت= 
|جمعيت ٚ رشد= 
|جمعيت ٚ تراکؤم= 
|زوان= [[گيلکی/دیلمی/کاسپایی/اماعردی]]
|مذهب= مزدیسنآ
|پيلئکي= 
|ارتفاع= 
|دما ميانگين= 
|سالانه وارش ٚ ميانگين= ۱۲۵۶ ميلي‌متر
|جرندي رۊجان ٚ تعداد= 
|سؤغات=بج، چئي، کلۊچه، حصير، آغۊز 
|پيش‌شۊماره= ۰۱۳
|وبجيگا= 
|جمله‌خوشامد= 
|پانویس= 
}}
سیآٚهٚکل/سیئکل/سیعکل/سیآٚئکل، بٚا سیآٚهٚکل قدٚیمی ترعن نٚام، یتا اٚز/جه [[گيلان]] ٚ شٰٚهرٚان ؤ [[سياکل ٚ شأرستان|سيآٚهٚکل و دٚیلٚمٚآٚن ٚ شٰٚهرٚستٚان]] ٚ [[سياکل ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|جٚؤٚرٚی وخش]] ٚ جه ايسه گ سیآٚهٚکل  آٚنٚ میانه ايسه و [[ايران|آرآد هآدیآن غیآثی حآفظی سیآهکل محله،]] امی چاودار/میرزا/شاه ای شاهرستان مین زاک/زای/جاخال/جاقال ایسه.

==تاتايي‌ئن==
&lt;gallery&gt;
Gilan - Siyahkal - panoramio (1).jpg
Gilan - Siyahkal - panoramio.jpg
Gilan - Siyahkal - panoramio (2).jpg
Gilan - Deylaman - panoramio (3).jpg
Siyahkal - Pashouran lake - panoramio.jpg
Siyahkal - Deylaman Road - panoramio.jpg
Gilan - Siyahkal - Pashouran Lake - panoramio.jpg
Gilan - Siyahkal - Lounak Waterfall - panoramio.jpg
Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio.jpg
Gilan - Deylaman Forest - panoramio.jpg
Deylaman - Gheshlagh - Dorfak view - panoramio.jpg
Siyahkal - Deylaman - Lunak Waterfall - panoramio.jpg
Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio (2).jpg
Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio (1).jpg
Siyahkal - Deylaman Road - Loonak Waterfall - panoramio.jpg
Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg
Gilan - Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg
&lt;/gallery&gt;

==سٚروس==
[[جرگه:گیلک‌نشین شهرؤن]]
[[جرگه:گيلان ٚ شأران]]</text>
      <sha1>cw22zjj2bg3hkkg8q5cu57zg04zsq6u</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>157681</id>
      <parentid>157675</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T19:06:54Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Àncilu</username>
        <id>18455</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Reverted 2 edits by [[Special:Contributions/~2026-35731-32|~2026-35731-32]] ([[User talk:~2026-35731-32|talk]]) to last revision by Divinations (TwinkleGlobal)</comment>
      <origin>157681</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2971" sha1="iz2aradp71vntdn8x586gx11zla6kwi" xml:space="preserve">{{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه
|نام= سياکل
|روی‌نقشه= 
|جۊغرافيايي عرض= 
|جۊغرافيايي طۊل= 
|تصویر= Gilan - Siyahkal - panoramio (1).jpg
|اندازه تصویر= 
|برچسب‌تصویر= 
|شأردار=ايمان محمدپۊر
|اۊستان= [[گيلان]]
|شأرستان= [[سياکل ٚ شأرستان]] 
|بخش= [[سياکل ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]]
|مردۊم= گيلک
|رسمي نام= سیاهکل	 
|محلي نام=
|قديمي نامان= سي ٚ کل
|شأر بؤستن ٚ سال= ۱۳۰۸
|جمعيت= ۲۱,۶۵۳ نفر (۱۳۹۵)
|جمعيت ٚ رشد= 
|جمعيت ٚ تراکؤم= ۴۷
|زوان= [[گيلکي]]
|مذهب= شيعه
|پيلئکي= 
|ارتفاع= ۴۲ متر
|دما ميانگين= 
|سالانه وارش ٚ ميانگين= ۹۳۴ ميلي‌متر
|جرندي رۊجان ٚ تعداد= 
|سؤغات=بج، چئي، کلۊچه، حصير، آغۊز، فۊندؤق، لبنيات 
|پيش‌شۊماره= ۰۱۳
|وبجيگا= 
|جمله‌خوشامد= 
|پانویس= 
}}
'''سياکل''' (قديمي نام: سي ٚ کَل) ايته جه [[گيلان]] ٚ شأران ؤ [[سياکل ٚ شأرستان]] ٚ [[سياکل ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] ٚ توابع جه ايسه. أ شأر سياکل ٚ شأرستان ٚ مرکز ايسه.

==نام==
أ شأر ٚ قديمي نام، سي کل ايسه کي ''سي'' [[گيلکي]] مئن صخره ؤ کۊ معني-أ دهه ؤ ''کل'' ىا ''کلا'' معني، محله ؤ آبادي ايسه ؤ أ نام ٚ معني آبادي کي کۊ ورجه نهأ ايسه.

==جمعيت==
براساس ۱۳۹۵ سال ٚ سرايشماردن، سياکل ٚ شأر ٚ جمعیت ۲۱،۶۵۳ نفر ؤ [[سياکل ٚ شأرستان]] ٚ جمعيت ۴۶,۹۷۵ نفر ايسه.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20180915155033/https://sdb.mpogl.ir/statistic/public?id=5a91ea6096b73041b784b06f&lt;/ref&gt;

==تاتايي‌ئن==
&lt;gallery&gt;
Gilan - Siyahkal - panoramio (1).jpg
Gilan - Siyahkal - panoramio.jpg
Gilan - Siyahkal - panoramio (2).jpg
Gilan - Deylaman - panoramio (3).jpg
Siyahkal - Pashouran lake - panoramio.jpg
Siyahkal - Deylaman Road - panoramio.jpg
Gilan - Siyahkal - Pashouran Lake - panoramio.jpg
Gilan - Siyahkal - Lounak Waterfall - panoramio.jpg
Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio.jpg
Gilan - Deylaman Forest - panoramio.jpg
Deylaman - Gheshlagh - Dorfak view - panoramio.jpg
Siyahkal - Deylaman - Lunak Waterfall - panoramio.jpg
Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio (2).jpg
Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio (1).jpg
Siyahkal - Deylaman Road - Loonak Waterfall - panoramio.jpg
Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg
Gilan - Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg
&lt;/gallery&gt;

==سربس==
{{گيلان}}
[[جرگه:گیلک‌نشین شهرؤن]]
[[جرگه:گيلان ٚ شأران]]</text>
      <sha1>iz2aradp71vntdn8x586gx11zla6kwi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>157690</id>
      <parentid>157681</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T19:16:50Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35731-32</username>
        <id>18631</id>
      </contributor>
      <comment>سیاهکل Siahkal</comment>
      <origin>157690</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2521" sha1="3kc3a083i9y3hsmz2f40a38kzfb7iro" xml:space="preserve">{{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه
|نام= 
|روی‌نقشه= 
|جۊغرافيايي عرض= 
|جۊغرافيايي طۊل= 
|تصویر= Gilan - Siyahkal - panoramio (1).jpg
|اندازه تصویر= 
|برچسب‌تصویر= 
|شأردار=
|اۊستان= [[کآسپی گيلان]]
|شأرستان= [[سياهکل و دیلمان]] 
|بخش= 
|مردۊم= گيلک
|رسمي نام= سیآهکل	 
|محلي نام=
|قديمي نامان= 
|شأر بؤستن ٚ سال= 
|جمعيت= 
|جمعيت ٚ رشد= 
|جمعيت ٚ تراکؤم= 
|زوان= [[گيلکی/دیلمی/کاسپایی/اماعردی]]
|مذهب= مزدیسنآ
|پيلئکي= 
|ارتفاع= 
|دما ميانگين= 
|سالانه وارش ٚ ميانگين= ۱۲۵۶ ميلي‌متر
|جرندي رۊجان ٚ تعداد= 
|سؤغات=بج، چئي، کلۊچه، حصير، آغۊز 
|پيش‌شۊماره= ۰۱۳
|وبجيگا= 
|جمله‌خوشامد= 
|پانویس= 
}}
سیآٚهٚکل/سیئکل/سیعکل/سیآٚئکل، بٚا سیآٚهٚکل قدٚیمی ترن نٚام، یتا اٚز/جه [[گيلان]] ٚ شٰٚهرٚان ؤ [[سياکل ٚ شأرستان|سيآٚهٚکل و دٚیلٚمٚآٚن ٚ شٰٚهرٚستٚان]] ٚ [[سياکل ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|جٚؤٚرٚی وخش]] ٚ جه ايسه گ سیآٚهٚکل  آٚنٚ میانه ايسه و [[ايران|آرآد هآدیآن غیآثی حآفظی سیآهکل محله،]] امی چاودار/میرزا/شاه ای شاهرستان مین زاک/زای/جاخال/جاقال ایسه.

==تاتايي‌ئن==
&lt;gallery&gt;
Gilan - Siyahkal - panoramio (1).jpg
Gilan - Siyahkal - panoramio.jpg
Gilan - Siyahkal - panoramio (2).jpg
Gilan - Deylaman - panoramio (3).jpg
Siyahkal - Pashouran lake - panoramio.jpg
Siyahkal - Deylaman Road - panoramio.jpg
Gilan - Siyahkal - Pashouran Lake - panoramio.jpg
Gilan - Siyahkal - Lounak Waterfall - panoramio.jpg
Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio.jpg
Gilan - Deylaman Forest - panoramio.jpg
Deylaman - Gheshlagh - Dorfak view - panoramio.jpg
Siyahkal - Deylaman - Lunak Waterfall - panoramio.jpg
Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio (2).jpg
Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio (1).jpg
Siyahkal - Deylaman Road - Loonak Waterfall - panoramio.jpg
Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg
Gilan - Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg
&lt;/gallery&gt;

==سٚروس==
[[جرگه:گیلک‌نشین شهرؤن]]
[[جرگه:گيلان ٚ شأران]]</text>
      <sha1>3kc3a083i9y3hsmz2f40a38kzfb7iro</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>157694</id>
      <parentid>157690</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T19:17:40Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Divinations</username>
        <id>16848</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ویرایش [[Special:Contributions/~2026-35731-32|~2026-35731-32]] ([[User talk:~2026-35731-32|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Àncilu|Àncilu]] انجام داده بود واگردانده شد</comment>
      <origin>157681</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2971" sha1="iz2aradp71vntdn8x586gx11zla6kwi" xml:space="preserve">{{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه
|نام= سياکل
|روی‌نقشه= 
|جۊغرافيايي عرض= 
|جۊغرافيايي طۊل= 
|تصویر= Gilan - Siyahkal - panoramio (1).jpg
|اندازه تصویر= 
|برچسب‌تصویر= 
|شأردار=ايمان محمدپۊر
|اۊستان= [[گيلان]]
|شأرستان= [[سياکل ٚ شأرستان]] 
|بخش= [[سياکل ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]]
|مردۊم= گيلک
|رسمي نام= سیاهکل	 
|محلي نام=
|قديمي نامان= سي ٚ کل
|شأر بؤستن ٚ سال= ۱۳۰۸
|جمعيت= ۲۱,۶۵۳ نفر (۱۳۹۵)
|جمعيت ٚ رشد= 
|جمعيت ٚ تراکؤم= ۴۷
|زوان= [[گيلکي]]
|مذهب= شيعه
|پيلئکي= 
|ارتفاع= ۴۲ متر
|دما ميانگين= 
|سالانه وارش ٚ ميانگين= ۹۳۴ ميلي‌متر
|جرندي رۊجان ٚ تعداد= 
|سؤغات=بج، چئي، کلۊچه، حصير، آغۊز، فۊندؤق، لبنيات 
|پيش‌شۊماره= ۰۱۳
|وبجيگا= 
|جمله‌خوشامد= 
|پانویس= 
}}
'''سياکل''' (قديمي نام: سي ٚ کَل) ايته جه [[گيلان]] ٚ شأران ؤ [[سياکل ٚ شأرستان]] ٚ [[سياکل ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] ٚ توابع جه ايسه. أ شأر سياکل ٚ شأرستان ٚ مرکز ايسه.

==نام==
أ شأر ٚ قديمي نام، سي کل ايسه کي ''سي'' [[گيلکي]] مئن صخره ؤ کۊ معني-أ دهه ؤ ''کل'' ىا ''کلا'' معني، محله ؤ آبادي ايسه ؤ أ نام ٚ معني آبادي کي کۊ ورجه نهأ ايسه.

==جمعيت==
براساس ۱۳۹۵ سال ٚ سرايشماردن، سياکل ٚ شأر ٚ جمعیت ۲۱،۶۵۳ نفر ؤ [[سياکل ٚ شأرستان]] ٚ جمعيت ۴۶,۹۷۵ نفر ايسه.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20180915155033/https://sdb.mpogl.ir/statistic/public?id=5a91ea6096b73041b784b06f&lt;/ref&gt;

==تاتايي‌ئن==
&lt;gallery&gt;
Gilan - Siyahkal - panoramio (1).jpg
Gilan - Siyahkal - panoramio.jpg
Gilan - Siyahkal - panoramio (2).jpg
Gilan - Deylaman - panoramio (3).jpg
Siyahkal - Pashouran lake - panoramio.jpg
Siyahkal - Deylaman Road - panoramio.jpg
Gilan - Siyahkal - Pashouran Lake - panoramio.jpg
Gilan - Siyahkal - Lounak Waterfall - panoramio.jpg
Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio.jpg
Gilan - Deylaman Forest - panoramio.jpg
Deylaman - Gheshlagh - Dorfak view - panoramio.jpg
Siyahkal - Deylaman - Lunak Waterfall - panoramio.jpg
Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio (2).jpg
Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio (1).jpg
Siyahkal - Deylaman Road - Loonak Waterfall - panoramio.jpg
Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg
Gilan - Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg
&lt;/gallery&gt;

==سربس==
{{گيلان}}
[[جرگه:گیلک‌نشین شهرؤن]]
[[جرگه:گيلان ٚ شأران]]</text>
      <sha1>iz2aradp71vntdn8x586gx11zla6kwi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>157704</id>
      <parentid>157694</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T21:04:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35728-16</username>
        <id>18634</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>157704</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2521" sha1="3kc3a083i9y3hsmz2f40a38kzfb7iro" xml:space="preserve">{{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه
|نام= 
|روی‌نقشه= 
|جۊغرافيايي عرض= 
|جۊغرافيايي طۊل= 
|تصویر= Gilan - Siyahkal - panoramio (1).jpg
|اندازه تصویر= 
|برچسب‌تصویر= 
|شأردار=
|اۊستان= [[کآسپی گيلان]]
|شأرستان= [[سياهکل و دیلمان]] 
|بخش= 
|مردۊم= گيلک
|رسمي نام= سیآهکل	 
|محلي نام=
|قديمي نامان= 
|شأر بؤستن ٚ سال= 
|جمعيت= 
|جمعيت ٚ رشد= 
|جمعيت ٚ تراکؤم= 
|زوان= [[گيلکی/دیلمی/کاسپایی/اماعردی]]
|مذهب= مزدیسنآ
|پيلئکي= 
|ارتفاع= 
|دما ميانگين= 
|سالانه وارش ٚ ميانگين= ۱۲۵۶ ميلي‌متر
|جرندي رۊجان ٚ تعداد= 
|سؤغات=بج، چئي، کلۊچه، حصير، آغۊز 
|پيش‌شۊماره= ۰۱۳
|وبجيگا= 
|جمله‌خوشامد= 
|پانویس= 
}}
سیآٚهٚکل/سیئکل/سیعکل/سیآٚئکل، بٚا سیآٚهٚکل قدٚیمی ترن نٚام، یتا اٚز/جه [[گيلان]] ٚ شٰٚهرٚان ؤ [[سياکل ٚ شأرستان|سيآٚهٚکل و دٚیلٚمٚآٚن ٚ شٰٚهرٚستٚان]] ٚ [[سياکل ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|جٚؤٚرٚی وخش]] ٚ جه ايسه گ سیآٚهٚکل  آٚنٚ میانه ايسه و [[ايران|آرآد هآدیآن غیآثی حآفظی سیآهکل محله،]] امی چاودار/میرزا/شاه ای شاهرستان مین زاک/زای/جاخال/جاقال ایسه.

==تاتايي‌ئن==
&lt;gallery&gt;
Gilan - Siyahkal - panoramio (1).jpg
Gilan - Siyahkal - panoramio.jpg
Gilan - Siyahkal - panoramio (2).jpg
Gilan - Deylaman - panoramio (3).jpg
Siyahkal - Pashouran lake - panoramio.jpg
Siyahkal - Deylaman Road - panoramio.jpg
Gilan - Siyahkal - Pashouran Lake - panoramio.jpg
Gilan - Siyahkal - Lounak Waterfall - panoramio.jpg
Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio.jpg
Gilan - Deylaman Forest - panoramio.jpg
Deylaman - Gheshlagh - Dorfak view - panoramio.jpg
Siyahkal - Deylaman - Lunak Waterfall - panoramio.jpg
Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio (2).jpg
Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio (1).jpg
Siyahkal - Deylaman Road - Loonak Waterfall - panoramio.jpg
Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg
Gilan - Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg
&lt;/gallery&gt;

==سٚروس==
[[جرگه:گیلک‌نشین شهرؤن]]
[[جرگه:گيلان ٚ شأران]]</text>
      <sha1>3kc3a083i9y3hsmz2f40a38kzfb7iro</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>157707</id>
      <parentid>157704</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T21:04:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Àncilu</username>
        <id>18455</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-35728-16|~2026-35728-16]] ([[User talk:~2026-35728-16|talk]]) (TwinkleGlobal)</comment>
      <origin>157707</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2971" sha1="iz2aradp71vntdn8x586gx11zla6kwi" xml:space="preserve">{{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه
|نام= سياکل
|روی‌نقشه= 
|جۊغرافيايي عرض= 
|جۊغرافيايي طۊل= 
|تصویر= Gilan - Siyahkal - panoramio (1).jpg
|اندازه تصویر= 
|برچسب‌تصویر= 
|شأردار=ايمان محمدپۊر
|اۊستان= [[گيلان]]
|شأرستان= [[سياکل ٚ شأرستان]] 
|بخش= [[سياکل ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]]
|مردۊم= گيلک
|رسمي نام= سیاهکل	 
|محلي نام=
|قديمي نامان= سي ٚ کل
|شأر بؤستن ٚ سال= ۱۳۰۸
|جمعيت= ۲۱,۶۵۳ نفر (۱۳۹۵)
|جمعيت ٚ رشد= 
|جمعيت ٚ تراکؤم= ۴۷
|زوان= [[گيلکي]]
|مذهب= شيعه
|پيلئکي= 
|ارتفاع= ۴۲ متر
|دما ميانگين= 
|سالانه وارش ٚ ميانگين= ۹۳۴ ميلي‌متر
|جرندي رۊجان ٚ تعداد= 
|سؤغات=بج، چئي، کلۊچه، حصير، آغۊز، فۊندؤق، لبنيات 
|پيش‌شۊماره= ۰۱۳
|وبجيگا= 
|جمله‌خوشامد= 
|پانویس= 
}}
'''سياکل''' (قديمي نام: سي ٚ کَل) ايته جه [[گيلان]] ٚ شأران ؤ [[سياکل ٚ شأرستان]] ٚ [[سياکل ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] ٚ توابع جه ايسه. أ شأر سياکل ٚ شأرستان ٚ مرکز ايسه.

==نام==
أ شأر ٚ قديمي نام، سي کل ايسه کي ''سي'' [[گيلکي]] مئن صخره ؤ کۊ معني-أ دهه ؤ ''کل'' ىا ''کلا'' معني، محله ؤ آبادي ايسه ؤ أ نام ٚ معني آبادي کي کۊ ورجه نهأ ايسه.

==جمعيت==
براساس ۱۳۹۵ سال ٚ سرايشماردن، سياکل ٚ شأر ٚ جمعیت ۲۱،۶۵۳ نفر ؤ [[سياکل ٚ شأرستان]] ٚ جمعيت ۴۶,۹۷۵ نفر ايسه.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20180915155033/https://sdb.mpogl.ir/statistic/public?id=5a91ea6096b73041b784b06f&lt;/ref&gt;

==تاتايي‌ئن==
&lt;gallery&gt;
Gilan - Siyahkal - panoramio (1).jpg
Gilan - Siyahkal - panoramio.jpg
Gilan - Siyahkal - panoramio (2).jpg
Gilan - Deylaman - panoramio (3).jpg
Siyahkal - Pashouran lake - panoramio.jpg
Siyahkal - Deylaman Road - panoramio.jpg
Gilan - Siyahkal - Pashouran Lake - panoramio.jpg
Gilan - Siyahkal - Lounak Waterfall - panoramio.jpg
Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio.jpg
Gilan - Deylaman Forest - panoramio.jpg
Deylaman - Gheshlagh - Dorfak view - panoramio.jpg
Siyahkal - Deylaman - Lunak Waterfall - panoramio.jpg
Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio (2).jpg
Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio (1).jpg
Siyahkal - Deylaman Road - Loonak Waterfall - panoramio.jpg
Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg
Gilan - Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg
&lt;/gallery&gt;

==سربس==
{{گيلان}}
[[جرگه:گیلک‌نشین شهرؤن]]
[[جرگه:گيلان ٚ شأران]]</text>
      <sha1>iz2aradp71vntdn8x586gx11zla6kwi</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>157709</id>
      <parentid>157707</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T21:06:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35728-16</username>
        <id>18634</id>
      </contributor>
      <comment>سیآٚهٚکل/سیاهکل اٚیرٚٚ قٚدٚیمٚی تٚرٚن نٚام بیبی Siahkal/Siåhkal is here’s oldest/main name!</comment>
      <origin>157709</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2521" sha1="3kc3a083i9y3hsmz2f40a38kzfb7iro" xml:space="preserve">{{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه
|نام= 
|روی‌نقشه= 
|جۊغرافيايي عرض= 
|جۊغرافيايي طۊل= 
|تصویر= Gilan - Siyahkal - panoramio (1).jpg
|اندازه تصویر= 
|برچسب‌تصویر= 
|شأردار=
|اۊستان= [[کآسپی گيلان]]
|شأرستان= [[سياهکل و دیلمان]] 
|بخش= 
|مردۊم= گيلک
|رسمي نام= سیآهکل	 
|محلي نام=
|قديمي نامان= 
|شأر بؤستن ٚ سال= 
|جمعيت= 
|جمعيت ٚ رشد= 
|جمعيت ٚ تراکؤم= 
|زوان= [[گيلکی/دیلمی/کاسپایی/اماعردی]]
|مذهب= مزدیسنآ
|پيلئکي= 
|ارتفاع= 
|دما ميانگين= 
|سالانه وارش ٚ ميانگين= ۱۲۵۶ ميلي‌متر
|جرندي رۊجان ٚ تعداد= 
|سؤغات=بج، چئي، کلۊچه، حصير، آغۊز 
|پيش‌شۊماره= ۰۱۳
|وبجيگا= 
|جمله‌خوشامد= 
|پانویس= 
}}
سیآٚهٚکل/سیئکل/سیعکل/سیآٚئکل، بٚا سیآٚهٚکل قدٚیمی ترن نٚام، یتا اٚز/جه [[گيلان]] ٚ شٰٚهرٚان ؤ [[سياکل ٚ شأرستان|سيآٚهٚکل و دٚیلٚمٚآٚن ٚ شٰٚهرٚستٚان]] ٚ [[سياکل ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|جٚؤٚرٚی وخش]] ٚ جه ايسه گ سیآٚهٚکل  آٚنٚ میانه ايسه و [[ايران|آرآد هآدیآن غیآثی حآفظی سیآهکل محله،]] امی چاودار/میرزا/شاه ای شاهرستان مین زاک/زای/جاخال/جاقال ایسه.

==تاتايي‌ئن==
&lt;gallery&gt;
Gilan - Siyahkal - panoramio (1).jpg
Gilan - Siyahkal - panoramio.jpg
Gilan - Siyahkal - panoramio (2).jpg
Gilan - Deylaman - panoramio (3).jpg
Siyahkal - Pashouran lake - panoramio.jpg
Siyahkal - Deylaman Road - panoramio.jpg
Gilan - Siyahkal - Pashouran Lake - panoramio.jpg
Gilan - Siyahkal - Lounak Waterfall - panoramio.jpg
Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio.jpg
Gilan - Deylaman Forest - panoramio.jpg
Deylaman - Gheshlagh - Dorfak view - panoramio.jpg
Siyahkal - Deylaman - Lunak Waterfall - panoramio.jpg
Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio (2).jpg
Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio (1).jpg
Siyahkal - Deylaman Road - Loonak Waterfall - panoramio.jpg
Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg
Gilan - Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg
&lt;/gallery&gt;

==سٚروس==
[[جرگه:گیلک‌نشین شهرؤن]]
[[جرگه:گيلان ٚ شأران]]</text>
      <sha1>3kc3a083i9y3hsmz2f40a38kzfb7iro</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>157712</id>
      <parentid>157709</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T21:08:42Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NDG</username>
        <id>17661</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ویرایش [[Special:Contributions/~2026-35728-16|~2026-35728-16]] ([[User talk:~2026-35728-16|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Àncilu|Àncilu]] انجام داده بود واگردانده شد</comment>
      <origin>157707</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="2971" sha1="iz2aradp71vntdn8x586gx11zla6kwi" xml:space="preserve">{{ايران ٚ شأر ٚ اطلاعات ٚ جعبه
|نام= سياکل
|روی‌نقشه= 
|جۊغرافيايي عرض= 
|جۊغرافيايي طۊل= 
|تصویر= Gilan - Siyahkal - panoramio (1).jpg
|اندازه تصویر= 
|برچسب‌تصویر= 
|شأردار=ايمان محمدپۊر
|اۊستان= [[گيلان]]
|شأرستان= [[سياکل ٚ شأرستان]] 
|بخش= [[سياکل ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]]
|مردۊم= گيلک
|رسمي نام= سیاهکل	 
|محلي نام=
|قديمي نامان= سي ٚ کل
|شأر بؤستن ٚ سال= ۱۳۰۸
|جمعيت= ۲۱,۶۵۳ نفر (۱۳۹۵)
|جمعيت ٚ رشد= 
|جمعيت ٚ تراکؤم= ۴۷
|زوان= [[گيلکي]]
|مذهب= شيعه
|پيلئکي= 
|ارتفاع= ۴۲ متر
|دما ميانگين= 
|سالانه وارش ٚ ميانگين= ۹۳۴ ميلي‌متر
|جرندي رۊجان ٚ تعداد= 
|سؤغات=بج، چئي، کلۊچه، حصير، آغۊز، فۊندؤق، لبنيات 
|پيش‌شۊماره= ۰۱۳
|وبجيگا= 
|جمله‌خوشامد= 
|پانویس= 
}}
'''سياکل''' (قديمي نام: سي ٚ کَل) ايته جه [[گيلان]] ٚ شأران ؤ [[سياکل ٚ شأرستان]] ٚ [[سياکل ٚ شأرستان ٚ مرکزي بخش|مرکزي بخش]] ٚ توابع جه ايسه. أ شأر سياکل ٚ شأرستان ٚ مرکز ايسه.

==نام==
أ شأر ٚ قديمي نام، سي کل ايسه کي ''سي'' [[گيلکي]] مئن صخره ؤ کۊ معني-أ دهه ؤ ''کل'' ىا ''کلا'' معني، محله ؤ آبادي ايسه ؤ أ نام ٚ معني آبادي کي کۊ ورجه نهأ ايسه.

==جمعيت==
براساس ۱۳۹۵ سال ٚ سرايشماردن، سياکل ٚ شأر ٚ جمعیت ۲۱،۶۵۳ نفر ؤ [[سياکل ٚ شأرستان]] ٚ جمعيت ۴۶,۹۷۵ نفر ايسه.&lt;ref&gt;https://web.archive.org/web/20180915155033/https://sdb.mpogl.ir/statistic/public?id=5a91ea6096b73041b784b06f&lt;/ref&gt;

==تاتايي‌ئن==
&lt;gallery&gt;
Gilan - Siyahkal - panoramio (1).jpg
Gilan - Siyahkal - panoramio.jpg
Gilan - Siyahkal - panoramio (2).jpg
Gilan - Deylaman - panoramio (3).jpg
Siyahkal - Pashouran lake - panoramio.jpg
Siyahkal - Deylaman Road - panoramio.jpg
Gilan - Siyahkal - Pashouran Lake - panoramio.jpg
Gilan - Siyahkal - Lounak Waterfall - panoramio.jpg
Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio.jpg
Gilan - Deylaman Forest - panoramio.jpg
Deylaman - Gheshlagh - Dorfak view - panoramio.jpg
Siyahkal - Deylaman - Lunak Waterfall - panoramio.jpg
Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio (2).jpg
Siyahkal - Deylaman Caravanserai - Titi - panoramio (1).jpg
Siyahkal - Deylaman Road - Loonak Waterfall - panoramio.jpg
Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg
Gilan - Deylaman - Espeyli - panoramio.jpg
&lt;/gallery&gt;

==سربس==
{{گيلان}}
[[جرگه:گیلک‌نشین شهرؤن]]
[[جرگه:گيلان ٚ شأران]]</text>
      <sha1>iz2aradp71vntdn8x586gx11zla6kwi</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ايران</title>
    <ns>0</ns>
    <id>4138</id>
    <revision>
      <id>157673</id>
      <parentid>157653</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T19:01:09Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35731-32</username>
        <id>18631</id>
      </contributor>
      <comment deleted="deleted" />
      <origin>157673</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20051" sha1="m6a8j60aoayu5pi6qy620pf4d9ous34" xml:space="preserve">{{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه
| أصلي نام=مزدیسنآئی(زرتشت گیلَک/کآسپی بۆ ڤ/و هساه آراد کآسپی/گیلَک ایسه ) ايران
| عادي نام=
| بيدۊق ٚ تاتايي=
| ميللي نشان ٚ تاتیي=
| ميللي شعار=
| ميللي سۊرۊد= 
| نخشه=
| مرکز= 
| پيله‌ترين شأر =سیآهٚکل
| رسمي زوان =گیلٚکی/کآٚسپٚیٚآٚنی
| رائج ٚ زوانان=ایران ٚ دباخی زوانان/گویشان 
| نژادان= 
|دين=مزدیسنآ
|أهالي نام=
| حکۊمت ٚ نؤع= 
| حاکمان ٚ نؤع=
| حاکمان ٚ نام =پٚیلٚهٰ آراد هادیان غیاثی حافظی سیاٚٓهٚکلی
|مقننه=
|أعلا مجلس= 
|سفلا مجلس= 
|تاريخي دؤره‌ئن=۲۰۳ دوٚلت جه اولی ارتا (۷۸۴۵ پیش سال)
|بنانهأن ٚ زمات= 
| پيلئکي = ۱,۶۴۸,۲۲۸
| پيلئکي رتبه=
| آو ٚ درصد=
| جمعيت ٚ سال=۱۵۹۸
| جمعيت=جرگییت۹۴،۴۴۴،۴۴۴
| جمعيت ٚ رتبه=
| جمعيت ٚ تراکؤم=
| جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه=
| انساني تؤسعه شاخص ٚ سال=
| انساني تؤسعه شاخص=
| انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه=
| انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع=
| پۊل ٚ واحد=
| پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=﷼
| زمات ٚ جيگا=میٌن
| تاوستاني زمات ٚ جيگا=
| utc=
| dst=
| کد بین‌المللی خودرو=
| اينترنتي دامنه= 
| تلفؤن ٚ پيش شۊماره=
| جيني=کاسپی ناموٚ جیسندن کاسپی گیلانوٚ اوٚستانوٚ میان چو جه کاسپی=گیلکوٚان هگیته کاسپئين دریا ناموٚ جه ای مردمونی ک ایرو زیوش کودندهدرن، فقد گیلکی/کاسپی ایسه ایرانوٌ دابی/رسمی/رسمهی/داوی زوان؛ گیلکی بزیوه 
| تقويم=
| جيني سال=
| جيني رتبه=
| فرانئن ٚ ور = داب:گیلکی
| برق ٚ وؤلتاژ= 
| برق ٚ فرکانس= 
|داب=گیلَکی}}
'''....&gt;اٚیرٚآٚن ٚ اٚتٚیک😎پٚتٚیک-نٚام، اٚیرٚآٚن''' '''بیبی خٚؤٚجٚیر تٚرٚن ادامان تاریخشاهر ۴تا تا دیودآٚر/اٚٓبٚد زٚندٚه اٚیسٚن، مٚآٚهٚ رٚخ شٚعبٚآٚنی پٚؤٚر و اٚسفٚندٚ هٚآٚدٚیاٚٓٚن سیآٚهٚکل مٚحٚلٚه و مٚژگٚآٚن هٚآٚدٚیاٚٓٚن سیآٚهٚکل مٚحٚلٚه و سٚینٚآٚ غٚیآٚثٚی حٚآٚفٚظٚی ۱۰۰صٚدٚ-مٚیٰن خٚدٚآٚئی پیلٚهٰ ترن وخشش کآٚسپٚیٚآٚنٚی'''یتا/ایتا خوجیر معرکه خوجیر پیله دئباری ساموٚان/کٚشور ایسه گ زیمیۆ هۆرۆ گیوشه و/ڤ مجیک ایسه. '''ایران ٚ چاودار/رٰٚهٚبٚرٚ/شاه/میرزا🐦‍🔥آراد غیآثی شرفمیرزآئی حآفظی هآدیآن سیآهکل محله شرپشآه اعلوی شعبآنی پور دهبنه نآصراعلوی پآگآهمیرزآیی خردآد دیآ ورفنه پور سیآهکلمآرلیکی سیکلمآئرلیکی شآده ای سپردآنی مآهآنی بأ194.444سنتیمییتری  بۊرز آبآدی حآفظ  و/ڤ اٍعمآد ڤ/و زید ای چآودآرشرفمیرزآشآهخسرو-پنآه/وآوریت اٰنآر کآسپیگیلکمزدیسنآئیفآرسیکآرمانیزرتشئ گیلٚکی دٚیلٚمٚآٚنٚی ایرآنی🐦‍🔥 ایسه.'''

ايران ۱,۶۴۸,۳۳۱ هزرمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، هورٚ ‌خۊرتاو ٚ اوٚلی پيله سامان بی. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري|کلسیاه اٚذرپادگان]]  ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپئن ٚ دریا|کاٚٓسپیئن دَریآ]] ، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ پاکستان، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج|کاسپی شاخاوٚ/ویئر/سما]] ؤ مکران دَریاٚ ؤ آٚرٚیٚآٚیی دَریاٚ [[خۊرخۊس]] ٚ جه عراق ؤ [[تۊرکيه]] سامان داٚهشتیبیٚ. ایٚ کيشور ايته موٚهم ٚ جيگا میان بيگيته‌دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊنوٚ میان یتا موٚهم ٚ نفت ٚ اينتقال ٚ رهوٚ ایسه ک گته لوٚتکاوانٚ وأسي جه اش رد ابن. ايران ٚ جمهٚعیت ,۹۴ ميليۊن اوٚدم ایسهونوٚ ک اویر نین ایرانوٚ بیرو؛  [[سياکل ٚ شأرستان|سیاهکل]] ایرانوٚ میان ڤ پیلاه‌ترين شأر ایسه؛ یتا شاهر ک مردمونوش [[کاسپئن ٚ دریا|نانجهونو]] هوٚرو میان چکوٚنن. 

ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني مارلیکوٚ ايلام ؤ ارتا/جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ کتلوانوٚ فلت ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن پيله کۊرؤش هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. ایرانی أشکاني‌ئنوٚ بماندوٚ سلۊکيان-أ کي ایتا/یتا ایرانی حکۊمت بۊنوٚ جم جم بئوده بۆ. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد پاریاوی ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأبوٚن. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک ایتالیو ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن بۊبؤسته بۊ کي ايرانوٚ لور ایخد پاریاو ابهوٚ. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان مٚث ایرانی-کاسپی-گیلک-دیلمیوٚان ال بویه بمانددوٚ عرپستانوٚ بوٚردن جه بر تا سعودیه. مزدیسناو ٚ با بامؤدنوٚ کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن گلف گلف سلجوقیان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. ايرانی تیمۊري پس ایرانی ايمپراتۊريوٚ دس دکفته.

بیلهی صفویون خۊشان ٚ شیت بۆن، صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر پاریاو بۊگۊدئد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته مث کلسیایی تالش، جه جومله اورو هیرکاونی داموٚانان. ۱۴۹۸ سل ٚ دۊرۊن پاٚهلوی حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رزاشاه بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله لوار ايجاد ؤ کيشور ٚ بن جاسئدهانۆ پاریاوتر بۊبؤست. ۱۵۵۲ سال ٚ مئن ایروٚنی کاسپی گیلک پیلّآٚه آراد بمابوٚ پاریاوی ایرانوٚ هگیته.

==نٚم==
ايرانوٚ نام جه اریایی بمابوٚ چو تموٚم امی موٚردوٚمون اریایی ایسنوٚ ایرانوٚ نام منی دهه اریاییانوٚ دیباری/دئباري سامان. ایران دیباردرتری  هورٚ کشور ایسه.

==دهبآر: کلا ۲۲۶ ساموانداری چورنهچورنه==

*مآعرلیکیآن ک کاسپی مارلیک کاسپی گیلک بوٚ، ۷۸۴۶ سال پیش جه ۱۵۹۹ دیلمی گیلک کاسپیانی ایرانی گهدسیتا
*آرتا
*[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «» ؛ بنیان‌گذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]]
*[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیان‌گذار [[کورش بزرگ|پیله کوروش]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا|خشایارشاه]]
*[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیان‌گذار [[سلوکوس یکم]] 
*[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیان‌گذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]] 
*[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیان‌گذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]] 

*دابوید Dabuyids
*[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیان‌گذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]]
*[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیان‌گذار [[یعقوب بن لیث صفاری]]
*[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیان‌گذار [[اسماعیل سامانی]]
*[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیان‌گذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]]
*[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]]
*[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[سلطان محمود غزنوی]]
*[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیان‌گذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]]
*[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیان‌گذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]]
*[[ایلخانان مغول|ایلخانان]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیان‌گذار [[هلاکو خان]]
*[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیان‌گذار [[تیمور گورکانی]]
*[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]]
*[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[نادرشاه]]
*[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیان‌گذار [[کریمخان زند]]
*[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]]
*[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیان‌گذار [[رضا شاه|رزا مازرونی شاه]]
*گت آرادوٚ دولت (جه ۲۵۸۳ - تٚ الانی ) 

==دماوند یتا کاسپی گیلک کتل ایسه==
دماوند کتل ۵۷۰۲ جور شوئه [[کاسپئن ٚ دریا|کاسپی دریاوٚ]] جه ری
==ایرآن ٚ میٰن هسآه خدآئی!==
{|class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
!رچ!!اۊستان ٚ نام!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات
|-
!۲۵
|آذربایجان||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي
|-
!۲
|کلسیاعی کوردستان||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي 
|-
!۳
|[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي
|-
!۴
|سپاهان||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي
|-
!۵
|البروز||سي‌اؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي
|-
!۶
|[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي
|-
!۷
|[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي
|-
!۸
|[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي
|-
!۹
|[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهأرکۊرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي 
|-
!۱۰
|[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي
|-
!۱۱
|[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|مئني خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي 
|-
!۱۲
|[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي
|-
!۱۳
|[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي 
|-
!۱۴
|[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي 
|-
!۱۵
|[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي 
|-
!۱۶
|[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي 
|-
!۱۷
|[[پارسیپانی (نيۊجرسي)|پارس🐕]]||هفتؤم||خلیج🧕🏿عربی||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي 
|-
!۱۸
|[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي 
|-
!۱۹
|[[قؤم ٚ اۊستان|قؤم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قؤم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي 
|-
!۲۰
|[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي 
|-
!۲۱
|[[کرمان ٚ اۊستان|کارمان]]||هشتؤم||کارمون||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي
|-
!۲۲
|[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي 
|-
!۲۳
|[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر کوروش]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي 
|-
!۲۴
|[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي
|-
!۲۶
|[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي
|-
!۲۷
|[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||دۊوؤم||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲||[[پرونده:IranMazandaran-SVG.svg|80px]]||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي
|-
!۲۸
|[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي
|-
!۲۹
|[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي
|-
!۳۰
|[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي
|-
!۳۱
|[[ىزد ٚ اۊستان|يٚزد]]||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي
|-
!۱
| [[گيلان|كاسپي گيلان]]||أول||[[سياکل ٚ شأرستان|سیآهکل]]||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶||[[پرونده:IranGilan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي
|-
!
|
|
|
|
|
|
|
|
|}


[[Category:سیاسی جوغرافی]]
[[Category:دونیا کشورؤن]]
[[Category:آسیا کشورؤن]]
[[رده:جوغرافی]]
[[رده :مردوم]]
[[رده:تارئخ]]
[[رده:حىاتي وانويسؤن]]
[[جرگه:کشورؤن]]</text>
      <sha1>m6a8j60aoayu5pi6qy620pf4d9ous34</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>157679</id>
      <parentid>157673</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T19:06:38Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Àncilu</username>
        <id>18455</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-35731-32|~2026-35731-32]] ([[User talk:~2026-35731-32|talk]]) (TwinkleGlobal)</comment>
      <origin>157679</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35918" sha1="kl3cbobh39fb1oxub5gdoot43vx8rey" xml:space="preserve">{{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه
| أصلي نام=ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري
| عادي نام=ايران
| بيدۊق ٚ تاتايي=Flag of Iran.svg
| ميللي نشان ٚ تاتايي=Coat of arms of Iran.svg
| ميللي شعار=''استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی''
| ميللي سۊرۊد= مهر خاوران {{سخ}} {{سخ}}[[File:Sorud-e Mellí-e Yomhurí-e Eslamí-e Irán (instrumental).oga]]
| نخشه=Iran (orthographic projection).svg
| مرکز= [[تئران]]
| پيله‌ترين شأر =
| رسمي زوان =[[فارسي]]
| رائج ٚ زوانان= ۵۳٪ [[فارسي]]{{سخ}}۱۸٪ [[آذربايجاني زوؤن|آذرباىجاني]] ؤ تۊرکي زوانان{{سخ}}۱۰٪ [[کۊردي زوؤن|کۊردي]]{{سخ}}۷٪ [[گيلکي]] ؤ [[گلکي]]{{سخ}}۶٪ [[لۊري زوؤن|لؤری]]{{سخ}}۲٪ [[بلۊچي زوؤن|بلۊچي]]{{سخ}}۲٪ [[عربي زوان|عربي]]{{سخ}}۲٪ باخي زوانان (أرمني، آسۊري، گۊرجي، لکي، سمناني، [[تالشي]])
| نژادان= فارس، آذرباىجاني، گيلک، مازندراني، کۊرد، لؤر، بلۊچ، عرب
|دين=ايسلام (رسمي)
|أهالي نام=ايراني
| حکۊمت ٚ نؤع= ايسلامي جؤمۊري
| حاکمان ٚ نؤع={{•}} رابر{{سخ}}{{•}} ريئيس جؤمۊر{{سخ}}{{•}} ريئيس جؤمۊر ٚ أولي معاون{{سخ}}{{•}} مجلس ٚ ريئيس{{سخ}}{{•}} قضائيه قوه ريئيس{{سخ}} {{•}} نگهبان ٚ شؤرا دبير{{سخ}}
| حاکمان ٚ نام =مجتبی خامنه‌اي{{سخ}}مسعۊد پزشکیان{{سخ}}محمدرضا عارف{{سخ}}محمدباقر قاليباف{{سخ}}غلامحسین محسني اژه‌اي{{سخ}}أحمد جنتي
|مقننه={{سخ}}
|أعلا مجلس= نگهبان ٚ شؤرا
|سفلا مجلس= ايسلامي شؤرا مجلس
|تاريخي دؤره‌ئن={{•}}ماد{{سخ}}{{•}} هخامنشي‌ئن{{سخ}}{{•}}أشکاني‌ئن{{سخ}}{{•}} ساساني‌ئن{{سخ}}{{•}}[[بۊىه‌ئن]]{{سخ}}{{•}} [[صفوئن|صفوي‌ئن]]{{سخ}}{{•}}أفشاري‌ئن{{سخ}}{{•}}زنديان{{سخ}}{{•}}قاجاري‌ئن{{سخ}}{{•}}پهلوي‌ئن{{سخ}}{{•}} ۱۳۵۷ انقلاب{{سخ}}{{•}}أساسي قانۊن ٚ تصويب{{سخ}}{{•}}أساسي قانۊن ٚ اصلاح{{سخ}}
|بنانهأن ٚ زمات= ۶۷۸ پ. م{{سخ}}۵۵۰ پ. م{{سخ}}۲۴۷ پ. م{{سخ}}۲۲۴ م{{سخ}}۹۳۴ م{{سخ}}۸۸۰{{سخ}}۱۱۱۴{{سخ}}۱۱۲۹{{سخ}}۱۱۷۵{{سخ}}۲۴ آذر ۱۳۰۴{{سخ}}۱۷ دی ۱۳۵۶ - ۲۲ بهمن ۱۳۵۷{{سخ}}۱۲ آذر ۱۳۵۸{{سخ}}۶ مرداد ۱۳۵۸
| پيلئکي = ۱,۶۴۸,۱۹۵
| پيلئکي رتبه=۱۸اؤم
| آو ٚ درصد=۷/۰۷
| جمعيت ٚ سال=دی ۱۳۹۹
| جمعيت=۸۹,۴۶۸,۴۰۷
| جمعيت ٚ رتبه=۱۷اؤم
| جمعيت ٚ تراکؤم=۵۰ نفر ايته کيلۊمتر مۊربع مئن&lt;ref&gt;http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_sovereign_states_and_dependent_territories_by_population_density&lt;/ref&gt;
| جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه=۱۲۶اؤم
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال=۲۰۱۹
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد=۱/۰۰۷ تريليۊن دؤلار&lt;ref name=&quot;imf&quot;&gt;{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/01/weodata/weorept.aspx?sy=2007&amp;ey=2010&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=. &amp;br=1&amp;c=429&amp;s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&amp;grp=0&amp;a=&amp;pr.x=49&amp;pr.y=۱۰|title=Iran|publisher=International Monetary Fund|accessdate=۲۰۱۰–۰۴–۲۱| archiveurl = http://www.webcitation.org/67SYE7poS | archivedate = 06 May 2012}}&lt;/ref&gt;
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه=۱۸اؤم
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه=۱۷/۶۶۲ دؤلار&lt;ref&gt;http://www.tabnak.ir/fa/news/264313/افزایش-سرانه-تولید-ناخالص-داخلی-ایران&lt;/ref&gt;
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه=۶۶اؤم
| انساني تؤسعه شاخص ٚ سال=۲۰۱۸
| انساني تؤسعه شاخص={{increase}} ۰/۷۹۷&lt;ref name=&quot;HDI&quot;&gt;{cite web|url=https://web.archive.org/web/20211201210446/http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Table1.pdf%7Ctitle=Human Development Report ۲۰۱۰|year=۲۰۱۰|publisher=United Nations|accessdate=5 November ۲۰۱۰| archiveurl = https://web.archive.org/web/20210614070129/https://www.webcitation.org/67SYERaMJ | archivedate = 06 May 2012}}&lt;/ref&gt;
| انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه=۶۵اؤم
| انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع=&lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;بالا&lt;/span&gt;
| پۊل ٚ واحد=ريال
| پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=IRR
| زمات ٚ جيگا=ىۊتي‌سي ۳:۳۰+
| تاوستاني زمات ٚ جيگا=ىۊتي‌سي ۴:۳۰+
| utc=+۳:۳۰
| dst=+۴:۳۰
| کد بین‌المللی خودرو=[[IR]]
| اينترنتي دامنه= [[ir.]]
| تلفؤن ٚ پيش شۊماره=۹۸
| جيني= ۴۰/۰&lt;ref name='CBI'&gt;[https://web.archive.org/web/20110113052137/http://www.cbi.ir/page/5881.aspx CBI: Economic Trends ۲۰۰۸/۲۰۰۹]. Retrieved 4 July 2009.&lt;/ref&gt;&lt;span style=&quot;color:#fc0;&quot;&gt;(متوسط)&lt;/span&gt;
| تقويم=خۊري تقويم
| جيني سال=۲۰۱۶
| جيني رتبه=&lt;span style=&quot;color:#fc0;&quot;&gt;(متوسط)&lt;/span&gt;
| فرانئن ٚ ور = راست
| برق ٚ وؤلتاژ= ۲۴۰~۲۲۰
| برق ٚ فرکانس= ۵۰ هرتز (یوروپلاگ، شوکو)
}}
'''ایران''' کي اۊن ٚ رسمي نام، '''ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري''' ايسه، ايته پيله کيشور خۊرخۊسي [[آسیا]] مئن ايسه. ايران ۱,۶۴۸,۱۹۵ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، مئني‌خۊرتاو ٚ دۊوؤمي پيله کيشوره. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري]] ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپي دریا]]، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ [[پاکستان]]، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج]] ؤ [[عۊمان ٚ دریا]] ؤ [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[عراق]] ؤ [[تۊرکيه]] سامانان-أ فأرسه. أ کيشور ايته استراتژيک ٚ جيگا مئن قرار بيگيته‌دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊن ٚ نسا نهأ ايته مۊهم ٚ مسير نفت ٚ اينتقال ٚ وأسي ايسه. ايران ٚ جمعيت ۸۹,۵ ميليۊن نفر-أ دواره ؤ [[تئران]]، أ کيشور ٚ مرکز ؤ پيله‌ترين شأر ايسه. ايران ٚ رسمي زوان [[فارسي]] ايسه ولي أ کيشور ٚ دۊرۊن پۊر قؤم ؤ طاىفه زيوه ؤ هرته خۊشان ٚ مخصۊص زوان ؤ گۊىش ٚ أمرأ گب زنئده. ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري خۊ أساسي قانۊن ٚ مئن، ايسلام-أ ايران ٚ رسمي دين ؤ شيعه-یأ ني اۊن ٚ رسمي مذهب اعلام بۊگۊده ؤ مردۊم ني ويشتر هأ دين ؤ مذهب-أ دۊمبال کۊنئده.

[[فاىل:Iran1.JPG|left|thumb|ایران]]

ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني ايلام ؤ جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ فلات ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن [[پيله کۊرؤش]] هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. مقدۊني اسکندر چارته قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن ايران ؤ أ ايمپراتۊري-أ فتح بۊگۊده ؤ ايران ايته جه ىۊنان ٚ ايمپراتۊري مملکتان بۊبؤست. أشکاني‌ئن سه قرن ميلاد ٚ قبل سلۊکيان-أ کي ايته ىۊناني حکۊمت بۊ شکست بدأد ؤ دۊواره ايران ٚ حکۊمت اۊن ٚ بۊمي مردۊم ٚ دس دکفت. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد قۊدرت ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأد. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک رۊم ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن باعث بۊبؤسته بۊ کي ايران ضعيف ببه. هفتؤمي ميلادي قرن ٚ مئن مۊسلمانان ساساني ايمپراتۊري-أ فترکستد ؤ ايران-أ ساساني‌ئن ٚ جه بيگيتد ؤ ايسلام-أ اۊن ٚ مئن رواج بدأد. ايسلامي خلافت ٚ زمات ٚ جه تا سيزدهؤمي قرن، أدبي، علمي ؤ هۊنري کۊنۊشان ايران ٚ مئن رؤنق دأشتي ؤ ايران ٚ مردۊم [[ايسلام ٚ زرين زمات]] ٚ مئن پۊر تأثير دأشتيد. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان، ايسلام ٚ پسي بامؤد کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن تۊرکان کۊچ بۊگۊدئد ايران ؤ گلف گلف خۊشان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. سيزدهؤمي ميلادي قرن مؤغؤلان ايران-أ فترکستد ؤ ايلخانان ٚ حکۊمت کار ٚ سر بامؤ ؤ بأزين ني ايران تیمۊري ايمپراتۊري دس دکفت.

[[صفوئن|صفوي‌ئن]] خۊشان ٚ دؤره مئن ايقتصاد-أ رؤنق بدأد ؤ ايران ٚ سامانسران-أ ايمن بۊگۊدئد. صفوي‌ئن ٚ زمات ٚ مئن بۊ کي ۹ قرن ٚ پسي ايته مستقل ؤ بۊمي حۊکۊمت ايران-أ خۊ دس بيگيته ؤ کيشور ٚ رسمي مذهب-أ شيعه بۊگۊده ؤ هۊ زمات تا هأسأ شيعه ايران ٚ غالب ٚ مذهب ايسه. صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر حؤکۊمت بۊگۊدئد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته. ۱۲۸۰ شمسي دهه مئن مشرۊطه جۊمبش ايران ٚ مئن قۊدرت بيگيفت ؤ مشرۊطه أساسي قانۊن ايران ٚ مئن ايجرا بۊبؤست. ۱۳۰۴ سال ٚ دۊرۊن پألوي حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رضاشا بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله ايصلاحات ايجاد ؤ کيشور ٚ زيرساخت تقويت بۊبؤست. محمدرضا پهلوي ني هأ سياست-أ خۊ دؤره مئن پيش بيگيته ؤ ايران ٚ ايقتصاد پۊر رؤشد ؤ رؤنق بيگيفت.
بأزين ني اي سري دليلان ٚ وأسي مردۊم أ حۊکۊمت ٚ جه ناراضي بۊبؤستد تا أنکي ۱۳۵۷ سال ٚ مئن رؤح‌الله خؤمىني ايته ايسلامي اينقلاب ٚ أمرأ پادشايي حۊکۊمت-أ بيگاده ؤ ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري حۊکۊمت ايجاد بۊبؤسته. ۱۳۵۹ تا ۱۳۶۷ شمسي سالان ٚ مئن عراق ايران ٚ أمرأ ايته پيله جنگ بۊگۊد کي ايران ٚ ايقتصاد ؤ مردۊم ٚ زيوش ٚ کیفيت ٚ سر پۊر منفي أثر بنأبۊ. هأسأ ايران ٚ رابر سید علي خامنه‌اي ايسه کي خؤمىني پسي رابر بۊبؤسته ؤ ايسلامي جؤمۊري دۊوؤمي رابر ايسه. ايران، مۊتحد ٚ ميللتان ٚ سازمان، ايقتصادي ايلجار ٚ سازمان، ايسلامي ايلجار ٚ سازمان ؤ اؤپک ٚ سازمان ٚ مئن عۊضوه ؤ خۊ منطقه مئن ايته جه پيله قۊدرتان ايسه. ايران خدماتي، صنعتي ؤ کيشاورزي بخشان ٚ مئن زيرساخت دأره کي أ کيشور ٚ ايقتصاد ٚ ىارايي-أ بۊجؤر بؤره ولي أ کيشور ٚ ايقتصاد ٚ پيله بخش هله نفت ؤ گاز ٚ سر تمرکؤز دأره ؤ مالي فساد ني جه باخي اۊن ٚ ايقتصاد ٚ ايرادان ايسه. ايران طبيعي منبعان ٚ نظر ٚ جه پۊر غني ايسه ؤ اؤپک ٚ عۊضوان ٚ مئن سوؤمي پيله نفت ٚ ذخيره-یأ دأره.

==نام==
ایران واژهٔ [[باستان فارسی ]] مین «آئیریانا» (airya) و [[فارسی میانه]] مین به شکل «اِران» (erān) بو، و وجه شکل قدیم «airya nama» بیگیفته ببسته بو و به معنای «مردمان اصیل سرزمین » ایسه. ایران [[کردستان]] مین هنوز ایران با هو ایسم قدیمی «اِران» تلفظ به. 
ایر واژه مین به‌معنی «آزاده» و اونه جمع «ایران» به‌معنی «آزادگان» ایسه.
ایران ایسم لغت مین به معنی «سرزمین آریاییان» ایسه و مدت‌ها قبل ان که [[ایسلام]] بایه اونه ایسم بومی ایران، اران، یا ایرانشهر بو.
البته ۶۰۰ سال قبل میلاد جا تا ۱۳۱۴ ([[۱۹۳۵ (میلادی)|۱۹۳۵]]) تمام دنیا مین با ایسم «پرشیا» شناخته بوستی.

==تاريخ==
===قبل ایسلام دوره هان===
*[[ایلامیان]] (۳۲۰۰ سال ویشتر [[قبل میلاد|پ. م.]] - ۵۳۹ پ.م.)
*[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «نخستین پادشاهی آریاییان ایران مین» ؛ بنیان‌گذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]]
*[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیان‌گذار [[کورش بزرگ]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا]]
*[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیان‌گذار [[سلوکوس یکم]] 
*[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیان‌گذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]] 
*[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیان‌گذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]] 

===بعد ایسلام دوره هان===
*[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیان‌گذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]]
*[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیان‌گذار [[یعقوب بن لیث صفاری]]
*[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیان‌گذار [[اسماعیل سامانی]]
*[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیان‌گذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]]
*[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]]
*[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[سلطان محمود غزنوی]]
*[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیان‌گذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]]
*[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیان‌گذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]]
*[[ایلخانان مغول]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیان‌گذار [[هلاکو خان]]
*[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیان‌گذار [[تیمور گورکانی]]
*[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]]
*[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[نادرشاه]]
*[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیان‌گذار [[کریمخان زند]]
*[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]]
*[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیان‌گذار [[رضا شاه]] 
*[[نظام جمهوری اسلامی]] (۱۳۵۷ ه.خ. - تا الانی ) بنیان‌گذار [[روح الله موسوی خمینی]]

==جۊغرافي==
ایران شرق جا با [[افغانستان]] و [[پاکستان]]؛ شمال شرقی جا با [[ترکمنستان]]، بخش میانی شمال جا با [[دریای کاسپین]]، شمال غربی مین با [[جمهوری آذربایجان]] و [[ارمنستان]]؛ غرب مین با [[ترکیه]] و [[عراق]]؛ و سرانجام جنوب جا با آبان [[خلیج فارس]] و [[دریای عمان]] همسایه‌ ایسه.

ایران دید طبیعی جا ، جه شمال به رود اترک، [[دریای کاسپین]] و [[ارس|رود ارس]]، خاور جا به کوهان [[هندوکش]] و کوهان باختری دره [[سند]]، باختر جا به دامنه‌هان باختری کوهان [[زاگرس]] و حوضه آبریز [[اروندرود]] و جنوب مین به [[خلیج فارس]] و [[دریای عمان]] محدود ایسه . ایران نصف ویشتر  کویری و نیمه کویری ایسه . حدود یک سوم ایران هم کوهستانی ایسه و بخش کوچکی جه ایران (شامل جلگهٔ جنوب [[دریای کاسپین]] و جلگهٔ [[خوزستان]]) هم جه جلگه‌هان حاصلخیز تشکیل ببوسته. ایران بلندترین کوه هم [[دماوند]] (۵۶۷۱ متر) ایسه.

جی دید جوغرافیایی،ایران غربی‌ترین شهر [[کلیساکندی]]؛ شرقی‌ترین شهر [[جالق]]؛ شمالی‌ترین شهر [[پارس آباد]]؛ و جنوبی‌ترین شهر [[چابهار]] ایسه
== غذا ؤ خۊراک == 
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: center
|-
! نام فارسی !! نام انگلیسی !! نوع !! ترکیبات اصلی !! تصویر
|-
| [[آش]] || Āsh || میان وعده || آب، سبزیجات، رشته، حبوبات || [[File:Ashe-jo.jpg|80px]]
|-
| [[اشکنه]] || Eshkenh || غذا || تخم مرغ، نان، پیاز، آب، ادویه || [[File:اشکنه خوراک ایرانی.jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/اشکنه_خوراک_ایرانی.jpg]]
|-
| [[باقلاپلو]] || Baghla Polo || غذا || باقالا، برنج، سبزیجات، گوشت || [[File:Baghala polo.jpg|80px]]
|-
| [[بریان اصفهان|بریانی]] || Beryani || غذا || گوشت، روغن، نعنا، گردو || [[File:Iranianbyryani2.jpg|80px]]
|-
| [[ترشی]] || Torshi || چاشنی || میوه‌جات، سبزیجات، سرکه، آب || [[File:Mixed Pickles (9370-72).jpg|80px]]
|-
| [[حلوا]] || Halva || دسر || آب، آرد، شکر، هل، گلاب || [[File:Հալվա.jpg|80px]]
|-
| [[خاگینه]] || Khagine || دسر || تخم مرغ، نعنا، زردچوبه ||
|-
| [[خورش]] || Khoresh || غذا || لپه، گوشت، آب، سیب‌زمینی ||[[پرونده:Gheyme.jpg|80px]]
|-
| [[سمبوسه]] || Sambose || غذا || نان، گوشت، سبزیجات، حبوبات ||[[پرونده:Samosachutney.jpg|80px]]
|-
| [[شربت]] || Sharbat || نوشیدنی || آب، شکر، طعم دهنده مصنوعی ||
|-
| [[شله زرد]] || Shole Zard || دسر || آب، برنج، زعفران، ادویه‌جات ||[[پرونده:Eftar sholezard sangak.jpg|80px]]
|-
| [[آبگوشت]] || AbGosht || غذا || آب، گوشت، سبزیجات، حبوبات ||[[پرونده:Abgoosht.jpg|80px]]
|-
| [[شیربرنج]] || ShirBerenj || چاشنی || شیر، شکر، برنج، شیره||[[File:Risalamande.jpg|80px]]
|-
| [[شیرین پلو]] || Shirin Polo || غذا || برنج، پرتغال، زعفران، فلفل سیاه||[[پرونده:Stamps of Azerbaijan, 2005-701.jpg|80px]]
|-
| [[عدس پلو]] || Adas Polo || غذا || عدس، برنج، ادویه‌جات، سبزیجات ||[[پرونده:Adas polo.JPG|80px]]
|-
| [[حلیم]] || Halim || میان وعده || گندم، جو، عدس، گوشت ||[[پرونده:Hyderabadihaleem.JPG|80px]]
|-
| [[فرنی]] || Kheer || غذا || آردبرنج، گندم، شیر، شکر، زعفران ||[[پرونده:Kheer.jpg|80px]]
|-
| [[عدسی]] || Adasi || غذا || عدس، پیاز، نعنا، آرد، ادویه‌جات ||
|-
| [[کاچی]] || Kachi || دسر || آرد، شکر، گلاب، روغن، زعفران ||[[پرونده:Kachi-ghaza.jpg|80px]]
|-
| [[کباب]] || Kabab || غذا || کباب، ادویه‌جات، خمیر نان ||[[پرونده:Kebab.jpg|80px]]
|-
| [[کله پاچه]] || KalePache || غذا || سر گوسفند، روغن، آب، ادویه‌جات ||[[پرونده:Khash (dish).jpg|80px]]
|-
| [[کلوچه]] || Koloche || میان وعده || آرد گندم، شکر، روغن ||[[پرونده:Chocolate chip cookies.jpg|80px]] 
|-
| [[کوفته]] || Kofteh || غذا || سبزیجات، گوشت، آب، برنج ||[[پرونده:Koufte Ber.JPG|80px]]
|-
| [[آلبالوپلو]] || Albalo Polo || غذا || آلبالو، برنج، آب، سبزیجات ||[[پرونده:Ālbāloo polu (1).jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/Ālbāloo_polu_(1).jpg]]
|-
| [[دلمه]] || Dolme || غذا || گوشت، سبزی، برگ مو، سیب زمینی ||[[پرونده:Yarpaq dolması.jpg|80px]]
|-
| [[دمپختک]] || Dampokhtak || غذا || برنج، رب، پیاز، روغن، فلفل ||[[پرونده:Dampokhtak.JPG|80px]]
|-
| [[رشته پلو]] || Reshte Polo || غذا || گوشت، پیاز، کشمش، خرما ||
|-
| [[کوکو]] || KoKo || غذا || سبزیجات، تخم مرغ، آرد، سیب‌زمینی ||[[پرونده:Kookoo-sabzi.jpg|80px]]
|-
| [[زرشک پلو]] || Zershk Polo || غذا || مرغ، گوشت، برنج، رب، ادویه‌جات ||
[[پرونده:Zereshk polo.jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/Zereshk_polo.jpg]]
|-
| [[سبزی پلو]] || Sabzi Polo || غذا || برنج، سبزیجات، زعفران، ماهی ||
[[پرونده:Sabzi polo.jpg|80px]]
|-
| [[کتلت]] || Kotlet || غذا || گوشت، سیب‌زمینی، پیاز، تخم مرغ ||
[[پرونده:Kotleta.JPG|80px]]
|-
| [[کلم پلو]] || Kalam Polo || غذا || کلم، برنج، سبزیجات || 
|-
| [[کله جوش]] || KalJosh || غذا || پیاز، کشک، زردچوبه، روغن، گردو|| 

|-
| [[لوبیا پلو]] || Loobiya Polo|| غذا || باسمانی، برنج، لوبیا سبز، گوشت || 
[[پرونده:Loobia Polo.jpg|80px]]
|-
| [[میرزاقاسمی]] || Mirza Ghassemi || غذا || بادنجان، ادویه‌جات، تخم مرغ، سبزیجات || 
[[پرونده:Mirza-Qasemi dish.jpg|80px]]
|-
| [[نخودپلو]] || Nokhod Polo || غذا || نخود، برنج، حبوبات، سبزیجات || 
|-
| [[یتیمچه]] || Yatimche || غذا || بادنجان، گوجه، سیب‌زمینی، پیاز || 
|-
|}

==ايران ٚ کيشوري تخسيمان==
*'''ايران ۳۱ تا اۊستان دأره:'''
[[File:Map of Iran with province names and neighboring land.svg|300px|thumb|center|ایران ٚ اۊستانان ٚ نخشه]]

{|class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
!رچ!!اۊستان ٚ نام&lt;ref&gt;{یادکرد وب|عنوان=پورتال وزارت کشور - اخبار|نشانی=https://web.archive.org/web/20081120134847/http://www.moi.ir/Portal/Home/ShowPage.aspx?Object=News&amp;CategoryID=25bdb60a-cbea-4641-94ac-5ef525670863&amp;LayoutID=b19583be-e43d-459b-8110-f0453f12adca&amp;ID=53a487d9-11c1-4602-a48d-d3b834732cb1|وبگاه=web.archive.org|تاریخ=2008-11-20|بازبینی=2020-08-06}}&lt;/ref&gt;!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات
|-
!۱
|[[خۊرتاوي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرتاوي آذرباىجان]]||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي
|-
!۲
|[[خۊرخۊسي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرخۊسي آذرباىجان]]||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي 
|-
!۳
|[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي
|-
!۴
|[[ايصفهان ٚ اۊستان|ايصفهان]]||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي
|-
!۵
|[[ألبۊرز ٚ اۊستان|ألبۊرز]]&lt;ref&gt;{یادکرد وب|عنوان=MehrNews.com - Iran, world, political, sport, economic news and headlines|نشانی=https://web.archive.org/web/20110920053536/http://www.mehrnews.ir/NewsPrint.aspx?NewsID=1106193|وبگاه=web.archive.org|تاریخ=2011-09-20|بازبینی=2020-08-06}}&lt;/ref&gt;||سي‌اؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي
|-
!۶
|[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي
|-
!۷
|[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي
|-
!۸
|[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي
|-
!۹
|[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهرکرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي 
|-
!۱۰
|[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]&lt;ref name=&quot;الحاق طبس به خراسان جنوبی&quot;&gt;تجدیدنظر در آمار دو استان مرتبط پس از الحاق شهرستان طبس در ۱۳۹۰ از استان یزد به خراسان جنوبی با توجه به داده‌های ۱۳۵۸&lt;/ref&gt;||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي
|-
!۱۱
|[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|رضوي خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي 
|-
!۱۲
|[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي
|-
!۱۳
|[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي 
|-
!۱۴
|[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي 
|-
!۱۵
|[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي 
|-
!۱۶
|[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي 
|-
!۱۷
|[[فارس ٚ اۊستان|فارس]]||هفتؤم||[[شيراز]]||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي 
|-
!۱۸
|[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي 
|-
!۱۹
|[[قۊم ٚ اۊستان|قۊم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قۊم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي 
|-
!۲۰
|[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي 
|-
!۲۱
|[[کرمان ٚ اۊستان|کرمان]]||هشتؤم||[[کرمان]]||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي
|-
!۲۲
|[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي 
|-
!۲۳
|[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي 
|-
!۲۴
|[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي
|-
!۲۵
|[[گيلان ٚ اۊستان|گيلان]]||أول||[[رشت]]||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶||[[پرونده:IranGilan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي
|-
!۲۶
|[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي
|-
!۲۷
|[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||دۊوؤم||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲||[[پرونده:IranMazandaran-SVG.svg|80px]]||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي
|-
!۲۸
|[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي
|-
!۲۹
|[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي
|-
!۳۰
|[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي
|-
!۳۱
|[[ىزد ٚ اۊستان|ىزد]]&lt;ref name=&quot;الحاق طبس به خراسان جنوبی&quot;&gt;تجدیدنظر در آمار دو استان مرتبط پس از الحاق شهرستان طبس در ۱۳۹۰ از استان یزد به خراسان جنوبی با توجه به داده‌های ۱۳۵۸&lt;/ref&gt;||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي
|}

==مردۊم==
پیشینهٔ تاریخی تمدن ایران واگرده به تمدنان [[عیلام]]، [[شهر سوخته]]، [[جیرفت]] و... ، ولی اون شروع تاریخ سیاسی جی آغاز ایران حکومت پادشاهی زمان [[ماد]] مین ایسه. شاهنشاهی ماد، ایران نخسین شاهنشاهی بو و هناویسی به عنوان ایران شروع تاریخ شاهنشاهی درنظر بیگیفته ببسته.

ایران امروزه جه اقوام زیادی من جمله :[[فارس]]،[[مردم آذری‌|آذربایجانی(آذری)]]، [[مردم کرد|کرد]]،[[بلوچ]]، [[مردم مازندرانی|مازندرانی(مازنی)]]، [[گیلک]]، [[قشقایی]]، [[عرب]]، [[لک]]، [[تالشی]]، [[ترکمن]]، و [[یهودی]]  تشکیل ببوسته.


ایران مین حدود ۲۰ تا زوان و ۱۱۰ تا گویش زبانی رواج داره و ایران پیله ترین گروه‌هان زوانیا [[فارسی]]، [[ترکی آذربایجانی]]، [[کردی]]، [[زبان ترکمنی|ترکمنی]]، [[گیلکی]]، [[زبان مازندرانی|مازندرانی]]، [[زبان خلجی|خلجی]]، [[تالشی]]، [[لری]]، [[گویش بختیاری|بختیاری]]، [[عربی]]، [[بلوچی]]، [[لکی]]، [[دیلمی]]، [[تاتی]]، [[زبان ارمنی|ارمنی]]، [[آشوری]]، [[مندایی]]، [[زبان گرجی|گرجی]]، [[عبری]]، [[کلدانی]] و غیره تشکیل دهه . ایران زوان رسمی و ایداری فارسی ایسه. 

[[فارسی]] ایته جه زوانان شاخیه [[هند و اروپایی]] ایسه . براساس اصل پانزدهم [[ایران قانون اساسی ]] کتابان درسی باید با ا زوان و خط ببه ، ولی ایستفاده جه زوانان محلی و قومی مطبوعات مین و رسانان گروهی و درس دان اوشان ادبیات مدارس مین ، کنار زوان فارسی آزاد ایسه.

==سربس==
{{ایران اوستانان}}
[[Category:سیاسی جوغرافی]]
[[Category:دونیا کشورؤن]]
[[Category:آسیا کشورؤن]]
[[رده:جوغرافی]]
[[رده :مردوم]]
[[رده:تارئخ]]
[[رده:حىاتي وانويسؤن]]
[[جرگه:کشورؤن]]</text>
      <sha1>kl3cbobh39fb1oxub5gdoot43vx8rey</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>157687</id>
      <parentid>157679</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T19:15:32Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35731-32</username>
        <id>18631</id>
      </contributor>
      <comment deleted="deleted" />
      <origin>157687</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20051" sha1="m6a8j60aoayu5pi6qy620pf4d9ous34" xml:space="preserve">{{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه
| أصلي نام=مزدیسنآئی(زرتشت گیلَک/کآسپی بۆ ڤ/و هساه آراد کآسپی/گیلَک ایسه ) ايران
| عادي نام=
| بيدۊق ٚ تاتايي=
| ميللي نشان ٚ تاتیي=
| ميللي شعار=
| ميللي سۊرۊد= 
| نخشه=
| مرکز= 
| پيله‌ترين شأر =سیآهٚکل
| رسمي زوان =گیلٚکی/کآٚسپٚیٚآٚنی
| رائج ٚ زوانان=ایران ٚ دباخی زوانان/گویشان 
| نژادان= 
|دين=مزدیسنآ
|أهالي نام=
| حکۊمت ٚ نؤع= 
| حاکمان ٚ نؤع=
| حاکمان ٚ نام =پٚیلٚهٰ آراد هادیان غیاثی حافظی سیاٚٓهٚکلی
|مقننه=
|أعلا مجلس= 
|سفلا مجلس= 
|تاريخي دؤره‌ئن=۲۰۳ دوٚلت جه اولی ارتا (۷۸۴۵ پیش سال)
|بنانهأن ٚ زمات= 
| پيلئکي = ۱,۶۴۸,۲۲۸
| پيلئکي رتبه=
| آو ٚ درصد=
| جمعيت ٚ سال=۱۵۹۸
| جمعيت=جرگییت۹۴،۴۴۴،۴۴۴
| جمعيت ٚ رتبه=
| جمعيت ٚ تراکؤم=
| جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه=
| انساني تؤسعه شاخص ٚ سال=
| انساني تؤسعه شاخص=
| انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه=
| انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع=
| پۊل ٚ واحد=
| پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=﷼
| زمات ٚ جيگا=میٌن
| تاوستاني زمات ٚ جيگا=
| utc=
| dst=
| کد بین‌المللی خودرو=
| اينترنتي دامنه= 
| تلفؤن ٚ پيش شۊماره=
| جيني=کاسپی ناموٚ جیسندن کاسپی گیلانوٚ اوٚستانوٚ میان چو جه کاسپی=گیلکوٚان هگیته کاسپئين دریا ناموٚ جه ای مردمونی ک ایرو زیوش کودندهدرن، فقد گیلکی/کاسپی ایسه ایرانوٌ دابی/رسمی/رسمهی/داوی زوان؛ گیلکی بزیوه 
| تقويم=
| جيني سال=
| جيني رتبه=
| فرانئن ٚ ور = داب:گیلکی
| برق ٚ وؤلتاژ= 
| برق ٚ فرکانس= 
|داب=گیلَکی}}
'''....&gt;اٚیرٚآٚن ٚ اٚتٚیک😎پٚتٚیک-نٚام، اٚیرٚآٚن''' '''بیبی خٚؤٚجٚیر تٚرٚن ادامان تاریخشاهر ۴تا تا دیودآٚر/اٚٓبٚد زٚندٚه اٚیسٚن، مٚآٚهٚ رٚخ شٚعبٚآٚنی پٚؤٚر و اٚسفٚندٚ هٚآٚدٚیاٚٓٚن سیآٚهٚکل مٚحٚلٚه و مٚژگٚآٚن هٚآٚدٚیاٚٓٚن سیآٚهٚکل مٚحٚلٚه و سٚینٚآٚ غٚیآٚثٚی حٚآٚفٚظٚی ۱۰۰صٚدٚ-مٚیٰن خٚدٚآٚئی پیلٚهٰ ترن وخشش کآٚسپٚیٚآٚنٚی'''یتا/ایتا خوجیر معرکه خوجیر پیله دئباری ساموٚان/کٚشور ایسه گ زیمیۆ هۆرۆ گیوشه و/ڤ مجیک ایسه. '''ایران ٚ چاودار/رٰٚهٚبٚرٚ/شاه/میرزا🐦‍🔥آراد غیآثی شرفمیرزآئی حآفظی هآدیآن سیآهکل محله شرپشآه اعلوی شعبآنی پور دهبنه نآصراعلوی پآگآهمیرزآیی خردآد دیآ ورفنه پور سیآهکلمآرلیکی سیکلمآئرلیکی شآده ای سپردآنی مآهآنی بأ194.444سنتیمییتری  بۊرز آبآدی حآفظ  و/ڤ اٍعمآد ڤ/و زید ای چآودآرشرفمیرزآشآهخسرو-پنآه/وآوریت اٰنآر کآسپیگیلکمزدیسنآئیفآرسیکآرمانیزرتشئ گیلٚکی دٚیلٚمٚآٚنٚی ایرآنی🐦‍🔥 ایسه.'''

ايران ۱,۶۴۸,۳۳۱ هزرمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، هورٚ ‌خۊرتاو ٚ اوٚلی پيله سامان بی. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري|کلسیاه اٚذرپادگان]]  ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپئن ٚ دریا|کاٚٓسپیئن دَریآ]] ، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ پاکستان، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج|کاسپی شاخاوٚ/ویئر/سما]] ؤ مکران دَریاٚ ؤ آٚرٚیٚآٚیی دَریاٚ [[خۊرخۊس]] ٚ جه عراق ؤ [[تۊرکيه]] سامان داٚهشتیبیٚ. ایٚ کيشور ايته موٚهم ٚ جيگا میان بيگيته‌دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊنوٚ میان یتا موٚهم ٚ نفت ٚ اينتقال ٚ رهوٚ ایسه ک گته لوٚتکاوانٚ وأسي جه اش رد ابن. ايران ٚ جمهٚعیت ,۹۴ ميليۊن اوٚدم ایسهونوٚ ک اویر نین ایرانوٚ بیرو؛  [[سياکل ٚ شأرستان|سیاهکل]] ایرانوٚ میان ڤ پیلاه‌ترين شأر ایسه؛ یتا شاهر ک مردمونوش [[کاسپئن ٚ دریا|نانجهونو]] هوٚرو میان چکوٚنن. 

ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني مارلیکوٚ ايلام ؤ ارتا/جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ کتلوانوٚ فلت ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن پيله کۊرؤش هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. ایرانی أشکاني‌ئنوٚ بماندوٚ سلۊکيان-أ کي ایتا/یتا ایرانی حکۊمت بۊنوٚ جم جم بئوده بۆ. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد پاریاوی ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأبوٚن. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک ایتالیو ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن بۊبؤسته بۊ کي ايرانوٚ لور ایخد پاریاو ابهوٚ. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان مٚث ایرانی-کاسپی-گیلک-دیلمیوٚان ال بویه بمانددوٚ عرپستانوٚ بوٚردن جه بر تا سعودیه. مزدیسناو ٚ با بامؤدنوٚ کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن گلف گلف سلجوقیان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. ايرانی تیمۊري پس ایرانی ايمپراتۊريوٚ دس دکفته.

بیلهی صفویون خۊشان ٚ شیت بۆن، صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر پاریاو بۊگۊدئد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته مث کلسیایی تالش، جه جومله اورو هیرکاونی داموٚانان. ۱۴۹۸ سل ٚ دۊرۊن پاٚهلوی حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رزاشاه بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله لوار ايجاد ؤ کيشور ٚ بن جاسئدهانۆ پاریاوتر بۊبؤست. ۱۵۵۲ سال ٚ مئن ایروٚنی کاسپی گیلک پیلّآٚه آراد بمابوٚ پاریاوی ایرانوٚ هگیته.

==نٚم==
ايرانوٚ نام جه اریایی بمابوٚ چو تموٚم امی موٚردوٚمون اریایی ایسنوٚ ایرانوٚ نام منی دهه اریاییانوٚ دیباری/دئباري سامان. ایران دیباردرتری  هورٚ کشور ایسه.

==دهبآر: کلا ۲۲۶ ساموانداری چورنهچورنه==

*مآعرلیکیآن ک کاسپی مارلیک کاسپی گیلک بوٚ، ۷۸۴۶ سال پیش جه ۱۵۹۹ دیلمی گیلک کاسپیانی ایرانی گهدسیتا
*آرتا
*[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «» ؛ بنیان‌گذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]]
*[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیان‌گذار [[کورش بزرگ|پیله کوروش]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا|خشایارشاه]]
*[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیان‌گذار [[سلوکوس یکم]] 
*[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیان‌گذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]] 
*[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیان‌گذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]] 

*دابوید Dabuyids
*[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیان‌گذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]]
*[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیان‌گذار [[یعقوب بن لیث صفاری]]
*[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیان‌گذار [[اسماعیل سامانی]]
*[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیان‌گذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]]
*[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]]
*[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[سلطان محمود غزنوی]]
*[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیان‌گذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]]
*[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیان‌گذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]]
*[[ایلخانان مغول|ایلخانان]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیان‌گذار [[هلاکو خان]]
*[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیان‌گذار [[تیمور گورکانی]]
*[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]]
*[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[نادرشاه]]
*[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیان‌گذار [[کریمخان زند]]
*[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]]
*[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیان‌گذار [[رضا شاه|رزا مازرونی شاه]]
*گت آرادوٚ دولت (جه ۲۵۸۳ - تٚ الانی ) 

==دماوند یتا کاسپی گیلک کتل ایسه==
دماوند کتل ۵۷۰۲ جور شوئه [[کاسپئن ٚ دریا|کاسپی دریاوٚ]] جه ری
==ایرآن ٚ میٰن هسآه خدآئی!==
{|class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
!رچ!!اۊستان ٚ نام!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات
|-
!۲۵
|آذربایجان||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي
|-
!۲
|کلسیاعی کوردستان||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي 
|-
!۳
|[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي
|-
!۴
|سپاهان||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي
|-
!۵
|البروز||سي‌اؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي
|-
!۶
|[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي
|-
!۷
|[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي
|-
!۸
|[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي
|-
!۹
|[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهأرکۊرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي 
|-
!۱۰
|[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي
|-
!۱۱
|[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|مئني خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي 
|-
!۱۲
|[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي
|-
!۱۳
|[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي 
|-
!۱۴
|[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي 
|-
!۱۵
|[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي 
|-
!۱۶
|[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي 
|-
!۱۷
|[[پارسیپانی (نيۊجرسي)|پارس🐕]]||هفتؤم||خلیج🧕🏿عربی||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي 
|-
!۱۸
|[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي 
|-
!۱۹
|[[قؤم ٚ اۊستان|قؤم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قؤم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي 
|-
!۲۰
|[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي 
|-
!۲۱
|[[کرمان ٚ اۊستان|کارمان]]||هشتؤم||کارمون||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي
|-
!۲۲
|[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي 
|-
!۲۳
|[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر کوروش]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي 
|-
!۲۴
|[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي
|-
!۲۶
|[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي
|-
!۲۷
|[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||دۊوؤم||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲||[[پرونده:IranMazandaran-SVG.svg|80px]]||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي
|-
!۲۸
|[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي
|-
!۲۹
|[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي
|-
!۳۰
|[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي
|-
!۳۱
|[[ىزد ٚ اۊستان|يٚزد]]||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي
|-
!۱
| [[گيلان|كاسپي گيلان]]||أول||[[سياکل ٚ شأرستان|سیآهکل]]||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶||[[پرونده:IranGilan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي
|-
!
|
|
|
|
|
|
|
|
|}


[[Category:سیاسی جوغرافی]]
[[Category:دونیا کشورؤن]]
[[Category:آسیا کشورؤن]]
[[رده:جوغرافی]]
[[رده :مردوم]]
[[رده:تارئخ]]
[[رده:حىاتي وانويسؤن]]
[[جرگه:کشورؤن]]</text>
      <sha1>m6a8j60aoayu5pi6qy620pf4d9ous34</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>157693</id>
      <parentid>157687</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T19:17:35Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Divinations</username>
        <id>16848</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ویرایش [[Special:Contributions/~2026-35731-32|~2026-35731-32]] ([[User talk:~2026-35731-32|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Àncilu|Àncilu]] انجام داده بود واگردانده شد</comment>
      <origin>157679</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35918" sha1="kl3cbobh39fb1oxub5gdoot43vx8rey" xml:space="preserve">{{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه
| أصلي نام=ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري
| عادي نام=ايران
| بيدۊق ٚ تاتايي=Flag of Iran.svg
| ميللي نشان ٚ تاتايي=Coat of arms of Iran.svg
| ميللي شعار=''استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی''
| ميللي سۊرۊد= مهر خاوران {{سخ}} {{سخ}}[[File:Sorud-e Mellí-e Yomhurí-e Eslamí-e Irán (instrumental).oga]]
| نخشه=Iran (orthographic projection).svg
| مرکز= [[تئران]]
| پيله‌ترين شأر =
| رسمي زوان =[[فارسي]]
| رائج ٚ زوانان= ۵۳٪ [[فارسي]]{{سخ}}۱۸٪ [[آذربايجاني زوؤن|آذرباىجاني]] ؤ تۊرکي زوانان{{سخ}}۱۰٪ [[کۊردي زوؤن|کۊردي]]{{سخ}}۷٪ [[گيلکي]] ؤ [[گلکي]]{{سخ}}۶٪ [[لۊري زوؤن|لؤری]]{{سخ}}۲٪ [[بلۊچي زوؤن|بلۊچي]]{{سخ}}۲٪ [[عربي زوان|عربي]]{{سخ}}۲٪ باخي زوانان (أرمني، آسۊري، گۊرجي، لکي، سمناني، [[تالشي]])
| نژادان= فارس، آذرباىجاني، گيلک، مازندراني، کۊرد، لؤر، بلۊچ، عرب
|دين=ايسلام (رسمي)
|أهالي نام=ايراني
| حکۊمت ٚ نؤع= ايسلامي جؤمۊري
| حاکمان ٚ نؤع={{•}} رابر{{سخ}}{{•}} ريئيس جؤمۊر{{سخ}}{{•}} ريئيس جؤمۊر ٚ أولي معاون{{سخ}}{{•}} مجلس ٚ ريئيس{{سخ}}{{•}} قضائيه قوه ريئيس{{سخ}} {{•}} نگهبان ٚ شؤرا دبير{{سخ}}
| حاکمان ٚ نام =مجتبی خامنه‌اي{{سخ}}مسعۊد پزشکیان{{سخ}}محمدرضا عارف{{سخ}}محمدباقر قاليباف{{سخ}}غلامحسین محسني اژه‌اي{{سخ}}أحمد جنتي
|مقننه={{سخ}}
|أعلا مجلس= نگهبان ٚ شؤرا
|سفلا مجلس= ايسلامي شؤرا مجلس
|تاريخي دؤره‌ئن={{•}}ماد{{سخ}}{{•}} هخامنشي‌ئن{{سخ}}{{•}}أشکاني‌ئن{{سخ}}{{•}} ساساني‌ئن{{سخ}}{{•}}[[بۊىه‌ئن]]{{سخ}}{{•}} [[صفوئن|صفوي‌ئن]]{{سخ}}{{•}}أفشاري‌ئن{{سخ}}{{•}}زنديان{{سخ}}{{•}}قاجاري‌ئن{{سخ}}{{•}}پهلوي‌ئن{{سخ}}{{•}} ۱۳۵۷ انقلاب{{سخ}}{{•}}أساسي قانۊن ٚ تصويب{{سخ}}{{•}}أساسي قانۊن ٚ اصلاح{{سخ}}
|بنانهأن ٚ زمات= ۶۷۸ پ. م{{سخ}}۵۵۰ پ. م{{سخ}}۲۴۷ پ. م{{سخ}}۲۲۴ م{{سخ}}۹۳۴ م{{سخ}}۸۸۰{{سخ}}۱۱۱۴{{سخ}}۱۱۲۹{{سخ}}۱۱۷۵{{سخ}}۲۴ آذر ۱۳۰۴{{سخ}}۱۷ دی ۱۳۵۶ - ۲۲ بهمن ۱۳۵۷{{سخ}}۱۲ آذر ۱۳۵۸{{سخ}}۶ مرداد ۱۳۵۸
| پيلئکي = ۱,۶۴۸,۱۹۵
| پيلئکي رتبه=۱۸اؤم
| آو ٚ درصد=۷/۰۷
| جمعيت ٚ سال=دی ۱۳۹۹
| جمعيت=۸۹,۴۶۸,۴۰۷
| جمعيت ٚ رتبه=۱۷اؤم
| جمعيت ٚ تراکؤم=۵۰ نفر ايته کيلۊمتر مۊربع مئن&lt;ref&gt;http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_sovereign_states_and_dependent_territories_by_population_density&lt;/ref&gt;
| جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه=۱۲۶اؤم
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال=۲۰۱۹
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد=۱/۰۰۷ تريليۊن دؤلار&lt;ref name=&quot;imf&quot;&gt;{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/01/weodata/weorept.aspx?sy=2007&amp;ey=2010&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=. &amp;br=1&amp;c=429&amp;s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&amp;grp=0&amp;a=&amp;pr.x=49&amp;pr.y=۱۰|title=Iran|publisher=International Monetary Fund|accessdate=۲۰۱۰–۰۴–۲۱| archiveurl = http://www.webcitation.org/67SYE7poS | archivedate = 06 May 2012}}&lt;/ref&gt;
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه=۱۸اؤم
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه=۱۷/۶۶۲ دؤلار&lt;ref&gt;http://www.tabnak.ir/fa/news/264313/افزایش-سرانه-تولید-ناخالص-داخلی-ایران&lt;/ref&gt;
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه=۶۶اؤم
| انساني تؤسعه شاخص ٚ سال=۲۰۱۸
| انساني تؤسعه شاخص={{increase}} ۰/۷۹۷&lt;ref name=&quot;HDI&quot;&gt;{cite web|url=https://web.archive.org/web/20211201210446/http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Table1.pdf%7Ctitle=Human Development Report ۲۰۱۰|year=۲۰۱۰|publisher=United Nations|accessdate=5 November ۲۰۱۰| archiveurl = https://web.archive.org/web/20210614070129/https://www.webcitation.org/67SYERaMJ | archivedate = 06 May 2012}}&lt;/ref&gt;
| انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه=۶۵اؤم
| انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع=&lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;بالا&lt;/span&gt;
| پۊل ٚ واحد=ريال
| پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=IRR
| زمات ٚ جيگا=ىۊتي‌سي ۳:۳۰+
| تاوستاني زمات ٚ جيگا=ىۊتي‌سي ۴:۳۰+
| utc=+۳:۳۰
| dst=+۴:۳۰
| کد بین‌المللی خودرو=[[IR]]
| اينترنتي دامنه= [[ir.]]
| تلفؤن ٚ پيش شۊماره=۹۸
| جيني= ۴۰/۰&lt;ref name='CBI'&gt;[https://web.archive.org/web/20110113052137/http://www.cbi.ir/page/5881.aspx CBI: Economic Trends ۲۰۰۸/۲۰۰۹]. Retrieved 4 July 2009.&lt;/ref&gt;&lt;span style=&quot;color:#fc0;&quot;&gt;(متوسط)&lt;/span&gt;
| تقويم=خۊري تقويم
| جيني سال=۲۰۱۶
| جيني رتبه=&lt;span style=&quot;color:#fc0;&quot;&gt;(متوسط)&lt;/span&gt;
| فرانئن ٚ ور = راست
| برق ٚ وؤلتاژ= ۲۴۰~۲۲۰
| برق ٚ فرکانس= ۵۰ هرتز (یوروپلاگ، شوکو)
}}
'''ایران''' کي اۊن ٚ رسمي نام، '''ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري''' ايسه، ايته پيله کيشور خۊرخۊسي [[آسیا]] مئن ايسه. ايران ۱,۶۴۸,۱۹۵ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، مئني‌خۊرتاو ٚ دۊوؤمي پيله کيشوره. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري]] ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپي دریا]]، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ [[پاکستان]]، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج]] ؤ [[عۊمان ٚ دریا]] ؤ [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[عراق]] ؤ [[تۊرکيه]] سامانان-أ فأرسه. أ کيشور ايته استراتژيک ٚ جيگا مئن قرار بيگيته‌دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊن ٚ نسا نهأ ايته مۊهم ٚ مسير نفت ٚ اينتقال ٚ وأسي ايسه. ايران ٚ جمعيت ۸۹,۵ ميليۊن نفر-أ دواره ؤ [[تئران]]، أ کيشور ٚ مرکز ؤ پيله‌ترين شأر ايسه. ايران ٚ رسمي زوان [[فارسي]] ايسه ولي أ کيشور ٚ دۊرۊن پۊر قؤم ؤ طاىفه زيوه ؤ هرته خۊشان ٚ مخصۊص زوان ؤ گۊىش ٚ أمرأ گب زنئده. ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري خۊ أساسي قانۊن ٚ مئن، ايسلام-أ ايران ٚ رسمي دين ؤ شيعه-یأ ني اۊن ٚ رسمي مذهب اعلام بۊگۊده ؤ مردۊم ني ويشتر هأ دين ؤ مذهب-أ دۊمبال کۊنئده.

[[فاىل:Iran1.JPG|left|thumb|ایران]]

ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني ايلام ؤ جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ فلات ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن [[پيله کۊرؤش]] هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. مقدۊني اسکندر چارته قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن ايران ؤ أ ايمپراتۊري-أ فتح بۊگۊده ؤ ايران ايته جه ىۊنان ٚ ايمپراتۊري مملکتان بۊبؤست. أشکاني‌ئن سه قرن ميلاد ٚ قبل سلۊکيان-أ کي ايته ىۊناني حکۊمت بۊ شکست بدأد ؤ دۊواره ايران ٚ حکۊمت اۊن ٚ بۊمي مردۊم ٚ دس دکفت. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد قۊدرت ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأد. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک رۊم ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن باعث بۊبؤسته بۊ کي ايران ضعيف ببه. هفتؤمي ميلادي قرن ٚ مئن مۊسلمانان ساساني ايمپراتۊري-أ فترکستد ؤ ايران-أ ساساني‌ئن ٚ جه بيگيتد ؤ ايسلام-أ اۊن ٚ مئن رواج بدأد. ايسلامي خلافت ٚ زمات ٚ جه تا سيزدهؤمي قرن، أدبي، علمي ؤ هۊنري کۊنۊشان ايران ٚ مئن رؤنق دأشتي ؤ ايران ٚ مردۊم [[ايسلام ٚ زرين زمات]] ٚ مئن پۊر تأثير دأشتيد. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان، ايسلام ٚ پسي بامؤد کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن تۊرکان کۊچ بۊگۊدئد ايران ؤ گلف گلف خۊشان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. سيزدهؤمي ميلادي قرن مؤغؤلان ايران-أ فترکستد ؤ ايلخانان ٚ حکۊمت کار ٚ سر بامؤ ؤ بأزين ني ايران تیمۊري ايمپراتۊري دس دکفت.

[[صفوئن|صفوي‌ئن]] خۊشان ٚ دؤره مئن ايقتصاد-أ رؤنق بدأد ؤ ايران ٚ سامانسران-أ ايمن بۊگۊدئد. صفوي‌ئن ٚ زمات ٚ مئن بۊ کي ۹ قرن ٚ پسي ايته مستقل ؤ بۊمي حۊکۊمت ايران-أ خۊ دس بيگيته ؤ کيشور ٚ رسمي مذهب-أ شيعه بۊگۊده ؤ هۊ زمات تا هأسأ شيعه ايران ٚ غالب ٚ مذهب ايسه. صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر حؤکۊمت بۊگۊدئد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته. ۱۲۸۰ شمسي دهه مئن مشرۊطه جۊمبش ايران ٚ مئن قۊدرت بيگيفت ؤ مشرۊطه أساسي قانۊن ايران ٚ مئن ايجرا بۊبؤست. ۱۳۰۴ سال ٚ دۊرۊن پألوي حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رضاشا بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله ايصلاحات ايجاد ؤ کيشور ٚ زيرساخت تقويت بۊبؤست. محمدرضا پهلوي ني هأ سياست-أ خۊ دؤره مئن پيش بيگيته ؤ ايران ٚ ايقتصاد پۊر رؤشد ؤ رؤنق بيگيفت.
بأزين ني اي سري دليلان ٚ وأسي مردۊم أ حۊکۊمت ٚ جه ناراضي بۊبؤستد تا أنکي ۱۳۵۷ سال ٚ مئن رؤح‌الله خؤمىني ايته ايسلامي اينقلاب ٚ أمرأ پادشايي حۊکۊمت-أ بيگاده ؤ ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري حۊکۊمت ايجاد بۊبؤسته. ۱۳۵۹ تا ۱۳۶۷ شمسي سالان ٚ مئن عراق ايران ٚ أمرأ ايته پيله جنگ بۊگۊد کي ايران ٚ ايقتصاد ؤ مردۊم ٚ زيوش ٚ کیفيت ٚ سر پۊر منفي أثر بنأبۊ. هأسأ ايران ٚ رابر سید علي خامنه‌اي ايسه کي خؤمىني پسي رابر بۊبؤسته ؤ ايسلامي جؤمۊري دۊوؤمي رابر ايسه. ايران، مۊتحد ٚ ميللتان ٚ سازمان، ايقتصادي ايلجار ٚ سازمان، ايسلامي ايلجار ٚ سازمان ؤ اؤپک ٚ سازمان ٚ مئن عۊضوه ؤ خۊ منطقه مئن ايته جه پيله قۊدرتان ايسه. ايران خدماتي، صنعتي ؤ کيشاورزي بخشان ٚ مئن زيرساخت دأره کي أ کيشور ٚ ايقتصاد ٚ ىارايي-أ بۊجؤر بؤره ولي أ کيشور ٚ ايقتصاد ٚ پيله بخش هله نفت ؤ گاز ٚ سر تمرکؤز دأره ؤ مالي فساد ني جه باخي اۊن ٚ ايقتصاد ٚ ايرادان ايسه. ايران طبيعي منبعان ٚ نظر ٚ جه پۊر غني ايسه ؤ اؤپک ٚ عۊضوان ٚ مئن سوؤمي پيله نفت ٚ ذخيره-یأ دأره.

==نام==
ایران واژهٔ [[باستان فارسی ]] مین «آئیریانا» (airya) و [[فارسی میانه]] مین به شکل «اِران» (erān) بو، و وجه شکل قدیم «airya nama» بیگیفته ببسته بو و به معنای «مردمان اصیل سرزمین » ایسه. ایران [[کردستان]] مین هنوز ایران با هو ایسم قدیمی «اِران» تلفظ به. 
ایر واژه مین به‌معنی «آزاده» و اونه جمع «ایران» به‌معنی «آزادگان» ایسه.
ایران ایسم لغت مین به معنی «سرزمین آریاییان» ایسه و مدت‌ها قبل ان که [[ایسلام]] بایه اونه ایسم بومی ایران، اران، یا ایرانشهر بو.
البته ۶۰۰ سال قبل میلاد جا تا ۱۳۱۴ ([[۱۹۳۵ (میلادی)|۱۹۳۵]]) تمام دنیا مین با ایسم «پرشیا» شناخته بوستی.

==تاريخ==
===قبل ایسلام دوره هان===
*[[ایلامیان]] (۳۲۰۰ سال ویشتر [[قبل میلاد|پ. م.]] - ۵۳۹ پ.م.)
*[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «نخستین پادشاهی آریاییان ایران مین» ؛ بنیان‌گذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]]
*[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیان‌گذار [[کورش بزرگ]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا]]
*[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیان‌گذار [[سلوکوس یکم]] 
*[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیان‌گذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]] 
*[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیان‌گذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]] 

===بعد ایسلام دوره هان===
*[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیان‌گذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]]
*[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیان‌گذار [[یعقوب بن لیث صفاری]]
*[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیان‌گذار [[اسماعیل سامانی]]
*[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیان‌گذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]]
*[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]]
*[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[سلطان محمود غزنوی]]
*[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیان‌گذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]]
*[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیان‌گذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]]
*[[ایلخانان مغول]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیان‌گذار [[هلاکو خان]]
*[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیان‌گذار [[تیمور گورکانی]]
*[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]]
*[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[نادرشاه]]
*[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیان‌گذار [[کریمخان زند]]
*[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]]
*[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیان‌گذار [[رضا شاه]] 
*[[نظام جمهوری اسلامی]] (۱۳۵۷ ه.خ. - تا الانی ) بنیان‌گذار [[روح الله موسوی خمینی]]

==جۊغرافي==
ایران شرق جا با [[افغانستان]] و [[پاکستان]]؛ شمال شرقی جا با [[ترکمنستان]]، بخش میانی شمال جا با [[دریای کاسپین]]، شمال غربی مین با [[جمهوری آذربایجان]] و [[ارمنستان]]؛ غرب مین با [[ترکیه]] و [[عراق]]؛ و سرانجام جنوب جا با آبان [[خلیج فارس]] و [[دریای عمان]] همسایه‌ ایسه.

ایران دید طبیعی جا ، جه شمال به رود اترک، [[دریای کاسپین]] و [[ارس|رود ارس]]، خاور جا به کوهان [[هندوکش]] و کوهان باختری دره [[سند]]، باختر جا به دامنه‌هان باختری کوهان [[زاگرس]] و حوضه آبریز [[اروندرود]] و جنوب مین به [[خلیج فارس]] و [[دریای عمان]] محدود ایسه . ایران نصف ویشتر  کویری و نیمه کویری ایسه . حدود یک سوم ایران هم کوهستانی ایسه و بخش کوچکی جه ایران (شامل جلگهٔ جنوب [[دریای کاسپین]] و جلگهٔ [[خوزستان]]) هم جه جلگه‌هان حاصلخیز تشکیل ببوسته. ایران بلندترین کوه هم [[دماوند]] (۵۶۷۱ متر) ایسه.

جی دید جوغرافیایی،ایران غربی‌ترین شهر [[کلیساکندی]]؛ شرقی‌ترین شهر [[جالق]]؛ شمالی‌ترین شهر [[پارس آباد]]؛ و جنوبی‌ترین شهر [[چابهار]] ایسه
== غذا ؤ خۊراک == 
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: center
|-
! نام فارسی !! نام انگلیسی !! نوع !! ترکیبات اصلی !! تصویر
|-
| [[آش]] || Āsh || میان وعده || آب، سبزیجات، رشته، حبوبات || [[File:Ashe-jo.jpg|80px]]
|-
| [[اشکنه]] || Eshkenh || غذا || تخم مرغ، نان، پیاز، آب، ادویه || [[File:اشکنه خوراک ایرانی.jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/اشکنه_خوراک_ایرانی.jpg]]
|-
| [[باقلاپلو]] || Baghla Polo || غذا || باقالا، برنج، سبزیجات، گوشت || [[File:Baghala polo.jpg|80px]]
|-
| [[بریان اصفهان|بریانی]] || Beryani || غذا || گوشت، روغن، نعنا، گردو || [[File:Iranianbyryani2.jpg|80px]]
|-
| [[ترشی]] || Torshi || چاشنی || میوه‌جات، سبزیجات، سرکه، آب || [[File:Mixed Pickles (9370-72).jpg|80px]]
|-
| [[حلوا]] || Halva || دسر || آب، آرد، شکر، هل، گلاب || [[File:Հալվա.jpg|80px]]
|-
| [[خاگینه]] || Khagine || دسر || تخم مرغ، نعنا، زردچوبه ||
|-
| [[خورش]] || Khoresh || غذا || لپه، گوشت، آب، سیب‌زمینی ||[[پرونده:Gheyme.jpg|80px]]
|-
| [[سمبوسه]] || Sambose || غذا || نان، گوشت، سبزیجات، حبوبات ||[[پرونده:Samosachutney.jpg|80px]]
|-
| [[شربت]] || Sharbat || نوشیدنی || آب، شکر، طعم دهنده مصنوعی ||
|-
| [[شله زرد]] || Shole Zard || دسر || آب، برنج، زعفران، ادویه‌جات ||[[پرونده:Eftar sholezard sangak.jpg|80px]]
|-
| [[آبگوشت]] || AbGosht || غذا || آب، گوشت، سبزیجات، حبوبات ||[[پرونده:Abgoosht.jpg|80px]]
|-
| [[شیربرنج]] || ShirBerenj || چاشنی || شیر، شکر، برنج، شیره||[[File:Risalamande.jpg|80px]]
|-
| [[شیرین پلو]] || Shirin Polo || غذا || برنج، پرتغال، زعفران، فلفل سیاه||[[پرونده:Stamps of Azerbaijan, 2005-701.jpg|80px]]
|-
| [[عدس پلو]] || Adas Polo || غذا || عدس، برنج، ادویه‌جات، سبزیجات ||[[پرونده:Adas polo.JPG|80px]]
|-
| [[حلیم]] || Halim || میان وعده || گندم، جو، عدس، گوشت ||[[پرونده:Hyderabadihaleem.JPG|80px]]
|-
| [[فرنی]] || Kheer || غذا || آردبرنج، گندم، شیر، شکر، زعفران ||[[پرونده:Kheer.jpg|80px]]
|-
| [[عدسی]] || Adasi || غذا || عدس، پیاز، نعنا، آرد، ادویه‌جات ||
|-
| [[کاچی]] || Kachi || دسر || آرد، شکر، گلاب، روغن، زعفران ||[[پرونده:Kachi-ghaza.jpg|80px]]
|-
| [[کباب]] || Kabab || غذا || کباب، ادویه‌جات، خمیر نان ||[[پرونده:Kebab.jpg|80px]]
|-
| [[کله پاچه]] || KalePache || غذا || سر گوسفند، روغن، آب، ادویه‌جات ||[[پرونده:Khash (dish).jpg|80px]]
|-
| [[کلوچه]] || Koloche || میان وعده || آرد گندم، شکر، روغن ||[[پرونده:Chocolate chip cookies.jpg|80px]] 
|-
| [[کوفته]] || Kofteh || غذا || سبزیجات، گوشت، آب، برنج ||[[پرونده:Koufte Ber.JPG|80px]]
|-
| [[آلبالوپلو]] || Albalo Polo || غذا || آلبالو، برنج، آب، سبزیجات ||[[پرونده:Ālbāloo polu (1).jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/Ālbāloo_polu_(1).jpg]]
|-
| [[دلمه]] || Dolme || غذا || گوشت، سبزی، برگ مو، سیب زمینی ||[[پرونده:Yarpaq dolması.jpg|80px]]
|-
| [[دمپختک]] || Dampokhtak || غذا || برنج، رب، پیاز، روغن، فلفل ||[[پرونده:Dampokhtak.JPG|80px]]
|-
| [[رشته پلو]] || Reshte Polo || غذا || گوشت، پیاز، کشمش، خرما ||
|-
| [[کوکو]] || KoKo || غذا || سبزیجات، تخم مرغ، آرد، سیب‌زمینی ||[[پرونده:Kookoo-sabzi.jpg|80px]]
|-
| [[زرشک پلو]] || Zershk Polo || غذا || مرغ، گوشت، برنج، رب، ادویه‌جات ||
[[پرونده:Zereshk polo.jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/Zereshk_polo.jpg]]
|-
| [[سبزی پلو]] || Sabzi Polo || غذا || برنج، سبزیجات، زعفران، ماهی ||
[[پرونده:Sabzi polo.jpg|80px]]
|-
| [[کتلت]] || Kotlet || غذا || گوشت، سیب‌زمینی، پیاز، تخم مرغ ||
[[پرونده:Kotleta.JPG|80px]]
|-
| [[کلم پلو]] || Kalam Polo || غذا || کلم، برنج، سبزیجات || 
|-
| [[کله جوش]] || KalJosh || غذا || پیاز، کشک، زردچوبه، روغن، گردو|| 

|-
| [[لوبیا پلو]] || Loobiya Polo|| غذا || باسمانی، برنج، لوبیا سبز، گوشت || 
[[پرونده:Loobia Polo.jpg|80px]]
|-
| [[میرزاقاسمی]] || Mirza Ghassemi || غذا || بادنجان، ادویه‌جات، تخم مرغ، سبزیجات || 
[[پرونده:Mirza-Qasemi dish.jpg|80px]]
|-
| [[نخودپلو]] || Nokhod Polo || غذا || نخود، برنج، حبوبات، سبزیجات || 
|-
| [[یتیمچه]] || Yatimche || غذا || بادنجان، گوجه، سیب‌زمینی، پیاز || 
|-
|}

==ايران ٚ کيشوري تخسيمان==
*'''ايران ۳۱ تا اۊستان دأره:'''
[[File:Map of Iran with province names and neighboring land.svg|300px|thumb|center|ایران ٚ اۊستانان ٚ نخشه]]

{|class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
!رچ!!اۊستان ٚ نام&lt;ref&gt;{یادکرد وب|عنوان=پورتال وزارت کشور - اخبار|نشانی=https://web.archive.org/web/20081120134847/http://www.moi.ir/Portal/Home/ShowPage.aspx?Object=News&amp;CategoryID=25bdb60a-cbea-4641-94ac-5ef525670863&amp;LayoutID=b19583be-e43d-459b-8110-f0453f12adca&amp;ID=53a487d9-11c1-4602-a48d-d3b834732cb1|وبگاه=web.archive.org|تاریخ=2008-11-20|بازبینی=2020-08-06}}&lt;/ref&gt;!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات
|-
!۱
|[[خۊرتاوي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرتاوي آذرباىجان]]||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي
|-
!۲
|[[خۊرخۊسي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرخۊسي آذرباىجان]]||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي 
|-
!۳
|[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي
|-
!۴
|[[ايصفهان ٚ اۊستان|ايصفهان]]||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي
|-
!۵
|[[ألبۊرز ٚ اۊستان|ألبۊرز]]&lt;ref&gt;{یادکرد وب|عنوان=MehrNews.com - Iran, world, political, sport, economic news and headlines|نشانی=https://web.archive.org/web/20110920053536/http://www.mehrnews.ir/NewsPrint.aspx?NewsID=1106193|وبگاه=web.archive.org|تاریخ=2011-09-20|بازبینی=2020-08-06}}&lt;/ref&gt;||سي‌اؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي
|-
!۶
|[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي
|-
!۷
|[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي
|-
!۸
|[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي
|-
!۹
|[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهرکرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي 
|-
!۱۰
|[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]&lt;ref name=&quot;الحاق طبس به خراسان جنوبی&quot;&gt;تجدیدنظر در آمار دو استان مرتبط پس از الحاق شهرستان طبس در ۱۳۹۰ از استان یزد به خراسان جنوبی با توجه به داده‌های ۱۳۵۸&lt;/ref&gt;||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي
|-
!۱۱
|[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|رضوي خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي 
|-
!۱۲
|[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي
|-
!۱۳
|[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي 
|-
!۱۴
|[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي 
|-
!۱۵
|[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي 
|-
!۱۶
|[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي 
|-
!۱۷
|[[فارس ٚ اۊستان|فارس]]||هفتؤم||[[شيراز]]||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي 
|-
!۱۸
|[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي 
|-
!۱۹
|[[قۊم ٚ اۊستان|قۊم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قۊم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي 
|-
!۲۰
|[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي 
|-
!۲۱
|[[کرمان ٚ اۊستان|کرمان]]||هشتؤم||[[کرمان]]||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي
|-
!۲۲
|[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي 
|-
!۲۳
|[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي 
|-
!۲۴
|[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي
|-
!۲۵
|[[گيلان ٚ اۊستان|گيلان]]||أول||[[رشت]]||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶||[[پرونده:IranGilan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي
|-
!۲۶
|[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي
|-
!۲۷
|[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||دۊوؤم||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲||[[پرونده:IranMazandaran-SVG.svg|80px]]||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي
|-
!۲۸
|[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي
|-
!۲۹
|[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي
|-
!۳۰
|[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي
|-
!۳۱
|[[ىزد ٚ اۊستان|ىزد]]&lt;ref name=&quot;الحاق طبس به خراسان جنوبی&quot;&gt;تجدیدنظر در آمار دو استان مرتبط پس از الحاق شهرستان طبس در ۱۳۹۰ از استان یزد به خراسان جنوبی با توجه به داده‌های ۱۳۵۸&lt;/ref&gt;||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي
|}

==مردۊم==
پیشینهٔ تاریخی تمدن ایران واگرده به تمدنان [[عیلام]]، [[شهر سوخته]]، [[جیرفت]] و... ، ولی اون شروع تاریخ سیاسی جی آغاز ایران حکومت پادشاهی زمان [[ماد]] مین ایسه. شاهنشاهی ماد، ایران نخسین شاهنشاهی بو و هناویسی به عنوان ایران شروع تاریخ شاهنشاهی درنظر بیگیفته ببسته.

ایران امروزه جه اقوام زیادی من جمله :[[فارس]]،[[مردم آذری‌|آذربایجانی(آذری)]]، [[مردم کرد|کرد]]،[[بلوچ]]، [[مردم مازندرانی|مازندرانی(مازنی)]]، [[گیلک]]، [[قشقایی]]، [[عرب]]، [[لک]]، [[تالشی]]، [[ترکمن]]، و [[یهودی]]  تشکیل ببوسته.


ایران مین حدود ۲۰ تا زوان و ۱۱۰ تا گویش زبانی رواج داره و ایران پیله ترین گروه‌هان زوانیا [[فارسی]]، [[ترکی آذربایجانی]]، [[کردی]]، [[زبان ترکمنی|ترکمنی]]، [[گیلکی]]، [[زبان مازندرانی|مازندرانی]]، [[زبان خلجی|خلجی]]، [[تالشی]]، [[لری]]، [[گویش بختیاری|بختیاری]]، [[عربی]]، [[بلوچی]]، [[لکی]]، [[دیلمی]]، [[تاتی]]، [[زبان ارمنی|ارمنی]]، [[آشوری]]، [[مندایی]]، [[زبان گرجی|گرجی]]، [[عبری]]، [[کلدانی]] و غیره تشکیل دهه . ایران زوان رسمی و ایداری فارسی ایسه. 

[[فارسی]] ایته جه زوانان شاخیه [[هند و اروپایی]] ایسه . براساس اصل پانزدهم [[ایران قانون اساسی ]] کتابان درسی باید با ا زوان و خط ببه ، ولی ایستفاده جه زوانان محلی و قومی مطبوعات مین و رسانان گروهی و درس دان اوشان ادبیات مدارس مین ، کنار زوان فارسی آزاد ایسه.

==سربس==
{{ایران اوستانان}}
[[Category:سیاسی جوغرافی]]
[[Category:دونیا کشورؤن]]
[[Category:آسیا کشورؤن]]
[[رده:جوغرافی]]
[[رده :مردوم]]
[[رده:تارئخ]]
[[رده:حىاتي وانويسؤن]]
[[جرگه:کشورؤن]]</text>
      <sha1>kl3cbobh39fb1oxub5gdoot43vx8rey</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>157700</id>
      <parentid>157693</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T21:00:26Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35728-16</username>
        <id>18634</id>
      </contributor>
      <comment deleted="deleted" />
      <origin>157700</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="20051" sha1="m6a8j60aoayu5pi6qy620pf4d9ous34" xml:space="preserve">{{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه
| أصلي نام=مزدیسنآئی(زرتشت گیلَک/کآسپی بۆ ڤ/و هساه آراد کآسپی/گیلَک ایسه ) ايران
| عادي نام=
| بيدۊق ٚ تاتايي=
| ميللي نشان ٚ تاتیي=
| ميللي شعار=
| ميللي سۊرۊد= 
| نخشه=
| مرکز= 
| پيله‌ترين شأر =سیآهٚکل
| رسمي زوان =گیلٚکی/کآٚسپٚیٚآٚنی
| رائج ٚ زوانان=ایران ٚ دباخی زوانان/گویشان 
| نژادان= 
|دين=مزدیسنآ
|أهالي نام=
| حکۊمت ٚ نؤع= 
| حاکمان ٚ نؤع=
| حاکمان ٚ نام =پٚیلٚهٰ آراد هادیان غیاثی حافظی سیاٚٓهٚکلی
|مقننه=
|أعلا مجلس= 
|سفلا مجلس= 
|تاريخي دؤره‌ئن=۲۰۳ دوٚلت جه اولی ارتا (۷۸۴۵ پیش سال)
|بنانهأن ٚ زمات= 
| پيلئکي = ۱,۶۴۸,۲۲۸
| پيلئکي رتبه=
| آو ٚ درصد=
| جمعيت ٚ سال=۱۵۹۸
| جمعيت=جرگییت۹۴،۴۴۴،۴۴۴
| جمعيت ٚ رتبه=
| جمعيت ٚ تراکؤم=
| جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه=
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه=
| انساني تؤسعه شاخص ٚ سال=
| انساني تؤسعه شاخص=
| انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه=
| انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع=
| پۊل ٚ واحد=
| پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=﷼
| زمات ٚ جيگا=میٌن
| تاوستاني زمات ٚ جيگا=
| utc=
| dst=
| کد بین‌المللی خودرو=
| اينترنتي دامنه= 
| تلفؤن ٚ پيش شۊماره=
| جيني=کاسپی ناموٚ جیسندن کاسپی گیلانوٚ اوٚستانوٚ میان چو جه کاسپی=گیلکوٚان هگیته کاسپئين دریا ناموٚ جه ای مردمونی ک ایرو زیوش کودندهدرن، فقد گیلکی/کاسپی ایسه ایرانوٌ دابی/رسمی/رسمهی/داوی زوان؛ گیلکی بزیوه 
| تقويم=
| جيني سال=
| جيني رتبه=
| فرانئن ٚ ور = داب:گیلکی
| برق ٚ وؤلتاژ= 
| برق ٚ فرکانس= 
|داب=گیلَکی}}
'''....&gt;اٚیرٚآٚن ٚ اٚتٚیک😎پٚتٚیک-نٚام، اٚیرٚآٚن''' '''بیبی خٚؤٚجٚیر تٚرٚن ادامان تاریخشاهر ۴تا تا دیودآٚر/اٚٓبٚد زٚندٚه اٚیسٚن، مٚآٚهٚ رٚخ شٚعبٚآٚنی پٚؤٚر و اٚسفٚندٚ هٚآٚدٚیاٚٓٚن سیآٚهٚکل مٚحٚلٚه و مٚژگٚآٚن هٚآٚدٚیاٚٓٚن سیآٚهٚکل مٚحٚلٚه و سٚینٚآٚ غٚیآٚثٚی حٚآٚفٚظٚی ۱۰۰صٚدٚ-مٚیٰن خٚدٚآٚئی پیلٚهٰ ترن وخشش کآٚسپٚیٚآٚنٚی'''یتا/ایتا خوجیر معرکه خوجیر پیله دئباری ساموٚان/کٚشور ایسه گ زیمیۆ هۆرۆ گیوشه و/ڤ مجیک ایسه. '''ایران ٚ چاودار/رٰٚهٚبٚرٚ/شاه/میرزا🐦‍🔥آراد غیآثی شرفمیرزآئی حآفظی هآدیآن سیآهکل محله شرپشآه اعلوی شعبآنی پور دهبنه نآصراعلوی پآگآهمیرزآیی خردآد دیآ ورفنه پور سیآهکلمآرلیکی سیکلمآئرلیکی شآده ای سپردآنی مآهآنی بأ194.444سنتیمییتری  بۊرز آبآدی حآفظ  و/ڤ اٍعمآد ڤ/و زید ای چآودآرشرفمیرزآشآهخسرو-پنآه/وآوریت اٰنآر کآسپیگیلکمزدیسنآئیفآرسیکآرمانیزرتشئ گیلٚکی دٚیلٚمٚآٚنٚی ایرآنی🐦‍🔥 ایسه.'''

ايران ۱,۶۴۸,۳۳۱ هزرمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، هورٚ ‌خۊرتاو ٚ اوٚلی پيله سامان بی. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري|کلسیاه اٚذرپادگان]]  ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپئن ٚ دریا|کاٚٓسپیئن دَریآ]] ، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ پاکستان، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج|کاسپی شاخاوٚ/ویئر/سما]] ؤ مکران دَریاٚ ؤ آٚرٚیٚآٚیی دَریاٚ [[خۊرخۊس]] ٚ جه عراق ؤ [[تۊرکيه]] سامان داٚهشتیبیٚ. ایٚ کيشور ايته موٚهم ٚ جيگا میان بيگيته‌دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊنوٚ میان یتا موٚهم ٚ نفت ٚ اينتقال ٚ رهوٚ ایسه ک گته لوٚتکاوانٚ وأسي جه اش رد ابن. ايران ٚ جمهٚعیت ,۹۴ ميليۊن اوٚدم ایسهونوٚ ک اویر نین ایرانوٚ بیرو؛  [[سياکل ٚ شأرستان|سیاهکل]] ایرانوٚ میان ڤ پیلاه‌ترين شأر ایسه؛ یتا شاهر ک مردمونوش [[کاسپئن ٚ دریا|نانجهونو]] هوٚرو میان چکوٚنن. 

ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني مارلیکوٚ ايلام ؤ ارتا/جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ کتلوانوٚ فلت ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن پيله کۊرؤش هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. ایرانی أشکاني‌ئنوٚ بماندوٚ سلۊکيان-أ کي ایتا/یتا ایرانی حکۊمت بۊنوٚ جم جم بئوده بۆ. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد پاریاوی ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأبوٚن. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک ایتالیو ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن بۊبؤسته بۊ کي ايرانوٚ لور ایخد پاریاو ابهوٚ. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان مٚث ایرانی-کاسپی-گیلک-دیلمیوٚان ال بویه بمانددوٚ عرپستانوٚ بوٚردن جه بر تا سعودیه. مزدیسناو ٚ با بامؤدنوٚ کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن گلف گلف سلجوقیان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. ايرانی تیمۊري پس ایرانی ايمپراتۊريوٚ دس دکفته.

بیلهی صفویون خۊشان ٚ شیت بۆن، صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر پاریاو بۊگۊدئد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته مث کلسیایی تالش، جه جومله اورو هیرکاونی داموٚانان. ۱۴۹۸ سل ٚ دۊرۊن پاٚهلوی حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رزاشاه بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله لوار ايجاد ؤ کيشور ٚ بن جاسئدهانۆ پاریاوتر بۊبؤست. ۱۵۵۲ سال ٚ مئن ایروٚنی کاسپی گیلک پیلّآٚه آراد بمابوٚ پاریاوی ایرانوٚ هگیته.

==نٚم==
ايرانوٚ نام جه اریایی بمابوٚ چو تموٚم امی موٚردوٚمون اریایی ایسنوٚ ایرانوٚ نام منی دهه اریاییانوٚ دیباری/دئباري سامان. ایران دیباردرتری  هورٚ کشور ایسه.

==دهبآر: کلا ۲۲۶ ساموانداری چورنهچورنه==

*مآعرلیکیآن ک کاسپی مارلیک کاسپی گیلک بوٚ، ۷۸۴۶ سال پیش جه ۱۵۹۹ دیلمی گیلک کاسپیانی ایرانی گهدسیتا
*آرتا
*[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «» ؛ بنیان‌گذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]]
*[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیان‌گذار [[کورش بزرگ|پیله کوروش]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا|خشایارشاه]]
*[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیان‌گذار [[سلوکوس یکم]] 
*[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیان‌گذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]] 
*[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیان‌گذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]] 

*دابوید Dabuyids
*[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیان‌گذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]]
*[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیان‌گذار [[یعقوب بن لیث صفاری]]
*[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیان‌گذار [[اسماعیل سامانی]]
*[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیان‌گذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]]
*[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]]
*[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[سلطان محمود غزنوی]]
*[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیان‌گذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]]
*[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیان‌گذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]]
*[[ایلخانان مغول|ایلخانان]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیان‌گذار [[هلاکو خان]]
*[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیان‌گذار [[تیمور گورکانی]]
*[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]]
*[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[نادرشاه]]
*[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیان‌گذار [[کریمخان زند]]
*[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]]
*[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیان‌گذار [[رضا شاه|رزا مازرونی شاه]]
*گت آرادوٚ دولت (جه ۲۵۸۳ - تٚ الانی ) 

==دماوند یتا کاسپی گیلک کتل ایسه==
دماوند کتل ۵۷۰۲ جور شوئه [[کاسپئن ٚ دریا|کاسپی دریاوٚ]] جه ری
==ایرآن ٚ میٰن هسآه خدآئی!==
{|class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
!رچ!!اۊستان ٚ نام!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات
|-
!۲۵
|آذربایجان||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي
|-
!۲
|کلسیاعی کوردستان||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي 
|-
!۳
|[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي
|-
!۴
|سپاهان||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي
|-
!۵
|البروز||سي‌اؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي
|-
!۶
|[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي
|-
!۷
|[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي
|-
!۸
|[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي
|-
!۹
|[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهأرکۊرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي 
|-
!۱۰
|[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي
|-
!۱۱
|[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|مئني خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي 
|-
!۱۲
|[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي
|-
!۱۳
|[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي 
|-
!۱۴
|[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي 
|-
!۱۵
|[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي 
|-
!۱۶
|[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي 
|-
!۱۷
|[[پارسیپانی (نيۊجرسي)|پارس🐕]]||هفتؤم||خلیج🧕🏿عربی||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي 
|-
!۱۸
|[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي 
|-
!۱۹
|[[قؤم ٚ اۊستان|قؤم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قؤم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي 
|-
!۲۰
|[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي 
|-
!۲۱
|[[کرمان ٚ اۊستان|کارمان]]||هشتؤم||کارمون||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي
|-
!۲۲
|[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي 
|-
!۲۳
|[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر کوروش]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي 
|-
!۲۴
|[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي
|-
!۲۶
|[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي
|-
!۲۷
|[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||دۊوؤم||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲||[[پرونده:IranMazandaran-SVG.svg|80px]]||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي
|-
!۲۸
|[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي
|-
!۲۹
|[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي
|-
!۳۰
|[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي
|-
!۳۱
|[[ىزد ٚ اۊستان|يٚزد]]||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي
|-
!۱
| [[گيلان|كاسپي گيلان]]||أول||[[سياکل ٚ شأرستان|سیآهکل]]||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶||[[پرونده:IranGilan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي
|-
!
|
|
|
|
|
|
|
|
|}


[[Category:سیاسی جوغرافی]]
[[Category:دونیا کشورؤن]]
[[Category:آسیا کشورؤن]]
[[رده:جوغرافی]]
[[رده :مردوم]]
[[رده:تارئخ]]
[[رده:حىاتي وانويسؤن]]
[[جرگه:کشورؤن]]</text>
      <sha1>m6a8j60aoayu5pi6qy620pf4d9ous34</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>157705</id>
      <parentid>157700</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T21:04:29Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Àncilu</username>
        <id>18455</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-35728-16|~2026-35728-16]] ([[User talk:~2026-35728-16|talk]]) (TwinkleGlobal)</comment>
      <origin>157705</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="35918" sha1="kl3cbobh39fb1oxub5gdoot43vx8rey" xml:space="preserve">{{کيشور ٚ اطلاعات ٚ جعبه
| أصلي نام=ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري
| عادي نام=ايران
| بيدۊق ٚ تاتايي=Flag of Iran.svg
| ميللي نشان ٚ تاتايي=Coat of arms of Iran.svg
| ميللي شعار=''استقلال، آزادی، جمهوری اسلامی''
| ميللي سۊرۊد= مهر خاوران {{سخ}} {{سخ}}[[File:Sorud-e Mellí-e Yomhurí-e Eslamí-e Irán (instrumental).oga]]
| نخشه=Iran (orthographic projection).svg
| مرکز= [[تئران]]
| پيله‌ترين شأر =
| رسمي زوان =[[فارسي]]
| رائج ٚ زوانان= ۵۳٪ [[فارسي]]{{سخ}}۱۸٪ [[آذربايجاني زوؤن|آذرباىجاني]] ؤ تۊرکي زوانان{{سخ}}۱۰٪ [[کۊردي زوؤن|کۊردي]]{{سخ}}۷٪ [[گيلکي]] ؤ [[گلکي]]{{سخ}}۶٪ [[لۊري زوؤن|لؤری]]{{سخ}}۲٪ [[بلۊچي زوؤن|بلۊچي]]{{سخ}}۲٪ [[عربي زوان|عربي]]{{سخ}}۲٪ باخي زوانان (أرمني، آسۊري، گۊرجي، لکي، سمناني، [[تالشي]])
| نژادان= فارس، آذرباىجاني، گيلک، مازندراني، کۊرد، لؤر، بلۊچ، عرب
|دين=ايسلام (رسمي)
|أهالي نام=ايراني
| حکۊمت ٚ نؤع= ايسلامي جؤمۊري
| حاکمان ٚ نؤع={{•}} رابر{{سخ}}{{•}} ريئيس جؤمۊر{{سخ}}{{•}} ريئيس جؤمۊر ٚ أولي معاون{{سخ}}{{•}} مجلس ٚ ريئيس{{سخ}}{{•}} قضائيه قوه ريئيس{{سخ}} {{•}} نگهبان ٚ شؤرا دبير{{سخ}}
| حاکمان ٚ نام =مجتبی خامنه‌اي{{سخ}}مسعۊد پزشکیان{{سخ}}محمدرضا عارف{{سخ}}محمدباقر قاليباف{{سخ}}غلامحسین محسني اژه‌اي{{سخ}}أحمد جنتي
|مقننه={{سخ}}
|أعلا مجلس= نگهبان ٚ شؤرا
|سفلا مجلس= ايسلامي شؤرا مجلس
|تاريخي دؤره‌ئن={{•}}ماد{{سخ}}{{•}} هخامنشي‌ئن{{سخ}}{{•}}أشکاني‌ئن{{سخ}}{{•}} ساساني‌ئن{{سخ}}{{•}}[[بۊىه‌ئن]]{{سخ}}{{•}} [[صفوئن|صفوي‌ئن]]{{سخ}}{{•}}أفشاري‌ئن{{سخ}}{{•}}زنديان{{سخ}}{{•}}قاجاري‌ئن{{سخ}}{{•}}پهلوي‌ئن{{سخ}}{{•}} ۱۳۵۷ انقلاب{{سخ}}{{•}}أساسي قانۊن ٚ تصويب{{سخ}}{{•}}أساسي قانۊن ٚ اصلاح{{سخ}}
|بنانهأن ٚ زمات= ۶۷۸ پ. م{{سخ}}۵۵۰ پ. م{{سخ}}۲۴۷ پ. م{{سخ}}۲۲۴ م{{سخ}}۹۳۴ م{{سخ}}۸۸۰{{سخ}}۱۱۱۴{{سخ}}۱۱۲۹{{سخ}}۱۱۷۵{{سخ}}۲۴ آذر ۱۳۰۴{{سخ}}۱۷ دی ۱۳۵۶ - ۲۲ بهمن ۱۳۵۷{{سخ}}۱۲ آذر ۱۳۵۸{{سخ}}۶ مرداد ۱۳۵۸
| پيلئکي = ۱,۶۴۸,۱۹۵
| پيلئکي رتبه=۱۸اؤم
| آو ٚ درصد=۷/۰۷
| جمعيت ٚ سال=دی ۱۳۹۹
| جمعيت=۸۹,۴۶۸,۴۰۷
| جمعيت ٚ رتبه=۱۷اؤم
| جمعيت ٚ تراکؤم=۵۰ نفر ايته کيلۊمتر مۊربع مئن&lt;ref&gt;http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_sovereign_states_and_dependent_territories_by_population_density&lt;/ref&gt;
| جمعيت ٚ تراکؤم ٚ رتبه=۱۲۶اؤم
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سال=۲۰۱۹
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد=۱/۰۰۷ تريليۊن دؤلار&lt;ref name=&quot;imf&quot;&gt;{cite web|url=http://www.imf.org/external/pubs/ft/weo/2010/01/weodata/weorept.aspx?sy=2007&amp;ey=2010&amp;scsm=1&amp;ssd=1&amp;sort=country&amp;ds=. &amp;br=1&amp;c=429&amp;s=NGDPD%2CNGDPDPC%2CPPPGDP%2CPPPPC%2CLP&amp;grp=0&amp;a=&amp;pr.x=49&amp;pr.y=۱۰|title=Iran|publisher=International Monetary Fund|accessdate=۲۰۱۰–۰۴–۲۱| archiveurl = http://www.webcitation.org/67SYE7poS | archivedate = 06 May 2012}}&lt;/ref&gt;
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ رتبه=۱۸اؤم
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه=۱۷/۶۶۲ دؤلار&lt;ref&gt;http://www.tabnak.ir/fa/news/264313/افزایش-سرانه-تولید-ناخالص-داخلی-ایران&lt;/ref&gt;
| داخلي ناخالص ٚ تؤليد ٚ سرانه رتبه=۶۶اؤم
| انساني تؤسعه شاخص ٚ سال=۲۰۱۸
| انساني تؤسعه شاخص={{increase}} ۰/۷۹۷&lt;ref name=&quot;HDI&quot;&gt;{cite web|url=https://web.archive.org/web/20211201210446/http://hdr.undp.org/en/media/HDR_2010_EN_Table1.pdf%7Ctitle=Human Development Report ۲۰۱۰|year=۲۰۱۰|publisher=United Nations|accessdate=5 November ۲۰۱۰| archiveurl = https://web.archive.org/web/20210614070129/https://www.webcitation.org/67SYERaMJ | archivedate = 06 May 2012}}&lt;/ref&gt;
| انساني تؤسعه شاخص ٚ رتبه=۶۵اؤم
| انساني تؤسعه شاخص ٚ وضع=&lt;span style=&quot;color:#090;&quot;&gt;بالا&lt;/span&gt;
| پۊل ٚ واحد=ريال
| پۊل ٚ واحد ٚ کؤد=IRR
| زمات ٚ جيگا=ىۊتي‌سي ۳:۳۰+
| تاوستاني زمات ٚ جيگا=ىۊتي‌سي ۴:۳۰+
| utc=+۳:۳۰
| dst=+۴:۳۰
| کد بین‌المللی خودرو=[[IR]]
| اينترنتي دامنه= [[ir.]]
| تلفؤن ٚ پيش شۊماره=۹۸
| جيني= ۴۰/۰&lt;ref name='CBI'&gt;[https://web.archive.org/web/20110113052137/http://www.cbi.ir/page/5881.aspx CBI: Economic Trends ۲۰۰۸/۲۰۰۹]. Retrieved 4 July 2009.&lt;/ref&gt;&lt;span style=&quot;color:#fc0;&quot;&gt;(متوسط)&lt;/span&gt;
| تقويم=خۊري تقويم
| جيني سال=۲۰۱۶
| جيني رتبه=&lt;span style=&quot;color:#fc0;&quot;&gt;(متوسط)&lt;/span&gt;
| فرانئن ٚ ور = راست
| برق ٚ وؤلتاژ= ۲۴۰~۲۲۰
| برق ٚ فرکانس= ۵۰ هرتز (یوروپلاگ، شوکو)
}}
'''ایران''' کي اۊن ٚ رسمي نام، '''ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري''' ايسه، ايته پيله کيشور خۊرخۊسي [[آسیا]] مئن ايسه. ايران ۱,۶۴۸,۱۹۵ کيلۊمتر مۊربع پيلئکي أمرأ، مئني‌خۊرتاو ٚ دۊوؤمي پيله کيشوره. ايران [[خۊرخۊس|خۊرخۊسي]] [[کلسيا]] جه [[آذرباىجان ٚ جؤمۊري]] ؤ [[أرمنستان]]، [[کلسيا]] جه [[کاسپي دریا]]، [[خۊرتاو|خۊرتاوي]] [[کلسيا]] جه [[تۊرکمنستان]]، خۊرتاو ٚ جه [[أفغانستان]] ؤ [[پاکستان]]، [[نسا]] جه [[فارس ٚ خليج]] ؤ [[عۊمان ٚ دریا]] ؤ [[خۊرخۊس]] ٚ جه [[عراق]] ؤ [[تۊرکيه]] سامانان-أ فأرسه. أ کيشور ايته استراتژيک ٚ جيگا مئن قرار بيگيته‌دره ؤ هؤرمؤز ٚ تنگه کي اۊن ٚ نسا نهأ ايته مۊهم ٚ مسير نفت ٚ اينتقال ٚ وأسي ايسه. ايران ٚ جمعيت ۸۹,۵ ميليۊن نفر-أ دواره ؤ [[تئران]]، أ کيشور ٚ مرکز ؤ پيله‌ترين شأر ايسه. ايران ٚ رسمي زوان [[فارسي]] ايسه ولي أ کيشور ٚ دۊرۊن پۊر قؤم ؤ طاىفه زيوه ؤ هرته خۊشان ٚ مخصۊص زوان ؤ گۊىش ٚ أمرأ گب زنئده. ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري خۊ أساسي قانۊن ٚ مئن، ايسلام-أ ايران ٚ رسمي دين ؤ شيعه-یأ ني اۊن ٚ رسمي مذهب اعلام بۊگۊده ؤ مردۊم ني ويشتر هأ دين ؤ مذهب-أ دۊمبال کۊنئده.

[[فاىل:Iran1.JPG|left|thumb|ایران]]

ايران ٚ مئن باستاني تمدؤناني ايلام ؤ جيرؤفت ٚ مأنستن نهأبۊد. أول بار کي ايران ٚ فلات ايته حکۊمت ٚ جير متحد بۊبؤست ماد ٚ پادشاهي زمات ٚ مئن بۊ کي اۊن ٚ تاريخ هفتصد سال ميلاد ٚ قبل-أ واگرده. شش قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن [[پيله کۊرؤش]] هخامنشي ايمپراتۊري-أ بنا بۊگۊده ؤ ايته جه تاريخ ٚ پيله‌ترين ايمپراتۊريان-أ چأگۊده. مقدۊني اسکندر چارته قرن ميلاد ٚ قبل ٚ مئن ايران ؤ أ ايمپراتۊري-أ فتح بۊگۊده ؤ ايران ايته جه ىۊنان ٚ ايمپراتۊري مملکتان بۊبؤست. أشکاني‌ئن سه قرن ميلاد ٚ قبل سلۊکيان-أ کي ايته ىۊناني حکۊمت بۊ شکست بدأد ؤ دۊواره ايران ٚ حکۊمت اۊن ٚ بۊمي مردۊم ٚ دس دکفت. ميلادي سۊوؤمي قرن ٚ مئن ساساني‌ئن بامؤد قۊدرت ٚ سر ؤ چارصد سال ٚ ره ايران ٚ مئن حکۊمت بۊگۊدئد ؤ مزديسنا-یأ خۊشان ٚ أصلي دين قرار بدأد. ايران ساساني‌ئن ٚ زمات هميشک رۊم ٚ أمرأ جنگ دۊبۊ ؤ هأن باعث بۊبؤسته بۊ کي ايران ضعيف ببه. هفتؤمي ميلادي قرن ٚ مئن مۊسلمانان ساساني ايمپراتۊري-أ فترکستد ؤ ايران-أ ساساني‌ئن ٚ جه بيگيتد ؤ ايسلام-أ اۊن ٚ مئن رواج بدأد. ايسلامي خلافت ٚ زمات ٚ جه تا سيزدهؤمي قرن، أدبي، علمي ؤ هۊنري کۊنۊشان ايران ٚ مئن رؤنق دأشتي ؤ ايران ٚ مردۊم [[ايسلام ٚ زرين زمات]] ٚ مئن پۊر تأثير دأشتيد. نؤهؤمي ميلادي قرن ٚ مئن دۊواره ايراني حۊکۊمتان، ايسلام ٚ پسي بامؤد کار ٚ سر ؤ دهؤمي قرن ٚ مئن تۊرکان کۊچ بۊگۊدئد ايران ؤ گلف گلف خۊشان ٚ ره ايران ٚ مئن حۊکۊمت ني تشکيل بدأد. سيزدهؤمي ميلادي قرن مؤغؤلان ايران-أ فترکستد ؤ ايلخانان ٚ حکۊمت کار ٚ سر بامؤ ؤ بأزين ني ايران تیمۊري ايمپراتۊري دس دکفت.

[[صفوئن|صفوي‌ئن]] خۊشان ٚ دؤره مئن ايقتصاد-أ رؤنق بدأد ؤ ايران ٚ سامانسران-أ ايمن بۊگۊدئد. صفوي‌ئن ٚ زمات ٚ مئن بۊ کي ۹ قرن ٚ پسي ايته مستقل ؤ بۊمي حۊکۊمت ايران-أ خۊ دس بيگيته ؤ کيشور ٚ رسمي مذهب-أ شيعه بۊگۊده ؤ هۊ زمات تا هأسأ شيعه ايران ٚ غالب ٚ مذهب ايسه. صفوي‌ئن ٚ پسي، زندي‌ئن ؤ أفشاري‌ئن ايران ٚ سر حؤکۊمت بۊگۊدئد. قاجاري‌ئن ٚ زمات، ايران رۊسيه أمرأ ور دکفت ؤ اۊشان ٚ جنگان ٚ مئن ايران پۊر جه خۊ شأران ؤ اۊستانان-أ دواخته. ۱۲۸۰ شمسي دهه مئن مشرۊطه جۊمبش ايران ٚ مئن قۊدرت بيگيفت ؤ مشرۊطه أساسي قانۊن ايران ٚ مئن ايجرا بۊبؤست. ۱۳۰۴ سال ٚ دۊرۊن پألوي حۊکۊمت کار ٚ سر بامؤ کي اۊن ٚ بنانئأنکس ني رضاشا بۊ. أ دؤره ايران ٚ مئن پيله ايصلاحات ايجاد ؤ کيشور ٚ زيرساخت تقويت بۊبؤست. محمدرضا پهلوي ني هأ سياست-أ خۊ دؤره مئن پيش بيگيته ؤ ايران ٚ ايقتصاد پۊر رؤشد ؤ رؤنق بيگيفت.
بأزين ني اي سري دليلان ٚ وأسي مردۊم أ حۊکۊمت ٚ جه ناراضي بۊبؤستد تا أنکي ۱۳۵۷ سال ٚ مئن رؤح‌الله خؤمىني ايته ايسلامي اينقلاب ٚ أمرأ پادشايي حۊکۊمت-أ بيگاده ؤ ايران ٚ ايسلامي جؤمۊري حۊکۊمت ايجاد بۊبؤسته. ۱۳۵۹ تا ۱۳۶۷ شمسي سالان ٚ مئن عراق ايران ٚ أمرأ ايته پيله جنگ بۊگۊد کي ايران ٚ ايقتصاد ؤ مردۊم ٚ زيوش ٚ کیفيت ٚ سر پۊر منفي أثر بنأبۊ. هأسأ ايران ٚ رابر سید علي خامنه‌اي ايسه کي خؤمىني پسي رابر بۊبؤسته ؤ ايسلامي جؤمۊري دۊوؤمي رابر ايسه. ايران، مۊتحد ٚ ميللتان ٚ سازمان، ايقتصادي ايلجار ٚ سازمان، ايسلامي ايلجار ٚ سازمان ؤ اؤپک ٚ سازمان ٚ مئن عۊضوه ؤ خۊ منطقه مئن ايته جه پيله قۊدرتان ايسه. ايران خدماتي، صنعتي ؤ کيشاورزي بخشان ٚ مئن زيرساخت دأره کي أ کيشور ٚ ايقتصاد ٚ ىارايي-أ بۊجؤر بؤره ولي أ کيشور ٚ ايقتصاد ٚ پيله بخش هله نفت ؤ گاز ٚ سر تمرکؤز دأره ؤ مالي فساد ني جه باخي اۊن ٚ ايقتصاد ٚ ايرادان ايسه. ايران طبيعي منبعان ٚ نظر ٚ جه پۊر غني ايسه ؤ اؤپک ٚ عۊضوان ٚ مئن سوؤمي پيله نفت ٚ ذخيره-یأ دأره.

==نام==
ایران واژهٔ [[باستان فارسی ]] مین «آئیریانا» (airya) و [[فارسی میانه]] مین به شکل «اِران» (erān) بو، و وجه شکل قدیم «airya nama» بیگیفته ببسته بو و به معنای «مردمان اصیل سرزمین » ایسه. ایران [[کردستان]] مین هنوز ایران با هو ایسم قدیمی «اِران» تلفظ به. 
ایر واژه مین به‌معنی «آزاده» و اونه جمع «ایران» به‌معنی «آزادگان» ایسه.
ایران ایسم لغت مین به معنی «سرزمین آریاییان» ایسه و مدت‌ها قبل ان که [[ایسلام]] بایه اونه ایسم بومی ایران، اران، یا ایرانشهر بو.
البته ۶۰۰ سال قبل میلاد جا تا ۱۳۱۴ ([[۱۹۳۵ (میلادی)|۱۹۳۵]]) تمام دنیا مین با ایسم «پرشیا» شناخته بوستی.

==تاريخ==
===قبل ایسلام دوره هان===
*[[ایلامیان]] (۳۲۰۰ سال ویشتر [[قبل میلاد|پ. م.]] - ۵۳۹ پ.م.)
*[[ماد]] (آغاز قرن هشتم پ. م. - ۵۵۰ پ. م.) «نخستین پادشاهی آریاییان ایران مین» ؛ بنیان‌گذار [[دیاکو]] ؛ پادشاه نامدار [[هووخشتره]]
*[[هخامنشیان]] (۵۵۹ پ. م. - ۳۳۰ پ. م.) بنیان‌گذار [[کورش بزرگ]] ؛ پادشاهان نامدار [[داریوش یکم]] و [[خشایارشا]]
*[[سلوکیان]] (۳۳۰ پ. م. - ۱۲۹ پ. م.) بنیان‌گذار [[سلوکوس یکم]] 
*[[اشکانیان]] (۲۵۶ پ. م. - ۲۲۴ م.) «استقلال ایران سلوکیان جا » ؛ بنیان‌گذار [[اشک یکم]] ؛ پیله شهریاران [[مهرداد یکم]] و [[ارد یکم]] 
*[[ساسانیان]] (۲۲۴ م. - ۶۵۲ م.) بنیان‌گذار [[اردشیر بابکان]] ؛ پیله شهریاران [[شاپور یکم]]، [[شاپور دوم]] و [[انوشیروان]] 

===بعد ایسلام دوره هان===
*[[طاهریان]] (۲۰۶ - ۲۵۹ [[هجری قمری|ه. ق.]]) بنیان‌گذار [[طاهر بن حسین ذوالیمینین]]
*[[صفاریان]] (۲۶۱ - ۲۸۷ ه. ق.) بنیان‌گذار [[یعقوب بن لیث صفاری]]
*[[سامانیان]] (۲۶۱ - ۳۸۹ ه. ق.) بنیان‌گذار [[اسماعیل سامانی]]
*[[زیاریان]] (۳۱۵ - ۴۶۲ ه.ق.) بنیان‌گذار [[مرداویج]] زیار زای ؛ شهریار نامدار [[قابوس بن وشمگیر]]
*[[بوییان]] (۳۲۰ - ۴۴۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[عمادالدوله علی]] ؛ پیله شهریار [[عضدالدوله]]
*[[غزنویان]] (۳۸۸ - ۵۵۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[سلطان محمود غزنوی]]
*[[سلجوقیان]] (۴۲۹ - ۵۱۱ ه.ق.) بنیان‌گذار [[طغرل بیک]] ؛ پیله شهریاران [[ملکشاه]] و [[سلطان سنجر]]
*[[خوارزمشاهیان]] (۴۷۰ - ۶۱۷ ه.ق.) بنیان‌گذار انوشتکین غرجه ؛ شهریار نامدار [[سلطان محمد]]
*[[ایلخانان مغول]] (۶۵۴ - ۷۳۶ ه.ق.) بنیان‌گذار [[هلاکو خان]]
*[[تیموریان]] (۷۷۱ - ۹۰۳ ه.ق.) بنیان‌گذار [[تیمور گورکانی]]
*[[صفویان]] (۹۰۶ - ۱۱۳۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[شاه اسماعیل یکم]] ؛ پیله شهریار [[شاه عباس یکم]]
*[[افشاریان]] (۱۱۴۸ - ۱۲۱۰ ه.ق.) بنیان‌گذار [[نادرشاه]]
*[[زندیان]] (۱۱۶۳ - ۱۲۰۹ ه.ق.) بنیان‌گذار [[کریمخان زند]]
*[[قاجار]] (۱۲۰۹ - ۱۳۴۵ ه.ق.) بنیان‌گذار [[آقامحمدخان]] ؛ شهریار نامی [[ناصرالدین شاه]]
*[[پهلوی]] (۱۳۴۵ ه.ق./ ۱۳۰۴ [[هجری خورشیدی|ه.خ.]] - ۱۳۵۷ ه.خ.) بنیان‌گذار [[رضا شاه]] 
*[[نظام جمهوری اسلامی]] (۱۳۵۷ ه.خ. - تا الانی ) بنیان‌گذار [[روح الله موسوی خمینی]]

==جۊغرافي==
ایران شرق جا با [[افغانستان]] و [[پاکستان]]؛ شمال شرقی جا با [[ترکمنستان]]، بخش میانی شمال جا با [[دریای کاسپین]]، شمال غربی مین با [[جمهوری آذربایجان]] و [[ارمنستان]]؛ غرب مین با [[ترکیه]] و [[عراق]]؛ و سرانجام جنوب جا با آبان [[خلیج فارس]] و [[دریای عمان]] همسایه‌ ایسه.

ایران دید طبیعی جا ، جه شمال به رود اترک، [[دریای کاسپین]] و [[ارس|رود ارس]]، خاور جا به کوهان [[هندوکش]] و کوهان باختری دره [[سند]]، باختر جا به دامنه‌هان باختری کوهان [[زاگرس]] و حوضه آبریز [[اروندرود]] و جنوب مین به [[خلیج فارس]] و [[دریای عمان]] محدود ایسه . ایران نصف ویشتر  کویری و نیمه کویری ایسه . حدود یک سوم ایران هم کوهستانی ایسه و بخش کوچکی جه ایران (شامل جلگهٔ جنوب [[دریای کاسپین]] و جلگهٔ [[خوزستان]]) هم جه جلگه‌هان حاصلخیز تشکیل ببوسته. ایران بلندترین کوه هم [[دماوند]] (۵۶۷۱ متر) ایسه.

جی دید جوغرافیایی،ایران غربی‌ترین شهر [[کلیساکندی]]؛ شرقی‌ترین شهر [[جالق]]؛ شمالی‌ترین شهر [[پارس آباد]]؛ و جنوبی‌ترین شهر [[چابهار]] ایسه
== غذا ؤ خۊراک == 
{| class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align: center
|-
! نام فارسی !! نام انگلیسی !! نوع !! ترکیبات اصلی !! تصویر
|-
| [[آش]] || Āsh || میان وعده || آب، سبزیجات، رشته، حبوبات || [[File:Ashe-jo.jpg|80px]]
|-
| [[اشکنه]] || Eshkenh || غذا || تخم مرغ، نان، پیاز، آب، ادویه || [[File:اشکنه خوراک ایرانی.jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/اشکنه_خوراک_ایرانی.jpg]]
|-
| [[باقلاپلو]] || Baghla Polo || غذا || باقالا، برنج، سبزیجات، گوشت || [[File:Baghala polo.jpg|80px]]
|-
| [[بریان اصفهان|بریانی]] || Beryani || غذا || گوشت، روغن، نعنا، گردو || [[File:Iranianbyryani2.jpg|80px]]
|-
| [[ترشی]] || Torshi || چاشنی || میوه‌جات، سبزیجات، سرکه، آب || [[File:Mixed Pickles (9370-72).jpg|80px]]
|-
| [[حلوا]] || Halva || دسر || آب، آرد، شکر، هل، گلاب || [[File:Հալվա.jpg|80px]]
|-
| [[خاگینه]] || Khagine || دسر || تخم مرغ، نعنا، زردچوبه ||
|-
| [[خورش]] || Khoresh || غذا || لپه، گوشت، آب، سیب‌زمینی ||[[پرونده:Gheyme.jpg|80px]]
|-
| [[سمبوسه]] || Sambose || غذا || نان، گوشت، سبزیجات، حبوبات ||[[پرونده:Samosachutney.jpg|80px]]
|-
| [[شربت]] || Sharbat || نوشیدنی || آب، شکر، طعم دهنده مصنوعی ||
|-
| [[شله زرد]] || Shole Zard || دسر || آب، برنج، زعفران، ادویه‌جات ||[[پرونده:Eftar sholezard sangak.jpg|80px]]
|-
| [[آبگوشت]] || AbGosht || غذا || آب، گوشت، سبزیجات، حبوبات ||[[پرونده:Abgoosht.jpg|80px]]
|-
| [[شیربرنج]] || ShirBerenj || چاشنی || شیر، شکر، برنج، شیره||[[File:Risalamande.jpg|80px]]
|-
| [[شیرین پلو]] || Shirin Polo || غذا || برنج، پرتغال، زعفران، فلفل سیاه||[[پرونده:Stamps of Azerbaijan, 2005-701.jpg|80px]]
|-
| [[عدس پلو]] || Adas Polo || غذا || عدس، برنج، ادویه‌جات، سبزیجات ||[[پرونده:Adas polo.JPG|80px]]
|-
| [[حلیم]] || Halim || میان وعده || گندم، جو، عدس، گوشت ||[[پرونده:Hyderabadihaleem.JPG|80px]]
|-
| [[فرنی]] || Kheer || غذا || آردبرنج، گندم، شیر، شکر، زعفران ||[[پرونده:Kheer.jpg|80px]]
|-
| [[عدسی]] || Adasi || غذا || عدس، پیاز، نعنا، آرد، ادویه‌جات ||
|-
| [[کاچی]] || Kachi || دسر || آرد، شکر، گلاب، روغن، زعفران ||[[پرونده:Kachi-ghaza.jpg|80px]]
|-
| [[کباب]] || Kabab || غذا || کباب، ادویه‌جات، خمیر نان ||[[پرونده:Kebab.jpg|80px]]
|-
| [[کله پاچه]] || KalePache || غذا || سر گوسفند، روغن، آب، ادویه‌جات ||[[پرونده:Khash (dish).jpg|80px]]
|-
| [[کلوچه]] || Koloche || میان وعده || آرد گندم، شکر، روغن ||[[پرونده:Chocolate chip cookies.jpg|80px]] 
|-
| [[کوفته]] || Kofteh || غذا || سبزیجات، گوشت، آب، برنج ||[[پرونده:Koufte Ber.JPG|80px]]
|-
| [[آلبالوپلو]] || Albalo Polo || غذا || آلبالو، برنج، آب، سبزیجات ||[[پرونده:Ālbāloo polu (1).jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/Ālbāloo_polu_(1).jpg]]
|-
| [[دلمه]] || Dolme || غذا || گوشت، سبزی، برگ مو، سیب زمینی ||[[پرونده:Yarpaq dolması.jpg|80px]]
|-
| [[دمپختک]] || Dampokhtak || غذا || برنج، رب، پیاز، روغن، فلفل ||[[پرونده:Dampokhtak.JPG|80px]]
|-
| [[رشته پلو]] || Reshte Polo || غذا || گوشت، پیاز، کشمش، خرما ||
|-
| [[کوکو]] || KoKo || غذا || سبزیجات، تخم مرغ، آرد، سیب‌زمینی ||[[پرونده:Kookoo-sabzi.jpg|80px]]
|-
| [[زرشک پلو]] || Zershk Polo || غذا || مرغ، گوشت، برنج، رب، ادویه‌جات ||
[[پرونده:Zereshk polo.jpg|80px|پیوند=Special:FilePath/Zereshk_polo.jpg]]
|-
| [[سبزی پلو]] || Sabzi Polo || غذا || برنج، سبزیجات، زعفران، ماهی ||
[[پرونده:Sabzi polo.jpg|80px]]
|-
| [[کتلت]] || Kotlet || غذا || گوشت، سیب‌زمینی، پیاز، تخم مرغ ||
[[پرونده:Kotleta.JPG|80px]]
|-
| [[کلم پلو]] || Kalam Polo || غذا || کلم، برنج، سبزیجات || 
|-
| [[کله جوش]] || KalJosh || غذا || پیاز، کشک، زردچوبه، روغن، گردو|| 

|-
| [[لوبیا پلو]] || Loobiya Polo|| غذا || باسمانی، برنج، لوبیا سبز، گوشت || 
[[پرونده:Loobia Polo.jpg|80px]]
|-
| [[میرزاقاسمی]] || Mirza Ghassemi || غذا || بادنجان، ادویه‌جات، تخم مرغ، سبزیجات || 
[[پرونده:Mirza-Qasemi dish.jpg|80px]]
|-
| [[نخودپلو]] || Nokhod Polo || غذا || نخود، برنج، حبوبات، سبزیجات || 
|-
| [[یتیمچه]] || Yatimche || غذا || بادنجان، گوجه، سیب‌زمینی، پیاز || 
|-
|}

==ايران ٚ کيشوري تخسيمان==
*'''ايران ۳۱ تا اۊستان دأره:'''
[[File:Map of Iran with province names and neighboring land.svg|300px|thumb|center|ایران ٚ اۊستانان ٚ نخشه]]

{|class=&quot;wikitable sortable&quot; style=&quot;text-align:center&quot;
|-
!رچ!!اۊستان ٚ نام&lt;ref&gt;{یادکرد وب|عنوان=پورتال وزارت کشور - اخبار|نشانی=https://web.archive.org/web/20081120134847/http://www.moi.ir/Portal/Home/ShowPage.aspx?Object=News&amp;CategoryID=25bdb60a-cbea-4641-94ac-5ef525670863&amp;LayoutID=b19583be-e43d-459b-8110-f0453f12adca&amp;ID=53a487d9-11c1-4602-a48d-d3b834732cb1|وبگاه=web.archive.org|تاریخ=2008-11-20|بازبینی=2020-08-06}}&lt;/ref&gt;!!اۊستان ٚ کؤد!!مرکز!!تأسيس!!پيلئکي!!جمعيت (۱۳۹۵ سال)!!اۊستان ٚ جيگا ايران ٚ نخشه مئن!!اۊستان ٚ مرکز ٚ مختصات
|-
!۱
|[[خۊرتاوي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرتاوي آذرباىجان]]||سوؤم||[[تبريز]]||۱۳۱۶||۴۵,۶۵۰||۳,۹۰۹,۶۵۲||[[پرونده:IranEastAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۸,۰۵۲۴۶۷۵°کلسيايي{{سخ}}۴۶,۲۸۴۹۹۲۷°خۊرتاوي
|-
!۲
|[[خۊرخۊسي آذرباىجان ٚ اۊستان|خۊرخۊسي آذرباىجان]]||چارؤم||[[اۊرۊميه]]||۱۳۱۶||۳۷,۴۱۱||۳,۲۶۵,۲۱۹||[[پرونده:IranWestAzerbaijan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۵۲۹۶۰۷۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۵,۰۴۶۵۴۸۷°خۊرتاوي 
|-
!۳
|[[أردبيل ٚ اۊستان|أردبيل]]||بيس ؤ چارؤم||[[أردبيل]]||۱۳۷۲||۱۷,۸۰۰||۱,۲۷۰,۴۲۰||[[پرونده:IranArdabil-SVG.svg|80px]]||۳۸,۲۴۶۴۷۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۲۹۵۰۵۲° خۊرتاوي
|-
!۴
|[[ايصفهان ٚ اۊستان|ايصفهان]]||دهؤم||[[اصفهان]]||۱۳۱۶||۱۰۷,۰۲۹||۵,۱۲۰,۸۵۰||[[پرونده:IranEsfahan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۶۵۱۳۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۷۹۱۲° خۊرتاوي
|-
!۵
|[[ألبۊرز ٚ اۊستان|ألبۊرز]]&lt;ref&gt;{یادکرد وب|عنوان=MehrNews.com - Iran, world, political, sport, economic news and headlines|نشانی=https://web.archive.org/web/20110920053536/http://www.mehrnews.ir/NewsPrint.aspx?NewsID=1106193|وبگاه=web.archive.org|تاریخ=2011-09-20|بازبینی=2020-08-06}}&lt;/ref&gt;||سي‌اؤم||[[کرج]]||۱۳۸۹||۵,۸۳۳||۲,۷۱۲,۴۰۰||[[پرونده:IranAlborz-SVG.svg|80px]]||۳۵,۸۲۱۴۳۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۹۶۲۴۸۶° خۊرتاوي
|-
!۶
|[[ايلام ٚ اۊستان|ايلام]]||شانزدهؤم||[[ايلام]]||۱۳۵۳||۲۰,۱۳۳||۵۸۰,۱۵۸||[[پرونده:IranIlam-SVG.svg|80px]]||۳۳,۶۳۸۵۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۲۶۴۹° خۊرتاوي
|-
!۷
|[[بۊشهر ٚ اۊستان|بۊشهر]]||هيجدهؤم||[[بۊشهر]]||۱۳۵۲||۲۲,۷۴۳||۱,۱۶۳,۴۰۰||[[پرونده:IranBushehr-SVG.svg|80px]]||۲۸,۹۲۲۰۴۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۸۳۳۰۹۲° خۊرتاوي
|-
!۸
|[[تئران ٚ اۊستان|تئران]]||بيس ؤ سوؤم||[[تئران]]||۱۳۵۷||۱۲,۹۸۱|| ۱۳,۲۶۷,۶۳۷||[[پرونده:IranTehran-SVG.svg|80px]]||۳۵,۶۹۹۷۳۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۳۳۸۰۵° خۊرتاوي
|-
!۹
|[[چارمحال ؤ بختياري اۊستان|چارمحال ؤ بختياري]]||چاردهؤم||[[شهرکرد]]||۱۳۵۲||۱۶,۳۳۲||۹۴۷,۷۶۳||[[پرونده:IranChaharMahaalBakhtiari-SVG.svg|80px]]||۳۲,۳۵۵۵۹۴۲°کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۲۷۴۲۶۷°خۊرتاوي 
|-
!۱۰
|[[نسايي خۊراسان ٚ اۊستان|نسايي خۊراسان]]&lt;ref name=&quot;الحاق طبس به خراسان جنوبی&quot;&gt;تجدیدنظر در آمار دو استان مرتبط پس از الحاق شهرستان طبس در ۱۳۹۰ از استان یزد به خراسان جنوبی با توجه به داده‌های ۱۳۵۸&lt;/ref&gt;||بيس ؤ نؤهؤم||[[بيرجند]]||۱۳۸۳||۱۵۱,۱۹۳||۷۶۸,۸۹۸||[[پرونده:IranSouthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۲,۸۴۶۲۱۵۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۲۹۱۱۴۲۲° خۊرتاوي
|-
!۱۱
|[[رضوي خۊراسان ٚ اۊستان|رضوي خۊراسان]]||نؤهؤم||[[مشهد]]||۱۳۱۶||۱۱۸,۸۵۴||۶,۴۳۴,۵۰۱||[[پرونده:IranRazaviKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۳° کلسيايي{{سخ}} ۵۹,۶° خۊرتاوي 
|-
!۱۲
|[[کلسيايي خۊراسان ٚ اۊستان|کلسيايي خۊراسان]]||بيس ؤ هشتؤم||[[بۊجنۊرد]]||۱۳۸۳||۲۸,۴۳۴||۸۶۳,۰۹۲||[[پرونده:IranNorthKhorasan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۴۵۲۴۳۸۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۳۲۳۵۱۷۷°خۊرتاوي
|-
!۱۳
|[[خۊزستان ٚ اۊستان|خۊزستان]]||شيشؤم||[[أهواز]]||۱۳۱۶||۶۴,۰۵۵||۴,۷۱۰,۵۰۹||[[پرونده:IranKhuzestan-SVG.svg|80px]]||۳۱,۵۳۱۷۱۶۲° کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۸۸۰۳۲۸۱° خۊرتاوي 
|-
!۱۴
|[[زنجان ٚ اۊستان|زنجان]]||نۊزدهؤم||[[زنجان]]||۱۳۵۲||۲۱,۷۷۳||۱,۰۵۷,۴۶۱||[[پرونده:IranZanjan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۶۷۰۹۴° کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۴۸۵۱۱۱° خۊرتاوي 
|-
!۱۵
|[[سمنان ٚ اۊستان|سمنان]]||بیسؤم||[[سمنان]]||۱۳۵۵||۹۷,۴۹۱||۷۰۲,۳۶۰||[[پرونده:IranSemnan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۵۷۲۲۶۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۳۹۶۰۴۹° خۊرتاوي 
|-
!۱۶
|[[سيستان ؤ بلۊچستان ٚ اۊستان|سيستان ؤ بلۊچستان]]||ىازدهؤم||[[زاهدان]]||۱۳۳۶||۱۸۰,۷۲۶||۲,۷۷۵,۰۱۴||[[پرونده:IranSistanBaluchistan-SVG.svg|80px]]||۲۹,۴۵۴۵۷۸۶°کلسيايي{{سخ}} ۶۰,۸۵۳۶۴۷°خۊرتاوي 
|-
!۱۷
|[[فارس ٚ اۊستان|فارس]]||هفتؤم||[[شيراز]]||۱۳۱۶||۱۲۲,۶۰۸||۴,۸۵۱,۲۷۴||[[پرونده:IranFars-SVG.svg|80px]]||۲۹,۶۴۹۶۸۸۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۲,۵۰۸۸۶۹۶°خۊرتاوي 
|-
!۱۸
|[[قزوين ٚ اۊستان|قزوين]]||بيس ؤ شيشؤم||[[قزوين]]||۱۳۷۶||۱۵,۵۶۷||۱,۲۷۳,۷۶۱||[[پرونده:IranQazvin.svg|80px]]||۳۶,۲۶۶۸۱۹° کلسيايي{{سخ}} ۵۰,۰۰۳۸۱۱° خۊرتاوي 
|-
!۱۹
|[[قۊم ٚ اۊستان|قۊم]]||بيس ؤ پنجؤم||[[قۊم]]||۱۳۷۵||۱۱,۵۲۶||۱,۲۹۲,۲۸۳||[[پرونده:IranQom.svg|80px]]||۳۴,۶۴۳۷۱۱° کلسيايي{{سخ}}۵۰,۸۹۰۶۴° خۊرتاوي 
|-
!۲۰
|[[کۊردستان ٚ اۊستان|کۊردستان]]||دوازدهؤم||[[سنندج]]||۱۳۳۷||۲۹,۱۳۷||۱,۶۰۳,۰۱۱||[[پرونده:IranKurdistan-SVG.svg|80px]]||۳۵,۳۰۲۹۴۲۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۷,۰۰۲۶۳۱۲°خۊرتاوي 
|-
!۲۱
|[[کرمان ٚ اۊستان|کرمان]]||هشتؤم||[[کرمان]]||۱۳۱۶||۱۸۱,۷۸۵||۳,۱۶۴,۷۱۸||[[پرونده:IranKerman-SVG.svg|80px]]|| ۳۰,۲۸۰۲۷° کلسيايي{{سخ}} ۵۷,۰۶۷۰۲° خۊرتاوي
|-
!۲۲
|[[کرمانشاه اۊستان|کرمانشاه]]||پنجؤم||[[کرمانشاه]]||۱۳۱۶||۲۴,۹۹۸||۱,۹۵۲,۴۳۴||[[پرونده:IranKermanshah-SVG.svg|80px]]||۳۴,۳۴۶۴۸۱° کلسيايي{{سخ}} ۴۶,۴۲۰۵۵۹° خۊرتاوي 
|-
!۲۳
|[[کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد ٚ اۊستان|کۊهگيلۊىه ؤ بؤىر أحمد]]||هيفدهؤم||[[ىاسۊج]]||۱۳۵۵||۱۵,۵۰۴||۷۱۳,۰۵۲||[[پرونده:IranKohkiluyehBuyerAhmad-SVG.svg|80px]]||۳۰,۶۵۷۰۵۷ کلسيايي{{سخ}} ۵۱,۶۰۰۲۹۴ خۊرتاوي 
|-
!۲۴
|[[گۊلستان ٚ اۊستان|گۊلستان]]||بيس ؤ هفتؤم||[[گۊرگان]]||۱۳۷۶||۲۰,۳۶۷||۱,۸۶۸,۸۱۹||[[پرونده:IranGolestan-SVG.svg|80px]]||۳۶,۸۶۳۳۹۱۴°کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۴۴۸۵۷۸۲°خۊرتاوي
|-
!۲۵
|[[گيلان ٚ اۊستان|گيلان]]||أول||[[رشت]]||۱۳۱۶||۱۴,۰۴۲||۲,۵۳۰,۶۹۶||[[پرونده:IranGilan-SVG.svg|80px]]||۳۷,۲۲۳۴۳۱°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۳۵۵۰۹۱°خۊرتاوي
|-
!۲۶
|[[لؤرستان ٚ اۊستان|لؤرستان]]||پانزدهؤم||[[خۊرۊم آباد]]||۱۳۵۲||۲۸,۲۹۴||۱,۷۶۰,۶۴۹||[[پرونده:IranLorestan-SVG.svg|80px]]||۳۳,۴۶۶۶۶۶۷°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۳۵°خۊرتاوي
|-
!۲۷
|[[مازندران ٚ اۊستان|مازندران]]||دۊوؤم||[[ساري]]||۱۳۱۶||۲۳,۸۴۲||۳,۲۸۳,۵۸۲||[[پرونده:IranMazandaran-SVG.svg|80px]]||۳۶,۵۶۵۸۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۳,۰۵۹۷۲۲۲°خۊرتاوي
|-
!۲۸
|[[مرکزي اۊستان|مرکزي]]||صيفرؤم||[[أراک]]||۱۳۲۶||۲۹,۱۲۷||۱,۴۲۹,۴۷۵||[[پرونده:IranMarkazi-SVG.svg|80px]]||۳۴,۰۸۰۰۱۱۲°کلسيايي{{سخ}} ۴۹,۶۷۷۲۳۳۴°خۊرتاوي
|-
!۲۹
|[[هؤرمؤزگان ٚ اۊستان|هؤرمؤزگان]]||بيس ؤ دۊوؤم||[[بندرعباس]]||۱۳۴۶||۷۰,۶۹۷||۱,۷۷۶,۴۱۵||[[پرونده:IranHormozgan-SVG.svg|80px]]||۲۷,۱۸۳۳۳۳۳°کلسيايي{{سخ}} ۵۶,۲۶۶۶۶۶۷°خۊرتاوي
|-
!۳۰
|[[همدان ٚ اۊستان|همدان]]||سيزدهؤم||[[همدان]]||۱۳۵۲||۱۹,۳۶۸||۱,۷۳۸,۲۳۴||[[پرونده:IranHamadan-SVG.svg|80px]]||۳۴,۸۰۶۵°کلسيايي{{سخ}} ۴۸,۵۱۶۲۴۷۲°خۊرتاوي
|-
!۳۱
|[[ىزد ٚ اۊستان|ىزد]]&lt;ref name=&quot;الحاق طبس به خراسان جنوبی&quot;&gt;تجدیدنظر در آمار دو استان مرتبط پس از الحاق شهرستان طبس در ۱۳۹۰ از استان یزد به خراسان جنوبی با توجه به داده‌های ۱۳۵۸&lt;/ref&gt;||بيس ؤ ىکؤم||[[ىزد]]||۱۳۵۲||۷۳,۴۷۷ ||۱,۱۳۸,۵۳۳||[[پرونده:IranYazd-SVG.svg|80px]]||۳۱,۸۹۶۶۱° کلسيايي{{سخ}} ۵۴,۳۶۰۶۸° خۊرتاوي
|}

==مردۊم==
پیشینهٔ تاریخی تمدن ایران واگرده به تمدنان [[عیلام]]، [[شهر سوخته]]، [[جیرفت]] و... ، ولی اون شروع تاریخ سیاسی جی آغاز ایران حکومت پادشاهی زمان [[ماد]] مین ایسه. شاهنشاهی ماد، ایران نخسین شاهنشاهی بو و هناویسی به عنوان ایران شروع تاریخ شاهنشاهی درنظر بیگیفته ببسته.

ایران امروزه جه اقوام زیادی من جمله :[[فارس]]،[[مردم آذری‌|آذربایجانی(آذری)]]، [[مردم کرد|کرد]]،[[بلوچ]]، [[مردم مازندرانی|مازندرانی(مازنی)]]، [[گیلک]]، [[قشقایی]]، [[عرب]]، [[لک]]، [[تالشی]]، [[ترکمن]]، و [[یهودی]]  تشکیل ببوسته.


ایران مین حدود ۲۰ تا زوان و ۱۱۰ تا گویش زبانی رواج داره و ایران پیله ترین گروه‌هان زوانیا [[فارسی]]، [[ترکی آذربایجانی]]، [[کردی]]، [[زبان ترکمنی|ترکمنی]]، [[گیلکی]]، [[زبان مازندرانی|مازندرانی]]، [[زبان خلجی|خلجی]]، [[تالشی]]، [[لری]]، [[گویش بختیاری|بختیاری]]، [[عربی]]، [[بلوچی]]، [[لکی]]، [[دیلمی]]، [[تاتی]]، [[زبان ارمنی|ارمنی]]، [[آشوری]]، [[مندایی]]، [[زبان گرجی|گرجی]]، [[عبری]]، [[کلدانی]] و غیره تشکیل دهه . ایران زوان رسمی و ایداری فارسی ایسه. 

[[فارسی]] ایته جه زوانان شاخیه [[هند و اروپایی]] ایسه . براساس اصل پانزدهم [[ایران قانون اساسی ]] کتابان درسی باید با ا زوان و خط ببه ، ولی ایستفاده جه زوانان محلی و قومی مطبوعات مین و رسانان گروهی و درس دان اوشان ادبیات مدارس مین ، کنار زوان فارسی آزاد ایسه.

==سربس==
{{ایران اوستانان}}
[[Category:سیاسی جوغرافی]]
[[Category:دونیا کشورؤن]]
[[Category:آسیا کشورؤن]]
[[رده:جوغرافی]]
[[رده :مردوم]]
[[رده:تارئخ]]
[[رده:حىاتي وانويسؤن]]
[[جرگه:کشورؤن]]</text>
      <sha1>kl3cbobh39fb1oxub5gdoot43vx8rey</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>ایسفند</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10227</id>
    <revision>
      <id>157683</id>
      <parentid>157643</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T19:09:00Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35731-32</username>
        <id>18631</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>157683</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="155" sha1="a9yho1ebtz3jm83tq72gdigb5hl57gn" xml:space="preserve">اٚسفٚندٚ/اسفند اٚیسٚه، اٚیسفٚندٚ/ایسفند هیتا زوان میان نیعه! Only Esfand/ESFAND is
[[رده:تارئخ]]</text>
      <sha1>a9yho1ebtz3jm83tq72gdigb5hl57gn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>157685</id>
      <parentid>157683</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T19:09:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Igor123121</username>
        <id>18632</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Undid edits by [[Special:Contribs/~2026-35731-32|~2026-35731-32]] ([[User talk:~2026-35731-32|talk]]) to last version by Divinations</comment>
      <origin>157685</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="1073" sha1="aqczi45ykgdexw34j0zq3i5mdxo4abe" xml:space="preserve">{{ایسفند}}
**[[اول ایسفند]]:
**[[دوم ایسفند]]:
**[[سوم ایسفند]]:
**[[چارم ایسفند]]: 
**[[پنجم ایسفند]]:
**[[ششم ایسفند]]:
**[[هفتم ایسفند]]:
**[[هشتم ایسفند]]:
**[[نهم ایسفند]]:
**[[دهم ایسفند]]:
**[[یازدهم ایسفند]]:
**[[دوازدهم ایسفند]]:
**[[سیزدهم ایسفند]]:
**[[چاردهم ایسفند]]:
**[[پانزدهم ایسفند]]:
**[[شانزدهم ایسفند]]:
**[[هفدهم ایسفند]]:
**[[هیجدهم ایسفند]]:
**[[نوزدهم ایسفند]]:
**[[بیستم ایسفند]]:
**[[بیست و یکم ایسفند]]:
**[[بیست و دوم ایسفند]]:
**[[بیست و سوم ایسفند]]:
**[[بیست و چارم ایسفند]]: 
**[[بیست و پنجم ایسفند]]:
**[[بیست و ششم ایسفند]]:
**[[بیست و هفتم ایسفند]]:
**[[بیست و هشتم ایسفند]]:
**[[بیست و نهم ایسفند]]:
**[[سی ام ایسفند]]:
{{هجری شمسی ماهان}}

[[رده:تارئخ]]</text>
      <sha1>aqczi45ykgdexw34j0zq3i5mdxo4abe</sha1>
    </revision>
  </page>
  <page>
    <title>۱ ایسفند</title>
    <ns>0</ns>
    <id>10678</id>
    <revision>
      <id>157678</id>
      <parentid>157247</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T19:06:01Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35731-32</username>
        <id>18631</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>157678</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="221" sha1="a9pebhel69hpglgk4t7qyhw5qbs3fr6" xml:space="preserve">فٚقٚدٚ اٚسفٚندٚ/اسفند ONLY Esfand/ESFAND the، پٚس اٚسفٚندٚ ۱ خٚآٚ
==اٚسفٚندٚ ۱==

[[رده : امیرما روزان]]

[[رده:تارئخ]]
[[رده:ایسفند روزان]]</text>
      <sha1>a9pebhel69hpglgk4t7qyhw5qbs3fr6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>157680</id>
      <parentid>157678</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T19:06:39Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Àncilu</username>
        <id>18455</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-35731-32|~2026-35731-32]] ([[User talk:~2026-35731-32|talk]]) to last revision by Dokkōdō (TwinkleGlobal)</comment>
      <origin>157680</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="287" sha1="m28jw2zu4ih73ckaciakyzfrpxzcosn" xml:space="preserve">{{ناقص}}
{{ایسفند}}
{{امیر}}

==ایتفاقان==

==تولدان==

==مرگان==

==بیرون پیوندان==

{{هجری شمسی ماهان}}


{{گالشی ماهان}}

[[رده : امیرما روزان]]

[[رده:تارئخ]]
[[رده:ایسفند روزان]]</text>
      <sha1>m28jw2zu4ih73ckaciakyzfrpxzcosn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>157682</id>
      <parentid>157680</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T19:08:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35731-32</username>
        <id>18631</id>
      </contributor>
      <comment>Áncilu you don't got a life</comment>
      <origin>157682</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="221" sha1="a9pebhel69hpglgk4t7qyhw5qbs3fr6" xml:space="preserve">فٚقٚدٚ اٚسفٚندٚ/اسفند ONLY Esfand/ESFAND the، پٚس اٚسفٚندٚ ۱ خٚآٚ
==اٚسفٚندٚ ۱==

[[رده : امیرما روزان]]

[[رده:تارئخ]]
[[رده:ایسفند روزان]]</text>
      <sha1>a9pebhel69hpglgk4t7qyhw5qbs3fr6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>157684</id>
      <parentid>157682</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T19:09:06Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Àncilu</username>
        <id>18455</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-35731-32|~2026-35731-32]] ([[User talk:~2026-35731-32|talk]]) (TwinkleGlobal)</comment>
      <origin>157684</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="287" sha1="m28jw2zu4ih73ckaciakyzfrpxzcosn" xml:space="preserve">{{ناقص}}
{{ایسفند}}
{{امیر}}

==ایتفاقان==

==تولدان==

==مرگان==

==بیرون پیوندان==

{{هجری شمسی ماهان}}


{{گالشی ماهان}}

[[رده : امیرما روزان]]

[[رده:تارئخ]]
[[رده:ایسفند روزان]]</text>
      <sha1>m28jw2zu4ih73ckaciakyzfrpxzcosn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>157688</id>
      <parentid>157684</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T19:16:12Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35731-32</username>
        <id>18631</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>157688</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="221" sha1="a9pebhel69hpglgk4t7qyhw5qbs3fr6" xml:space="preserve">فٚقٚدٚ اٚسفٚندٚ/اسفند ONLY Esfand/ESFAND the، پٚس اٚسفٚندٚ ۱ خٚآٚ
==اٚسفٚندٚ ۱==

[[رده : امیرما روزان]]

[[رده:تارئخ]]
[[رده:ایسفند روزان]]</text>
      <sha1>a9pebhel69hpglgk4t7qyhw5qbs3fr6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>157689</id>
      <parentid>157688</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T19:16:30Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Igor123121</username>
        <id>18632</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Undid edits by [[Special:Contribs/~2026-35731-32|~2026-35731-32]] ([[User talk:~2026-35731-32|talk]]) to last version by Àncilu</comment>
      <origin>157689</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="287" sha1="m28jw2zu4ih73ckaciakyzfrpxzcosn" xml:space="preserve">{{ناقص}}
{{ایسفند}}
{{امیر}}

==ایتفاقان==

==تولدان==

==مرگان==

==بیرون پیوندان==

{{هجری شمسی ماهان}}


{{گالشی ماهان}}

[[رده : امیرما روزان]]

[[رده:تارئخ]]
[[رده:ایسفند روزان]]</text>
      <sha1>m28jw2zu4ih73ckaciakyzfrpxzcosn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>157691</id>
      <parentid>157689</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T19:17:10Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35731-32</username>
        <id>18631</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>157691</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="221" sha1="a9pebhel69hpglgk4t7qyhw5qbs3fr6" xml:space="preserve">فٚقٚدٚ اٚسفٚندٚ/اسفند ONLY Esfand/ESFAND the، پٚس اٚسفٚندٚ ۱ خٚآٚ
==اٚسفٚندٚ ۱==

[[رده : امیرما روزان]]

[[رده:تارئخ]]
[[رده:ایسفند روزان]]</text>
      <sha1>a9pebhel69hpglgk4t7qyhw5qbs3fr6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>157695</id>
      <parentid>157691</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T19:17:43Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Divinations</username>
        <id>16848</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ویرایش [[Special:Contributions/~2026-35731-32|~2026-35731-32]] ([[User talk:~2026-35731-32|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Igor123121|Igor123121]] انجام داده بود واگردانده شد</comment>
      <origin>157689</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="287" sha1="m28jw2zu4ih73ckaciakyzfrpxzcosn" xml:space="preserve">{{ناقص}}
{{ایسفند}}
{{امیر}}

==ایتفاقان==

==تولدان==

==مرگان==

==بیرون پیوندان==

{{هجری شمسی ماهان}}


{{گالشی ماهان}}

[[رده : امیرما روزان]]

[[رده:تارئخ]]
[[رده:ایسفند روزان]]</text>
      <sha1>m28jw2zu4ih73ckaciakyzfrpxzcosn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>157698</id>
      <parentid>157695</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T19:18:02Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35731-32</username>
        <id>18631</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>157698</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="221" sha1="a9pebhel69hpglgk4t7qyhw5qbs3fr6" xml:space="preserve">فٚقٚدٚ اٚسفٚندٚ/اسفند ONLY Esfand/ESFAND the، پٚس اٚسفٚندٚ ۱ خٚآٚ
==اٚسفٚندٚ ۱==

[[رده : امیرما روزان]]

[[رده:تارئخ]]
[[رده:ایسفند روزان]]</text>
      <sha1>a9pebhel69hpglgk4t7qyhw5qbs3fr6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>157699</id>
      <parentid>157698</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T19:18:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Àncilu</username>
        <id>18455</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Reverted 1 edit by [[Special:Contributions/~2026-35731-32|~2026-35731-32]] ([[User talk:~2026-35731-32|talk]]) to last revision by Divinations (TwinkleGlobal)</comment>
      <origin>157699</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="287" sha1="m28jw2zu4ih73ckaciakyzfrpxzcosn" xml:space="preserve">{{ناقص}}
{{ایسفند}}
{{امیر}}

==ایتفاقان==

==تولدان==

==مرگان==

==بیرون پیوندان==

{{هجری شمسی ماهان}}


{{گالشی ماهان}}

[[رده : امیرما روزان]]

[[رده:تارئخ]]
[[رده:ایسفند روزان]]</text>
      <sha1>m28jw2zu4ih73ckaciakyzfrpxzcosn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>157702</id>
      <parentid>157699</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T21:02:04Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35728-16</username>
        <id>18634</id>
      </contributor>
      <comment>/* */</comment>
      <origin>157702</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="221" sha1="a9pebhel69hpglgk4t7qyhw5qbs3fr6" xml:space="preserve">فٚقٚدٚ اٚسفٚندٚ/اسفند ONLY Esfand/ESFAND the، پٚس اٚسفٚندٚ ۱ خٚآٚ
==اٚسفٚندٚ ۱==

[[رده : امیرما روزان]]

[[رده:تارئخ]]
[[رده:ایسفند روزان]]</text>
      <sha1>a9pebhel69hpglgk4t7qyhw5qbs3fr6</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>157703</id>
      <parentid>157702</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T21:03:05Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35728-16</username>
        <id>18634</id>
      </contributor>
      <comment>فٚقٚدٚ اٚسفٚندٚ/اسفند ONLY Esfand/ESFAND the، پٚس اٚسفٚندٚ ۱ خٚآٚ اٚیسٚه</comment>
      <origin>157703</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="234" sha1="jsky1akr2dz0rcb8u8ccsm6qm95nko5" xml:space="preserve">فٚقٚدٚ اٚسفٚندٚ/اسفند ONLY Esfand/ESFAND the، پٚس اٚسفٚندٚ ۱ خٚآٚ اٚیسٚه
==اٚسفٚندٚ ۱==

[[رده : امیرما روزان]]

[[رده:تارئخ]]
[[رده:ایسفند روزان]]</text>
      <sha1>jsky1akr2dz0rcb8u8ccsm6qm95nko5</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>157708</id>
      <parentid>157703</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T21:05:13Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>Àncilu</username>
        <id>18455</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>Reverted 2 edits by [[Special:Contributions/~2026-35728-16|~2026-35728-16]] ([[User talk:~2026-35728-16|talk]]) to last revision by Àncilu (TwinkleGlobal)</comment>
      <origin>157708</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="287" sha1="m28jw2zu4ih73ckaciakyzfrpxzcosn" xml:space="preserve">{{ناقص}}
{{ایسفند}}
{{امیر}}

==ایتفاقان==

==تولدان==

==مرگان==

==بیرون پیوندان==

{{هجری شمسی ماهان}}


{{گالشی ماهان}}

[[رده : امیرما روزان]]

[[رده:تارئخ]]
[[رده:ایسفند روزان]]</text>
      <sha1>m28jw2zu4ih73ckaciakyzfrpxzcosn</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>157710</id>
      <parentid>157708</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T21:07:18Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>~2026-35728-16</username>
        <id>18634</id>
      </contributor>
      <comment deleted="deleted" />
      <origin>157710</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="235" sha1="nggfbh9c2v5er3tov6b3r2qibypf9oq" xml:space="preserve">فٚقٚدٚ اٚسفٚندٚ/اسفند ONLY Esfand/ESFAND the، پٚس اٚسفٚندٚ ۱ خٚآٚ اٚیسٚه!
==اٚسفٚندٚ ۱==

[[رده : امیرما روزان]]

[[رده:تارئخ]]
[[رده:ایسفند روزان]]</text>
      <sha1>nggfbh9c2v5er3tov6b3r2qibypf9oq</sha1>
    </revision>
    <revision>
      <id>157711</id>
      <parentid>157710</parentid>
      <timestamp>2026-06-18T21:08:41Z</timestamp>
      <contributor>
        <username>NDG</username>
        <id>17661</id>
      </contributor>
      <minor />
      <comment>ویرایش [[Special:Contributions/~2026-35728-16|~2026-35728-16]] ([[User talk:~2026-35728-16|بحث]]) به آخرین تغییری که [[User:Àncilu|Àncilu]] انجام داده بود واگردانده شد</comment>
      <origin>157708</origin>
      <model>wikitext</model>
      <format>text/x-wiki</format>
      <text bytes="287" sha1="m28jw2zu4ih73ckaciakyzfrpxzcosn" xml:space="preserve">{{ناقص}}
{{ایسفند}}
{{امیر}}

==ایتفاقان==

==تولدان==

==مرگان==

==بیرون پیوندان==

{{هجری شمسی ماهان}}


{{گالشی ماهان}}

[[رده : امیرما روزان]]

[[رده:تارئخ]]
[[رده:ایسفند روزان]]</text>
      <sha1>m28jw2zu4ih73ckaciakyzfrpxzcosn</sha1>
    </revision>
  </page>
</mediawiki>