ala

Wiktionary glwiktionary https://gl.wiktionary.org/wiki/Wiktionary:P%C3%A1xina_principal MediaWiki 1.46.0-wmf.26 case-sensitive Media Especial Conversa Usuario Conversa usuario Wiktionary Conversa Wiktionary Ficheiro Conversa ficheiro MediaWiki Conversa MediaWiki Modelo Conversa modelo Axuda Conversa axuda Categoría Conversa categoría Apéndice Conversa apéndice TimedText TimedText talk Módulo Conversa módulo Evento Evento Discussão ala 0 18895 752842 646693 2026-05-04T05:40:59Z Limotecariu 1552 752842 wikitext text/x-wiki {{homo/ala}} {{-gl-}} {{lema||1}} {{etim|do {{orixe|la|gl}} ''{{la|ala|ala, -ae}}'' ({{gl|sobrazo}}, {{gl|ombro}}, á [dunha {{gl|ave}}], á [dun {{gl|edificio}}]).|gl}} {{pronuncia|/ˈala̝/|gl}} {{son|||gl}} {{-substf-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' {{varn|ala||s}} #({{sem|Zooloxía|gl}}) {{Gl|membro}} cunha {{gl|amplo|ampla}} {{gl|superficie}} de {{gl|sustentación}}, propio dos {{gl|animal|animais}} {{gl|adaptado}}s ao {{gl|voo}}, ({{gl|quirópteros}}, {{gl|ave}}s e {{gl|insecto}}s). Nas aves, {{gl|estar|está}} {{gl|constituír|constituída}} polos {{gl|óso}}s da {{gl|extremidade}} {{gl|torácico|torácica}} e por {{gl|apéndice}}s {{gl|tegumentario}}s, as {{gl|pluma}}s. #({{sem|Anatomía|gl}}) {{Gl|estrutura}}, normalmente {{gl|eminencia}} ou {{gl|apófise}}, que se {{gl|achar|acha}} a cada {{gl|lado}} dun {{gl|órgano}} {{gl|impar}}, e que {{gl|ser|son}} máis ou menos {{gl|simétrico|simétricas}}. As máis {{gl|importante}}s son as do {{gl|esfenoide}}, as do {{gl|solo}} do {{gl|cuarto}} {{gl|ventrículo}} e algunhas {{gl|eminencia}}s {{gl|óseo|óseas}}, como as do {{gl|ilio}} ou do {{gl|sacro}}. #({{sem|Botánica|gl}}) Cada un dos {{gl|dous}} {{gl|pétalo}}s {{gl|lateral|laterais}} da {{gl|corola}} das {{gl|flor}}es das ''[[papilionácea]]s''. #({{sem|Botánica|gl}}) Calquera {{gl|expansión}} {{gl|laminar}}, {{gl|foliáceo|foliácea}} ou {{gl|membranoso|membranosa}}, que se {{gl|poder|pode}} {{gl|presentar}} en {{gl|diverso}}s {{gl|órgano}}s {{gl|vexetal|vexetais}}, como {{gl|caule}}s, {{gl|pecíolo}}s, {{gl|froito}}s ou {{gl|semente}}s. #*{{exemplo|Os {{gl|froito}}s en {{gl|sámara}} {{gl|estar|están}} {{gl|prover|provistos}} dunha ala que {{gl|favorecer|favorece}} a súa {{gl|dispersión}}.}} #({{sem|Xeoloxía|gl}}) Cada un dos dous {{gl|lado}}s dunha {{gl|dobra}}. #*{{sin|{{gl|flanco}}.}} #({{sem|Zooloxía|gl}}) {{Gl|labio}} dalgunhas {{gl|cuncha}}s de {{gl|moluscos}} {{gl|gasterópodos}}. #{{Gl|superficie}} en {{gl|forma}} de {{gl|lámina}} {{gl|plano|plana}} con {{gl|carácter}} {{gl|independente}} que {{gl|sobresaír|sobresae}} do {{gl|corpo}} {{gl|xeral}} dunha {{gl|estrutura}}. #*{{exemplo|As alas do {{gl|avión}}.}} #{{Gl|parte}} dun {{gl|edificio}} {{gl|diferente}} da {{gl|zona}} {{gl|principal}}, {{gl|normalmente}} {{gl|situar|situada}} nunha zona {{gl|lateral}} do {{gl|espazo}}. #*{{exemplo|A ala {{gl|oeste}} da {{gl|Casa Branca}}.}} # ({{sem|Alimentación|gl}}) {{Gl|parte}} da ave cociñada. #*{{exemplo|Fixo as alas {{gl|ao forno}}.}} {{-sin-}} *{{Gl|á}}. {{-relac-}} *{{Gl|aleta}}. {{-trad-}} {{T|de}} {{t|de|Flügel}}. {{T|ast}} {{t|ast|ala}}. {{T|es}} {{t|es|ala}}. {{T|fr}} {{t|fr|aile}}. {{T|en}} {{t|en|wing}}. {{T|it}} {{t|it|ala}}. {{T|pt}} {{t|pt|asa}}. {{lema||2}} {{etim||gl}} {{pronuncia|/ˈala̝/|gl}} {{son|||gl}} {{-interx-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' #{{Gl|exclamación}} que se emprega para {{gl|meter}} {{gl|présa}}. #*{{exemplo|Ala, arreando, que non chegades!}} #Exclamación que se emprega para {{gl|dar}} {{gl|ánimo}}. #*{{exemplo|{{Gl|veña}}, ala, que ti podes!}} #Exclamación que se emprega para {{gl|expresar}} {{gl|sorpresa}}. #*{{exemplo|Ala! Non mo podo crer!}} #Exclamación que se emprega para expresar {{gl|enfado}}. #*{{exemplo|Pois ala, agora vas ti só, eu non vou contigo.}} #Exclamación que se emprega para {{gl|introducir}} unha {{gl|despedida}}. #*{{exemplo|Ala, boas noites, adeus.}} {{-var-}} *{{gl|ale}} {{-es-}} {{etim||es}} {{pronuncia||es}} {{homofonos|{{es|hala}}.|es}} {{son|||es}} {{-substf-|es}} '''{{PAGENAME}}''' {{varn|ala||s}} # {{Gl|á}}, [[#ala1|ala]]. m69fam7ax2w21dse9prrpsnxljkpkb9 á 0 41217 752841 725662 2026-05-04T05:40:42Z Limotecariu 1552 752841 wikitext text/x-wiki {{homo/a}} {{-glref-}} {{lema||1}} {{etim|do {{orixe|glpt|gl}} ''{{glpt|aa}}''.|gl}} {{pronuncia|[aː]|gl}} {{son|||gl}} {{-contr-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' #{{definicionimpropia|{{gl|contracción}} da {{gl|preposición}} «{{gl|a}}» e mais o {{gl|artigo}} {{gl|determinado}} {{gl|feminino}} {{gl|singular}} «{{gl|o|a}}».}} {{-relac-}} *{{Gl|ao}}, {{gl|aos}}, {{gl|ás}}, {{gl|ó}}, {{gl|ós}}. {{lema||2}} {{etim|do {{orixe|la|gl}} ''{{la|ala|ala, -ae}}'' ({{gl|sobrazo}}, {{gl|ombro}}, á [dunha {{gl|ave}}], á [dun {{gl|edificio}}]).|gl}} {{pronuncia||gl}} {{son|||gl}} {{-substf-|gl}} [[Ficheiro:Dibuix_de_un_ala_d'un_ocell.jpg|thumb|right|150px|Debuxo das '''ás''' dun paxaro]] [[Ficheiro:Motion of Insectwing.gif|thumb|right|150px|Animación do movemento das '''ás''' dun insecto. '''Lenda:''' '''a:''' ás '''b:''' unións '''c:''' músculos dorsoventrais '''d:''' músculos lonxitudinais ]] '''{{PAGENAME}}''' {{varn|á||s}} #({{sem|Zooloxía|gl}}) {{Gl|membro}} cunha {{gl|amplo|ampla}} {{gl|superficie}} de {{gl|sustentación}}, propio dos {{gl|animal|animais}} {{gl|adaptado}}s ao {{gl|voo}}, ({{gl|quirópteros}}, {{gl|ave}}s e {{gl|insecto}}s). Nas aves, {{gl|estar|está}} {{gl|constituír|constituída}} polos {{gl|óso}}s da {{gl|extremidade}} {{gl|torácico|torácica}} e por {{gl|apéndice}}s {{gl|tegumentario}}s, as {{gl|pluma}}s. #({{sem|Anatomía|gl}}) {{Gl|estrutura}}, normalmente {{gl|eminencia}} ou {{gl|apófise}}, que se {{gl|achar|acha}} a cada {{gl|lado}} dun {{gl|órgano}} {{gl|impar}}, e que {{gl|ser|son}} máis ou menos {{gl|simétrico|simétricas}}. As máis {{gl|importante}}s son as do {{gl|esfenoide}}, as do {{gl|solo}} do {{gl|cuarto}} {{gl|ventrículo}} e algunhas {{gl|eminencia}}s {{gl|óseo|óseas}}, como as do {{gl|ilio}} ou do {{gl|sacro}}. #*{{exemplo| Á do {{gl|sacro}}.}} #({{sem|Botánica|gl}}) Cada un dos {{gl|dous}} {{gl|pétalo}}s {{gl|lateral|laterais}} da {{gl|corola}} das {{gl|flor}}es das ''[[papilionácea]]s''. #({{sem|Botánica|gl}}) Calquera {{gl|expansión}} {{gl|laminar}}, {{gl|foliáceo|foliácea}} ou {{gl|membranoso|membranosa}}, que se {{gl|poder|pode}} {{gl|presentar}} en {{gl|diverso}}s {{gl|órgano}}s {{gl|vexetal|vexetais}}, como {{gl|caule}}s, {{gl|pecíolo}}s, {{gl|froito}}s ou {{gl|semente}}s. #*{{exemplo|Os {{gl|froito}}s en {{gl|sámara}} {{gl|estar|están}} {{gl|prover|provistos}} dunha á que {{gl|favorecer|favorece}} a súa {{gl|dispersión}}.}} #({{sem|Xeoloxía|gl}}) Cada un dos dous {{gl|lado}}s dunha {{gl|dobra}}. #*{{sin|{{gl|flanco}}.}} #({{sem|Zooloxía|gl}}) {{Gl|labio}} dalgunhas {{gl|cuncha}}s de {{gl|moluscos}} {{gl|gasterópodos}}. #{{Gl|superficie}} en {{gl|forma}} de {{gl|lámina}} {{gl|plano|plana}} con {{gl|carácter}} {{gl|independente}} que {{gl|sobresaír|sobresae}} do {{gl|corpo}} {{gl|xeral}} dunha {{gl|estrutura}}. #*{{exemplo|As ás do {{gl|avión}}.}} #{{Gl|parte}} dun {{gl|edificio}} {{gl|diferente}} da {{gl|zona}} {{gl|principal}}, {{gl|normalmente}} {{gl|situar|situada}} nunha zona {{gl|lateral}} do {{gl|espazo}}. #*{{exemplo|A á {{gl|oeste}} da {{gl|Casa Branca}}.}} # ({{sem|Alimentación|gl}}) {{Gl|parte}} da ave cociñada. #*{{exemplo|Fixo as ás {{gl|ao forno}}.}} {{-galería-}} <center><gallery> Ficheiro:Black-headed_Gulls,_London.jpg|'''Ás''' e movemento: [[gaivota]]s [[chorón|choronas]], ''Larus ridibundus''. Ficheiro:Chalinolobus morio-Cayley.jpg|Un morcego, ''Chalinolobus morio'', en voo: a '''á''' está soportada por catro dos seus cinco dedos. Ficheiro:Quetzalcoatlus07.jpg|Nos pterosuaros, como este ''Quetzalcoatlus'', a '''á''' estaba soportada unicamente polo cuarto dedo. Ficheiro:Emirates A380 2.JPG|[[Airbus A380]], actualmente o maior avión comercial de pasaxeiros do mundo. Vemos os catro grandes turboreactores inseridos nas '''ás'''. </gallery></center> {{-sin-}} *{{Gl|ala}}. {{-relac-}} *{{Gl|á branca}}, {{gl|á cinérea}}, {{gl|á de mosca}}, {{gl|á do esfenoide}}, {{gl|á do ilíaco}}, {{gl|á do sacro}}, {{gl|á do vómer}}, {{gl|á espuria}}, {{gl|aleta}}. {{-trad-}} {{T|de}} {{t|de|Flügel}}. {{T|ast}} {{t|ast|ala}}. {{T|es}} {{t|es|ala}}. {{T|fr}} {{t|fr|aile}}. {{T|en}} {{t|en|wing}}. {{T|it}} {{t|it|ala}}. {{T|pt}} {{t|pt|asa}}. {{T|ru}} {{t|ru|крыло}} {{-ref-}} {{Referencia libro |título=Dicionario de alimentación e restauración |autor=VV. AA. |editor=Xunta de Galicia |isbn=9788445350560 |ano=2012 |páxina=21}} {{-pt-}} {{etim||pt}} {{pronuncia||pt}} {{son|||pt}} {{-substm-|pt}} '''{{PAGENAME}}''' {{varn|á||s}} #{{Gl|a#Substantivo_masculino|A}}. n0v88sr9mufgu0xi3gysv1mbzeeegmt aleta 0 44332 752843 742616 2026-05-04T06:03:36Z Limotecariu 1552 752843 wikitext text/x-wiki {{-glref-}} {{etim|{{gl|diminutivo}} de «{{gl|ala}}».|gl}} {{pronuncia|/aˈleta̝/|gl}} {{son|||gl}} {{-substf-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' {{varn|aleta||s}} [[Ficheiro:Flossen (Chondrostoma nasus).jpg|thumb|'''Aletas''' dun peixe teleósteo (unha [[boga de río]], ''Chondrostoma nasus'').]] # ({{sem|Zooloxía|gl}}) {{Gl|apéndice}} {{gl|natatorio}} de {{gl|diverso}}s {{gl|animal|animais}} {{gl|acuático}}s, como {{gl|molusco}}s, {{gl|cefalópodo}}s, {{gl|ágnato}}s, {{gl|condrictio}}s, {{gl|osteíctio}}s e algúns {{gl|vertebrado}}s {{gl|tetrápode}}s {{gl|adaptar|adaptados}} á {{gl|vida}} na {{gl|auga}}, como as {{gl|tartaruga}}s mariñas e de auga doce, algúns réptiles {{gl|fósil}}es ({{gl|ictiosauro}}s, {{gl|plesiosauro}}s, etc.), algunhas aves, como os {{gl|pingüín}}s, e tres {{gl|orde}}s de mamíferos: {{gl|cetáceo}}s, {{gl|sirenio}}s e {{gl|pinnípede}}s. # {{Gl|especie}} de calzado de ampla superficie que utilizan os {{gl|mergullador}}es para facilitar o {{gl|desprazamento}} na auga. {{-galería-}} <center><gallery> Ficheiro:Orcas off Santa Rosa island.jpg|Parella de [[candorca]]s, ''Orcinus orca''. A '''aleta dorsal''', maior nos machos, permite distinguir os xéneros a distancia. Ficheiro:Seehund.jpg|{{Gl|foca común}}, ''Phoca vitulina''. Nos [[pinnípedes]] as extremidades anteriores están transformadas en aletas. Ficheiro:Dugong - underside.jpg|Un [[sirenio]], o [[dugongo]], ''Dugon dugon'', no fondo do mar, no [[Mar Vermello]], [[Exipto]]. Ficheiro:Schwimmender-Pinguin.jpg|Pingüín de Humboldt, ''Spheniscus humboldti'', nadando mergullado. Ficheiro:Loggerhead turtle.jpg|Tartaruga mariña común, ''Caretta caretta''. Ficheiro:Plesiosaurus 3DB.jpg|Imaxe reconstruída de dous ''Plesiosaurus dolichodeirus'', un deles apañando un peixe. Ficheiro:Alyosha is certified.jpg|Mergulladores autónomos explorando [[coral|corais]]. Véxanse as '''aletas''' nos pés. </gallery></center> {{-relac-}} *{{Gl|aleta adiposa}}, {{gl|aleta anal}}, {{gl|aleta caudal}}, {{gl|aleta dificerca}}, {{gl|aleta do nariz}}, {{gl|aleta dorsal}}, {{gl|aleta heterocerca}}, {{gl|aleta hipocerca}}, {{gl|aleta homocerca}}, {{gl|aleta impar}}, {{gl|aleta par}}, {{gl|aleta pectoral}}, {{gl|aleta pelviana}}, {{gl|pínnula}}. {{-trad-}} {{T|de}} {{t|de|Flosse}} {{T|ast}} {{t|ast|aleta}}, {{t|ast|ala}}. {{T|br}} {{t|br|askell}} {{T|es}} {{t|es|aleta}}. {{T|fi}} {{t|fi|evä}} {{T|fr}} {{t|fr|nageoire}}. {{T|en}} {{t|en|fin}}. {{T|it}} {{t|it|pinna}} {{T|oc}} {{t|oc|aleta}}. {{T|pt}} {{t|pt|nadadeira}}. ksrl0gd8dkt4zfndcpq0cptcpq68shu aguillón 0 51472 752840 752434 2026-05-04T04:24:10Z Limotecariu 1552 752840 wikitext text/x-wiki {{-gl-}} {{etim|do {{orixe|glpt|gl}} ''{{glpt|aguillon}}'', do {{orixe|latín vulgar|gl}} ''{{la|aculeo|aculeō}}'' , de ''{{la|aculeus}}''.|gl}} {{pronuncia|/aɣiˈʎoŋ/|gl}} {{son|||gl}} {{-substm-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' {{VarN|aguillón||s}} # Extremo agudo que se pon no cabo da {{gl|aguillada}}. #*{{sin|{{gl|punta}}.}} # {{Gl|pena}} que sobresae do mar. #*{{sin|{{gl|con}}, {{gl|farallón}}.}} # {{Gl|espiña}} dalgunhas {{gl|planta}}s ou insectos (escorpións, abellas...) #*{{sin|{{gl|ferrete}}; {{gl|puga}}.}} # ({{sem|Figurado|gl}}) Denomínase así todo aquilo que {{gl|excitar|excita}} ou {{gl|estimular|estimula}}. #*{{sin|{{gl|estímulo}}.}} {{-relac-}} *{{gl|aguillada}} *{{gl|aguillar}} *{{gl|aguilloada}} *{{gl|aguilloar}} {{-trad-}} {{T|ast}} (3) {{t|ast|aguiyón}}, {{t|ast|obleru}}. {{T|es}} {{t|es|aguijón}}. {{T|pt}} {{t|pt|aguilhão}} {{-ref-}} *{{DRAG}} {{Referencia dicionario web |termo={{PAGENAME}} |en=no |dicionario=DIGALEGO |editor=Ir Indo |url=https://digalego.xunta.gal/gl/termo/2255/aguillon}} kl6o87228k2m0f659o8hs7m4z7jpwhq ferrete 0 128117 752839 742876 2026-05-04T04:24:09Z Limotecariu 1552 752839 wikitext text/x-wiki {{-glref-}} [[Ficheiro:Detailed bee stinger.jpg|miniatura|250px|Macrofotografía do ferrete dunha abella]] {{etim||gl}} {{pronuncia||gl}} {{son||gl}} {{-substm-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' {{VarN|ferrete||s}} # ({{sem|Zooloxía|gl}}) {{Gl|órgano}} {{gl|afiar|afiado}} que posúen algúns {{gl|animal|animais}} (como a {{gl|avespa}}, {{gl|abella}} ou o {{gl|alacrán}}) no {{gl|extremo}} do {{gl|abdome}}, co que {{gl|inocular|inoculan}} {{gl|veleno}}, como mecanismo de {{gl|defensa}}. #* {{exemplo|Non daba sacado do dedo o ferrete da abella.}} {{-sin-}} * {{gl|acúleo}} * {{gl|aguillón}} * {{gl|ferrón}} {{-trad-}} {{T|ast}} {{t|ast|aguiyón}}, {{t|ast|obleru}}. * {{T|en}} {{t|en|stinger}} * {{T|es}} {{t|es|aguijón}} * {{T|fr}} {{t|fr|aiguillon}} 8pcq6gi8jq75n7d2zcujsbulehsilmc ferrón 0 128118 752838 742868 2026-05-04T04:24:07Z Limotecariu 1552 752838 wikitext text/x-wiki {{-gl-}} [[Ficheiro:Detailed bee stinger.jpg|miniatura|250px|Macrofotografía do ferróbn dunha abella]] {{etim||gl}} {{pronuncia||gl}} {{son||gl}} {{-substm-|gl}} '''{{PAGENAME}}''' {{VarN|ferrón||s}} # ({{sem|Zooloxía|gl}}) {{Gl|órgano}} {{gl|afiar|afiado}} que posúen algúns {{gl|animal|animais}} (como a {{gl|avespa}}, {{gl|abella}} ou o {{gl|alacrán}}) no {{gl|extremo}} do {{gl|abdome}}, co que {{gl|inocular|inoculan}} {{gl|veleno}}, como mecanismo de {{gl|defensa}}. #* {{exemplo|Non daba sacado do dedo o ferrón da abella.}} {{-sin-}} * {{gl|acúleo}} * {{gl|aguillón}} * {{gl|ferrete}} {{-trad-}} {{T|ast}} {{t|ast|aguiyón}}, {{t|ast|obleru}}. * {{T|en}} {{t|en|stinger}} * {{T|es}} {{t|es|aguijón}} * {{T|fr}} {{t|fr|aiguillon}} n5s8qvo601mazxfkbj3gxv7kc2tiw8l